Kwagga wymarła w XIX wieku. Jednak naukowcy nie ustają w próbach przywrócenia tego gatunku
Kwagga niegdyś zasiedlała rozległe tereny Afryki Południowej. Działalność ludzi doprowadziła do wymarcia tego wspaniałego zwierzęcia, ale naukowcy nie ustają w próbach przywrócenia go światu. Czy kwagga doczeka się „wskrzeszenia”? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Jak wyglądała kwagga? Tryb życia kwaggi Dlaczego zebra kwagga wyginęła? Czy kwagga może się odrodzić? Wymieranie gatunków nie jest niczym niezwykłym. Taki proces powtarza się cyklicznie na naszej planecie. Należy jednak podkreślić, że obecnie większość zwierząt nie wymiera z przyczyn naturalnych. Przede wszystkim przyczyniają się do tego ludzie i ich działalność. Jak wyglądała kwagga? Zebra kwagga mierzyła ok. 257 cm długości i od 125 do 135 cm wysokości w kłębie. Na tle innych koniowatych wyróżniała się unikatowym wzorem umaszczenia. Charakterystyczne dla zebr pasy pokrywały tylko przednią część ciała zwierzęcia. Brązowo-biały wzór był najwyraźniejszy na głowie i szyi. Dalej stawał się cieńszy i stopniowo zanikał do jednolitej maści. W części grzbietowej kwagga była kasztanowobrązowa lub czerwonobrązowa. Część brzuszną pokrywała biaława sierść, podobnie jak nogi i ogon. Zdaniem badaczy, w obrębie podgatunku wyraźnie zarysowany był polimorfizm. Niektóre zwierzęta mogły być całkowicie pozbawione pasiastego wzoru. Inne osobniki niemal w całości były pokryte pręgami. Geneza nazwy Skąd wzięła się oryginalnie brzmiąca nazwa zwierzęcia? Wywodzi się z języka khoikhoi, w którym oznacza zebrę. W praktyce mamy tu do czynienia z onomatopeją naśladującą odgłosy, które wydawały kwaggi. Charakterystyczne „kwa-ha-ha” opisuje się jako szczekliwe rżenie. Tryb życia kwaggi Kwagga była najdalej wysuniętym na południe podgatunkiem zebry stepowej. Liczebność pierwotnej populacji określa się na 50 tys. osobników. Zwierzęta zamieszkiwały obszar na na południe od rzeki Oranje. Żyły na otwartych terenach trawiastych, gdzie nie brakowało niskiej roślinności. Niewiele wiadomo na temat zwyczajów tych zwierząt. Najwięcej światła na ten temat rzucają zapiski majora Williama Cornwallisa, angielskiego inżyniera wojskowego. Wynika z nich, że kwaggi żyły w dużych stadach i pozostawały w symbiozie ze strusiami i gnu. W porze suchej migrowały w poszukiwaniu bujniejszych terenów, tworząc długi, przypominający karawanę sznur. Dlaczego zebra kwagga wyginęła? Trudno zliczyć gatunki, po których pozostał tylko zapis kopalny. Wiele z nich wymarło w następstwie zmian klimatycznych i innych naturalnych procesów. Nie brakuje jednak takich, których istnieniu kres położył człowiek. Do tej grupy zalicza się choćby lew workowaty, największy mięsożerny ssak, jaki w plejstocenie przemierzał Australię. Nasz gatunek przyczynił się także do wyginięcia kwaggi. Winą za wymarcie tego gatunku należy obarczyć holenderskich osadników, którzy w XIX wieku kolonizowali obszary, na których żyła kwagga. Tak jak inne zebry, gatunek ten żywił się przede wszystkim różnymi formami roślinności trawiastej. Zwierzęta hodowane przez osadników, głównie kozy i owce, musiały konkurować o pokarm z dziką fauną. Z tego względu prowadzone były masowe polowania, które przypominały zaplanowaną eksterminację. Kwaggi zabijano, by „oczyścić” pastwiska dla zwierząt gospodarskich, ale nie tylko. Polowano na nie także dla mięsa i skór, z których szyto worki na pszenicę. Być może populację tych pięknych zebr udałoby się uratować, gdyby przyrodnicy nie spóźnili się z interwencją w tej kwestii. Kiedy wyginęła kwagga? Ostatnia dzika populacja żyła w Wolnym Państwie Oranii. Zdaniem badaczy, zebra kwagga na wolności wyginęła w 1878 roku. A co z osobnikami żyjącymi w ogrodach zoologicznych? Niestety, próby rozmnażania tych zwierząt w niewoli nie przyniosły sukcesu. Gdy wymarła dzika populacja, w niewoli żyły zaledwie jeden okaz – w Amsterdamie. Klacz mieszkająca w Natura Artis Magistra padła 12 sierpnia 1883 roku. Była ostatnim przedstawicielem tego gatunku, ale o tym fakcie świat dowiedział się dopiero sześć lat później. Przyrodnicy spóźnili się z interwencją Jak to możliwe? Wszystko przez zamieszanie związane z nazwą gatunkową. W języku khoikhoi, termin „quagga” oznacza po prostu zebrę i nie wskazuje na konkretny gatunek lub podgatunek. Kiedy europejscy przyrodnicy pytali o status tych zwierząt, otrzymywali odpowiedź, że wciąż jest ich pod dostatkiem. Gdy zorientowano się, że bariery językowe i sprzeczności w rozumieniu nazwy wprowadziły błędną sugestię, było już za późno, by zrobić cokolwiek. Czy kwagga może się odrodzić? Gatunków wymarłych póki co nie da się przywrócić światu (choć należy podkreślić, że naukowcy czynią ogromne postępy w tym temacie). Należy jednak podkreślić, że kwagga nie była odrębnym gatunkiem, a podgatunkiem zebry stepowej, a to czyni znaczącą różnicę. Klasyfikacja tego zwierzęcia w obrębie gatunku zebra stepowa i stwierdzenie jej bliskiego pokrewieństwa z zebrą damarską dały nadzieje na odtworzenie populacji. W 1987 roku historyk przyrody Reinhold Rau zainicjował w Południowej Afryce „Projekt Quagga” – program, którego celem jest przywrócenie gatunku. Rau zmarł w 2006 roku, ale jego dzieło jest kontynuowane. Odtworzenie populacji jest realizowane poprzez dobór hodowlany. Celem jest pozbawienie zebry stepowej części pasów, uzyskanie odpowiedniej maści i introdukowanie otrzymanych w ten sposób zwierząt w pierwotnym zasięgu występowania kwaggi. Jakie rezultaty daje „Projekt Quagga”? Naukowcy wyselekcjonowali 19 zwierząt z RPA i Namibii ze zredukowanymi pasami w tylnej części ciała, które utworzyły populację założycielską. W 1988 roku urodziło się pierwsze źrebię Rau quagga (nazwane tak w celu odróżnienia zwierząt hodowlanych od wymarłych). 20 stycznia 2005 roku na świat przyszedł Henry – pierwszy źrebak z wyraźnie zredukowanym prążkowaniem w tylnej części ciała. W 2016 roku autorzy projektu wymienili aż 116 zwierząt w 10 lokalizacjach. Nie wszystkie przypominają wymarły podgatunek, jednak wśród nich są też takie, które trudno odróżnić od kwaggi. Projekt daje rezultaty, jednak poza pokaźnym gronem zwolenników, ma też sceptyków. Ci drudzy podnoszą, że o ile zwierzęta uzyskiwane drogą doboru hodowlanego rzeczywiście przypominają wymarłą populację, to genetycznie różnią się od jej przedstawicieli. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Czy zebra jest czarno-biała czy biało-czarna? Nietypowe umaszczenie ma swój cel
Nie wszystkie zebry mają czarne i białe paski. Nieliczne osobniki na skutek mutacji mają sierść wyblakniętą, rudą, przypominającą złoto lub z cętkami zamiast pasków. Zachwycające? Niestety, najnowsze badania mówią, że zwierzęta z nieprawidłowym umaszczeniem mogą stanowić dramatyczny dowód na to, jaka przyszłość czeka ten gatunek.
W tym artykule: Jakiego koloru jest zebra? Skąd się biorą nietypowe paski zebry? Jak geny wpływają na populacje zebr? Co grozi zebrom o nietypowym umaszczeniu? Zebry zazwyczaj zamieszkują afrykańskie sawanny, łąki, lasy oraz nawet górskie tereny. Te społeczne zwierzęta często poruszają się w stadach, zapewniając sobie wzajemną ochronę przed drapieżnikami. Zebry są roślinożercami, głównie pasąc się na trawie, a ich unikatowe paski zebry mogą pełnić funkcję kamuflażu, regulacji temperatury lub nawet odstraszania much. Jakiego koloru jest zebra? Czy zebra jest bardziej czarno-biała czy biało-czarna? Kiedy patrzymy na te fascynujące zwierzęta, zazwyczaj widzimy czarne paski na białym tle. Jeśli jednak przyjrzymy się dokładnie, dostrzeżemy, że zebry są właściwie czarne i pokryte białymi pasami. Te paski to wynik pigmentacji. Potocznie jednak opisuje się zebry jako zwierzęta czarno-białe. Właśnie ze względu na uderzający kontrast ich pasków na tle koloru. W naturze można jednak spotkać również inne kolory zebr. W 2019 roku w rezerwacie narodowym Masai Mara w Kenii naukowcy zarejestrowali źrebaka, którego ciemnobrązowe ciało pokrywały białe plamki. W 2018 roku zaobserwowano zebrę blondynkę, której ciemne pasy wyglądały jak wyblakłe. W 2011 roku z kolei znaleziono zebrę tak gęsto pokrytą brunatnym futrem, że pasków praktycznie nie było widać. Skąd się biorą nietypowe paski zebry? Takie aberracje spowodowane są przeważnie mutacjami genetycznymi wpływającymi na produkcję melaniny – naturalnego barwnika w skórze. U ssaków występują dość rzadko. A naczęściej spotykaną jest albinizm – całkowity brak barwnika. Prof. Brenda Larison z Uniwersytetu Kaliforniejskiego w Los Angeles odkryła jednak coś niezwykłego. Względnie duża liczba – aż 5% zebry stepowej żyjącej w pobliżu jeziora Mburo w Ugandzie miała nietypowe umaszczenie. – Obserwacja dziwnie umaszczonych zebr doprowadziła mnie do pytania. Czy powodem, dla którego jest tak wiele różnych odmian zebr, jest wsobność populacji? – mówi nam amerykańska badaczka. O populacji wsobnej lub chowie wsobnym mówimy wówczas, gdy dochodzi do łączenia się w pary zwierząt spokrewnionych przez wspólnych bliskich przodków. W języku polskim innym określeniem tego zjawiska jest też „kojarzenie krewniacze”, co dobrze oddaje istotę zjawiska. W wyniku chowu wsobnego zanika zmienność genetyczna, może nastąpić uzewnętrznienie się określonych kombinacji genowych w populacji i ich utrwalenie wśród potomstwa. Jak zebry przechytrzyły owady? Zagadka pasków rozwiązana Po co pasy? Służą do zniechęcania uciążliwych i roznoszących choroby owadów zwanych bąkowatymi – stwierdzili ostatnio badacze z Węgier i Szwecji w magazynie Journal of Experimental Biol... Jak geny wpływają na populacje zebr? Aby sprawdzić zasadność swoich podejrzeń, prof. Larison wraz z zespołem przeprowadziła analizy genetyczne 140 zebr stepowych. Wśród nich było 7 zwierząt o nietypowych wzorach na skórze. Badane osobniki pochodziły z 9 miejsc w Afryce, w tym z Parku Narodowego Etosha w Nambii i Parku Narodowego Krugera w RPA. Wyniki badania, opublikowane w czasopiśmie naukowym „Molecular Ecology", pokazały, że bardziej izolowane populacje zebr cechowały się mniejszą różnorodność genetyczną, co nie było zaskoczeniem. Badanie jednak ujawniło również, że te grupy były bardziej skłonne do wydawania na świat nietypowo prążkowanych zebr. To sugeruje, że obserwowane mutacje genetyczne są powodowane słabą różnorodnością genetyczną w subpopulacji. Co grozi zebrom o nietypowym umaszczeniu? – Chociaż badanie obejmowało tylko 7 zwierząt z nietypowym umaszczeniem, wyniki mogą być ostrzeżeniem dla przyszłości zebry stepowej. Mimo że zebry stepowe nie są szczególnie zagrożone, problemy genetyczne mogą sygnalizować niebezpieczne zjawiska – mówi prof. Larison. Wśród zagrożeń spowodowanych chowem wsobnym Larison wymienia m.in. utratę zdolności do kamuflażu. Zebry w biało-czarnym stadzie są dla drapieżników prawdziwym wyzwaniem, bo trudno w tym falującym tłumie wyodrębnić jedno zwierzę. Odmienne umaszczenie sprawi, że taki osobnik stanie się łatwym celem. Zasadność obaw może potwierdzać fakt, że większość zebr o nietypowych wzorach to źrebięta, a nie dorosłe osobniki. ŹRÓDŁA: „Molecular Ecology"
Jak zebry przechytrzyły owady? Zagadka pasków rozwiązana
Po co pasy? Służą do zniechęcania uciążliwych i roznoszących choroby owadów zwanych bąkowatymi – stwierdzili ostatnio badacze z Węgier i Szwecji w magazynie Journal of Experimental Biology.
Jest to przystosowanie ewolucyjne – utrzymują badacze – gdyż zebra w życiu płodowym jest ciemna, a białe prążki pojawiają się niedługo przed urodzeniem. Naukowcy najpierw sprawdzili, jaki kolor muchy preferują: czarny, brązowy, szary czy biały? Zdecydowanie czarny. Biały wręcz je odstręcza. Ale to nie wszystko. Okazało się też, że zebry chroni sposób, w jaki ich paskowana sierść odbija promienie światła. Bąkowate widzą bowiem to, czego my nie dostrzegamy, czyli polaryzację światła. Wykorzystują tę zdolność m.in. do odnajdywania zbiorników wodnych, w których składają jajeczka. (Zwykłe, niespolaryzowane światło słoneczne wskutek odbicia od lustra wody zostaje spolaryzowane poziomo, co służy owadom jako bezbłędny drogowskaz). Teraz zaś naukowcy ustalili, że jasne i ciemne pasy sierści też polaryzują światło, tyle że każdy pasek robi to po swojemu. Widząc taki rozedrgany obraz, bąkowate głupieją i nie chcą do niego lecieć. Badacze wymierzyli nawet optymalną szerokość paska, która najlepiej odstręcza owady. I znowu okazało się, że odmienność naprawdę ma sens. Paulina Szczucińska
Co one tu robią? Dzikie zwierzęta na europejskich ulicach. Zobacz te surrealistyczne zdjęcia [GALERIA]
Zebra na pasach, pingwiny w metrze… Projekt litewskiego artysty podbija serca internautów na całym świecie. Nic dziwnego!
Chociaż Ceslovas Cesnakevicius odwiedził wiele miast, te dwie wizyty zrobiły na nim największe wrażenie. Litewski artysta zeszłej wiosny wybrał się na kilkunastodniową wycieczkę do Amsterdamu, niedługo później - do Londynu. Jak mówi, napatrzył się wtedy na ludzi najróżniejszych kultur i narodowości. Ich oryginalne, nieraz wyzywające stroje nie robiły na nikim specjalnego wrażenia. Obowiązywało niepisane prawo „Nieważne, jak wyglądasz ani skąd pochodzisz, dopóki nie szkodzisz innym -bądź sobą”. Artysta urodził się i wychowywał na Liwie. Jak mówi, w jego kraju - byłej republice Związku Radzieckiego – pomstowało przekonanie, że najważniejsza jest masa, a kto nie jest jej częścią, jest dla niej zagrożeniem. Sam zresztą doświadczył tego wykluczenia. - Zastanawiałem się, jak to możliwe, że w ciągu tych dni, które spędziłem w Amsterdamie i Londynie, nie zauważyłem między tymi ludźmi żadnych wrogich spojrzeń ani komentarzy – opowiada. - Pomyślałem wtedy, że nawet gdyby ulicą przeszła owłosiona bestia (tak właśnie wtedy pomyślałem) nikomu by to nie przeszkadzało… Tak narodził się pomysł na projekt „The Zoo”. Cesnakevicius wykorzystał do tego zdjęcia europejskich metropolii, które fotografował od 2008 roku. Są tu ulice Londynu, Paryża, Barcelony, Berlina i Amsterdamu. Zdjęcia zwierząt zostały wykonane oddzielnie. Surrealistyczne obrazy powstały po nałożeniu warstw. Przyznacie, że działają na wyobraźnię. Więcej: facebook.com/cesnakevicius.art/ View oEmbed on the source website