National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-20T08:40:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: To nie „chemtrailsy”, ale mają swoje wady. Algorytmy pomogą oczyścić niebo ze smug kondensacyjnych
items: Populacja ptaków maleje coraz szybciej. W tych regionach USA sytuacja jest dramatyczna
items: Morze Śródziemne wchodzi w nową fazę? Naukowcy mówią o kaskadowych zmianach
items: Chińczycy przekształcili pustkę w życie. Posadzili tyle drzew wokół pustyni, że stała się gigantycznym pochłaniaczem dwutlenku węgla
items: „Biały beton”: dlaczego olimpijskie trasy są dziś szybsze i groźniejsze niż kiedykolwiek?
items: Mniej lodu, a niedźwiedzie polarne coraz... grubsze. Zaskakujące wyniki badań ze Svalbardu
items: Botaniczna „armia” u bram Arktyki. 2500 gatunków gotowych do inwazji
items: Takiego zjawiska nie było od 75 lat. Ośmiornice przejęły fragment brytyjskiego wybrzeża
items: 104-letnia Azi Begum nie pamięta takiej tragedii. Co się stało z szafranem?
items: To jezioro zamarzło na zielono. Jak to możliwe? Wyjątkowe na skalę świata zjawisko w Czechach
items: Niektóre pingwiny wygrywają ze zmianami klimatu na Antarktydzie. Słodko-gorzkie informacje
items: Zaskakujące odkrycie naukowców: śnieg i deszcz potrafią wyglądać tak samo
items: Chile ogłasza stan wyjątkowy. Pożary zabiły już przynajmniej 18 osób, a ogień ciągle nie daje za wygraną
items: W Himalajach coraz mniej śniegu. Naukowcy ostrzegają przed narastającym kryzysem
items: Tygrzyk paskowany jest w Polsce gatunkiem pospolitym. Wygląda niebezpiecznie, ale nie stanowi zagrożenia
items: Ostatnia sowa śnieżna zniknęła ze Szwecji. Czy żegnamy „Hedwigę” na zawsze?
items: Dlaczego czekolada drożeje? Wkrótce może stać się synonimem luksusu, jak homar czy kawior
items: Alpy mogą stracić niemal wszystkie lodowce do końca stulecia. Naukowcy biją na alarm
items: Niedźwiedzie polarne wreszcie przystosowują się do wyższej temperatury. Zmiana w ich DNA daje nadzieję na przetrwanie
items: Oto, co kryje się pod powierzchnią Grenlandii. Naukowcy zbadali to po raz pierwszy
items: Zagadka wymarcia „hobbitów” wyjaśniona? Odpowiedź była zaklęta w stalagmitach
items: Rekordy niskiej temperatury biją na głowę nasze polskie zimy. Oto najzimniejsze miejsca świata
items: „Zielone płuca” Afryki nie działają – lasy deszczowe Konga zaczęły emitować dwutlenek węgla. Jak to możliwe?
items: Dlaczego upadła cywilizacja Doliny Indusu? To nie była równa walka
items: Nagły upadek cywilizacji Majów to jedna z największych zagadek historii. Co tak naprawdę doprowadziło do ich zniknięcia?

To nie „chemtrailsy”, ale mają swoje wady. Algorytmy pomogą oczyścić niebo ze smug kondensacyjnych
type: item
date: 2026-03-20T08:39:27.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: niebo
subject: samoloty
subject: zmiany klimatyczne
description: Smugi kondensacyjne pozostawiane przez samoloty mają swój udział w globalnym ociepleniu klimatu. Nowe testy z użyciem AI pokazują, że można je skutecznie eliminować, nie zużywając przy tym ani kropli paliwa więcej.
encoded: Smugi kondensacyjne (contrails) to sztuczne chmury lodowe typu cirrus w kształcie linii, powstające za samolotami na wysokości 8–13 km. Są efektem kondensacji i zamarzania pary wodnej ze spalin silnikowych w zimnym powietrzu. Utrzymują się od kilku minut do godzin. Choć w dzień odbijają światło słoneczne, nocą działają jak izolacja, zatrzymując ciepło przy powierzchni Ziemi. Przyczyniają się w ten sposób do globalnego ocieplenia, a ich efekt jest większy niż sama emisja dwutlenku węgla przez samoloty. W odpowiedzi na ten problem, Google i American Airlines przeprowadziły pionierski eksperyment. Wyniki są optymistyczne. Algorytmiczna precyzja w walce z „contrailsami” Zespół badawczy pod kierownictwem Dinesha Sanekommu z Google, we współpracy z American Airlines zaprzągł do pracy sztuczną inteligencję. Wykorzystując zaawansowane algorytmy, podjęto próbę zarządzania trasami przelotów tak, aby omijać rejony atmosfery szczególnie sprzyjające powstawaniu smug. Kluczem do sukcesu okazało się połączenie ogromnych zbiorów danych meteorologicznych z mocą obliczeniową AI. Program stworzony przez Google analizował wilgotność i temperaturę w górnych warstwach atmosfery, wskazując rejony, gdzie przelot maszyny niemal na pewno wywoła powstanie smugi. Trwający 17 tygodni eksperyment objął 2400 komercyjnych lotów na trasach z USA do Europy. Mechanizm był prosty: dyspozytorzy lotów otrzymywali od AI sugestię alternatywnej trasy lub pułapu lotu, które pozwalały ominąć krytyczne strefy. Eksperyment nie wymagał żadnych modyfikacji konstrukcyjnych ani zmian we flocie. Opierał się wyłącznie na inteligentnym planowaniu lotów. Spektakularne efekty i sztywne procedury Wyniki analizy zdjęć satelitarnych po zakończeniu testów pozytywnie zaskoczyły ekspertów. W przypadkach, w których piloci zdecydowali się na trasę zaproponowaną przez AI, ilość widocznych smug kondensacyjnych spadła o imponujące 62%. Szacunkowy wpływ na redukcję efektu ocieplenia wyniósł niemal 70%. Nie obyło się bez problemów.…

smugi-kondensacyjne-b270058.jpg
width: 5760
height: 3840

Populacja ptaków maleje coraz szybciej. W tych regionach USA sytuacja jest dramatyczna
type: item
date: 2026-03-06T10:02:14.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona środowiska
subject: ptaki
subject: zmiany klimatyczne
description: Nowe badania wykazały, że populacje ptaków w Ameryce Północnej drastycznie maleją. Co gorsza, tempo jest znacznie szybsze, niż dotychczas zakładano. Naukowcy odkryli, że najgorzej jest w trzech rolniczych regionach tego kontynentu.
encoded: Na łamach czasopisma naukowego „Science” ukazało się niepokojące badanie dotyczące populacji dzikich ptaków w Ameryce Północnej. Czesko-amerykański zespół przeanalizował występowanie tych zwierząt w latach 1987–2021. Okazało się, że w tym czasie doszło do znacznego przyspieszenia spadku ich liczebności – w szczególności w trzech regionach. Działalność człowieka a populacje ptaków „Działalność człowieka mogła przyspieszyć spadek liczebności populacji ptaków, ale przyspieszenie to pozostaje niedostatecznie zbadane” – napisali autorzy w swojej pracy. Naukowcy sprawdzili w sumie 261 gatunków, 54 rodzin i 10 siedlisk dla ponad 1000 tras ptasich wędrówek. „Wykazaliśmy średni spadek liczebności wszystkich ptaków na całym kontynencie z punktami krytycznymi w południowych i ciepłych częściach Ameryki Północnej, w regionie środkowoatlantyckim, na zachodzie kraju i w Kalifornii” – napisali badacze. Według autorów spadek populacji ptaków w tych częściach Ameryki Północnej odpowiada wzrostowi intensywności rolnictwa. Badacze porównali mapy zmian liczebności ptaków z danymi dotyczącymi użytkowania ziemi, zmian klimatycznych oraz innych form presji człowieka na środowisko. Najsilniejszą zależność zauważono właśnie w regionach o najbardziej intensywnej produkcji rolnej, gdzie dominują wielkoobszarowe uprawy oraz szerokie stosowanie nawozów i pestycydów. Rolnictwo może przyczyniać się do wymierania zwierząt Naukowcy podkreślają jednak, że ich analiza pokazuje przede wszystkim zależności statystyczne. Oznacza to, że trudno wskazać jeden konkretny czynnik odpowiedzialny za przyspieszenie spadku populacji. Najprawdopodobniej chodzi o kombinację kilku procesów. To przekształcanie naturalnych siedlisk w pola uprawne, coraz częstsze używanie chemicznych środków w rolnictwie, a także spadek liczebności owadów, które dla wielu gatunków ptaków stanowią podstawowe źródło pokarmu. Problem nie dotyczy przy tym tylko kilku szczególnie wrażliwych gatunków. Z analiz wynika, że aż 122 z 261 badanyc…

ptaki-8798f34.jpg
width: 1799
height: 1200

Morze Śródziemne wchodzi w nową fazę? Naukowcy mówią o kaskadowych zmianach
type: item
date: 2026-02-18T09:17:33.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: morze śródziemne
subject: ocieplenie klimatu
subject: plankton
subject: zmiany klimatyczne
description: Zmiany klimatu w Morzu Śródziemnym nie ograniczają się do wzrostu temperatury. Ocieplenie wpływa także na strukturę i skład biologiczny wód. Najnowsze analizy wskazują na wyraźną zmianę w składzie planktonu. To może przełożyć się na przyszłość całego akwenu.
encoded: Morze Śródziemne jest jednym z obszarów o największej bioróżnorodności, a jednocześnie jednym z regionów najbardziej narażonych na zmiany klimatu. Do tej pory większość badań nad zmianami bioróżnorodności morskiej koncentrowała się głównie na organizmach, z którymi człowiek bezpośrednio wchodzi w interakcje lub które spożywa, takich jak ryby. Planktonowi poświęcano niewiele uwagi, pomimo jego fundamentalnej roli jako podstawy morskiej piramidy pokarmowej. Tę lukę postanowił wypełnić zespół hiszpańskich naukowców, który opublikował właśnie alarmujące wyniki analiz. Osady pełne informacji Aby wykryć zmiany zachodzące w Morzu Śródziemnym badacze przeanalizowali dane z osadów morskich z Morza Alborańskiego w zachodniej części oraz z Cieśniny Sycylijskiej w centralnej części Morza Śródziemnego. Próbki pobrano w czasie wyprawy morskiej na pokładzie statku badawczego. Świdry zagłębiły się na głębokość blisko 300 m metrów i w drugiej lokalizacji – ponad jednego kilometra. Osady te pełnią funkcję naturalnych archiwów. Zawarte są nich skamieniałe szczątki planktonu gromadzone przez lata. Na podstawie tych danych zrekonstruowano wzorce bioróżnorodności na przestrzeni ostatnich dwóch tysiącleci. Miniaturowe, ale bardzo ważne Badacze skupili się na dwóch dominujących grupach planktonu wapniejącego: kokolitoforach, które są fotosyntetycznymi mikroalgami oraz otwornicach planktonowych, które należą do zooplanktonu. Obie grupy odgrywają kluczową rolę w regulacji morskiego obiegu węgla i składu chemicznego wód morskich. Służą również jako skuteczne wskaźniki środowiskowe, bo rejestrują wczesne zmiany warunków panujących w wodach. Idą zmiany Jednym z najważniejszych odkryć jest wzrost liczebności Gephyrocapsa oceanica, gatunku kokolitofora, częściej występującego w tropikalnych wodach Atlantyku, który od dawna jest obecny w Morzu Śródziemnym i rozprzestrzenia się przez Cieśninę Gibraltarską. Podczas gdy różnorodność kokolitoforów gwałtownie wzrosła od początku ery przemysłowej, różno…

FABRIC-KOLAZ-32-e259a5b.png
width: 1575
height: 1050

Chińczycy przekształcili pustkę w życie. Posadzili tyle drzew wokół pustyni, że stała się gigantycznym pochłaniaczem dwutlenku węgla
type: item
date: 2026-02-13T07:00:50.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: chiny
subject: drzewa
subject: dwutlenek węgla
subject: pustynie
subject: zmiany klimatyczne
description: Obrzeża pustyni Takla Makan – jednej z największych i najsuchszych pustyń świata – zaroiły się od zasadzonych drzew. To według naukowców nie tylko zatrzymało pustynnienie obszaru, ale także zmieniło pustynię w ogromny pochłaniacz dwutlenku węgla. Twierdzą, że stworzyli „piaskowe płuca”.
encoded: Zaledwie kilkadziesiąt lat temu Takla Makan była symbolem pustki i skrajnej nieprzyjazności dla życia. Otoczona przez najwyższe góry świata, niemal całkowicie pozbawiona opadów i roślinności, rozrastała się w wyniku działalności człowieka i zmian klimatycznych. Jednak od wdrożenia programu Wielkiego Zielonego Muru Chiny podjęły się bezprecedensowego wyzwania zalesienia tego ekstremalnego obszaru. Co by nie mówić, efekt jest spektakularny. Pustynia Takla Makan to bardzo niegościnne miejsce Pustynia Takla Makan jest nieco większa od Polski. Rozciąga się na powierzchni ok. 337 000 km² (dla porównania powierzchnia naszego kraju wynosi 312 685 km²). Panujące na niej warunki są zbyt surowe dla większości roślin, a pustynia – przez którą niegdyś przebiegał Jedwabny Szlak – stale się powiększała. To jednak nie powstrzymało Chińczyków. Wielki Zielony Mur Chiński W 1978 roku chińskie władze zainicjowały gigantyczny program inżynierii ekologicznej – „Wielki Zielony Mur”. Celem była walka z narastającym problemem pustynnienia, które zagrażało rolnictwu, infrastrukturze i zdrowiu mieszkańców. Takla Makan i inne wielkie pustynie w Chinach (m.in. Gobi) powiększały się bowiem od lat 50. XX wieku, kiedy Państwo Środka przeszło masową urbanizację i ekspansję gruntów rolnych. Konwersja naturalnego terenu doprowadziła do większej liczby burz piaskowych, które zdmuchiwały glebę i osadzały piasek, powodując degradację ziemi i pustynnienie. Piasek pochłania wszystko Według raportu Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zwalczania pustynnienia z 2013 roku pustynnienie, degradacja gleby i susze znacząco nasiliły się na całym świecie w XX i XXI wieku, szczególnie na obszarach suchych, półsuchych i umiarkowanie wilgotnych. W ciągu ostatnich 40 lat Ziemia straciła jedną trzecią swoich gruntów ornych w wyniku erozji i degradacji. Chińczycy chcą z tym walczyć Do 2024 roku w północnych Chinach w ramach projektu Wielkiego Zielonego Muru posadzono ponad 66 mld drzew, skupiając się także na obrze…

FABRIC-KOLAZ-32-67-de8951f.jpg
width: 2700
height: 1800

„Biały beton”: dlaczego olimpijskie trasy są dziś szybsze i groźniejsze niż kiedykolwiek?
type: item
date: 2026-02-09T12:52:10.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: Technologia
subject: fizyka
subject: igrzyska olimpijskie
subject: klimat
subject: narciarstwo
subject: śnieg
subject: sporty zimowe
subject: zmiany klimatyczne
description: Sztuczny śnieg zmienił narciarstwo. Choć dla kibiców trasy wyglądają tak samo jak dawniej, dla sportowców oznaczają zupełnie inne – i znacznie groźniejsze – warunki. Wszystko przez fizyczne właściwości kryształków „przemysłowego” śniegu.
encoded: W obliczu postępujących zmian klimatu naturalny śnieg w kurortach narciarskich staje się luksusem, a nie standardem. Naukowcy z University of Colorado Boulder, Keith Musselman i Agnes Macy, zwracają uwagę na coś, co dla przeciętnego widza przed telewizorem jest niewidoczne, ale dla zawodników kluczowe: transformację nawierzchni tras narciarskich. Dzisiejsze Igrzyska i zawody Pucharu Świata opierają się niemal w 100% na sztucznym śniegu. Choć z oddali trasy wyglądają naturalnie, w rzeczywistości są przemysłowym produktem, o właściwościach drastycznie odbiegających od naturalnego śniegu. Dla sportowców oznacza to, niestety, większe niebezpieczeństwo. Fizyka „białego betonu”: czym sztuczny śnieg różni się od naturalnego? Najważniejsza różnica między śniegiem naturalnym a sztucznym tkwi w budowie płatków. Naturalny śnieg formuje się w chmurach z pary wodnej, tworząc skomplikowane, sześcioramienne gwiazdki o dużej powierzchni i małej gęstości. Pomiędzy takimi kryształkami „mieści się” mnóstwo powietrza, co sprawia, że nawierzchnia jest miękka i podatna na nacisk. Tymczasem śnieg z armatek powstaje poprzez wyrzucanie wody pod ciśnieniem na zimnym powietrzu. Wynikiem tego procesu nie są płatki, lecz małe, gęste grudki, bardziej zbliżone do lodu niż śniegu. Trasa przygotowana z takiego materiału także ma gęstość bliższą lodu. Dla narciarzy oznacza to jazdę po nawierzchni ekstremalnie twardej, nazywanej potocznie „betonem”. Taka trasa mniej się niszczy pod wpływem przejazdu wielu zawodników, co zapewnia teoretycznie równe szanse startowe. Ale jednocześnie staje się szybsza i bardziej niebezpieczna. Nowe niebezpieczeństwa w narciarstwie alpejskim Zastosowanie sztucznego śniegu wyraźnie zwiększa prędkości osiągane na trasach zjazdowych. Dzięki mniejszemu tarciu i braku zapadania się nart zawodnicy jadą szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. I ma to swoją mroczną stronę: ogromne przeciążenia dla stawów i więzadeł. Aby utrzymać krawędź narty w skręcie, na lodowatej tafli i przy og…

igrzyska-sztuczny-snieg-d5a65e5.jpg
width: 3362
height: 2241

Mniej lodu, a niedźwiedzie polarne coraz... grubsze. Zaskakujące wyniki badań ze Svalbardu
type: item
date: 2026-02-07T11:15:34.000Z
creator: Melissa Hobson
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: niedźwiedzie polarne
subject: ocieplenie klimatu
subject: zmiany klimatyczne
description: Topniejący lód to dla niedźwiedzi polarnych zapowiedź dramatycznej walki o przetrwanie. Najnowsze badania ze Svalbardu przynoszą jednak zaskakujące wyniki. Mimo postępujących zmian klimatu tamtejsza populacja jest w coraz lepszej kondycji i wyraźnie przybiera na wadze. Jak to możliwe?
encoded: Spis treści: Mniej lodu, grubsze niedźwiedzie Dlaczego niedźwiedzie polarne ze Svalbardu tak dobrze sobie radzą? Przyszłość niedźwiedzi polarnych ze Svalbardu Ponieważ przetrwanie niedźwiedzi polarnych bezpośrednio zależy od obecności lodu, zwierzęta te stały się powszechnym symbolem zmian klimatycznych. Topniejąca pokrywa lodowa zmusza je do pokonywania coraz dłuższych dystansów wpław w poszukiwaniu pożywienia lub do spędzania większej ilości czasu na lądzie, gdzie muszą funkcjonować kosztem zgromadzonych zapasów tłuszczu. W efekcie liczne populacje niedźwiedzi polarnych stają dziś w obliczu śmierci głodowej. Brak lodu morskiego uniemożliwia rozwój alg, co prowadzi do pozbawienia pożywienia zooplanktonu, który jest z kolei pokarmem dla ryb. Ten proces uderza w kolejne ogniwa łańcucha pokarmowego, aż po foki obrączkowane, które stanowią główne źródło pożywienia niedźwiedzi polarnych. Tymczasem najnowsze badania ze Svalbardu przynoszą zaskakujące wieści. Z publikacji w czasopiśmie „Scientific Reports” wynika, że mimo kurczącego się lodu, kondycja fizyczna tamtejszych niedźwiedzi polarnych uległa poprawie. Zwierzęta stały się… wyraźnie grubsze. Mniej lodu, grubsze niedźwiedzie Populacja niedźwiedzi polarnych z Morza Barentsa jest monitorowana każdej wiosny nieprzerwanie od 1987 roku. Posiadanie tak obszernych danych stanowi dla badaczy nieocenione źródło informacji. Zaobserwowano, że liczebność niedźwiedzi pozostaje na stałym poziomie, mimo że tempo zanikania lodu morskiego jest w tym regionie dwukrotnie wyższe niż w pozostałych częściach Arktyki. W celu wyjaśnienia tej zagadki naukowcy przeanalizowali wymiary ciała oraz obwód klatki piersiowej 770 dorosłych niedźwiedzi polarnych z lat 1992–2019. Kondycja ciała, rozumiana jako ilość zmagazynowanego tłuszczu, służy tu jako barometr zdrowia całej populacji – im chudsze zwierzęta, tym poważniejsze zagrożenie dla ich przyszłości. Badania prowadzone w innych regionach Arktyki sugerowały, że regresja lodu morskiego doprowad…

niedzwiedzie-polarne-przybieraja-na-wadze-4e37cd1.jpg
width: 5400
height: 3600

Botaniczna „armia” u bram Arktyki. 2500 gatunków gotowych do inwazji
type: item
date: 2026-02-05T07:34:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: rośliny
subject: zmiany klimatyczne
description: Obce rośliny coraz śmielej zbliżają się do jednego z najbardziej surowych regionów świata. Arktyka ociepla się szybciej niż reszta planety, co otwiera nowe możliwości dla gatunków, które wcześniej nie miały tam szans. Badacze wskazują tysiące potencjalnych „najeźdźców”. Konsekwencje mogą być nieodwracalne.
encoded: Arktyka to obszar wokół bieguna północnego, który tradycyjnie definiuje się jako krainę ekstremalnego zimna i krótkiego lata. Przez tysiące lat ten region był jak niedostępna forteca dla licznych gatunków roślin z południa. Tylko najbardziej wytrzymałe, rodzime gatunki potrafiły tam przetrwać. Sytuacja z obcymi gatunkami była stabilna, ponieważ mróz skutecznie eliminował wszelkich „gości”. Dzisiaj te „mury” zaczynają pękać pod wpływem zmian klimatu. Arktyka ociepla się szybciej niż reszta świata, co sprawia, że gatunki, które wcześniej nie miałyby tam szans, teraz zaczynają się rozgaszczać. Cyfrowy radar przepowie przyszłość Jak sprawdzić, co zagraża tak ogromnemu regionowi, zanim dojdzie do ekologicznej katastrofy? Naukowcy z Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii (NTNU) postanowili przeprowadzić tzw. skanowanie horyzontu. To metoda przypominająca użycie cyfrowego radaru, który ma wyłapać potencjalnych najeźdźców, zanim zdążą się osiedlić. W skrócie: przeszukali oni bazy danych obejmujące 51 milionów roślin na świecie. Do szczegółowej analizy wybrali 14 000 gatunków skłonnych do ekspansji. Naukowcy sprawdzili, które z tych roślin pasują do obecnego i przyszłego klimatu Arktyki. Wnioski opublikowano właśnie na łamach czasopisma „Neobiota”. Ilu jest „najeźdźców” u bram? Wyniki tego śledztwa są alarmujące dla ekosystemu. Z analiz badaczy wynika, że ponad 2500 gatunków mogłoby dziś przeżyć na dalekiej północy. Jeśli tylko te nasiona tam trafią, prawdopodobnie wykiełkują i przeżyją. Eksperci wyznaczyli także „gorące punkty” inwazji. Teorię opartą o modele teoretyczne potwierdzili, znajdując inwazyjne, kwitnące rośliny podczas wypraw terenowych. Pasażerowie na gapę W jaki sposób mogą rozprzestrzeniać się w Arktyce nieznane do tej pory rośliny? Głównym środkiem transportu dla nich jest sam człowiek. Nasiona podróżują jako pasażerowie na gapę przyklejone do ubrań, sprzętu naukowego lub podeszew butów turystów. – Nasze wyniki pokazują, że gatunki obce z praktycznie ca…

arktyka-6b81267.png
width: 1575
height: 1050

Takiego zjawiska nie było od 75 lat. Ośmiornice przejęły fragment brytyjskiego wybrzeża
type: item
date: 2026-02-04T10:32:28.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: ośmiornice
subject: rybołóstwo
subject: wielka brytania
subject: zmiany klimatyczne
description: Boom populacji ośmiornic w Anglii stał się jednym z najbardziej niezwykłych zjawisk przyrodniczych w Europie. Masowy pojaw ośmiornicy zwyczajnej w wodach hrabstw Devon i Kornwalii przyciągnął uwagę naukowców, polityków i rybaków, bo podobnej sytuacji nie notowano od dekad.
encoded: W 2025 roku na południowo-zachodnim wybrzeżu Wielkiej Brytanii doszło do niezwykłego zjawiska przyrodniczego: gwałtownego i masowego wzrostu populacji ośmiornicy zwyczajnej (Octopus vulgaris). Rybacy operujący na wodach Devonu i Kornwalii byli świadkami scen, których nie widziano od dekad. Wyciągane z morza pułapki na kraby, przegrzebki i homary były pełne ośmiornic – w jednej z nich znaleziono ich aż 12. Ta niezwykła anomalia wywołała w brytyjskiej Izbie Gmin dyskusję na temat przyszłości połowów. „Najazd” ośmiornic na Anglię To pierwszy taki „zakwit” ośmiornic od 75 lat. Podobne anomalie odnotowano wcześniej jedynie w latach 1900 oraz 1950. Skala zjawiska w 2025 roku była jednak zdumiewająca – komercyjne połowy ośmiornicy zwyczajnej wzrosły blisko 65-krotnie w porównaniu do brytyjskiej średniej z ostatnich lat. Choć jej nazwa sugeruje powszechność, ośmiornica zwyczajna wcale nie występuje licznie w wodach brytyjskich, preferując cieplejsze regiony, np. Morze Śródziemne. Skąd wzięła się ta masa ośmiornic? Ośmiornice zwyczajne „żyją szybko i umierają młodo”. Mimo pokaźnych rozmiarów ich średni czas życia zwykle nie przekracza dwóch lat. Samice giną po złożeniu jaj, a samce – krótko po kopulacji. Taki cykl życia sprawia, że ich populacja wyjątkowo szybko reaguje na wszelkie zmiany w środowisku. Z monitoringu wynika, że epizody populacyjnego boomu zbiegają się w czasie z falami upałów zarówno w oceanach, jak i w atmosferze. Ciepłe warunki stymulują szybki wzrost populacji niezależnie od tego, czy ośmiornice są gatunkiem osiadłym, czy nowo przybyłym z południa. Drugim katalizatorem tych zmian jest obniżone zasolenie wód przybrzeżnych. Słodsza woda może napływać z dużych rzek francuskich (np. Loary) lub być wynikiem wschodnich wiatrów wiejących w chłodniejszych miesiącach, co pomaga w przemieszczaniu się larw ośmiornic przez Kanał La Manche. Wpływ na ekosystem i lokalną gospodarkę Eksplozja populacji ośmiornic mocno namieszała w lokalnych łańcuchach pokarmowych. Zaobser…

osmiornice-w-anglii-f87544b.jpg
width: 4000
height: 2666

104-letnia Azi Begum nie pamięta takiej tragedii. Co się stało z szafranem?
type: item
date: 2026-02-01T09:44:32.000Z
creator: Matt Stirn
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: azja
subject: przyprawy
subject: rolnictwo
subject: szafran
subject: zmiany klimatyczne
description: Szafran z Kaszmiru, najdroższa przyprawa świata, może zniknąć na zawsze. Rolnicy w Pampore, miejscu od wieków słynącym z jego uprawy, przeżywają dramat po rekordowo niskich zbiorach. Klimat się zmienia, a z nim cała historia i przyszłość kaszmirskiego szafranu.
encoded: Spis treści: Dlaczego kaszmirski szafran znika z pól? Naukowcy i rolnicy szukają przyczyn Z jakiego powodu kaszmirski szafran uznawany jest za najlepszy na świecie? Dlaczego zbiór szafranu wymaga zaangażowania całej wioski? Jak zmiany klimatu dewastują kaszmirskie pola szafranu? Czy technologia uratuje szafran? Kaszmir balansuje między innowacją a tradycją Szafran to więcej niż przyprawa – to dusza Kaszmiru Po jednym z najgorszych sezonów zbiorów w historii rolnicy z Doliny Kaszmiru coraz głośniej wyrażają obawy o przyszłość swojego najcenniejszego skarbu – szafranu. Tylko przez trzy dni w roku tysiące fioletowych kwiatów zakwitają jesienią, ukazując ukryte wewnątrz ciemnoczerwone nitki – znamiona słupka kwiatu krokusa. Po zerwaniu i wysuszeniu przekształcają się one w najdroższą przyprawę świata, cenioną zarówno za intensywny smak, jak i właściwości lecznicze. Tysiące rolników każdego roku wracały na należące do rodzin poletka, by w listopadzie zrywać delikatne kwiaty krokusa. Tradycyjnie zbiory trwały od świtu do zmierzchu i kończyły się dopiero, gdy słońce znikało za zachodnimi górami, w stronę granicy z Pakistanem. Jednak w czasie wyjątkowo suchego sezonu ostatniej jesieni, który przypadł na przełom października i listopada, dzienne zbiory ograniczyły się do zaledwie kilku godzin. Dla wielu mieszkańców był to najgorszy sezon zbiorów, jaki są w stanie sobie przypomnieć. Dlaczego kaszmirski szafran znika z pól? Naukowcy i rolnicy szukają przyczyn W latach 2024 i 2025 produkcja szafranu w Kaszmirze osiągnęła rekordowo niski poziom. W ciągu dwóch dekad jego uprawy w regionie zmniejszyły się aż o 68%. Lokalni rolnicy i eksperci wskazują, że główną przyczyną są zmieniające się opady i temperatury w zachodnich Himalajach. Przyszłość kaszmirskiego szafranu staje się coraz bardziej niepewna, dlatego wielu producentów stara się łączyć tradycyjne metody z nowoczesną wiedzą, by ratować uprawy. Pampore, miejscowość położona w administrowanej przez Indie części Kaszmiru, znaj…

2026-01-21-125006-The-uncertain-future-of-the-worlds-most-expensive-spice--National-Geographic-i-8356bf3.png
width: 1329
height: 884

To jezioro zamarzło na zielono. Jak to możliwe? Wyjątkowe na skalę świata zjawisko w Czechach
type: item
date: 2026-01-29T12:51:15.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: czechy
subject: lód
subject: przyroda
subject: zima
subject: zmiany klimatyczne
description: Pod koniec 2025 roku na jeziorze Lipno w południowych Czechach pojawił się tajemniczy zielony lód. Spowodowały to organizmy, które niespodziewanie przetrwały zimę.
encoded: Wyobraź sobie, że jako nasz południowy sąsiad idziesz w grudniu na spacer brzegiem swojego ulubionego zalewu – największego zbiornika wodnego w kraju, nazywanego „czeskim morzem”. Jakiego widoku się spodziewasz? Z pewnością zamarzniętej tafli, białego puchu, skrzącego się lodu i wszechogarniającej świątecznej atmosfery. Jakież musiałoby być twoje zdziwienie, gdybyś zobaczył, że zalew Lipno, mimo panującego mrozu jest całkowicie zielony! Zbiornik pokrył się oliwkową taflą, czym wprawił w osłupienie naukowców – to jeden z niewielu takich przypadków na świecie. Winne są, oczywiście, zmiany klimatu i działalność człowieka. Dlaczego jezioro zamarzło na zielono? Sinice zakwitły w grudniu Zielony pejzaż jezioro zawdzięcza zakwitowi sinic – dosyć niespotykanemu w grudniu. Zjawisko szczególnie dobrze widoczne było w okresie świąt Bożego Narodzenia, kiedy jezioro pokrywała cienka i miejscami przejrzysta warstwa lodu. Zielony lód w Lipnie pojawił się w wyniku niecodziennych warunków pogodowych, które sprzyjały utrzymaniu się sinic w toni wodnej nawet po zamarznięciu jeziora. Szczegółową analizę przeprowadzili hydrobiolodzy z Centrum Biologicznego Czeskiej Akademii Nauk, a dokumentację zebrano m.in. dzięki pracy Petra Znachora. Wyjątkowo wytrwałe organizmy Podczas gdy w większości czeskich zbiorników wodnych zakwity sinic zanikają wraz z nadejściem jesieni, jezioro Lipno w Czechach stanowi pod tym względem wyjątek. Długoterminowe dane pokazują, że sinice często spotykane są w nim aż do listopada, a w mniejszych ilościach mogą występować nawet w grudniu i styczniu. Jak to możliwe? Na zalewie panują konkretne warunki, które umożliwiają występującej w nim wytrwałej sinicy Woronichinia naegeliana przetrwanie nawet mrozów. Najważniejsza jest wyjątkowo wysoka koncentracja fosforu w wodzie (w wyniku eutrofizacji, czyli spowodowanego działalnością ludzką przyspieszonego użyźnienia zbiorników – mówiąc wprost, zanieczyszczenia). Przetrwanie sinic pod lodem było możliwe także dzięki wyjąt…

20251224115216-b1bb954.jpg
width: 4000
height: 2730

Niektóre pingwiny wygrywają ze zmianami klimatu na Antarktydzie. Słodko-gorzkie informacje
type: item
date: 2026-01-21T11:56:25.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: antarktyda
subject: antarktyka
subject: pingwiny
subject: ptaki
subject: zmiany klimatyczne
description: Pingwiny na Antarktydzie rozpoczynają swój sezon lęgowy nawet 24 dni wcześniej niż jeszcze dekadę temu – przynajmniej te, które nie potrzebują lodu. To desperacka próba reakcji na szalejące zmiany klimatyczne. Kto wygrywa, a kto przegrywa?
encoded: Badacze z Uniwersytetu Oksfordzkiego z organizacji Penguin Watch przez dziesięć lat pieczołowicie śledzili sezony lęgowe antarktycznych pingwinów. Okazało się, że zmieniające się w zastraszającym tempie warunki lodowego kontynentu służą niektórym gatunkom ptaków, ale inne skazują na zagładę. Pingwiny antarktyczne przyspieszają sezon lęgowy o 24 dni Wyniki badania odbywającego się w latach 2012–2022 ujawniły bezprecedensowe przesunięcie w czasie sezonu lęgowego trzech gatunków pingwinów: białookiego (Pygoscelis adeliae), maskowego (Pygoscelis antarcticus) oraz białobrewego (Pygoscelis papua). Największe zmiany zaobserwowano u pingwinów białobrewych, które rozpoczynają sezon lęgowy średnio o 13 dni wcześniej na dekadę – w niektórych koloniach nawet o 24 dni. Pingwiny białookie i maskowe przyspieszyły okres lęgowy średnio o 10 dni. Tak szybka zmiana fenologiczna nie była dotąd odnotowana u żadnego innego ptaka ani kręgowca. Czy to zwiastun ekologicznej katastrofy? Czemu tak się stało? Naukowcy postanowili to sprawdzić. Wykorzystali dane z 77 kamer poklatkowych rozmieszczonych w 37 koloniach pingwinów na Antarktydzie i subantarktycznych wyspach. Każda kamera była wyposażona w termometr, co pozwoliło śledzić zmiany temperatury w koloniach. Okazało się, że kolonie pingwinów ocieplają się średnio o 0,3°C rocznie – to czterokrotnie szybciej niż wynosi średnia dla Antarktydy (0,07°C rocznie). Taka dynamika sprawia, że są to jedne z najszybciej ocieplających się siedlisk na Ziemi. Naukowcy ostrzegają, że zmiany te mogą prowadzić do zaburzenia dostępności pożywienia oraz wzrostu konkurencji międzygatunkowej. Pingwiny białobrewe, jako gatunek oportunistyczny, mogą zyskać na tych zmianach. Koszt poniosą jednak bardziej wyspecjalizowane, zależne od obecności lodu morskiego i dostępności kryla ptaki – a takimi są pingwiny białookie i maskowe. Które pingwiny mogą wyginąć najszybciej? Pingwiny maskowe żywią się wyłącznie krylem. Ten jest coraz trudniej dostępny, więc już teraz wykaz…

GettyImages-682873959-a298c28.jpg
width: 7732
height: 5155

Zaskakujące odkrycie naukowców: śnieg i deszcz potrafią wyglądać tak samo
type: item
date: 2026-01-21T10:20:16.000Z
creator: Katharine Gammon
subject: Przyroda
subject: deszcz
subject: meteorologia
subject: opady
subject: pogoda
subject: śnieg
subject: zmiany klimatyczne
description: Co dokładnie spada z nieba zimą – śnieg czy deszcz? To pytanie zadają sobie nie tylko kierowcy, ale też naukowcy. Sprawdź, jak próbują je rozwiązać.
encoded: Spis treści: Dlaczego pogoda nie daje jednoznacznych odpowiedzi Wiadra i bajty Nic nie zastąpi ludzkiego oka Naukowcy wykorzystują lasery, satelity, a nawet dźwięk, żeby ustalić, co spada z nieba. Mimo to najlepszym narzędziem wciąż może być ludzkie oko. Od dzieci, które marzą o zjeżdżaniu na sankach, po dorosłych chcących uniknąć śliskich dróg – północne zimy budzą sporo emocji związanych z opadami śniegu. Jednak proste pytanie „Czy pada śnieg?” jest dużo bardziej skomplikowane, niż się wydaje. Na odległym górskim szczycie w Kolorado, w Storm Peak Laboratory, zimą panują dość osobliwe warunki. Naukowcy krzątają się, rozmieszczając ponad 30 urządzeń radarowych i próbników w różnych częściach góry. Ustawiają je też na różnych częstotliwościach, by odpowiedzieć na jedno pozornie proste pytanie: co dokładnie spada z nieba? Jakie są rozmiary i kształty płatków śniegu? I kiedy te opady są w istocie deszczem? Dlaczego pogoda nie daje jednoznacznych odpowiedzi Człowiek potrafi zerknąć przez okno i bardzo szybko ocenić, czy pada śnieg. Dla technologii – nawet tej zaawansowanej – to dużo trudniejsze, a skutki są poważne. Miasta muszą wiedzieć, ile śniegu spada i jaką ma gęstość, żeby zdecydować, czy tankować pługi i wysyłać je w teren. Dokładne pomiary są ważne także dla zarządców dróg, którzy podejmują decyzje o zamknięciach tras. Z kolei zarządzający zasobami wodnymi muszą wiedzieć, co spada z nieba, bo zimowa pokrywa śnieżna często zamienia się później w wodę zasilającą rolnictwo. Deszcz natomiast zwykle szybko spływa w dół rzek. Opady śniegu od dziesięcioleci intrygują naukowców. – To powinien być naprawdę prosty problem – mówi Keith Jennings, dyrektor ds. badań w Water Resources Institute na University of Vermont. – Pada deszcz czy śnieg? Część trudności polega na tym, że sama temperatura nie przesądza o tym, co spadnie. W zakresie różnicy około 5°C opad może być deszczem albo śniegiem – zależnie od tego, jakie warunki napotka wyżej w atmosferze. Dzięki nowym technolog…

GettyImages-520919602-1e3b9a8.jpg
width: 7360
height: 4912

Chile ogłasza stan wyjątkowy. Pożary zabiły już przynajmniej 18 osób, a ogień ciągle nie daje za wygraną
type: item
date: 2026-01-19T13:40:18.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: chile
subject: pożary
subject: upał
subject: zmiany klimatyczne
description: Południowe Chile się pali. Najbardziej rozciągnięty południkowo kraj świata zmaga się z falą pożarów, które spaliły tysiące hektarów lasów, zniszczyły setki domów i pochłonęły życie przynajmniej kilkunastu osób. Fala upałów nie pomaga.
encoded: Prezydent Gabriel Boric ogłosił w Chile stan klęski żywiołowej. Ewakuowano ponad 50 000 ludzi, a z 14 pożarami od trzech dni szalejącymi w kraju walczy prawie 4000 strażaków. Czemu Chile płonie? Pustoszące kraj płomienie powodowane są przez porywiste wiatry i dramatyczne upały, których doświadcza obecnie półkula południowa. Chociaż temperatury w Polsce pozwalają nam bagatelizować ten problem, to obecnie w Chile trwa niezwykłe gorące lato. To jedna z najtragiczniejszych sytuacji, jakie dotknęły ten region w ostatnich latach. Decyzja prezydenta ma umożliwić szybszą i bardziej skoordynowaną reakcję służb ratunkowych i władz. Dzięki wprowadzeniu stanu wyjątkowego w pomoc zaangażowane będą także siły zbrojne. – Mamy do czynienia z bardzo skomplikowaną sytuacją – mówi minister spraw wewnętrznych Chile, Alvaro Elizalde. Która część kraju ucierpiała najbardziej? Alicia Cebrian, dyrektorka Krajowej Służby Zapobiegania i Reagowania na Katastrofy, poinformowała, że ​​większość ewakuacji miała miejsce w miastach Penco i Lirquen w regionie Biobio, w których łącznie mieszka około 60 000 osób. Znajdują się około 500 kilometrów od stolicy kraju, Santiago. – Musieliśmy wybiec z domów w samych koszulkach. Gdybyśmy zostali jeszcze 20 minut, spalilibyśmy się żywcem – mówi agencji AFP Matias Cid, 25-letni student mieszkający w Penco. Opisuje płomienie, które szalały całą noc i błyskawicznie pochłaniały domy. Dotknięte zostało także Lirquen, małe miasteczko portowe. Jak relacjonuje Alejandro Arredondo, miekszańcy ratowali się ucieczką na plażę. Stamtąd obserwowali płonący krajobraz i płomienie, które zamieniają dobytek ich życia w dym. – Nic już nie zostało – komentuje 57-latek. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/01/GettyImages-2256315185-26a793e.jpg" width="5350" height="3567" alt="PENCO, CHILE - JANUARY 18: A view of the damage caused by the destruction of homes following a wildfire that affected the municipality of Penco, Chile, on January 18, 2…

EN016708510479-2cc781b.jpg
width: 5568
height: 3712

W Himalajach coraz mniej śniegu. Naukowcy ostrzegają przed narastającym kryzysem
type: item
date: 2026-01-13T09:59:04.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: azja
subject: himalaje
subject: śnieg
subject: zmiany klimatyczne
description: Badania przeprowadzone m.in. przez Indyjski Departament Meteorologii ukazują, że Himalaje stają wobec podwójnego kryzysu. Z jednej strony dochodzi do gwałtownego topienia lodowców, a z drugiej pasmo górskie otrzymuje coraz mniej śniegu. Oba te czynniki mogą wpłynąć nie tylko na klimat najwyższych gór świata, ale również zmienić życie nawet dwóch miliardów ludzi.
encoded: Himalaje od lat mierzą się ze szkodliwymi skutkami gwałtownego topnienia lodowców. Pola lodowe, które są naturalnym magazynem dziesiątek gigaton lodu, intensywnie zanikają, destabilizując okoliczny system hydrologiczny. Nieregularne wylewanie rzek stwarza m.in. problemy związane z nawadnianiem pól uprawnych. Naukowcy ostrzegają o drugim problemie dotykającym najwyższe pasmo górskie – brakiem regularnych opadów śniegu. Bezśnieżna zima Podczas gdy w Polsce doświadczamy jednej z najbardziej śnieżnych zim w ciągu ostatnich kilku lat, Himalaje mierzą się z niemal całkowitym brakiem opadów. Indyjski Departament Meteorologii opublikował uderzające dane – w całym grudniu nie odnotowano tam żadnych hydrometeorów. Na szczyty w północnych Indiach nie spadł w tym miesiącu ani śnieg, ani deszcz. Indyjscy meteorolodzy alarmują również, że ilość opadów deszczu lub śniegu w stanach takich jak Uttarakhand czy Himachal Pradesh będzie znacząco niższa niż tzw. średnia wieloletnia (LPA), mierzona na danym obszarze w okresie od 30 do 50 lat. Według prognoz, między styczniem a lutym regiony te odnotują o 86% niższe opady w porównaniu z LPA, która dla okresu 1971–2020 wynosi 184,3 mm. Inne badania, przeprowadzone przez Indyjski Instytut Technologii w Dżammu wskazują, że w ciągu ostatnich pięciu lat ilość opadów śniegu w północno-zachodnich Himalajach była o jedną czwartą niższa niż średnia notowana w 40-letnim okresie referencyjnym 1980–2020. Brak śniegu w Nepalu Indie nie są odosobnione w zmaganiach z niedoborem śniegu. Profesor meteorologii z Uniwersytetu Tribhuvan w Katmandu, Binod Pokharel zwraca uwagę, że od października na terenie całego Nepalu nie odnotowano żadnych opadów deszczu. Oznacza to, że po raz kolejny mamy do czynienia z nepalską „suchą zimą”, która powtarza się niemal za każdym razem w ciągu ostatnich pięciu lat. W tej sytuacji nie pomagają nawet sporadycznie występujące intensywne opady śniegu, ponieważ mają one charakter krótkotrwałych, ekstremalnych epizodów, a nie reg…

shutterstock2720825173-fedb32b.jpg
width: 3791
height: 2528

Tygrzyk paskowany jest w Polsce gatunkiem pospolitym. Wygląda niebezpiecznie, ale nie stanowi zagrożenia
type: item
date: 2026-01-01T11:58:36.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: pająki
subject: polska
subject: zmiany klimatyczne
subject: zwierzęta
description: Tygrzyk paskowany jest żywym wskaźnikiem zmian, jakie zachodzą w naszym środowisku. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu gatunek ten był uważany w Polsce za wielką rzadkość. Dziś jest powszechnie występującym przedstawicielem swojego rzędu – stałym elementem krajobrazu łąk, muraw i nieużytków. Jak wygląda tygrzyk paskowany? Gdzie można go spotkać? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Pająk, którego nie można pomylić z żadnym innym Wędrówka na północ Gdzie szukać tygrzyka? Sieć tygrzyka to dzieło pajęczej inżynierii Dieta tygrzyka paskowanego Czy tygrzyk paskowany jest niebezpieczny? Obecność tygrzyka paskowanego w Polsce stwierdzono już w XIX wieku. Przez długi czas ten ciepłolubny gatunek był w naszym kraju jedynie ciekawostką. Z czasem zaczął poszerzać swój zasięg, by w końcu opanować cały kraj, od Podkarpacia, aż do Pomorza. Swój sukces zawdzięcza nie tylko postępującym zmianom klimatycznym, ale także wyjątkowym zdolnościom adaptacyjnym. Pająk, którego nie można pomylić z żadnym innym Pająk tygrysi (Argiope bruennichi), przedstawiciel rodziny krzyżakowatych (tej samej, do której zalicza się krzyżak), należy do najcharakterystyczniejszych przedstawicieli swojego rzędu. Już sama nazwa wskazuje na jego najbardziej zauważalny atrybut – tygrysi wzór, który od razu rzuca się w oczy. Należy jednak podkreślić, że ta cecha jest typowa wyłącznie dla samicy. Dwa różne gatunki? Otóż nie W obszarze gatunku Argiope bruennichi dymorfizm płciowy jest szczególnie silnie zarysowany. Samica jawi się jako prawdziwa „królowa pajęczyny”. Osiąga do 25 mm długości. Jej głowotułów, gęsto pokryty krótkimi, srebrzystobiałymi włoskami, mieni się metalicznym blaskiem. Na dużym, owalnym odwłoku o jaskrawym, żółtym lub złocistym ubarwieniu, malują się charakterystyczne czarne pasy, pomiędzy którymi często pojawiają się węższe białe prążki. Jej odnóża są długie i silne, zazwyczaj jasnożółte lub brązowe, z wyraźnymi ciemnymi pierścieniami. Samiec prezentuje się znacznie skromniej. Osiąga od 4 do 7 mm długości. Zamiast jaskrawych barw, przybiera stonowane odcienie. Jego ciało jest zazwyczaj jasnobrązowe, żółtawe lub szarawe. Smukły odwłok jest pozbawiony wyrazistych pasów. Zamiast nich widoczna jest jedynie niepozorna szara plamka. Kluczową cechą identyfikacyjną samca są jego nogogłaszczki. U osobników męskich ich końcowe segmenty są przekształcone w skomplikowan…

tygrzyk-722c14a.jpg
width: 1776
height: 1300

Ostatnia sowa śnieżna zniknęła ze Szwecji. Czy żegnamy „Hedwigę” na zawsze?
type: item
date: 2025-12-22T13:48:12.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: ptaki
subject: sowa
subject: szwecja
subject: zmiany klimatyczne
subject: zwierzęta
description: W sowie śnieżnej zakochały się miliony ludzi: była wierną towarzyszką Harrego Pottera podczas jego przygód w Hogwarcie. Nie ma się co dziwić, to zachwycający ptak – doskonały, bezszelestny myśliwy o jadowicie żółtych oczach. Teraz jednak znika z Europy – nie ma już gniazd, nie ma już piskląt. Czy „Hedwiga” jeszcze do nas wróci?
encoded: Szwecja oficjalnie straciła sową śnieżną – po raz pierwszy od wielu lat kraj ogłasza regionalne wymarcie gatunku ptaka. Arktyczny drapieżnik przestał być w Europie mile widziany. Zachwycająca sowa śnieżna Sowa śnieżna (Bubo scandiacus) od wieków jest symbolem dzikiej północy, a jej obecność w szwedzkich górach stanowiła jeden z najważniejszych elementów arktycznego krajobrazu. Trudno pomylić ją z innym ptakiem: wielka, jasnobiała i pełna wdzięku. Uważa się ją za jednego z najdoskonalszych myśliwych całej Natury. „Hedwiga” jest w stanie usłyszeć ofiarę ukrytą głęboko pod śniegiem i precyzyjnie zanurkować w puchu, by zacisnąć na niej swoje pazury. Doskonale kamufluje się w zimowym krajobrazie, porusza się bezszelestnie i była w stanie przetrwać w jednych z najtrudniejszych warunków na Ziemi. Do czasu, aż nie pojawili się ludzie. Trudna historia sowio-ludzkiej współpracy Koegzystencja z ludźmi nigdy nie była dla sów zbyt łatwa. W XIX wieku sowa śnieżna była jednym z najczęściej prześladowanych ptaków – tysiące z nich odstrzeliwano, by myśliwi mogli je wypychać i prezentować jako trofea. Polowano na nie dla mięsa i jaj. Szacuje się, że obecnie na świecie pozostało zaledwie od 14 000 do 28 000 osobników, a gatunek jest wpisany na Czerwoną Listę Gatunków zagrożonych. Dlaczego sowa śnieżna zniknęła ze Szwecji? Jeszcze w latach 70. XX wieku sowy śnieżne dość regularnie zakładały gniazda w szwedzkich górach i były ważnym elementem tożsamości skandynawskiej przyrody. Ptaki te pojawiały się głównie w latach obfitości lemingów – niewielkich gryzoni – które stanowią podstawę ich diety. W 2015 roku populacja zaczęła się dramatycznie kurczyć – przestały pojawiać się nowe gniazda i pisklęta. W 2025 roku sowę śnieżną uznano za regionalnie wymarłą. Czy ludzie przyczynili się do zniknięcia sów? Chociaż od wielu lat staramy się chronić sowy śnieżne, a wątpliwa pasja zabijania ich i przerabiania na domowe ozdoby odeszła już do lamusa, to i tak mamy swój ogromny udział w zniknięciu tych …

sowa-sniezna-GettyImages-977669864-f376141.jpg
width: 3531
height: 2345

Dlaczego czekolada drożeje? Wkrótce może stać się synonimem luksusu, jak homar czy kawior
type: item
date: 2025-12-21T12:44:19.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: ceny
subject: czekolada
subject: klimat
subject: słodycze
subject: zmiany klimatyczne
description: Najbardziej pesymistyczne prognozy mówią, że czekolada może zniknąć do 2050 roku. Inne zakładają, że będziemy musieli porzucić ulubiony, odprężający mózg łakoć do końca stulecia. Jak będzie naprawdę? Drastycznie rosnące ceny i znikające kakao sprawiają, że najpierw może stać się ona synonimem luksusu, na który mogą pozwolić sobie tylko nieliczni, a potem zupełnie rozpłynąć się… ale w powietrzu, nie w ustach.
encoded: Ceny kakao osiągnęły w 2025 roku niespotykany poziom – chociaż przez ostatnie 25 lat były bardzo stabilne, to nagle wzrosły czterokrotnie. To nie przypadek: stoją za tym konkretne zmiany klimatyczne, które windują ceny surowców i utrudniają uprawę. Jak te zjawiska przekładają się na świąteczne zakupy Polaków i przyszłość branży czekoladowej? Czekolada drożeje przez zmiany klimatyczne, które dewastują plony Klimat jest głównym czynnikiem upraw kakao, z którego powstaje czekolada. Można je uprawiać w stosunkowo niewielu miejscach na świecie, w których panują odpowiednie warunki. Te zmieniają się jednak w zastraszającym tempie: w 2023 i 2024 roku wystąpiło niezwykłe silne El Niño, które skutkowało utrzymywaniem się ponadprzeciętnie wysokich temperatur na powierzchni Pacyfiku. Efektem były susze, nieregularne opady i wzrost temperatury w Afryce Zachodniej, gdzie zlokalizowane są największe światowe plantacje kakao: na Wybrzeżu Kości Słoniowej oraz w Ghanie. Badania Uniwersytetu Oksfordzkiego wskazują, że susze i anomalie pogodowe w latach 2023–2024 doprowadziły do poważnych strat plonów tego wyjątkowo wrażliwego owocu. Produkcja spadła nawet o 30%. Rolnicy nie nadążają ze zmianami chorujących drzew Rok 2024 został uznany przez NASA za najgorętszy w historii. Ekstremalne zjawiska mają być coraz częstsze, co dodatkowo chwieje rynkiem kakao. Do już i tak trudnych warunków klimatycznych dołączyły jednak choroby plantacji. W Ghanie rozprzestrzenia się wirus obrzęku pędów kakao (CSSVD), który według szacunków lokalnych służb rolniczych odpowiada za utratę nawet 50% zbiorów na wybranych plantacjach. Na Wybrzeżu Kości Słoniowej poważnym problemem jest czarna zgnilizna strąków. Wymiana drzew kakaowca na odmiany odporne na choroby trwa wiele lat – nowe rośliny zaczynają owocować dopiero po 3–5 latach. To powoduje, że rolnicy nie są w stanie szybko dostosować się do zmieniających się warunków, dodatkowo jest to bardzo kosztowne. Według badań przeprowadzonych w Oksfordzie każdy wzr…

shutterstock2451533147-3f71717.jpg
width: 5000
height: 2813

Alpy mogą stracić niemal wszystkie lodowce do końca stulecia. Naukowcy biją na alarm
type: item
date: 2025-12-16T12:48:02.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: alpy
subject: lodowce
subject: NatGeoBN
subject: ocieplenie klimatu
subject: topnienie lodowców
subject: zmiany klimatyczne
description: Nowe badanie ETH Zurich ujawnia niepokojące prognozy: przy ociepleniu o 4°C w Alpach może pozostać jedynie 20 lodowców do końca wieku. Apogeum rocznej utraty może nastąpić już w latach 2033–2041.
encoded: Międzynarodowy zespół naukowców, kierowany przez badaczy z ETH Zurich, opublikował 15 grudnia 2025 roku w czasopiśmie „Nature Climate Change” przełomowe badanie dotyczące przyszłości lodowców na świecie. Główny autor, Lander Van Tricht z ETH Zurich, wraz z zespołem obliczył, ile lodowców może przetrwać do końca XXI wieku w zależności od scenariuszy ocieplenia klimatu. Wyniki są alarmujące. Przy globalnym wzroście temperatury o 4°C do 2100 roku, na całym świecie przetrwa jedynie około 18 tys. lodowców. Dla porównania, scenariusz ograniczający ocieplenie do 1,5°C przewiduje pozostanie około 100 tys.lodowców. Szczególnie niepokojące są dane dla Alp, gdzie liczba lodowców może zmniejszyć się drastycznie już w ciągu nadchodzących dwóch dekad. Ile lodowców przetrwa w Alpach do 2100 roku? Badacze wykorzystali trzy globalne modele lodowcowe oraz kilka scenariuszy klimatycznych, aby prognozować przyszłość lodowców w Alpach. W 2025 roku w tych górach znajduje się około 3 tys. lodowców. W zależności od scenariusza ocieplenia: przy +1,5°C do 2100 roku przetrwa około 430 lodowców (12%), przy +2,0°C – około 270 lodowców (8%), przy +2,7°C – około 110 lodowców (3%), przy +4,0°C – zaledwie około 20 lodowców (1%). Tak dramatyczna redukcja liczby lodowców oznacza niemal całkowity zanik tych formacji w Alpach. Znane lodowce, takie jak Rhône czy Aletsch, mogą zredukować się do niewielkich fragmentów lub zniknąć całkowicie. Kiedy tempo zaniku lodowców osiągnie apogeum? Naukowcy z ETH Zurich wprowadzili nowy termin – „Peak Glacier Extinction” – oznaczający moment, w którym w ciągu jednego roku zniknie największa liczba lodowców. Zgodnie z badaniem: przy ociepleniu o +1,5°C, apogeum nastąpi około 2041 roku – zniknie wtedy około 2 tys. lodowców; w scenariuszu +4,0°C, szczyt nastąpi około 2055 roku – zniknie aż 4 tys. lodowców. W przypadku Alp szczyt rocznej utraty lodowców może wystąpić jeszcze wcześniej – między 2033 a 2041 rokiem. Tempo zaniku jest tak intensywne, że większość małych lodo…

AlpylodowiecjaskiniaMorteratsch-c46f99d.jpg
width: 1733
height: 1300

Niedźwiedzie polarne wreszcie przystosowują się do wyższej temperatury. Zmiana w ich DNA daje nadzieję na przetrwanie
type: item
date: 2025-12-15T10:01:53.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: dna
subject: dzikie zwierzęta
subject: niedźwiedzie polarne
subject: zmiany klimatyczne
subject: zwierzęta
description: Szacowano, że ponad dwie trzecie niedźwiedzi polarnych wyginie do 2050, a do końca stulecia arktyczni drapieżnicy całkowicie znikną z powierzchni Ziemi. Katastrofalny scenariusz może się jednak nie sprawdzić – niedźwiedzie przechodzą drastyczne przemiany, żeby przystosować się do dramatycznych warunków w Arktyce. Musimy im jednak pomóc.
encoded: Niedźwiedzie polarne modyfikują swoje geny, by przystosować się do zmieniającego się klimatu. Zaczynają lepiej znosić ciepło, jeść nowe pokarmy i kontrolować swój metabolizm. Czy to nowa nadzieja dla największego drapieżnego ssaka lądowego świata? Czemu niedźwiedzie polarne giną? Przewiduje się, że niedźwiedzie polarne (Ursus maritimus) ostatecznie wyginą do końca obecnego stulecia. W obecnym stanie nie mogą przetrwać. Ocean Arktyczny jest najcieplejszy w historii, a rosnące temperatury zmniejszają platformy lodowe, z których drapieżniki korzystają do polowania na foki. Z tego powodu przemierzają ogromne odległości, głodują i w efekcie – umierają. Genetyczna rewolucja grenlandzkich misiów Pojawia się jednak iskierka nadziei. Badacze z Uniwersytetu Wschodniej Anglii przeanalizowali próbki krwi pobrane od 17 dorosłych niedźwiedzi polarnych – 12 z północno-wschodniej Grenlandii i 5 z południowo-wschodniej części wyspy. Odkryli, że drapieżniki z południowego wschodu wykazują wyraźne zmiany w aktywności genów związanych z reakcją na stres cieplny, starzeniem się i metabolizmem. Naukowcy odkryli, że w cieplejszych i mniej stabilnych warunkach wyspy niedźwiedzie aktywują specyficzne mechanizmy genetyczne – desperacko próbują zaadaptować się do nowych realiów. Zauważyli, że zmieniają się także u nich części DNA odpowiedzialne za przetwarzanie tłuszczów: niedźwiedzie z południa mają przystosowywać się do bardziej roślinnej diety i rezygnować z wysokotłuszczowego pożywienia, jakim są coraz trudniej dostępne foki. Desperacka walka z ociepleniem klimatu To szokujące odkrycie: nie sądzono, że zmiany mogą dziać się na taką skalę. Szczególnie zaskakująca była zwiększona aktywność tzw. skaczących genów, czyli transpozonów. Te mobilne elementy genomu mogą wpływać na działanie innych genów, prowadząc do zmian w funkcjonowaniu całego organizmu. U niedźwiedzi z południa Grenlandii ich aktywność jest znacznie wyższa niż u północno-wschodnich kuzynów. Dr Alice Godden, główna autorka bada…

GettyImages-157439930-bb7df2c.jpg
width: 3504
height: 2336

Oto, co kryje się pod powierzchnią Grenlandii. Naukowcy zbadali to po raz pierwszy
type: item
date: 2025-12-10T11:58:19.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Przyroda
subject: geologia
subject: grenlandia
subject: lodowce
subject: topnienie lodowców
subject: zmiany klimatyczne
description: Naukowcy z Uniwersytetu w Ottawie przeprowadzili szczegółowe badania geologiczne struktury znajdującej się pod powierzchnią Grenlandii. Ich wyniki dostarczają nowych informacji, które mogą pomóc lepiej prognozować przyszłe zmiany klimatu.
encoded: Grenlandia to największa wyspa na świecie, położona między Oceanem Arktycznym a Atlantykiem. Formalnie należy do Królestwa Danii, ale w praktyce posiada szeroką autonomię. Wyróżnia ją surowy, arktyczny klimat oraz fakt, że niemal całą jej powierzchnię pokrywa ogromna pokrywa lodowa, która tworzy jeden z najbardziej spektakularnych krajobrazów na naszej planecie. Co kryje się pod lodem Grenlandii? Lodowa wyspa spoczywa na jednych z najstarszych skał na Ziemi. Ma fragmenty skorupy liczące nawet ponad 3,5 miliarda lat. To część tzw. tarczy kontynentalnej, zwanej również krystaliczną. Ziemia Grenlandii z kolei zawiera złoża m.in. żelaza, niklu, miedzi, uranu czy metali ziem rzadkich, dlatego obszar ten od dawna wzbudza zainteresowanie nie tylko geologów, ale także polityków. Pamiętamy przecież plany Donalda Trumpa, który otwarcie mówił o przejęciu wyspy. W wielu miejscach pod grenlandzkim lodem znajduje się również podwyższony strumień ciepła z wnętrza Ziemi, który wpływa na tempo topnienia lodowca od spodu. Od dłuższego czasu ta aktywność była obiektem zainteresowania części naukowców, którzy w końcu postanowili dokładnie przyjrzeć się tym zjawiskom. Badacze z Uniwersytetu w Ottawie opublikowali właśnie swoje badania na łamach czasopisma „Proceedings of the National Academy of Sciences”. „Grenlandia jest interesująca ze względu na jej oddziaływanie z islandzkim punktem aktywnym oraz ze względu na pokrywę lodową, która już teraz i w przyszłości będzie jednym z głównych czynników przyczyniających się do globalnego wzrostu poziomu mórz” – podkreślają autorzy. W badaniu wykorzystano różne zestawy danych satelitarnych i naziemnych oraz przeprowadzono setki tysięcy symulacji na zasobach obliczeniowych o wysokiej wydajności. Boczne wahania w strukturze termicznej Na podstawie analizy wyników tych obliczeń naukowcy doszli do wniosku, że w strukturze termicznej ziemi pod Grenlandią zachodzą znaczące „boczne wahania”. To miejscowe różnice temperatury w skałach na tej samej głębo…

grenlandia-541b4c8.jpg
width: 1950
height: 1300

Zagadka wymarcia „hobbitów” wyjaśniona? Odpowiedź była zaklęta w stalagmitach
type: item
date: 2025-12-09T10:50:17.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: indonezja
subject: jaskinie
subject: ludzie pierwotni
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: zmiany klimatyczne
description: Przedstawiciele gatunku Homo floresiensis, nazywani „hobbitami”, dziesiątki tysięcy lat temu zniknęli z powierzchni Ziemi w tajemniczych okolicznościach. Archeolodzy i klimatolodzy połączyli siły, by tę zagadkę wyjaśnić. Efekt ich współpracy rzuca nowe światło na rolę klimatu w tej historii.
encoded: Naukowcy od lat zastanawiali się, dlaczego zniknął „hobbit”, czyli Homo floresiensis, wczesny gatunek człowieka. Te małe istoty zamieszkiwały jaskinię Liang Bua na indonezyjskiej wyspie Flores. Zniknęły z zapisu kopalnego około 50 000 lat temu. Dlaczego? To stanowiło zagadkę, chociaż było kilka tropów. Nowe badanie sugeruje, że to nie inni ludzie, ale dramatyczna zmiana klimatu mogła odegrać kluczową rolę w ich upadku. Aby poznać tę tajemnicę, międzynarodowy zespół badaczy, przede wszystkim z Australii i Stanów Zjednoczonych, postanowił wykorzystać do analiz nietypowe źródło. Było nim „archiwum deszczu” w postaci jaskiniowych stalagmitów. Wnioski opublikowano właśnie na łamach „Communications Earth & Environment”. Stalagmity opowiadają historię „hobbitów” Przebadane stalagmity znajdują się w jaskini Liang Luar blisko Liang Bua. Przechowują chemiczne zapisy dawnych opadów. Naukowcy zbadali w nich izotopy tlenu i magnezu do wapnia (Mg/Ca), aby sprawdzić, jaka była wilgotność w tym rejonie dziesiątki tysięcy lat temu. W ten sposób badacze odtworzyli historię klimatu sprzed 91 000 do 47 000 lat temu na tej indonezyjskiej wyspie. Wysychające rzeki i znikająca ofiara Badanie wykazało, że ekosystem wokół Liang Bua zaczął się drastycznie wysuszać mniej więcej w czasie, gdy zniknął Homo floresiensis. Od około 76 000 lat temu trwała susza. Krytyczny moment nastąpił między 61 000 a 55 000 lat temu. Wówczas średnie roczne opady deszczu spadły z około 1560 mm do 990 mm. Co gorsza, opady letnie – czyli te, które w największym stopniu zasilają rzeki – zmalały do rekordowo niskiego poziomu. Oznaczało to, że koryta rzek sezonowo wysychały, a dostęp do słodkiej wody był ograniczony. Słodka woda była kluczowa do przetrwania zarówno dla ludzi, jak i dużych zwierząt. Susza uderzyła głównie w karłowatego słonia (Stegodon florensis insularis). Te zwierzęta ważyły od 350 do 950 kg i, podobnie jak współczesne słonie, źle znosiły długotrwały brak wody. Jednocześnie były one ulubionym celem p…

hobbit-15e7538.jpg
width: 1800
height: 1200

Rekordy niskiej temperatury biją na głowę nasze polskie zimy. Oto najzimniejsze miejsca świata
type: item
date: 2025-12-02T11:57:25.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: klimat
subject: mróz
subject: pogoda
subject: rekordy
subject: ziemia
subject: zmiany klimatyczne
description: Minusowe temperatury w Polsce to nic w porównaniu z rekordami mrozu notowanymi na świecie. Naukowcy od dekad badają zarówno naturalne bieguny zimna, jak i temperatury osiągane w kosmicznej próżni i laboratoriach. Gdzie jest najzimniej?
encoded: W tym artykule: Najzimniejsze miejsca na świecie Najniższa temperatura na Ziemi Czym jest temperatura? Najzimniejsze miejsce w kosmosie Najniższa temperatura uzyskana w laboratorium Czy istnieje górna granica temperatury? Gdy zimą temperatury spadają poniżej zera stopni Celsjusza, zaczynamy mówić o mrozach. Jednak zmiany klimatyczne sprawiają, że zimy stają się coraz łagodniejsze. Rekordowe mrozy, przynajmniej w Polsce, należą więc raczej do historii. Najzimniejsze miejsca na świecie Gdzie odnotowano najniższą temperaturę w naszym kraju? Mówi się, że polski biegun zimna to Suwałki. W tym mieście faktycznie odnotowuje się niskie temperatury. Czasami mianem polskiego bieguna zimna określa się całą Suwalszczyznę lub wręcz Podlasie. Obecnie jednak najniższe średnie temperatury w zimie oraz roczne notowane są na powstałej w roku 1995 stacji meteorologicznej Nadleśnictwa Świeradów na Hali Izerskiej. W każdym miesiącu notuje się tam temperatury ujemne, a śnieg zalega do maja. Jednak historycznie najzimniejsze miejsce w Polsce to Siedlce. 11 stycznia 1940 r. padł tu oficjalny polski rekord mrozu, wynoszący minus 41 st. C. Nieoficjalny miał zostać pobity w Rabce, 10 lutego 1929 r. Wyniósł aż minus 46 st. C. Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? Okazuje się, że temperatura na Księżycu osiąga jeszcze większe wahania dobowe, niż wcześniej sądzono. W ciągu księżycowego dnia, panuje tam ekstremalny upał, a w nocy – niewiarygodny... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/temperatura-na-ksiezycu-czy-jest-zabojcza-dla-czlowieka-dlaczego-astronauci-musza-miec-kombinezony-fot-heritage-space-heritage-images-getty-images-c17ed25.jpeg" width="938" height="472" alt="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? (fot. Heritage Space/Heritage Images/Getty Images)" title="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlacze…

Najzimniejsze-miejsca-swiata-0180821.jpg
width: 5184
height: 3456

„Zielone płuca” Afryki nie działają – lasy deszczowe Konga zaczęły emitować dwutlenek węgla. Jak to możliwe?
type: item
date: 2025-12-01T13:17:40.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: dwutlenek węgla
subject: kongo
subject: lasy deszczowe
subject: madagaskar
subject: zmiany klimatyczne
description: Nowe analizy satelitarne i terenowe ujawniają, że lasy deszczowe w Afryce – szczególnie te w dorzeczu Konga – nie pełnią już roli „zielonych płuc” świata. Utrata biomasy, wypalanie gruntów i działalność przemysłowa sprawiają, że zamiast pochłaniać dwutlenek węgla, stają się jego źródłem.
encoded: Masowe wylesianie oraz szkody powodowane m.in. przez działalność górniczą sprawiły, że w latach 2010–2017 lasy deszczowe w dorzeczu Konga przestały pełnić funkcję kluczowego pochłaniacza dwutlenku węgla. Teraz emitują go więcej, niż pochłaniają – wynika z badań opublikowanych w czasopiśmie „Scientific Reports”. Lasy i sawanny Afryki odpowiadały za około 20% globalnego pochłaniania CO2 przez roślinność. Lasy Afryki: od pochłaniania do emisji CO₂ Zespół prof. Heiko Balztera z Uniwersytetu w Leicester (Wielka Brytania) oszacował zmiany biomasy dzięki satelitarnym pomiarom koloru, wilgotności i wysokości koron drzew, zestawiając je z pomiarami terenowymi. Badacze wykazali, że po okresie wzrostu biomasy w latach 2007–2010, w kolejnych siedmiu latach (2011–2017) afrykańskie lasy – w tym kluczowe obszary Madagaskaru i Afryki Zachodniej – traciły średnio 106 mln ton biomasy rocznie. Odpowiada to emisji około 200 mln ton CO2 każdego roku. Niewielki wzrost biomasy na sawannach nie był w stanie zrównoważyć tych strat. Rola dorzecza Konga Największą rolę odgrywały lasy Konga, które co roku absorbowały blisko 600 mln ton CO2, ustępując skalą jedynie Amazonii. Postępujące wycinki, nielegalne pozyskiwanie drewna oraz degradacja środowiska przez przemysł wydobywczy doprowadziły do dramatycznego spadku tej zdolności. Badanie nie uwzględniło jednak rozległych, wciąż słabo zbadanych torfowisk pod lasami Konga, które pochłaniają niewielkie ilości CO2, lecz przechowują aż 30 mld ton węgla. Ich rola wciąż wymaga zbadania. Jak działa cykl węglowy? Ekosystemy Afryki odgrywają kluczową rolę w globalnym cyklu węglowym. Biorąc pod uwagę całą roślinność świata, lasy w Afryce pochłaniają około 20% obecnego w atmosferze Ziemi węgla. Ale odpowiadają już za 40% światowych emisji węgla ze spalania biomasy oraz 20% emisji wynikających z wylesiania i degradacji lasów. Jak to możliwe? Pochłanianie węgla w lasach i na sawannach zachodzi poprzez fotosyntezę, a jego emisja – przez pożary, których przyczy…

lasy-kongo-emisja-co2-fe5eb81.jpg
width: 5100
height: 3403

Dlaczego upadła cywilizacja Doliny Indusu? To nie była równa walka
type: item
date: 2025-11-28T14:57:00.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: cywilizacja
subject: indie
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
subject: zmiany klimatyczne
description: Upadek cywilizacji Doliny Indusu od lat fascynuje badaczy. W ruinach nie znaleziono śladów bitwy, ognia ani masowej śmierci. A mimo to – miasta się wyludniły. Co zatem doprowadziło do końca jednego z najstarszych miejskich społeczeństw świata?
encoded: Cywilizacja doliny Indusu, określana też kulturą harappańską lub kulturą Mohendżo-Daro, była jedną z najwcześniejszych kultur miejskich, istniejącą między 5000 a 3500 lat temu wzdłuż rzeki Indus i jej dopływów. Jest to obszar współczesnego Pakistanu i północno-zachodnich Indii. W szczytowym okresie, między 4500 a 3900 lat temu, cywilizacja ta charakteryzowała się rozwiniętymi miastami i zaawansowanymi systemami gospodarki wodnej. Przyczyny jej upadku nie są jednak w pełni poznane. Zespół badaczy z Indii i z USA postanowił ponownie przeanalizować to zagadnienie. Tym razem nie były to jednak badania terenowe czy wykopaliska. Efekty prac opublikowano na łamach „Communications Earth & Environment”. Jak zbadać koniec cywilizacji? Naukowcy postanowili przyjrzeć się bliżej zmianom klimatu w czasach upadku cywilizacji Doliny Indusu. Ale jak to zrobić? Zastosowano kilka metod, wśród nich: symulacje komputerowe klimatu – naukowcy wykorzystali trzy zaawansowane modele komputerowe do odtworzenia warunków pogodowych, jakie panowały w rejonie Indusu 5000 do 3000 lat temu; zebranie danych o pogodzie z przeszłości – wyniki symulacji porównano z rzeczywistymi danymi paleoklimatycznymi, które pochodziły z osadów jeziornych oraz minerałów (stalaktytów i stalagmitów) znalezionych w jaskiniach indyjskich; modelowanie przepływu rzek – meteorologiczne dane z symulacji (takie jak opady i temperatura) wprowadzono do specjalistycznego modelu hydrologicznego, aby obliczyć, jak zmieniał się przepływ rzek w pobliżu 17 najważniejszych miast cywilizacji harappańskiej. Naukowcy porównali tak uzyskane dane z danymi archeologicznymi, aby zobaczyć, kiedy i jak ludzie zmieniali miejsca swojego zamieszkania. Jak upadło Mohendżo Daro? Autorzy zidentyfikowali cztery długotrwałe susze w okresie między 4450 a 3400 lat temu, z których każda trwała ponad 85 lat i dotknęła od 65% do 91% obszaru regionu. Jednocześnie doszło do wzrostu średniej temperatury o pół stopnia Celsjusza i spadku średnich rocznych opad…

shutterstock2706350033-085114c.jpg
width: 4000
height: 2250

Nagły upadek cywilizacji Majów to jedna z największych zagadek historii. Co tak naprawdę doprowadziło do ich zniknięcia?
type: item
date: 2025-11-28T07:51:06.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: ameryka środkowa
subject: cywilizacja majów
subject: odkrycia archeologiczne
subject: susza
subject: zmiany klimatyczne
description: Upadek cywilizacji Majów od lat tłumaczono katastrofalną suszą. Najnowsze badania naukowców rzucają jednak nowe światło na tę teorię. W jednym z regionów Gwatemali klimat był stabilny, a mimo to miasta się wyludniły. Naukowcy podejrzewają, że przyczyna mogła leżeć zupełnie gdzie indziej.
encoded: Majowie należeli do rdzennych ludów zamieszkujących głównie półwysep Jukatan, zachodni Honduras, Gwatemalę i Belize. Na tym terenie powstały liczne państwa-miasta. Wiele z ośrodków tej cywilizacja stanowi dziś atrakcje turystyczne. Są to budowle znane z takich miejsc jak Tikal, Copan, Chichen Itza czy Palenque. Powstały tam na przykład schodkowe piramidy. Najnowsze analiz dotyczą południowo-zachodniej części nizin Majów na terenie Gwatemali. Ukazują one w nieznanym świetle kres tych społeczności. Upadek cywilizacji Majów Między 750 a 900 rokiem n.e. populacja Majów mieszkająca na nizinach obecnej Gwatemali doświadczyła poważnego spadku. Naukowcy wiązali ten fakt z mającymi wówczas miejsce epizodami intensywnej suszy. To „klimatyczne” wyjaśnienie stało się dominujące w archeologii. Ale czy słusznie? Amerykańsko-kanadyjski zespół badaczy opublikował właśnie na ten temat artykuł naukowy na łamach „Biogeosciences”. Ukazuje on upadek Majów w inny sposób. Odpowiedź kryjąca się wiele metrów pod ziemią Archeolodzy i badacze przeszłości poszukują odpowiedzi na swoje pytania nie tylko w czasie wykopalisk. Czasem muszą dostać się wiele metrów pod ziemię i to nie z pomocą łopaty. Badanie, które kwestionuje dominującą teorię o upadku Majów spowodowanym suszą, zostało przeprowadzone metodami paleoekologicznymi i geochemicznymi. Naukowcy pobrali rdzenie osadów z dna jeziora Laguna Itzan w Gwatemali. Osady te (czyli muł i błoto) gromadziły się przez około 3300 lat. Zbadano rdzenie o łącznej długości 5,7 metra. Próbki te były pobierane w odstępach zapewniających rozdzielczość czasową około 50–100 lat. Z osadów wyizolowano cząsteczki chemiczne pochodzące z ludzkich odchodów, a ich stężenie było dobrym wskaźnikiem gęstości zaludnienia w okolicy jeziora. Zmierzono też wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, które powstają przy spalaniu materii organicznej. Wskazują one na częstotliwość i intensywność używania ognia do wypalania lasów pod uprawy. Zbadano też izotopy węgla, które pok…

FABRIC-KOLAZ-32-4221d37.jpg
width: 1688
height: 1125