National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-12T07:01:10.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Rewolucja w Amsterdamie. Miasto usuwa z ulic reklamy, które szkodzą planecie
items: Ten wulkan „sprzątał” po swojej erupcji. Nauka chce wykorzystać ten mechanizm do ochrony klimatu
items: Sportowcy coraz częściej trenują odporność na upał. Jakie są ich granice wytrzymałości?
items: Kurek z gorącą wodą odkręcony. Lodowce Antarktydy zagrożone jak nigdy dotąd
items: Kryzys klimatyczny pcha wieloryby pod statki. Tragiczne dane z Zatoki San Francisco
items: Czy zmiany klimatu zniszczą demokrację? Ekstremalna pogoda paraliżuje wybory na świecie
items: Rekiny i tuńczyki w pułapce ocieplenia. Wielkie ryby zaczynają się przegrzewać
items: Epoka lodowcowa trwa od milionów lat. Obecne ocieplenie jest jedynie krótkim interglacjałem
items: Topnieje kawałek Alaski wielkości połowy Polski. Według geologów klimat już nigdy nie będzie taki sam
items: Gorączka krwotoczna i kleszcze giganty. Choroby tropikalne na dobre rozgościły się w Europie
items: Nowy przybysz z Indo-Pacyfiku kolonizuje Europę. Duży krab „pływak” osiedla się u wybrzeży Włoch
items: Zima nuklearna to globalny skutek wojny jądrowej. Może trwać dziesiątki lat i doprowadzić do wyginięcia życia na Ziemi
items: Odkryto sekretną broń do walki ze zmianami klimatu: bobry. Musimy je uratować
items: To nie „chemtrailsy”, ale mają swoje wady. Algorytmy pomogą oczyścić niebo ze smug kondensacyjnych
items: Populacja ptaków maleje coraz szybciej. W tych regionach USA sytuacja jest dramatyczna
items: Morze Śródziemne wchodzi w nową fazę? Naukowcy mówią o kaskadowych zmianach
items: Chińczycy przekształcili pustkę w życie. Posadzili tyle drzew wokół pustyni, że stała się gigantycznym pochłaniaczem dwutlenku węgla
items: „Biały beton”: dlaczego olimpijskie trasy są dziś szybsze i groźniejsze niż kiedykolwiek?
items: Mniej lodu, a niedźwiedzie polarne coraz... grubsze. Zaskakujące wyniki badań ze Svalbardu
items: Botaniczna „armia” u bram Arktyki. 2500 gatunków gotowych do inwazji
items: Takiego zjawiska nie było od 75 lat. Ośmiornice przejęły fragment brytyjskiego wybrzeża
items: 104-letnia Azi Begum nie pamięta takiej tragedii. Co się stało z szafranem?
items: To jezioro zamarzło na zielono. Jak to możliwe? Wyjątkowe na skalę świata zjawisko w Czechach
items: Niektóre pingwiny wygrywają ze zmianami klimatu na Antarktydzie. Słodko-gorzkie informacje
items: Zaskakujące odkrycie naukowców: śnieg i deszcz potrafią wyglądać tak samo

Rewolucja w Amsterdamie. Miasto usuwa z ulic reklamy, które szkodzą planecie
type: item
date: 2026-05-12T07:00:24.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: amsterdam
subject: holandia
subject: mięso
subject: zmiany klimatyczne
description: Władze Amsterdamu zrywają z niektórymi plakatami. Z przestrzeni miejskiej mają zniknąć wszelkie reklamy mięsa oraz paliw kopalnych. W ten sposób stolica Holandii chce podprogowo walczyć z kryzysem klimatycznym, tworząc proekologiczny przekaz.
encoded: Edukacja związana ze zmianami klimatycznymi pozostaje jednym z największych wyzwań zmieniającego się świata. Władze Amsterdamu postanowiły zrealizować odważny projekt usunięcia niektórych reklam z przestrzeni miejskiej. Zmiany uderzą w produkty paliw kopalnych oraz mięso. Jak można było się spodziewać, nie wszyscy są zadowoleni z nadchodzących zmian, zadając pytanie o sensowność takich działań. Plakaty zamiast billboardów: edukacja środowiskowa w Amsterdamie Władze Amsterdamu podjęły decyzję o całkowitym wycofaniu reklam produktów mięsnych oraz sektora paliwowego z miejskich nośników. Wolne miejsca po billboardach zajęła promocja kultury i lokalnej turystyki. Reklamowane są m.in. koncerty, wystawy i spektakle teatralne. Od teraz pejzaż ulic ma odzwierciedlać ekologiczną politykę holenderskiej stolicy. Władze miasta starają się osiągnąć neutralność klimatyczną do 2050 roku oraz zredukować spożycie mięsa o 50%. Subtelna polityka Strategia ta ma subtelnie kształtować nawyki konsumenckie mieszkańców Amsterdamu. Chodzi o doprowadzenie do przełomu na miarę tego, który dokonał się w kwestii palenia tytoniu – tak, aby produkty o wysokim śladzie węglowym przestały być postrzegane jako atrakcyjne. Według badaczy ciągła ekspozycja na reklamy, np. fast foodów, normalizuje szkodliwe nawyki żywieniowe. Jak tłumaczy profesor epidemiologii Joreintje Mackenbach, usunięcie tych bodźców z przestrzeni miejskiej ułatwi wykształcenie nowych, zdrowszych norm społecznych. Naukowiec przytacza badania wykonany w Londynie, gdzie usunięcie reklam tzw. śmieciowego jedzenia przyczyniło się do spadku jego konsumpcji. Sprzeciw producentów Mimo, że Amsterdam nie jest nawet pierwszym miastem w Holandii, które zdecydowało się na taki ruch (wcześniej podobne zakazy powstały w Haarlemie, Utrechcie i Nijmegen), podniosły się głosy sprzeciwu. Decyzja spotkała się z przewidywalnym oporem ze strony lobby mięsnego i turystycznego. Holenderskie Stowarzyszenie Mięsa (DMA) określiło nową politykę jako niedopus…

FABRIC-KOLAZ-32-15-08e956c.jpg
width: 2813
height: 1875

Ten wulkan „sprzątał” po swojej erupcji. Nauka chce wykorzystać ten mechanizm do ochrony klimatu
type: item
date: 2026-05-12T06:00:13.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: klimat
subject: metan
subject: ocieplenie klimatu
subject: wulkany
subject: zmiany klimatyczne
description: Erupcja wulkanu Hunga Tonga w 2022 roku była jednym z najpotężniejszych zjawisk tego typu w ostatnich dekadach. Analizując to wydarzenie, badacze odkryli coś, co wprawiło ich w osłupienie: wulkan zaczął „sprzątać” po sobie. Usuwał z atmosfery metan. Czy natura podsunęła nam gotowe rozwiązanie kryzysu klimatycznego?
encoded: W styczniu 2022 roku podwodny wulkan Hunga Tonga wyrzucił materiał na rekordową wysokość ponad 30, a momentami nawet 55 kilometrów. Wprowadził do stratosfery ogromne ilości pary wodnej i gazów. Gdy myślimy o erupcjach wulkanicznych stają nam przed oczami spore emisje zanieczyszczeń. W tym przypadku stało się jednak coś innego. Z badań tej erupcji, przeprowadzonych przez ekspertów z Holandii, Belgii i Hiszpanii wynika, że wulkan pomógł uprzątnąć część zanieczyszczeń metanowych, które sam uwolnił. Wnioski na ten temat opublikowano na łamach „Nature Communications”. Zagadka formaldehydu w chmurze wulkanicznej Kluczem do zrozumienia tego zjawiska stały się pomiary satelitarne wykonane przez instrument TROPOMI. Naukowcy zaobserwowali w chmurze wulkanicznej nienaturalnie wysokie stężenia formaldehydu (HCHO). Powstaje on w atmosferze jako krótkotrwały produkt pośredni podczas procesu utleniania (rozpadu) metanu. Obecność HCHO w pióropuszu wulkanicznym Hunga Tonga w 2022 roku była kluczowym dowodem na to, że metan był tam niszczony. Rekordowo wysokie stężenie formaldehydu utrzymywało się w chmurze przez ponad tydzień, co dowodzi, że proces usuwania metanu zachodził w sposób ciągły podczas przemieszczenia się pyłu nad oceanem aż do Ameryki Południowej. – Wiadomo, że wulkany emitują metan podczas erupcji, lecz dotychczas nie wiedzieliśmy, że pył wulkaniczny jest również zdolny do częściowego neutralizowania tego zanieczyszczenia – komentuje dr Maarten van Herpen z Acacia Impact Innovation BV, główny autor badania. Podobny proces odkryto w 2023 r. nad Atlantykiem. Pył z Sahary mieszał się tam z solą morską, tworząc aerozole soli żelaza. Słońce uwolniło z nich chlor, który niszczył metan w powietrzu. Mechanizm znany z Sahary zachodzi w troposferze, więc w niższej warstwie atmosfery, niż ten odkryty w związku z erupcją wulkanu. I to zaskoczyło badaczy, bo warunki fizyczne są tam zupełnie inne. Metan kontra klimat Zrozumienie naturalnych metod usuwania metanu ma kolosalne znaczen…

wulkan-cdc7237.jpg
width: 1688
height: 1125

Sportowcy coraz częściej trenują odporność na upał. Jakie są ich granice wytrzymałości?
type: item
date: 2026-05-10T07:18:26.000Z
creator: Hannah Singleton
subject: Nauka
subject: bieganie
subject: ćwiczenia wytrzymałościowe
subject: człowiek
subject: trening
subject: upał
subject: Zdrowie
subject: zmiany klimatyczne
description: Regularna ekspozycja na wysoką temperaturę może zmusić organizm do adaptacji do upału – poprawiając m.in. tempo pocenia, objętość krwi i pracę układu krążenia. Pytanie brzmi jednak: czy istnieje granica tego, jak wiele człowiek jest w stanie wytrzymać?
encoded: Ile upału jest w stanie wytrzymać człowiek? To pytanie, które coraz trudniej ignorować. W marcu tego roku biegaczom biorącym udział w maratonie w Los Angeles pozwolono zakończyć bieg niemal 13 kilometrów przed metą, gdy temperatura zbliżyła się do 32°C. Z kolei podczas igrzysk olimpijskich w Paryżu w 2024 roku organizatorzy wdrożyli specjalne procedury chłodzenia i dokładnie monitorowali temperaturę wewnętrzną sportowców w obawie przed skutkami ekstremalnego upału. W obliczu coraz częstszych fal ekstremalnych upałów coraz więcej sportowców sięga po aklimatyzację cieplną. To metoda treningu mająca przygotować organizm do wysiłku w wysokich temperaturach i poprawić jego zdolność do radzenia sobie z upałem. W 2024 roku Manika Gamble, biegaczka z Atlanty, postanowiła przetestować tę strategię przed wieloetapowym biegiem przez wydmy Namibii, gdzie temperatura mogła sięgać nawet około 62°C. Dwa miesiące przed startem zaczęła treningi adaptacyjne do upału – trzy razy w tygodniu skakała na skakance lub ćwiczyła w saunie, łącząc te sesje ze swoim standardowym planem treningowym. Wyposażona w ochronę przeciwsłoneczną i duże zapasy wody, Manika ukończyła cały bieg liczący około 250 kilometrów. Większość biegaczy nigdy nie będzie musiała mierzyć się z aż tak ekstremalnymi warunkami. Jednak wraz z rosnącymi temperaturami badacze podkreślają, że podobne mechanizmy adaptacyjne mogą mieć znaczenie dla każdego, kto spędza czas w upale. Dziś pytanie nie brzmi już tylko, czy organizm potrafi przystosować się do wysokich temperatur, ale także – jak daleko może bezpiecznie sięgać ta adaptacja. Jak działa aklimatyzacja cieplna? U swej podstawy aklimatyzacja cieplna polega na trenowaniu organizmu, aby chłodził się bardziej efektywnie. Poprzez powtarzalną ekspozycję na wysokie temperatury zaczyna kształtować się szereg zmian fizjologicznych. – Ludzie mają naprawdę niesamowitą zdolność adaptacji do upału. To nasz unikatowy przepływ krwi oraz system pocenia się sprawiają, że – nawet na tle ś…

aklimatyzacja-cieplna-c7f8fd4.jpg
width: 5700
height: 3800

Kurek z gorącą wodą odkręcony. Lodowce Antarktydy zagrożone jak nigdy dotąd
type: item
date: 2026-05-09T10:15:53.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: antarktyda
subject: lodowce
subject: oceany
subject: woda
subject: zmiany klimatyczne
description: Czy woda może roztopić lodowiec od spodu? Nowe analizy danych z ostatnich 40 lat pokazują, że ciepłe prądy głębinowe niebezpiecznie przybliżyły się do lodowców szelfowych Antarktydy. To może przyspieszyć podnoszenie się poziomu mórz na całym świecie. Konsekwencje byłyby katastrofalne.
encoded: Oceany nie są tylko statyczną masą wody. Kluczową rolę odgrywają prądy – część z nich wręcz reguluje klimat na Ziemi. To w rejonie Oceanu Południowego (Antarktycznego) tworzy się ekstremalnie zimna i gęsta woda, która, opadając na dno, uruchamia globalny „pas transmisyjny” prądów, takich jak Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna. Proces ten pozwala na magazynowanie w głębinach ogromnych ilości węgla, składników odżywczych oraz ciepła. Szacuje się, że oceany magazynują ponad 90% nadmiaru ciepła wynikającego z globalnego ocieplenia, a Ocean Południowy pochłania jego największą część. Do niedawna lodowce Antarktydy były chronione przed tym ciepłem przez naturalną barierę z zimnej wody. Z nowego badania opublikowanego na łamach czasopisma „Communications Earth & Environment” wyłania się inny, groźniejszy obraz. Ciepłe wody w natarciu Najnowsze badanie przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Cambridge we współpracy z badaczami z Kalifornii dostarcza dowodów na to, że głębinowe ciepło przesunęło się w stronę Antarktydy. Analiza danych oceanograficznych z ostatnich dekad wykazała, że masa wody znana jako Okołoantarktyczna Woda Głęboka rozszerzyła się i przemieściła w kierunku szelfu kontynentalnego w ciągu ostatnich 20 lat. – To niepokojące, ponieważ ta ciepła woda może wpływać pod antarktyczne lodowce szelfowe, topiąc je od spodu i destabilizując – mówi główny autor badania Joshua Lanham z Uniwersytetu w Cambridge. Kurek z gorącą wodą został odkręcony Lodowce szelfowe pełnią rolę ogromnych tam, które powstrzymują lądolody i lodowce przed spływaniem do oceanu. Całkowite stopienie tych zasobów słodkiej wody mogłoby podnieść globalny poziom morza o około 58 metrów. – Dawniej lądolody otoczone były masami zimnej wody, co chroniło je przed roztopami. Teraz cyrkulacja w oceanie zmieniła się i odnosi się wrażenie, że ktoś odkręcił kurek z gorącą wodą, przez co otoczenie lądolodów gwałtownie się nagrzewa – wyjaśnia prof. Sarah Purkey, współautorka publikacji. Średnie…

shutterstock2697649057-625fd58.jpg
width: 5824
height: 4160

Kryzys klimatyczny pcha wieloryby pod statki. Tragiczne dane z Zatoki San Francisco
type: item
date: 2026-04-23T07:21:25.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: oceany
subject: ssaki
subject: wieloryby
subject: zmiany klimatyczne
description: Potężne pływacze szare od wieków przemierzają oceany w poszukiwaniu pokarmu i bezpieczeństwa. Jednak ostatnio ich trasa prowadzi w głąb pewnej zdradliwej zatoki, która dla wielu osobników staje się ich grobem. Nowe badania ujawniają przerażającą skalę śmiertelności w tym zamkniętym akwenie.
encoded: Mowa o Zatoce San Francisco. Okazuje się, że blisko 20% pływaczy szarych, czyli wielorybów, które wpływają do niej – ginie tam. Naukowcy postanowili sprawdzić, dlaczego tak się dzieje. Migrujące pływacze szare Pływacze szare migrują z bogatych w pokarm wód Arktyki do lagun Dolnej Kalifornii w Meksyku. Niestety, w miarę postępującego kryzysu klimatycznego, zaczęto je widywać żerujące w nieoczekiwanych miejscach. Ostatnio niektóre zaczęły zapuszczać się na niebezpiecznie wody Zatoki San Francisco. Naukowcy z Marine Mammal Center oraz Kalifornijskiej Akademii Nauk zbadali temat i opublikowali wnioski na łamach czasopisma „Frontiers in Marine Science”. Fotograficzne śledztwo na wodzie Przez siedem lat badacze prowadzili szczegółowe obserwacje w Zatoce San Francisco. Identyfikowali wieloryby na podstawie unikatowych wzorów i blizn na ich skórze. Stworzyli katalog obejmujący 114 różnych osobników. Następnie porównali te dane ze zdjęciami martwych wielorybów wyrzuconych na brzeg. Było to pierwsze tak skuteczne połączenie obserwacji żywych zwierząt z sekcjami zwłok. Szokująca statystyka śmierci Wyniki analizy danych są przerażające dla ekologów. Aż 18% zidentyfikowanych w zatoce wielorybów później tam zginęło. Z grupy 114 osobników aż 21 znaleziono martwych w okolicy. Bardzo niewiele zwierząt powraca do zatoki w kolejnych sezonach. Zaledwie cztery osobniki widziano tam więcej niż raz w ciągu ośmiu lat. Sugeruje to, że dla wielu wielorybów wpłynięcie do Zatoki San Francisco jest po prostu śmiertelną pułapką. Przyczyny śmierci wielorybów Wiele zgonów było spowodowanych kolizjami z jednostkami pływającymi, podczas gdy inne wynikały z zagłodzenia. – Pływacze szare podczas wynurzania mają niski profil nad wodą, co sprawia, że są trudne do zauważenia w warunkach takich jak mgła, która jest powszechna w Zatoce San Francisco – wyjaśniła Josephine Slaathaug z Sonoma State University, główna autorka artykułu. – Dodatkowo Zatoka San Francisco jest szlakiem wodnym o dużym natężeniu ruc…

wieloryb-a1019ab.jpg
width: 3664
height: 2584

Czy zmiany klimatu zniszczą demokrację? Ekstremalna pogoda paraliżuje wybory na świecie
type: item
date: 2026-04-23T05:56:16.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: polityka
subject: powódź
subject: upał
subject: zmiany klimatyczne
description: Raport Międzynarodowego Instytutu Demokracji i Pomocy Wyborczej rzuca światło na pomijane dotąd czynniki, które realnie kształtują procesy wyborcze, a w konsekwencji – wyniki politycznych plebiscytów. Eksperci alarmują: skutki zmian klimatu od lat systematycznie paraliżują demokratyczne procedury. Skala tego zjawiska jest już na tyle duża, że autorzy opracowania przedstawiają konkretne strategie, mające chronić wybory przed ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi.
encoded: Wybory, w trakcie których obywatele wybierają swoje władze – prezydenta, parlament czy samorządy – stanowią sedno demokracji. Przy równym dostępie do arkuszy do głosowania jesteśmy w stanie stwierdzić, że plebiscyt miał wymiar powszechny, a jego wynik jest reprezentacją głosu całego społeczeństwa. Problem pojawia się, gdy część mieszkańców państwa zostaje z tego procesu wyłączona. Jeszcze do niedawna źródłami takich wykluczeń mogła być niedyspozycyjność obywatela, bariery komunikacyjne czy prześladowania polityczne. Teraz do tej niechlubnej grupy dołącza inny, równie silny czynnik zakłócający: konsekwencje zmian klimatycznych. Badacze dowodzą, że przeszkody takie regularnie zakłócają płynność procesów demokratycznych na świecie. Niszczycielski żywioł w trakcie wyborów Liczby przywoływane przez autorów raportu robią wrażenie. W ciągu ostatnich dwóch dekad co najmniej 94 głosowania w 52 krajach zostały zakłócone przez skutki zmian klimatu. Oznacza to, że w co czwartym państwie świata fundament demokracji został wystawiony na próbę przez niekontrolowane czynniki zewnętrzne. Istotną część tej grupy stanowią incydenty z 2024 roku – czasu tzw. supercyklu wyborczego, w którego trakcie do urn poszli mieszkańcy ponad 60 krajów. W co najmniej 18 z nich proces demokratyczny został bezpośrednio dotknięty zagrożeniami naturalnymi, co wpłynęło na miliony wyborców. Wśród państw, które na własnej skórze odczuły wówczas konsekwencje zmian klimatycznych, znalazły się m.in. Brazylia, Kanada, Czechy oraz Nigeria. Jakie zjawiska zakłócały wybory? Czynniki klimatyczne można podzielić na kilka grup ze względu na wymiar ich działania. Każde z tych zjawisk niosło bezpośrednie skutki dla przebiegu głosowań, niszcząc wyborczą infrastrukturę (utrata lokali i dokumentów tożsamości) oraz utrudniając logistykę – w niektórych krajach upał doprowadzał do awarii maszyn liczących głosy. Poważnym zakłóceniem okazały się również przesiedlenia wymuszone katastrofami, przez które mieszkańcy znaleźli się …

GettyImages-2184624598-ce76517.jpg
width: 4424
height: 2949

Rekiny i tuńczyki w pułapce ocieplenia. Wielkie ryby zaczynają się przegrzewać
type: item
date: 2026-04-19T11:44:50.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: NatGeoBN
subject: ocieplenie klimatu
subject: rekiny
subject: ryby
subject: tuńczyk
subject: zmiany klimatyczne
description: Rekiny i tuńczyki mogą coraz częściej przegrywać z rosnącą temperaturą mórz. Badanie naukowców z Trinity College Dublin i University of Pretoria wskazuje, że te drapieżniki spalają dużo energii i źle sobie radzą z ociepleniem klimatu.
encoded: Wraz z ocieplaniem się oceanów część największych morskich drapieżników może znaleźć się w sytuacji, w której ich biologiczna przewaga zaczyna działać przeciwko nim. W prestiżowym czasopiśmie „Science” ukazało się badanie zespołu z Trinity College Dublin i University of Pretoria, opisujące szczególną podatność ryb mezotermicznych, w tym tuńczyków oraz niektórych rekinów, na jednoczesny wzrost kosztów energetycznych i ryzyko przegrzania w coraz cieplejszej wodzie. Cena szybkości drapieżnika Ryby mezotermiczne to rzadkość: stanowią mniej niż 0,1% gatunków ryb. Od dawna fascynują biologów. Potrafią zatrzymywać ciepło wytwarzane przez metabolizm i utrzymywać wybrane części ciała w wyższej temperaturze niż otaczająca je woda. Ta cecha sprzyja zdolnościom takim jak szybkie pływanie, dalekie migracje i wysoka skuteczność polowania. Do ryb mezotermicznych zaliczają się m.in. tuńczyki oraz niektóre rekiny, w tym żarłacz biały i rekin olbrzymi (długoszpar). Warto wspomnieć, że istnieje również ryba w pełni stałocieplna – strojnik. Nowe badania pokazują, że wyjątkowe zdolności tuńczyków i rekinów sporo je kosztują. Po uwzględnieniu rozmiaru i temperatury, ryby mezotermiczne zużywają około 3,8 razy więcej energii niż podobnej wielkości ryby ektotermiczne (czyli takie, których temperatura ciała silniej podąża za temperaturą wody). Dodatkowo wzrost temperatury ciała o 10°C ponad dwukrotnie zwiększa rutynowe tempo metabolizmu. W praktyce przekłada się to na konieczność zdobywania większej ilości pokarmu, by utrzymać szybkie tempo życia. Ubywa siedlisk w oceanach Druga część problemu dotyczy fizyki wymiany ciepła. Wraz ze wzrostem rozmiaru ciała organizm może wytwarzać ciepło szybciej, niż potrafi je oddać. Duże ciała skuteczniej zatrzymują ciepło, a u ryb mezotermicznych efekt ten nasila się przez wysokie tempo metabolizmu. Badacze wyliczyli teoretyczne progi równowagi cieplnej, czyli takie temperatury wody, powyżej których wielkie ryby nie są w stanie pozbywać się ciepła dość szy…

rekin-zarlacz-68bcbce.jpg
width: 4235
height: 2382

Epoka lodowcowa trwa od milionów lat. Obecne ocieplenie jest jedynie krótkim interglacjałem
type: item
date: 2026-04-05T12:34:07.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: epoka lodowcowa
subject: geologia
subject: klimat
subject: lodowce
subject: zmiany klimatyczne
description: Epoka lodowcowa potocznie kojarzona jest z jedną długotrwałą zimą. W rzeczywistości termin ten odnosi się do skomplikowanego cyklu glacjałów i interglacjałów, w którym okresy arktycznego chłodu były przerywane fazami ocieplenia, nierzadko przewyższającymi temperaturami obecne optimum holoceńskie.
encoded: Spis treści: Ramy chronologiczne epoki lodowcowej Mechanizmy napędowe epoki lodowcowej Przebieg zlodowaceń na ziemiach polskich Epoka lodowcowa nie była jedynie okresem przetrwania w surowych warunkach, lecz czasem fundamentalnej przebudowy ziemskich ekosystemów i rzeźby terenu. Cykliczność zlodowaceń, sterowana przez mechanikę orbitalną Ziemi, stworzyła unikatowe warunki dla rozwoju specyficznej megafauny i wymusiła na wczesnych homininach rozwój technologii oraz struktur społecznych. Jej wpływ na współczesny świat jest wszechobecny, od ukształtowania granic, determinowanych przez pradoliny i systemy rzeczne, po globalny obieg węgla. Wieloletnia zmarzlina, która uformowała się w plejstocenie, wciąż zalega pod znaczną częścią Syberii, Alaski i Kanady, a w reliktowej formie – nawet pod Suwalszczyzną. Ramy chronologiczne epoki lodowcowej Współczesna nauka umieszcza początek epoki lodowcowej, utożsamianej z plejstocenem w punkcie zwrotnym historii geologicznej, około 2,53 do 2,58 miliona lat temu. To właśnie wtedy nastąpiło gwałtowne ochłodzenie klimatu na półkuli północnej, co zainicjowało trwający do dziś czwartorzędowy cykl zlodowaceń. Warto podkreślić, że planeta wciąż znajduje się w epoce lodowcowej, a obecny holocen, trwający od około 11 700 lat, jest jedynie kolejnym interglacjałem – krótką, ciepłą przerwą w zimnym świecie, naśladującą wcześniejsze optima klimatyczne, takie jak interglacjał eemski sprzed 130 000 lat. Plejstocen należy dzielić na kilka kluczowych faz, z których każda charakteryzowała się inną dynamiką zmian temperatury i zasięgiem lodu. Na początku tego okresu, aż do około miliona lat temu, cykle zlodowaceń powtarzały się co 41 000 lat, co było bezpośrednio powiązane ze zmianami nachylenia osi obrotu Ziemi. Jednak po tzw. przełomie środkowoplejstoceńskim, mechanizm ten uległ zmianie, a dominującym cyklem stał się okres 100-tysięczny, w którym lądolody narastają powoli przez około 90 000 lat, by następnie gwałtownie cofnąć się w ciągu zaledwie 10 …

epoka-lodowcowa-e021f60.jpg
width: 2047
height: 1200

Topnieje kawałek Alaski wielkości połowy Polski. Według geologów klimat już nigdy nie będzie taki sam
type: item
date: 2026-04-03T09:16:42.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: alaska
subject: arktyka
subject: badania naukowe
subject: ocean arktyczny
subject: topnienie lodowców
subject: zmiany klimatyczne
description: Wyobraź sobie, że obszar wielkości połowy Polski nagle zaczyna „przeciekać” do oceanu. Na dalekiej północy Alaski wieczna zmarzlina właśnie traci swoją integralność, zamieniając krystalicznie czyste rzeki w brunatny koktajl pełen organicznego węgla. Dzięki komputerowej symulacji naukowcy z University of Massachusetts Amherst zobaczyli, że lodowa kapsuła czasu właśnie pękła. Arktyka, jaką znaliśmy, chyba właśnie przechodzi do historii.
encoded: Zespół geologów pod kierunkiem prof. Michaela Rawlinsa wykonał coś na kształt cyfrowego „badania rentgenowskiego” Arktyki. Wykorzystując moc superkomputera badacze prześwietlili 44 lata historii regionu North Slope (o powierzchni mniej więcej połowy naszego kraju) z niespotykaną dotąd precyzją – analizując każdy kilometr kwadratowy lądu. To, co zobaczyli w danych z lat 1980–2023, to obraz klimatycznego krwotoku: rzeki Alaski, niegdyś stabilne, dziś pompują do Morza Beauforta rekordowe ładunki węgla, który miał pozostać zamrożony na zawsze. Swoje wyniki opublikowali w czasopiśmie „Global Biogeochemical Cycles”. Dlaczego klimat Ziemi zależy od arktycznych rzek? Rzeki Arktyki pełnią funkcję gigantycznego układu krwionośnego planety. Mimo że Ocean Arktyczny to zaledwie 1% objętości oceanów świata, trafia do niego aż 11% całkowitego globalnego spływu rzecznego. Choć nazwa „wieczna zmarzlina” sugeruje niezmienność, w rzeczywistości składa się ona z dwóch warstw. Na samym wierzchu znajduje się tzw. warstwa czynna, która naturalnie rozmarza latem i zamarza zimą. Pod nią rozciąga się grunt zamrożony nieprzerwanie od tysięcy lat. Obecnie, z powodu gwałtownego ocieplenia Arktyki, granica między nimi przesuwa się coraz głębiej. Głębsze rozmarzanie, większe zagrożenie To pogłębianie się warstwy czynnej jest mechanizmem napędowym kryzysu. Gdy ciepło dociera do pokładów ziemi, które nie widziały słońca od czasów epoki lodowcowej, dochodzi do aktywacji uśpionej materii organicznej. Bakterie i mikroorganizmy zaczynają „trawić” starożytne szczątki roślin i zwierząt, uwalniając do rzek ogromne ilości rozpuszczonego węgla organicznego (DOC). Szacuje się, że co roku z tego źródła do atmosfery trafia ponad 275 mln ton dwutlenku węgla. To nie jest zwykły osad – to paliwo dla klimatycznego ocieplenia. Gdy ten węgiel trafi do oceanu lub atmosfery jako dwutlenek węgla i metan, tworzy dodatnie sprzężenie zwrotne: więcej gazów cieplarnianych powoduje wyższe temperatury, co z kolei prowadzi do …

GettyImages-1749131898-fb65fca.jpg
width: 7360
height: 4912

Gorączka krwotoczna i kleszcze giganty. Choroby tropikalne na dobre rozgościły się w Europie
type: item
date: 2026-04-03T07:41:08.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: choroby
subject: choroby tropikalne
subject: kleszcze
subject: wirusy
subject: zmiany klimatyczne
description: Choroby dotąd kojarzone z odległymi tropikami coraz częściej pukają do drzwi europejskich domów. To, co kiedyś było jednostkowym przypadkiem „przywiezionym” z wakacji, dziś staje się lokalnym ogniskiem zakażeń. Prof. Maciej Grzybek z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego ostrzega: zmiany klimatu i globalizacja trwale przesunęły granice ryzyka epidemiologicznego. Także w Polsce musimy się na to przygotować.
encoded: Według gdańskiego biologa w całej Europie zaczynamy obserwować nie tyle pojedyncze przypadki egzotycznych schorzeń, a systemowe przesunięcie ryzyka występowania chorób tropikalnych. Przyczyny tego stanu rzeczy są złożone: od gwałtownych zmian klimatu, przez przekształcenie środowiska, aż po zwiększenie liczby przemieszczających się ludzi. Najbardziej uderzającym efektem ocieplenia jest jednak całkowita zmiana cyklu życiowego wektorów, czyli organizmów przenoszących patogeny. Tropiki w strefie umiarkowanej: koniec wyraźnych pór roku Jeszcze dekadę temu np. kleszcze pospolite wykazywały dwa bardzo wyraźne szczyty aktywności – wiosenny oraz jesienny, przedzielone okresem letniej i zimowej hibernacji. Dzisiaj ta sezonowość drastycznie się zaciera. Krótkie i łagodne zimy sprawiają, że kleszcze nie przechodzą w stan pełnego uśpienia, a ich aktywność może trwać niemal przez cały rok, jeśli temperatura utrzymuje się powyżej kilku stopni Celsjusza. Dla nas, ludzi, oznacza to radykalne wydłużenie okresu narażenia. Ryzyko zakażenia krętkami Borrelia burgdorferi (boreliozą) czy wirusem kleszczowego zapalenia mózgu nie dotyczy już tylko majowych spacerów. Z powodu coraz cieplejszych nocy i wczesnych wiosen ekspozycja na patogeny zaczyna się już w lutym i trwa nieprzerwanie do późnego listopada. Globalizacja to autostrada dla patogenów Intensywny ruch lotniczy i handel sprawiają, że wirusy mogą pokonać tysiące kilometrów w ciągu kilku godzin. Jeśli w danym regionie Europy obecne są tzw. kompetentne wektory (organizmy zdolne do przenoszenia patogenu), nawet jeden zakażony podróżny może zainicjować lokalną transmisję. Takim patogenem, który na stałe zadomowił się na naszym kontynencie, jest wirus Zachodniego Nilu. Od 2010 roku obserwujemy wyraźną intensyfikację jego ognisk, co w wielu krajach południowej i środkowej Europy skutkuje ciężkimi zachorowaniami, a nawet zgonami. Komary tygrysie i denga: Lekcja z Fano Uwagę naukowców przyciągają także nowe komary z rodzaju Aedes, które pr…

FABRIC-KOLAZ-32-99-9ac7f40.jpg
width: 2700
height: 1800

Nowy przybysz z Indo-Pacyfiku kolonizuje Europę. Duży krab „pływak” osiedla się u wybrzeży Włoch
type: item
date: 2026-04-02T13:15:54.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: kraby
subject: morze śródziemne
subject: zmiany klimatyczne
subject: zwierzęta
description: Ulubione przez Polaków Morze Śródziemne przechodzi gwałtowną transformację ekologiczną, która dzieje się na naszych oczach – napędzają ją zmiany klimatu i nasze własne działanie. Jednym z najbardziej fascynujących zjawisk jest tzw. migracja lessepska – napływ obcych gatunków z Morza Czerwonego przez Kanał Sueski. W jej wyniku do mieszkańców Europy dołączył właśnie egzotyczny krab z Indo-Pacyfiku.
encoded: Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Acta Ichthyologica et Piscatoria” dokumentuje błyskawiczną ekspansję kraba Gonioinfradens giardi w Morzu Jońskim, tuż u wybrzeży Włoch. Chociaż pierwsza obserwacja tego gatunku w okolicy Sycylii pochodzi z listopada 2025 roku (pojedynczy osobnik w Portopalo di Capo Passero), sytuacja szybko uległa zmianie. To już cała kolonia. Krab „pływak” kolonizuje Włochy W okresie od listopada 2025 do stycznia 2026 roku naukowcy udokumentowali obecność kolejnych 11 osobników kraba. To silny dowód na to, że gatunek ten przestał być jedynie „turystą” i zaczął tworzyć stabilne populacje w basenie Morza Śródziemnego. – Nasze odkrycia sugerują, że Gonioinfradens giardi przechodzi z fazy sporadycznych odnotowań do stałej obecności w centralnej części Morza Śródziemnego – wyjaśnia Francesco Tiralongo, główny autor badania. Czym charakteryzuje się nowy krab? Gonioinfradens giardi należy do rodziny pływakowatych (Portunidae) – tej samej, do której zaliczają się najbardziej agresywne i mobilne kraby świata. To, co wyróżnia go na tle rodzimych gatunków śródziemnomorskich, to unikalna budowa. Piąta para odnóży jest przekształcona w szerokie, spłaszczone wiosła (płetwy), co czyni go doskonałym i niezwykle szybkim pływakiem, a nie tylko piechurem kroczącym po dnie. Pod względem wizualnym budzi respekt: jego pancerz jest zazwyczaj nakrapiany, w odcieniach brązu i czerwieni, a krawędzie boczne zdobi sześć charakterystycznych, ostrych zębów. To właśnie ta „zbroja” oraz silne, ząbkowane szczypce czynią go skutecznym drapieżnikiem. W swojej nowej niszy ekologicznej G. giardi żywi się głównie małżami, ślimakami oraz mniejszymi skorupiakami, co może prowadzić do bezpośredniej konkurencji pokarmowej z lokalnymi gatunkami Rybacy jako pierwsi widzą zmiany Pierwszymi, którzy widzą zmiany w Morzu Śródziemnym, są ludzie, którzy poświęcili mu całe życie. Rybacy szybko dostrzegają nawet najdrobniejsze niuanse, dlatego naukowcy postanowili zintegrować swoje dane …

FABRIC-KOLAZ-32-2026-04-02T122837.215-ee52bcf.jpg
width: 2813
height: 1875

Zima nuklearna to globalny skutek wojny jądrowej. Może trwać dziesiątki lat i doprowadzić do wyginięcia życia na Ziemi
type: item
date: 2026-03-28T11:56:27.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: bomba atomowa
subject: katastrofy
subject: wojna
subject: zmiany klimatyczne
description: Wojna nuklearna może w krótkim czasie doprowadzić do śmierci milionów ludzi. Jednak ci, którzy przetrwaliby eksplozje i uniknęli napromieniowania, niekoniecznie uniknęliby śmierci. Zawieszony w powietrzy pył doprowadziłby do drastycznego spadku temperatury na naszej planecie oraz utrzymującej się przez wiele lat ciemności. To tzw. zima nuklearna.
encoded: Spis treści: TTAPS, czyli jak nie zostać dinozaurem Eksplozja nuklearna Ciemna, zimna noc Długofalowe skutki zimy nuklearnej Termin „zima nuklearna” odnosi się do hipotetycznego zjawiska klimatycznego, które mogłoby wystąpić po zakrojonej na szeroką skalę wojnie jądrowej. Według autorów analiz dotyczących skutków użycia bomb atomowych, ich detonacje wprowadziłyby do atmosfery ogromne ilości dymu i pyłu, zdolne wywołać efekt „antycieplarniany”. Ziemia ochłodziłaby się do temperatury poniżej zera, a utrzymujący się pył doprowadziłby do długotrwałej ciemności. Miałoby poważne konsekwencje zarówno dla naturalnych ekosystemów, jak i dla przetrwania nas, ludzi. Doprowadziłoby też do wyginięcia wielu gatunków roślin i zwierząt, co skutkowałoby masowym głodem wśród ocalałych. Skutki takiej katastrofy widzimy m.in. w grze i serialu „Fallout”. TTAPS, czyli jak nie zostać dinozaurem Sformułowanie scenariusza zimy nuklearnej jest w znacznej mierze wynikiem prac zespołu badawczego powołanego w 1982 roku przez Narodową Akademię Nauk (NAS). NAS poprosiła Richarda B. Turco, Owena B. Toona, Thomasa P. Ackermana, Jamesa B. Pollacka i Carla Sagana – zespół znany później jako TTAPS (od pierwszych liter ich nazwisk) – o zbadanie możliwych skutków pyłu wznoszonego przez detonacje jądrowe. Zespół TTAPS składał się z naukowców, którzy wcześniej badali różne efekty atmosferyczne cząstek pyłu, w tym konsekwencje erupcji wulkanicznych, zachowanie burz pyłowych na Marsie oraz teorie masowych wymierań spowodowanych uderzeniami planetoid lub komet. Jednym z najbardziej niepokojących wyników badań TTAPS było wykazanie, że pełnoskalowa wymiana jądrowa wcale nie jest konieczna do wywołania zimy nuklearnej. Przy założeniu, że taka wymiana oznaczałaby łączną moc wybuchową około dwudziestu pięciu tysięcy megaton, zima nuklearna mogłaby zostać wywołana znacznie mniejszymi konfliktami w zakresie od trzech do pięciu tysięcy megaton, w zależności od charakteru celów. Jednak nawet ograniczona wymiana jądro…

zima-nuklearna-94615d6.jpg
width: 1800
height: 1200

Odkryto sekretną broń do walki ze zmianami klimatu: bobry. Musimy je uratować
type: item
date: 2026-03-24T12:00:49.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: bobry
subject: ochrona przyrody
subject: zmiany klimatyczne
subject: zwierzęta
description: Czy można walczyć z globalnym ociepleniem przy pomocy… bobrów? Jeszcze niedawno mogłoby to brzmieć jak żart opowiadany w niedzielę przy rodzinnym stole. Dziś naukowcy zamykają usta niedowiarkom i pokazują, że te zwierzęta są jednymi z największych sprzymierzeńców planety w kontekście pochłaniania dwutlenku węgla. Udowodnił to szwajcarski eksperyment.
encoded: W północnej Szwajcarii, nad niepozornym strumieniem, znikąd pojawiły się bobry. Jak to mają w zwyczaju: zaczęły ścinać drzewa, budować tamy i… zamieniły wąski potok w mozaikę rozlewisk. Dla okolicznych mieszkańców był to problem. Dla naukowców – niespodziewany sojusznik w walce z emisją dwutlenku węgla. Zainteresowani badacze zmierzyli, ile dwutlenku węgla pochłania takie mokradło. Okazało się, że nawet 146 ton rocznie – tyle, ile produkuje spalenie ponad tysiąca baryłek ropy. Okazało się, że „dzika inżynierka” bobrów nie tylko zwiększa bioróżnorodność czy zatrzymuje wodę, ale też sprawia, że cały fragment doliny zamienia się w skuteczny magazyn węgla. Dlaczego bobrowe mokradła są tak skuteczne? Bobry zmieniają charakter rzek. Zatrzymują wodę, powodują powstawanie rozlewisk i powolny rozkład materii organicznej. Zamiast wypłukiwać resztki roślin do oceanu, bobrowe tamy zatrzymują je w osadach. Tam, bez dostępu tlenu, gniją bardzo wolno, zamieniając się w torf – a to doskonały magazyn węgla na lata. Każda tama to nie tylko inżynieryjny majstersztyk, ale i naturalny pochłaniacz CO₂. Zespół oszacował, że na terenach zalewowych nadających się do ponownego zasiedlenia przez bobry w Szwajcarii, powstałe w ten sposób mokradła mogłyby zrównoważyć od 1,2% do 1,8% rocznej emisji dwutlenku węgla w Szwajcarii. – Bobry nie rozwiążą problemu zmiany klimatu, ale nasze badania pokazują, że ci naturalni inżynierowie mogą po cichu pomóc krajobrazom rzecznym magazynować więcej węgla przez kolejne dekady – mówi Live Science Lukas Hallberg, główny autor badania z Uniwersytetu W Birmingham. Bobry jako remedium na powodzie, susze i pożary Zmiany klimatu powodują, że ekstremalne zjawiska pogodowe są coraz częstsze. Powodzie i susze zaczynają się nasilać, a naukowcy szukają pomocy z każdej strony. Okazuje się, że ukrywa się ona pod postacią sympatycznych gryzoni z wyjątkowymi ogonami. Bobrowe rozlewiska magazynują wodę w czasie opadów i uwalniają ją powoli w czasie suszy (w Polsce pomagają …

GettyImages-1160279313-4d5d364.jpg
width: 4000
height: 2666

To nie „chemtrailsy”, ale mają swoje wady. Algorytmy pomogą oczyścić niebo ze smug kondensacyjnych
type: item
date: 2026-03-20T08:39:27.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: niebo
subject: samoloty
subject: zmiany klimatyczne
description: Smugi kondensacyjne pozostawiane przez samoloty mają swój udział w globalnym ociepleniu klimatu. Nowe testy z użyciem AI pokazują, że można je skutecznie eliminować, nie zużywając przy tym ani kropli paliwa więcej.
encoded: Smugi kondensacyjne (contrails) to sztuczne chmury lodowe typu cirrus w kształcie linii, powstające za samolotami na wysokości 8–13 km. Są efektem kondensacji i zamarzania pary wodnej ze spalin silnikowych w zimnym powietrzu. Utrzymują się od kilku minut do godzin. Choć w dzień odbijają światło słoneczne, nocą działają jak izolacja, zatrzymując ciepło przy powierzchni Ziemi. Przyczyniają się w ten sposób do globalnego ocieplenia, a ich efekt jest większy niż sama emisja dwutlenku węgla przez samoloty. W odpowiedzi na ten problem, Google i American Airlines przeprowadziły pionierski eksperyment. Wyniki są optymistyczne. Algorytmiczna precyzja w walce z „contrailsami” Zespół badawczy pod kierownictwem Dinesha Sanekommu z Google, we współpracy z American Airlines zaprzągł do pracy sztuczną inteligencję. Wykorzystując zaawansowane algorytmy, podjęto próbę zarządzania trasami przelotów tak, aby omijać rejony atmosfery szczególnie sprzyjające powstawaniu smug. Kluczem do sukcesu okazało się połączenie ogromnych zbiorów danych meteorologicznych z mocą obliczeniową AI. Program stworzony przez Google analizował wilgotność i temperaturę w górnych warstwach atmosfery, wskazując rejony, gdzie przelot maszyny niemal na pewno wywoła powstanie smugi. Trwający 17 tygodni eksperyment objął 2400 komercyjnych lotów na trasach z USA do Europy. Mechanizm był prosty: dyspozytorzy lotów otrzymywali od AI sugestię alternatywnej trasy lub pułapu lotu, które pozwalały ominąć krytyczne strefy. Eksperyment nie wymagał żadnych modyfikacji konstrukcyjnych ani zmian we flocie. Opierał się wyłącznie na inteligentnym planowaniu lotów. Spektakularne efekty i sztywne procedury Wyniki analizy zdjęć satelitarnych po zakończeniu testów pozytywnie zaskoczyły ekspertów. W przypadkach, w których piloci zdecydowali się na trasę zaproponowaną przez AI, ilość widocznych smug kondensacyjnych spadła o imponujące 62%. Szacunkowy wpływ na redukcję efektu ocieplenia wyniósł niemal 70%. Nie obyło się bez problemów.…

smugi-kondensacyjne-b270058.jpg
width: 5760
height: 3840

Populacja ptaków maleje coraz szybciej. W tych regionach USA sytuacja jest dramatyczna
type: item
date: 2026-03-06T10:02:14.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona środowiska
subject: ptaki
subject: zmiany klimatyczne
description: Nowe badania wykazały, że populacje ptaków w Ameryce Północnej drastycznie maleją. Co gorsza, tempo jest znacznie szybsze, niż dotychczas zakładano. Naukowcy odkryli, że najgorzej jest w trzech rolniczych regionach tego kontynentu.
encoded: Na łamach czasopisma naukowego „Science” ukazało się niepokojące badanie dotyczące populacji dzikich ptaków w Ameryce Północnej. Czesko-amerykański zespół przeanalizował występowanie tych zwierząt w latach 1987–2021. Okazało się, że w tym czasie doszło do znacznego przyspieszenia spadku ich liczebności – w szczególności w trzech regionach. Działalność człowieka a populacje ptaków „Działalność człowieka mogła przyspieszyć spadek liczebności populacji ptaków, ale przyspieszenie to pozostaje niedostatecznie zbadane” – napisali autorzy w swojej pracy. Naukowcy sprawdzili w sumie 261 gatunków, 54 rodzin i 10 siedlisk dla ponad 1000 tras ptasich wędrówek. „Wykazaliśmy średni spadek liczebności wszystkich ptaków na całym kontynencie z punktami krytycznymi w południowych i ciepłych częściach Ameryki Północnej, w regionie środkowoatlantyckim, na zachodzie kraju i w Kalifornii” – napisali badacze. Według autorów spadek populacji ptaków w tych częściach Ameryki Północnej odpowiada wzrostowi intensywności rolnictwa. Badacze porównali mapy zmian liczebności ptaków z danymi dotyczącymi użytkowania ziemi, zmian klimatycznych oraz innych form presji człowieka na środowisko. Najsilniejszą zależność zauważono właśnie w regionach o najbardziej intensywnej produkcji rolnej, gdzie dominują wielkoobszarowe uprawy oraz szerokie stosowanie nawozów i pestycydów. Rolnictwo może przyczyniać się do wymierania zwierząt Naukowcy podkreślają jednak, że ich analiza pokazuje przede wszystkim zależności statystyczne. Oznacza to, że trudno wskazać jeden konkretny czynnik odpowiedzialny za przyspieszenie spadku populacji. Najprawdopodobniej chodzi o kombinację kilku procesów. To przekształcanie naturalnych siedlisk w pola uprawne, coraz częstsze używanie chemicznych środków w rolnictwie, a także spadek liczebności owadów, które dla wielu gatunków ptaków stanowią podstawowe źródło pokarmu. Problem nie dotyczy przy tym tylko kilku szczególnie wrażliwych gatunków. Z analiz wynika, że aż 122 z 261 badanyc…

ptaki-8798f34.jpg
width: 1799
height: 1200

Morze Śródziemne wchodzi w nową fazę? Naukowcy mówią o kaskadowych zmianach
type: item
date: 2026-02-18T09:17:33.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: morze śródziemne
subject: ocieplenie klimatu
subject: plankton
subject: zmiany klimatyczne
description: Zmiany klimatu w Morzu Śródziemnym nie ograniczają się do wzrostu temperatury. Ocieplenie wpływa także na strukturę i skład biologiczny wód. Najnowsze analizy wskazują na wyraźną zmianę w składzie planktonu. To może przełożyć się na przyszłość całego akwenu.
encoded: Morze Śródziemne jest jednym z obszarów o największej bioróżnorodności, a jednocześnie jednym z regionów najbardziej narażonych na zmiany klimatu. Do tej pory większość badań nad zmianami bioróżnorodności morskiej koncentrowała się głównie na organizmach, z którymi człowiek bezpośrednio wchodzi w interakcje lub które spożywa, takich jak ryby. Planktonowi poświęcano niewiele uwagi, pomimo jego fundamentalnej roli jako podstawy morskiej piramidy pokarmowej. Tę lukę postanowił wypełnić zespół hiszpańskich naukowców, który opublikował właśnie alarmujące wyniki analiz. Osady pełne informacji Aby wykryć zmiany zachodzące w Morzu Śródziemnym badacze przeanalizowali dane z osadów morskich z Morza Alborańskiego w zachodniej części oraz z Cieśniny Sycylijskiej w centralnej części Morza Śródziemnego. Próbki pobrano w czasie wyprawy morskiej na pokładzie statku badawczego. Świdry zagłębiły się na głębokość blisko 300 m metrów i w drugiej lokalizacji – ponad jednego kilometra. Osady te pełnią funkcję naturalnych archiwów. Zawarte są nich skamieniałe szczątki planktonu gromadzone przez lata. Na podstawie tych danych zrekonstruowano wzorce bioróżnorodności na przestrzeni ostatnich dwóch tysiącleci. Miniaturowe, ale bardzo ważne Badacze skupili się na dwóch dominujących grupach planktonu wapniejącego: kokolitoforach, które są fotosyntetycznymi mikroalgami oraz otwornicach planktonowych, które należą do zooplanktonu. Obie grupy odgrywają kluczową rolę w regulacji morskiego obiegu węgla i składu chemicznego wód morskich. Służą również jako skuteczne wskaźniki środowiskowe, bo rejestrują wczesne zmiany warunków panujących w wodach. Idą zmiany Jednym z najważniejszych odkryć jest wzrost liczebności Gephyrocapsa oceanica, gatunku kokolitofora, częściej występującego w tropikalnych wodach Atlantyku, który od dawna jest obecny w Morzu Śródziemnym i rozprzestrzenia się przez Cieśninę Gibraltarską. Podczas gdy różnorodność kokolitoforów gwałtownie wzrosła od początku ery przemysłowej, różno…

FABRIC-KOLAZ-32-e259a5b.png
width: 1575
height: 1050

Chińczycy przekształcili pustkę w życie. Posadzili tyle drzew wokół pustyni, że stała się gigantycznym pochłaniaczem dwutlenku węgla
type: item
date: 2026-02-13T07:00:50.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: chiny
subject: drzewa
subject: dwutlenek węgla
subject: pustynie
subject: zmiany klimatyczne
description: Obrzeża pustyni Takla Makan – jednej z największych i najsuchszych pustyń świata – zaroiły się od zasadzonych drzew. To według naukowców nie tylko zatrzymało pustynnienie obszaru, ale także zmieniło pustynię w ogromny pochłaniacz dwutlenku węgla. Twierdzą, że stworzyli „piaskowe płuca”.
encoded: Zaledwie kilkadziesiąt lat temu Takla Makan była symbolem pustki i skrajnej nieprzyjazności dla życia. Otoczona przez najwyższe góry świata, niemal całkowicie pozbawiona opadów i roślinności, rozrastała się w wyniku działalności człowieka i zmian klimatycznych. Jednak od wdrożenia programu Wielkiego Zielonego Muru Chiny podjęły się bezprecedensowego wyzwania zalesienia tego ekstremalnego obszaru. Co by nie mówić, efekt jest spektakularny. Pustynia Takla Makan to bardzo niegościnne miejsce Pustynia Takla Makan jest nieco większa od Polski. Rozciąga się na powierzchni ok. 337 000 km² (dla porównania powierzchnia naszego kraju wynosi 312 685 km²). Panujące na niej warunki są zbyt surowe dla większości roślin, a pustynia – przez którą niegdyś przebiegał Jedwabny Szlak – stale się powiększała. To jednak nie powstrzymało Chińczyków. Wielki Zielony Mur Chiński W 1978 roku chińskie władze zainicjowały gigantyczny program inżynierii ekologicznej – „Wielki Zielony Mur”. Celem była walka z narastającym problemem pustynnienia, które zagrażało rolnictwu, infrastrukturze i zdrowiu mieszkańców. Takla Makan i inne wielkie pustynie w Chinach (m.in. Gobi) powiększały się bowiem od lat 50. XX wieku, kiedy Państwo Środka przeszło masową urbanizację i ekspansję gruntów rolnych. Konwersja naturalnego terenu doprowadziła do większej liczby burz piaskowych, które zdmuchiwały glebę i osadzały piasek, powodując degradację ziemi i pustynnienie. Piasek pochłania wszystko Według raportu Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zwalczania pustynnienia z 2013 roku pustynnienie, degradacja gleby i susze znacząco nasiliły się na całym świecie w XX i XXI wieku, szczególnie na obszarach suchych, półsuchych i umiarkowanie wilgotnych. W ciągu ostatnich 40 lat Ziemia straciła jedną trzecią swoich gruntów ornych w wyniku erozji i degradacji. Chińczycy chcą z tym walczyć Do 2024 roku w północnych Chinach w ramach projektu Wielkiego Zielonego Muru posadzono ponad 66 mld drzew, skupiając się także na obrze…

FABRIC-KOLAZ-32-67-de8951f.jpg
width: 2700
height: 1800

„Biały beton”: dlaczego olimpijskie trasy są dziś szybsze i groźniejsze niż kiedykolwiek?
type: item
date: 2026-02-09T12:52:10.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: Technologia
subject: fizyka
subject: igrzyska olimpijskie
subject: klimat
subject: narciarstwo
subject: śnieg
subject: sporty zimowe
subject: zmiany klimatyczne
description: Sztuczny śnieg zmienił narciarstwo. Choć dla kibiców trasy wyglądają tak samo jak dawniej, dla sportowców oznaczają zupełnie inne – i znacznie groźniejsze – warunki. Wszystko przez fizyczne właściwości kryształków „przemysłowego” śniegu.
encoded: W obliczu postępujących zmian klimatu naturalny śnieg w kurortach narciarskich staje się luksusem, a nie standardem. Naukowcy z University of Colorado Boulder, Keith Musselman i Agnes Macy, zwracają uwagę na coś, co dla przeciętnego widza przed telewizorem jest niewidoczne, ale dla zawodników kluczowe: transformację nawierzchni tras narciarskich. Dzisiejsze Igrzyska i zawody Pucharu Świata opierają się niemal w 100% na sztucznym śniegu. Choć z oddali trasy wyglądają naturalnie, w rzeczywistości są przemysłowym produktem, o właściwościach drastycznie odbiegających od naturalnego śniegu. Dla sportowców oznacza to, niestety, większe niebezpieczeństwo. Fizyka „białego betonu”: czym sztuczny śnieg różni się od naturalnego? Najważniejsza różnica między śniegiem naturalnym a sztucznym tkwi w budowie płatków. Naturalny śnieg formuje się w chmurach z pary wodnej, tworząc skomplikowane, sześcioramienne gwiazdki o dużej powierzchni i małej gęstości. Pomiędzy takimi kryształkami „mieści się” mnóstwo powietrza, co sprawia, że nawierzchnia jest miękka i podatna na nacisk. Tymczasem śnieg z armatek powstaje poprzez wyrzucanie wody pod ciśnieniem na zimnym powietrzu. Wynikiem tego procesu nie są płatki, lecz małe, gęste grudki, bardziej zbliżone do lodu niż śniegu. Trasa przygotowana z takiego materiału także ma gęstość bliższą lodu. Dla narciarzy oznacza to jazdę po nawierzchni ekstremalnie twardej, nazywanej potocznie „betonem”. Taka trasa mniej się niszczy pod wpływem przejazdu wielu zawodników, co zapewnia teoretycznie równe szanse startowe. Ale jednocześnie staje się szybsza i bardziej niebezpieczna. Nowe niebezpieczeństwa w narciarstwie alpejskim Zastosowanie sztucznego śniegu wyraźnie zwiększa prędkości osiągane na trasach zjazdowych. Dzięki mniejszemu tarciu i braku zapadania się nart zawodnicy jadą szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. I ma to swoją mroczną stronę: ogromne przeciążenia dla stawów i więzadeł. Aby utrzymać krawędź narty w skręcie, na lodowatej tafli i przy og…

igrzyska-sztuczny-snieg-d5a65e5.jpg
width: 3362
height: 2241

Mniej lodu, a niedźwiedzie polarne coraz... grubsze. Zaskakujące wyniki badań ze Svalbardu
type: item
date: 2026-02-07T11:15:34.000Z
creator: Melissa Hobson
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: niedźwiedzie polarne
subject: ocieplenie klimatu
subject: zmiany klimatyczne
description: Topniejący lód to dla niedźwiedzi polarnych zapowiedź dramatycznej walki o przetrwanie. Najnowsze badania ze Svalbardu przynoszą jednak zaskakujące wyniki. Mimo postępujących zmian klimatu tamtejsza populacja jest w coraz lepszej kondycji i wyraźnie przybiera na wadze. Jak to możliwe?
encoded: Spis treści: Mniej lodu, grubsze niedźwiedzie Dlaczego niedźwiedzie polarne ze Svalbardu tak dobrze sobie radzą? Przyszłość niedźwiedzi polarnych ze Svalbardu Ponieważ przetrwanie niedźwiedzi polarnych bezpośrednio zależy od obecności lodu, zwierzęta te stały się powszechnym symbolem zmian klimatycznych. Topniejąca pokrywa lodowa zmusza je do pokonywania coraz dłuższych dystansów wpław w poszukiwaniu pożywienia lub do spędzania większej ilości czasu na lądzie, gdzie muszą funkcjonować kosztem zgromadzonych zapasów tłuszczu. W efekcie liczne populacje niedźwiedzi polarnych stają dziś w obliczu śmierci głodowej. Brak lodu morskiego uniemożliwia rozwój alg, co prowadzi do pozbawienia pożywienia zooplanktonu, który jest z kolei pokarmem dla ryb. Ten proces uderza w kolejne ogniwa łańcucha pokarmowego, aż po foki obrączkowane, które stanowią główne źródło pożywienia niedźwiedzi polarnych. Tymczasem najnowsze badania ze Svalbardu przynoszą zaskakujące wieści. Z publikacji w czasopiśmie „Scientific Reports” wynika, że mimo kurczącego się lodu, kondycja fizyczna tamtejszych niedźwiedzi polarnych uległa poprawie. Zwierzęta stały się… wyraźnie grubsze. Mniej lodu, grubsze niedźwiedzie Populacja niedźwiedzi polarnych z Morza Barentsa jest monitorowana każdej wiosny nieprzerwanie od 1987 roku. Posiadanie tak obszernych danych stanowi dla badaczy nieocenione źródło informacji. Zaobserwowano, że liczebność niedźwiedzi pozostaje na stałym poziomie, mimo że tempo zanikania lodu morskiego jest w tym regionie dwukrotnie wyższe niż w pozostałych częściach Arktyki. W celu wyjaśnienia tej zagadki naukowcy przeanalizowali wymiary ciała oraz obwód klatki piersiowej 770 dorosłych niedźwiedzi polarnych z lat 1992–2019. Kondycja ciała, rozumiana jako ilość zmagazynowanego tłuszczu, służy tu jako barometr zdrowia całej populacji – im chudsze zwierzęta, tym poważniejsze zagrożenie dla ich przyszłości. Badania prowadzone w innych regionach Arktyki sugerowały, że regresja lodu morskiego doprowad…

niedzwiedzie-polarne-przybieraja-na-wadze-4e37cd1.jpg
width: 5400
height: 3600

Botaniczna „armia” u bram Arktyki. 2500 gatunków gotowych do inwazji
type: item
date: 2026-02-05T07:34:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: rośliny
subject: zmiany klimatyczne
description: Obce rośliny coraz śmielej zbliżają się do jednego z najbardziej surowych regionów świata. Arktyka ociepla się szybciej niż reszta planety, co otwiera nowe możliwości dla gatunków, które wcześniej nie miały tam szans. Badacze wskazują tysiące potencjalnych „najeźdźców”. Konsekwencje mogą być nieodwracalne.
encoded: Arktyka to obszar wokół bieguna północnego, który tradycyjnie definiuje się jako krainę ekstremalnego zimna i krótkiego lata. Przez tysiące lat ten region był jak niedostępna forteca dla licznych gatunków roślin z południa. Tylko najbardziej wytrzymałe, rodzime gatunki potrafiły tam przetrwać. Sytuacja z obcymi gatunkami była stabilna, ponieważ mróz skutecznie eliminował wszelkich „gości”. Dzisiaj te „mury” zaczynają pękać pod wpływem zmian klimatu. Arktyka ociepla się szybciej niż reszta świata, co sprawia, że gatunki, które wcześniej nie miałyby tam szans, teraz zaczynają się rozgaszczać. Cyfrowy radar przepowie przyszłość Jak sprawdzić, co zagraża tak ogromnemu regionowi, zanim dojdzie do ekologicznej katastrofy? Naukowcy z Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii (NTNU) postanowili przeprowadzić tzw. skanowanie horyzontu. To metoda przypominająca użycie cyfrowego radaru, który ma wyłapać potencjalnych najeźdźców, zanim zdążą się osiedlić. W skrócie: przeszukali oni bazy danych obejmujące 51 milionów roślin na świecie. Do szczegółowej analizy wybrali 14 000 gatunków skłonnych do ekspansji. Naukowcy sprawdzili, które z tych roślin pasują do obecnego i przyszłego klimatu Arktyki. Wnioski opublikowano właśnie na łamach czasopisma „Neobiota”. Ilu jest „najeźdźców” u bram? Wyniki tego śledztwa są alarmujące dla ekosystemu. Z analiz badaczy wynika, że ponad 2500 gatunków mogłoby dziś przeżyć na dalekiej północy. Jeśli tylko te nasiona tam trafią, prawdopodobnie wykiełkują i przeżyją. Eksperci wyznaczyli także „gorące punkty” inwazji. Teorię opartą o modele teoretyczne potwierdzili, znajdując inwazyjne, kwitnące rośliny podczas wypraw terenowych. Pasażerowie na gapę W jaki sposób mogą rozprzestrzeniać się w Arktyce nieznane do tej pory rośliny? Głównym środkiem transportu dla nich jest sam człowiek. Nasiona podróżują jako pasażerowie na gapę przyklejone do ubrań, sprzętu naukowego lub podeszew butów turystów. – Nasze wyniki pokazują, że gatunki obce z praktycznie ca…

arktyka-6b81267.png
width: 1575
height: 1050

Takiego zjawiska nie było od 75 lat. Ośmiornice przejęły fragment brytyjskiego wybrzeża
type: item
date: 2026-02-04T10:32:28.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: ośmiornice
subject: rybołóstwo
subject: wielka brytania
subject: zmiany klimatyczne
description: Boom populacji ośmiornic w Anglii stał się jednym z najbardziej niezwykłych zjawisk przyrodniczych w Europie. Masowy pojaw ośmiornicy zwyczajnej w wodach hrabstw Devon i Kornwalii przyciągnął uwagę naukowców, polityków i rybaków, bo podobnej sytuacji nie notowano od dekad.
encoded: W 2025 roku na południowo-zachodnim wybrzeżu Wielkiej Brytanii doszło do niezwykłego zjawiska przyrodniczego: gwałtownego i masowego wzrostu populacji ośmiornicy zwyczajnej (Octopus vulgaris). Rybacy operujący na wodach Devonu i Kornwalii byli świadkami scen, których nie widziano od dekad. Wyciągane z morza pułapki na kraby, przegrzebki i homary były pełne ośmiornic – w jednej z nich znaleziono ich aż 12. Ta niezwykła anomalia wywołała w brytyjskiej Izbie Gmin dyskusję na temat przyszłości połowów. „Najazd” ośmiornic na Anglię To pierwszy taki „zakwit” ośmiornic od 75 lat. Podobne anomalie odnotowano wcześniej jedynie w latach 1900 oraz 1950. Skala zjawiska w 2025 roku była jednak zdumiewająca – komercyjne połowy ośmiornicy zwyczajnej wzrosły blisko 65-krotnie w porównaniu do brytyjskiej średniej z ostatnich lat. Choć jej nazwa sugeruje powszechność, ośmiornica zwyczajna wcale nie występuje licznie w wodach brytyjskich, preferując cieplejsze regiony, np. Morze Śródziemne. Skąd wzięła się ta masa ośmiornic? Ośmiornice zwyczajne „żyją szybko i umierają młodo”. Mimo pokaźnych rozmiarów ich średni czas życia zwykle nie przekracza dwóch lat. Samice giną po złożeniu jaj, a samce – krótko po kopulacji. Taki cykl życia sprawia, że ich populacja wyjątkowo szybko reaguje na wszelkie zmiany w środowisku. Z monitoringu wynika, że epizody populacyjnego boomu zbiegają się w czasie z falami upałów zarówno w oceanach, jak i w atmosferze. Ciepłe warunki stymulują szybki wzrost populacji niezależnie od tego, czy ośmiornice są gatunkiem osiadłym, czy nowo przybyłym z południa. Drugim katalizatorem tych zmian jest obniżone zasolenie wód przybrzeżnych. Słodsza woda może napływać z dużych rzek francuskich (np. Loary) lub być wynikiem wschodnich wiatrów wiejących w chłodniejszych miesiącach, co pomaga w przemieszczaniu się larw ośmiornic przez Kanał La Manche. Wpływ na ekosystem i lokalną gospodarkę Eksplozja populacji ośmiornic mocno namieszała w lokalnych łańcuchach pokarmowych. Zaobser…

osmiornice-w-anglii-f87544b.jpg
width: 4000
height: 2666

104-letnia Azi Begum nie pamięta takiej tragedii. Co się stało z szafranem?
type: item
date: 2026-02-01T09:44:32.000Z
creator: Matt Stirn
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: azja
subject: przyprawy
subject: rolnictwo
subject: szafran
subject: zmiany klimatyczne
description: Szafran z Kaszmiru, najdroższa przyprawa świata, może zniknąć na zawsze. Rolnicy w Pampore, miejscu od wieków słynącym z jego uprawy, przeżywają dramat po rekordowo niskich zbiorach. Klimat się zmienia, a z nim cała historia i przyszłość kaszmirskiego szafranu.
encoded: Spis treści: Dlaczego kaszmirski szafran znika z pól? Naukowcy i rolnicy szukają przyczyn Z jakiego powodu kaszmirski szafran uznawany jest za najlepszy na świecie? Dlaczego zbiór szafranu wymaga zaangażowania całej wioski? Jak zmiany klimatu dewastują kaszmirskie pola szafranu? Czy technologia uratuje szafran? Kaszmir balansuje między innowacją a tradycją Szafran to więcej niż przyprawa – to dusza Kaszmiru Po jednym z najgorszych sezonów zbiorów w historii rolnicy z Doliny Kaszmiru coraz głośniej wyrażają obawy o przyszłość swojego najcenniejszego skarbu – szafranu. Tylko przez trzy dni w roku tysiące fioletowych kwiatów zakwitają jesienią, ukazując ukryte wewnątrz ciemnoczerwone nitki – znamiona słupka kwiatu krokusa. Po zerwaniu i wysuszeniu przekształcają się one w najdroższą przyprawę świata, cenioną zarówno za intensywny smak, jak i właściwości lecznicze. Tysiące rolników każdego roku wracały na należące do rodzin poletka, by w listopadzie zrywać delikatne kwiaty krokusa. Tradycyjnie zbiory trwały od świtu do zmierzchu i kończyły się dopiero, gdy słońce znikało za zachodnimi górami, w stronę granicy z Pakistanem. Jednak w czasie wyjątkowo suchego sezonu ostatniej jesieni, który przypadł na przełom października i listopada, dzienne zbiory ograniczyły się do zaledwie kilku godzin. Dla wielu mieszkańców był to najgorszy sezon zbiorów, jaki są w stanie sobie przypomnieć. Dlaczego kaszmirski szafran znika z pól? Naukowcy i rolnicy szukają przyczyn W latach 2024 i 2025 produkcja szafranu w Kaszmirze osiągnęła rekordowo niski poziom. W ciągu dwóch dekad jego uprawy w regionie zmniejszyły się aż o 68%. Lokalni rolnicy i eksperci wskazują, że główną przyczyną są zmieniające się opady i temperatury w zachodnich Himalajach. Przyszłość kaszmirskiego szafranu staje się coraz bardziej niepewna, dlatego wielu producentów stara się łączyć tradycyjne metody z nowoczesną wiedzą, by ratować uprawy. Pampore, miejscowość położona w administrowanej przez Indie części Kaszmiru, znaj…

2026-01-21-125006-The-uncertain-future-of-the-worlds-most-expensive-spice--National-Geographic-i-8356bf3.png
width: 1329
height: 884

To jezioro zamarzło na zielono. Jak to możliwe? Wyjątkowe na skalę świata zjawisko w Czechach
type: item
date: 2026-01-29T12:51:15.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: czechy
subject: lód
subject: przyroda
subject: zima
subject: zmiany klimatyczne
description: Pod koniec 2025 roku na jeziorze Lipno w południowych Czechach pojawił się tajemniczy zielony lód. Spowodowały to organizmy, które niespodziewanie przetrwały zimę.
encoded: Wyobraź sobie, że jako nasz południowy sąsiad idziesz w grudniu na spacer brzegiem swojego ulubionego zalewu – największego zbiornika wodnego w kraju, nazywanego „czeskim morzem”. Jakiego widoku się spodziewasz? Z pewnością zamarzniętej tafli, białego puchu, skrzącego się lodu i wszechogarniającej świątecznej atmosfery. Jakież musiałoby być twoje zdziwienie, gdybyś zobaczył, że zalew Lipno, mimo panującego mrozu jest całkowicie zielony! Zbiornik pokrył się oliwkową taflą, czym wprawił w osłupienie naukowców – to jeden z niewielu takich przypadków na świecie. Winne są, oczywiście, zmiany klimatu i działalność człowieka. Dlaczego jezioro zamarzło na zielono? Sinice zakwitły w grudniu Zielony pejzaż jezioro zawdzięcza zakwitowi sinic – dosyć niespotykanemu w grudniu. Zjawisko szczególnie dobrze widoczne było w okresie świąt Bożego Narodzenia, kiedy jezioro pokrywała cienka i miejscami przejrzysta warstwa lodu. Zielony lód w Lipnie pojawił się w wyniku niecodziennych warunków pogodowych, które sprzyjały utrzymaniu się sinic w toni wodnej nawet po zamarznięciu jeziora. Szczegółową analizę przeprowadzili hydrobiolodzy z Centrum Biologicznego Czeskiej Akademii Nauk, a dokumentację zebrano m.in. dzięki pracy Petra Znachora. Wyjątkowo wytrwałe organizmy Podczas gdy w większości czeskich zbiorników wodnych zakwity sinic zanikają wraz z nadejściem jesieni, jezioro Lipno w Czechach stanowi pod tym względem wyjątek. Długoterminowe dane pokazują, że sinice często spotykane są w nim aż do listopada, a w mniejszych ilościach mogą występować nawet w grudniu i styczniu. Jak to możliwe? Na zalewie panują konkretne warunki, które umożliwiają występującej w nim wytrwałej sinicy Woronichinia naegeliana przetrwanie nawet mrozów. Najważniejsza jest wyjątkowo wysoka koncentracja fosforu w wodzie (w wyniku eutrofizacji, czyli spowodowanego działalnością ludzką przyspieszonego użyźnienia zbiorników – mówiąc wprost, zanieczyszczenia). Przetrwanie sinic pod lodem było możliwe także dzięki wyjąt…

20251224115216-b1bb954.jpg
width: 4000
height: 2730

Niektóre pingwiny wygrywają ze zmianami klimatu na Antarktydzie. Słodko-gorzkie informacje
type: item
date: 2026-01-21T11:56:25.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: antarktyda
subject: antarktyka
subject: pingwiny
subject: ptaki
subject: zmiany klimatyczne
description: Pingwiny na Antarktydzie rozpoczynają swój sezon lęgowy nawet 24 dni wcześniej niż jeszcze dekadę temu – przynajmniej te, które nie potrzebują lodu. To desperacka próba reakcji na szalejące zmiany klimatyczne. Kto wygrywa, a kto przegrywa?
encoded: Badacze z Uniwersytetu Oksfordzkiego z organizacji Penguin Watch przez dziesięć lat pieczołowicie śledzili sezony lęgowe antarktycznych pingwinów. Okazało się, że zmieniające się w zastraszającym tempie warunki lodowego kontynentu służą niektórym gatunkom ptaków, ale inne skazują na zagładę. Pingwiny antarktyczne przyspieszają sezon lęgowy o 24 dni Wyniki badania odbywającego się w latach 2012–2022 ujawniły bezprecedensowe przesunięcie w czasie sezonu lęgowego trzech gatunków pingwinów: białookiego (Pygoscelis adeliae), maskowego (Pygoscelis antarcticus) oraz białobrewego (Pygoscelis papua). Największe zmiany zaobserwowano u pingwinów białobrewych, które rozpoczynają sezon lęgowy średnio o 13 dni wcześniej na dekadę – w niektórych koloniach nawet o 24 dni. Pingwiny białookie i maskowe przyspieszyły okres lęgowy średnio o 10 dni. Tak szybka zmiana fenologiczna nie była dotąd odnotowana u żadnego innego ptaka ani kręgowca. Czy to zwiastun ekologicznej katastrofy? Czemu tak się stało? Naukowcy postanowili to sprawdzić. Wykorzystali dane z 77 kamer poklatkowych rozmieszczonych w 37 koloniach pingwinów na Antarktydzie i subantarktycznych wyspach. Każda kamera była wyposażona w termometr, co pozwoliło śledzić zmiany temperatury w koloniach. Okazało się, że kolonie pingwinów ocieplają się średnio o 0,3°C rocznie – to czterokrotnie szybciej niż wynosi średnia dla Antarktydy (0,07°C rocznie). Taka dynamika sprawia, że są to jedne z najszybciej ocieplających się siedlisk na Ziemi. Naukowcy ostrzegają, że zmiany te mogą prowadzić do zaburzenia dostępności pożywienia oraz wzrostu konkurencji międzygatunkowej. Pingwiny białobrewe, jako gatunek oportunistyczny, mogą zyskać na tych zmianach. Koszt poniosą jednak bardziej wyspecjalizowane, zależne od obecności lodu morskiego i dostępności kryla ptaki – a takimi są pingwiny białookie i maskowe. Które pingwiny mogą wyginąć najszybciej? Pingwiny maskowe żywią się wyłącznie krylem. Ten jest coraz trudniej dostępny, więc już teraz wykaz…

GettyImages-682873959-a298c28.jpg
width: 7732
height: 5155

Zaskakujące odkrycie naukowców: śnieg i deszcz potrafią wyglądać tak samo
type: item
date: 2026-01-21T10:20:16.000Z
creator: Katharine Gammon
subject: Przyroda
subject: deszcz
subject: meteorologia
subject: opady
subject: pogoda
subject: śnieg
subject: zmiany klimatyczne
description: Co dokładnie spada z nieba zimą – śnieg czy deszcz? To pytanie zadają sobie nie tylko kierowcy, ale też naukowcy. Sprawdź, jak próbują je rozwiązać.
encoded: Spis treści: Dlaczego pogoda nie daje jednoznacznych odpowiedzi Wiadra i bajty Nic nie zastąpi ludzkiego oka Naukowcy wykorzystują lasery, satelity, a nawet dźwięk, żeby ustalić, co spada z nieba. Mimo to najlepszym narzędziem wciąż może być ludzkie oko. Od dzieci, które marzą o zjeżdżaniu na sankach, po dorosłych chcących uniknąć śliskich dróg – północne zimy budzą sporo emocji związanych z opadami śniegu. Jednak proste pytanie „Czy pada śnieg?” jest dużo bardziej skomplikowane, niż się wydaje. Na odległym górskim szczycie w Kolorado, w Storm Peak Laboratory, zimą panują dość osobliwe warunki. Naukowcy krzątają się, rozmieszczając ponad 30 urządzeń radarowych i próbników w różnych częściach góry. Ustawiają je też na różnych częstotliwościach, by odpowiedzieć na jedno pozornie proste pytanie: co dokładnie spada z nieba? Jakie są rozmiary i kształty płatków śniegu? I kiedy te opady są w istocie deszczem? Dlaczego pogoda nie daje jednoznacznych odpowiedzi Człowiek potrafi zerknąć przez okno i bardzo szybko ocenić, czy pada śnieg. Dla technologii – nawet tej zaawansowanej – to dużo trudniejsze, a skutki są poważne. Miasta muszą wiedzieć, ile śniegu spada i jaką ma gęstość, żeby zdecydować, czy tankować pługi i wysyłać je w teren. Dokładne pomiary są ważne także dla zarządców dróg, którzy podejmują decyzje o zamknięciach tras. Z kolei zarządzający zasobami wodnymi muszą wiedzieć, co spada z nieba, bo zimowa pokrywa śnieżna często zamienia się później w wodę zasilającą rolnictwo. Deszcz natomiast zwykle szybko spływa w dół rzek. Opady śniegu od dziesięcioleci intrygują naukowców. – To powinien być naprawdę prosty problem – mówi Keith Jennings, dyrektor ds. badań w Water Resources Institute na University of Vermont. – Pada deszcz czy śnieg? Część trudności polega na tym, że sama temperatura nie przesądza o tym, co spadnie. W zakresie różnicy około 5°C opad może być deszczem albo śniegiem – zależnie od tego, jakie warunki napotka wyżej w atmosferze. Dzięki nowym technolog…

GettyImages-520919602-1e3b9a8.jpg
width: 7360
height: 4912