Zabrałem mamę na weekend do Tallinna. Mamy dla was gotowy plan na niespieszne poznanie stolicy Estonii.
Sauna nad Zatoką Fińską, gotyckie uliczki pamiętające hanzeackich kupców, postindustrialne dzielnice tętniące sztuką i designem – Tallinn to miasto, które potrafi zaskoczyć na każdym kroku. Wybraliśmy się tam na weekend z mamą i wróciliśmy przekonani, że estońska stolica należy do najciekawszych miejsc na city break w Europie.
Spis treści: Architektura przemiany i pop-art Z widokiem na średniowiecze Deszczowa Kalamaja i pyszne zakończenie dnia Wśród starych drzew, kwiatów i ptasich treli Jak łatwo i tanio zwiedzać Tallinn Ciepło powoli i miarowo wypełniało kabinę, niosąc ze sobą aromat żywicy oraz opalanego drewna. Zamknięci z mamą w tradycyjnej estońskiej saunie w nadmorskim kompleksie Iglupark, na terenie zrewitalizowanej dzielnicy Noblessner, zaczęliśmy nasz talliński weekend od doświadczenia niezwykle istotnego w tutejszej kulturze. Przez okno pokrytego świerkowym gontem igloo, stojącym na drewnianym pomoście tuż nad brzegiem Zatoki Fińskiej, obserwowaliśmy spokojną taflę Morza Bałtyckiego. I oddawaliśmy się wieczornemu relaksowi. Sauna w Estonii to zakorzeniony w społecznej świadomości rytuał oczyszczenia ciała i umysłu, którego korzenie w tym kraju sięgają XIII wieku. Przez stulecia to niepozorne pomieszczenie stanowiło ważne miejsce w codziennym życiu. Traktowano je jako sterylne, bezpieczne sanktuarium zdrowia, gdzie dzięki odkażającym właściwościom dymu oraz wysokiej temperaturze nie tylko opiekowano się chorymi, ale także przyjmowano na świat dzieci. Ów wielki szacunek do uzdrawiającej mocy natury przetrwał w Estończykach do dziś, a kultywowany na południu kraju starodawny obyczaj sauny dymnej (suitsusaun) z regionu Võromaa został wpisany na Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO. Po kwadransie nagrzewania, wyszliśmy na zewnątrz, by na moment zanurzyć się w chłodnych wodach Bałtyku. Potem ten rytuał powtórzyliśmy jeszcze kilka razy. To był ogromny zastrzyk endorfin i znakomity początek naszej podróży. Architektura przemiany i pop-art Szukając bazy, z której mielibyśmy blisko do głównych atrakcji miasta, zatrzymaliśmy się w hotelu Citybox Tallinn, ulokowanym na terenie nadmorskiego kompleksu Porto Franco. Wybrałem ten adres z prostego powodu – to był świetny punkt, skąd dosłownie wszędzie mogliśmy dotrzeć spacerem albo wsiąść w tramwaj i także w ten sposób poznawać miasto. Zaledwie kilkuminutowa przechadzka wystarczyła nam, by z hotelu przenieść się do dzielnicy Rotermann. Jeszcze w XIX wieku ten tętniący życiem obszar, rozwijany przez przemysłowca Christiana Abrahama Rotermanna, stanowił prężne centrum gospodarcze z dymiącymi kominami fabryk, młynami oraz spichlerzami. A dziś jest jednym z najlepszych przykładów rewitalizacji postindustrialnych budynków w Europie. Architekci doskonale połączyli ceglane budynki z nową architekturą. Spędziliśmy tam sporo czasu, bo to połączenie przeszłości z nowoczesnością zachwycało nas na każdym kroku. Zanim zaczęliśmy podziwiać sztukę, spacerowaliśmy między budynkami, w których miejsce dla siebie znalazły przytulne restauracje, kawiarnie, galerie sztuki, czy sklepy z estońskim dizajnem. Weszliśmy m.in. w Pasaż Stalkera (Stalkeri käik) – fascynujący, wąski zaułek nazwany tak na cześć słynnego filmu Andrieja Tarkowskiego, którego sceny kręcono właśnie w tym surowym, poprzemysłowym otoczeniu pod koniec lat 70. Dzisiaj mury ożywia świetny street art. W sercu owego architektonicznego fenomenu zajrzeliśmy do Røst Bakery. Ta piekarnia słynie ze znakomitej kawy i otwartej kuchni, gdzie na żywo mogliśmy obserwować, jak powstają słodkości, które za chwilę mieliśmy skosztować. Zamówiliśmy bułeczki kaneelirullid, nadziane cynamonem i kardamonem, które bardzo nam smakowały. Prawdziwą rewelacją okazało się natomiast położone po sąsiedzku PoCo Pop & Contemporary Art Museum, którego wyrazisty, różowy szyld można dostrzec z daleka. Zgromadzono tam fenomenalną kolekcję dzieł – podziwialiśmy oryginalne prace ikon takich jak Andy Warhol, Banksy, Jeff Koons czy Roy Lichtenstein. Najdłużej przyglądaliśmy się jednak ekspozycji wygenerowanej przez sztuczną inteligencję. To instalacja Refika Anadola, uznanego w świecie twórcy sztuk medialnych, którego projekt „Machine Hallucinations: Nature Dreams” opiera się na 300 milionach ogólnodostępnych fotografii flory i fauny. Płynące przed naszymi oczami abstrakcyjne kolory, wzory oraz kształty przywoływały skojarzenia z przyrodą, ale z perspektywy maszyny przypominały cyfrowy sen. Przyznaję, że patrzyliśmy na to jak zahipnotyzowani, a później dyskutowaliśmy o tym, jak sztuczna inteligencja zmieniła i nadal będzie zmieniać nasze życie. Z widokiem na średniowiecze Zaledwie kwadrans dzielił nas od innej epoki. Z dzielnicy Rotermann poszliśmy na Stare Miasto, uznawane za jedno z najładniejszych w Europie – i nie ma w tym przesady. Granicę epok przekroczyliśmy, wchodząc przez historyczną, porośniętą bluszczem Bramę Viru, której zachowane baszty przypominały wejście do warownej twierdzy. Wkroczyliśmy w plątaninę brukowanych uliczek, których układ nie zmienił się od XIII wieku. Zagłębiając się w ten labirynt z nierównych kocich łbów, mijaliśmy dawne siedziby hanzeatyckich gildii kupieckich z masywnymi, kunsztownie rzeźbionymi portalami. Wąskie, barwne fasady gotyckich kamienic zwieńczono stromymi dachami, na których szczytach wciąż można było dostrzec drewniane wyciągi, służące dawniej do transportu towarów prosto na górne, magazynowe kondygnacje. Przy Głównym Rynku, nieopodal gotyckiego ratusza, działa słynna Apteka Magistracka (Raeapteek) – najstarsza nieprzerwanie funkcjonująca placówka tego typu w Europie (od 1422 roku), gdzie zamożni mieszkańcy nabywali wieki temu sproszkowany róg jednorożca czy zmumifikowane żaby. Aptekę można bezpłatnie zwiedzić. W historycznych wnętrzach wyeksponowano ręcznie malowane słoje i szklane buteleczki z łacińskimi nazwami, stojące na masywnych, drewnianych regałach. Można tam z bliska obejrzeć zabytkowe wagi aptekarskie, mosiężne moździerze, wyblakłe receptury oraz dawne instrumenty medyczne. Z drewnianego sufitu zwisają pęki suszonych ziół, a w gablotach kryją się historyczne składniki dawnych mikstur, pozwalając przy okazji poznać historię marcepana, który przed wiekami był przepisywany właśnie w tym miejscu na receptę jako sprawdzony lek na złamane serce. Weszliśmy również do Muzeum Niguliste, mieszczącego się w gotyckim kościele św. Mikołaja. Przeszklona winda zawiozła nas na taras widokowy, skąd świetnie było widać geometryczną siatkę czerwonych dachówek, a także doskonale zachowane dawne mury z potężnymi basztami obronnymi o ceglastych hełmach. Dalej wznosiło się wapienne wzgórze Toompea, gdzie stoi wzniesiony w 1900 roku sobór św. Aleksandra Newskiego, będący symbolem czasów rosyjskiej dominacji. Z kolei po przeciwnej stronie horyzont zamykały chłodne wody Zatoki Fińskiej, w której kąpiel mieliśmy już zaliczoną. Deszczowa Kalamaja i pyszne zakończenie dnia Deszczowe popołudnie spędziliśmy w dzielnicy Kalamaja, której nazwa oznacza „dom rybaka”, co stanowi doskonałe odzwierciedlenie tutejszej historii. Już od XIV wieku ten położony tuż za murami Starego Miasta obszar tradycyjnie należał do poławiaczy szprotów oraz morskich handlarzy. Kameralna, średniowieczna osada zmieniła swój charakter w 1870 roku, gdy Tallinn połączono nową linią kolejową z Sankt Petersburgiem. Nagły rozwój przemysłu sprawił, że wokół zaczęły wyrastać fabryki, a do miasta ściągnęły tysiące robotników potrzebujących zakwaterowania. Spacerując pod parasolami takimi uliczkami jak Valgevase, Kalju, Kungla, Vana-Kalamaja czy Niine, chłonęliśmy unikatową zabudowę określaną oficjalnie jako „Tallinna maja”. To wielokolorowe, dwupiętrowe budynki mieszkalne z drewna, wznoszone w latach 20. i 30. ubiegłego stulecia. Ich konstrukcja jest niezwykle charakterystyczna: składają się z dwóch symetrycznych, drewnianych skrzydeł, które przedziela centralna, wybudowana z silikatu klatka schodowa, pełniąca ówcześnie funkcję zapory przeciwpożarowej. Szacuje się, że do dziś w stolicy przetrwało około pięciuset takich zabytkowych domów, które obecnie zajmowane są przez młodych, kreatywnych mieszkańców, a sam rejon uchodzi za jeden z najbardziej pożądanych adresów na estońskim rynku nieruchomości. Minęliśmy neogotycką bryłę kościoła baptystów (Kalju Baptist Church), a następnie zagłębiliśmy się w Park Kalamaja. Niezwykła jest historia tego miejsca, bowiem teren na którym dziś bawią się dzieci, był dawniej cmentarzem, przekształconym w przestrzeń rekreacyjną dopiero w latach 60. XX wieku. Potem zajrzeliśmy na zadaszony rynek tuż przy dworcu kolejowym Balti Jaam – to kultowy punkt na mapie miasta, w którym stoiska ze świeżymi lokalnymi produktami i antykami mieszają się z doskonałym, różnorodnym street foodem. Z dawnych robotniczych kwartałów przeszliśmy do bijącego serca dzielnicy, czyli Telliskivi Creative City. Ten kompleks zrewitalizowanych zakładów Kolei Bałtyckiej odrodził się jako tętniące życiem centrum alternatywnego Tallinna. W surowych, industrialnych wnętrzach funkcjonują niezależne pracownie, butiki promujące najlepszy estoński design oraz restauracje. Tutaj także znajduje się Fotografiska – światowej sławy muzeum sztuki, kultury i fotografii wywodzące się ze Sztokholmu. Wieczór spędziliśmy w Uma Restoran, w nadmorskiej dzielnicy Noblessner. Ten fragment miasta to historyczna stocznia łodzi podwodnych imperialnej Rosji, założona na początku XX wieku. Dziś surowa, postindustrialna architektura dawnych hal fabrycznych sąsiaduje teraz z nowoczesną mariną jachtową. W tym portowym otoczeniu, tuż nad brzegiem Zatoki Fińskiej, azjatyckie tradycje kulinarne krzyżują się na talerzach z nowoczesnym, europejskim sznytem. Kolację zaczęliśmy od orzeźwiającej i lekko pikantnej sałatki z zielonego mango. Następnie na stole pojawił się chrupiący kurczak w glazurze z tamaryndowca, serwowany z sałatką z kalarepy i rzodkwi daikon z dressingiem na bazie czarnego pieprzu i chili oraz lekko wędzony boczek podany w pikantnym, słodko-kwaśnym sosie limonkowym. Na finał tej uczty zamówiliśmy aksamitny, śmietankowy krem o smaku azjatyckiego cytrusa yuzu i kurkumy, podany z truskawkami oraz sezamowym karmelem. To było pyszne zakończenie dnia. Wśród starych drzew, kwiatów i ptasich treli Niedzielę zarezerwowaliśmy na odkrywanie arystokratycznej twarzy nadbałtyckiej stolicy. Tramwajem pojechaliśmy do Kadriorgu – najbardziej eleganckiej części miasta, której historia jest zapisem imperialnego rozmachu. Po podboju tych ziem na początku XVIII stulecia, car Piotr Wielki założył tam posiadłość wraz z rozległym parkiem publicznym. Nazwę Ekaterinenthal („Dolina Katarzyny”), brzmiącą po estońsku właśnie Kadriorg, nadał temu terenowi na cześć żony, Katarzyny I. Zbudowany z jego polecenia barokowy pałac, otoczony lasami, symetrycznymi stawami i fontannami, do dzisiaj pozostaje największą atrakcją w okolicy. W kolejnych latach Kadriorg stawał się prestiżowym adresem bogatych mieszczan, którzy w cieniu drzew budowali letnie rezydencje. Wschodnia dzielnica wpisała się również w dzieje medycyny – tutaj zrodziła się estońska kultura uzdrowiskowa. W 1813 roku doktor Benedikt Georg Witte otworzył w tej lokacji pierwszy nadmorski kurort w całym Imperium Rosyjskim. Dzisiaj w Kardiorgu swoje siedziby mają ambasady, tutaj również urzęduje prezydent republiki. Najwięcej czasu spędziliśmy w rozległym parku, przechadzając się alejkami wśród starych drzew, kwiatów i ptasich treli. A potem usiedliśmy na jednej z białych ławek w pobliżu pałacu i chłonęliśmy spokój miasta w tej zielonej oazie. Tallinn udowodnił nam, że w pełnej atrakcji stolicy można zwolnić, złapać oddech i po prostu odpocząć. Jak łatwo i tanio zwiedzać Tallinn Dojazd Do Tallinna polecieliśmy bezpośrednio z Warszawy linią LOT. Za bilety w dwie strony zapłaciliśmy po 650 zł od osoby. Połączenia z Polski do stolicy Estonii realizuje także linia Wizz Air. Nocleg Spaliśmy w hotelu CityBox położonym w pobliżu turystycznych atrakcji oraz terminala promowego. Za dwa pokoje bez śniadania, za dwie noce zapłaciliśmy 1700 zł. Obok hotelu jest bardzo dobra restauracja, w której jadaliśmy śniadania płacąc ok. 18 euro za osobę. Zwiedzanie z Tallinn Card Kluczem do swobodnego i budżetowego poznawania stolicy Estonii jest zaopatrzenie się w Tallinn Card. To oficjalna miejska karta turystyczna, w cenę której wliczona jest komunikacja miejska oraz wstęp do najważniejszych muzeów i atrakcji turystycznych (w tym m.in. do Pałacu w Kadriorgu, Muzeum Niguliste oraz licznych obiektów na Starym Mieście). Ceny Tallinn Card (dla osoby dorosłej): karta 24-godzinna: 43 euro, karta 48-godzinna: 63 euro, karta 72-godzinna: 76 euro. Więcej informacji znajdziecie na stronie visittallinn.ee. Nasz autor Michał Cessanis Od 14 lat redaktor prowadzący i sekretarz redakcji National Geographic Traveler oraz autor podróżniczej serii „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN i TVN Style. Dziennikarz, który od lat życie spędza w drodze, łącząc pasję do eksploracji z rzetelnym warsztatem reportażysty. W swoich tekstach szczególną wagę przywiązuje do detali, historii spotykanych ludzi oraz ochrony dzikiej natury. Autor książek: „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Jako ambasador plebiscytu „Cuda Polski National Geographic Traveler” z równą pasją odkrywa nieznane zakątki kraju, co najdalsze krańce globu. Ma w genach ciekawość świata i otwartość na inne kultury. Nie straszne są mu ekstremalne warunki czy bariery językowe – dla niego to nie przeszkody, lecz paliwo do działania i tworzenia angażujących opowieści.
Odkrywamy tajemnice Bolonii. Tu historia spotyka się ze smakiem
Zapach podgrzewanej oliwy, świeżych ziół i unosząca się w powietrzu mgiełka semoliny – tak wita mnie niewielkie pastificio „Ramaciotto” przy Viale Dodici Giugno. Za ladą stoi Michele Ramacieri. Jego dłonie z matematyczną precyzją i niezwykłą zręcznością zagniatają żółte, sprężyste ciasto. Przez piętnaście lat pracował jako sfoglino, czyli rzemieślnik specjalizujący się w tradycyjnym, ręcznym wałkowaniu bolońskiego makaronu, aż w końcu cztery lata temu otworzył własny biznes. To właśnie tutaj, między oprószoną mąką stolnicą a gwarem lokalnych rozmów, zaczyna się moja podróż.
Spis treści: Pod dachem Europy Buntowniczy kościół i gniewny Neptun Anatomia i weneckie sekrety Pokaż, jak bogaty jesteś (Nie) tylko dla lokalsów Michele tworzy w miejscu niezwykłym. Bolonia leży bowiem dokładnie na granicy dwóch krain, które wspólnie tworzą kulinarny monolit Włoch. Zachodnia Emilia to ojczyzna dojrzewającej w wietrze szynki parmeńskiej i twardego Parmigiano Reggiano, natomiast wschodnia Romania słynie z łagodniejszych smaków, jak półtwardy ser Caciotta. Bolonia idealnie spaja te tradycje. Nic dziwnego, że Włosi od stuleci niezmiennie określają ją trzema słowami: la Dotta (uczona – ze względu na najstarszy uniwersytet), la Grassa (tłusta – od tutejszej bezkompromisowej kuchni) oraz la Rossa (czerwona – od koloru nasyconych słońcem dachów i ceglanych fasad). Słuchając opowieści Michele, zamawiam passatelli – makaron głęboko zakorzeniony w tutejszej chłopskiej tradycji (cucina povera). Nie ma w nim ani grama mąki pszennej. Powstaje wyłącznie z czerstwej bułki tartej, jajek, parmezanu i szczypty gałki muszkatołowej. Michele podaje go tak, jak nakazuje obyczaj – w esencjonalnym rosole. Zanim zdążę dokończyć, na talerzu lądują zielone, barwione szpinakiem pierożki Balanzoni, napakowane farszem z ricotty i tutejszej dumy, mortadeli. Chowam solidną porcję na później i pełen energii ruszam na spotkanie z moją lokalną przewodniczką, Barbarą Stolecką. Pod dachem Europy Basia to fascynatka historii, która zamieszkała tu z Polski 30 lat temu i zdążyła poznać miasto jak własną kieszeń. Nasz spacer zaczynamy w sposób typowy dla bolończyków – nie wychodząc spod portyków. Bolonia to pod tym względem absolutny światowy fenomen, doceniony w 2021 roku wpisem na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Znajdują się tu 62 kilometry arkad, z czego blisko 40 kilometrów oplata ścisłe centrum. Ich powstanie jest nierozerwalnie związane z założoną w 1088 roku Alma Mater Studiorum – najstarszym nieprzerwanie działającym uniwersytetem cywilizacji zachodniej. Gdy uczelnia zyskiwała na renomie, do miasta zaczęły ściągać tysiące żaków. Bolonia pękała w szwach. W 1288 roku Rada Miejska wydała bezprecedensowy dekret: wszystkie nowo powstające budynki musiały być wyposażone w portyki, a do starszych kamienic należało je dobudować. Wytyczne architektoniczne były surowe. Portyk musiał mieć wysokość 7 stóp bolońskich (dokładnie 2,66 metra), by nie utrudniać swobodnego poruszania się po mieście uzbrojonym mężczyznom na koniach. Mijamy miejsca, gdzie do dziś przetrwały oryginalne, dębowe słupy z XIII wieku – jak choćby przy słynnej Casa Isolani na Strada Maggiore. Buntowniczy kościół i gniewny Neptun Docieramy na główny plac miasta, Piazza Maggiore. Nad gwarem turystów góruje piękna Fontanna Neptuna (Fontana del Nettuno), na której szczycie dumnie pręży się ponad trzymetrowy posąg boga mórz, wzniesiony w latach 1563–1566. – Nie wszędzie jest tak okazały, prawda? – zagaduje Basia. Zlecający budowę papież Pius IV uznał, że atrybuty męskości wyrzeźbione przez flamandzkiego mistrza Giambolognę są zbyt ostentacyjne, i nakazał je zmniejszyć. Artysta ustąpił, ale postanowił zagrać cenzurze na nosie. Basia prowadzi mnie na konkretną, ciemniejszą płytę chodnikową za plecami Neptuna. Stąd kciuk wyciągniętej lewej ręki boga przestaje być palcem, tworząc z perspektywy ewidentną iluzję erekcji. To cichy, trwający wieki triumf sztuki nad kościelną pruderią. Podążając za kierunkiem, który wskazuje lewa dłoń Neptuna, idziemy w stronę górującej nad placem Bazyliki św. Petroniusza. Wbrew obiegowej opinii, nie jest to katedra (tą jest San Pietro), lecz potężna bazylika – jeden z największych ceglanych kościołów gotyckich na świecie. Zgodnie z ambitnym projektem władz miejskich, świątynia miała przerosnąć rozmiarami Bazylikę św. Piotra w Rzymie. Była też symbolem bolońskiej niezależności – jej główne wejście celowo skierowano na północ, zamiast na wschód, by dominowała nad Piazza Maggiore. Zapłaciła jednak za swoją dumę. Aby zablokować budowę gigantycznego transeptu kościoła, papiestwo nakazało w 1562 roku wznieść tuż obok Pałac Archiginnasio, dosłownie murując drogę do dalszej rozbudowy. Północno-południowe ustawienie niedokończonej bazyliki genialnie wykorzystał za to w 1655 roku wybitny astronom Gian Domenico Cassini. W jej mrocznym wnętrzu stworzył najdłuższy na świecie, liczący 67,72 metra zegar słoneczny (meridianę). Wysoko w sklepieniu nawy, niemal 27 metrów nad ziemią, znajduje się otwór, wpuszczający promienie słońca. Do dziś, codziennie w samo południe, promień precyzyjnie przecina wytyczoną na posadzce linię. Tuż obok, wysoko na ścianie, wciąż wisi mała, drewniana ławeczka, z której profesor nadzorował ten cud nauki. Anatomia i weneckie sekrety Skoro papiestwo zablokowało bazylikę pałacem Archiginnasio, grzechem byłoby do niego nie wejść. Przez stulecia była to główna siedziba uniwersytetu. Dziedziniec zachwyca tysiącami herbów dawnych studentów, ale prawdziwy skarb kryje się na piętrze. To Teatro Anatomico – w całości wyrzeźbiona w drewnie sala z 1637 roku, w której odbywały się publiczne sekcje zwłok. Wzrok przyciągają Gli Spellati (Odarci ze skóry) – dwie niesamowite, drewniane rzeźby mężczyzn pozbawionych skóry, podtrzymujące baldachim nad fotelem profesora. Miejsce to przyprawia o gęsią skórkę, ale jest wspaniałym dowodem na to, dlaczego Bolonię nazywano „Uczoną”. Zanim uderzymy w kulinarne tony, Basia ciągnie mnie w stronę Via Piella. – Zobaczysz teraz naszą małą Wenecję – mówi, podchodząc do niepozornego muru. Otwiera niewielkie, kwadratowe okienko (Finestrella). Moim oczom ukazuje się ukryty kanał Canale delle Moline, otoczony kolorowymi kamienicami wyrastającymi wprost z wody. To rzadki relikt dawnej, średniowiecznej sieci wodnej, która napędzała bolońskie młyny zasilające gospodarkę miasta, a dziś płynie ukryta pod asfaltem. Pokaż, jak bogaty jesteś Kierujemy się na Piazza di Porta Ravegnana. Gdybyśmy przenieśli się w czasie do XII wieku, Bolonia przypominałaby dzisiejszy Manhattan. Bogate rody, rywalizując o wpływy, budowały jak najwyższe wieże. W szczytowym momencie było ich około stu. Do dziś zachowały się nieliczne, z których najsłynniejsze to Dwie Wieże (Due Torri). Wyższa, Torre degli Asinelli, mierzy 97,2 metra. Niższa, Torre della Garisenda, wznosi się na 48 metrów i odchyla się od pionu o niebezpieczne 4 stopnie. Obie konstrukcje są obecnie poddawane rygorystycznym pracom konserwatorskim, ale nawet z poziomu ulicy te ceglane kolosy robią oszałamiające wrażenie. Zaledwie kilka minut spaceru dzieli nas od Piazza Santo Stefano i kompleksu Siedmiu Kościołów (Sette Chiese). To niezwykły architektoniczny labirynt, który wyrósł na gruzach dawnej rzymskiej świątyni bogini Izydy. Wędrując przez połączone ze sobą kaplice, dziedzińce i krypty, czuję się jak odkrywca. A to wciąż nie koniec bolońskich rekordów. To stąd można ruszyć na spacer najdłuższym na świecie, liczącym 3,8 kilometra i składającym się z 666 arkad portykiem, który pnie się pod górę aż do górującego nad miastem Sanktuarium Madonna di San Luca. (Nie) tylko dla lokalsów Zwieńczeniem każdego dnia w Bolonii musi być wizyta w Quadrilatero – najstarszej handlowej dzielnicy miasta, a zarazem terenie dawnego Mercato di Mezzo. – Tu trzeba pilnować portfela – uśmiecha się Basia. Nie chodzi jej jednak o kieszonkowców, a o pokusy. Wąskimi uliczkami przelewa się fala ludzi, a nad głowami wiszą rzędy potężnych szynek Prosciutto di Parma i ekskluzywnego Culatello. Wchodzimy do Antica Salsamenteria Tamburini, istniejącej od 1932 roku. Niezmieniony od 80 lat wystrój tworzy klimat żywego muzeum, gdzie historię dosłownie kupuje się na wagę. Daję się ponieść wibracjom tego miejsca. Robię zdjęcia, gdy moja przewodniczka znika nagle za niepozornymi drzwiami bez żadnego szyldu. W środku panuje gwar, goście piją wino ze szklanek i kieliszków, a na stołach leżą porozkładane papierowe torebki z wędlinami przyniesionymi z sąsiednich sklepów. Jesteśmy w Osteria del Sole, najstarszej karczmie w Bolonii, działającej od 1465 roku. Sprzedaje się tu wyłącznie alkohol. Przekąski musisz przynieść sam. Mam wielką ochotę przysiąść z kieliszkiem lokalnego Pignoletto i bez reszty wtopić się w ten tłum. Bolonia to miasto, któremu inne metropolie mogą tylko pozazdrościć. Strategiczne położenie i doskonała komunikacja sprawiają, że to idealna baza wypadowa. Zaledwie krok stąd leży Rawenna ze swoimi bizantyjskimi mozaikami, a tuż za rogiem zaczyna się słynna Dolina Motoryzacji (Motor Valley) – ojczyzna Ferrari, Lamborghini i ryczących Ducati. Najlepsze jest to, że by zanurzyć się w tym świecie, wystarczy wsiąść w samolot. LOT realizuje bezpośrednie loty z Warszawy do Bolonii sześć razy w tygodniu, co czyni stolicę Emilii-Romanii idealnym celem na weekendową ucieczkę przed rutyną. Ucieczkę, która zawsze będzie smakować wybornie.
Warszawa to nie tylko Starówka. 10 miejsc, które zachwycają turystów z zagranicy
Warszawa to miasto, którego nie da się zrozumieć, patrząc jedynie na mapę – trzeba poczuć jego puls, ukryty pod warstwami historii i nowoczesnego betonu. Dla zagranicznych gości stolica Polski bywa na początku zagadką, jednak to właśnie jej nieoczywiste kontrasty, od wojennych gruzów Muranowa po tętniące życiem Bulwary Wiślane, budują jej unikatową magnetyczność. Odkryj 10 subiektywnych doświadczeń i miejsc, które sprawią, że każdy obcokrajowiec przestanie widzieć w Warszawie tylko przystanek na trasie, a zobaczy w niej najbardziej fascynującego „feniksa” współczesnej Europy.
W 2025 roku Warszawę odwiedziło około 8,7 miliona osób. Stolica Polski nie jest miastem, które odsłania się od razu. Nie olśniewa jedną, nienaruszoną dominantą jak Paryż czy Rzym – zamiast tego opowiada swoją historię warstwami, wymagając od gościa cierpliwości i spostrzegawczości. To właśnie ta „nieoczywistość” czyni ją fascynującą dla przyjezdnych, którzy po początkowym szoku wywołanym architektonicznym eklektyzmem zaczynają dostrzegać w niej niezwykłą energię. Oto subiektywny przewodnik po miejscach i doświadczeniach, które pozwalają zrozumieć charakter jedynej w swoim rodzaju „Europy Środkowej”. 1. Muranów – miasto zbudowane na pamięci i gruzach To prawdopodobnie najbardziej symboliczna przestrzeń w Polsce. Dla obcokrajowca wizyta na Muranowie jest lekcją z zakresu urbanistyki emocjonalnej. Osiedle to powstało po wojnie na gruzach warszawskiego getta – dosłownie i w przenośni. Architekt Bohdan Lachert zaprojektował je jako modernistyczny pomnik: nowe bloki stanęły na nasypach usypanych z gruzów zniszczonej dzielnicy żydowskiej. Spacerując dzisiaj między zielonymi podwórkami a monumentalnym gmachem Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, warto uświadomić gościowi, że poziom gruntu, po którym stąpa, jest o kilka metrów wyższy niż przed 1939 rokiem. Muranów to miejsce, gdzie tragiczna historia spotyka się z codziennym życiem, tworząc unikatową tkankę „miasta-pomnika”. W ubiegłym roku pisaliśmy o dziennikarzu brytyjskiego dziennika „The Telegraph”, którego właśnie ta część Warszawy zachwyciła najbardziej. 2. Trakt Królewski – spacer przez epoki i style Od Zamku Królewskiego na Starym Mieście, po Belweder i Łazienki – Trakt Królewski to kręgosłup Warszawy. Prowadząc gościa tą trasą, pokazujemy mu proces rekonstrukcji miasta. Stare Miasto, wpisane na listę UNESCO jako przykład niemal całkowitej odbudowy z ruin, robi na obcokrajowcach piorunujące wrażenie, gdy dowiadują się, że w 1945 roku nie istniało. Dalej, wzdłuż Krakowskiego Przedmieścia i Nowego Światu, mijamy barokowe kościoły, klasycystyczne pałace oraz eleganckie kamienice. To tutaj Warszawa pokazuje swoją najbardziej „europejską” i salonową twarz, będąc jednocześnie miejscem najważniejszych wydarzeń społecznych i politycznych. 3. Pałac Kultury i Nauki – kontrowersyjna ikona i „szczypta” socrealizmu Żadna wizyta nie jest kompletna bez konfrontacji z „Darem Narodu Radzieckiego” i jego niezwykłymi podziemiami. Dla jednych to symbol radzieckiej dominacji, dla innych – integralna część sylwetki miasta, przypominająca nowojorskie wieżowce w stylu art déco. Warto zabrać obcokrajowca na taras widokowy na 30. piętrze. Stamtąd najlepiej widać kontrast między socrealistyczną architekturą a wyrastającymi wokół szklanymi wieżowcami zaprojektowanymi przez światowej sławy architektów. Ten widok najlepiej tłumaczy tempo, w jakim Warszawa goni światowe metropolie. 4. Muzeum Powstania Warszawskiego – klucz do polskiego kodu DNA To nie jest zwykłe muzeum – to immersyjne doświadczenie, które pozwala zrozumieć, dlaczego Warszawa jest dziś taka, jaka jest. Nowoczesna narracja, wykorzystująca dźwięk, światło i multimedia, opowiada o 63 dniach walki o wolność w 1944 roku. Dla obcokrajowca, który często myli Powstanie Warszawskie z Powstaniem w Getcie, ta wizyta jest momentem „eureka”. Zrozumienie traumy totalnego zniszczenia miasta i heroizmu jego mieszkańców jest niezbędne, by docenić współczesną witalność stolicy. To tutaj wyjaśnia się polska duma i specyficzna, niepokorna tożsamość warszawiaków. 5. Praga – autentyczność i „sznyt” starej Warszawy Praga, położona na prawym brzegu Wisły, to dzielnica, która przetrwała wojnę w znacznie lepszym stanie niż lewobrzeżna część miasta. Dla turysty to szansa na spotkanie z „prawdziwą” Warszawą. Surowa, miejscami zaniedbana, ale niezwykle klimatyczna. Warto wejść w podwórka kamienic przy ulicy Ząbkowskiej czy Brzeskiej, by zobaczyć charakterystyczne kapliczki, które jednoczyły mieszkańców w trudnych czasach. Praga to dziś także centrum alternatywnej kultury – stare fabryki zmieniają się w galerie sztuki, a rzemieślnicze zakłady sąsiadują z modnymi klubami. To tutaj bije serce autentyczności, której próżno szukać w odnowionym centrum. 6. Bulwary Wiślane i Wisła – fenomen dzikiej rzeki w środku miasta Wisła w Warszawie jest ewenementem na skalę europejską. Podczas gdy lewy brzeg to nowoczesne, tętniące życiem bulwary z restauracjami, amfiteatrami i Centrum Nauki Kopernik, prawy brzeg pozostaje naturalny, dziki i zalesiony, z piaszczystymi plażami miejskimi. Rejs motorówką o zachodzie słońca (np. z przystani Miami Wars) pozwala spojrzeć na panoramę miasta z perspektywy wody. To moment, w którym obcokrajowcy orientują się, że Warszawa to nie tylko beton i historia, ale też niesamowita przestrzeń rekreacyjna, która latem staje się największym klubem pod gołym niebem w tej części Europy. 7. Centrum Praskie Koneser – nowe życie industrialnej historii Rewitalizacja dawnej Warszawskiej Wytwórni Wódek „Koneser” to dowód na to, że Warszawa potrafi z klasą łączyć ceglaną przeszłość z nowoczesnym stylem życia. To tutaj znajduje się Muzeum Polskiej Wódki, które dla wielu turystów jest punktem obowiązkowym. Przestrzeń Konesera to nie tylko gastronomia i design, ale przykład udanego nadania nowej funkcji obiektom postindustrialnym. To miejsce pokazuje obcokrajowcom, że polskie dziedzictwo przemysłowe jest równie fascynujące co pałace królów. 8. Łazienki Królewskie – salon w ogrodzie Jeśli Trakt Królewski to kręgosłup, Łazienki są zielonymi płucami i sercem kultury. Ten klasycystyczny zespół pałacowo-ogrodowy zachwyca harmonią. Pałac na Wyspie, amfiteatr wzorowany na rzymskim i spacerujące pawie tworzą atmosferę spokoju. Obowiązkowym punktem w sezonie letnim są koncerty chopinowskie pod pomnikiem kompozytora. Dla obcokrajowca to szansa na obcowanie z muzyką klasyczną w najbardziej demokratyczny i przyjemny sposób – na trawie, w otoczeniu stuletnich drzew. 9. Smaki Warszawy – od baru mlecznego po fine dining Warszawę poznaje się także przez kuchnię. Aby zrozumieć to miasto, trzeba spróbować pierogów w legendarnym barze mlecznym, gdzie czas zatrzymał się w epoce PRL-u. Z drugiej strony warto pokazać gościowi zapiekankę u Lussi pod Pałacem Kultury – symbol transformacji – lub zabrać go do jednej z nowoczesnych restauracji nagrodzonych przez przewodnik Michelin. Warszawa jest obecnie jedną z najciekawszych stolic kulinarnych świata, oferującą zarówno tradycyjne smaki, jak i jedną z najlepszych ofert dla wegan. 10. Stary Mokotów – spacer poza oczywistym szlakiem Z dala od turystycznego centrum, Stary Mokotów pokazuje bardziej kameralne oblicze Warszawy. Przedwojenne kamienice, spokojne ulice i ślady dawnej inteligencji tworzą klimat miasta, które żyje własnym rytmem. Spacer ulicą Narbutta czy wizyta w kinie Iluzjon pozwalają poczuć autentyczność dzielnicy, która uniknęła totalnego zniszczenia. To tutaj najlepiej widać, jak Warszawa mogłaby wyglądać, gdyby nie tragedia wojny – to miasto eleganckie, zielone i komfortowe. Źródło: PoWarszawsku.com Nasz autor Łukasz Ostoja-Kasprzycki Jestem storytellerem i twórcą projektu „PoWarszawsku”. Z pasją odkrywam mniej oczywiste, często „szemrane” historie stolicy, prowadząc autorskie spacery po Warszawie, które łączą rzetelną wiedzę z barwną narracją. Specjalizuję się w opowieściach o przedwojennej i powojennej codzienności miasta, jego mieszkańcach oraz zapomnianych miejscach. Na co dzień dzielę się swoją wiedzą także w mediach społecznościowych, budując społeczność osób ciekawych prawdziwej, nieoczywistej Warszawy.
Zamek św. Anioła to wieczny symbol Rzymu. Budowla przetrwała w niemal niezmienionej formie
Zamek św. Anioła jest prawdziwym symbolem. Trudno znaleźć inny obiekt, który tak płynnie przeszedłby przez tyle epok, zachowując swoją pierwotną formę i strukturę, mimo że na przestrzeni stuleci jego funkcja wielokrotnie ewoluowała. Tym samym stanowi dowód na to, że Rzym jest wieczny nie tylko z nazwy. Gdzie znajduje się ta niezwykła budowla? W jakim celu ją wzniesiono? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Monumentalny grobowiec nad brzegiem rzeki Geneza budowli Skąd wzięła się nazwa? Twierdza papieży Podział funkcjonalny Zamku św. Anioła Ogień nad Tybrem Cylindryczny kolos, wznoszący się na prawym brzegu Tybru, skupia w sobie wszystkie warstwy historii Rzymu. Od monumentalnego mauzoleum cesarskiego, przez mroczną średniowieczną twierdzę, aż po luksusowe apartamenty papieskie i dzisiejsze muzeum narodowe – ta wyjątkowa budowla od dwóch tysiącleci jest świadkiem triumfów i tragedii, a to czyni ją jedną z tych atrakcji, które po prostu trzeba zobaczyć. Monumentalny grobowiec nad brzegiem rzeki Zamek św. Anioła jest zlokalizowany w rione Borgo, na prawym brzegu Tybru, niemal u samych wrót Watykanu. To strategiczne położenie sprawia, że monumentalna budowla wyraźnie dominuje nad okolicą, łącząc się z lewym brzegiem rzeki za pomocą Mostu św. Anioła – jednej z najbardziej zachwycających tego typu konstrukcji na świecie. W starożytności teren ten znajdował się poza właściwym miastem, co pozwalało na budowę monumentalnych grobowców. Dziś to ścisłe centrum turystycznego Rzymu – miejsce, gdzie echo historii łączy się z nowoczesnym rytmem miasta. Geneza budowli W II wieku n.e. cesarz Hadrian – wielki budowniczy i miłośnik architektury – postanowił wznieść dla siebie i swoich następców miejsce wiecznego spoczynku, które przyćmiłoby mauzoleum Augusta na Polu Marsowym. Prace nad budowlą, zwaną wówczas Mole Adriana, rozpoczęły się około 134–135 roku n.e. Władca nie zdążył zobaczyć finalnego efektu. Budowę sfinalizował w 139 roku jego następca, Antoninus Pius. Wtedy też przeniesiono tam prochy zmarłego cesarza i Sabiny, jego żony. Oryginalna konstrukcja była cudem antycznej inżynierii. Składała się z kwadratowej podstawy o boku około 86–89 metrów, na której wznosił się potężny cylinder o średnicy 64 i wysokości 20 metrów. Całość wieńczył ziemny nasyp z cyprysami, a na samym szczycie znajdowała się rzeźba z brązu, przedstawiająca Hadriana jako Heliosa, boga słońca powożącego kwadrygą. Wewnątrz spiralna rampa o długości 120 metrów prowadziła procesje do Sali Urn, gdzie spoczywały szczątki cesarzy aż do 217 roku n.e., kiedy to pochowano tu Karakallę. Od grobowca do castellum Realia panujące w schyłkowym imperium wymusiły przemianę mauzoleum w twierdzę. W 403 roku cesarz Honoriusz włączył budowlę w system Murów Aureliana, czyniąc z niej bastion broniący Rzymu od północnego zachodu. To właśnie wtedy budynek zyskał charakter obronny, tracąc wiele ze swoich antycznych ozdób. Marmurowe płyty i potężne posągi były zrzucane na głowy najeźdźców, jak w 537 roku, kiedy Wieczne Miasto oblegali Goci. To właśnie w tym okresie budowla zyskała miano castellum i stała się kluczem do panowania nad Rzymem. Kto posiadał zamek, ten kontrolował miasto. Skąd wzięła się nazwa? Nazwa budowli – „Zamek św. Anioła” – wiąże się z jednym z najbardziej sugestywnych wydarzeń w historii Rzymu. W 590 roku, gdy miasto dziesiątkowała epidemia dżumy, Grzegorz Wielki zorganizował procesję błagalną. Gdy pochód mijał mauzoleum Hadriana, papież miał ujrzeć na jego szczycie chowającego miecz do pochwy archanioła Michała. To rzekome wydarzenie zostało zinterpretowane jako znak końca zarazy. Na pamiątkę papieskiej wizji na szczycie budowli ustawiono figurę anioła. Obecna rzeźba z brązu, wykonana w 1753 roku przez Petera Antona von Verschaffelta, jest już szóstą. Poprzednie, wykonane z drewna lub marmuru, nie przetrwały próby czasu, ulegając zniszczeniu w następstwie uderzenia piorunów lub w trakcie wojen. Jedną z wcześniejszych wersji, dłuta Raffaello da Montelupo z 1544 roku, można do dziś podziwiać wewnątrz zamku, na Dziedzińcu Anioła. Barokowy przedsionek sacrum Mówiąc o zamku, nie można nie wspomnieć o prowadzącym do niego moście. Choć jego trzy środkowe przęsła pamiętają czasy Hadriana, to obecny wygląd zawdzięcza barokowej przebudowie, zleconej w 1669 roku przez papieża Klemensa IX. Gian Lorenzo Bernini zaprojektował dziesięć posągów aniołów niosących narzędzia Męki Pańskiej, tworząc tym samym duchową ścieżkę dla pielgrzymów zmierzających do grobu św. Piotra. Pełne dynamizmu i ekspresji anioły Berniniego są prawdziwym arcydziełem barokowej rzeźby. Każdy z nich trzyma inny atrybut, od korony cierniowej po gwoździe, a ich szaty zdają się falować na wietrze znad Tybru. Ciekawostką jest to, że dwa wykonane osobiście przez Berniniego oryginały – anioł z napisem INRI i anioł z koroną cierniową – zostały uznane za zbyt cenne, by mogły stać na zewnątrz. Papież nakazał przenieść je do kościoła Sant’Andrea delle Fratte, a na moście ustawiono ich kopie. Twierdza papieży W XIV stuleciu Zamek św. Anioła stał się integralną częścią watykańskiego systemu obronnego. Czując się zagrożeni przez rzymskie rody lub obce wojska, kolejni papieże zaczęli dostosowywać budowlę do swoich potrzeb rezydencjonalnych i militarnych. Kluczowym elementem tej symbiozy jest Passetto di Borgo – ufortyfikowany korytarz o długości ok. 800 metrów, łączący Pałac Apostolski z zamkiem. To właśnie tamtędy, w 1527 roku, papież Klemens VII uciekł przed żołnierzami Karola V podczas krwawego Sacco di Roma, znajdując bezpieczne schronienie w murach twierdzy. Renesansowi papieże nie szczędzili środków na dekorację swoich apartamentów. W czasie pontyfikatu Aleksandra VI Borgii czy Pawła III Farnese, w zamku powstały wnętrza, które olśniewają, a nawet onieśmielają przepychem fresków i stiuków. Sala Paolina, ozdobiona przez Perina del Vaga, jest uważana za jeden z najwspanialszych przykładów rzymskiego manieryzmu, łącząc tematykę biblijną z pochwałą wielkości rodu Farnese. Zamek jako więzienie Państwa Kościelnego Mimo renesansowego blichtru, zamek przez stulecia budził grozę jako jedno z najcięższych więzień w Rzymie. W jego kazamatach przetrzymywano heretyków, przeciwników politycznych papieży i awanturników. Warunki w lochach były nieludzkie. Niektóre cele były zaprojektowane w taki sposób, że więźniowie nie mogli w niej ani wyprostować się, ani wygodnie położyć. Najbardziej znani lokatorzy zamkowych lochów to między innymi: Giordano Bruno – wybitny filozof spędził tu lata przed procesem i egzekucją na stosie, Benvenuto Cellini – genialny rzeźbiarz i złotnik, który w swoich pamiętnikach barwnie opisał ucieczkę z zamku (podczas której złamał nogę, zsuwając się po prześcieradłach), a później powrót do jeszcze gorszej celi, Beatrice Cenci – młoda arystokratka, której tragiczny los i egzekucja przed zamkiem w 1599 roku za zabójstwo okrutnego ojca stały się symbolem oporu przeciwko tyranii; hrabia Cagliostro – XVIII-wieczny mag i okultysta, oskarżony o herezję i oszustwa. W zamkowej celi spędził kilka dni. Później został przeniesiony do twierdzy w San Leo. Podział funkcjonalny Zamku św. Anioła Od XX wieku zamek pełni funkcję muzealną. Współczesna trasa zwiedzania prowadzi przez 6 poziomów budowli, z których każdy ma skrajnie różny charakter: poziom 1. – to dromos, tzw. rdzeń rzymski. To właśnie tam znajduje się spiralna rampa Hadriana i Sala Urn; poziom 2. – to bastiony i fortyfikacje. Można tam podziwiać mury obronne, korytarze strzelnicze i skład broni; poziom 3. – to więzienia i magazyny. Na tę część składają się między innymi historyczne lochy i cele więzienne; poziom 4. – to dziedziniec i Sala Pańska. Poza zachwycającym Dziedzińcem Anioła, warto zobaczyć tam renesansowe apartamenty; poziom 5. – to apartamenty papieskie. To właśnie tam znajduje się Sala Paolina, Sala Amora i Psyche; poziom 6. – to biblioteka i skarbiec. Ogień nad Tybrem Kiedy najlepiej odwiedzić zamek? Najdogodniejszym terminem jest czerwiec, mimo panujących wówczas upałów. Od 1481 roku, 29. dnia tego miesiąca, w święto św. Piotra i Pawła, patronów Rzymu, na zamku odbywa się La Girandola – niesamowity pokaz sztucznych ogni. Tradycja ta została zapoczątkowana za papieża Sykstusa IV, a jej koncepcję czasami przypisuje się Michałowi Aniołowi. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Paryż z nowej perspektywy. Na słynną budowlę wrócił najwyższy miejski most we Francji
Paryż otwiera nową atrakcję, która pozwoli spojrzeć na najsłynniejszą budowlę Francji z kompletnie nowej perspektywy. „Vertigo of the Tower” to unikatowa trasa widokowa ulokowana na wysokości 60 metrów. Turyści już drugi raz mogą podziwiać Wieżę Eiffla, „wisząc” nad ziemią.
Mogłoby się wydawać, że słynna Wieża Eiffla nie kryje już przed nami żadnych tajemnic. Paryska budowla jest jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych na świecie, którą co roku odwiedzają miliony osób. Nowa trasa widokowa pozwala jednak spojrzeć na ten unikatowy budynek z kompletnie innej perspektywy. Znajdując się 60 metrów nad ziemią, możemy poznać wieżę od zupełnie nowej strony, co gwarantuje doznania na granicy strachu i zachwytu. Ponowne otwarcie trasy w powietrzu Turyści po raz kolejny będą mogli skorzystać z najwyższego miejskiego mostu we Francji, który powraca na pierwsze piętro Wieży Eiffla. Atrakcja, mająca swoją premierę w zeszłym roku, na tyle podbiła serca odwiedzających, że dwanaście miesięcy później ponownie pojawia się na słynnej konstrukcji. Tym razem wyjątkowej trasie widokowej towarzyszyć będzie wiosenny taras, zapewniający gościom chwilę oddechu z widokiem na przepiękną panoramę stolicy. Widok z dreszczykiem emocji Trasa „Vertigo of the Tower” została zawieszona pomiędzy wschodnim a zachodnim filarem wieży. Długość przejścia wynosi 40 metrów, w trakcie których spacerowicze mogą podziwiać zarówno misterną konstrukcję „Żelaznej Damy”, jak i cały Paryż. Podniebny pomost został wykonany z wielowarstwowej siatki zawierającej ponad 25 000 oczek, co zapewnia zwiedzającym pełne bezpieczeństwo. Choć spacer nad przepaścią budzi silne emocje, konstrukcja jest niezwykle solidna i w pełni zabezpieczona. Mimo to „Vertigo of the Tower” nie jest dostępne dla dzieci poniżej 3. roku życia, a osobom z silnym lękiem wysokości zaleca się ostrożność przy podejmowaniu decyzji o wejściu. Jak korzystać z podniebnej trasy? Rezerwacja miejsca na „Vertigo of the Tower” jest banalnie prosta. Wystarczy odnaleźć Pawilon Ferrié na pierwszym poziomie wieży i za pomocą smartfona zarejestrować się przez kod QR. System pozwala wybrać dogodny slot czasowy w ramach najbliższej godziny, a do listy warto od razu dopisać całą swoją grupę. Należy jednak pamiętać, że ze względów bezpieczeństwa na pomoście mogą przebywać jednocześnie tylko cztery osoby. Możliwość wejścia na tę podniebną ścieżkę zapewnia standardowy bilet wstępu na wieżę. Otwarta trasa to zupełnie nowy rozdział w turystycznej historii „Żelaznej Damy”. Każdego roku ponad 7 milionów podróżnych płaci za przywilej wjazdu na jej szczyt, dzięki czemu budowla ta niezmiennie dzierży Rekord Guinnessa dla najczęściej odwiedzanego płatnego zabytku na świecie. I choć wielu paryżan sceptycznie patrzy na postępującą eksploatację swojego symbolu, trudno zaprzeczyć jego absolutnej ikoniczności i kluczowej roli, jaką odgrywa w światowym dziedzictwie turystycznym. Źródło: Toureiffel Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Jedzenie decyduje o kierunku wakacji? Ten trend podróżowania podbija serca Polaków
Podróżowanie już dawno przestało ograniczać się wyłącznie do zwiedzania zabytków czy relaksu na plaży. Coraz więcej osób wybiera kierunki i planuje wyjazdy z myślą o doświadczeniach, które angażują wszystkie zmysły. „Foodie travel” staje się jednym z najważniejszych trendów we współczesnej turystyce – również wśród Polaków, którzy coraz częściej traktują kulinaria jako centralny element podróży.
Od ulicznych stoisk z jedzeniem, przez rodzinne bistro, aż po restauracje wyróżnione w przewodniku Michelin – kuchnia staje się dziś jednym z najważniejszych narzędzi poznawania kultury danego regionu. Turyści poszukujący autentycznych doznań kulinarnych, określani mianem „foodies”, traktują smak, zapach, teksturę i sposób podania potraw jako integralną część podróżniczego doświadczenia. W efekcie coraz częściej zapisują się na warsztaty gotowania, odwiedzają lokalne targowiska, winnice czy tradycyjne gospodarstwa rolne, aby lepiej zrozumieć pochodzenie produktów i techniki przygotowywania potraw. Takie doświadczenia pozwalają nie tylko na głębszy kontakt z lokalną kulturą, lecz także sprawiają, że po powrocie z podróży wielu turystów próbuje odtworzyć poznane receptury we własnej kuchni, przenosząc fragment odwiedzanego miejsca do codziennego życia. Foodie travel rośnie w siłę. Kulinarne podróże napędzają turystykę Podróże kulinarne należą dziś do najszybciej rozwijających się segmentów globalnej turystyki, co potwierdzają zarówno analizy rynkowe, jak i preferencje samych podróżnych. Z raportu Grand View Research wynika, że wyjazdy skoncentrowane na doświadczeniach gastronomicznych oraz zakupach lokalnych produktów będą w latach 2025-2030 rosły w tempie sięgającym 9,5% rocznie. Równocześnie badanie Marriott International „New Luxe Landscapes” pokazuje, że aż 88% zamożnych turystów uznaje możliwość odkrywania nowych smaków i kulinarnych tradycji za istotny element planowania podróży. Jak zauważają specjaliści, rosnące zainteresowanie takimi formami wyjazdów wynika m.in. z popularności międzynarodowych programów kulinarnych i podróżniczych, które inspirują turystów do poznawania świata poprzez smak i lokalne tradycje. Z kolei badanie World Food Travel Association wskazuje, że dla 83% respondentów doświadczenia związane z jedzeniem i napojami pozostawiają trwałe, pozytywne wrażenie na temat odwiedzanego miejsca, często silniejsze niż zwiedzanie klasycznych atrakcji turystycznych. – Smak to najszybszy sposób, by poznać nowe miejsce. Jedna potrawa potrafi powiedzieć więcej niż niejeden przewodnik turystyczny – podkreśla Katarzyna Hauton, Group Brand Manager w eSky.pl, wskazując, że podróże kulinarne stają się coraz ważniejszym elementem city breaków i wyjazdów typu slow travel. W praktyce przekłada się to na rosnącą popularność degustacji win, serów czy czekolady, a także immersyjnych doświadczeń, takich jak wspólne zakupy na targu z lokalnym kucharzem lub wizyty w gospodarstwach produkujących regionalne specjały, co pozwala turystom wejść w bezpośredni kontakt z codzienną kulturą odwiedzanego miejsca. Którzy podróżni najczęściej stają się „foodies”? Rosnące znaczenie kulinariów w planowaniu wyjazdów potwierdzają również najnowsze dane branżowe. Z raportu Hilton Trends Report 2025 wynika, że doświadczenia gastronomiczne stały się obecnie drugim (zaraz po zakwaterowaniu) najważniejszym elementem budżetu podróżnych. Co więcej, aż połowa ankietowanych deklaruje, że rezerwuje stoliki w restauracjach jeszcze przed wylotem, traktując wizyty w lokalach jako integralną część podróży, a nie spontaniczne uzupełnienie programu zwiedzania. W efekcie wyjazdy coraz częściej konstruowane są wokół degustacji, warsztatów kulinarnych czy spotkań z szefami kuchni. Jak zauważa Duncan Greenfield-Turk z Global Travel Moments: „Wycieczki kulinarne, immersyjne doświadczenia gastronomiczne i możliwość bezpośredniego kontaktu z szefami kuchni nagrodzonymi gwiazdkami Michelin stają się integralną częścią wielu planów podróży”, ponieważ turyści poszukują dziś autentycznego kontaktu z lokalną kulturą – czy to podczas zakupów, czy wizyty w prywatnym domu, gdzie uczą się przygotowywania tradycyjnych potraw. Trend ten szczególnie widoczny jest wśród millenialsów i przedstawicieli generacji X, którzy chętnie eksperymentują z lokalnymi smakami, ale coraz częściej angażuje również rodziny wielopokoleniowe oraz osoby podróżujące solo, dla których aktywności kulinarne stanowią okazję do integracji. Gdzie Polacy jeżdżą na kulinarne wakacje? Na kulinarnej mapie preferencji Polaków niezmiennie dominują Włochy, gdzie weekendowe wypady na pizzę, espresso czy świeże produkty kupowane bezpośrednio na targach stały się niemal osobną kategorią podróży. Równie dużą popularnością cieszy się Hiszpania – zwłaszcza Barcelona – przyciągająca miłośników tapas, paelli czy churros. Coraz częściej wybierana jest także Kopenhaga, w której gastronomia wpisuje się w ideę hygge, łącząc sezonowe produkty z celebracją codziennych przyjemności. Z kolei Maroko kusi podróżnych złożonością smaków wynikającą z połączenia wpływów afrykańskich, arabskich i śródziemnomorskich. Jak podkreśla Katarzyna Hauton z eSky Group: „Moda na odkrywanie nowych smaków widoczna jest również w mediach społecznościowych, a rekomendacje influencerów czy rankingi restauracji inspirują do odkrywania świata”, co znajduje odzwierciedlenie także w rosnącej popularności tzw. grocery store tourism – czyli odwiedzania lokalnych sklepów spożywczych w poszukiwaniu produktów niedostępnych w Polsce. Źródła: Travel Weekly, eSky.pl Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Podróżuje solo po świecie, ale nie jest sama. W każdym kraju szuka... tymczasowego chłopaka
Podróże solo przestały być niszą i stały się jednym z wyraźnych trendów współczesnej turystyki. Samotne wyjazdy coraz częściej traktowane są jako sposób budowania niezależności, wzmacniania poczucia sprawczości i odkrywania własnych granic. Jednak dla niektórych kobiet podróż w pojedynkę oznacza coś więcej niż tylko czas dla siebie – w kolejnych krajach szukają partnerów, choć... wyłącznie na czas wyjazdu.
Już w 2024 roku kobiety podróżujące solo odpowiadały za 52,67% przychodów generowanych w tym segmencie rynku turystycznego, a prognozy wskazują, że w 2026 roku aż 84% osób wybierających samotne wyjazdy stanowić będą właśnie kobiety. Rosnąca popularność takiego stylu podróżowania nie zawsze oznacza jednak skupienie wyłącznie na introspekcji czy zwiedzaniu. Coraz częściej mówi się o nowym zjawisku – budowaniu krótkotrwałych relacji w trakcie wyjazdów. Jednym z przykładów jest Orsolya Lorincz, która odwiedzając kolejne egzotyczne destynacje, świadomie szuka „tymczasowych chłopaków”, z którymi dzieli doświadczenia, zanim wyruszy w kolejną podróż. „Tymczasowi partnerzy” jako strategia podróżowania solo Orsolya Lorincz wywołała burzliwą dyskusję w sieci po tym, jak opublikowała nagranie przedstawiające swój nietypowy „trik podróżniczy”, które w krótkim czasie osiągnęło blisko cztery miliony wyświetleń. 34-latka z Rumunii rozpoczęła samotne podróże w 2016 roku, kiedy – jak sama wyznała – zrezygnowała z pracy i sprzedała mieszkanie, aby sfinansować wyjazdy do kolejnych krajów. Z czasem zaczęła nawiązywać krótkotrwałe relacje z poznanymi na miejscu mężczyznami, traktując je jako element swoich doświadczeń w drodze. Jak tłumaczyła w rozmowie z „What’s The Jam”, takie znajomości zazwyczaj trwają około tygodnia. – Zależy jak długo zostaję w danym kraju – powiedziała. Partnerów poznaje głównie za pośrednictwem aplikacji randkowych, a ich rola polega na wspólnym spędzaniu czasu, pokazywaniu lokalnych atrakcji czy towarzyszeniu jej w codziennych aktywnościach. – To tylko tymczasowy chłopak, z którym możemy spędzać czas i wspólnie robić różne rzeczy. Oprowadzają mnie po okolicy, przygotowują śniadanie, kupują jedzenie i napoje, a czasami nawet zatrzymuję się u nich w domu, jeśli dobrze się dogadujemy – wyjaśniła. Jak dodała, nie traktuje tych relacji jako formy darmowych wycieczek, lecz raczej okazję do poznania miejsca z perspektywy mieszkańca. – Mam ich za darmowych przewodników i towarzyszy do wspólnego spędzania czasu – zaznaczyła. Takie znajomości kończą się wraz z jej wyjazdem z kraju i – jak twierdzi – nie wiążą się z dalszymi zobowiązaniami. Viralowa strategia podróżnicza dzieli internautów Zdaniem Lorincz krótkotrwałe relacje zawierane podczas podróży mają także wymiar praktyczny, ponieważ umożliwiają poznanie lokalnej kultury w sposób niedostępny dla osób korzystających wyłącznie z usług biur podróży. – Kiedy znasz miejscowych, mogą ci pokazać sekretne miejsca lub tradycje, o których biura podróży nawet nie wspominają – podkreśliła, dodając, że dzięki temu może doświadczyć kraju „w bardziej wyjątkowy sposób”. Taki model podróżowania pozwala jej przyjeżdżać i wyjeżdżać bez konieczności dostosowywania planów do nikogo. – Korzyścią jest to, że mogę swobodnie przyjeżdżać i wyjeżdżać z kraju, kiedy chcę, i nie muszę koordynować swoich działań z partnerem – powiedziała. Jednocześnie przyznała, że w przyszłości nie wyklucza stabilnej relacji z osobą o podobnym stylu życia: „Idealnie byłoby znaleźć partnera, który również kocha podróżować i chciałby żyć w ten sposób”. Opublikowane przez nią nagranie wywołało skrajne reakcje wśród internautów. Część użytkowników komentowała z humorem, że „to po prostu networking”, inni zauważali, że „gdy mężczyźni robią to samo, nikt nie ma z tym problemu”. Nie zabrakło jednak też krytycznych głosów – niektórzy określali takie podejście jako kontrowersyjne, a nawet „smutny znak czasów”. Sama podróżniczka przyznała z kolei, że po publikacji materiału otrzymała dziesiątki wiadomości od osób z różnych krajów, deklarujących chęć pokazania jej swojego miasta podczas kolejnych wizyt. – Dostałam co najmniej 50 propozycji od ludzi z całego świata, którzy napisali, że mogę odwiedzić ich kraj i być ich dziewczyną przez tydzień – zdradziła. Nic dziwnego, że takie podejście budzi mieszane opinie. Kobietom, które nie mają ochoty na podobne eksperymenty – jako również solo podróżniczka – polecałabym zatem alternatywę w postaci... randek w pojedynkę. W przeciwieństwie do spotkań aranżowanych za pośrednictwem aplikacji randkowych, takie wyjścia pozwalają uniknąć elementu zaskoczenia. Ponadto posiłki w restauracji czy kawiarnianym ogródku spożywane w samotności mogą sprzyjać poczuciu sprawczości, autonomii i uważności, ponieważ to ty wybierasz tempo, miejsce i sposób przeżywania chwili bez presji konwersacji czy dostosowywania się do czyichkolwiek preferencji. Co więcej, badania wskazują, że samotne jedzenie może pomagać w skupieniu się na bieżącej chwili, uważniejszym smakowaniu potraw i refleksji. A to z kolei wzmacnia samoświadomość i poczucie własnej wartości, zwłaszcza gdy jest to wybór dobrowolny i świadomy. A towarzystwo, nawet jeśli ogranicza się do własnych myśli i obserwacji, bywa równie satysfakcjonujące jak najbardziej angażująca rozmowa – często pozwalając odpocząć, uporządkować myśli i wrócić do codzienności z większą jasnością umysłu czy poczuciem wewnętrznej równowagi. Źródła: Daily Mail, New York Post, Alibaba, Instagram, What’s The Jam Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ateny na weekend. W tym mieście najlepiej chodzić tak, jak greckie koty: własnymi ścieżkami
Stojąc na Placu Syntagma, w samym sercu miasta, czuję intensywny, słodko-gorzki zapach. Jest świdrujący, niemal odurzający. To nerantzia – gorzkie pomarańcze, które o tej porze roku spadają na ateńskie chodniki, rozgniatane przez tysiące butów przechodniów i kół pędzących skuterów. Nikt ich nie zbiera, nikt ich nie je, bo są zbyt cierpkie, ale dla mnie to właśnie one, a nie oliwa czy tymianek, są prawdziwym zapachem ateńskiej zimy. Ta woń owoców rosnących na betonie, uparcie trwających w szczelinach pękniętych płyt chodnikowych.
Spis treści: Fascynująca mieszanka Tam, gdzie toczy się prawdziwe życie Antyki, słońce i sztuka (po)wolności Teatr codzienności Kulinarny archeolog w podziemiu Ateny – informacje praktyczne Choć nad Atenami niezmiennie góruje Akropol – wieczny, marmurowy punkt odniesienia, który od tysiącleci definiuje to miasto – tym razem postanowiłem odwrócić od niego wzrok. I pochodzić po mieście własnymi ścieżkami niczym ateńskie koty – niespiesznie, z ciekawością, zaglądając w nieoczywiste zaułki. Bez mapy, instynktownie skręcając tam, gdzie wabił mnie zapach jedzenia lub gwar toczących się przy stolikach rozmów. Fascynująca mieszanka Uciekając w piątkowe popołudnie z mroźnej, szarej Polski, wylądowałem w objęciach ateńskiego przedwiośnia. Pogoda była kapryśna – raz ostre słońce, raz gwałtowne ulewy zamieniające wyślizgane, marmurowe chodniki w zdradliwe lodowiska – ale termometry pokazywały upragnione piętnaście stopni na plusie! Zamieszkałem w hotelu InnAthens, ukrytym w cichym pasażu, zaledwie kilkaset metrów od budynku parlamentu. To doskonały punkt startowy, bo tuż obok, przed Grobem Nieznanego Żołnierza, wartę pełnią gwardziści Evzones. Ich charakterystyczne spódnice (fustanella) mają dokładnie 400 plis – po jednej na każdy rok tureckiej niewoli – a podkute buty z pomponami ważą po półtora kilograma każdy, przez co ich krok podczas zmiany warty słychać wyraźnie niemal w całej okolicy. Gdy słońce zaczęło chylić się ku zachodowi, malując miasto słynnym, attyckim światłem – ostrym, a jednocześnie miękkim – ruszyłem w stronę Plaki. To najstarsza dzielnica Aten, często niesłusznie sprowadzana przez turystów jedynie do roli tła dla sklepików z pamiątkami. Tymczasem Plaka jest archiwum ateńskiej duszy, labiryntem, w którym historia nawarstwia się jak geologiczne pokłady. Szedłem brukowanymi uliczkami Kydathineon i Tripodon – tą drugą chodzili już starożytni ateńczycy, udając się do teatru Dionizosa. Dziś Plaka to fascynująca mieszanka: neoklasycystyczne rezydencje z XIX wieku, pomalowane w ciepłe barwy ochry, terakoty i sjeny, sąsiadują tu z ruinami z czasów rzymskich i małymi, bizantyjskimi kościółkami, które wyglądają jak wciśnięte siłą między nowszą zabudowę. Nad głowami plączą się pnącza bugenwilli i jaśminu, które nawet zimą dają obietnicę zieleni. To „Dzielnica Bogów”, ale i ludzi, którzy od wieków żyją tu w cieniu Akropolu, wieszając pranie na balkonach z kutego żelaza, tuż nad głowami przechodniów. Wierny zasadzie, że do tawerny karmiącej jak matka wraca się regularnie, pierwszy wieczór spędziłem w „To Kafeneio” przy ulicy Epicharmou 1, gdzie bywałem już wcześniej. I której atmosfera bardzo mi odpowiada. Przytulna restauracja z kominkiem, wygodnymi ławami z poduchami oraz kelnerami wyglądającymi niczym figury greckich bogów, które zeszły z cokołów, znajduje się w historycznym, 400-letnim budynku pamiętającym czasy panowania osmańskiego i narodziny niepodległej Grecji. Przy ogniu buzującym w kominku zamówiłem klasykę: aromatyczne wołowe klopsiki w gęstym sosie pomidorowym i kieliszek domowego wina. Siedząc w cieple, otoczony gwarem greckich rozmów, delektując się tym co miałem na talerzu, poczułem błogi spokój, którego tak bardzo mi brakowało. Tam, gdzie toczy się prawdziwe życie Sobotni poranek przeznaczyłem na poznanie miejsc, do których turyści zaglądają rzadziej. Idąc w stronę dzielnicy Exarchia, mijałem niekończące się rzędy bloków mieszkalnych. To polykatoikia – architektoniczny symbol współczesnych Aten, betonowe wielorodzinne budynki, z charakterystycznymi ciągami balkonów osłoniętych markizami (zwanymi tentes), które zdominowały panoramę miasta po II wojnie światowej. Dla jednych są symbolem chaosu i „betonowego morza”, dla innych – genialnym rozwiązaniem, które pozwoliło milionom Greków znaleźć dom w stolicy. To w polykatoikii toczy się prawdziwe życie: na balkonach suszy się pranie, starsi ludzie grają w karty, a sąsiedzi przekrzykują się nad ulicą. Bez zrozumienia tych betonowych uli, nie zrozumie się Aten. Gdy dotarłem do Exarchii, miasto pokazało swoją „pomazaną” twarz. Graffiti jest tu wszędzie. Nie jest to jednak bezmyślny wandalizm, ale kronika bólu i buntu. Eksplozja street artu nastąpiła po 2008 roku, w momencie wielkiego kryzysu ekonomicznego i zamieszek po śmierci nastolatka Aleksandrosa Grigoropulosa. Ściany w Exarchii krzyczą. Obrazy wychudzonych dzieci, zaciśnięte pięści, polityczne hasła i surrealistyczne wizje lepszego świata pokrywają każdy centymetr muru. Grecy, naród o gorącej krwi, nie potrafią milczeć. Kiedyś debatowali na Agorze, dziś debatują sprayem na betonie. To dowód na to, że Ateny to żywy organizm, który wciąż walczy o swoją tożsamość. – Skoro nie chcą nas słuchać politycy, to wysłuchują ściany – usłyszałem od przechodnia, który najpierw przyglądał mi się z uważnością, gdy fotografowałem zapisane elewacje, by wreszcie podejść i zamienić kilka słów. Po południu szukając ukojenia po dawce miejskiej ekspresji, trafiłem do Anafiotiki. To chyba najbardziej niezwykłe miejsce w Atenach – architektoniczny paradoks i „wyspa na lądzie”. W połowie XIX wieku król Otton sprowadził do stolicy najlepszych budowniczych z cykladzkiej wyspy Anafi, by wznieśli jego pałac. Ci, tęskniąc za domem, zbudowali sobie własną osadę na północnym zboczu Akropolu, nielegalnie, pod osłoną nocy. Wchodząc tu, ma się wrażenie teleportacji. Znikają betonowe bloki i hałas miasta. Wąskie, kręte ścieżki, na których z trudem mijają się dwie osoby, biegną między malutkimi, bielonymi wapnem domkami o płaskich dachach. Okiennice są błękitne, w donicach (często zrobionych ze starych puszek po oliwie) rosną zioła, a na każdym murku wygrzewają się koty. To enklawa absolutnej ciszy i spokoju, zawieszona między niebem a betonowym morzem miasta w dole. Wieczorem, pełen wrażeń, wróciłem do „To Kafeneio”. Tym razem na stole wylądowały wybitne dolmades – ręcznie robione gołąbki w liściach winogron. Znów było mi dobrze, jak u mamy. Antyki, słońce i sztuka (po)wolności W niedzielę obudziło mnie słońce wdzierające się bezczelnie przez okna hotelowego pokoju. Niebo miało ten odcień głębokiego, nasyconego błękitu, który zna się z greckich pocztówek. Pogoda była perfekcyjna – pełne słońce i rześkie, ale ciepłe powietrze, które sprawia, że po prostu chce się żyć. Dzień rozpocząłem od wizyty na Placu Avissinias na Monastiraki, który w niedziele zmienia się w pchli targ Yusurum. W promieniach słońca stare, mosiężne lampy naftowe lśniły jak złoto, a winyle z muzyką rembetika (greckiego bluesa) wyglądały jak czarne lustra. Na chodniki wylała się historia miasta wyciągnięta z zakurzonych strychów: zaśniedziałe klamki, porcelanowe filiżanki i pożółkłe fotografie. W tym chaosie panuje jednak metoda. Ateńczycy przychodzą tu nie tylko kupować, ale dotykać przedmiotów, targować się dla samego sportu i rozmawiać ze sprzedawcami. Obserwując ten spektakl znad filiżanki freddo espresso w Café Avissinia, zrozumiałem sedno greckiego stylu życia. Kawa nie jest tu paliwem, ale celebracją chwili. Widać to w starych kafenio, gdzie mężczyźni godzinami dyskutują nad jednym napojem, przesuwając w dłoniach paciorki komboloi – nie po to, by się modlić, ale by zająć ręce i uspokoić myśli. Nasycony kofeiną, ruszyłem przed siebie bez konkretnego celu. Szedłem, po prostu ciesząc się życiem. To był ten rzadki moment absolutnego szczęścia, kiedy nie musisz nigdzie biec, niczego załatwiać. Napawałem się grecką pogodą, chłonąc ciepło, tak deficytowe w polskim lutym. Łapałem się na tym, że idąc ulicą, uśmiecham się sam do siebie – do ludzi, do zapachów, do tego światła. Dotarłem m.in. do dzielnicy Psyri. W tygodniu pełna hałasu i rzemieślniczego stukania młotków, w to słoneczne niedzielne popołudnie odsłaniała swoje ciche, artystyczne oblicze. Mijałem zamknięte warsztaty szewców i kaletników, zaglądając przez witryny do małych pracowni, gdzie w tygodniu powstają ręcznie robione sandały i wiklinowe krzesła. Cisza i słońce pozwalały mi skupić się na detalach – na niesamowitych muralach, które w tej dzielnicy pokrywają niemal każdą wolną ścianę, zamieniając ulice w galerię sztuki pod gołym niebem. Wracając w stronę centrum, zatrzymywałem się przy antycznych ruinach, które w Atenach są naturalną częścią krajobrazu. Tym razem nie „zaliczałem” zabytków. Przystanąłem na dłużej przy Wieży Wiatrów na Rzymskiej Agorze, podziwiając precyzję marmurowych reliefów w ostrym świetle dnia. Usiadłem na murku przy monumentalnej Bibliotece Hadriana, patrząc w spokoju, jak starożytne kolumny splatają się z nowoczesną zabudową. Ta chwila powolnej kontemplacji, bez zerkania na zegarek, pozwoliła mi dostrzec grę światła na kamieniach, której nie zauważa się w biegu. Spacer zakończyłem na Placu Syntagma. Choć mieszkałem tuż obok i przechodziłem przez plac codziennie, w słoneczne niedzielne popołudnie miał on zupełnie inną energię. Nie było tu politycznych demonstracji, pośpiechu w drodze do metra, była za to muzyka. Usiadłem na ławce przy fontannie, ramię w ramię z ateńczykami, i po prostu słuchałem. Dźwięki buzuki mieszały się ze śmiechem dzieci ganiających gołębie. To był ten moment, w którym poczułem greckie kefi – stan ducha, który trudno przetłumaczyć, a który oznacza spontaniczną radość życia, czerpanie energii z bycia tu i teraz, w słońcu, wśród ludzi. Bez patrzenia na zegarek, bez wielkich planów. Teatr codzienności Ostatniego dnia umówiłem się ze znajomą, Olympią Gerakopoulou – pół Polką, pół Greczynką i licencjonowaną przewodniczką po Atenach. Spotkaliśmy się rano, by wspólnie ruszyć na Targ Centralny – Varvakios Agora przy ulicy Athinas. Wejście do tej hali targowej jest jak wejście na scenę opery w szczycie aktu. Uderza nas kakofonia dźwięków, zapachów i kolorów. To miejsce jest teatrem codzienności, który trwa tu nieprzerwanie od XIX wieku. Rzeźnicy w zakrwawionych, białych fartuchach rąbią tusze z chirurgiczną precyzją, przekrzykując się nawzajem: „Ela, ela! Najlepsza jagnięcina! Zobacz to mięso!”. Obok, w alejce rybnej, na kruszonym lodzie lśnią srebrne dorady, gigantyczne tuńczyki wyglądające jak trofea, a ośmiornice i kalmary ułożone są w misterne wzory. Olympia poruszała się w tym tłumie z naturalną swobodą, witając się ze sprzedawcami jak ze starymi znajomymi. – Patrz na oczy ryb, Michalis, muszą być błyszczące, wypukłe, wtedy wiadomo, że ryby są świeże – instruowała mnie, gdy przeciskaliśmy się przez tłumek klientów. – Tu nie ma miejsca na kompromisy. Ateńczycy są wymagający, jedzenie to dla nas religia. Wyszliśmy na zewnątrz, gdzie królują warzywa i owoce. Zatrzymałem się przy stoisku, które wyglądało jak martwa natura namalowana przez mistrza: góry pomarańczy, pęki świeżego oregano i tymianku. Ale ja szukałem czegoś konkretnego: cytryn! Ktoś zapyta: po co mi cytryny z Grecji? Przecież te cytrusy są w każdym polskim sklepie. Otóż nie. Greckie cytryny smakują naturą. Te kupione na targu w Atenach nie są pokryte warstwą wosku i środków grzybobójczych, co jest standardem przy długim transporcie do Polski. Właśnie dlatego ich zapach jest tak intensywny, że czuć go nawet przez skórkę, która kryje w sobie tyle olejków eterycznych, że wystarczy lekkie zadrapanie paznokciem, by aromat słońca wypełnił cały pokój. W każdym razie najpierw wypełniły moją torbę, do której trafiła też górska herbata – tsai tou vounou – pęki suszonego gojnika, który Grecy piją na wszystko: od przeziębienia po złamane serce. Dopiero po zakupach, obładowani cytrynami, oliwkami i ziołowymi herbatkami, usiedliśmy na kawę przy deptaku niedaleko Ateńskiej Trylogii – imponujących, neoklasycystycznych gmachów Akademii, Uniwersytetu i Biblioteki. Z Olympią zawsze rozmawiam o greckiej naturze. To dla mnie ważne, bo mój prapradziadek pochodził z Peloponezu, więc w tych rozmowach doszukuję się własnego DNA. – Michalis, Grecy są jak ten krajobraz: czasem szorstcy jak kamień, ale w środku pełni słońca i ciepła – tłumaczyła mi, upijając łyk kawy. – Mamy w sobie gen wolności. Dlatego żyjemy na zewnątrz. Dom to dla nas często tylko sypialnia, naszym salonem jest ulica, plac, kawiarnia. Tu się kłócimy, tu kochamy, tu żyjemy – mówiła, a ja coraz bardziej rozumiałem, dlaczego w Grecji tak mi dobrze. Przy okazji dostałem też małą lekcję języka. Olympia uczyła mnie wymawiać słowo agapi (miłość). – To ci się na pewno przyda, bo Grecję łatwo pokochać, a ona odwzajemnia to uczucie z nawiązką – śmiała się. Przed pożegnaniem (za chwilę zaczynała oprowadzanie grupy) zaciągnęła mnie jeszcze do pobliskiej drogerii po naturalne kosmetyki do włosów i ciała, tłumacząc, że sekret ich skuteczności tkwi w tej samej ziemi, która rodzi te niezwykłe cytryny, które mam w torbie. Kulinarny archeolog w podziemiu Dalej ruszyłem sam. Chciałem zjeść w tawernie bez szyldu, o której opowiedział mi przy śniadaniu recepcjonista w hotelu. W nawigację wbiłem więc nazwę „Diporto” i dotarłem na róg ulic Sokratous i Theatrou, w sercu dzielnicy targowej. Rozglądałem się bezradnie. Wokół tylko obdrapane mury, gwar targu Varvakios i wszechobecne graffiti. Żadnego neonu, żadnego menu wystawionego na chodnik. Były tylko dwie pary zardzewiałych, blaszanych drzwi wpuszczonych w ziemię, otwartych na oścież. Zaryzykowałem i zacząłem schodzić po stromych, wyślizganych stopniach. W piwnicy, pod ścianami stały stuletnie beczki z winem, a przy prostych stołach, przykrytych ceratą w kratę, siedzieli ramię w ramię robotnicy w kombinezonach i starsi ateńczycy. W głębi, przy wielkich garach, uwijał się pan Mitsos, właściciel tego miejsca. Usiadłem przy chybotliwym stoliku. Nie zdążyłem nawet dobrze rozejrzeć się po sali, gdy kelner był już przy mnie. Czas reakcji? Może 30 sekund. – Fasolada? Fava? Psarakia? (Zupa fasolowa? Pasta z grochu? Rybki?) – rzucił krótko, nie bawiąc się w uprzejmości. Nie minęła minuta, a stół był już zastawiony. Przede mną wylądowała fava – gęsta, żółta pasta z grochu, polana oliwą i posypana cebulą, parująca fasolada (zupa fasolowa), kawał chleba i talerz smażonych rybek, które jeszcze rano pływały w morzu. Do tego szklanka retsiny nalewanej prosto z beczki. Proste, surowe, genialne w swojej szczerości jedzenie. Chciałem podzielić się moimi wrażeniami. Wysłałem zdjęcie tego niezwykłego wnętrza do Olympii. Odpowiedź przyszła błyskawicznie: „Znam, mają tam super zupę soczewicową. Widzę, że odkrywasz w Atenach wszystko, to co pod ziemią też, jak archeolog”. Uśmiechnąłem się do ekranu. Olympia trafiła w sedno. W Atenach wszyscy patrzą w górę, na Akropol. A czasem, żeby dotknąć prawdziwej historii, trzeba zejść do podziemia, za zardzewiałe drzwi. Ateny – informacje praktyczne Dojazd Do Aten bezpośrednio z Warszawy można dolecieć m.in. Polskimi Liniami Lotniczymi LOT. Ceny biletów zaczynają się od ok. 600 zł w dwie strony. Do miasta dojechałem metrem M3, co zajmuje około 45 minut. Kupiłem 3-dniowy bilet komunikacji miejskiej za 20 euro. Nocleg Spałem w hotelu InnAthens położonym 5-minut spacerem od placu Syntagma. To bardzo przyjemne ciche miejsce, pokoje są przestronne, a śniadania urozmaicone. Za pokój na dwie noce zapłaciłem 900 zł. Nasz autor Michał Cessanis Od 14 lat redaktor prowadzący i sekretarz redakcji National Geographic Traveler oraz autor podróżniczej serii „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN i TVN Style. Dziennikarz, który od lat życie spędza w drodze, łącząc pasję do eksploracji z rzetelnym warsztatem reportażysty. W swoich tekstach szczególną wagę przywiązuje do detali, historii spotykanych ludzi oraz ochrony dzikiej natury. Autor książek: „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Jako ambasador plebiscytu „Cuda Polski National Geographic Traveler” z równą pasją odkrywa nieznane zakątki kraju, co najdalsze krańce globu. Ma w genach ciekawość świata i otwartość na inne kultury. Nie straszne są mu ekstremalne warunki czy bariery językowe – dla niego to nie przeszkody, lecz paliwo do działania i tworzenia angażujących opowieści.
Sześć tysięcy lat historii zamknięte na jednej wyspie, czyli Wyspa Muzeów w Berlinie
Wyspa Muzeów to jedno z nielicznych miejsc w Europie, gdzie historia idei muzealnictwa jest tak samo istotna jak same zbiory. Berliński kompleks nie powstał przypadkowo. Od początku projektowano go jako przestrzeń edukacyjną, która będzie dostępna dla wszystkich, a nie wyłącznie dla elit. Dziś, jako obiekt wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, stanowi unikatowe połączenie architektury i nauki ukazując, jak zmieniało się europejskie podejście do ochrony i prezentowania kultury.
Spis treści: Kiedy zbudowano Wyspę Muzeów? Jakie muzea są na Wyspie Muzeów w Berlinie? Dlaczego Wyspa Muzeów jest tak wyjątkowa? Wyspa Muzeów w Berlinie to jeden z najważniejszych kompleksów muzealnych w Europie i symbol kulturowych ambicji XVIII- i XIX-wiecznych Prus. Położona na niewielkiej wyspie na rzece Sprewie, w centrum Berlina, skupia pięć muzeów państwowych o randze międzynarodowej. To miejsce, w którym sztuka, archeologia i architektura tworzą spójną opowieść o dziejach cywilizacji – od starożytnego Egiptu i Mezopotamii, przez Grecję i Rzym, aż po sztukę XIX wieku. Wyspa Muzeów w Niemczech pełni nie tylko funkcję ekspozycyjną, lecz także edukacyjną i symboliczną. Od początku była projektowana jako „świątynia sztuki” dostępna dla szerokiej publiczności, a nie zamknięta kolekcja dworska. Dziś stanowi jedno z kluczowych miejsc na mapie kulturalnej Berlina i punkt obowiązkowy dla osób zainteresowanych historią, sztuką i dziedzictwem Europy. Kiedy zbudowano Wyspę Muzeów? Początki Wyspy Muzeów sięgają końca XVIII wieku, kiedy król Fryderyk Wilhelm II pozytywnie ocenił pomysł budowy obiektu. Jego następca, król Fryderyk Wilhelm III, w 1810 roku wskutek żądań obywateli zlecił stworzenie zbioru dzieł sztuki. Za symboliczny moment narodzin kompleksu uznaje się otwarcie Starego Muzeum w 1830 roku, zaprojektowanego przez Karla Friedricha Schinkla. Określenie Wyspa Muzeów funkcjonuje od końcówki lat 70. XIX wieku. Wówczas nazwa ta zaczęła być powszechnie stosowana w odniesieniu do tego obszaru. Kolejne dekady przyniosły rozbudowę założenia o następne gmachy, wznoszone aż do początku XX wieku. Każde muzeum powstawało w innym kontekście historycznym i stylistycznym, jednak całość podporządkowano wspólnej wizji urbanistycznej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/04/shutterstock583683247-0558e64.jpg" width="4293" height="2795" alt="Jeden z najważniejszych komplesów muzealnych świata – Wyspa Muzeów leżąca na Sprewie. Została wpisana na listę UNESCO w 1999 r." title="Jeden z najważniejszych komplesów muzealnych świata – Wyspa Muzeów leżąca na Sprewie. Została wpisana na listę UNESCO w 1999 r." /> Mimo licznych zniszczeń wojennych i późniejszych podziałów Berlina, Wyspa Muzeów została odbudowana i zmodernizowana, zachowując swój pierwotny charakter. W 1999 roku kompleks wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, co podkreśla jego wyjątkową wartość kulturową. Jakie muzea są na Wyspie Muzeów w Berlinie? Na Wyspie Muzeów znajduje się pięć instytucji, z których każda ma wyraźnie określony profil tematyczny. Razem tworzą one jedną z najbardziej wszechstronnych kolekcji tego typu na świecie. Muzeum im. Bodego Muzeum im. Bodego wyróżnia się monumentalną bryłą i kopułą widoczną z wielu punktów miasta. Jego zbiory koncentrują się na rzeźbie europejskiej od średniowiecza, a także na sztuce bizantyjskiej i numizmatyce. Obecnie obiekt ten nosi imię pierwszego dyrektora generalnego berlińskich muzeów królewskich, jednak jego pierwotna nazwa brzmiała Muzeum Cesarza Fryderyka. Muzeum Pergamońskie Muzeum Pergamońskie to najbardziej rozpoznawalna część Wyspy Muzeów w Berlinie. Znane jest z monumentalnych rekonstrukcji architektonicznych, takich jak Ołtarz Pergamoński czy Brama Isztar. Ekspozycje poświęcone są sztuce starożytnego Bliskiego Wschodu, Grecji i Rzymu, a także kulturze islamu. Obecnie w muzeum trwają prace renowacyjne i możliwe jest zwiedzanie jedynie wystawy czasowej. Nowe Muzeum Nowe Muzeum, odbudowane i zmodernizowane po zniszczeniach wojennych, łączy historyczną architekturę z nowoczesną koncepcją wystawienniczą. Jego kolekcje obejmują zabytki starożytnego Egiptu, prehistorii i sztuki antycznej. Najbardziej znanym eksponatem jest popiersie królowej Nefertiti z 1340 roku p.n.e. Stara Galeria Narodowa Stara Galeria Narodowa poświęcona jest sztuce XIX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem malarstwa i rzeźby. W jej zbiorach znajdują się dzieła romantyków, realistów i impresjonistów, a także prace artystów europejskich, którzy mieli wpływ na rozwój nowoczesnej sztuki. Sam gmach, inspirowany antyczną świątynią, stanowi istotny element architektoniczny całego zespołu. Stare Muzeum Stare Muzeum, jako najstarszy obiekt na Wyspie Muzeów, pełniło kluczową rolę w kształtowaniu idei publicznego muzeum w Niemczech. Jego zbiory obejmują rzeźby etruskie, rzymskie, greckie i staroegipskie. Klasycystyczna forma budynku podkreśla edukacyjny charakter ekspozycji i nawiązują do wzorców antycznych. Dlaczego Wyspa Muzeów jest tak wyjątkowa? Wyspa Muzeów w Berlinie nie jest zwykłym zespołem muzealnym, lecz przemyślaną koncepcją urbanistyczną i kulturową, która od blisko dwóch stuleci realizuje ideę powszechnego dostępu do dziedzictwa ludzkości. Zgromadzono tam obiekty reprezentujące różne epoki, style architektoniczne i tradycje artystyczne, tworząc spójną narrację o rozwoju cywilizacji. Wyjątkowość tego miejsca polega także na jego ciągłości – mimo wojen, zniszczeń i politycznych podziałów Berlina, kompleks po odbudowach odzyskał swoją tożsamość i funkcję. Dziś Wyspa Muzeów w Niemczech łączy rolę zabytku, nowoczesnej instytucji naukowej oraz przestrzeni dialogu między kulturami. Dla zwiedzających oznacza to nie tylko kontakt z arcydziełami światowej klasy, lecz także możliwość spokojnego, pogłębionego obcowania z historią w samym sercu współczesnej metropolii. To właśnie ta równowaga między monumentalnością a dostępnością sprawia, że Wyspa Muzeów pozostaje jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla europejskiej kultury muzealnej i jednym z najbardziej znaczących miejsc na mapie Berlina. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
To tutaj artyści uciekli z drogiego centrum miasta. Powstała dzielnica wolności i eksperymentu
Montparnasse, znane na całym świecie jako synonim awangardy i symbol szalonych lat 20., zajmuje szczególne miejsce w topografii i historii Paryża. Formalnie, jako dzielnica administracyjna, obszar ten jest w całości zlokalizowany w 14. dzielnicy. To jednak jedynie administracyjny wycinek terytorium. Historycznie i kulturowo Montparnasse rozciąga się znacznie szerzej, a jego znaczenie wykracza poza ramy zwykłego miejsca zamieszkania. Jaka jest historia dzielnicy artystycznej bohemy? Co warto zobaczyć, zwiedzając to miejsce? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Granice Montparnasse Gdzie ta góra? Historia Montparnasse Atrakcje Montparnasse Montparnasse, dzielnica zrodzona z gruzowiska, stała się centrum paryskiej sztuki, by później upaść pod ciężarem betonu i komercji. Klimat belle epoque zachował się tam jednak do dziś, mimo że na przestrzeni lat dzielnica przeszła radykalną transformację, która zresztą trwa do dziś. Granice Montparnasse „Quartier du Montparnasse” znajduje się na lewym brzegu, w części Paryża, która od wieków jest siedzibą artystów i intelektualistów. Jako mniejsza, 53. jednostka administracyjna francuskiej stolicy, wchodzi w skład 14. dzielnicy. Rozpoczyna się od Ogrodu Luksemburskiego i rozciąga aż do administracyjnych granic miasta. Należy podkreślić, że w świadomości kulturowej, granice Montparnasse są znacznie szersze i de facto dotykają trzech dzielnic – 14., 15. i 6. – obejmując kluczowe skrzyżowania Bulwaru Montparnasse z Rue de Rennes. Gdzie ta góra? Nazwa „Montparnasse”, czyli „góra Parnas”, wprowadza pewien dysonans poznawczy. Na miejscu próżno bowiem szukać tytułowej góry. W przeciwieństwie do Montmartre, który dumnie wznosi się nad miastem, Montparnasse jest terenem w przeważającej mierze płaskim. Skąd zatem wzięła się ta nazwa? Termin „Montparnasse” pojawił się w XVII wieku jako wyraz ironii. Studenci z pobliskiej Dzielnicy Łacińskiej, uciekając od rygoru Sorbony, przychodzili tam, by recytować poezję i raczyć się winem. W tamtym czasie znajdowało się tam sztuczne wzgórze, utworzone z gruzu i odpadów wydobywanych z podziemnych kamieniołomów wapienia – tego samego, z którego zbudowano Notre-Dame i Luwr. To na tej stercie śmieci młodzi poeci ogłosili powstanie nowej siedziby muz, nawiązując do mitycznego greckiego Parnasu. W XVIII wieku, podczas wielkich prac urbanistycznych związanych z wytyczaniem Boulevard du Montparnasse, wzgórze zostało zniwelowane. Fizyczna góra zniknęła, ale nazwa – będąca świadectwem potęgi słowa i ironii – przetrwała, stając się fundamentem tożsamości dzielnicy. Historia Montparnasse Zanim Montparnasse stał się salonem Paryża, było jego zapleczem rozrywkowym. Kluczowym momentem w rozwoju dzielnicy była budowa muru celnego pod koniec XVIII wieku. Montparnasse znalazł się tuż za nim, co miało fundamentalne konsekwencje ekonomiczne. Towary sprzedawane poza granicami miasta nie były obciążone podatkiem octroi. Oznaczało to, że wino na Montparnasse było znacznie tańsze niż w centrum Paryża. Ten prosty mechanizm fiskalny doprowadził do eksplozji życia rozrywkowego. Powstały tam niezliczone lokale z muzyką i trunkami i kabarety. Rue de la Gaîté (ul. Radości) zyskała swoją nazwę właśnie w tym okresie, stając się mekką dla robotników i studentów, szukających taniej zabawy. To dziedzictwo hedonizmu i biesiadowania stało się fundamentem, na którym wiek później wyrosła kultura kawiarniana. Wielka migracja artystów Początek XX wieku przyniósł ogromną zmianę kulturalną. Dzielnica Montmartre, dotychczasowa stolica bohemy, stała się ofiarą własnej legendy. Rosnące czynsze i napływ turystów wypychały artystów poszukujących spokoju i tanich pracowni. Alternatywą stała się dzielnica Montparnasse. Migracja ta nie była natychmiastowa, ale nieuchronna. Picasso, Modigliani, Soutine, Chagall – wszyscy oni przenieśli się na lewy brzeg, zasiedlając tanie, często pozbawione wygód pracownie. W przeciwieństwie do malowniczego, wiejskiego Montmartre’u, Montparnasse było miejscem bardziej miejskim, intelektualnym i kosmopolitycznym. Szalone lata 20. Okres międzywojenny to apogeum świetności Montparnasse. Dzielnica stała się „pępkiem świata”, jak określił to Henry Miller. Powstała tam luźna, wielonarodowa społeczność artystów, którzy na Montparnasse znaleźli schronienie przed politycznymi i społecznymi restrykcjami swoich ojczyzn. To tam narodziła się nowoczesność. W tamtejszych kawiarniach dyskutowano o kubizmie, surrealizmie i dadaizmie. Ale Montparnasse to nie tylko malarstwo. To także literatura. Tzw. stracone pokolenie amerykańskich pisarzy – Hemingway, Fitzgerald, Gertrude Stein – uczyniło z tej dzielnicy swoją bazę operacyjną. Ostoje artystów Fenomen Montparnasse nie istniałby bez tamtejszych kawiarni. W latach 20. nie były to tylko miejsca, gdzie pito aromatyczny napój. Kawiarnie pełniły funkcję biur, salonów, giełd pracy dla modeli, a zimą – jedynego ogrzewanego miejsca, dostępnego dla ubogich artystów. Właściciele, jak choćby Victor Libion z La Rotonde, słynęli z tego, że przymykali oko na malarzy siedzących godzinami nad jedną filiżanką, a nawet pozwalali im płacić rysunkami (które po latach stały się warte fortunę). Blizna Paryża Lata 60. i 70. przyniosły kres artystycznej utopii. W ramach modernizacji miasta podjęto decyzję o wyburzeniu starego dworca Montparnasse i budowie nowoczesnego centrum biurowego. Powstała wówczas wieża Montparnasse – czarny, 59-piętrowy wieżowiec o wysokości 210 metrów. Jej budowa (trwająca od 1969 do 1973 roku) wywołała ogromny wstrząs wśród paryżan. Budynek stał się symbolem aroganckiego modernizmu, niszczącego historyczną panoramę. Atrakcje Montparnasse Dzielnica Montparnasse nie jest najoczywistszym punktem na turystycznej mapie Paryża. Warto jednak odwiedzić to miejsce, bo mimo zachodzących tam zmian, duch bohemy wciąż jeszcze unosi się na tamtejszych uliczkach i w kawiarniach. Cztery świątynie kawy Turyści wciąż mogą odwiedzić tzw. wielką czwórkę na Boulevard du Montparnasse, gdzie wielcy artyści niemal każdego dnia spędzali długie godziny: Le Dôme – kawiarnia mieszcząca się pod numerem 108 została otwarta w 1898 roku i jest najstarsza z czterech wspaniałych lokali. W latach 20. była to nieoficjalna „siedziba” anglojęzycznych literatów. Potem Le Dôme ewoluował w stronę ekskluzywnej restauracji; La Rotonde – kawiarnia pod numerem 105 to ulubione miejsce Picassa, który miał pracownię tuż za rogiem. Wystrój zdominowany przez czerwony aksamit i złocenia tworzy atmosferę teatralnego przepychu. To tam Modigliani szkicował portrety gości w zamian za drinki; Le Select – lokal pod numerem 99 uchodzi za najbardziej autentyczny z całej czwórki. Hemingway nazywał ją „duszą Montparnasse”. Była to pierwsza kawiarnia otwarta 24 godziny na dobę, co przyciągało nocnych marków. Wnętrze zmieniło się najmniej od lat 20. Wciąż jest ciemne, intymne, przesiąknięte historią; La Coupole – lokal pod numerem 102 jest największy i najbardziej spektakularny. Kawiarnia została otwarta w 1927 roku, jako wielka brasserie w stylu art deco. Jej ogromna sala, wsparta na 32 kolumnach (pomalowanych przez artystów takich jak Léger i Delaunay), mogła pomieścić setki gości. To tutaj Josephine Baker przychodziła ze swoim gepardem, a Salvador Dalí robił swoje surrealistyczne happeningi. Wieża Montparnasse Mimo kontrowersji estetycznych, wieża Montparnasse jest popularną atrakcją turystyczną. Trudno dziwić się popularności tego obiektu. Taras widokowy na 56. piętrze i dach powyżej 59. piętra oferują niesamowitą panoramę. To najlepszy punkt do fotografowania wieży Eiffla. „Żelazna Dama” prezentuje się stamtąd w całej okazałości na tle Pola Marsowego. Imperium śmierci Pod Montparnasse przebiega jeden z najbardziej kluczowych punktów całej sieci paryskich katakumb. Mowa o Grand Réseau Sud, czyli Wielkiej Sieci Południowej, która jest największym i najbardziej znanym systemem korytarzy w całym mieście. Oficjalne wejście do Muzeum Katakumb znajduje się przy Place Denfert-Rochereau, czyli zaledwie kilkanaście minut spacerem od dworca i wieży Montparnasse. Ciekawym miejscem jest także cmentarz Montparnasse, druga co do wielkości nekropolia Paryża. W przeciwieństwie do gotyckiego Pere-Lachaise, Montparnasse jest bardziej intymny. To spokojna przestrzeń, pełna rzeźb i historii. Spoczęło tam wiele znanych osób, w tym: Serge Gainsbourg – grób francuskiego kompozytora należy do najbardziej obleganych. Fani zostawiają tam bilety metra (w nawiązaniu do piosenki „Le Poinçonneur des Lilas”), papierosy, a także – co niezwykłe – główki kapusty. Jest to hołd dla jego albumu „L’Homme à la tête de chou” („Człowiek z głową kapusty”); Jean-Paul Sartre i Simone de Beauvoir – spoczywają razem, tuż przy wejściu. Ich nagrobek pokryty jest śladami pocałunków pozostawianych przez wielbicieli ich filozofii i miłości; Charles Baudelaire – spoczął w grobie znienawidzonego ojczyma, generała Aupicka, co jest ostateczną ironią jego losu. Obok znajduje się jednak osobny cenotaf poświęcony samemu poecie; Marguerite Duras – grób pisarki wyróżnia się doniczkami, w których zamiast kwiatów „zasadzone” są dziesiątki długopisów i ołówków. Muzea Montparnasse, jako dawne centrum rzeźby, oferuje wybitne muzea monograficzne: Musée Bourdelle – zlokalizowane w zachowanej pracowni Antoine’a Bourdelle’a. Jest to niezwykłe miejsce, gdzie monumentalne rzeźby z brązu stoją w cichych, ukrytych ogrodach; Musée de la Libération de Paris – znajduje się bezpośrednio nad stacją Denfert-Rochereau. To nowoczesne muzeum przedstawia historię wyzwolenia Paryża w 1944 roku, a jego największą atrakcją jest możliwość zejścia do autentycznego podziemnego bunkra dowodzenia pułkownika Rol-Tanguy, który znajduje się 20 metrów pod ziemią. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To największa dziura wykopana przez człowieka w Polsce. Wygląda jak gigantyczna rana w krajobrazie
Największa dziura w ziemi w Polsce przyciąga nie tylko geologów, ale i zwykłych turystów. Nie każdy wie, jak potężna jest to konstrukcja i co się z nią stanie po zakończeniu wydobycia. Kopalnię odkrywkową węgla brunatnego można oglądać w samym centrum naszego kraju.
Spis treści: Rozmiary, które przytłaczają Węgiel brunatny sprzed milionów lat Maszyny jak z innego świata Od kopalni do prądu: energetyczne serce kraju Czy naprawdę „widać ją z kosmosu”? Turystyka industrialna i doświadczenie „z wnętrza ziemi” Co dalej z Bełchatowem? „Jestem w Mordorze” – myślę, rozglądając się nerwowo i oczekując pojawienia się armii złowrogich postaci. Na horyzoncie wznoszą się kominy elektrowni, z których unoszą się białe obłoki – nie dymu, a najczęściej pary wodnej. Krajobraz wokół przypomina scenografię z filmu science fiction: ogromne ściany ziemi, szarozielona mozaika taśmociągów i koparek, a wszystko tonie w pylistym powietrzu i charakterystycznej ciszy industrialnego kolosa. Rozmiary, które przytłaczają Znajduję się w miejscu, które zyskało przydomek „największa dziura w ziemi” – w kopalni odkrywkowej węgla brunatnego Bełchatów, uznawanej za największy tego typu obiekt w Polsce i jedną z największych kopalni w Europie. To technologiczne monstrum, które fascynuje zarówno swoją skalą, jak i wpływem na środowisko oraz gospodarkę energetyczną kraju. Kopalnia Bełchatów rozciąga się na długość około 12 km, ma 3 km szerokości i osiąga głębokość do 310 metrów w najgłębszych punktach. Jej całkowita powierzchnia to ponad 3,5 tys. ha. Dla wyobrażenia: na tym obszarze zmieściłoby się nawet 5 tysięcy boisk piłkarskich! Dno odkrywki leży setki metrów poniżej poziomu otaczającego terenu – człowiek na jego tle wydaje się mikroskopijny. Węgiel brunatny sprzed milionów lat Wydobycie surowca poprzedza usunięcie grubych warstw nadkładu – czyli ziemi i skał, które zalegają nad złożem. W Bełchatowie ten nadkład ma nawet 150 metrów grubości. Dopiero pod nim znajduje się to, po co istnieje ta gigantyczna operacja – węgiel brunatny, czyli sprasowane szczątki roślinne sprzed około 20 milionów lat. Zdarza się, że podczas prac wydobywczych odnajdywane są pozostałości roślinne, np. fragmenty dawnych drzew – sekwoi, iglastych, włókien pni. Nie brakuje także odkryć paleontologicznych – w tym kości mamutów, szczątki gadów i inne skamieniałości. Maszyny jak z innego świata W ruchu widzę gigantyczne koparki wielonaczyniowe, z których największe ważą do 8 tysięcy ton – czyli niemal tyle, co Wieża Eiffla. Każda z tych maszyn obsługiwana jest przez pięcioosobową załogę. Na dnie odkrywki przemieszczają się także ciężarówki, zwałowarki i dziesiątki kilometrów taśmociągów, które łączą kopalnię z elektrownią. Cała operacja trwa bez przerwy – 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Od kopalni do prądu: energetyczne serce kraju Cały wydobyty węgiel trafia do Elektrowni Bełchatów, największej elektrowni węglowej w Europie, która odpowiada za produkcję około 20% krajowej energii elektrycznej. Proces jest prosty w teorii: spalanie węgla, generowanie pary wodnej, napędzanie turbin, a następnie produkcja energii elektrycznej. W praktyce to jednak ogromne wyzwanie inżynieryjne – zarówno pod względem logistyki, jak i ochrony środowiska. Spalanie węgla brunatnego wiąże się bowiem z emisją znacznych ilości dwutlenku węgla, co czyni Bełchatów jednym z największych emitentów CO₂ w Unii Europejskiej. Kilka lat temu kopalnia trafiła też na niechlubną listę największych trucicieli w Europie. Czy naprawdę „widać ją z kosmosu”? Popularne stwierdzenie, że „kopalnię Bełchatów widać z kosmosu”, należy włożyć między mity i marketingowe hasła. Rzeczywiście – obiekt ten jest doskonale widoczny na zdjęciach satelitarnych, jednak: gołym okiem z orbity Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (400 km nad Ziemią) nie sposób jej zobaczyć wyraźnie, widoczność obiektów z tej wysokości zależy od rozmiarów, kontrastu, pogody i kąta padania światła, w rzeczywistości ludzkie oko nie dostrzega z takiej odległości obiektów o szerokości kilku kilometrów. To ten sam typ miejskiej legendy, co przekonanie, że z kosmosu widać Wielki Mur Chiński. Turystyka industrialna i doświadczenie „z wnętrza ziemi” Choć kopalnia to przede wszystkim zakład przemysłowy, zyskała popularność jako niezwykłe miejsce turystyki industrialnej. Można ją zwiedzać w zorganizowanych grupach – specjalnie przystosowanymi ciężarówkami. Zainteresowanie jest tak duże, że rezerwacje miejsc przyjmowane są z miesięcznym wyprzedzeniem. Dodatkową atrakcją jest taras widokowy, z którego można objąć wzrokiem ogromną część wyrobiska. Warto również odwiedzić pobliską Górę Kamieńsk, powstałą z nadkładu kopalni – dziś miejsce rekreacyjne z wyciągiem narciarskim, trasami rowerowymi i farmą wiatrową. Co dalej z Bełchatowem? Eksploatacja kopalni Bełchatów nie będzie trwała wiecznie. Zasoby złoża wyczerpią się najprawdopodobniej do 2036 roku, a Elektrownia Bełchatów ma zakończyć działalność najpóźniej w latach 40. XXI wieku. To wymusi na regionie głęboką transformację gospodarczą – zwłaszcza w kierunku odnawialnych źródeł energii i tworzenia nowych miejsc pracy. Źródła: Ministerstwo Energii, ddbelchatow.pl Nasz ekspert Dziennikarz, pisarz, podróżnik. Związany z polską redakcją „National Geographic” od kilkunastu lat, autor kilkuset tekstów publikowanych na łamach magazynu „National Geographic Traveler”. Laureat nagrody „Magellana” za najlepszą książkę podróżniczą. Miłośnik długich podróży, wypraw rowerowych i trekkingu. Pisze głównie o ciekawych kierunkach, ale interesuje go także kultura, wpływ człowieka na środowisko oraz historia.
„Atmosfera Barcelony przypominała dawniej Łódź z czasów Reymonta” – co zachwyca Polaków w stolicy Katalonii?
Barcelona przyciąga turystów z całego świata, ale nie każdy wraca z niej tak samo oczarowany. Dla wielu to coś więcej niż miejsce – to stan ducha, który zostaje na długo.
Spis treści: Barcelona z góry i z dołu – gdzie naprawdę poczuć duszę miasta? Zobacz Barcelonę z dwóch perspektyw – z nieba i znad morza Cztery oblicza Barcelony – miasto jak mozaika historii i nowoczesności Dlaczego Barcelona to secesyjna perełka Europy? Jak Sagrada Familia stała się sercem Barcelony – i dlaczego budują ją do dziś? Barcelona oczami Don Kichota i współczesnych – miasto z charakterem Barcelona w cieniu polityki i blasku sztuki – miasto wspomnień i skojarzeń Czy można naprawdę stać się Barcelończykiem? Miasto cudów nie dla każdego Barcelona to nie tylko Sagrada Família, tapas i plaże – to miasto, które potrafi zaskoczyć w najmniej oczekiwanym momencie. Niewidoczne na pierwszy rzut oka emocje, historia ukryta w zaułkach i atmosfera, która wciąga jak powieść. Spacerując po jej ulicach, ma się wrażenie, że każdy zaułek opowiada własną historię – a niektóre z nich zostają z nami na zawsze. Barcelona z góry i z dołu – gdzie naprawdę poczuć duszę miasta? Tu, między Placem Katalońskim a kolumną Kolumba u wejścia do portu, możesz spotkać całą Barcelonę. I nasycić oczy widokiem wszystkich kolorowych kwiatów, ptaków i ryb świata w kioskach ustawionych pośrodku alei i sklepach po obu jej stronach. Z kawiarnianych tarasów lub rozstawionych wzdłuż alei kamiennych ławek godzinami patrzeć na ludzką rzekę, wyławiając wzrokiem najbardziej czarujące kobiety ze wszystkich kontynentów. Jeśli czujesz się zmęczony – jedź na Tibidabo. Dla mnie to już swoisty prywatny rytuał. Ilekroć wracam do Barcelony, po całym dniu dziennikarskich spotkań jadę metrem pod Tibidabo, by wsiąść do pnącego się mozolnie w górę wagonika Błękitnego Tramwaju – ostatniego w mieście. Na sam szczyt docieram kolejką zębatą. Nazwa Tibidabo jest bardzo trafna, zważywszy na widok, jaki się stąd roztacza. Nawiązuje do sceny kuszenia Chrystusa na górze (tibi dabo – dam ci), w której szatan ukazuje mu wszystkie wspaniałości tego świata. Podziwiam stąd, z wysokości ponad 500 metrów, całe miasto. W wiosenny wieczór ma jakiś szczególny urok. Staram się zdążyć, nim zaświecą się wzdłuż ulic łukowe lampy, które sprawiają, że stolica Katalonii jest dziś najlepiej oświetlonym miastem Europy. Przed Wystawą Powszechną z 1888 r., gdy pospiesznie elektryfikowano Barcelonę, w lokalnej prasie rozgorzał spór między zwolennikami i przeciwnikami „niebezpiecznego, oślepiającego światła elektrycznego”. Ci ostatni stanowczo domagali się, by „zabójcze dla ludzkiego wzroku elektryczne promienie” osłonięto... ciemnymi kloszami. Później modernizacji Barcelony przysłużyły się jeszcze dwa wydarzenia: Międzynarodowa Wystawa Powszechna w 1929 i olimpiada w 1992 roku. Zobacz Barcelonę z dwóch perspektyw – z nieba i znad morza Panoramę miasta rozciągającą się ze szczytu Tibidabo aż po fioletowe o tej przedwieczornej godzinie morze zamyka od północy zbudowana przed olimpiadą, według projektu Normana Fostera, „kosmiczna” antena telekomunikacyjna Collserola. Nazwano ją tak od łańcucha niewysokich gór, do których należy Tibidabo. Iglica o wysokości 299 metrów strzela w niebo z zielonego wzgórza niewiele niższego od Tibidabo. Amatorzy mocnych wrażeń wjeżdżają szklaną windą na jej szczyt. Licząca 13 pięter użytkowa „kapsuła” – umieszczona w połowie wysokości iglicy – ma na najwyższym poziomie platformę widokową z teleskopami. Antena powstała w tym samym czasie, co ultranowoczesny, jeden z największych na świecie stadionów – słynny Nowy Stadion FC Barcelona – jeden z największych stadionów świata. Flamandczyk Anton van der Wyngaerde na litografii z 1536 r. przedstawia Barcelonę widzianą z góry Montjuic. Ukazuje widok dużego średniowiecznego miasta, jaki roztacza się spod wysokiej wieży zamkowej na szczycie góry. Barcelona była wtedy ogrodzona solidnym murem, który bronił jej też od strony morza, odgradzając od naturalnych plaż. Na początku XX w. nadmorskiego muru już nie było, zaś wzdłuż piaszczystych łach powstawały dziesiątki straganów i byle jak skleconych knajpek. Wieczorami oraz w niedziele robotnicy z rosnących w obrębie Barcelony fabryk i hut przychodzili tu z rodzinami. Na zaśmieconych plażach słuchali cygańskiej muzyki z rodzinnej Andaluzji, popijając piwo i zajadając pieczoną rybę. Z tych biednych knajpek wywodzi się potrawa, która stała się ozdobą najwytworniejszych stołów – anguillas, czyli młodziutkie węgorzyki duszone z czosnkiem. Podawane w głębokim talerzu, wyglądają jak kłąb srebrzystego, lśniącego makaronu. Zamożna Barcelona przez wieki żyła odwrócona plecami do morza i do nadmorskiej dzielnicy Barceloneta, która była czymś w rodzaju przedwojennego warszawskiego Czerniakowa. Morze zaczęto odkrywać dopiero w latach 60., gdy rodził się przemysł turystyczny Costa Brava. Dziś 4,5 km barcelońskich plaż miejskich to eleganckie kąpieliska z dyskretnie ukrytymi parkingami. Jedno z najnowocześniejszych miast Europy otwarło się ku morzu. Cztery oblicza Barcelony – miasto jak mozaika historii i nowoczesności Ze szczytu Tibidabo widać to jak na dłoni. Barcelona to trzy, a nawet cztery bardzo różne miasta. Obszerny pierścień nowoczesnej stolicy Katalonii z harmonijnie rozmieszczonymi drapaczami chmur otacza secesyjną i modernistyczną architekturę tej części miasta, która powstawała w XIX i na początku XX w. W środku, jak pestka w brzoskwini, tkwi średniowieczna Barri Gotic z jej wąskimi uliczkami, dziesiątkami księgarenek, gdzie poluje się na zapomniane książki i można grzebać do woli w pudłach z pożółkłymi zdjęciami i rycinami. Na zewnątrz pierścienia autostrad rozrzucone są sypialne osiedla. Najstarsze są złożone ze smutnych bloków mieszkalnych budowanych przez państwo po 1945 roku, podczas pierwszego boomu industrialnego czasów dyktatury. W Barcelonie nowoczesność prawie wszędzie sąsiaduje z tradycją. Na szczycie Tibidabo można pójść do wesołego miasteczka z urządzeniami z początku XX wieku, a obok ostatniego przystanku Błękitnego Tramwaju zjeść kolację w La Venta z panoramicznym widokiem, gdzie nieźle karmią i nie obdzierają ze skóry. Dlaczego Barcelona to secesyjna perełka Europy? Barcelona to raj dla miłośników secesji w architekturze. Ten wyszukany, a zarazem pełen niemal kobiecego wdzięku styl zawładnął całą jedną dzielnicą. Na równinie między pasmem gór Collserola a morzem odznacza się wielki kwadrat osiedla Eixample, co po katalońsku znaczy Rozszerzenie. Na papierze powstało ono w 1859 roku, jako idea Idelfonsa Cerdy i Sunyera. Na miejscu, gdzie przez wyburzenie murów miejskich rozszerzono miasto o obszar poligonu wojskowego, ten inżynier-urbanista zaplanował dzielnicę w duchu modernizmu – złożoną z kwadratów ulic zabudowanych domami tylko na dwu przeciwległych bokach. Pozostałe dwa miały stanowić ogrody i skwery. Władze miejskie i właściciele działek nie zgodzili się na takie marnotrawstwo gruntów, więc zabudowano wszystkie boki. Jednak znaczna część oryginalnego pomysłu została zrealizowana. Na każdym skrzyżowaniu domy mają ścięte naroża, dzięki czemu powstała sieć ośmiokątnych placyków. Antonio Gaudi sławny był już zanim przystąpił do urzeczywistniania dzieła swego życia – świątyni Sagrada Familia. W architekturze świeckiej największym jego osiągnięciem jest ukończona w 1910 roku kamienica Casa Mila. Ten, jak dziś powiedzielibyśmy – apartamentowiec Gaudiego o falującej fasadzie i niezwykłych rzeźbach na dachu, nie ma ani jednego kąta prostego. Jego twórca zerwał z dotychczasowymi zasadami budowania. Dom ma dwa wewnętrzne dziedzińce, pierwszy w mieście podziemny garaż, a żelazne ażury krat balkonowych sprawiają wrażenie fantastycznych pnączy na tle falistej elewacji. Gaudi odpowiada rownież za powstanie monumentalnego Parku Guell. Jak Sagrada Familia stała się sercem Barcelony – i dlaczego budują ją do dziś? Symbolem Barcelony stała się jednak świątynia – Temple Expiatori de la Sagrada Familia, czyli Przebłagalna Świątynia Świętej Rodziny. Z Tibidabo widać wieże kościoła przypominające stylizowane świece wotywne, po których spływa roztopiony wosk. Gaudiemu powierzono wzniesienie gotyckiego kościoła. Ale zamysłem tego głęboko wierzącego artysty i architekta-rewolucjonisty było stworzenie najbardziej niezwykłej budowli sakralnej na ziemi, w stylu, jakiego jeszcze nie było. „Katedry dla ludu”, jak ją nazywał. Gdy powstawały krypta, absyda, fasada niezwykłego kościoła oraz pierwsza i jedyna zbudowana za jego życia wieża-dzwonnica, większość krytyków podniosła wrzawę. Pomysły Gaudiego – wołali konserwatyści – naruszają reguły sztuki architektonicznej i podburzają do obalenia porządku społecznego. Pozostawiony samemu sobie przez władze świeckie i kościelne, twórca Sagrada Familia wydał na budowlę cały swój majątek. W ostatnich latach życia chodził, żebrząc od drzwi do drzwi, i wciąż udawało mu się jakoś budować dalej. W wynędzniałym 74-letnim mężczyźnie, który w 1926 roku wpadł pod tramwaj, nie rozpoznano początkowo słynnego architekta. Zmarł trzy dni później w szpitalu. Przyjaciele i władze miejskie wyprawili mu królewski pogrzeb. Po jego śmierci żołnierze Republiki urządzili w świątyni wojskową stołówkę, a frankistowscy żołdacy – stajnie kawaleryjskie. Finansowana ze środków publicznych budowa Sagrada Familia trwa nadal. Barcelona oczami Don Kichota i współczesnych – miasto z charakterem Niedawno stolica Katalonii obchodziła uroczyście 400. rocznicę pierwszego wydania „Don Kichota”. Szlachetnemu rycerzowi zawdzięcza bodaj najbardziej pochlebną w historii literatury opinię. Barcelona była jedynym miastem, które odwiedził don Kichote wraz ze swym wiernym sługą – i to krótko przed śmiercią. Po porażce w starciu z Rycerzem Białego Księżyca odzyskuje przytomność i wygłasza hymn na cześć Barcelony: to „archiwum uprzejmości, schronienie cudzoziemców, szpital biednych, ojczyzna odważnych, pomsta poniżonych i wdzięczne odwzajemnienie wiernych przyjaźni, miejsce niezrównanej piękności”. Półtoramilionowa stolica Katalonii to miasto z charakterem. Od 30 lat, po zakończeniu dyktatury Franco – hiszpańskiego nacjonalisty nienawidzącego Katalończyków i ich poczucia odrębności – Barcelona przeżywa okres niebywałego rozkwitu gospodarczego i odrodzenia kultury oraz języka katalońskiego, zbliżonego do prowansalskiego. Anton Canellas – mój stary przyjaciel, jubiler i opozycyjny działacz demokratyczny z czasów dyktatury – z zapałem namawiał mnie do nauki katalońskiego. Jednocześnie ostrzegał obsesyjnie przed niebezpiecznymi miejscami: portem wieczorem, barami w chińskiej dzielnicy prostytutek i słynną szkołą kieszonkowców, nieustępującą tej madryckiej. Barcelona w cieniu polityki i blasku sztuki – miasto wspomnień i skojarzeń Ilekroć przyjeżdżałem do Barcelony, zapraszał mnie na obiad. Do najtańszej knajpy w dzielnicy. Miał tam zniżkę jako stały klient. Nie byłby rdzennym Katalończykiem, gdyby poszedł ze mną do drogiej restauracji. Opowiadał mi tam, jak madrycka dyktatura gnębiła Katalończyków. Za Franco wszystkie większe spółki katalońskie musiały przenosić zarządy do Madrytu, aby tam płacić podatki i rejestrować auta firmowe. Mimo że Barcelona i Katalonia były najbardziej uprzemysłowionym regionem kraju, oficjalne statystyki pokazywały wyższy poziom motoryzacji w stolicy. Barcelona zaczęła swoją wielką karierę europejskiej metropolii przed Wystawą Powszechną 1888 roku. Ze zdjęcia na okładce książki „Gaudi – kamień i ogień” z 2001 roku spogląda młody architekt – przejmująco podobny do Daniela Olbrychskiego z „Ziemi obiecanej”. Zdjęcie zrobiono prawdopodobnie w marcu 1882 roku – Gaudi miał wtedy 30 lat, a jego marzenie właśnie się spełniało: odbyła się uroczystość wmurowania kamienia węgielnego pod Sagrada Familia. Atmosfera Barcelony przypominała wówczas Łódź z czasów Reymonta. Bohaterowie powieści Narcisa Ollera „Gorączka złota” – katalońskiego odpowiednika dzieła Reymonta – również inwestują, ryzykują na giełdzie, szybko bogacą się lub bankrutują. Hans Christian Andersen, który odwiedził Barcelonę w latach 60. XIX wieku, notował z podziwem: „nawet Paryż pozostaje w tyle, jeśli chodzi o luksus i dobry smak”. Barcelona szybko się bogaciła i już niedługo zrobiła fortunę na dostawach dla armii w czasie I wojny światowej. Z Placu Katalońskiego znikają rudery biedoty, a Gaudi wprawia mieszkańców w zachwyt swoimi baśniowymi latarniami miejskimi o trzech i pięciu ramionach, przypominającymi kwiaty. W kawiarni „Els 4 Gats” codziennie przesiaduje młody Pablo Picasso, który właśnie tutaj otrzymał swoje pierwsze zamówienie: projekt okładki pisma, który później powielono na milionach plakatów. Czy można naprawdę stać się Barcelończykiem? Miasto cudów nie dla każdego Dziś „Miasto cudów”, jak nazwał je Eduardo Mendoza, nadal pozostaje miastem wszelkich możliwości. A może jeszcze bardziej, odkąd w 2006 roku parlament w Madrycie uchwalił rozszerzenie katalońskiej autonomii. Pozwala ona Katalończykom zatrzymywać u siebie większość podatków. Opuszczam gościnne miasto. Ale czy stałem się bardziej „Barcelończykiem”? Chciałoby się czuć tutejszym. Barcelona przyciąga, ale niełatwo przyjmuje. Nie wiem nawet, czy sami barcelończycy są patriotami miasta, czy tylko swoich dzielnic, nadal podzielonych na biedne i bogate. Przy całej swej gościnności mają mentalność klanową. Inaczej niż w Nowym Jorku, obcy nie jest tu do końca akceptowany. Może właśnie dlatego Katalończycy zachowali silne poczucie narodowej odrębności – mimo że wojska frankistowskie rozstrzelały ich liderów po zajęciu miasta, a za mówienie po katalońsku za rządów Franco groził areszt. W powieści Mendozy bohater mówi: „Myślę, że Barcelona to miasto zaczarowane. Ma w sobie coś magnetycznego. Czasami jest niemiła, wroga, nawet niebezpieczna. Ale nie sposób jej porzucić.” Źródło: National Geographic Traveler
To najfajniejsza ulica w Europie. Wyprzedziła wielkie metropolie, zachwycając autentycznym klimatem
Jedni najlepiej odpoczywają wśród dzikiej przyrody, inni wybierają plaże i resorty, ale są też tacy, którzy podczas podróży najchętniej zanurzają się w miejskim rytmie. To właśnie ulice dużych miast (pełne kawiarni, barów, małych sklepów i codziennego życia) często stają się prawdziwym sercem odwiedzanych miejsc. Która z nich została uznana za najfajniejszą w Europie? Odpowiedź przynosi nowy ranking.
By naprawdę poczuć charakter miasta, najlepiej wyjść poza główne place i turystyczne deptaki. To nie reprezentacyjne arterie z tymi samymi sieciówkami opowiadają najciekawsze historie, lecz ulice, na których toczy się codzienne życie mieszkańców – z lokalnymi piekarniami, niezależnymi butikami, starymi pubami i nowymi, kreatywnymi inicjatywami. To właśnie takie miejsca znalazły się w zestawieniu opublikowanym przez Time Out. Ranking powstał na podstawie rekomendacji lokalnych redaktorów i ekspertów, którzy wskazali ulice najlepiej oddające atmosferę swoich miast. Następnie oceniono je pod kątem jedzenia, kultury, rozrywki, oferty barowej oraz poczucia wspólnoty. Która europejska ulica okazała się zatem bezkonkurencyjna? Najlepsze ulice na świecie. Od Rio po Osakę W tegorocznej klasyfikacji generalnej na pierwszym miejscu znalazła się Rua do Senado – ulica w samym sercu Rio de Janeiro, która w ostatnich latach przeżywa wyraźny, a przy tym stylowy renesans. Jeszcze niedawno kojarzona głównie z antykwariatami i artystyczną bohemą, dziś łączy swoją wieloletnią historię z nową falą miejskiej energii. Wciąż działa tu legendarny Armazém Senado, otwarty w 1907 roku, gdzie leje się schłodzone piwo z beczki, a sobotnie wieczory wypełniają dźwięki samby. Równolegle jednak dawne kamienice zaczęły przyciągać nową gastronomię i kulturę klubową. Jednym z impulsów tej zmiany była restauracja Lilia szefa kuchni Lucio Vieiry, a w ślad za nią pojawiły się kolejne koncepty, które nadały ulicy nowy rytm. Do najgłośniejszych nowości należy Destilaria Maravilha, miejsce łączące muzykę na żywo, sety DJ-skie i klubową atmosferę. Ważną rolę odgrywa też sztuka – kolektyw Solar dos Abacaxis tchnął nowe życie w zabudowania dawnej fabryki z 1912 roku, przekształcając je w przestrzeń kulturową. To właśnie ta umiejętność łączenia przeszłości z teraźniejszością sprawiła, że Rua do Senado została uznana za najbardziej cool ulicę świata. Drugie miejsce w rankingu zajęła Orange Street w Osace – ulica, która doskonale ilustruje miejską ewolucję bez utraty tożsamości. Położona tuż obok gwarnej dzielnicy Shinsaibashi, przez dekady zmieniała swój charakter: od centrum antyków, przez okres dominacji międzynarodowych marek streetwearowych, aż po czasy obecne, w których przejmują ją japońskie, lokalne brandy. Spacer Orange Street przypomina podróż przez kolejne rozdziały historii miasta, gdyż obok dawnych sklepów przerobionych na butiki można trafić na retro kissaten (tradycyjne japońskie kawiarnie), niewielkie bary i punkty z klasycznym street foodem. Ulica jest wyraźnie spokojniejsza niż sąsiednie arterie, dzięki czemu zachowała kameralny charakter i poczucie autentyczności. Ta równowaga między nostalgią a nowoczesnością sprawiła, że Osaka znalazła się tuż za Rio w globalnym zestawieniu. Najciekawsza ulica w Europie. Porto stawia na autentyczność Na trzecim miejscu w globalnym zestawieniu, a jednocześnie na pierwszym w Europie, znalazła się Rua do Bonjardim w Porto – ulica, która w ostatnich latach coraz wyraźniej zaznacza swoją obecność na mapie miasta. Położona w ścisłym centrum, zaledwie kilka minut spacerem od targu Bolhão i Avenida dos Aliados, łączy w sobie to, co w Porto najcenniejsze: autentyczność, historię i świeżą energię zmian. Choć znajduje się w rejonie chętnie odwiedzanym przez turystów, zachowała spokojniejszy rytm i wyraźnie sąsiedzki charakter, dzięki czemu nie zatraciła swojej tożsamości. Na tej niemal kilometrowej alei obok tradycyjnych sklepów spożywczych, takich jak Casa Januário czy Pretinho do Japão, działają legendarne bary serwujące bifanas (portugalskie kanapki z wieprzowiną) oraz restauracje słynące z pieczonych mięs, a uzupełniają to nowe, stylowe koncepty gastronomiczne (np. meksykańskie Duello). Ważnym elementem tej przemiany są także oryginalne miejsca noclegowe, jak Village by Boa czy Torel Saboaria (hotel mieszczący się w dawnej fabryce mydła), które doskonale wpisują się w trend adaptowania historycznych budynków do współczesnych funkcji. Rua do Bonjardim oferuje zatem żywe, różnorodne i autentyczne doświadczenia, co zapewniło jej tytuł najciekawszej ulicy Europy. A jak przedstawia się cały ranking? Lista najfajniejszych ulic na świecie: Rua do Senado, Rio de Janeiro Orange Street, Osaka Rua do Bonjardim, Porto Fanghua Street, Chengdu Sherbrooke Street West, Montreal Montague Road, Brisbane Maybachufer, Berlin Olympou Street, Saloniki Orchard Street, Nowy Jork Vĩnh Khánh Street, Ho Chi Minh Rue de Flandre, Bruksela Nishihara Shotengai, Tokio Rue des Gravilliers, Paryż Joo Chiat Road, Singapur Avenida Álvaro Obregón, Meksyk Jalan Kemang Raya, Jakarta Via Panisperna, Rzym Nakpil Street, Manila Alserkal Avenue, Dubaj Cambie Street, Vancouver Calle del Barquillo, Madryt Kloof Street, Cape Town Blackstock Road, Londyn Defensa Street, Buenos Aires Pacific Coast Highway, Malibu Charoen Nakhon Road, Bangkok Jalan Pudu, Kuala Lumpur Roscoe Street, Chicago Swan Street, Melbourne Boulevard Pasteur, Tangier Northdown Road, Margate Źródła: Travel + Leisure, Time Out Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Półwysep Pelion to miejsce z dala od tłumów. Tu można poznać Grecję inną niż tę obleganą przez turystów
Pelion ma wszystko, czego oczekujemy od Grecji, pozostając niemal nieznany wśród turystów. Jest nadmorską, ale daleki od typowych obrazów plaż i białych wiosek.
Spis treści: Grecja bez tłumów turystów Milies, kolej i malarstwo Słodkie łyżeczki Wędrówki po oślich ścieżkach Balansujemy między nostalgią za przeszłością a umiłowaniem do teraźniejszości – mówi Eleftheria Psoma, przewodniczka. – Każdy z mieszkańców Wolos, patrząc w przód, ogląda się też za siebie. Stoimy przed niewielkim budynkiem kina Achilleio w Wolos, szóstym pod względem wielkości greckim miastem, ulokowanym nad zatoką Pagasitikós i przytulonym do masywu górskiego Pelion. Biały gmach o dopracowanych klasycystycznych kształtach przyjął pierwszych widzów w 1925 r. Instytucja po niemal stu latach wciąż działa, będąc nie tylko jednym z najdłużej działających kin w Grecji, ale też w Europie. W czasach, gdy to kino otwierano, Wolos było prężnie działającym ośrodkiem handlowo-przemysłowym i cieszyło się wszystkimi przywilejami miasta będącego w rozkwicie. O tamtych chwilach przypominają neoklasycystyczne kamienice i wille rozsiane wzdłuż nadmorskiej promenady. Dziś Wolos jest stolicą prefektury Magnezja oraz tętniącym życiem miastem uniwersyteckim, przeszłość nadal jest tu ważna. Grecja bez tłumów turystów Jesteśmy 320 km od Aten i 217 od Salonik. Te odległości wpływają na charakter Wolos. – Półwysep Pelion to świat odrębny – mówi Eleftheria. – Leżymy zbyt daleko od innych ośrodków miejskich, by przyciągać uwagę świata. Lotnisko w Wolos jest obiektem regionalnym, obsługującym zaledwie siedem połączeń w tygodniu. By się tu dostać, trzeba się trochę postarać. Przyjechałem tu właśnie z tego powodu – by poznać Grecję inną niż tę obleganą przez turystów i pokazywaną w folderach. Nadmorską, ale daleką od typowych obrazów plaż i białych wiosek. Żyjącą dawnym rytmem, skupioną na swoich sprawach, a nie na wakacyjnych biznesach i obsłudze turystów. Ci się tu oczywiście pojawiają, ale w przeważającej mierze są to Grecy. Skala tego ruchu nie jest na tyle znacząca, by wpłynąć na krajobraz regionu – nie ma tu rozbudowanej infrastruktury hotelowej, tłumów ani bogatej oferty wakacyjnych atrakcji. – Pelion jest ukrytym skarbem Grecji – opowiada przewodniczka. – Jest tu wszystko, czego oczekuje się od tego kraju, a mimo to mało kto o tym wie. Mamy duże miasto, mnóstwo zieleni, góry, owocowe sady, kameralne plaże, lazurowe morze i dobrą pogodę. Pelion ma też kolejkę wąskotorową. Na jej szyny natknąłem się po raz pierwszy kilka dni temu, w Wolos, wybierając się na długi spacer wzdłuż wybrzeża. Biegły pomiędzy ulicą a alejką, co jakiś czas znikając pod asfaltem, by po chwili znów się pojawić. Z niemal 30-kilometrowej linii łączącej Wolos z Milies czynny pozostał jedynie odcinek Ano Lechonia–Milies. Od Ano Lechonia trasa odbija ku północy, wbijając się w góry sięgające niemal 1,5 km nad poziom morza i porośnięte niskopiennym lasem. Pociąg jeździ wyłącznie w sezonie, dla celów turystycznych. Historia tej kolejki – zwanej trenáki – jest jednak opowieścią o inżynieryjnym cudzie, którego stworzenie okazało się niemal zbędne. Pośrednio jest też historią o początkach surrealizmu. Milies, kolej i malarstwo Wsiadłem więc w auto i pojechałem do Milies, by wybrać się na spacer wzdłuż torów idących przez góry i las. Pierwszy kurs na tej trasie odbył się w październiku 1895 r., gdy parowa lokomotywa pociągnęła wagoniki z Wolos, pokonując dystans 13 km. Kilka lat później mogła dotrzeć już do Milies. Zadanie stworzenia połączenia złożono na barki włoskiego inżyniera, Evaristo de Chirico. Ówczesny premier, Charilaos Trikoupis, zamarzył sobie, by cały region Tesalii pokryć pajęczyną nowoczesnej kolei i nie przyjmował do wiadomości, że poprowadzenie szyn przez półwysep Pelion będzie wymagało pokonania skalistych wzniesień i głębokich wąwozów. Od 1894 r. przez kolejnych dziewięć lat Chirico walczył z nieprzyjaznym terenem. Sprowadzeni z Włoch robotnicy przebijali się przez leśną gęstwinę, przerzucali tony żwirowej ziemi, wyznaczali kluczący szlak. Inżynier stworzył wieloprzęsłowe mosty i kamienne wiadukty, kazał wykuć skalne półki, po których puścił tory, ustawił gigantyczne mury oporowe chroniące linię przed skalnymi nawisami. Kolejowe połączenie cieszyło się jednak popularnością zaledwie przez kilkadziesiąt lat. Dynamicznie rozwijający się transport samochodowy wysłał pociąg w niebyt – Pelion zyskał sieć dróg dostępnych dla każdego, a auto okazało się szybsze i pewniejsze niż kolej. W tej historii ważniejsze jednak okazało się dzieciństwo syna Evaristo de Chirico, Giorgia, które przypadło właśnie na okres budowania greckiej kolejki. U boku ojca nasiąkał on obrazami lokomotyw, wagonów, ale też greckiego morza i gór. Gdy Giorgio dorósł, zaczął malować obrazy z pociągami symbolizującymi ruch, podróż i nieodłączne z nimi poczucie melancholii. Wkrótce został twórcą malarstwa metafizycznego, które następnie porzucił dla surrealizmu. Chętnie wracał do motywów architektonicznych, łuków, ciężkich maszyn. Portretował ojca. Dał przykład Salvadorowi Dalemu, Maxowi Ernstowi, René Magritte. Giorgio de Chirico stał się jednym z najważniejszych malarzy XX w. Aż do śmierci wspominał, że ukształtowany został przez dzieciństwo spędzone w Wolos i na półwyspie Pelion, na prowadzonej przez ojca budowie kolei wąskotorowej. Słodkie łyżeczki Masyw Pelion, opadający stromo do morza, czyni z tego zakątka Grecji górski świat. Równocześnie jednak jest to spichlerz Tesalii. Częste opady deszczu sprawiają, że rośnie tu niemal wszystko: jabłka, brzoskwinie, wiśnie, pomarańcze, figi i oliwki. W wiosce Vizitsa, sięgającej historią starożytności, spotykam się z Theodorą Kleitou, prezeską spółdzielni Esperides, która zajmuje się wyrobem makaronów, przetworów oraz glika tou koutaliou – słodyczy z owocowego syropu. – Wszystko, co wystawiamy w naszym sklepie, pochodzi z lokalnych składników – mówi Theodora. – I robione jest w domowych warunkach. Glika tou koutaliou w dosłownym tłumaczeniu oznacza „słodka łyżeczka”. To małe kawałki owoców, orzechów lub skórek cytrusów gotowane w słodkim syropie. Nazwa odnosi się do faktu, że wystarczy zjeść tylko łyżeczkę tego specjału, by zamienić krew w swoich żyłach w cukier. Specjał podawany jest po posiłku i często towarzyszy mu kieliszek tsikoudii, winogronowej wódki. Przysiadam z Theodorą, by spróbować „słodkiej łyżeczki” z wiśni. – Grecy lubią biesiadować i jeść obfite posiłki – mówi. – Dlatego desery są już małe. To dania na jeden kęs, ale za to bardzo słodkie. Przepis na glika tou koutaliou wydaje się prosty. Drylujesz wiśnie, dajesz do nich cukru (drugie tyle co owoców), soku z cytryny, trochę wody i gotujesz ok. pół godziny, aż owoc stanie się miękki, a syrop gęsty. Jak zwykle jednak mistrzostwo tkwi w szczegółach – nie można przegotować owoców, bo stracą kolor, a z kolei zbyt szybkie zdjęcie ich z ognia sprawi, że konsystencja nie będzie odpowiednia. – Deser jest popularny w całej Grecji, ale w każdym regionie smakuje trochę inaczej – mówi moja towarzyszka. – Decydują, przekazywane z pokolenia na pokolenia, proporcje składników, ale też lokalne dodatki. My często stosujemy arbaroriza, czyli geranium. Sięgam po jeszcze jedną „łyżeczkę”, a ze sklepiku wychodzę z torbą słoików ze słodkim przetworem. Wędrówki po oślich ścieżkach Pelion oferuje jednak warunki do różnych aktywności, nie tylko słodkiego obżarstwa. Zimą da się tu nawet jeździć na nartach, ale to piesze wędrówki zapewniają najgłębszy kontakt z krajobrazem. Półwysep poprzecinany jest bowiem dawnymi ścieżkami dla osłów (kalderimia) służącymi niegdyś jako szlak komunikacyjny pomiędzy górskimi i nadmorskimi wioskami. Zwierzęta niosły towary i plony na sprzedaż. Przez następne dni kręcę się więc po lasach, dolinach, wioskach i żwirowych plażach, na które co jakiś czas prowadzą mnie ośle dróżki. Wiele ze ścieżek jest zarośnięta roślinnością, grupa wolontariuszy sukcesywnie przywraca je do użytku. Obecnie można korzystać z ok. 70 kalderimiów. Łączą się one, układając się w trasy pozwalające na wędrówkę aż od zatoki Pagasitikós do Morza Egejskiego. Nie śpieszę się – robię przerwy na przesiadywanie na wiejskich placach, picie kawy w cieniu kasztanów, zaglądanie do kościołów, które stoją niemal w każdej mieścince. Zatrzymuję się w tawernach, w których natykam się na starszych mężczyzn sączących wino z grubych szklanek, i rozkoszuję się procesją sałatek greckich, dolmades, pieczonej koźliny, kalmarów i fasoli w pomidorowym sosie. Z wiosek spoglądam na otwartą przestrzeń morza na horyzoncie. To właśnie gdzieś stąd, z tego półwyspu, wyruszyli w drogę mityczni Argonauci w poszukiwaniu złotego runa – skarbu ukrytego w nieznanej krainie. I choć ta podróż wymuszona była przez króla, nie mogę pozbyć się myśli, że Argonauci szukali nie tam, gdzie trzeba – cały półwysep Pelion jest przecież sam w sobie ukrytym klejnotem. Źródło: archiwum NG
Molise to najmniej znany zakątek Włoch. Tutaj są mgła, tajemnica i spokój
Włosi twierdzą, że Molise znane jest z jednego powodu – nie istnieje. Zapomnieli o nim nie tylko turyści, ale i czas.
Spis treści: Castel de Giudice w Molise Trufle z doliny Biferno Altilia di Sepino Agnone Termoli Ciągnę walizkę kamienną drogą pomiędzy domami, które wyglądają jak scenografia do „Gry o tron”. Wcześniej nie miałam pojęcia, że gdzieś na mapie Europy jest Castel de Giudice, wioska, w której mieszka zaledwie trzysta osób i rosną najlepsze jabłka w tej części świata. Kiedy Vincenzo Petraglia, dziennikarz i mój włoski przyjaciel, zapraszał mnie tutaj, zaznaczył od razu: to nie Toskania, nie Rzym, tutaj są mgła, tajemnica i spokój. Spodoba ci się. Mimochodem dodał, że często między wzgórzami zanika sygnał komórki, są za to magiczne zamki, senne średniowieczne wioski, starożytne ruiny, kamienne romańskie kościoły i nieskażona niczym przyroda. Castel de Giudice w Molise Castel de Giudice leży 100 km na wschód od Rzymu i dokładnie tyle samo na północ od Neapolu. Przynależy do prowincji Insernia w Molise. Molise zaś to najmniejszy rejon Włoch, tak niewielki, że – jak pisze Enzo Luongo, autor książki Molise nie istnieje, kiedy „w wyborach w Molise połowa mieszkańców kandyduje, druga połowa nie idzie głosować”. Z Molise Włosi zwykli sobie żartować. – Swoje braki Molise zamieniło w atut – tłumaczy mi Vincenzo, gdy siedzimy już w apartamencie, który ma ponad dwieście lat. Wchodzi się do niego prosto z ulicy. Ta część wioski to po prostu hotel. Surowe kamienne ściany kontrastują z kolorowymi firankami i ciepłym drewnianym wyposażeniem. Kamiennie, a jednak luksusowo. Pijemy czerwone calidio i zagryzamy jabłkami, które rosną w tutejszych ogrodach. Wieczorem idziemy na spacer po wiosce. Ani jednej duszy dookoła, surowość uliczek łamią złote światła podkreślające piękno murów. Jest kilka samotnych domów, które można kupić za grosze. Tak, Molise to właśnie to miejsce, gdzie gorące głowy, znudzone zgiełkiem świata, przeprowadzają się, żeby resztę życia spędzić na remoncie samotnej chaty... Niegdyś Molise było częścią Królestwa Neapolu, a potem zostało przyłączone do Abruzji. Oddzieliło się dopiero w 1963 r. Przez kolejne lata rejon się wyludniał, a jego piaszczyste plaże, skaliste góry i starożytne osady pozostawały daleko poza zainteresowaniem turystów. Nie rozwinął się tu wielki przemysł hotelowy, a malownicze wioski ciągle wyglądają niemal identycznie jak w czasach, gdy przez „nowoczesną” Europę przetaczała się nawałnica I wojny światowej. Dziś Molise liczy niewiele ponad 300 tys. mieszkańców. Ludzie żyją tu długo. Jedzenie jest proste. Krajobrazy piękne. Natura w doskonały sposób wyważyła proporcje pomiędzy górami, jeziorami i Adriatykiem. Trufle z doliny Biferno Castel de Giudice rano skąpana jest we mgle. Dookoła wzgórza, niewielkie dróżki prowadzące licho wie dokąd. Nawet tutejsza roślinność wydaje się mieć duszę. – Dzisiaj jedziemy na skarby – oznajmia Vincenzo. Skarby to coś dla mnie. Mniej więcej po godzinie jazdy samochodem docieramy do kamiennego młyna w Colle D’Anchise. Dzięki pasjonatom La Piana dei Mulini została odratowana i dzisiaj można tu nocować, słuchając przez okno szumu strumienia. Jest magicznie. Młyn stoi od XVI w. i za nic sobie ma współczesne mody. Na stołach tylko lokalne produkty. Nie wiem, co wybrać, rozsądek swoje, a pomocna dłoń Vincenza z ciepłą jeszcze ricottą i miodem swoje. – W Molise producenci się wspierają. Patrzą na to nie tylko jak na interes. Wykorzystywanie darów tej ziemi ma również wpływ na jej bioróżnorodność – opowiada mój przyjaciel, kładąc na wielką pajdę właśnie upieczonego chleba kawał owczego sera. – No dobrze, idziemy na poszukiwania. Vincenzo daje mi gumiaki, dołącza do nas myśliwy z psem. – Czas dorwać truflę – oznajmia. Trufle z doliny Biferno uchodzą za najlepsze na świecie. Profesjonalista może trafić na Tuber magnatum, białą truflę, która osiąga zawrotne ceny. Wiedza, jak ją znaleźć, przekazywana jest w Molise z pokolenia na pokolenie. W Molise ponad 6 tys. ludzi ma licencję na poszukiwanie i zbieranie tych rzadkich i aromatycznych grzybów. Sześćdziesiąt pięć procent światowych dostaw białych trufli pochodzi właśnie stąd. Myśliwy i pies muszą działać w symbiozie podobnej do tej, w której żyje trufla i drzewo. Najcenniejsze grzyby na Ziemi wspomagane są przez siłę życiową drzew. Trzeba wiedzieć, że biała trufla lubi dęby, lipy, orzechy laskowe, topole i wierzby, podczas gdy trufle letnie wolą buki i sosny. Prawdę mówiąc, nasze poszukiwania polegają po prostu na bieganiu za myśliwym. Po kilkunastu minutach jego pies łapie trop, zaczyna rozkopywać grunt i mamy to. Wyciągnęliśmy skarb! Dla laika wygląda jak pomarszczony, brudny kartofelek, ale znawcy potrafią go docenić. Następnego dnia wieczorem w rodzinnym zakładzie Di Nucci przy głównej ulicy Agnone próbuję sera z płatkami trufli. Rozpływa się w ustach. Altilia di Sepino Molise nie jest właściwie do zwiedzania. Jest do delektowania się. Zanim dotarliśmy do Agnone, zatrzymaliśmy się przy błyszczącej od deszczu kamiennej bramie. To wejście do starożytnego miasta, które niegdyś znane było jako Saepinum. Dziwnie tu jakoś. Znowu kroczy za mną mgła, jakby chciała przykryć tajemnice tego miejsca. Niektóre domy wyglądają na dość młode, ale sąsiadują przecież z rzymskimi kolumnami. Dzisiaj to wieś Altilia di Sepino, ale niegdyś ważne rzymskie miasto, które powstało ok. 290 r. p.n.e. Było otoczone murami poprzecinanymi otworami odpowiadającymi dwóm głównym osiom dróg, które prowadziły do okolicznych wsi. Ale najciekawsze jest to, że w starożytnym mieście ludzie żyli jeszcze wiele wieków później, mieszkają tu też dzisiaj. To niesamowite uczucie, kiedy z Vincenzem wchodzimy przez bramy nawiązujące do rzymskiego łuku honorowego: pojedynczego, otoczonego dwiema wieżami. Oglądamy posągi barbarzyńców na ramach łuków, a potem idziemy do teatru z I w. n.e. Zachowały się w nim czworoboczne wejścia oraz dawna widownia zawierająca dwa poziomy, ima cavea oraz media cavea, które przeznaczone były dla osób pochodzących z różnych warstw społecznych. Podoba mi się, że drzewa rosną tu swobodnie, jakby miasto czekało na swoją odbudowę. Raz na jakiś czas przebiega kot albo pies. Mam tu dziwne poczucie niepokoju. Może przez deszcz, mgłę, a może dlatego, że znowu tu jesteśmy zupełnie sami. Podobnie jest na drodze do Agnone. W Molise nie ma lotniska ani autostrady, jest tylko droga krajowa, która ciągnie się wzdłuż całego wybrzeża. Jedziemy więc krętymi ścieżkami, mijając co chwilę niewielkie opuszczone zamki. Widoki są nieziemskie. Może nie spektakularne, takie, które chce się fotografować, ale wciąż piękne. Nic dziwnego, że „molisanie” żyją według rytmu natury ustalanego przez odwieczne zmiany pór roku, zawieszeni pomiędzy morzem, polami i górami. Agnone Agnone jest włoskie. Po prostu. Malutkie. Zabytkowe. Radosne. Znane z corocznej Ndocciaty, bożonarodzeniowego pochodu z wielkimi pochodniami, którego korzenie sięgają czasów przedchrześcijańskich. Niektóre z pochodni mają nawet 4 m wysokości. Taka konstrukcja składa się ze szczapek związanych sznurem bądź drutem. Wieńczą je suche gałązki. Maszerujący kręcą nimi, tworząc ogniste kształty. Pochód jest również pretekstem do wspólnej zabawy, degustacji lokalnych przysmaków, picia wina i wielu innych przyjemności. W Molise mam wrażenie, że ludzie dają sobie czas. Nie gonią. Ale mam także poczucie suspensu, jak w filmie, który płynie wolno, żeby nagle czymś zaskoczyć. Przeczucia mnie nie mylą. – Wiem, że lubisz historię, pokażę ci jedną z najstarszych odlewni dzwonów na świecie. Jest tutaj, w Agnone – mówi Vincenzo. Pontificia Fonderia Marinelli została założona w 1040 r. i uważana jest za najstarszą firmę rodzinną we Włoszech i prawdopodobnie jedną z najstarszych firm rodzinnych na świecie. Odlewnię prowadzi do dnia dzisiejszego familia Marinellich, która posiada firmę od 1339 r., kiedy Nicodemo Marinelli wykonał swój pierwszy, sygnowany własnym nazwiskiem dzwon o masie 50 kg. Nie wiem, czy jestem miłośniczką dzwonów, ale dlaczego nie? Zwiedzam muzeum i dowiaduję się, że brzmienie dzwonów Marinellich jest wyjątkowe, stąd wiele zamówień z Watykanu. Zresztą papieże cenią Agnone od wieków, a w 1995 r. rodzinę odwiedził Jan Paweł II. Jeden z tutejszych wyrobów dzwoni na Krzywej Wieży w Pizie. Został wykonany przez Marinellego w celu zastąpienia 600-kilogramowego XVII-wiecznego dzwonu uszkodzonego podczas bombardowań podczas II wojny światowej. Po wystawie idziemy do odlewni. I znowu mam poczucie skoku w czasie. Rzemieślnicy wciąż wykonują dzwony, używając niemal tej samej technologii co tysiąc lat temu. Wędruję wzdłuż poprzykrywanych folią figur, oglądam wielkie dzwony, jeden z pracowników specjalnie dla nas wygrywa na nich melodię. Takie rzeczy mogą się zdarzyć chyba tylko tutaj. Termoli Molise ma też inne oblicze, nieco bardziej komercyjne. Poznaję je nad Adriatykiem. Tajemniczość wycofuje się na chwilę, a jej miejsce zabierają plaże i rozgrzane słońcem zabytki. Jesteśmy w kurorcie Termoli. W porcie wciąż funkcjonują trabucchi, drewniane konstrukcje z sieciami do połowu ryb. Miasteczko ma część typowo turystyczną, z większymi, ale wciąż niewielkimi hotelami, i Borgo Antico, starówkę na cyplu z katedrą z VI w. Podobno w lecie można tu spotkać turystów, ale teraz, wiosną, znowu jesteśmy niemal sami. We wnętrzu kościoła oglądam mozaiki z fantazyjnie przedstawionymi zwierzętami i szczątki świętego Tymoteusza, towarzysza św. Pawła. W XII w. jego ciało krzyżowcy wywieźli do Termoli i tu zamurowali. Kości świętego zostały odnalezione dopiero w 1945 r. Vincenzo prowadzi mnie jeszcze do pracowni ceramicznej, w której powstają molisamelle, kolorowe naczynia w kształcie uśmiechniętych dziewcząt. Zabieram jedną ze sobą i kiedy po powrocie mąż mnie pyta, czy Molise rzeczywiście istnieje, odpowiadam, że tak, ale tam nie ma za bardzo co robić. Tam się po prostu jest. Źródło: archiwum NG
Barokowy pałac, który wyrósł na ruinach piastowskiego zamku, Cudem Polski 2025. Miesza polsko-niemiecką historię
Plebiscyt „Cuda Polski” organizowany przez magazyn „National Geographic Traveler” ma za zadanie odnalezienie wyjątkowych, ale jeszcze nieodkrytych przez turystów miejsc na mapie naszego kraju. W województwie lubuskim zwycięzcą został zespół pałacowo-parkowy w Żaganiu, który skrywa fascynującą historię ziemi przez wieki przechodzącej z rąk do rąk.
W sercu Żagania, wśród zieleni i nad malowniczą rzeką Bóbr, znajduje się jeden z najciekawszych zabytków Polski – monumentalny barokowy pałac otoczony romantycznym Parkiem Książęcym. To miejsce o niezwykłej historii i architekturze, które zachwyca bogatą przeszłością i tajemniczą legendą. Historia i legendy o pałacu w Żaganiu Barokowy pałac w Żaganiu należy do najważniejszych zabytków rezydencjonalnych w regionie lubuskim i całej Polsce. Historia tego miejsca sięga czasów średniowiecza, kiedy na jego miejscu stał zamek Piastów śląskich z linii głogowskiej. Dziś pałac łączy elementy włoskiej i francuskiej architektury barokowej, a otaczający go park tworzy unikalną przestrzeń krajobrazową. Od zamku Piastów śląskich do barokowej rezydencji Wallensteina Pierwszym wielkim reformatorem pałacu był Albrecht von Wallenstein, naczelny dowódca wojsk cesarskich podczas wojny trzydziestoletniej. Kupił księstwo żagańskie w 1627 roku, a prace budowlane rozpoczął około 1630 roku według projektu włoskiego architekta Vincenzo Boccaccio. Po śmierci Wallensteina (1634), prace przerwano, ale w 1670 roku książę Vaclav Euzebiusz Lobkowic wznowił budowę, korzystając z planów Antoniego della Porty. Pałac uzyskał ostateczną, barokową formę dopiero pod koniec XVIII wieku, dzięki kolejnym właścicielom. Złoty wiek pałacu księżnej Doroty de Talleyrand-Perigord Kolejnym przełomowym okresem w dziejach zespołu był XIX wiek, kiedy właścicielką została księżna Dorota de Talleyrand-Perigord. To za jej czasów pałac i park przeżyły prawdziwy złoty wiek – rezydencja stała się centrum życia towarzyskiego i kulturalnego, a Dorota zadbała o jej gruntowną modernizację i rozbudowę. Układ przestrzenny pałacu zaczął nawiązywać do francuskich i włoskich wzorców, a wnętrza poddano renowacji według koncepcji architekta Chrystiana W. Schultze. Legenda o grymasach diabła Wyjątkową cechą żagańskiego pałacu są maszkary – ozdobne, groteskowe głowy rzeźbione nad oknami. Według miejscowej legendy, ich twórca wzorował się na szkicach Leonarda da Vinci, ale przy niemal dwustu rzeźbach zabrakło mu pomysłów, więc poprosił diabła o pozowanie. Diabeł pokazywał kolejne twarze, aż w końcu ujawnił swoje prawdziwe oblicze, co doprowadziło artystę do śmierci ze strachu. Współcześnie legenda ta stała się inspiracją do stworzenia kolekcji diabelskich figurek eksponowanych w pałacowych podziemiach. Ich twórcą jest lokalny artysta Jerzy Kupczyk, który w swoich rzeźbach sportretował m.in. posła, piłkarza czy pracownika ZUS. Jeden z największych Parków Książęcych w Europie Park Książęcy otaczający pałac to jeden z największych i najstarszych zabytkowych parków miejskich w Polsce, uznawany już przed II wojną światową za najpiękniejszy na Śląsku i jeden z najokazalszych w Europie Środkowej. To księżna Dorota nadała mu romantyczny charakter i podzieliła na część wewnętrzną, z licznymi zabudowaniami, oraz zewnętrzną, otwartą na panoramę okolicy. Dziś park to miejsce spacerów, pikników i spotkań. Liczne alejki, mostki nad Bobrem, stawy i zadbana roślinność tworzą ciekawe miejsce do odpoczynku. Na terenie parku zachowały się także oryginalne fontanny czy posągi ufundowane przez syna księżnej – Napoleona Ludwika. Jak zwiedzić pałac w Żaganiu? Zespół pałacowo-parkowy w Żaganiu jest otwarty dla zwiedzających cały rok. Warto pamiętać, że zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem (lub audioprzewodnikiem), więc może być konieczne dostosowanie się do godzin wycieczek. Ceny biletów wynoszą od 20 do 25 złotych za osobę. Pałac w Żaganiu i otaczający go Park Książęcy dzięki przemyślanej renowacji odzyskał dawny blaski i zachwyca turystów oraz mieszkańców. Nadany mu tytuł „Cudu Polski” jest potwierdzeniem jego wyjątkowej wartości historycznej i czyni z niego obowiązkowy punkt wycieczek na mapie województwa lubuskiego. Sponsorem plebiscytu jest: Źródło: National Geographic Polska, Urząd Miasta Żagań Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
W Krakowie jest miejsce, które zachwyca nawet stałych bywalców. Niewielu o nim słyszało
Kraków od lat pozostaje jednym z najchętniej odwiedzanych miast w Polsce – magnetycznym zarówno dla turystów z kraju, jak i z zagranicy. Większość kieruje swoje kroki w dobrze znane miejsca, które od dawna znajdują się w przewodnikach. Tymczasem jedno z najciekawszych krakowskich doświadczeń, choć położone blisko centrum, wciąż pozostaje poza głównym nurtem zwiedzania. To przestrzeń, która zachwyca autentycznością, spokojem i mistrzostwem rzemiosła, a jednocześnie nie jest jeszcze oblegana przez tłumy.
Osoby odwiedzające Kraków zazwyczaj rozpoczynają swoją trasę od Starego Miasta, podziwiając Rynek Główny, zabytkowe kamienice, Kościół Mariacki, Sukiennice czy Barbakan. Następnie ruszają w stronę Wawelu, Kazimierza lub Podgórza, skupiając się na miejscach najbardziej rozpoznawalnych. Jednak miasto skrywa także przestrzenie znacznie bardziej kameralne – takie, które pozwalają spojrzeć na Kraków przez pryzmat detalu, rzemiosła i historii opowiadanej z zupełnie innej perspektywy. Jednym z nich jest wyjątkowe muzeum, w którym proces twórczy można obserwować z bliska, a sztuka szkła ożywa na oczach odwiedzających. Najstarsza pracownia witrażowa w Polsce. Tu historia wciąż żyje Urokliwe krakowskie muzeum znajduje się niedaleko Starego Miasta, w dawnej siedzibie Krakowskiego Zakładu Witrażów S.G. Żeleński, założonego w 1902 roku. To tu przez dziesięciolecia powstawały witraże projektowane przez Wyspiańskiego, Mehoffera i innych mistrzów Młodej Polski. Już sam budynek jest wyjątkowy, gdyż zaprojektowano go tak, by sprzyjał pracy ze szkłem – ma wysokie pomieszczenia, duże okna i układ podporządkowany światłu, który od początku miał umożliwić rzemieślnikom precyzyjną, wielogodzinną pracę. Z tego względu, że pracownia funkcjonowała nieprzerwanie przez ponad 120 lat, miejsce przy alei Zygmunta Krasińskiego 23 zachowało swój pierwotny charakter, a dziś pełni jednocześnie funkcję działającego zakładu i muzeum, które pozwala zajrzeć za kulisy procesu twórczego. To właśnie to połączenie tworzy atmosferę, jakiej trudno doświadczyć gdziekolwiek indziej. Zwiedzający nie tylko oglądają historyczne witraże, lecz także wchodzą między stoły kreślarskie, piecyki, stojaki z barwnym szkłem i stanowiska, przy których artyści malują detale, obrabiają tafle i lutują ołowiane ramy. Gdy szkło podniesione do światła odsłania głębię koloru, a rzemieślnik precyzyjnie prowadzi linię pędzla lub rozgrzewa metal, łatwo zrozumieć, jak ogromnej koncentracji i cierpliwości wymaga ta forma sztuki. Wrażenie potęguje świadomość, że przez lata powstawały tu witraże zdobiące najważniejsze budowle – i że proces ich tworzenia, choć dziś wspierany nowoczesnymi narzędziami, przebiega w niemal niezmieniony sposób. Pracownia działa w pełnym wymiarze do dziś, przyjmując nowe zlecenia od kościołów, instytucji i prywatnych kolekcjonerów. Jednocześnie muzeum prowadzi szeroką działalność edukacyjną, organizując warsztaty dla dzieci i młodzieży, oprowadzania tematyczne, a także wystawy czasowe uzupełniające stałą ekspozycję „Galeria Młodopolskich Mistrzów Witrażu”. Jeszcze kilka lat temu miejsce otwierało się głównie dla zorganizowanych grup, co sprawiało, że pozostawało sekretem znanym raczej miłośnikom sztuki niż przeciętnym turystom. Dziś sytuacja się zmieniła i indywidualni odwiedzający mogą wejść do pracowni niemal o każdej porze, stając się świadkami pracy artystów. Dzięki temu Muzeum Witrażu przestało być jedynie archiwum historii, a stało się przestrzenią, w której tradycyjne rzemiosło trwa, rozwija się i rezonuje z rytmem współczesnego Krakowa. Od Leonarda da Vinci po nowoczesne wnętrza. Kraków w artystycznej odsłonie Choć Pracownia i Muzeum Witrażu pozwala zobaczyć Kraków z perspektywy światła i rzemiosła, część odwiedzających może chcieć dopełnić tę artystyczną podróż miejscem, w którym historia sztuki nabiera innego wymiaru. Wystarczy wtedy krótki spacer, by znaleźć się w Muzeum Książąt Czartoryskich, czyli jednej z najważniejszych kolekcji w Polsce. To właśnie tu znajduje się „Dama z gronostajem” Leonarda da Vinci, dzieło tak szczególne, że dla wielu samo w sobie staje się powodem przyjazdu do Krakowa. Co więcej, obok obrazu włoskiego mistrza prezentowane są tam prace Rembrandta, arcydzieła malarstwa europejskiego, bogaty zbiór rzemiosła artystycznego oraz pamiątki związane z historią Polski. Zwiedzanie tych sal naturalnie staje się kontynuacją doświadczenia rozpoczętego w muzeum witrażu – najpierw możemy obserwować, jak powstaje współczesne rzemiosło, a chwilę później stajemy przed dziełami, które od stuleci wyznaczają kanony piękna. Taka podróż przez różne odsłony sztuki sprawia, że wielu gości może szukać miejsca, które dopełni estetyczne doświadczenia. Tu pojawia się hotel TRIBE Krakow Old Town – nowy, otwarty w 2025 roku obiekt, zlokalizowany kilka minut od dworca i Starego Miasta. Bliskość najważniejszych muzeów i zabytków nie jest tu przypadkowa, ponieważ TRIBE powstał z myślą o osobach, które chcą Kraków odczuwać, a nie tylko zwiedzać. Jego wnętrza, inspirowane filmową estetyką Davida Lyncha, budują atmosferę lekko tajemniczą, pełną miękkiego światła, welurowych tkanin i mocnych kolorystycznie akcentów. To jeden z powodów, dla których TRIBE już w pierwszych miesiącach działalności stał się miejscem chętnie wybieranym przez osoby, które w Krakowie szukają czegoś więcej niż standardowego noclegu – pragną estetyki, harmonii i wrażenia, że miasto towarzyszy im przez cały pobyt, również po zamknięciu muzealnych drzwi. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ten Cud Polski znajduje się 40 metrów pod ziemią. To jedna z największych atrakcji Śląska
Byliście już w Sztolni Królowa Luiza w Zabrzu? To w niej odbędziecie najdłuższy w Europie podziemny spływ łodziami i w nowoczesny sposób poznacie historię śląskiego przemysłu. To wyjątkowe na skalę Polski miejsce, które zostało wybrane „Cudem Polski 2025”. Dlaczego warto całą rodziną zejść pod ziemię?
Sztolnia Królowa Luiza w Zabrzu została wyróżniona prestiżowym tytułem Cudu Polski 2025 w ogólnopolskim plebiscycie organizowanym przez magazyn „National Geographic Traveler”. Ten niezwykły kompleks podziemnych korytarzy, pełny dawnych kopalnianych maszyn, duchów i historii pozwala poczuć autentyczny klimat górnego Śląska i odkrywać przemysłowe dziedzictwo naszego kraju w nowoczesny, interaktywny sposób. To jedna z najbardziej inspirujących atrakcji turystycznych w Polsce. Dlaczego Sztolnia Królowa Luiza została Cudem Polski? W plebiscycie „Cuda Polski” o miano najpiękniejszego i najbardziej wyjątkowego miejsca rywalizują lokalizacje z każdego województwa, a ostateczny wybór należy do internautów. W 2025 roku tytuł w województwie śląskim przypadł Sztolni Królowa Luiza. Licząca sobie blisko 200 lat sztolnia w przemyślany i ciekawy sposób – a to nie zawsze łatwe – obrazuje wyjątkową historię górnictwa, a jej podziemne korytarze pozwalają na kilka godzin przenieść się do czasów początków przemysłu. Łączy nowoczesność z tradycją – połączenie oryginalnych chodników, zabytkowych maszyn i multimedialnych ekspozycji sprawia, że ani przez chwilę nie ma miejsca na nudę. O wszystkim opowiadają charyzmatyczni przewodnicy ubrani w tradycyjne stroje górnicze, więc jest murowanym przepisem na turystyczny sukces. Największa atrakcja sztolni – podziemny spływ łodziami Nie da się ukryć, że największym magnesem na turystów z całego świata jest najdłuższy w Europie podziemny spływ łodziami. Odbywa się na terenie dawnej Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej. Trasa liczy ponad kilometr, a w trakcie rejsu można podziwiać widowiskowe instalacje świetlne oraz multimedialne pokazy, które obrazują historię i codzienność pracy górników. Skarbnik, czyli legendarny duch kopalni Elementem nieodzownie związanym z górnictwem śląskim jest postać Skarbnika – opiekuna kopalni i duchowego strażnika podziemi. Podczas zwiedzania można spotkać prawdziwego ducha, który opowiada legendy i przekazuje tajemną, górniczą wiedzę. To atrakcja szczególnie ceniona przez młodszych gości. Czemu sztolnia zawdzięcza swoją nazwę? XVIII-wieczne odkrycia pokładów węgla na Górnym Śląsku sprawiło, że na terenie dzisiejszego Zabrza postanowiono zbudować jedną z pierwszych państwowych kopalń węglowych. Prace rozpoczęły się już 1791 roku, ale dopiero w 1811 roku otrzymała ona nazwę „Königin Luise Grube”, czyli „Królowa Luiza”, na pamiątkę zmarłej rok wcześniej żony króla Fryderyka Wilhelma III. Obecnie wchodzi w skład Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, które dba o rozwój turystyki kopalnianej. Jak odwiedzić sztolnię? Zwiedzanie Sztolni Królowa Luiza jest dostępne przez cały rok, chociaż trasy różnią się w zależności od sezonu. Znajduje się ona w centrum Zabrza, więc wygodnie dostać się można do niej zarówno samochodem, jak i komunikacją miejską. Mieści się przy ul. Wolności 408. Bilety dostępne są do zakupu na miejscu lub online poprzez oficjalną stronę Muzeum Górnictwa Węglowego. Warto zarezerwować wycieczkę, bo rosnąca popularność sztolni – i konieczność zwiedzania z przewodnikiem – potrafią stworzyć niemałe kolejki głodnych wrażeń turystów. Warto pamiętać, że należy wyposażyć się w wygodne, sportowe obuwie oraz ciepłą odzież: temperatury pod ziemią wynoszą około 12 stopni Celsjusza niezależnie od pory roku. Sponsorem plebiscytu Cuda Polski jest: Źródło: National Geographic Polska, Muzeum Górnictwa Węglowego Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Śląska Perła Renesansu została Cudem Polski 2025 i idzie po nią Netflix. „Mamy tu niesamowitych ludzi”
Niezwykłe miasto leżące na historycznym szlaku łączącym wschód z zachodem, w miejscu, w którym wzdłuż niegdyś wysokiego brzegu Odry przebiegała Królewska Droga prowadząca ku Morzu Bałtyckiemu, leży wyjątkowe miasto. Brzeg, bo to o nim mowa, zyskał miano „Cudu Polski 2025” w plebiscycie „National Geographic Traveler”. Czemu Polacy zachwycili się tym miejscem i dlaczego wkrótce będzie o nim jeszcze głośniej?
Miasto Brzeg otrzymało zaszczytny tytuł „Cudu Polski 2025”. Wygrało plebiscycie „National Geographic Traveler” i zostało przez czytelników i internautów wybrane najciekawszym miejscem w całym województwie opolskim. O historycznej przeszłości miasta i jego magicznym charakterze – i mieszkańcach – opowiada burmistrzyni Brzegu Violetta Jaskólska-Palus. Śląska Perła Renesansu na wyciągnięcie ręki Brzeg to stosunkowo niewielkie miasto: według danych ze stycznia 2024 roku liczyło sobie 33 403 mieszkańców. Jest doskonale usytuowane pomiędzy Wrocławiem a Opolem, a jego korzystne położenie znano już od setek lat: powstało na skrzyżowaniu ważnych średniowiecznych dróg handlowych. Brzeg rozwinął się w XIII wieku jako ważny ośrodek handlowy, przez co szczyci się bogatą architekturą i ciekawą historią. Już w 1311 roku został stolicą księstwa brzeskiego. To wtedy ukształtował się charakterystyczny układ urbanistyczny miasta z centralnym rynkiem. Jednym z najcenniejszych zabytków Brzegu jest Zamek Piastów Śląskich z renesansową bramą wjazdową z 1553 roku – aż do końca XVIII wieku był on siedzibą królewsko-książęcego rodu tak ważnego w historii Polski. To tutaj umarł ostatni męski potomek Mieszka I, czyli Jerzy IV Wilhelm. Aktywni ludzie i ogromne tereny zielone w fosie Wyjątkowe w Brzegu są także tereny zielone. Miasto szczyci się 60 hektarami parków miejskich. Wiele z nich mieści się w dawnej fosie. – Miasto zawdzięcza je przedwojennemu burmistrzowi Juliusowi Peppelowi, który wykupił tereny podmiejskie i wykonał założenie parkowe. Jest część ogrodowa, część dzika. To ogromne bogactwo – mówi burmistrzyni miasta, Violetta Jaskólska-Palus. Jako swój ulubiony park wskazuje Park Wolności im. Juliusa Peppela. To ogromny teren zielony ze stawem z piękną glorietą – rodzajem zabytkowej altany – oraz częścią dziką idealną na spacery. Skarbem miasta są jednak jego mieszkańcy. – Gdyby nie Ci wspaniali przewodnicy, osoby, które popularyzują wiedzę o Brzegu, wydarzenia, które są organizowane dzięki oddolnym pomysłom mieszkańców, miastu nie udałoby się tak rozkwitnąć – zwraca uwagę na aktywność lokalesów burmistrzyni – gratulacje z zostania „Cudem” płyną ze wszystkich stron, a to zasługa wszystkich brzeżan. Miasto Brzeg lokalizacją hitu Netflixa O Zamku Piastów Śląskich w Brzegu wkrótce będzie jeszcze głośniej. Dziedziniec brzeskiej fortyfikacji będzie „grał” Zamek Królewski w Warszawie w „1670” – polskim serialu komediowym produkowanym przez Netflixa w przewrotny sposób portretującym Polskę XVII wieku. Burmistrzyni nie kryje dumy, bo Zamek w Brzegu będzie bardzo dobrze widoczny. Nic dziwnego, bo to pięknie zachowana budowla. W mieście wciąż pozostaje jednak wiele do odkrycia. – Często bywam na zwiedzaniach z przewodnikami: kamienic, pałacyków, ratusza od piwnic po strych. Za każdym razem wychodzę z nich zaskoczona tym, czego jeszcze można się dowiedzieć: mimo tego, że w Brzegu mieszkam od urodzenia – uśmiecha się włodarka. Brzeg to wspaniałe i inspirujące miasto o wyjątkowej historii. Dobrze utrzymana starówka, renesansowe zabytki czy piękne położenie to aż nadto powodów na to, by odwiedzić tę Śląską Perłę. Dodajmy do tego życzliwych ludzi: aktywnych społeczników i przewodników, okraśmy to porcją wspaniałych terenów zielonych i mamy idealny przepis na „Cud Polski”. Warto go odwiedzić! Sponsorem plebiscytu jest: Źródło: National Geographic Polska, GUS Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zjechałem pod ziemię i zostałem „turystą kopalnianym”. Czy to faktycznie hit Górnego Śląska?
Według niektórych źródeł węgiel na Śląsku wydobywano już w XVI wieku, a inne surowce – takie jak srebro – nawet wcześniej. Chociaż historyczne kopalnie z epoki przemysłowej dawno już nie pełnią swojej pierwotnej funkcji, to rozległe podziemne labirynty udostępnione są do zwiedzania, pielęgnując historię o fedrujących hajerach. Zszedłem na szychtę i sprawdziłem, czy faktycznie warto je odwiedzić.
Jest wiele powodów, by odwiedzić Górny Śląsk, ale coraz bardziej modna – również wśród zagranicznych gości – jest tzw. „turystyka kopalniana”. Ten region Polski to perła epoki przemysłowej, który głęboko pod ziemią skrywa setki kilometrów wydrążonych korytarzy: także sprzed wieków. Czy warto wybrać się na zwiedzanie kopalni i czy to atrakcja dla każdego? Przekonałem się na własnej skórze i – wytarłszy ręce z węgla – opowiadam. 1. Kopalnia Guido w Zabrzu Zwiedzanie zacząłem z grubej rury – wybrałem się na najgłębiej położoną trasę turystyczną w górnictwie węglowym w Polsce. Znajduje się ona w zabytkowej kopalni Guido w Zabrzu, która swoją nazwę przyjęła od dawnego właściciela, pruskiego magnata i przemysłowca, hrabiego Guido Henckela von Donnersmarcka. Jej początki sięgają 1855 roku. Już zjazd autentyczną sztolą – czyli rodzajem ciasnej windy-klatki, której do tej pory używają górnicy w czynnych kopalniach – na głębokość 320 metrów przyspieszył bicie mojego serca. A był to dopiero początek. Podziemna wędrówka w akompaniamencie opowieści przewodnika naprawdę przeniosła mnie do początku XX wieku, a prezentacja używanych w kopalni olbrzymich maszyn… cóż, wywołała niemałą ekscytację. Zdziwiło mnie też to, że na tak dużej głębokości było względnie ciepło. Reszta musi pozostać tajemnicą, nie chcę psuć niespodzianki. Oprócz klasycznego zwiedzania w kopalni Guido można także wziąć udział w tzw. „Podziemnej Szychcie”, podczas której poczujecie się jak prawdziwi górnicy – z pełnym ekwipunkiem i strojem sztygarskim w najgłębszych rejonach kopalni – oraz w „Mrokach Kopalni”: specjalnej trasie przygotowanej dla osób sprawnych fizycznie, która prowadzi do porzuconej ponad dwadzieścia lat temu, skąpanej w ciemności kopalni węglowej. 2. Sztolnia Królowa Luiza Niedaleko Kopalni Guido znajduje się Sztolnia Królowa Luiza, która w tym roku otrzymała prestiżowe miano „Cudu Polski” w plebiscycie „National Geographic Traveler”. To jeden z najciekawszych obiektów industrialnych w Europie – zabytkowa, wypełniona wodą sztolnia mierzy aż 14 km. Na turystów czeka spływ specjalnymi łodziami wśród ciasnych, podziemnych korytarzy i nowoczesne, multimedialne pokazy. Można spotkać także Skarbnika – legendarnego ducha kopalni. To dodatkowy dreszczyk emocji, a taki spływ to sposób na poznanie kopalni z nieco innej strony. 3. Muzeum Śląskie w Katowicach, czyli „turystyka kopalniana” bez schodzenia tak głęboko pod ziemię Muzeum Śląskie ma siedzibę na terenie dawnej kopalni Katowice i jest prawdziwą perłą stolicy Górnego Śląska. Przede wszystkim wrażenie zrobiła na mnie skala zrewitalizowania poprzemysłowej przestrzeni, a jestem z Łodzi: w moim rodzinnym mieście także coś o tym wiemy. Koncepcją muzeum jest inspirowanie zwiedzających dziedzictwem Śląska: jego intelektualnym i artystycznym dorobkiem oraz zadziwiającą historią pełną wielokulturowości. Bogate kolekcje muzeum znaleźć można już 14 metrów pod ziemią, więc odwiedziny nie wymagają schodzenia tak głęboko pod powierzchnię. W Muzeum znajdziemy galerię sztuki polskiej XIX wieku czy wystawy poświęcone historii Górnego Śląska i górnictwa. Skala projektu robi ogromne wrażenie – to jedno z najnowocześniejszych muzeów w Polsce. Jeśli nie lubicie schodzić pod ziemię, to na terenie muzeum znajduje się także wieża widokowa z tarasem na wysokości 40 metrów, na który dostajemy się szybem wyciągowym „Warszawa II” – wybudowano go 100 lat temu. Rozpościera się z niej wspaniały widok na panoramę miasta. Jak dojechać do Katowic? Najlepszą bazą podczas zwiedzania Górnego Śląska są Katowice – do stolicy regionu dojedziemy wygodnymi pociągami z Warszawy (ok. 2,5–3h), Łodzi (ok. 3h), Krakowa (nawet mniej niż 1h), Wrocławia (ok. 2h) czy innych większych polskich miast. Jeśli przyjeżdżacie pociągiem – tak jak ja – to dobrze zatrzymać się w znajdującym się dosłownie naprzeciwko dworca hotelu Mercure Katowice Centrum z charakterystyczną, roślinną fasadą: jest świetną bazą wypadową do zwiedzania regionu. Spodobało mi się, że miejsce pieczołowicie pielęgnuje tradycje Górnego Śląska: zjadłem tam – z ręką na sercu – najlepszy żurek i roladę śląską w życiu. A musicie wiedzieć, że do tej pory również nie próżnowałem! Ze swojej strony mogę powiedzieć, że zdecydowanie warto zanurzyć się w „turystykę kopalnianą” – niezależnie od tego, co obecnie myślimy o wydobyciu węgla, stanowił on podwaliny rewolucji przemysłowej i związany jest z nim kawał historii naszego kraju. Warto ją znać – po prostu. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wycieczki z przewodnikiem to przyszłość podróżowania? Pokolenie X chce inaczej poznawać świat
Coraz więcej podróżnych rezygnuje z samodzielnego planowania wyjazdów, gdyż mają dość stresu, nadmiaru informacji i niepewności. Zamiast tego wybierają wycieczki z przewodnikiem, które łączą wygodę, autentyczność oraz poczucie bezpieczeństwa.
Choć wiele osób samodzielnie planuje wakacje, rezygnując z usług biur podróży, trend ten zaczyna się zmieniać. Z najnowszego badania wynika, że to właśnie wycieczki z przewodnikiem stają się przyszłością podróżowania. Coraz więcej turystów (zwłaszcza z pokolenia X) szuka dziś nie tanich, lecz dobrze zorganizowanych i świadomych podróży. Nowy trend w turystyce. Pokolenie X wybiera podróże z przewodnikiem Z najnowszego badania przeprowadzonego przez MMGY Travel Intelligence na zlecenie firmy Globus wynika, że wycieczki z przewodnikiem zyskują na popularności wśród dojrzałych podróżnych. Aż 74% przedstawicieli pokolenia X i 71% młodszej części pokolenia wyżu demograficznego zadeklarowało zainteresowanie tą formą podróżowania. W ankiecie wzięło udział 5000 respondentów w wieku od 50 do 65 lat ze Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Kanady, Australii i Nowej Zelandii. Uczestnicy badania odpowiadali na pytania dotyczące motywacji, barier i świadomości związanej z turystyką zorganizowaną. Wyniki pokazały wyraźną zmianę w sposobie, w jaki to pokolenie chce odkrywać świat – coraz częściej wybiera ono podróże, które łączą wygodę z bezpieczeństwem i dobrze zaplanowanym doświadczeniem. Jak podkreślił Steve Born, dyrektor marketingu grupy Globus, „podróżni oczekują dziś elastyczności i prostoty w organizacji wyjazdów”. Co sprawia, że zorganizowane podróże znów stają się popularne? Badanie MMGY Travel Intelligence pokazało, że współcześni podróżni coraz częściej szukają w wyjazdach czegoś więcej niż tylko odpoczynku. Wśród najczęściej wymienianych motywacji znalazły się: chęć głębszego kontaktu z kulturą (54%), potrzeba zobaczenia zabytków i miejsc o symbolicznym znaczeniu (52%), pragnienie oderwania się od codziennego stresu (50%). To właśnie połączenie autentyczności, historii i relaksu sprawia, że wycieczki z przewodnikiem zyskują przewagę nad samodzielnym podróżowaniem. Dla wielu osób równie ważna jak sama treść podróży pozostaje jednak jej organizacja. 60% respondentów wskazało, że kluczowym czynnikiem zachęcającym do wyboru wycieczki z przewodnikiem jest dobrze zaplanowana równowaga między zajęciami a czasem wolnym. Połowa badanych docenia też wygodę wynikającą z braku konieczności zajmowania się logistyką – od rezerwacji po transport. Jak dodał Steve Born, współczesny podróżny chce „odprężyć się i nie martwić szczegółami”, a jednocześnie mieć poczucie swobody i autentyczności. Dlatego zorganizowane wyjazdy coraz częściej postrzegane są nie jako ograniczenie, lecz jako sposób na pełniejsze i spokojniejsze przeżycie podróży. Co więcej, ponad połowa ankietowanych (55%) wskazała również, że najbardziej atrakcyjną formą poznawania świata są dziś wycieczki w małych grupach. Turyści cenią kameralną atmosferę, większą elastyczność i możliwość odkrywania miejsc, do których nie docierają duże grupy zorganizowane. Takie wyjazdy oferują bliskość, autentyczność i komfort – wartości, które coraz bardziej definiują współczesne podejście do turystyki. Źródła: Travel Weekly, Travel Pulse, Travel Market Report, MMGY Travel Intelligence Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tak wygląda miejsce spoczynku faraona Amenhotepa III. Niewielu miało okazję je zobaczyć
Po niemal dwóch dekadach konserwacji znów można zobaczyć wnętrze grobowca faraona Amenhotepa III. Miejsce zachwyca kunsztem wykonania i wspaniałymi płaskorzeźbami ukazującymi egipskie zaświaty. Ale gdy wejdziesz do środka, nie znajdziesz tego, czego najbardziej byś się spodziewał. Gdzie podziała się mumia?
Egipska Dolina Królów jest miejscem owianym tajemnicą. To tutaj spoczęło w skalnych grobowcach kilkudziesięciu władców tej starożytnej cywilizacji. Pierwsze groby wykuto w połowie II tysiąclecia p.n.e. Po raz pierwszy władców Egiptu pochowano nie w piramidach, ale ich ciała ukryto wśród skalnych rozpadlin. Liczono, że w ten sposób nie padną ofiarą rabusiów. Było to jednak mylne założenie, bo większość z nich spustoszono i to już w starożytności. Perła Doliny Królów – znów dostępna Na początku października władze egipskie poinformowały o ponownym otwarciu jednego z największych grobowców Doliny Królów. Należał do faraona Amenhotepa III (1390-1352 lat p.n.e.). Przez blisko dwie dekady we wnętrzu tego zabytki pracowali konserwatorzy, których działania wspierał rząd Japonii i UNESCO. Na bezcennych malowidłach od lat pojawiają się wysięki soli, które je niszczą. Poza tym w XIX wieku wandale wycięli ze ścian część z dekoracji i kilka z nich, ukazujących twarze, znajduje się dziś w Luwrze. Dlaczego warto zobaczyć ten grobowiec? Po pierwsze, grobowiec składa się z wielu pomieszczeń, do których wiedzie korytarz zagłębiający się kilkadziesiąt metrów w głąb skał. Wejście do niego można przyrównać z eksploracją piramid i jest wymagające fizycznie. Główną dekorację w komorze grobowej stanowią sceny i teksty z Księgi Amduat („Księga tego, co jest w Zaświatach”). Opisuje ona jak wygląda świat umarłych i jak należy po nim nawigować. To najważniejsza egipska „księga” grobowa. View oEmbed on the source website W różnych częściach grobowca znajdują się przedstawienia samego Amenhotepa III w towarzystwie różnych egipskich bóstw. Te płaskorzeźby uznaje się ze ukoronowanie egipskiej sztuki. Dzieje grobowca Amenhotepa III Grobowiec po raz pierwszy zmapowali i opisali naukowcy działający w ramach napoleońskiej ekspedycji do Egiptu w 1799 roku. Od tego czasu był celem prac wielu naukowców. Wśród jego badaczy był nawet Howard Carter, który odkrył nieopodal słynny grobowiec Tutanchamona. Co ciekawe, budowę grobowca rozpoczął zapewne ojciec Amenhotepa III, Totmes IV, ale ukończył go dopiero Amenhotep III. Nie udało się znaleźć sarkofagu. Zapewne wykradziono go już w starożytności i ponownie użyto w jakimś grobowcu – takie sytuacje zdarzały się często. Szczęśliwie zachowała się mumia tego władcy. Odkryto ją pod koniec XIX wieku w skrytce w Dolinie Królów, wraz z kilkoma innymi królewskim mumiami. Przezorni strażnicy nekropolii chcieli w ten sposób uchronić mumie przed ich zniszczeniem w czasach niepokojów. Dziś mumia Amenhotepa III znajduje się w Narodowym Muzeum Egipskiej Cywilizacji w Kairze. Źródła: Deutsche Welle, Theban Mapping Project Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Martwy rekin straszy w opuszczonym akwarium. Odkrycie przypomina film grozy
Eksplorerzy porzuconych budynków odkryli w Hiszpanii stare akwarium. To, co zastali w środku, przyprawia o gęsią skórkę. W zniszczonych gablotach wciąż leżały ciała morskich stworzeń.
W tym artykule: Co znajduje się na filmie z opuszczonego akwarium? Najstraszniejszy eksponat to rekin W Australii odkryto zakonserwowanego rekina Rosie O całej sprawie zrobiło się głośno po tym, jak para miejskich eksplorerów umieściła w sieci film pokazujący wizytę w budynku opuszczonego akwarium. Na wideo widać zmumifikowanego rekina oraz rozkładające się szczątki innych morskich stworzeń – ośmiornic, kałamarnic – czy zasuszone rozgwiazdy. Kim są autorzy filmu? To jedna z zagadek, która nie ma rozwiązania. Narratorką wideo jest mówiąca po francusku dziewczyna określająca się jako Juj' Urbex. Część materiału filmowego zamieściła również na Tik-Toku. Towarzyszy jej chłopak, który dokumentuje wizytę w akwarium aparatem cyfrowym. Co znajduje się na filmie z opuszczonego akwarium? Po długim wstępie widzimy, jak oboje wchodzą do zdewastowanego budynku przez wąskie okienko pod sufitem. Następnie poruszają się powoli po kompletnie zniszczonych pomieszczeniach. Na samym początku znajdują leżącą na ziemi ośmiornicę z pianki – najprawdopodobniej wisiała w przeszłości na ścianie lub pod sufitem, stanowiąc fragment ekspozycji. View oEmbed on the source website Kolejne znaleziska to rozbite słoje z rozkładającymi się szczątkami ośmiornic (widać czarne, zwinięte macki) oraz kałamarnic. Eksplorerzy natrafiają również na dwie porzucone rozgwiazdy, które nie uległy rozkładowi – prawdopodobnie dlatego, że zostały zasuszone przed umieszczeniem ich na wystawie. Para bada cały budynek, oglądając stare makiety wystawowe, zdjęcia na ścianach, zniszczone lub porzucone fragmenty kolejnych części ekspozycji. Najstraszniejszy eksponat to rekin Jednak tym, co robi największe wrażenie, jest gablota zawierająca resztki niedużego rekina. Jej wielkość sugeruje, że zwierzę było już martwe, gdy je w niej umieszczono. Najprawdopodobniej zostało zakonserwowane, jednak po rozbiciu gabloty chemikalia wyciekły i rekin należący do nieznanego gatunku zaczął się powoli rozkładać. I to właśnie nadało mu obecny, przerażający wygląd. Naukowcy odnaleźli bardzo rzadkiego „rekina-widmo”. Czym jest to tajemnicze stworzenie? W Nowej Zelandii odnaleziono małego, świeżo wyklutego „rekina-widmo”. Naukowcy wciąż wiedzą niewiele o tym rzadko spotykanym gatunku. Niewyjaśnioną tajemnicą pozostaje też, gdzie znajduje się akwarium. Autorzy filmu postąpili zgodnie z niepisanym kodeksem miejskich eksplorerów i nie zdradzili jego lokalizacji. Ma to służyć ochronie odwiedzanych miejsc przed wandalami. Wiadomo więc tylko, że opuszczony budynek odkryli w Hiszpanii, a akwarium zamknięto w 2014 r. po tym, jak zostało uszkodzone przez 13-metrową falę. W Australii odkryto zakonserwowanego rekina Rosie Co ciekawe, hiszpański rekin-monstrum to nie pierwsze znalezisko tego rodzaju. W 2018 r. inny miejski eksplorator, Luke Mcpherson, udał się do opuszczonego australijskiego parku dzikiej przyrody w Bass, na południe od Melbourne. Jak opisywał wówczas „The Daily Mail”, natrafił tam na zbiornik z umieszczonym w formalinie gigantycznym żarłaczem białym. Żarłacze białe (Carcharodon carcharias) to jedne z największych ryb drapieżnych świata. Ich długość może sięgać sześciu metrów, a waga przekraczać dwie tony. Znaleziony w Australii żarłacz zyskał przydomek Rosie. Po tym, jak Mcpherson upublicznił informacje o jego istnieniu – i lokalizacji – w sieci, zbiornik z martwym rekinem padł ofiarą ataku i został uszkodzony przez nieznanych sprawców. Sprawą zainteresowało się wówczas Crystal World Exibition Centre znajdujące się w mieście Deavon Meadows w australijskim stanie Victoria. I tam ostatecznie trafiła Rosie. Na swojej stronie ośrodek Crystal World prowadził nawet zbiórkę na rzecz właściwego zabezpieczenia szczątków żarłacza. Z potrzebnych 67 tys. dolarów udało się jednak zebrać tylko 3,5 tysiąca. Źródła: ScienceAlert, The Daily Mail, Crystal World
Malta rozpieszcza fanów popkultury. Wyjątkowa budowla zostanie otwarta na jeden dzień
Fort Manoel to jeden z najlepiej zachowanych XVIII-wiecznych obiektów obronnych na Morzu Śródziemnym, a także plan zdjęciowy słynnej „Gry o Tron”. Niebawem będzie można go zwiedzić osobiście, ale tylko przez jeden dzień.
Spis treści: Perła architektury wojskowej na Malcie Fort Manoel na ekranie Nikt już chyba nie ma wątpliwości co do tego, że Malta wyrasta na nowy ulubiony kierunek podróży Polaków. Nasi rodacy chętnie odwiedzają wyspiarskie państewko nie tylko latem. Potwierdza to tegoroczny rekord. Według najnowszych danych, w styczniu 2025 roku to właśnie turyści z Polski byli najliczniejszą grupą podróżnych zza granicy. Po raz pierwszy w historii wyprzedziliśmy na podium Brytyjczyków i Włochów. Dzięki łagodnemu śródziemnomorskiemu klimatowi sezon turystyczny trwa na Malcie praktycznie przez cały rok. Nowe atrakcje pojawiają się tam niezależnie od pory roku. Już niebawem na liście miejsc do zobaczenia na Malcie pojawi się nowość. To prawdziwa gratka dla turystów, bo obiekt zostanie udostępniony tylko na jeden dzień. Chodzi o twierdzę Fort Manoel. Perła architektury wojskowej na Malcie Położony na tuż przy Valletcie Fort Manoel to jeden z najważniejszych zabytków wojskowych na Malcie. Został wzniesiony w 1723 roku na polecenie Wielkiego Mistrza Zakonu Joannitów Antonio Manoela de Vilhena. Dziś uchodzi za arcydzieło barokowej inżynierii obronnej. Strategiczne położenie twierdzy umożliwiało skuteczną obronę przed atakami korsarzy oraz Osmanów. Po zajęciu Malty przez Brytyjczyków w 1800 roku Fort Manoel został przejęty przez ich wojsko. Funkcjonował jako baza wojskowa aż do 1964 roku. Po latach zaniedbań i zniszczeń, fort przeszedł gruntowną renowację, przywracającą mu dawną świetność. Dziś jest jednym z najlepiej zachowanych przykładów XVIII-wiecznej architektury militarnej na Morzu Śródziemnym. Charakterystyczny gwiaździsty kształt, monumentalne bastiony oraz harmonijna kompozycja sprawiają, że fort jest też przy okazji jednym z najbardziej atrakcyjnych architektonicznie budynków na wyspie. Na co dzień nie można zwiedzać jego wnętrz, ale 6 kwietnia 2025 roku Fort Manoel wyjątkowo otworzy się dla turystów podczas specjalnego Dnia Otwartego. W godzinach 9:00–17:00 będzie można podziwiać odrestaurowane wnętrza, imponujące fortyfikacje oraz bogato zdobioną kaplicę św. Antoniego z Padwy. To właśnie tu, na przestronnym dziedzińcu, mogło niegdyś stacjonować nawet 500 żołnierzy. Fort Manoel na ekranie Dla miłośników popkultury Fort Manoel jest miejscem szczególnym. Właśnie tutaj nakręcono jedną z najbardziej pamiętnych scen serialu „Gra o Tron”. Mowa oczywiście o egzekucji Neda Starka w Wielkim Sepcie Baelora. Dzięki temu twierdza zyskała popularność z dodatkowego powodu i przyciąga nie tylko historyków, ale też fanów serialu z całego świata. Fort Manoel to niejedyne miejsce na Malcie, w którym powstawała „Gra o Tron”. Przykładowo Mdina – nazywana Miastem Ciszy – została Królewską Przystanią. To właśnie w Bramie Miejskiej Mdiny nakręcono scenę, w której Catelyn Stark i Ser Rodrik Cassel przybywają do stolicy. Wewnątrz miasta filmowano też ulice i dziedzińce Królewskiej Przystani. Z kolei Rezydencja Wielkiego Mistrza Zakonu Joannitów posłużyła jako rezydencja Illyria Mopatis w Pentos, gdzie Daenerys Targaryen po raz pierwszy spotkała Khala Drogo. Inne znane miejsca i budynki na Malcie, które pojawiły się w serialu to m.in.: Fort Ricasoli, nieistniejące już Lazurowe Okno czy San Anton Palace. Źródło: Malta Tourism Authority Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Egipt rozważa otwarcie najpiękniejszego grobowca. Należał do królowej Nefertari
W celu uatrakcyjnienia oferty dla turystów, władze egipskie rozważają udostępnienie dla zwiedzających jednego z najpiękniej zdobionych grobowców. Należał do Nefertari – pierwszej i ukochanej małżonki słynnego faraona, Ramzesa II Wielkiego.
Spis treści: Czy grobowiec Nefertari zostanie ponownie otwarty? Grobowiec Nefertari – perła Doliny Królowych Co wiemy o Nefertari? Grobowiec królowej Nefertari znajduje się nieco na uboczu od utartych turystycznych szlaków, bo w Dolinie Królowych. Niedaleko jest Dolina Królów, gdzie znajduje się m.in. grobowiec Tutanchamona i wielu innych faraonów. Początkowo, w czasach XVIII dynastii (1550–1295 lat p.n.e.) w skalnych grobowcach w Dolinie Królowych składano ważnych urzędników. A w okresie panowania XIX dynastii (1295–1186 lat p.n.e.) – członków rodziny królewskiej, w tym właśnie Nefertari. Czy grobowiec Nefertari zostanie ponownie otwarty? W tym momencie grobowiec Nefertari jest zamknięty dla turystów. W marcu podjęto taką decyzję ze względu na stan malowideł i pilną potrzebę ich konserwacji. Wcześniej był dostępny tylko dla ograniczonej liczby turystów i za wysoką opłatą. Egipskie Ministerstwa Turystyki i Starożytności poinformowało właśnie w mediach społecznościowych, że rozważa możliwość ponownego otwarcia tego grobowca. „Dr Mohammed Ismail Khaled, sekretarz generalny Najwyższej Rady Starożytności, przeprowadził inspekcję grobowca, aby dowiedzieć się o najnowszym stanie prac [konserwatorskich – przyp. red.] i o wpływie wilgotności” – czytamy w komunikacie. To właśnie wysoka wilgotność jest głównym wrogiem pięknie dekorowanych płaskorzeźb w grobowcu. W połączeniu z wysoką temperaturą wielobarwne przedstawienia ulegają zniszczeniu. A im więcej ludzi w grobowcu, tym większa wilgotność. Dlatego informacja władz egipskich spotkała się z mieszanymi reakcjami, mimo że Najwyższa Rada Starożytności pozytywnie oceniła obecny stan zdobień ścian grobowca. Grobowiec Nefertari – perła Doliny Królowych Grobowiec Nefertari jest w pewnością najpiękniej zdobionym i największym grobowcem Doliny Królowych. Niektórzy uznają go za najpiękniejszy w ogóle w całym Egipcie. Otrzymał numer 66 w tej nekropolii i wśród egiptologów znanych jest jako QV66. Odkrywcą grobowca był w 1904 roku włoski badacz, Ernesto Schiaparelli (1856–1928). Składa się z się z siedmiu pomieszczeń, do których wiodą wykute w kamieniu schody. Przepiękne płaskorzeźby widoczne są na przykład w przedsionku grobowca. Widać Nefertari grającą w grę senet. Na lewej ścianie uwagę zwracają przedstawienia siedzącego lwa, ptaka Benu (uosabia jedną z egipskich dusz ba) i mumii królowej za którą wisi misternie wykonana tkanina. W bocznej komorze przedsionka ukazano postaci bogów egipskich i królowej, przed którymi składane są dary. Komora grobowa robi spore wrażenie. Jej powierzchnia wynosi 80 m kw. Na scenach widać Nefertari przechodzącą przez szereg bram strzeżonych przez jedno lub trzy bóstwa. Jednym z tych bóstw jest nagie dziecko płci żeńskiej, które dzierży dwa noże na piersi. Na tylnej ścianie Nefertari wita boga podziemi, Ozyrysa. Wprawne oko dostrzeże liczne symbole egipskie. Grobowiec splądrowano w starożytności. Zniszczony jest sarkofag, w którym spoczywała mumia królowej oraz dary grobowe złożone w sąsiedztwie. W momencie odkrycia na początku XX wieku gruz i piach sięgał niemal aż do sufitu pierwszej komory, bo nie zachowała się ściana odgradzająca wejście do grobowca. To dodatkowy argument, że wdarto się do niego już dawno temu. Co wiemy o Nefertari? Zdaniem egiptologów królowa ta była pierwszą i ukochaną małżonką Ramzesa II, chociaż władca ten nie stronił od bliskiego kontaktu z innymi kobietami. Przez pierwszych dwadzieścia lat rządów faraona była ukazywana u jego boku, później jej pozycja zapewne nieco zmalała. Ramzes II poświęcał zdecydowanie więcej czasu swojej nowej partnerce – hetyckiej księżniczce. O roli Nefertari świadczy fakt, że za życia została ubóstwiona. Dowodem na to jest skalna świątynia w Abu Simbel, położona tuż obok ten bardziej znanej, poświęconej jej mężowi. Ten święty przybytek poświęcony jest zarówno królowej, jak i bogini Hathor. Na skalnej fasadzie świątyni widać sześć stojących postaci mierzących 10 m wysokości. Dwie z nich ukazują królową, reszta – Ramzesa II. Wewnątrz widać scenę, która interpretowana jest jako przeobrażenie małżonki królewskiej w boginię. Nefertari zmarła zapewne w wieku około 50 lat. Ciekawostką jest to, że w 1904 roku w grobowcu znaleziono zmumifikowane kolana. W 2016 roku naukowcy opublikowali ich szczegółową analizę. Doszli do wniosku, że są to szczątki królowej. Obecnie są przechowywane w Muzeum Egipskim w Turynie we Włoszech. Źródła: Ministerstwo Turystyki i Starożytności Egiptu, Theban Mapping Project, I. Shaw, P. Nicholson, The Dictionary of Ancient Egypt, London 1995. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.[/highlight-box