National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-02-07T08:18:09.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Eksperci ostrzegają: z błonnikiem popełniamy jeden podstawowy błąd
items: Malaria bez paniki, ale z wiedzą. Co naprawdę powinni wiedzieć podróżnicy
items: Dlaczego blizny na twarzy są mniejsze niż na ciele? Czy możemy pozbyć się ich całkowicie?
items: Nowe odkrycie: ludzkie serce samo regeneruje się po zawale. Lekarze są zaskoczeni i pełni nadziei
items: Wystarczą dwa dni jedzenia owsianki, by na długo obniżyć poziom cholesterolu. Naukowcy zrozumieli działanie owsa i mają dowody
items: „To nie jest zwykły ból głowy”. Migrena u kobiet: częstsza, dłuższa i bardziej obciążająca
items: Makaki japońskie relaksują się zimą w gorących źródłach. Ale dla nich to nie tylko odpoczynek po całym dniu „małpowania”
items: Nie każdy tłuszcz szkodzi. Beżowa tkanka tłuszczowa może mieć zaskakującą moc
items: Twój pot skrywa cenne informacje o zdrowiu. Nowy czujnik pozwoli to wykorzystać
items: Nie tylko kobiety i nie tylko rak szyjki. To musisz wiedzieć o HPV, zanim będzie za późno
items: Ten prosty test wykonany w gabinecie lekarskim może zdradzić, jak długo będziesz żyć
items: Zmiany w mózgach astronautów po powrocie z kosmosu. Rozciągają się, ściskają i zmieniają miejsce w głowie
items: Szczepionka na grypę może chronić cię przed rakiem i demencją. Ekspert wyjaśnia, jak to działa
items: Co jedzą na północy, żeby żyć dłużej i spać lepiej? Oto alternatywa dla diety śródziemnomorskiej
items: Twoje nastoletnie dziecko przesypia całe weekendy? To nie lenistwo, to zapobieganie depresji
items: Nie pili, a zachowują się jak po kilku głębszych. Jak działa zespół autobrowaru i co mają z nim wspólnego bakterie w jelitach?
items: „Radykalna”, „sprzeczna” i „ideologiczna”. Nowa piramida żywieniowa z USA krytykowana przez ekspertów
items: Pierwsza w historii ewakuacja załogi Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Scenariusz istnieje od ponad 30 lat!
items: Konserwanty w żywności mogą zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2 i raka
items: Te wyniki mogą zmienić wszystko? Kardiolog komentuje nowe odkrycie o witaminie D
items: Lekarz w kosmosie będzie stać przed trudnym wyzwaniem. Kluczowy jest tu jego wiek
items: Żmija gabońska jest mistrzynią kamuflażu. To jeden z najjadowitszych węży Afryki
items: Co jama ustna może powiedzieć o zdrowiu człowieka – znacznie więcej niż sądziliśmy
items: Niektóre ssaki potrafią wstrzymywać ciążę – gdy zrozumiemy jak to robią, będziemy mogli pokonać raka
items: Masz problemy ze snem? Ta jedna rzecz ma największy wpływ na to, jak śpisz i jak się budzisz

Eksperci ostrzegają: z błonnikiem popełniamy jeden podstawowy błąd
type: item
date: 2026-02-07T08:17:56.000Z
creator: Leah Worthington
subject: Nauka
subject: diety
subject: jedzenie
subject: mikroby
subject: Zdrowie
description: Błonnik od lat uznawany jest za jeden z najważniejszych składników zdrowej diety, ale eksperci podkreślają, że problemem nie zawsze jest jego ilość. Coraz więcej badań pokazuje, że kluczowe znaczenie ma różnorodność błonnika oraz to, jak oddziałuje on z mikrobiomem jelitowym.
encoded: Spis treści: Nie każdy błonnik działa tak samo Rola błonnika w mikrobiomie i odporności Czy suplementy błonnika to dobre rozwiązanie? Mimo dziesięcioleci zaleceń żywieniowych błonnik wciąż należy do składników, których w diecie brakuje najczęściej – zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych. Według amerykańskiego Departamentu Rolnictwa nawet 97 procent Amerykanów spożywa mniej niż zalecana dzienna ilość, czyli 25–34 gramy błonnika dla osób dorosłych. – To składnik odżywczy ważny dla zdrowia publicznego – mówi Hannah Holscher, profesor żywienia na University of Illinois Urbana-Champaign. – Zdecydowana większość ludzi go nie je… a to prawdopodobnie sprzyja rozwojowi chorób przewlekłych. Nie oznacza to jednak, że rozwiązaniem jest stosowanie suplementów. Eksperci podkreślają, że korzyści zdrowotne zależą od rodzaju błonnika, jego formy oraz tego, jak oddziałuje z układem trawiennym. Oto, co warto wiedzieć. Nie każdy błonnik działa tak samo Wbrew temu, co mogą sugerować etykiety, błonnik pokarmowy nie jest jednym, jednolitym składnikiem. – Błonnik to w gruncie rzeczy pojęcie parasolowe, obejmujące wiele różnych typów węglowodanów złożonych – wyjaśnia Holscher. – Ponieważ rodzajów błonnika jest tak dużo, działają one różnie, zależnie od pochodzenia. Część zamieszania wynika z tego, że „błonnik” podany na etykiecie nie zawsze mówi, jak zachowa się on w organizmie. Naukowcy zwykle dzielą błonnik na dwie główne kategorie – rozpuszczalny i nierozpuszczalny. Kryterium jest to, jak zachowuje się w wodzie i w jelitach. Błonnik rozpuszczalny, na przykład beta-glukany obecne w pełnych ziarnach, takich jak owies, tworzy lepki żel. Taka substancja wiąże cholesterol, spowalnia trawienie, zwiększa uczucie sytości i ogranicza gwałtowne skoki poziomu cukru we krwi. Błonnik nierozpuszczalny, jak celuloza występująca w orzechach i roślinach strączkowych, działa mechanicznie. Ułatwia przesuwanie się treści pokarmowej i przyspiesza pasaż jelitowy. Choć oba typy działają inaczej, oba są ważne w zdr…

GettyImages-1465039109-71eb4c3.jpg
width: 5760
height: 3840

Malaria bez paniki, ale z wiedzą. Co naprawdę powinni wiedzieć podróżnicy
type: item
date: 2026-02-03T12:40:24.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Nauka
subject: malaria
subject: Zdrowie
description: Malaria wciąż budzi niepokój wśród podróżników, choć wiedza na jej temat jest dziś znacznie większa niż jeszcze kilkanaście lat temu. To poważna choroba zakaźna przenoszona przez komary, która występuje głównie w krajach tropikalnych, ale przy odpowiedniej profilaktyce ryzyko zachorowania można znacząco ograniczyć. Zamiast straszyć, warto zrozumieć, gdzie malaria rzeczywiście stanowi zagrożenie, jak się przed nią chronić i kiedy zachować szczególną czujność.
encoded: Spis treści: Czym jest malaria i dlaczego wciąż budzi emocje? Gdzie malaria naprawdę występuje – a gdzie nie? Objawy malarii – dlaczego bywają mylące? Czy można się zaszczepić przeciwko malarii? Profilaktyka – najskuteczniejsza broń przeciw malarii Malaria bez paniki – ale z rozsądkiem Wokół malarii narosło wiele mitów i uproszczeń, które często prowadzą do niepotrzebnej paniki albo – przeciwnie – do lekceważenia realnego ryzyka. Tymczasem współczesna medycyna jasno określa, w jakich regionach świata choroba występuje, kto jest najbardziej narażony oraz jakie działania profilaktyczne są skuteczne. Świadomy podróżnik nie musi rezygnować z wypraw do egzotycznych krajów, ale powinien wiedzieć, jak rozpoznać objawy, kiedy skonsultować się z lekarzem i dlaczego ochrona przed ukłuciami komarów oraz odpowiednio dobrane leki odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu zachorowaniu. Czym jest malaria i dlaczego wciąż budzi emocje? Malaria to choroba zakaźna wywoływana przez pasożyty z rodzaju Plasmodium, przenoszone na ludzi przez ukłucia zakażonych samic komarów Anopheles. Choć w Europie niemal o niej zapomniano, na świecie wciąż pozostaje jednym z najpoważniejszych zagrożeń zdrowotnych w regionach tropikalnych i subtropikalnych. Najczęściej u ludzi chorobę powodują cztery gatunki pasożyta: Plasmodium falciparum – najgroźniejszy, odpowiedzialny za ciężkie postacie i zgony, Plasmodium vivax, Plasmodium ovale, Plasmodium malariae. To właśnie P. falciparum odpowiada za większość ciężkich przypadków, zwłaszcza w Afryce Subsaharyjskiej. Przebieg zakażenia może być gwałtowny i prowadzić do powikłań neurologicznych, niewydolności narządów, a nawet śmierci – szczególnie u osób nieleczonych lub leczonych zbyt późno. Gdzie malaria naprawdę występuje – a gdzie nie? Malaria nie występuje „wszędzie”, choć czasem tak się ją przedstawia. Choroba pozostaje endemiczna w wielu krajach: Afryki (szczególnie Subsaharyjskiej), Azji Południowej i Południowo-Wschodniej, Ameryki Środkowej i Południowej,…

komar-malaria-GettyImages-944691370-b0b184b.jpg
width: 5400
height: 3526

Dlaczego blizny na twarzy są mniejsze niż na ciele? Czy możemy pozbyć się ich całkowicie?
type: item
date: 2026-02-01T09:02:45.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: skóra
subject: twarz
subject: Zdrowie
description: Rany na twarzy goją się z mniejszym bliznowaceniem niż na reszcie ciała. Czy zatem naszemu organizmowi zależy na wyglądzie? No cóż, nie do końca. Ale nowe odkrycie może nam pomóc całkowicie pozbyć się blizn.
encoded: Wyjątkowe właściwości skóry twarzy i mechanizmy gojenia się ran sprawiają, że blizny na twarzy są mniejsze niż na innych częściach ciała. Naukowcy z Uniwersytetu Stanforda lepiej je zrozumieli i sugerują, że możliwe jest gojenie bez blizn. Co decyduje o mniejszym bliznowaceniu twarzy? Proces bliznowacenia nie jest jedynie problemem estetycznym. Twarde i grube blizny upośledzają funkcję tkanek i mogą prowadzić do przewlekłego bólu czy zaburzeń fizjologicznych. Jak wyjaśnia prof. chirurgii Michael Longaker z Centrum Medycznego Uniwersytetu Stanforda, ewolucja sprzyjała szybkiemu gojeniu ran na ciele – nawet kosztem powstania twardych blizn – aby chronić organizm przed krwotokiem czy infekcją. Twarz natomiast wymaga utrzymania maksymalnej funkcjonalności (widzenie, oddychanie, odżywianie), dlatego jej gojenie jest bardziej „zachowawcze”, nastawione na regenerację, a nie tylko na zamknięcie rany. Kluczowa rola fibroblastów Najważniejszym odkryciem badaczy z Uniwersytetu Stanforda było wskazanie, że tkanka twarzy pochodzi z innej linii rozwojowej niż reszta ciała. Komórki skóry twarzy wywodzą się z tzw. grzebienia nerwowego, podczas gdy większość tkanek ciała pochodzi z mezodermy. Działają w niej tzw. fibroblasty. W serii eksperymentów z wykorzystaniem myszy wykazano, że: rany na twarzy i skórze głowy goją się z mniejszą ekspresją białek odpowiadających za włóknienie (np. kolagen I), nawet po przeszczepieniu skóry z twarzy na inne części ciała jej właściwości regeneracyjne zostają zachowane, przeszczepienie nawet niewielkiej liczby fibroblastów pochodzenia twarzowego na inne partie skóry wywołuje tam gojenie z minimalnym bliznowaceniem. Co to oznacza dla przyszłości leczenia blizn? Odkrycie właściwości fibroblastów – nawet po przeszczepieniu – otwiera drogę do opracowania terapii, które pozwolą leczyć (lub nawet zapobiegać) bliznom nie tylko na twarzy, ale i na całym ciele oraz w narządach wewnętrznych. Prof. Longaker podkreśla, że nie trzeba wymieniać wszystkich fibrobl…

GettyImages-2189423965-9d0fdf0.jpg
width: 7680
height: 4320

Nowe odkrycie: ludzkie serce samo regeneruje się po zawale. Lekarze są zaskoczeni i pełni nadziei
type: item
date: 2026-01-31T07:28:49.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: lekarze
subject: przeszczep
subject: serce
subject: Zdrowie
description: Ludzkie ciało ma przed nami wciąż wiele tajemnic. Naukowcy odkryli, że po zawale serce jest w stanie samo zrekonstruować komórki mięśniowe, które wcześniej uważano za martwe. Odbudowa serca to nie fikcja ani cyberpunkowa wizja przyszłości. Ta dzieje się na naszych oczach.
encoded: Naukowcy z Uniwersytetu w Sydney dokonali odkrycia, które może zmienić oblicze kardiologii. Po raz pierwszy w historii wykazano, że ludzkie komórki mięśnia sercowego są zdolne do samoczynnej regeneracji po zawale. Wyniki, które zmieniają przyszłość leczenia niewydolności, opublikowano w czasopiśmie „Circulacion Research”. Próbki z żywego serca pozwoliły na rewolucyjne odkrycie Przełomowa w badaniu była możliwość pobrania żywych próbek mięśnia sercowego od pacjentów w czasie operacji bypassów w Royal Prince Alfred Hospital w Sydney. Te wyjątkowe próbki – tzw. pre-mortem (czyli będące przeciwieństwem analizy pośmiertnej) – pozwoliły naukowcom analizować procesy zachodzące w sercu tuż po zawale. Metodę pobierania opracowali prof. Paul Bannon i prof. Sean Lal – specjalizujący się w niewydolności serca. Ich technika umożliwiła pozyskanie tkanek z uszkodzonych i zdrowych części, co było kluczowe dla przeprowadzenia porównań. – Dzięki możliwości pracy z żywą ludzką tkanką otrzymujemy dokładniejsze i bardziej wiarygodne dane do tworzenia nowych terapii dla pacjentów z chorobami serca – mówi prof. Lal. Serce po zawale jak nowe? – Nasze badanie pokazuje, że choć serce po zawale zostaje naznaczone blizną, to jednocześnie wytwarza nowe komórki mięśniowe. Otwiera to zupełnie nowe możliwości terapeutyczne – mówi dr Robert Hume, kierownik Translational Reserach w Baird Institute, główny autor badania. Dotychczas proces mitozy komórek mięśnia sercowego obserwowano jedynie u myszy. Teraz, gdy zjawisko to zostało zaobserwowane także u ludzi, stanowi ono wielki krok nawet w stronę regeneracji serca. W Polsce żyje ponad milion pacjentów z niewydolnością serca – czy można im pomóc? Zawał serca może zniszczyć nawet jedną trzecią jego komórek. Mimo postępów w leczeniu, wielu pacjentów po zawale rozwija niewydolność serca – stan, który obecnie można skutecznie leczyć jedynie za pomocą transplantacji. W Polsce, według statystyk, żyje 1,3 mln osób z niewydolnością, a rocznie wykonuje się zal…

GettyImages-2193239681-c411d40.jpg
width: 5220
height: 3480

Wystarczą dwa dni jedzenia owsianki, by na długo obniżyć poziom cholesterolu. Naukowcy zrozumieli działanie owsa i mają dowody
type: item
date: 2026-01-27T07:48:29.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: diety
subject: jedzenie
subject: Zdrowie
description: Krótkotrwała dieta oparta na owsie wydaje się być zaskakująco skuteczna w obniżaniu poziomu cholesterolu i działa… w dwa dni. Chociaż brzmi to jak niechciana reklama wyskakująca przy przeglądaniu internetu, to są to prawdziwe wyniki badań niemieckich naukowców. Sprawdzają oni, jak to w ogóle możliwe, że efekty utrzymują się nawet 6 tygodni.
encoded: Dieta owsiana może obniżyć „zły” cholesterol aż o 10% i wystarczy stosować ją przez dwa dni. Badanie z Uniwersytetu w Bonn poruszyło środowisko naukowe. Kluczową rolę mają odgrywać beta-glukany, czyli rozpuszczalny błonnik naturalnie występujący w ziarnach owsa. Owsianka na cholesterol – mechanizm potwierdzony naukowo Owsianka wyróżnia się na tle innych zbóż wysoką zawartością beta-glukanów. Te rozpuszczalne frakcje błonnika pokarmowego wiążą cholesterol w jelitach i ograniczają jego wchłanianie do krwi, co potwierdzają liczne badania. W praktyce prowadzi to do spadku stężenia cholesterolu całkowitego oraz LDL, czyli tzw. „złego” cholesterolu. Wiedzieli to nasi przodkowie: owsianka jest daniem, które towarzyszy ludzkości od nawet 5000 lat. W randomizowanym badaniu Uniwersytetu w Bonn wykazano, że już dwudniowa dieta oparta na płatkach owsianych znacząco obniża poziom LDL – nawet o 10%, a efekt ten utrzymuje się przez kolejne tygodnie. Co ważne, poprawa profilu lipidowego wiązała się również ze wzrostem „dobrego” cholesterolu HDL oraz z korzystnym wpływem na ciśnienie krwi i masę ciała. Jak jeść owies? Badacze sprawdzili, kiedy działa najlepiej Badanie objęło 68 osób – kobiety i mężczyzn cierpiących na zespół metaboliczny związany ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na cukrzycę. Uczestnicy zostali podzieleni na dwie grupy. Jedna grupa przez dwa dni spożywała wyłącznie owsiankę – 300 gramów ugotowanych płatków owsianych dziennie z niewielkim dodatkiem owoców lub warzyw. Ich dzienne spożycie kalorii wynosiło zaledwie połowę zwyczajowej wartości. Druga grupa (kontrolna) również stosowała dietę niskokaloryczną, ale bez owsa. Celem eksperymentu było sprawdzenie, czy krótka, intensywna dieta owsiana przyniesie zauważalne efekty zdrowotne w porównaniu do diety kontrolnej. Jakie zmiany zaobserwowano po dwóch dniach? Po zaledwie 48 godzinach osoby na diecie owsianej odnotowały spektakularny spadek poziomu cholesterolu LDL. 10% to wynik znacznie wyższy niż w grupie kontrolnej…

GettyImages-1249206154-9bc0e36.jpg
width: 6720
height: 4480

„To nie jest zwykły ból głowy”. Migrena u kobiet: częstsza, dłuższa i bardziej obciążająca
type: item
date: 2026-01-24T11:15:40.000Z
creator: Annika Hom
subject: Nauka
subject: ból
subject: nauka
subject: neurologia
subject: Zdrowie
description: Dlaczego kobiety mają migreny częściej niż mężczyźni? Nowe badanie pokazuje nie tylko różnice w częstości, ale i w długości napadów bólu głowy. Eksperci komentują wyniki.
encoded: Spis treści: Migrena to więcej niż ból głowy – czym naprawdę jest? Migrena to nie „zwykły ból głowy” – co naprawdę dzieje się w organizmie Hormony i nerw trójdzielny - kluczowy związek Migrena a cykl menstruacyjny i wiek Dlaczego potrzebujemy więcej badań o migrenie u kobiet? Kobiety nie tylko częściej doświadczają migreny niż mężczyźni – statystycznie są na nią aż trzykrotnie bardziej narażone. Nowe badanie pokazuje również, że u kobiet napady migreny trwają dłużej. Analizę opublikowano w grudniu 2025 roku w prestiżowym czasopiśmie „The Lancet Neurology”. Naukowcy przeanalizowali dane dotyczące bólów głowy pochodzące od 41 tysięcy pacjentek i pacjentów z 18 krajów. – Sama częstość występowania niewiele nam mówi – podkreśla Andreas Kattem Husøy, jeden z głównych autorów badania i naukowiec z Norwegian Center for Headache Research. – Kluczowe jest również to, jak choroba wpływa na codzienne funkcjonowanie poszczególnych osób. Migrena to więcej niż ból głowy – czym naprawdę jest? Autorzy badania oparli się na ankietach wypełnianych przez pacjentów, w których zapisywali oni typowy czas trwania oraz częstotliwość napadów migreny. Po raz pierwszy przeanalizowano także, jak długo trwają napady migreny w zależności od wieku i płci. Wyniki pokazują, że łączny czas cierpienia z powodu migren u kobiet jest niemal dwukrotnie większy niż u mężczyzn. Ponieważ kobiety doświadczają migren również częściej, autorzy publikacji w „The Lancet” wnioskują, że tzw. „obciążenie chorobą” jest u nich ponad dwa razy większe niż u mężczyzn. Skąd bierze się ta różnica? O najważniejsze obecne hipotezy zapytaliśmy neurologów. Migrena to nie „zwykły ból głowy” – co naprawdę dzieje się w organizmie Wbrew powszechnemu przekonaniu migrena nie jest zwykłym bólem głowy. Zwraca na to uwagę dr Messoud Ashina, dyrektor jednostki badań nad migreną u ludzi w Danish Headache Center. Podczas napadu wiele osób doświadcza także innych uciążliwych objawów, takich jak nudności i wymioty, silne zmęczenie czy nadw…

migrena-u-kobiet-64c0697.jpeg
width: 5463
height: 3642

Makaki japońskie relaksują się zimą w gorących źródłach. Ale dla nich to nie tylko odpoczynek po całym dniu „małpowania”
type: item
date: 2026-01-22T12:42:48.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: gorące źródła
subject: japonia
subject: makak
subject: małpy
subject: pasożyty
subject: Zdrowie
description: Małpy śnieżne – zrelaksowane, z przymrużonymi oczami, zanurzone w parującej wodzie – to symbol japońskiej prefektury Nagano. One też wiedzą, że moczenie zamarzniętych kończyn w gorących źródłach to najlepsze, co można zafundować sobie zimą. Czy to one wymyśliły SPA?
encoded: Naukowcy z Uniwersytetu w Kioto odkryli, ze charakterystyczne zachowanie makaków japońskich zapewnia im nie tylko ciepło – ma dla nich konkretne działanie zdrowotne. Te niezwykłe naczelne mogą wiedzieć – nawet intuicyjnie – więcej niż my. Wyniki opublikowali w czasopiśmie „Primates”. Nietypowe zimowe rytuały makaków – małpie SPA Samice małp śnieżnych (czyli makaków japońskich) z Jigokudani Snow Monkey Park w prefekturze Nagano chętnie korzystają z parujących wód – zwłaszcza w trakcie srogich zim. Do tej pory sądzono, że rytuał ten służy głównie termoregulacji i łagodzeniu stresu. Najnowsze badania ujawniają, że efekt tych kąpieli sięga znacznie głębiej – dosłownie. Naukowcy postanowili zbadać, czy „małpie SPA” wpływa na pasożyty i mikrobiom jelitowy. W ciągu dwóch zim przeprowadzili badania, podczas których obserwowali grupę samic, porównując osobniki regularnie kąpiące się z tymi, które nie korzystały z gorących źródeł. Nie wszystkim makakom jest to bowiem w smak. Chcieli ustalić, czy gorące źródła wpływają na tzw. holobiont makaka – zintegrowany układ biologiczny składający się z gospodarza (małpy) i towarzyszących mu mikrobów oraz pasożytów. Ludzie mają całkiem podobny. Jak kąpiele wpływają na małpy? Badacze pod kierownictwem Abdullaha Langgenga odkryli, że gorąca woda zmienia holobiont makaków. U samic kąpiących się zauważono zmienione rozmieszczenie wszy, co sugeruje, że kąpiel może zakłócać ich aktywność lub składanie jaj. Jednocześnie analiza mikrobiomu jelitowego ujawniła różnice pomiędzy małpami kąpiącymi się a niekorzystającymi z gorących źródeł. Choć ogólna różnorodność mikroorganizmów była podobna, to niektóre rodzaje niekorzystnych bakterii występowały w większej liczbie u osobników niebiorących kąpieli. Czy kąpiele w gorącej wodzie są niebezpieczne? Co z pasożytami? Wbrew obawom, że wspólne kąpiele mogą prowadzić do wzrostu liczby pasożytów jelitowych, badania nie wykazały zwiększonej obecności takich infekcji u makaków korzystających z gorących źródeł…

GettyImages-1330565727-58a59c8.jpg
width: 6000
height: 4000

Nie każdy tłuszcz szkodzi. Beżowa tkanka tłuszczowa może mieć zaskakującą moc
type: item
date: 2026-01-19T09:31:48.000Z
creator: Bethany Brookshire
subject: Nauka
subject: badania
subject: badania naukowe
subject: krew
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: Beżowa tkanka tłuszczowa, otaczająca naczynia krwionośne, może chronić serce i wpływać na ciśnienie krwi. Nowe badania zmieniają nasze spojrzenie na rolę tłuszczu w organizmie.
encoded: Spis treści: Różne oblicza tłuszczu w organizmie Beżowe komórki tłuszczowe pod lupą Geny, enzymy i wpływ na ciśnienie Co może to oznaczać dla zdrowia człowieka? Nowe badanie na myszach sugeruje, że „beżowy” tłuszcz otaczający naczynia krwionośne potrafi wysyłać do tętnic sygnały uspokajające. Odsłania to nieoczekiwane biologiczne powiązanie między tkanką tłuszczową a zdrowiem serca. Zbyt duża ilość tłuszczu w organizmie wiąże się z całym szeregiem negatywnych skutków, w tym z wysokim ciśnieniem krwi – czyli nadciśnieniem. To problem, z którym zmaga się niemal 50 procent dorosłych mieszkańców USA. Łatwo więc założyć, że mniej tłuszczu zawsze oznacza lepiej. Wpływ tłuszczu nie jest jednak tak jednoznaczny. Zależy to od rodzaju: tkanka tłuszczowa może być biała, brązowa lub beżowa. W nowym badaniu na myszach naukowcy stwierdzili, że beżowe komórki tłuszczowe, „ukryte” przy niektórych naczyniach krwionośnych, wysyłają sygnały pomagające tętnicom się rozluźniać. Dzięki temu ciśnienie krwi pozostaje niższe. Wyniki, opublikowane 15 stycznia w prestiżowym czasopiśmie „Science” pokazały też, że osoby z pewnymi wariantami genetycznymi związanymi z ekspresją beżowych komórek tłuszczowych częściej mają nadciśnienie. To sugeruje, że ta wyspecjalizowana tkanka tłuszczowa – oraz sygnały chemiczne, które wysyła – mogą w przyszłości wskazać nowe kierunki leczenia. Różne oblicza tłuszczu w organizmie Z biologicznego punktu widzenia tkanka tłuszczowa nie jest jednym, jednolitym „bytem”. Naukowcy traktują ją raczej jak narząd dokrewny: zbiór różnych typów komórek, które wysyłają do organizmu sygnały hormonalne. – Ludzie zwykle myślą o tkance tłuszczowej jako o czymś nieprzyjemnym i szkodliwym – mówi Patrick Seale, biolog z University of Pennsylvania w Filadelfii, który nie brał udziału w badaniu. – A jest dokładnie odwrotnie. Tkanka tłuszczowa zarówno magazynuje, jak i spala energię. Może też zwiększać lub zmniejszać ilość energii zużywanej przez organizm, czyli wpływać na tempo metabo…

GettyImages-549602961-4868a2c-e1768816454371.jpg
width: 2000
height: 1701

Twój pot skrywa cenne informacje o zdrowiu. Nowy czujnik pozwoli to wykorzystać
type: item
date: 2026-01-18T11:58:41.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: pot
subject: sen
subject: stres
subject: Zdrowie
description: Czy analiza potu może monitorować nasz sen lepiej niż smartwatche? Naukowcy z Teksasu są takiego właśnie zdania. Opracowali nowatorski czujnik, wykrywający w pocie melatoninę i kortyzol – dwa kluczowe hormony regulujące cykl snu i czuwania. Co jeszcze kryje się na naszej skórze? Czy to koniec pobierania krwi i śliny?
encoded: Niewielkie urządzenie noszone na ciele może w nieinwazyjny sposób dostarczać informacji nie tylko o jakości snu. Nowy czujnik pozwala na nieinwazyjny pomiar hormonów z tzw. potu pasywnego, czyli wytwarzanego naturalnie przez organizm. Jak działa czujnik i co pot mówi nam o jakości snu? W odróżnieniu od tradycyjny metod wymagających pobierania śliny, nowy czujnik CORTI pozwala śledzić naturalne zmiany hormonalne bez dyskomfortu. Najważniejsze jest to, że umożliwia nieinwazyjne i ciągłe monitorowanie poziomu hormonów (głównie melatoniny i kortyzolu). Eliminuje zatem potrzebę wybudzania pacjenta w celu zbierania próbek. Urządzenie wykorzystuje elektrochemiczne sensory, które reagują z biomarkerami w pocie, generując sygnał proporcjonalny do stężenia danego związku. Wyniki pomiarów przesyłane są do aplikacji na smartfonie, umożliwiając użytkownikowi bieżącą kontrolę zmian hormonalnych. Jakie znaczenie dla snu ma melatonina i kortyzol? Melatonina to hormon produkowany głównie przez szyszynkę w mózgu, którego wydzielanie wzrasta wieczorem i osiąga szczyt w nocy, pomagając zasnąć i utrzymać głęboki sen. Kortyzol, zwany hormonem stresu, jest wydzielany przez nadnercza i jego poziom rośnie nad ranem, przygotowując organizm do aktywności w ciągu dnia. Prawidłowe proporcje tych hormonów gwarantują zdrowy rytm snu i czuwania. Zaburzenia w poziomach melatoniny i kortyzolu mogą prowadzić nie tylko do problemów ze snem i bezsenności, ale także przewlekłego zmęczenia, a nawet depresji. Czy pomiar z potu jest wiarygodny? Naukowcy to sprawdzili W badaniu przeprowadzonym przez zespół z Teksańskiego Uniwersytetu w Dallas wzięło udział 43 uczestników, którzy przez 48 godzin nosili urządzenie CORTI. W trakcie eksperymentu pobierano od nich także 12 próbek śliny, aby porównać je z wynikami czujnika. Analiza wyników wykazała, że odczyty z czujnika potu były niemal identyczne z wynikami testów śliny. – Precyzyjne i ciągłe monitorowanie kortyzolu i melatoniny jest kluczowe dla zrozumienia i …

GettyImages-89003716-e179ae2.jpg
width: 5256
height: 3508

Nie tylko kobiety i nie tylko rak szyjki. To musisz wiedzieć o HPV, zanim będzie za późno
type: item
date: 2026-01-17T11:59:01.000Z
creator: Helen Bradshaw
subject: Nauka
subject: nauka
subject: szczepionki
subject: wirusy
subject: Zdrowie
description: Wirus HPV to najczęstsze zakażenie przenoszone drogą płciową, które może prowadzić do poważnych nowotworów. Choć można mu skutecznie zapobiegać, wciąż krąży na jego temat wiele mitów. Lekarki tłumaczą, co każdy rodzic powinien wiedzieć.
encoded: Spis treści: Dlaczego szczepionka jest tak ważna? HPV to problem nie tylko kobiet Dlaczego nie wszyscy szczepią dzieci? Najczęstsze mity o HPV – co mówią lekarki? HPV to najczęstsze zakażenie przenoszone drogą płciową w Stanach Zjednoczonych. Typy niskiego ryzyka mogą powodować brodawki narządów płciowych, a typy wysokiego ryzyka – nowotwory. Większość zakażonych osób nawet nie wie o infekcji. W wielu przypadkach wirus ustępuje samoistnie. Problem pojawia się, gdy typy wysokiego ryzyka utrzymują się w organizmie. Mogą wtedy prowadzić do raka szyjki macicy oraz innych nowotworów. Wiele typów wysokiego ryzyka można skutecznie ograniczyć dzięki szczepieniom. W USA jednak wciąż za mało osób się szczepi, by spowolnić rozprzestrzenianie się zakażeń. Dla porównania Australia odniosła duży sukces w eliminowaniu niektórych typów HPV dzięki programom szczepień. – Całkowicie wyeliminowali brodawki narządów płciowych, i to dzięki szczepionce – mówi Megan Huchko, ginekolożka z Duke Global Health Institute. – Prawie osiągnęli progi WHO dla eliminacji raka szyjki macicy, bo kompleksowo zaszczepili zarówno chłopców, jak i dziewczęta. Dlaczego szczepionka jest tak ważna? Szczepionki przeciw HPV, zwykle podawane w wieku 11–12 lat w dwóch dawkach, znacząco zmniejszają ryzyko nowotworów związanych z HPV. Jednocześnie niedawne badania sugerują, że szczepienie jednodawkowe może mieć podobną skuteczność. – To szczepionka, która zapobiega nowotworom — i to jest naprawdę niesamowite – mówi Lisa Rahangdale, ginekolożka z UNC Health. W ubiegłym roku w Stanach Zjednoczonych nieco ponad 62% nastolatków uznano za osoby z kompletną serią szczepienia przeciw HPV. Szczepionka przeciw HPV, Gardasil-9, chroni przed dziewięcioma typami HPV o najwyższym ryzyku i zmniejsza ryzyko nowotworów związanych z HPV o ponad 90%. HPV to problem nie tylko kobiet Prawie wszystkie przypadki raka szyjki macicy wynikają z zakażenia HPV, dlatego sporo uwagi publicznej koncentruje się na szczepieniu dziewcząt i kobiet. …

GettyImages-685029949-1-acbcfc0.jpg
width: 6000
height: 4000

Ten prosty test wykonany w gabinecie lekarskim może zdradzić, jak długo będziesz żyć
type: item
date: 2026-01-17T08:16:06.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: choroby
subject: mięśnie
subject: serce
subject: Zdrowie
description: Siła uścisku dłoni może przewidywać długość życia i stan zdrowia. Lekarze coraz częściej sięgają po ten wskaźnik, bo daje pełniejszy obraz niż BMI czy ciśnienie tętnicze. Zobacz, co naprawdę oznacza mocny chwyt.
encoded: Spis treści: Siła dłoni jako sygnał całego organizmu Jak działa test siły chwytu Dlaczego silny chwyt oznacza dłuższe życie Jak siła chwytu wpływa na codzienne funkcjonowanie Jak zadbać o siłę uścisku z wiekiem Dlaczego siła uścisku dłoni może być jednym z najlepszych wskaźników tego, jak dobrze – i jak długo – żyjesz. To, jak mocno potrafisz ścisnąć dłoń, daje lekarzom szybki obraz ogólnego stanu zdrowia. Badania konsekwentnie łączą silny uścisk z lepszym zdrowiem i dłuższym życiem. Przy odkręcaniu słoików, noszeniu zakupów, otwieraniu drzwi czy podpieraniu się, gdy tracimy równowagę, większość z nas korzysta z siły chwytu znacznie częściej, niż nam się wydaje. Te drobne ruchy rzadko kojarzą się z „kondycją”, a jednak mają znaczenie. – Siła uścisku dłoni to jeden z najbardziej niedocenianych wskaźników długoterminowego zdrowia – mówi Pete Rohleder, kinezjolog z Kansas State University. – Jeden uścisk pokazuje skumulowane efekty tego, jak się ruszamy, jak się odżywiamy, jak się regenerujemy i jak żyjemy. Siła dłoni jako sygnał całego organizmu To, jak mocno potrafisz ścisnąć dłoń, jest też konsekwentnie powiązane z ryzykiem chorób przewlekłych, niepełnosprawności, a nawet przedwczesnej śmierci. Czasem przewiduje wyniki trafniej niż tradycyjne miary, takie jak ciśnienie tętnicze krwi czy wskaźnik BMI. Test, który wygląda jak sprawdzian samej dłoni, jest migawką tego, jak starzeją się i współdziałają różne układy organizmu. Dlatego naukowcy coraz częściej opisują siłę chwytu jako funkcjonalny „parametr życiowy”. – Ponieważ siła uścisku zależy od tak wielu czynników działających przez całe życie, może nam powiedzieć dużo o zdrowiu ciała, a szczególnie mózgu – mówi Darryl Leong, dyrektor programu kardioonkologii w McMaster University i Hamilton Health Sciences. Jak działa test siły chwytu Siłę chwytu mierzy się za pomocą ręcznego dynamometru, który rejestruje siłę podczas krótkiego, izometrycznego ściśnięcia. Wyniki mogą wynosić od około 18 kg u osoby ze słabym chwytem …

GettyImages-155388533-1-4ca72aa.jpg
width: 3520
height: 2560

Zmiany w mózgach astronautów po powrocie z kosmosu. Rozciągają się, ściskają i zmieniają miejsce w głowie
type: item
date: 2026-01-14T14:13:53.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: astronauci
subject: loty w kosmos
subject: mózg
subject: Zdrowie
description: Pobyt w mikrograwitacji prowadzi do szokujących zmian w funkcjonowaniu mózgu. Astronauci doświadczają rozciągania i ściskania wybranych struktur oraz zmian w objętości płynu mózgowo-rdzeniowego. Co siedzi w głowie Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego i z czym musi mierzyć się ze swoimi kolegami po powrocie na Ziemię?
encoded: Badania naukowców z Uniwersytetu Florydy ujawniają zaskakujące zmiany w mózgu astronautów po powrocie z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Odkształcają się przez mikrograwitację jeszcze bardziej, niż nam się wcześniej wydawało, a skutki mogą być poważne. Mikrograwitacja wpływa na deformację mózgu Na Ziemi to siła grawitacji utrzymuje mózg na określonym miejscu w czaszce. W kosmosie nie ma tego luksusu: w warunkach mikrograwitacji może się on swobodnie przemieszać w obrębie czaszki. Badania zespołu naukowców prowadzonego przez Rachel Seidler wykazały, że u astronautów dochodzi do przesunięcia mózgu ku górze nawet o około 2,5 mm. Wykorzystując rezonans magnetyczny (MRI) badacze zaobserwowali, że mózg nie tylko się przemieszcza, ale także niektóre jego obszary ulegają rozciąganiu lub ściskaniu. Zmiany te dotyczą zwłaszcza kory ruchowej, czyli struktury odpowiedzialnej za planowanie i wykonywanie ruchów. Mogą mieć konsekwencje dla równowagi czy koordynacji, co obserwuje się szczególnie po powrocie na Ziemię. Jak zbadano mózg astronautów? Zespół analizował dane uzyskane od 26 astronautów przed i po ich pobycie na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Dodatkowo zgromadzono 24 ochotników – nieastronautów – którzy wzięli udział w nietypowym eksperymencie. Przez 60 dni leżeli oni z głową skierowaną w dół pod kątem 6 stopni, by zasymulować wpływ mikrograwitacji na organizm. Badacze porównali wyniki MRI obu grup. Odkryto, że choć zmiany zachodziły w obu przypadkach, to były znacznie bardziej wyraźne u astronautów. Zależały także od czasu spędzonego w przestrzeni kosmicznej – im dłuższy pobyt, tym większe przemieszczenia w mózgu. Co dalej? Czy mózg wraca do normy po powrocie na Ziemię? Dobrą wiadomością jest to, że mózg w większości przypadków powraca do pierwotnej pozycji po kilku miesiącach na Ziemi. Jednak pełne konsekwencje długoterminowe zmian nie są jeszcze do końca poznane. Mózgi mogą wymagać specyficznej rehabilitacji. Wnioski z badań są szczególnie istotne w kontekście pl…

GettyImages-2197367155-5e66aba.jpg
width: 5540
height: 3779

Szczepionka na grypę może chronić cię przed rakiem i demencją. Ekspert wyjaśnia, jak to działa
type: item
date: 2026-01-14T12:44:13.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: antyszczepionkowcy
subject: demencja
subject: grypa
subject: nowotwory
subject: szczepionka na koronawirusa
subject: szczepionki
subject: Zdrowie
description: Prof. Piotr Rzymski wyjaśnia, że szczepienia przeciw zakażeniom układu oddechowego chronią nie tylko przed grypą i jej powikłaniami, ale także zmniejszają ryzyko zawału, demencji, występowania niektórych nowotworów czy wzmacniają odporność.
encoded: Chociaż wiedza na ten temat w Polsce jest znikoma, to szczepionki przeciw grypie przynoszą dodatkowe korzyści zdrowotne. Ekspert z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu wyjaśnia, że korzyści ze szczepień nie zawsze są oczywiste i widoczne na pierwszy rzut oka. Szczepienie przeciw grypie jest skuteczniejsze, niż nam się wydaje Prof. Rzymski w rozmowie z PAP tłumaczy, że nieobowiązkowe szczepienie przeciw grypie zmniejsza ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych u osób starszych o 30%. Ten sam poziom redukcji dotyczy ryzyka zgonu z powodu chorób serca. Szczepienie na grypę może zmieniać ekspresję genów odpowiedzialnych za odpowiedź zapalną, co prowadzi do sprawniejszego działania układu odpornościowego. Obserwuje się też usprawnione wydzielanie interferonów – substancji hamujących namnażanie się wirusów. Czy szczepionka na grypę może pomagać na raka? Dane z Azji pokazują, że u osób po 55. roku życia regularne szczepienie przez co najmniej cztery sezony mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka płuc nawet o 75%. Dodatkowo infekcje wirusowe mogą bowiem pogarszać rokowania u osób z już istniejącym rakiem. Prowadzą do „wybudzenia” uśpionych komórek nowotworowych, więc zachodzi wyższe ryzyko nawrotu. Dlatego ograniczenie infekcji przez szczepienia daje taki efekt. Naukowiec podkreśla także, że szczepienia mogą wpływać na przebieg terapii onkologicznej. W przypadku pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca i czerniakiem, szczepienia mRNA przeciw Covid-19 przyczyniły się do lepszych wyników leczenia i przeżywalności. Zaskakujące powiązanie z mózgiem Badania wykazują, że regularne szczepienia przeciw grypie mogą obniżyć ryzyko rozwoju demencji i choroby Alzheimera nawet o 60%. Mechanizm ten może wynikać z ograniczenia infekcji nasilających neurodegenerację oraz z lepszej kontroli stanów zapalnych w mózgu. Szczepienia zmniejszają konieczność stosowania antybiotyków Gdy jesteśmy zaszczepieni, dużo rzadziej musimy stosować antybiotyki. Ekspert w…

GettyImages-1189314773-5cfc35b.jpg
width: 5760
height: 3840

Co jedzą na północy, żeby żyć dłużej i spać lepiej? Oto alternatywa dla diety śródziemnomorskiej
type: item
date: 2026-01-11T08:58:19.000Z
creator: Stacey Colino
subject: Nauka
subject: jedzenie
subject: Lifestyle
subject: odżywianie
subject: zdrowe odżywianie
subject: Zdrowie
description: Dieta nordycka, oparta na sezonowych i lokalnych produktach z północy Europy, zyskuje popularność dzięki swoim prozdrowotnym właściwościom. Sprawdzamy, jakie korzyści niesie jej stosowanie i czym różni się od diety śródziemnomorskiej.
encoded: Spis treści: Na czym opiera się dieta nordycka? Realne korzyści zdrowotne potwierdzone badaniami Co zawiera typowe nordyckie menu? Poprawa snu, lepsza forma i wpływ na środowisko Dlaczego dieta nordycka działa? Gdy myśli się o regionach słynących ze zdrowego sposobu odżywiania, do głowy zapewne przychodzą kraje śródziemnomorskie. Dieta nordycka też jest jednak mocnym kandydatem do miana najlepszej diety na świecie. Tradycyjny model żywienia mieszkańców Danii, Islandii, Finlandii, Norwegii i Szwecji przynosi wiele podobnych korzyści zdrowotnych. Na czym opiera się dieta nordycka? „Nowa dieta nordycka” powstała w 2004 roku. Opracowała ją grupa dietetyków, naukowców i szefów kuchni, m.in. sławny chef René Redzepi z zamkniętej już kultowej restauracji Noma w Kopenhadze. Opiera się na lokalnych, sezonowych produktach, z dużym naciskiem na zdrowie, smak i zrównoważony rozwój. – Dieta nordycka nie jest olśnieniem na temat zdrowego jedzenia. Ma wiele wspólnego z innymi prozdrowotnymi modelami żywienia – mówi dr David L. Katz, specjalista medycyny prewencyjnej, były prezes American College of Lifestyle Medicine i współautor książki „Jak jeść”. – Wszystkie dobre diety opierają się na prawdziwym jedzeniu, głównie roślinnym. Dieta nordycka to wariacja na ten sam temat. Jej korzyści przekładają się na ogólną witalność i długowieczność. Realne korzyści zdrowotne potwierdzone badaniami W jednym z ostatnich wydań czasopisma „European Journal of Nutrition” naukowcy opublikowali wyniki 47 badań dotyczących skutków zdrowotnych stosowania diety nordyckiej. Osoby, które trzymały się jej najściślej, miały 22% niższe ryzyko przedwczesnej śmierci z dowolnej przyczyny. Ryzyko zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych było niższe 16%, a ryzyko zgonu z powodu nowotworów – o 14% w porównaniu z osobami, które stosowały ją w mniejszym stopniu. Za tę ochronę zdrowia odpowiada połączenie produktów bogatych w substancje przeciwzapalne i antyoksydanty. Duże znaczenie ma też wysoka zawartość błonnik…

GettyImages-1208959315-5daacd2.jpg
width: 6720
height: 4480

Twoje nastoletnie dziecko przesypia całe weekendy? To nie lenistwo, to zapobieganie depresji
type: item
date: 2026-01-10T14:12:42.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dojrzewanie
subject: regeneracja
subject: sen
subject: Zdrowie
description: Denerwuje cię to, że twoje nastoletnie dziecko w weekendy tylko śpi, śpi i śpi? Nowe badania dowodzą, że młodzi ludzie w wieku od 16 do 24 lat, którzy odsypiają w weekendy, mogą znacząco zmniejszać ryzyko depresji – nawet o 41%. W ten sposób organizm radzi sobie z napięciem. Czy powinniśmy być bardziej pobłażliwi?
encoded: Okres dojrzewania to czas intensywnych zmian emocjonalnych, fizycznych i społecznych. Nastolatki i młodzi dorośli mierzą się z presją szkolną, niezrozumieniem rówieśniczym i rosnącymi oczekiwaniami. To wielkie wyzwanie! Według najnowszych badań presja zdejmowana może być w weekendy, podczas których przed depresją – i innymi chorobami psychicznymi – młodzież chroni długi sen. Odsypianie w weekendy a ryzyko depresji Badanie przeprowadzone przez naukowców z University of Oregon oraz SUNY Upstate Medical University nieco zmienia nasze spojrzenie na „weekendowe lenistwo” młodzieży. Uczestnicy badania w wieku od 16 do 24 lat, którzy korzystali z tzw. weekend catch-up sleep, czyli nadrabiania braków snu w weekendy, mieli aż o 41% niższe ryzyko wystąpienia objawów depresji w porównaniu do tych, którzy tego nie robili. Badanie opublikowano 6 stycznia 2026 roku w prestiżowym czasopiśmie „Journal of Affective Disorders”, a jego analiza oparta była na danych zebranych w latach 2021–2023. Jak zbadać sen nastolatków? Uczestnicy badania raportowali godziny zasypiania i budzenia się w ciągu tygodnia i w weekendy. Na tej podstawie wyliczono różnicę pomiędzy średnim czasem snu w weekend a snem w dni powszednie. Dodatkowo uczestnicy określali swoje samopoczucie. Osoby, które codziennie czuły się smutne lub przygnębione, klasyfikowano jako wykazujące objawy depresji. Dlaczego nastolatkowie mają problem z regularnym snem i czy powinniśmy im to wybaczyć? W okresie dojrzewania dochodzi do zmian w rytmie dobowym. Rytmy cyrkadialne, odpowiedzialne za cykl snu i czuwania, przesuwają się w kierunku późniejszego zasypiania. Typowy rytm snu nastolatka to zasypianie około godziny 23:00 i budzenie się około 8:00. Niestety, wczesne godziny rozpoczęcia lekcji kolidują z tym naturalnym trybem, prowadząc do deficytu snu w ciągu tygodnia. Z tego względu wielu nastolatków nadrabia sen w weekendy. Wcześniejsze badania dotyczyły głównie młodzieży z Chin i Korei, tymczasem badanie Melyndy Casement i Jason…

GettyImages-98609939-cdbfb83.jpg
width: 5398
height: 3665

Nie pili, a zachowują się jak po kilku głębszych. Jak działa zespół autobrowaru i co mają z nim wspólnego bakterie w jelitach?
type: item
date: 2026-01-10T07:32:12.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: alkohole
subject: badania naukowe
subject: bakterie
subject: choroby
subject: Zdrowie
description: Wielu z nas słyszało historie o ludziach niesłusznie podejrzewanych o nadużywanie alkoholu, podczas gdy nie tknęli oni ani lampki wina czy piwa – często przez wiele lat. Za stan upojenia odpowiadał u nich rzadki zespół autobrowaru, przez który… alkohol sam jest produkowany w jelitach. Naukowcy zidentyfikowali jego przyczynę.
encoded: Badacze z Uniwersytetu Kalifornijskiego i Mass General Brigham zidentyfikowali bakterie jelitowe, które powodują zadziwiającą produkcję alkoholu u pacjentów z zespołem autobrowaru. Rzadka i źle rozumiana przypadłość powoduje, że ludzie doświadczają stanu upojenia alkoholowego bez jego spożycia. O największym do tej pory badaniu nad powodującymi go bakteriami i nowych metodach leczenia czytamy w czasopiśmie „Nature Microbiology”. Czym jest zespół autobrowaru? Zespół autobrowaru to rzadka choroba metaboliczna. Prowadzi ona do niecodziennych – i bardzo niejednoznacznych – objawów. U jej podstaw leży nieprawidłowa fermentacja cukrów przez mikroorganizmy w jelitach, która prowadzi do produkcji etanolu. W warunkach fizjologicznych niewielka ilość etanolu może powstać w przewodzie pokarmowym każdego człowieka, jednak osoby z zespołem autobrowaru doświadczają jego patologicznego nagromadzenia. Jakie są objawy choroby? Do najczęstszych objawów zespołu autobrowaru zalicza się nagłą nietrzeźwość (zaburzenia świadomości, dezorientacja), bóle głowy, nudności, zaburzenia koordynacji, zaburzenia pamięci, wzdęcia, biegunki czy uszkodzenia wątroby. Pojawiają się także problemy odstawienne. Warto podkreślić, że poziom alkoholu we krwi takich osób może być na tyle wysoki, że spełnia kryteria stanu nietrzeźwości – i to mimo, że nie spożywały one alkoholu. U wielu pacjentów prowadzi to do problemów prawnych, społecznych czy stygmatyzacji przez otoczenie. Czy zespołem autobrowaru można się zarazić? Nie, choroba nie jest zaraźliwa. Powoduje ją zaburzenie równowagi mikrobioty jelitowej. Jest to proces wewnętrzny, który nie przenosi się z człowieka na człowieka. Co wywołuje zespół autobrowaru? Nowe badania Początkowo sądzono, że głównymi odpowiedzialnymi za chorobą są drożdżaki z rodzaju Candida, jednak nowe wnioski naukowców z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego wykazały, że najistotniejsze są konkretne szczepy bakterii. Ich badanie objęło ono 22 pacjentów z chorobą, 21 ich partnerów…

FABRIC-KOLAZ-32-52-c3b222b.jpg
width: 2700
height: 1800

„Radykalna”, „sprzeczna” i „ideologiczna”. Nowa piramida żywieniowa z USA krytykowana przez ekspertów
type: item
date: 2026-01-09T14:13:46.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Lifestyle
subject: Nauka
subject: diety
subject: stany zjednoczone
subject: zdrowe odżywianie
subject: Zdrowie
description: USA ogłosiły nową piramidę żywieniową, która na promuje mięso, tłusty nabiał i znosi limity spożycia alkoholu. Według ekspertów to ogromny krok wstecz i zwycięstwo wielkiego przemysłu.
encoded: Amerykańskie wytyczne żywieniowe przeszły radykalną metamorfozę, którą Departament Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Departament Rolnictwa zaprezentowały 7 stycznia. Nowy model dosłownie odwraca piramidę żywieniową do góry nogami. U jej podstawy umieszczono mięso, pełnotłusty nabiał, korzystne tłuszcze i warzywa, natomiast przetworzone węglowodany i produkty pełnoziarniste zostały zmarginalizowane. To prawdziwa rewolucja, która jednak budzi zastrzeżenia ekspertów od żywienia. Mięso, tłuszcze, alkohol – rewolucja w zaleceniach Co jeszcze pojawiło się w nowych wytycznych? Utrzymano limit spożycia tłuszczów nasyconych na poziomie 10% kalorii. Główną winą za choroby przewlekłe obarczono żywność wysokoprzetworzoną. Nowa piramida promowana jest sloganem „Eat real food” (jedz prawdziwe jedzenie). Co bardzo istotne, po raz pierwszy od 1980 roku zrezygnowano z wyznaczenia dziennych limitów spożycia alkoholu. Marion Nestle, emerytowana profesor żywienia i zdrowia publicznego na Uniwersytecie Nowojorskim, skrytykowała nową piramidę w rozmowie z portalem Science News. Określiła nowe wytyczne jako „radykalne” i „retro”, twierdząc, że odrzucają one dekady postępu w dietetyce i cofają ją do lat 50. XX wieku. Ekspertka w mocnych słowach określa je jako „mętne, niespójne i ideologiczne”. Choć chwali hasło „jedz prawdziwe jedzenie”, uważa, że zostało ono przyćmione przez inne, niekorzystne zmiany. Białko na szczycie. Czy słusznie? Prof. Nestle zauważa, że umieszczenie mięsa i pełnotłustego nabiału u podstawy, jako głównych źródeł białka jest „zdumiewające” i stoi w sprzeczności z wieloletnimi badaniami naukowymi. A to właśnie nacisk na spożycie białka jest jednym z filarów nowej piramidy. Profesorka podkreśla, że Amerykanie już teraz spożywają dwa razy więcej białka, niż potrzebują, a promowanie białka zwierzęcego kosztem roślinnego jest niezdrowe dla ludzi i szkodliwe dla planety ze względu na zmiany klimatu. Sprzeczności i działanie na korzyść przemysłu Wskazuje też na sprzeczności:…

nowa-piramida-zywieniowa-usa-137ae0b.jpg
width: 2480
height: 1395

Pierwsza w historii ewakuacja załogi Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Scenariusz istnieje od ponad 30 lat!
type: item
date: 2026-01-09T10:57:17.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronauci
subject: loty w kosmos
subject: medycyna
subject: międzynarodowa stacja kosmiczna
subject: stacja kosmiczna
subject: Zdrowie
description: NASA ogłosiła, że po raz pierwszy w historii czterech astronautów zostanie sprowadzonych wcześniej z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) z powodu problemu natury medycznej. Zdaniem agencji nie doszło do sytuacji zagrażającej życiu załogi, mimo to zdecydowano się wdrożyć procedurę zaproponowaną długo przed zbudowaniem ISS.
encoded: Czteroosobowa załoga ISS Crew-11, która spędziła na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej już pięć miesięcy, zostanie w najbliższych dniach ewakuowana. NASA wszczęła procedurę ewakuacji ze względu na bliżej nieznane problemy natury medycznej jednego z członków załogi. Agencja nie podaje w tej kwestii szczegółowych informacji, powołując się na konieczność zapewnienia chorej osobie prywatności. Nie wiadomo, kto z ekipy astronautycznej zachorował ani jaki problem medyczny wystąpił. Jedyną informacją, jaką podał podczas czwartkowej konferencji prasowej nowy administrator NASA Jared Isaacman było, iż na ISS nie ma możliwości przeprowadzenia właściwej diagnozy oraz leczenia. – To nie jest awaryjna deorbitacja, choć mamy taką możliwość i regularnie trenujemy takie scenariusze – podkreślił Isaacman. Pięć miesięcy na orbicie Załogę Crew-11 tworzą astronautki i astronauci: Zena Cardman i Michael Fincke z NASA, Kimiya Yui z Japonii oraz Oleg Platonov z rosyjskiej agencji Roskosmos. Załoga przyleciała na ISS na pokładzie statku SpaceX Crew Dragon Endeavour 1 sierpnia 2025 r. Oznacza to, że ich misja zbliża się ku zakończeniu, co ułatwiło decyzję o wcześniejszym powrocie. – Zawsze robimy to, co najlepsze dla naszych astronautów. Misja Crew-11 osiągnęła już większość swoich celów, a start Crew-12 nastąpi za kilka tygodni. To dobry moment, jeśli statek jest gotowy, a pogoda sprzyja, aby sprowadzić załogę na Ziemię – dodał Isaacman. Decyzja była szybka. Problem medyczny pojawił się w środę. W związku z nim NASA zdecydowała o odwołaniu zaplanowanego na kolejny dzień spaceru kosmicznego. Wówczas również zaczęły pojawiać się informacje o możliwej ewakuacji załogi. Decyzję podjęto w czwartek w godzinach popołudniowych. Statystycznie ewakuacje powinny mieć miejsce raz na trzy lata Dr James Polk, szef medycyny NASA, wyjaśnił, że problem nie miał związku ze spacerem kosmicznym ani przygotowaniami do niego. – To nie jest kwestia operacyjna ani uraz związany z zadaniami. To po prostu problem zd…

iss-8ab8b8c.jpg
width: 1800
height: 1200

Konserwanty w żywności mogą zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2 i raka
type: item
date: 2026-01-08T07:02:32.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: cukrzyca
subject: jedzenie
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: nowotwory
subject: Zdrowie
subject: żywność
description: Nowe francuskie badania przeprowadzone na ponad 100 tysiącach osób ujawniają, że powszechnie stosowane konserwanty w żywności mogą znacząco zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2 i nowotworów. Eksperci biją na alarm.
encoded: Francuski zespół badawczy złożony z naukowców Inserm, INRAE, Sorbonne Paris Nord University, Paris Cité University i Cnam (CRESS-EREN) przeanalizował wpływ spożycia konserwantów na zdrowie w ramach kohorty NutriNet-Santé. W badaniu wzięło udział ponad 100 tysięcy dorosłych uczestników, których dane dotyczące diety i stanu zdrowia zbierano w latach 2009–2023. Celem było określenie związku między spożyciem konserwantów a ryzykiem wystąpienia cukrzycy typu 2 oraz nowotworów. Analizie poddano 17 konserwantów spożywanych przez co najmniej 10% uczestników badania. Dane uzyskane od uczestników były weryfikowane za pomocą baz takich jak Open Food Facts, Oqali i EFSA. Wzrost ryzyka cukrzycy typu 2 Wśród 108 723 uczestników badania dotyczącego cukrzycy, u 1 131 osób zdiagnozowano cukrzycę typu 2 w okresie 2009–2023. Badacze zaobserwowali, że wyższe spożycie konserwantów wiązało się z wyższym ryzykiem rozwoju tej choroby: ryzyko wyższe o 47% dla ogółu konserwantów, ryzyko wyższe o 49% dla konserwantów niebędących przeciwutleniaczami, ryzyko wyższe o 40% dla konserwantów przeciwutleniających. Szczególnie niepokojące wyniki dotyczyły substancji takich jak sorbinian potasu (E202), metabisiarczyn potasu (E224), azotyn sodu (E250), kwas octowy (E260), octany sodu (E262), propionian wapnia (E282), a także przeciwutleniacze, m.in. askorbinian sodu (E301), kwas cytrynowy (E330) i wyciąg z rozmarynu (E392). Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nature Communications”. Konserwanty a rak: które substancje mogą być groźne? Z kolei w badaniu opublikowanym w „The BMJ” naukowcy przeanalizowali dane 105 260 uczestników kohorty NutriNet-Santé, z których u 4 226 rozpoznano nowotwór. Wśród nich: 1 208 przypadków raka piersi, 508 raka prostaty, 352 raka jelita grubego, 2 158 innych nowotworów. Choć nie stwierdzono związku między ogólnym spożyciem konserwantów a ryzykiem raka, wyższe spożycie kilku z nich – głównie substancji niebędących przeciwutleniaczami – wiązało się z podwyższonym ryzykiem: sorb…

konserwanty-6598ff1.jpg
width: 1798
height: 1200

Te wyniki mogą zmienić wszystko? Kardiolog komentuje nowe odkrycie o witaminie D
type: item
date: 2026-01-06T13:29:47.000Z
creator: Rachel Fairbank
subject: Nauka
subject: badania
subject: diety
subject: serce
subject: witaminy
subject: Zdrowie
description: Witamina D zyskała nowe znaczenie w kontekście zdrowia serca. Według wyników badania TARGET-D osoby utrzymujące określony poziom tej witaminy mogą znacząco obniżyć ryzyko zawału. Eksperci są ostrożnie optymistyczni, ale podkreślają, że temat nadal wymaga dalszych analiz.
encoded: Spis treści: Nowe badanie: TARGET-D przynosi nadzieję Wpływ witaminy D na organizm człowieka Źródła i niedobory witaminy D Co pokazały wcześniejsze badania kliniczne Niski poziom witaminy D wydaje się zwiększać ryzyko zawału serca. Naukowcy wciąż jednak próbują zrozumieć, dlaczego tak się dzieje oraz czy suplementacja rzeczywiście może chronić serce. Wiadomo od dawna, że witamina D odgrywa istotną rolę w organizmie. Jej niedobór wiązano z różnymi problemami zdrowotnymi, między innymi z wyższym ryzykiem niektórych nowotworów i chorób autoimmunologicznych. Jest jednak jedno powiązanie, które badacze nadal intensywnie analizują. Nowe badanie: TARGET-D przynosi nadzieję Naukowcy wciąż próbują ustalić, dlaczego zbyt niski poziom witaminy D może szkodzić sercu. Jeszcze mniej jasne jest, czy suplementacja może przynieść realne korzyści. Być może jednak zaczyna się to zmieniać. – Od dawna obserwuje się związek między witaminą D a zdrowiem serca – mówi dr B. Keith Ellis, kardiolog z Houston Methodist Hospital w Teksasie. Zwraca uwagę na liczne badania wskazujące, że niski poziom witaminy D koreluje z podwyższonym ryzykiem chorób układu sercowo-naczyniowego. Podczas dorocznej konferencji Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego w Nowym Orleanie zaprezentowano wyniki badania o nazwie TARGET-D. Wykazano w nim, że pacjenci przyjmujący suplementy witaminy D – w dawkach dobranych tak, aby osiągnąć stężenie we krwi między 40 a 80 ng/mL (czyli około 100–200 nmol/L w jednostkach stosowanych w Europie) – mieli połowę mniejsze ryzyko zawału serca. – Te wyniki są obiecujące – mówi prof. Markus Herrmann, badacz z Uniwersytetu Medycznego w Grazu w Austrii, niezwiązany z tym projektem. Jak podkreśla, to pierwsze badanie, w którym jasno określono docelowy poziom witaminy D we krwi. We wcześniejszych pracach bardzo różniły się zarówno wyjściowe stężenia witaminy D u uczestników, jak i stosowane dawki suplementów. Utrudniało to wyciągnięcie jednoznacznych wniosków na temat wpływu witaminy …

GettyImages-1349461610-1-4b0f56a.jpg
width: 5601
height: 3734

Lekarz w kosmosie będzie stać przed trudnym wyzwaniem. Kluczowy jest tu jego wiek
type: item
date: 2026-01-02T07:04:04.000Z
creator: Janusz Osarczuk i Marek Halembert
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: lekarze
subject: loty w kosmos
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: Szczyt możliwości zawodowych standardowego medyka przypada około 45–50 roku życia. Jednak podróż kosmiczna jest dla organizmu potężnym wyzwaniem, dlatego muszą w nią polecieć osoby stosunkowo młode – piszą Janusz Osarczuk (astrofizyk) i Marek Halembert (lekarz).
encoded: Spis treści: Medycyna to przede wszystkim praktyka Lekarz w kosmosie uwstecznia się Nagłe przypadki poza Ziemią Wiek astronauty a jego bezpieczeństwo Kto nas będzie leczył na Marsie? Mimo że od pierwszego lotu człowieka w kosmos minęło już ponad 60 lat, a medycyna kosmiczna zdołała w tym czasie zrobić olbrzymie postępy, to czynniki ryzyka zdrowotnego, wynikające z warunków panujących w przestrzeni kosmicznej, pozostają wciąż niezmienne. O ile bowiem statki kosmiczne stają się coraz bardziej nowoczesne, funkcjonalne, bezpieczne i – w pewnym sensie – komfortowe, o tyle środowisko, w którym operują, nie zmieniło swoich atrybutów. Próżnia kosmiczna, wypełniona po brzegi śmiercionośnym promieniowaniem i cechująca się brakiem ciążenia, nie stała się ani na jotę bardziej przyjazna dla człowieka. (...) Promieniowanie kosmiczne dzierży palmę pierwszeństwa wśród najważniejszych czynników ryzyka, z jakimi przychodzi się mierzyć każdemu żywemu organizmowi przebywającemu w przestrzeni kosmicznej. Osobiście uważamy, że jest ono największym zagrożeniem dla astronautów, dlatego też stanowi fundamentalne wyzwanie dla medycyny kosmicznej. Aby stać się lekarzem, należy odbyć kilkuletnie studia medyczne z praktycznymi zajęciami klinicznymi włącznie. Nie da się po prostu przeczytać fragmentu tekstu o jakiejś chorobie, aby móc ją leczyć. Żeby to robić, trzeba dokładnie poznać działanie poprawnie funkcjonującego organizmu (również na poziomie molekularnym), czyli szeroko pojętą fizjologię. Następnie zdobywa się wiedzę z patofizjologii. Ten termin oznacza zmiany chorobowe w źle funkcjonującym organizmie — są to mechanizmy i kolejne etapy choroby. Mechanizmy te mogą uszkodzić fizycznie poprawną anatomię, powodując trwałe lub tymczasowe zmiany — tym z kolei zajmuje się patomorfologia. Medycyna to przede wszystkim praktyka Ale to wszystko, oprócz staży przed- i podyplomowych, to tylko część aspektu bycia lekarzem. Prawdziwe kompetencje przychodzą wraz z doświadczeniem zawodowym. Dlatego też s…

Lekarz-w-kosmosie-d4db8ee.jpg
width: 2248
height: 1500

Żmija gabońska jest mistrzynią kamuflażu. To jeden z najjadowitszych węży Afryki
type: item
date: 2026-01-01T11:16:15.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: węże
subject: Zdrowie
subject: zwierzęta
description: Żmija gabońska to drapieżnik doskonały. W swoim środowisku pozostaje niemal niewidoczna. Natura wyposażyła ją w rozbudowany aparat jadowy, produkujący toksynę, mogącą powalić nawet dorosłego człowieka. Paradoksalnie, ten zabójczo skuteczny łowca okazuje się spokojnym gadem, który atakuje wyłącznie wtedy, gdy nie ma innego wyjścia. Jak wygląda żmija gabońska? Gdzie występuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Drapieżnik ukryty pośród ściółki Królowa tropikalnej Afryki Myśliwy polujący z zasadzki Śmiercionośny koktajl, czyli jad żmii gabońskiej Śmiertelne zagrożenie dla człowieka? Tajpan pustynny i australijski, kobra królewska, efa piaskowa – właśnie te gatunki najczęściej są wymieniane, gdy mowa o najbardziej jadowitych wężach świata. Żmijowate pojawiają się w takich zestawieniach stosunkowo rzadko. Niesłusznie, bo także w tej rodzinie występują gady dysponujące śmiertelnie niebezpiecznym arsenałem. Jednym z nich jest żmija gabońska. Drapieżnik ukryty pośród ściółki Żmija gabońska (Bitis gabonica) należy do najcharakterystyczniejszych przedstawicieli swojej rodziny. Dorosłe osobniki nie są zbyt okazałe – osiągają od 120 do 150 cm długości. Należy jednak podkreślić, że przy dość skromnych wymiarach gad ten pozostaje jednym z najcięższych jadowitych węży. Wiele okazów osiąga masę przekraczającą 10 kg, czyli mniej więcej tyle, ile waży dorodna kobra królewska. Duża masa przekłada się na charakterystyczny pokrój. Bitis gabonica ma pękatą sylwetkę i przez cały czas wygląda, jakby przed chwilą połknęła sporą ofiarę. Głowa żmii gabońskiej ma trójkątny kształt. Nawet przy potężnej sylwetce wydaje się nienaturalnie duża i pozostaje znacznie szersza od szyi. Może się wydawać, że tak charakterystyczny gad jest łatwy do wypatrzenia. Nic bardziej mylnego. To zasługa niesamowicie skutecznego kamuflażu. Geometryczny kamuflaż Skóra przedstawicieli tego gatunku pokryta jest geometrycznym wzorem, który swoim kształtem i kolorem naśladuje ściółkę leśną. Składa się on ze skomplikowanego układu figur i pasm w odcieniach brązu, kremu, beżu, a niekiedy nawet delikatnego błękitu. Leżąc w bezruchu na warstwie opadłych liści, wąż staje się praktycznie niewidzialny. Śmiercionośne uzbrojenie Wróćmy na chwilę do charakterystycznej głowy. Ta część ciała nie bez powodu jest nienaturalnie duża. Natura wyposażyła żmiję gabońską w uzębienie Solenoglypha. Mówimy tu o najbardziej zaawansowany…

zmija-gabonska-7e3c2e7.jpg
width: 2467
height: 1300

Co jama ustna może powiedzieć o zdrowiu człowieka – znacznie więcej niż sądziliśmy
type: item
date: 2025-12-30T12:31:32.000Z
creator: Jen McCaffery
subject: Nauka
subject: Zdrowie
subject: zęby
description: Coraz więcej badań pokazuje, że mikrobiom jamy ustnej – złożony ekosystem setek gatunków bakterii i grzybów – może być cennym wskaźnikiem stanu zdrowia. Naukowcy odkrywają, że jego skład pozwala przewidywać nie tylko ryzyko rozwoju nowotworów, lecz także kondycję serca i mózgu.
encoded: Spis treści: Bakterie z jamy ustnej a ryzyko raka trzustki – co odkryli naukowcy? Mikrobiologiczny wszechświat w ustach Połączenie między ustami a resztą organizmu Trudność w dowodzeniu zależności przyczynowo-skutkowych Kliniczne perspektywy Utrzymanie równowagi mikrobiomu Badania coraz wyraźniej wskazują, że stan zdrowia jamy ustnej może dostarczać wczesnych sygnałów ostrzegawczych o chorobach rozwijających się w całym organizmie. Bakterie z jamy ustnej a ryzyko raka trzustki – co odkryli naukowcy? Pierwsze znane opisy wpływu chorób jamy ustnej na zdrowie człowieka pojawiły się już ponad tysiąc lat temu w pracach perskiego lekarza Awicenny. Współczesna nauka pokazuje jednak, jak rozległe mogą być te zależności. Nowoczesne badania ujawniają, że mikroorganizmy bytujące na zębach, języku i dziąsłach mogą dostarczać cennych informacji umożliwiających wczesne wykrywanie i zapobieganie chorobom ogólnoustrojowym. Jedno z badań opublikowanych na łamach czasopisma „JAMA Oncology” wykazało, że 27 gatunków bakterii i grzybów obecnych w jamie ustnej wiązało się z 3,5-krotnie wyższym ryzykiem raka trzustki. Dzięki sekwencjonowaniu całego genomu naukowcy ustalili, że osoby, u których wykryto określone mikroby w jamie ustnej, były istotnie częściej diagnozowane z tą chorobą. – Profilowanie populacji bakterii i grzybów w jamie ustnej może pomóc onkologom wskazać osoby najbardziej wymagające badań przesiewowych w kierunku raka trzustki – podkreśla współautor badania prof. Jiyoung Ahn, dyrektor Programu Epidemiologii i Kontroli Raka przy Uniwersytecie Nowojorskim. Mikrobiologiczny wszechświat w ustach Jama ustna należy do najbogatszych mikrobiologicznie środowisk w ludzkim organizmie. Tworzący ją mikrobiom jamy ustnej obejmuje ponad 700 gatunków bakterii, a także grzyby, wirusy i inne mikroorganizmy, które zasiedlają wyspecjalizowane nisze na zębach, języku, dziąsłach czy podniebieniu. Jak podkreśla biolożka dr Jessica Mark Welch z ADA Forsyth Institute, skład tych społeczności znac…

jama-ustna-rtg-GettyImages-838190980-9646496.jpg
width: 5616
height: 3744

Niektóre ssaki potrafią wstrzymywać ciążę – gdy zrozumiemy jak to robią, będziemy mogli pokonać raka
type: item
date: 2025-12-23T15:02:33.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: ciąża
subject: onkologia
subject: Zdrowie
subject: zwierzęta
description: Foki rodzą tylko wtedy, gdy warunki są do tego odpowiednie. Samica może opóźnić implantację zarodka aż do momentu, w którym poczuje, że zgromadziła odpowiednie zapasy tłuszczu. To strategia znana jako „diapauza embrionalna”, którą stosuje wiele różnych gatunków ssaków, a jej zrozumienie może pomóc nam zrozumieć nowotwory.
encoded: Setki ssaków – od myszy po łosie – stosuje diapauzę embrionalną. Chociaż to zjawisko nie występuje u ludzi, to wzbudza zainteresowanie naukowców: ma potencjalne znaczenie dla zrozumienia komórek macierzystych. Lekarstwo na raka może czekać na nas w DNA innych zwierząt. Wstrzymywanie ciąży – na czym polega diapauza i u kogo występuje? Diopauza embrionalna to biologiczny fenomen, który pozwala wybranym gatunkom zatrzymanie rozwoju zarodka. Jej kluczowym momentem jest etap blastocysty, czyli wczesnej, kilkusetkomórkowej struktury zarodkowej, tuż po zapłodnieniu. W tym stanie blastocysta pozostaje niezaimplantowana w ścianie macicy i czeka na sprzyjające okoliczności, by wznowić dalszy rozwój. Warto podkreślić, że diapauza nie jest przypadkowym zjawiskiem – stanowi wysoce wyselekcjonowaną strategię ewolucyjną, obserwowaną u kilkuset gatunków ssaków. U nietoperzy, kangurów czy wielu gryzoni diapauza jest integralnym elementem strategii rozrodczej. W przypadku niektórych zwierząt, takich jak norki, diapauza występuje w każdym cyklu rozrodczym. W innych – pojawia się wyłącznie w odpowiedzi na niekorzystne warunki środowiskowe lub stres, np. niedobór pokarmu Czy możemy wywołać diapauzę? W badaniu opublikowanym w „Genes & Development” naukowcy z Rockefeller University wykazali, że w warunkach laboratoryjnych stan podobny do diapauzy można wywołać u myszy poprzez zastosowanie stresu metabolicznego. Wykorzystano do tego inhibitor BET I-BET151, który imituje niedobór Myc – kluczowego regulatora ekspresji genów oraz inhibicję mTOR, co odpowiada spowolnieniu metabolizmu spowodowanemu brakiem składników odżywczych. W obu przypadkach komórki embrionalne myszy zatrzymywały swój rozwój, jednocześnie pozostając pluripotencjalne – czyli zachowywały zdolność przekształcania się w każdy typ komórek. Co więcej, po usunięciu inhibitorów, komórki wracały do normalnego trybu rozwoju i mogły uczestniczyć w tworzeniu zdrowych zarodków. Lek na nowotwory może być bardzo blisko To niezwykłe zjawi…

FABRIC-KOLAZ-32-40-de4c363.jpg
width: 2700
height: 1800

Masz problemy ze snem? Ta jedna rzecz ma największy wpływ na to, jak śpisz i jak się budzisz
type: item
date: 2025-12-22T08:02:06.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: regeneracja
subject: sen
subject: Zdrowie
description: Poduszka ma większe znaczenie, niż myślisz. Eksperci i naukowcy podkreślają, że to właśnie ona – a nie materac – często decyduje o jakości snu, zmniejsza ból, poprawia regenerację i wpływa na samopoczucie w ciągu dnia.
encoded: Spis treści: Jakość snu zaczyna się od prawidłowego ułożenia szyi Rola poduszki w problemach z oddychaniem podczas snu Od snu zależy to, jak funkcjonujesz za dnia Jak wybrać poduszkę? Naukowe wskazówki i proste testy Twoja poduszka to jedno z najpotężniejszych narzędzi, które pomagają zasnąć i utrzymać sen. Może też łagodzić ból oraz poprawiać postawę w ciągu dnia. Jeśli kiedykolwiek winą za słabą noc obarczałeś stres, temperaturę w pokoju albo materac, możliwe, że pomijasz najmniejszy – i być może najbardziej wpływowy – element swojego „zestawu do spania”: poduszkę. Może wyglądać jak zwykły puszysty prostokąt, ale naukowcy zajmujący się snem podkreślają, że to jeden z najsilniejszych regulatorów tego, jak szybko zasypiasz, jak głęboko śpisz oraz jak pracują szyja, kręgosłup, oddech i mózg długo po przebudzeniu. – Sen to stan wrażliwy. Zanim mózg i ciało pozwolą sobie na przejście w sen, muszą zarejestrować poczucie bezpieczeństwa. Fizyczny komfort, jaki dają poduszka i pościel, jest silnym sygnałem wspierającym to poczucie – mówi Wendy Troxel, starsza badaczka snu i zachowań w RAND Corporation. Dobrze dobrana poduszka może również łagodzić typowe dolegliwości, takie jak ból szyi, pleców i głowy. Pomaga w tym podparcie naturalnych krzywizn kręgosłupa oraz stworzenie tego, co psycholog kliniczny i specjalista snu Michael Breus nazywa systemem snu bez punktów ucisku. Jakość snu zaczyna się od prawidłowego ułożenia szyi Badania konsekwentnie pokazują, że wysokość i twardość poduszki należą do najsilniejszych czynników wpływających na jakość snu oraz ryzyko rozwoju problemów ze snem. Jeśli poduszka jest zbyt wysoka lub zbyt twarda, szyja zostaje nadmiernie zgięta do przodu. Gdy jest zbyt niska albo zbyt miękka, szyja opada do tyłu lub na bok. Każda z tych pozycji może nadwyrężać mięśnie, uciskać stawy i zaburzać drożność dróg oddechowych. To z kolei prowadzi do mikrowybudzeń w nocy, które fragmentują sen, nasilają ból i pogarszają funkcjonowanie następnego dnia. Właściw…

2025-12-17-105812-The-wrong-pillow-can-wreck-your-sleep.-Science-can-help-you-find-the-right-one.--cac13fc.png
width: 1330
height: 885