National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-11T10:01:02.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Jedzenie mniejszych porcji może utrudniać odchudzanie. Naukowcy wyjaśniają dlaczego
items: Sportowcy coraz częściej trenują odporność na upał. Jakie są ich granice wytrzymałości?
items: Jak kreatyna wpływa na ciało i umysł? Nauka pokazuje, co działa, a co jest mitem
items: Kawa bezkofeinowa też działa. Ma zaskakujący wpływ na oś mózgowo-jelitową
items: Hałas w Polsce niszczy zdrowie po cichu. Nowy raport pokazuje skalę problemu
items: Naukowcy zidentyfikowali komórki mózgowe odpowiedzialne za depresję. Odkrycie daje szanse na nowe terapie
items: To najbardziej niebezpieczny moment, w którym można przytyć. Naukowcy ostrzegają, kiedy szczególnie trzeba uważać
items: Burzowe dni pogarszają sytuację alergików. Winne są mikroskopijne pyłki
items: Podróże bez internetu rosną w siłę. Trend na „deadzone travel” podbija świat
items: Tatuaże niosą realne zagrożenie. Naukowcy odkryli ich powiązanie z jednym z nowotworów
items: To nie ty masz ochotę na słodycze? Mikroby w twoich jelitach mogą zmieniać apetyt i preferencje
items: Osiem godzin może już nie wystarczać. Współczesny styl życia drastycznie upośledza fazę regeneracji
items: Składnik X kontra Parkinson. Tajemniczy lek „czyści” mózg i przywraca sprawność
items: Trzy pasożyty w jednym nocniku. Odkrycie Polaków w rzymskim obozie legionowym
items: Inteligentna soczewka kontaktowa monitoruje stan oka i sama podaje lek
items: Terapia czerwonym światłem: nauka czy marketingowa „ściema”? Wyjaśniamy, jak działa na komórki
items: Więcej ruchu nie zawsze oznacza mniejszą wagę. Naukowcy tłumaczą, dlaczego
items: Naukowcy znaleźli słaby punkt superbakterii. To przełom w walce z opornością na antybiotyki?
items: Okazjonalne intensywne picie szkodzi bardziej niż codzienne. Poważnie uszkadza wątrobę
items: Przełom w walce z rakiem oka u dzieci. Krople z nasienia świni zamiast bolesnych zastrzyków
items: Chłopiec z Lombardii zarażony ptasią grypą. To pierwszy przypadek w Europie
items: Ten implant produkuje leki w organizmie pacjenta. Czy zastąpi pigułki i zastrzyki?
items: Męczy cię obsługa smartfona długimi paznokciami? Powstał nowy lakier, który zmienia je w wygodny rysik
items: Czy suplementacja kolagenu ma sens? Nauka weryfikuje marketingowe obietnice
items: „Złota godzina” dla zdrowia potwierdzona. Oto dlaczego lepiej ćwiczyć rano

Jedzenie mniejszych porcji może utrudniać odchudzanie. Naukowcy wyjaśniają dlaczego
type: item
date: 2026-05-11T10:00:31.000Z
creator: Hannah Singleton
subject: Nauka
subject: diety
subject: jedzenie
subject: odchudzanie
subject: odżywianie
subject: otyłość
subject: zdrowe odżywianie
subject: Zdrowie
description: Naukowcy odkrywają, jak objętość jedzenia na talerzu wpływa na apetyt i sytość, podważając tym samym przekonanie, że drastyczne ograniczanie porcji jest najskuteczniejszą strategią odchudzania.
encoded: Spis treści: Dlaczego zasada „jedz mniej” często nie działa? Więcej białka i błonnika zamiast restrykcyjnych diet Jak jeść więcej i jednocześnie spożywać mniej kalorii? Zaledwie kilka kęsów drożdżówki może dostarczyć tyle samo kalorii, co cały talerz kurczaka, warzyw i dodatków skrobiowych – a przy tym zajmuje ułamek czasu potrzebnego na zjedzenie pełnowartościowego posiłku. Ta dysproporcja pokazuje, że w tradycyjnym podejściu do odchudzania od dawna istnieje pewne „martwe pole”. Przez dziesięciolecia główne nurty poradnictwa dietetycznego opierały się na restrykcjach: planach posiłków o wartości 1200 kalorii, koktajlach zastępujących posiłek i przekonaniu, że jedzenie mniej zawsze oznacza lepsze efekty. Coraz więcej badań z zakresu żywienia sugeruje jednak, że problemem nigdy nie była wyłącznie ilość spożywanego jedzenia, ale także forma, w jakiej dostarczane są kalorie. Badania kontrolowane pokazują, że diety bogate w żywność wysokoprzetworzoną sprawiają, że ludzie spożywają więcej kalorii – nawet wtedy, gdy posiłki mają podobną wartość odżywczą lub mniejszą objętość. Innymi słowy, przyrost masy ciała może wynikać nie tyle z jedzenia „zbyt dużej ilości jedzenia”, ile z konsumowania produktów, które ułatwiają nieświadome przejadanie się. Ta zmiana wpływa dziś na sposób, w jaki naukowcy postrzegają odchudzanie – już nie tylko jako kwestię ograniczania kalorii, ale także tego, jak struktura żywności, mechanizmy apetytu i środowisko kształtują nasze nawyki żywieniowe w dłuższej perspektywie. – Nigdy nie mówię swoim pacjentom, żeby po prostu jedli mniej kalorii – podkreśla dr Fatima Cody Stanford z Massachusetts General Hospital i Harvard Medical School. – Zachęcam ich, by wybierali żywność lepszej jakości. Dlaczego zasada „jedz mniej” często nie działa? Dla wielu osób zalecenie „jedz mniej” okazuje się nieskuteczne, ponieważ skupia się wyłącznie na ograniczaniu kalorii, ignorując to, jak naprawdę działają głód i mechanizmy regulujące jedzenie. Ludzie zazwyczaj kontrol…

jedzenie-mniej-d1e4b59.png
width: 2160
height: 1440

Sportowcy coraz częściej trenują odporność na upał. Jakie są ich granice wytrzymałości?
type: item
date: 2026-05-10T07:18:26.000Z
creator: Hannah Singleton
subject: Nauka
subject: bieganie
subject: ćwiczenia wytrzymałościowe
subject: człowiek
subject: trening
subject: upał
subject: Zdrowie
subject: zmiany klimatyczne
description: Regularna ekspozycja na wysoką temperaturę może zmusić organizm do adaptacji do upału – poprawiając m.in. tempo pocenia, objętość krwi i pracę układu krążenia. Pytanie brzmi jednak: czy istnieje granica tego, jak wiele człowiek jest w stanie wytrzymać?
encoded: Ile upału jest w stanie wytrzymać człowiek? To pytanie, które coraz trudniej ignorować. W marcu tego roku biegaczom biorącym udział w maratonie w Los Angeles pozwolono zakończyć bieg niemal 13 kilometrów przed metą, gdy temperatura zbliżyła się do 32°C. Z kolei podczas igrzysk olimpijskich w Paryżu w 2024 roku organizatorzy wdrożyli specjalne procedury chłodzenia i dokładnie monitorowali temperaturę wewnętrzną sportowców w obawie przed skutkami ekstremalnego upału. W obliczu coraz częstszych fal ekstremalnych upałów coraz więcej sportowców sięga po aklimatyzację cieplną. To metoda treningu mająca przygotować organizm do wysiłku w wysokich temperaturach i poprawić jego zdolność do radzenia sobie z upałem. W 2024 roku Manika Gamble, biegaczka z Atlanty, postanowiła przetestować tę strategię przed wieloetapowym biegiem przez wydmy Namibii, gdzie temperatura mogła sięgać nawet około 62°C. Dwa miesiące przed startem zaczęła treningi adaptacyjne do upału – trzy razy w tygodniu skakała na skakance lub ćwiczyła w saunie, łącząc te sesje ze swoim standardowym planem treningowym. Wyposażona w ochronę przeciwsłoneczną i duże zapasy wody, Manika ukończyła cały bieg liczący około 250 kilometrów. Większość biegaczy nigdy nie będzie musiała mierzyć się z aż tak ekstremalnymi warunkami. Jednak wraz z rosnącymi temperaturami badacze podkreślają, że podobne mechanizmy adaptacyjne mogą mieć znaczenie dla każdego, kto spędza czas w upale. Dziś pytanie nie brzmi już tylko, czy organizm potrafi przystosować się do wysokich temperatur, ale także – jak daleko może bezpiecznie sięgać ta adaptacja. Jak działa aklimatyzacja cieplna? U swej podstawy aklimatyzacja cieplna polega na trenowaniu organizmu, aby chłodził się bardziej efektywnie. Poprzez powtarzalną ekspozycję na wysokie temperatury zaczyna kształtować się szereg zmian fizjologicznych. – Ludzie mają naprawdę niesamowitą zdolność adaptacji do upału. To nasz unikatowy przepływ krwi oraz system pocenia się sprawiają, że – nawet na tle ś…

aklimatyzacja-cieplna-c7f8fd4.jpg
width: 5700
height: 3800

Jak kreatyna wpływa na ciało i umysł? Nauka pokazuje, co działa, a co jest mitem
type: item
date: 2026-05-09T08:44:25.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: Sport
subject: trening
subject: Zdrowie
subject: żywienie
description: Kreatyna, kojarzona głównie z siłownią, doczekała się obszernej analizy w książce dr. Mehdi Boroujerdiego. Autor opisuje, co wynika z badań: wpływ na wydolność w krótkim, intensywnym wysiłku, możliwe korzyści dla funkcji poznawczych oraz granice działania i zasady dawkowania.
encoded: Kreatyna od lat ma reputację „sportowego” suplementu. W najnowszej analizie farmakolog dr. Mehdi Boroujerdi przenosi ją z siłowni na znacznie szerszy zakres tematów. Wnioski zebrał w książce „Handbook of Creatine and Creatinine In Vivo Kinetics” (CRC Press, 2026). Jak działa kreatyna w organizmie człowieka? Kreatyna nie jest wynalazkiem rynku suplementów. Organizm wytwarza ją naturalnie w wątrobie, nerkach i trzustce z aminokwasów: glicyny, argininy oraz metioniny. Następnie z krwią trafia do tkanek, które szczególnie intensywnie potrzebują szybko dostępnej energii. Około 95 procent zasobów kreatyny magazynują mięśnie szkieletowe, a reszta znajduje się m.in. w mózgu i sercu. W komórkach kreatyna zmienia się w fosfokreatynę. To właśnie ona pomaga błyskawicznie odtwarzać ATP — uniwersalne „paliwo”, od którego zależy praca komórek w chwilach wysokiego obciążenia. Dlatego kreatyna tak mocno przyciąga uwagę sportowców. Gdy liczy się moc w krótkich, intensywnych zrywach, tempo regeneracji ATP staje się kluczowe. Po spełnieniu swojej roli kreatyna rozpada się do kreatyniny, a nerki usuwają ją z organizmu z moczem. Co ważne: tkanki mają ograniczoną możliwość przyswajania kreatyny, a poziom wyjściowy różni się między osobami. To jeden z powodów, dla których duże dawki suplementów nie przekładają się liniowo na większy efekt. Kiedy jest najbardziej użyteczna W analizie podkreślono, że najlepiej przebadaną postacią suplementu pozostaje monohydrat kreatyny. To on ma najsolidniejsze zaplecze danych dotyczących zwiększania poziomu kreatyny i fosfokreatyny w mięśniach. W praktyce oznacza to sprawniejsze odtwarzanie ATP podczas krótkich, intensywnych aktywności, co wiąże się z poprawą mocy mięśni, sprintu oraz możliwości wykonania większej dawki treningu. Jednocześnie dr. Mehdi Boroujerdi obala jeden z najbardziej uporczywych mitów: kreatyna nie jest sterydem. Jej rola w kontekście wysiłku i mięśni wynika ze wsparcia energetycznego, a nie z działania anabolicznego. To rozróżnienie …

kreatyna-53a2b98.jpg
width: 1800
height: 1200

Kawa bezkofeinowa też działa. Ma zaskakujący wpływ na oś mózgowo-jelitową
type: item
date: 2026-05-02T08:46:47.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: kawa
subject: medycyna
subject: stres
subject: Zdrowie
description: Picie kawy może poprawiać nastrój i zwiększać wydajność poznawczą nawet jeśli nie zawiera ona kofeiny. Nowe badanie porównało kawę kofeinową i bezkofeinową i wykazało, że obie wyraźnie działają na układ pokarmowy, sprawność umysłową i nastrój.
encoded: Kawowy rytuał to dla wielu z nas nieodłączny element dnia, kojarzony głównie z kofeinowym zastrzykiem energii. Jednak najnowsze badania, przeprowadzone przez naukowców z University College Cork w Irlandii sugerują, że wpływ kawy sięga znacznie głębiej. Okazuje się, że kawa wchodzi w wielopoziomowe interakcje z naszą mikrobiotą jelitową i metabolizmem oraz wielowymiarowo wpływa na emocje. Jak wyglądało badanie? U osób regularnie pijących kawę występują wyraźne zmiany w niektórych markerach odpornościowych we krwi oraz specyficzne szczepy drobnoustrojów zasiedlających jelita. Aby sprawdzić, czy za te efekty odpowiada wyłącznie kofeina, naukowcy wymyślili prosty eksperyment. Wzięło w nim udział 31 osób pijących regularnie 3–5 filiżanek kawy dziennie oraz 31 osób, które kawy nie piły wcale. Na początku eksperymentu obie grupy nie różniły się pod względem wskaźnika masy ciała (BMI), ciśnienia krwi, poziomu stresu, lęku czy jakości snu. Najpierw wszyscy uczestnicy zostali kawowymi abstynentami na dwa tygodnie. Potem rozpoczął się właściwy eksperyment: przez 3 tygodnie 16 uczestników piło zwykłą kawę, a 15 – bezkofeinową. Ani jedni ani drudzy nie wiedzieli jaki rodzaj kawy piją. Na koniec wszystkich szczegółowo przebadano. Zaskakujący wynik: kawa bezkofeinowa też działa Wyniki były zaskakujące – u wszystkich uczestników, niezależnie od rodzaju kawy, po jej ponownym wprowadzeniu zaobserwowano zmiany w mikrobiocie. Sugeruje to, że określone szczepy bakterii jelitowych są wrażliwe na obecność kawy, ale nie samej kofeiny. – Oba rodzaje kawy obniżały poziom stresu, depresję, impulsywność i stany zapalne, jednocześnie poprawiając nastrój i sprawność poznawczą – piszą autorzy badania. Kawa bezkofeinowa powiązana była też z poprawą jakości snu, zwiększeniem aktywności fizycznej i poprawą pamięci. Nowe spojrzenie na kofeinę w kawie Badanie wykazało też, że tylko kawa kofeinowa była powiązana ze zmniejszeniem lęku, stresu psychicznego, ciśnienia krwi oraz poprawą uwagi i radzenia so…

kawa-bezkofeinowa-tez-dziala-d476b00.jpeg
width: 7400
height: 4936

Hałas w Polsce niszczy zdrowie po cichu. Nowy raport pokazuje skalę problemu
type: item
date: 2026-04-29T13:38:17.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: dźwięki
subject: hałas
subject: prawo
subject: samochody
subject: Zdrowie
description: Do powszechnej świadomości już dotarła informacja, że smog i zanieczyszczone powietrze są poważnym problemem, który ma konsekwencje zdrowotne. Niestety, w przypadku hałasu jest zdecydowanie gorzej. Polska zupełnie nie radzi sobie ze zwalczaniem niepotrzebnego hałasu – czytamy w najnowszym raporcie.
encoded: Gdy próbuję napisać ten tekst, kilkukrotnie odrywam się od pisania. Nie jestem w stanie się skupić, bo za oknem wzdłuż drogi przejechały stuningowane pojazdy z tak zwanymi głośnymi wydechami. W weekend musiałem przerwać na chwilę rozmowę telefoniczną, bo mój interlokutor nie słyszał moich słów, tylko wystrzały z tłumika podrasowanego auta sunącego w mojej okolicy. To tylko jedno z oblicz uciążliwego hałasu w naszym kraju. Źródeł patologicznego dźwięku jest zdecydowanie więcej. I wygląda na to, że będzie coraz głośniej, bo nasze państwo nie robi i, co gorsza, nie zamierza z tym problemem robić absolutnie nic. Raport prawdę ci powie Moje narzekania nie wynikają tylko z tego, że jestem Polakiem i jako przedstawiciel mojego kraju uwielbiam marudzić. Powodem do mojego niezadowolenia nie tylko jest własne doświadczenie z hałasem, ale też druzgoczący raport, który się właśnie ukazał. Autorami publikacji „Hałas pod czy poza kontrolą?” są Alan Grinde i Klaudia Dąbrowska z Instytutu Ekologii Akustycznej. Głównym celem raportu jest monitoring wdrażania „prawa do ciszy” w Polsce, Dokument prześwietla działania administracji rządowej i samorządowej, obnaża systemowe zaniechania w ochronie mieszkańców. Autorzy dążą do przesunięcia granicy debaty publicznej tak, by hałas – wzorem smogu – został uznany za kluczowe zagrożenie dla zdrowia, a nie tylko uciążliwość. Dekada zaniechań i wyrok, który nic nie zmienił Historia walki o polską ciszę to kronika dekady nicnierobienia. Już w 2016 roku Komisja Europejska wzywała Polskę do poprawy wdrażania dyrektywy antyhałasowej, co ostatecznie doprowadziło do dotkliwego wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE (TSUE) w kwietniu 2023 roku. Trybunał stwierdził, że polskie państwo uchybiło obowiązkom, nie sporządzając planów działań dla setek głównych dróg i linii kolejowych oraz nie chroniąc stref ciszy w miastach. Mimo upływu trzech lat od tego orzeczenia administracja centralna nadal nie wypracowała spójnego harmonogramu naprawczego. Miasta wojewódz…

halas-77f142e.jpg
width: 4108
height: 2054

Naukowcy zidentyfikowali komórki mózgowe odpowiedzialne za depresję. Odkrycie daje szanse na nowe terapie
type: item
date: 2026-04-27T10:01:07.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: depresja
subject: medycyna
subject: mózg
subject: neurologia
subject: psychiatria
subject: Zdrowie
description: Kanadyjskim neurologom udało się zidentyfikowali dwa konkretne typy komórek mózgowych, które u osób cierpiących na depresję zachowują się odmiennie. Zdaniem ekspertów odkrycie udowadnia, że depresja to nie tylko emocje, lecz rzeczywiste, mierzalne zmiany w mózgu. Odkrycie może poskutkować stworzeniem leków, które mogą być wybawieniem dla 264 milionów ludzi ze zdiagnozowaną depresją.
encoded: – Po raz pierwszy udało nam się określić, które dokładnie typy komórek mózgowych są dotknięte depresją. Dokonaliśmy tego poprzez mapowanie aktywności genów wraz z mechanizmami regulującymi kod DNA – powiedział główny autor badania, dr Gustavo Turecki, profesor na McGill University. Prof. Turecki pracuje również w Douglas Institute oraz kieruje Katedrą Badawczą Kanady ds. dużych epizodów depresyjnych i samobójstw. Bank tkanek mózgowych Badacz podkreśla, że zidentyfikowanie zmienionych neuronów pozwala uzyskać znacznie jaśniejszy obraz tego, gdzie dochodzi do zaburzeń i które komórki są w nie zaangażowane. Zespół badawczy wykorzystał próbki mózgu pobrane z Douglas-Bell Canada Brain Bank. To jedno z kilku miejsc na świecie, w którym przechowywane są tkanki mózgowe osób cierpiących na różnego typu zaburzenia psychiczne. Bank jest niezwykle cennym źródłem do badań nad zdrowiem psychicznym na poziomie biologicznym. Analizy próbek wykorzystywały zaawansowane techniki analizy genetycznej pojedynczych komórek. W ten sposób naukowcy przeanalizowali RNA i DNA tysięcy konkretnych neuronów. Takie podejście pozwoliło im ustalić, które z nich zachowują się inaczej u osób z depresją, a tym samym zidentyfikować wzorce genetyczne mogące wyjaśniać te różnice. W badaniu uwzględniono próbki od 59 osób ze zdiagnozowaną depresją oraz 41 zdrowych osób. Depresja a zmiany neuronalne Badania ujawniły zmiany w aktywności genów w dwóch ważnych typach komórek mózgowych. Pierwszym z nich była grupa neuronów pobudzających, które odgrywają rolę w regulacji nastroju i reakcji na stres. Drugim – podtyp mikrogleju, czyli komórek odpornościowych w mózgu, które pomagają kontrolować stan zapalny. W obu typach komórek wiele genów wykazywało różne poziomy aktywności u osób z depresją, co sugeruje, że te systemy mogą nie funkcjonować prawidłowo. Takie zaburzenia mogą pomóc wyjaśnić biologiczne mechanizmy rozwoju depresji. Terapie ukierunkowane Zidentyfikowanie konkretnych komórek mózgu związanych z zaburzen…

neurony-depresja-2cd48ce.jpg
width: 2311
height: 1300

To najbardziej niebezpieczny moment, w którym można przytyć. Naukowcy ostrzegają, kiedy szczególnie trzeba uważać
type: item
date: 2026-04-27T07:56:36.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: nadwaga
subject: otyłość
subject: wiek
subject: Zdrowie
description: Przez lata sądzono, że dla organizmu liczy się przede wszystkim to, ile ważymy „tu i teraz”. Gigantyczne badanie przeprowadzone przez szwedzkich naukowców wywraca jednak to myślenie do góry nogami. Okazuje się, że dla naszego życia i zdrowia kluczowy jest nie tylko sam fakt nadmiaru kilogramów, ale moment, w którym one się pojawiają. Krytycznie ważna jest wczesna dorosłość, która bezpośrednio decyduje o długości naszego życia.
encoded: Zespół epidemiologów z Uniwersytetu w Lund w Szwecji, pod kierownictwem dr Tanji Stocks, przeanalizował dane medyczne ponad 600 000 osób. Naukowcy nie opierali się na pojedynczym pomiarze, lecz śledzili zmiany wagi uczestników na przestrzeni dziesięcioleci – od 17. do 60. roku życia. Wyniki opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „eClinicalMedicine” są bardzo interesujące. Zabójcze 70 procent Najważniejszym wnioskiem z badania jest to, że otyłość rozwijająca się między 17. a 29. rokiem życia wiąże się z najwyższym ryzykiem przedwczesnej śmierci. Osoby, które przekroczyły próg BMI powyżej 30 w tym przedziale wiekowym były o 70 procent bardziej narażone na zgon z jakiejkolwiek przyczyny w okresie obserwacji w porównaniu do osób, które zachowały prawidłową wagę do 60. roku życia. Dla lepszego zobrazowania skali problemu: jeśli w grupie osób bez wczesnej otyłości umierało średnio 10 na 1000 osób, to w grupie „wczesnej otyłości” liczba ta wzrastała do 17 na 1000. Choć liczby te mogą wydawać się niewielkie, w skali całej populacji oznaczają tysiące przedwczesnych zgonów, których można by uniknąć. W młodości zaciągamy biologiczny dług Dlaczego to właśnie młodość jest tak ryzykowna? Naukowcy sugerują, że kluczowym czynnikiem nie jest sam przyrost wagi w starszym wieku, ale całkowity czas ekspozycji organizmu na negatywne skutki otyłości. Długotrwałe zmaganie się z nadwagą to dla ciała potężny stres biologiczny. Tkanka tłuszczowa jest nie tylko magazynem energii – to aktywny organ endokrynny, który uwalnia tzw. adipocytokiny. Te substancje chemiczne prowadzą do przewlekłego stanu zapalnego w całym organizmie, wystąpienia insulinooporności, co prosto prowadzi do cukrzycy typu 2 czy zjawiska hiperkoagulacji, czyli nadmiernej krzepliwości krwi, co drastycznie zwiększa ryzyko zawałów i udarów. Osoba, która staje się otyła w wieku 20 lat, funduje swojemu sercu i naczyniom krwionośnym „zużycie”, które u osób szczuplejszych pojawia się kilka dekad później. To biologiczny dług, który…

GettyImages-481682943-286937d.jpg
width: 5100
height: 3403

Burzowe dni pogarszają sytuację alergików. Winne są mikroskopijne pyłki
type: item
date: 2026-04-27T07:01:08.000Z
creator: Megan Wollerton
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: burza
subject: burze
subject: katar
subject: pyłki
subject: wiatr
subject: Zdrowie
description: Burze mogą znacząco pogorszyć samopoczucie alergików. Pyłki rozpadają się wówczas na drobne cząsteczki, które łatwiej przenikają do układu oddechowego. W skrajnych przypadkach zjawisko to może prowadzić do tzw. astmy burzowej.
encoded: Spis treści: Co dzieje się z pyłkami podczas burzy? Co sub-pyłki robią z twoim organizmem? Jak przygotować się na nasilający się sezon pylenia Głównym winowajcą alergii są pyłki roślin. W samej Polsce około 12 milionów osób cierpi na sezonowe alergie wywołane pyleniem. Co więcej, sezon pylenia się wydłuża, a jednocześnie rośnie stężenie pyłków w powietrzu, czyli liczba alergenów unoszących się w danym momencie. Wraz ze wzrostem temperatur można się spodziewać, że problem pyłków będzie się nasilał, a ich obecność w naszym życiu stanie się coraz bardziej uciążliwa. Wiosenne wzorce pogodowe również mogą napędzać to zjawisko. Burze, którym towarzyszą silne wiatry, intensywne opady, gwałtowne skoki temperatury oraz grad, mogą powodować rozpad pojedynczych ziaren pyłku na jeszcze drobniejsze cząstki. Ryzyko występowania tych gwałtownych zjawisk rośnie wraz z postępującym ociepleniem klimatu. Pojawiają się one szczególnie często wiosną – czyli w okresie, gdy stężenie alergenów i tak osiąga najwyższy poziom. Oto, co dzieje się z pyłkami podczas burzy, jak może to prowadzić do zjawiska „astmy burzowej” oraz jak możemy przygotować się na dłuższe i bardziej intensywne sezony alergiczne, które nas czekają. Co dzieje się z pyłkami podczas burzy? Wiosenne burze nie są niczym nowym, ale wraz z ociepleniem klimatu stają się częstsze i bardziej gwałtowne. Większa wilgotność, intensywniejsze opady i silniejsze wiatry sprawiają, że pyłki mają jeszcze więcej okazji, by się rozprzestrzeniać i rozpadać na drobniejsze cząsteczki. Jak wyjaśnia meteorolog Dante Ricci z Wirginii Zachodniej, burzowe podmuchy wiatru unoszą wszystko, co znajduje się na powierzchni. – Pyłki, kurz – wszystko zostaje poderwane i rozproszone, trafiając na samochody, do powietrza, do domów przez otwarte okna, a także na osoby przebywające na zewnątrz – mówi. W efekcie podczas burzy w powietrzu pojawia się znacznie więcej drobnych, łatwo wdychanych cząstek, co może nasilać objawy alergii, a u niektórych osób prowadzi…

burze-z-piorunami-ef48e31.jpg
width: 7360
height: 4912

Podróże bez internetu rosną w siłę. Trend na „deadzone travel” podbija świat
type: item
date: 2026-04-24T09:01:36.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Porady
subject: Traveler
subject: internet
subject: social media
subject: trendy
subject: Wellness
subject: Zdrowie
description: Nowy trend określany jako „deadzone travel” zyskuje coraz większą popularność, szczególnie wśród millenialsów i przedstawicieli pokolenia Z. Coraz więcej podróżnych świadomie wybiera miejsca pozbawione zasięgu i dostępu do internetu, traktując to jako formę ucieczki od nadmiaru bodźców i cyfrowego przeciążenia. Czy odłączenie się od sieci w trakcie podróży rzeczywiście może przełożyć się na lepsze samopoczucie i realny odpoczynek?
encoded: Współczesny styl życia coraz częściej wiąże się z ciągłą dostępnością, presją efektywności i nadmiarem informacji, które nie kończą się wraz z zamknięciem dnia pracy. Eksperci zwracają uwagę, że długotrwałe funkcjonowanie w takim trybie może prowadzić do wypalenia zawodowego, wyczerpania psychicznego, poczucia dystansu wobec codziennych obowiązków oraz spadku koncentracji. Wbrew popularnym przekonaniom problemu tego nie da się rozwiązać poprzez zwiększenie produktywności czy intensyfikację działań – przeciwnie, wymaga on świadomego ograniczenia bodźców i realnego odpoczynku. Właśnie w tym kontekście pojawia się rosnące zainteresowanie podróżami do miejsc, które oferują coś, czego na co dzień brakuje najbardziej – ciszę, brak powiadomień i pełne odcięcie od świata online. Deadzone travel, czyli dlaczego coraz więcej osób świadomie odłącza się od sieci? Choć podróżujemy częściej niż kiedykolwiek wcześniej, granica między pracą a odpoczynkiem coraz bardziej się zaciera. Możliwość pracy zdalnej sprawiła, że wakacje dla wielu osób przestały oznaczać realne oderwanie się od obowiązków – skrzynka mailowa, komunikatory i media społecznościowe towarzyszą nam niemal bez przerwy, nawet w trakcie wyjazdów. Krótkie sprawdzenie wiadomości między posiłkami czy szybka odpowiedź na służbowy komunikat w podróży stały się normą, która skutecznie rozmywa ideę odpoczynku. Właśnie na tym tle rośnie popularność tzw. „deadzone travel”, czyli podróżowania do miejsc, w których dostęp do internetu jest ograniczony lub celowo eliminowany. Jak zauważa Christina Bennett, ekspertka ds. trendów turystycznych, „deadzoning odzwierciedla szerszą zmianę kulturową odejścia od ciągłej łączności i wypalenia”. Coraz więcej osób zaczyna traktować brak zasięgu nie jako problem, lecz jako wartość samą w sobie – warunek konieczny do rzeczywistego odpoczynku. Decyzja o wyborze „martwej strefy” nie jest przypadkowa – wynika z rosnącego zmęczenia cyfrowym przeciążeniem i potrzebą odzyskania kontroli nad własnym …

deadzone-6c627e1.jpg
width: 5500
height: 3667

Tatuaże niosą realne zagrożenie. Naukowcy odkryli ich powiązanie z jednym z nowotworów
type: item
date: 2026-04-20T10:13:38.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: medycyna
subject: nowotwory
subject: tatuaże
subject: Zdrowie
description: Szwedzcy naukowcy odkryli niepokojący związek między tatuażami a ryzykiem rozwoju nowotworu. Z analizy wynika, że osoby z pigmentem pod skórą są o 29% bardziej narażone na zachorowanie.
encoded: Nowe badanie sugeruje, że osoby z tatuażami mają podwyższone ryzyko czerniaka – najgroźniejszej postaci nowotworu skóry, powiązanej z ekspozycją na promieniowanie UV. Stwierdzono, że posiadacze tatuaży mieli aż o 29% większe ryzyko zachorowania na czerniaka niż osoby bez tatuaży. Nie zaobserwowano natomiast związku między tatuażami a rakiem kolczystokomórkowym, również związanym z uszkodzeniami spowodowanymi UV, ale dużo mniej agresywnym. Jak wyglądało badanie? Choć tatuaże są powszechne, to ich długoterminowy wpływ na zdrowie pozostaje słabo poznany. Naukowcy ze Szwecji zastosowali mieszane badanie kliniczno-kontrolne: zaczęli od osób już chorych na nowotwór skóry i porównali je z danymi osób zdrowych. Dane pozyskano z narodowych rejestrów medycznych, uczestnicy wypełnili też ankiety dotyczące tatuaży: ich wielkości, lokalizacji oraz wieku wykonania pierwszego tatuażu. W badaniu uwzględniono różne czynniki, w tym styl życia, mogący wpływać zarówno na decyzję o wykonaniu tatuażu, jak i ryzyko nowotworów skóry. Pod lupę wzięto na przykład: ekspozycję na słońce, korzystanie z solarium, palenie papierosów, wykształcenie, dochody, typ skóry i pigmentację. W ten sposób naukowcy starali się ograniczyć ryzyko błędnych wniosków. Wyniki dają do myślenia Jednak mimo wszystko związek między tatuażami a czerniakiem okazał się wyraźny. Co zaskakujące, większa powierzchnia tatuaży nie zwiększała ryzyka. To ciekawe, bo większa ilość tuszu to więcej substancji chemicznych wprowadzonych do skóry. Jak to wyjaśnić? Badacze sądzą, że makrofagi (jeden z rodzajów komórek odpornościowych organizmu) przenoszą cząstki tuszu do węzłów chłonnych, gdzie mogą one pozostawać latami. Być może prowadzi to do przewlekłego stanu zapalnego, który sprzyja nowotworzeniu. Tusz, układ odpornościowy czy styl życia? Naukowcy podkreślają, że pojedyncze badanie nie dowodzi jeszcze przyczynowości. Nie wiadomo, czy to tusz, reakcje immunologiczne, czy zachowania posiadaczy tatuaży odpowiadają za wzrost ryzyka.…

tatuaz-a-rak-3423eb8.jpg
width: 7000
height: 4667

To nie ty masz ochotę na słodycze? Mikroby w twoich jelitach mogą zmieniać apetyt i preferencje
type: item
date: 2026-04-14T08:02:48.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: bakterie
subject: diety
subject: mózg
subject: Zdrowie
description: Wyobraź sobie, że nagła, nieodparta ochota na pączka lub krwisty stek nie jest wynikiem twojej wolnej woli, lecz subtelną sugestią wysłaną przez miliardy lokatorów zamieszkujących twoje jelita. W ludzkim przewodzie pokarmowym zidentyfikowano ponad 3000 gatunków bakterii, które – jak wiemy od dawna – pomagają w trawieniu i wspierają odporność. Najnowsze doniesienia sugerują jednak, że te mikroorganizmy aktywnie wpływają na nasze preferencje żywieniowe. Czy jesteśmy tylko gospodarzami na usługach mikroskopijnych, wynajmujących nasze ciała smakoszy?
encoded: Spis treści: Jak bakterie przejmują stery? Przykład salmonelli Co lubią jeść myszy? Decyduje mikrobiom jelitowy Serotonina: hormon szczęścia powstaje w jelitach Bakterie jak ozempic? Najnowsze odkrycia Czy mamy jeszcze wolną wolę? Czy wiesz, że liczba komórek bakteryjnych w twoim ciele jest niemal równa liczbie twoich własnych, ludzkich komórek? To oznacza, że pod względem liczebności jesteśmy w połowie ludźmi, a w połowie ekosystemami mikrobów. Te od lat fascynują badaczy. Już w 2014 roku na łamach czasopisma „BioEssays” naukowcy postawili odważną hipotezę: mikroby jelitowe mogą wymuszać na nas jedzenie produktów, które sprzyjają ich rozwojowi, a nawet wywoływać złe samopoczucie, gdy nie dostarczamy im odpowiedniego paliwa. Najnowsza badania potwierdzają tę hipotezę i wskazują coraz więcej gatunków, które potajemnie sterują ludzkimi upodobaniami. Nasze interesy nie zawsze są jednak zbieżne z interesami naszych bakterii. Jak bakterie przejmują stery? Przykład salmonelli Klasycznym przykładem „hakerstwa”, które bakterie wykonują na naszych organizmach, jest bakteria Salmonella typhimurium. W normalnych warunkach infekcja przewodu pokarmowego powoduje utratę apetytu – organizm oszczędza energię na walkę z chorobą. Jednak salmonella potrafi zakłócić komunikację między jelitami a mózgiem, zmuszając żywiciela do dalszego jedzenia. Dzięki temu bakteria ma stały dopływ pożywienia i może intensywniej namnażać się w odchodach, infekując kolejne ofiary. Choć to ekstremalny przypadek patogenu, naukowcy podejrzewają, że podobne, choć subtelniejsze mechanizmy, działają w naszym codziennym życiu. Co lubią jeść myszy? Decyduje mikrobiom jelitowy Przełom weryfikujący te teorie nastąpił w 2022 roku. Dr Kevin Kohl (Uniwersytet w Pittsburgu) i dr Brian Trevelline (Uniwersytet Cornella) przeprowadzili eksperyment. Przeszczepili mikrobiomy dzikich gryzoni o różnych dietach – mięsożerców, roślinożerców i wszystkożerców – do organizmów sterylnych myszy (pozbawionych własnych bakterii). Wy…

GettyImages-904136518-b439f04.jpg
width: 5132
height: 3425

Osiem godzin może już nie wystarczać. Współczesny styl życia drastycznie upośledza fazę regeneracji
type: item
date: 2026-04-12T07:33:27.000Z
creator: Emaan Adeel
subject: Nauka
subject: bezsenność
subject: mózg
subject: sen
subject: Zdrowie
description: Dlaczego osiem godzin snu może już nie wystarczać? Nowe badania sugerują, że nowoczesny styl życia drastycznie upośledza zdolność organizmu do osiągania stanu głębokiego odpoczynku.
encoded: Spis treści: Dlaczego osiem godzin snu nie gwarantuje wypoczynku? Cyfrowy stres a brak fazy snu głębokiego Rytm okołodobowy i social jetlag Jak odzyskać zdrowy sen? Dla wielu z nas odpoczynek przestał być naturalnym zwieńczeniem dnia – stał się jedynie jego wymuszoną przerwą. Praca zwalnia, powiadomienia cichną, a ciało w końcu przestaje być w ruchu. Mimo to sen pozostaje płytki (o ile w ogóle przychodzi), a poranek przynosi to samo tępe zmęczenie, które towarzyszyło nam poprzedniego wieczoru. W laboratoriach snu naukowcy dostrzegają niepokojący wzorzec: drastyczne skrócenie czasu spędzanego w fazie snu głębokiego (wolnofalowego) – etapie najściślej powiązanym z naprawą komórkową i regeneracją metaboliczną – mimo zachowania normalnego całkowitego czasu trwania snu. Osiem godzin w łóżku nie gwarantuje już, że organizm w pełni się zresetował. Dlaczego osiem godzin snu nie gwarantuje wypoczynku? Łatwo ulec pokusie postrzegania tego problemu jako osobistej porażki: zbyt długiego czasu przed ekranem czy nieumiejętności „odłączenia się”. Jednak badacze snu twierdzą, że problem sięga głębiej. – Możesz zakończyć swój dzień, ale twój mózg nie otrzymał jeszcze hormonalnych i neuronalnych sygnałów, że nadszedł czas bezpiecznego odprężenia: spadku poziomu kortyzolu, aktywacji szlaków przywspółczulnych i pełnego przejścia zegara biologicznego w tryb nocny – tłumaczy dr Orfeu Buxton, naukowiec z Pennsylvania State University. W swojej książce „Dopamine Nation” psychiatra ze Stanfordu, prof. Anna Lembk, pisze, że nieustanna stymulacja cyfrowa przesuwa system nagrody w mózgu w stronę ciągłego pożądania, pozostawiając go w stanie niepokoju nawet długo po tym, jak ekran zgaśnie. Najnowsze badania potwierdzają tę zmianę paradygmatu. Studium opublikowane w 2025 roku na łamach „Frontiers in Psychiatry” wykazało, że wysoki poziom zależności od smartfonów jest silnie powiązany z gorszą jakością snu i większym napięciem psychologicznym – nawet u osób, które świadomie rezerwują czas na odpo…

osiemgodzinsnu-56b72dd.jpg
width: 8192
height: 5464

Składnik X kontra Parkinson. Tajemniczy lek „czyści” mózg i przywraca sprawność
type: item
date: 2026-04-10T06:43:28.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: choroba parkinsona
subject: leczenie
subject: medycyna
subject: mózg
subject: NatGeoBN
subject: Zdrowie
description: Składnik X na Parkinsona to tajemniczy lek, który w badaniu na myszach wyraźnie poprawił równowagę i poruszanie się zwierząt. Zespół z Melbourne pokazał, że preparat może wzmacniać nocne „oczyszczanie” mózgu i zmniejszać złogi alfa-synukleiny, kluczowe dla choroby Parkinsona. Teraz celem są testy z udziałem ludzi.
encoded: W laboratoriach w Melbourne sprawdzono działanie nieujawnionego z nazwy leku, określanego jako „compound X” (składnik X), w mysim modelu objawów choroby Parkinsona. Preparat poprawił równowagę i sprawność ruchową zwierząt, a jednocześnie nasilił procesy nocnego „sprzątania” mózgu przez tzw. układ glimfatyczny. Wyniki przedstawiono podczas Oxford Glymphatic and Brain Clearance Symposium w Wielkiej Brytanii. Kolejnym krokiem ma być przygotowanie badań z udziałem osób we wczesnym stadium choroby. Gdy mózg śpi, pracuje jego system oczyszczania Choroba Parkinsona, dotykająca ponad 10 milionów osób na świecie, wiąże się z obumieraniem komórek nerwowych w obszarach kontrolujących ruch. Jednym z najbardziej charakterystycznych śladów tego procesu jest odkładanie się nieprawidłowej wersji białka o nazwie alfa-synukleina, które tworzy złogi w tkance mózgowej. Coraz częściej w tym kontekście pojawia się hipoteza, że problem nie dotyczy wyłącznie „produkcji” nieprawidłowych białek, lecz także ich usuwania. W centrum uwagi znalazł się układ glimfatyczny, czyli mechanizm krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego, który pomaga wypłukiwać z mózgu zbędne produkty przemiany materii. To właśnie podczas głębokiego snu, gdy pojawiają się wolne fale mózgowe, warunki do takiego oczyszczania mają być najlepsze. Do tej pory nie było jednak jasne, czy wzmocnienie tego procesu może przełożyć się na realną poprawę funkcji ruchowych. Udane testy na myszach Zespół Zhao Yan z Swinburne University of Technology zastosował nowatorski model choroby Parkinsona u myszy, Objawy w nim narastają stopniowo i nie są wywołane nagłym uszkodzeniem mózgu. Przez cztery miesiące 20 myszy otrzymywało co tydzień donosowo krople zawierające nieprawidłową alfa-synukleinę. Białko miało następnie rozprzestrzeniać się w mózgu, prowadząc do coraz wyraźniejszych problemów z poruszaniem. Po dwóch miesiącach połowa zwierząt zaczęła dostawać „compound X” cztery razy w tygodniu. Lek podawano razem z metylocelulozą, która pomaga go …

parkinson-mozg-3eb4131.jpg
width: 1600
height: 1200

Trzy pasożyty w jednym nocniku. Odkrycie Polaków w rzymskim obozie legionowym
type: item
date: 2026-04-09T13:05:36.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bułgaria
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pasożyty
subject: starożytność
subject: Zdrowie
description: W starożytnym obozie legionowym Novae w Bułgarii naukowcy odkryli ślady pasożyta, którego obecności w tej części Europy nikt nie spodziewał się tak wcześnie. To ważny trop w badaniach nad zdrowiem, higieną i codziennym życiem mieszkańców rzymskich prowincji. Analizami objęto... nocniki.
encoded: Novae, zlokalizowane w sąsiedztwie współczesnego bułgarskiego miasta Swisztow, stanowiło istotny punkt strategiczny w systemie obronnym Rzymu i Bizancjum. Przez kilkaset lat – od I do połowy V wieku n.e. – stacjonował tam I Legion Italski. Jednostka ta wyróżniała się tym, że służyli w niej rdzenni mieszkańcy Italii. Ich głównym obowiązkiem było strzeżenie północnych rubieży Cesarstwa przed zagrożeniami zewnętrznymi. Współpraca archeologów daje efekty Na stanowisku archeologicznym w Novae działa kilka zespołów badawczych. Zabytki do najnowszych badań, w postaci starożytnych nocników z II-IV w. n.e., pozyskano w ramach wieloletniej, trwającej od 67 lat, polsko-bułgarskiej współpracy archeologicznej. Ze strony polskiej badania realizowała Ekspedycja Archeologiczna UAM, którą kieruje prof. Elena Klenina, a wcześniej szefował prof. Andrzej B. Biernacki. Prace te są prowadzone wspólnie z naukowcami z Instytutu Archeologii Bułgarskiej Akademii Nauk. O badaniach w Novae pisaliśmy wielokrotnie. W ostatnich latach polscy badacze odkryli tam m.in. zbrojownię. Życie na granicy imperium i wyzwania nauki Rekonstrukcja życia codziennego w starożytności, szczególnie w zakresie zdrowia i diety, od dawna stanowi ogromne wyzwanie dla historyków. Tradycyjne źródła pisane często milczą o intymnych szczegółach higieny mieszkańców prowincji. Skupiają się raczej na wydarzeniach politycznych w stolicy. Polscy badacze postanowili zajrzeć (i to dosłownie!) do starożytnych nocników odkrytych również w Novae – z tego obozu z powodzeniem przeanalizowano dwa takie naczynia. W przeciwieństwie do publicznych latryn, z których korzystały setki osób i zwierząt, nocniki były używane przez ograniczoną liczbę osób w prywatnych pomieszczeniach, co pozwoliło na precyzyjne powiązanie wykrytych patogenów z ludźmi. Badacze przeanalizowali zmineralizowane osady moczu i kału ze ścianek naczyń datowanych na II–IV wiek n.e. Wnioski opublikowano na łamach „npj Heritage Science”. Nocniki w laboratorium Obok tradyc…

nocniki-54aa2ac.jpg
width: 1688
height: 1125

Inteligentna soczewka kontaktowa monitoruje stan oka i sama podaje lek
type: item
date: 2026-04-09T06:59:43.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: oczy
subject: soczewki
subject: Zdrowie
description: Inteligentna soczewka kontaktowa na jaskrę opisana przez zespół powiązany z Terasaki Institute for Biomedical Innovation ma w czasie rzeczywistym monitorować ciśnienie wewnątrzgałkowe i w razie potrzeby uwalniać leki. Rozwiązanie przetestowano na królikach i w modelu ex vivo.
encoded: W laboratoriach w Los Angeles zespół powiązany z Terasaki Institute for Biomedical Innovation przedstawił koncepcję soczewki kontaktowej, która ma nie tylko monitorować to, co dzieje się w oku, ale też błyskawicznie reagować. Urządzenie zaprojektowano jako bezbateryjną, w pełni polimerową platformę do stałego monitorowania ciśnienia wewnątrzgałkowego (IOP) i uruchamiania podania leku, gdy wartości zaczynają rosnąć. Gdy ciśnienie w oku rośnie, soczewka ma zareagować natychmiast Jaskra to choroba podstępna: może rozwijać się latami, zanim pacjent zauważy pierwsze ubytki w polu widzenia. Jednym z kluczowych, modyfikowalnych czynników ryzyka jest podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe. Problem w tym, że w praktyce klinicznej jego pomiar (tonometria) często odbywa się w gabinecie i daje jedynie punktowe odczyty – w odstępach rzędu miesięcy. Taki „fotograficzny” zapis bywa niewystarczający, jeśli ciśnienie faluje w rytmie dobowym lub skacze epizodycznie. Właśnie tu pojawia się idea soczewki terapeutyczno-diagnostycznej. Noszona na co dzień, łączy diagnostykę i terapię. Opisywana konstrukcja ma na bieżąco śledzić zmiany IOP, a następnie – w modelu pętli zamkniętej – uruchamiać podanie leku wtedy, gdy jest to potrzebne. Bez baterii i „masywnej” elektroniki: projekt stawia na komfort i prostotę W świecie „smart” urządzeń łatwo wpaść w pułapkę rozbudowanej elektroniki. Tymczasem soczewka kontaktowa to środowisko wymagające: każdy sztywny element i potrzeba zewnętrznego zasilania mogą odbić się na wygodzie, a nawet bezpieczeństwie użytkowania. Dlatego badacze postawili na projekt, który ma omijać ciężar klasycznych rozwiązań elektronicznych. Kluczową rolę pełnią niskokosztowe komponenty polimerowe oraz mikroprzepływowy czujnik ciśnienia. Czułość ma wzmacniać biomimetyczna „gąbka jedwabna”, zaprojektowana tak, by lepiej wychwytywać subtelne zmiany. W soczewce umieszczono też komorę umożliwiającą uwalnianie wielu dawek leku — nie jednorazowy „zastrzyk”, lecz powtarzalne podania w…

soczewka-kontaktowa-85d56f0.jpg
width: 6720
height: 4480

Terapia czerwonym światłem: nauka czy marketingowa „ściema”? Wyjaśniamy, jak działa na komórki
type: item
date: 2026-04-05T08:47:30.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: leczenie
subject: medycyna
subject: nowotwory
subject: światło
subject: terapia
subject: Zdrowie
description: Jeszcze kilka lat temu terapia czerwonym światłem była traktowana jako niszowa ciekawostka. Dziś, dzięki przełomowym badaniom nad mitochondriami i historiom takim jak ta o „cudownym” powrocie do zdrowia po udarze, fotobiomodulacja powoli wchodzi do głównego nurtu medycyny. Dlaczego rezygnacja z tradycyjnych żarówek mogła nieświadomie wpłynąć na nasze zdrowie i jak „karmienie” komórek światłem zmienia współczesne terapie?
encoded: Spis treści: Jak światło staje się ludzkim paliwem Od leczenia ran po neuroprotekcję mózgu – dowody działania światła Wszyscy jesteśmy na „głodzie” światła Nie daj się naciąć. Czy domowe urządzenia działają? Najlepszy jest powrót do natury W 2021 roku syn dermatologa Davida Ozoga przeszedł rozległy udar. Gdy nastolatek leżał sparaliżowany, Ozog – początkowo sceptyczny – zdecydował się na niekonwencjonalny krok: naświetlanie głowy syna panelami LED emitującymi bliską podczerwień. Dziś jego syn znów chodzi i studiuje. Choć to tylko pojedynczy przypadek, stał się on impulsem do zbadania zjawiska, które do 2030 roku ma stać się rynkiem wartym miliard dolarów. Jak światło staje się ludzkim paliwem? Kluczem do zrozumienie fotobiomodulacji są mitochondria – roboczo możemy nazwać je elektrowniami naszych komórek. Światło czerwone (ok. 600–700 nm) i bliska podczerwień (760–940 nm) potrafią przenikać przez skórę, a nawet kości czaszki, docierając prosto do nich. Naukowcy odkryli, że fotony te są pochłaniane przez oksydazę cytochromu c – enzym kluczowy w procesie wytwarzania energii. Efektem tego procesu jest zwiększona produkcja ATP (komórkowego „paliwa”), poprawa przepływu krwi czy redukcja stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego. Niektórzy badacze sugerują, że światło działa jak „smar” dla komórkowego silnika, zmniejszając lepkość płynów wewnątrz mitochondriów, dzięki czemu te pracują wydajniej. Od leczenia ran po neuroprotekcję mózgu – dowody działania światła Dowody naukowe na skuteczność terapii światłem – warto jednak pamiętać, że bardzo konkretnym i z dawką dobieraną przez lekarza – gromadzą się w kilku kluczowych obszarach. Onkologia: od 2020 roku terapia światłem jest zalecana w zapobieganiu bolesnym owrzodzeniom jamy ustnej po chemioterapii. Okulistyka: w 2025 roku zatwierdzono pierwsze urządzenie na suche zwyrodnienie plamki żółtej (AMD). Krótkie sesje naświetlania mogą chronić starzejącą się siatkówkę. Neurologia: badania na modelach zwierzęcych z chorobą Parkinson…

shutterstock2607298933-0c0940e.jpg
width: 5472
height: 3648

Więcej ruchu nie zawsze oznacza mniejszą wagę. Naukowcy tłumaczą, dlaczego
type: item
date: 2026-04-04T13:18:30.000Z
creator: Lori Youmshajekian
subject: Nauka
subject: aktywność fizyczna
subject: odchudzanie
subject: waga
subject: Zdrowie
description: Nowe badania pokazują, że organizm może ograniczać liczbę spalanych kalorii podczas treningu. W praktyce oznacza to, że utrata wagi bywa mniejsza niż przewidujemy. To tłumaczy, dlaczego intensywne ćwiczenia nie zawsze przynoszą oczekiwane efekty.
encoded: Spis treści: Dlaczego ćwiczenia nie zawsze pomagają schudnąć? Czym jest kompensacja energetyczna i dlaczego organizm spala mniej, niż zakładamy? Czy kompensacja energetyczna naprawdę istnieje? Naukowcy nadal się spierają Logika wydaje się bez zarzutu: więcej ruchu oznacza więcej spalonych kalorii, a więc niższą masę ciała. A jednak u wielu osób to równanie w praktyce po prostu się nie sprawdza. W badaniach kontrolowanych aktywność fizyczna często prowadzi do mniejszej utraty masy ciała, niż przewidują modele kaloryczne. Nawet gdy uczestnicy wprowadzają ćwiczenia aerobowe – takie jak marsz, jogging czy jazda na rowerze – większość z nich traci średnio zaledwie 1,6 kg w ciągu sześciu miesięcy. To skromny efekt w stosunku do znacznej inwestycji czasu i wysiłku, co od lat pozostaje zagadką dla naukowców. Dlaczego ćwiczenia nie zawsze pomagają schudnąć? Nowe badania pokazują, że organizm może ograniczać liczbę spalanych kalorii podczas treningu. W praktyce oznacza to, że utrata wagi bywa mniejsza niż przewidujemy. To tłumaczy, dlaczego intensywne ćwiczenia nie zawsze przynoszą oczekiwane efekty. Część odpowiedzi wydaje się dość oczywista: trening wzmaga głód, przez co łatwiej „dojeść” spalone kalorie. Eksperci próbują jednak zrozumieć także inne, znacznie mniej oczywiste zjawisko, które również odgrywa w tym procesie istotną rolę. Analiza z 2025 roku sugeruje, że ludzie spalają zaledwie około jednej trzeciej dodatkowych kalorii, które teoretycznie powinni spalić podczas treningu. Innymi słowy bieg, który powinien spalić 500 kalorii, zwiększał dzienny wydatek energetyczny jedynie o około 165 kalorii. Wygląda więc na to, że organizm kompensuje zwiększoną aktywność fizyczną, ograniczając energię wydatkowaną na inne procesy. – To, w jakim stopniu i w jaki sposób się to dzieje, wciąż pozostaje tajemnicą — mówi prof. Vincent Careau, biolog z Uniwersytetu w Ottawie. Ta coraz szerzej opisywana koncepcja, określana jako kompensacja energetyczna, podważa głęboko zakorzenione założ…

Wiecej-ruchu-nie-zawsze-oznacza-mniejsza-wage-e6c7a97.jpg
width: 5760
height: 3840

Naukowcy znaleźli słaby punkt superbakterii. To przełom w walce z opornością na antybiotyki?
type: item
date: 2026-04-03T10:12:54.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Nauka
subject: antybiotyki
subject: bakterie
subject: leczenie
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: Badacze odkryli sposób, jak osłabić groźne bakterie, które są oporne na antybiotyki. To na razie tylko badanie na myszach, ale wyniki dają nadzieję na nowe metody walki z infekcjami, które do tej pory były trudne do leczenia.
encoded: Superbakterie to bakterie, które stały się odporne na większość antybiotyków, czyli leków, które normalnie je zwalczają. Dzięki temu zwykłe infekcje, które kiedyś były łatwe do wyleczenia, mogą teraz być bardzo groźne, a nawet zagrażać życiu. Superbakterie często rozwijają się w szpitalach lub miejscach, gdzie antybiotyki są nadużywane i stają się źródłem poważnych, trudnych do leczenia chorób. Naukowcy szukają nowych sposobów, by je namierzać i osłabiać, bo tradycyjne leki coraz częściej zawodzą. Jak pokonać superbakterie? Bakterie oporne na antybiotyki to poważne zagrożenie dla ludzi na całym świecie. Największym problemem są bakterie Gram-ujemne. Mikroorganizmy z tej grupy posiadają dodatkową warstwę ochronną (tzw. zewnętrzną błonę komórkową), która sprawia, że ​​są szczególnie trudne do leczenia wieloma istniejącymi lekami. Do tej grupy należą patogeny Acinetobacter baumannii, Helicobacter pylori oraz Campylobacter jejuni. Bakterie te często mają także specyficzne związki cukrowe na swojej powierzchni, które pomagają im „chować się” przed naszym układem odpornościowym. Ta powłoka cukrowa imituje związki chemiczne występujące na powierzchni ludzkich komórek, co sprawia, że ​​układ immunologiczny ignoruje te superbakterie. Nowe badanie wykazało jednak, że te mikroorganizmy również mogą mieć słaby punkt. Zespół badaczy z kilku australijskich uniwersytetów przeprowadził badania na myszach i skupił się na specyficznej cząsteczce cukrowej obecnej na powierzchni niektórych bakterii, zwanej kwasem pseudoaminowym. To właśnie obecność m.in. tego cukru ułatwia bakteriom infekowanie organizmu. Naukowcy opracowali specjalne przeciwciała, które rozpoznają jego obecność, oznaczają konkretną bakterię i ułatwiają układowi odpornościowemu ich zniszczenie. Badanie przeprowadzone na myszach Poprzednie badania wykazały, że kwas pseudoaminowy występuje wyłącznie na zewnątrz komórek bakteryjnych i różni się od cukrów występujących w komórkach ludzkich. Do tej pory jednak badacze mieli…

Acinetobacter-baumannii-2ed0be1.jpg
width: 2133
height: 1200

Okazjonalne intensywne picie szkodzi bardziej niż codzienne. Poważnie uszkadza wątrobę
type: item
date: 2026-04-02T11:45:11.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: alkohole
subject: ALKOHOLIZM
subject: choroby
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: uzależnienie
subject: Zdrowie
description: Okazjonalne intensywne picie może być dużo groźniejsze, niż wydaje się wielu osobom. Badacze z USA przeanalizowali dane ponad 8000 dorosłych z lat 2017–2023. Jednorazowe wypicie 4–5 jednostek alkoholu co najmniej raz w miesiącu wiązało się z niemal 3× wyższym ryzykiem zwłóknienia wątroby u osób z MASLD.
encoded: Zespół badaczy z centrum medycznego Keck Medicine na University of Southern California opisał zależność, która przesuwa akcent z pytania „ile pijesz?” na „jak pijesz?”. W analizie wykazano, że osoby ze stłuszczeniową chorobą wątroby związaną z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD) mogą być narażone na poważniejsze uszkodzenie tego narządu, gdy zdarza im się okazjonalne intensywne picie. Kluczowy wniosek brzmiał jasno: taki wzorzec konsumpcji łączy się z ryzykiem zaawansowanego zwłóknienia wątroby, prowadzącego do marskości. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Clinical Gastroenterology and Hepatology”. MASLD to najczęstsza choroba wątroby w krajach rozwiniętych, dotykającą co trzeciego dorosłego. To schorzenie dotyczy osób z nadwagą, otyłością lub innymi zaburzeniami metabolicznymi (np. cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, wysoki poziom cholesterolu). MASLD z definicji nie jest wywoływana przez alkohol. Dlatego badacze postanowili sprawdzić, jaką rolę alkohol może odgrywać w nasilaniu problemów z wątrobą u takich osób. Wcześniejsze badania wykazały m.in., że nawet niewielkie ilości alkoholu są szkodliwe dla zdrowia. Mitem jest też to, jakoby istniały „zdrowsze” rodzaje alkoholu. Nawet jednorazowe okazjonalne wypicie większej jego ilości skraca kosmki jelitowe i wywołuje silny stan zapalny. Niemal trzy razy większe ryzyko zwłóknienia wątroby Co dokładnie uznano za okazjonalne intensywne picie alkoholu? Badacze użyli ścisłej definicji. Dla kobiet był to poziom czterech lub więcej drinków dziennie, dla mężczyzn pięciu lub więcej drinków dziennie, przynajmniej raz w miesiącu. Drink w tym przypadku to standardowa jednostka alkoholu (SJA), czyli równowartość 10 g czystego etanolu. Przykładowo: 50 ml wódki 40% to 1,6 SJA, małe piwo 4,5% to 1,2 SJA, kieliszek wina 12% to 1,7 SJA. W badaniu chodziło o sytuację, w której większość alkoholu wypija się w ciągu jednego dnia, nawet jeśli przez resztę tygodnia lub miesiąca ktoś pije niewiele albo wcale. Czyli np. wypicie co najmnie…

watroba-dfa1dfb.jpg
width: 1800
height: 1200

Przełom w walce z rakiem oka u dzieci. Krople z nasienia świni zamiast bolesnych zastrzyków
type: item
date: 2026-04-01T11:49:53.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: leczenie
subject: leki
subject: medycyna
subject: nowotwory
subject: onkologia
subject: Zdrowie
description: Leczenie nowotworów oka u dzieci to bolesna przeprawa przez inwazyjne zastrzyki i chemioterapię, która niesie ryzyko utraty wzroku. Naukowcy znaleźli jednak niespodziewanego sprzymierzeńca w walce z siatkówczakiem. Okazuje się, że substancja pochodząca z nasienia świń potrafi przeniknąć bariery, które dla tradycyjnych leków są nie do pokonania.
encoded: Pokonanie bariery ochronnej otaczającej oko to najtrudniejszy etap leczenia siatkówczaka – agresywnej formy nowotworu oka, która najczęściej dotyka dzieci. Choć nowotwór ten dobrze reaguje na terapię po dostarczeniu leku do wnętrza gałki ocznej, obecne metody, takie jak bezpośrednie zastrzyki, chemioterapia i radioterapia, są bolesne i często prowadzą do trwałej utraty wzroku oraz poważnych skutków ubocznych. Jest jednak przełom. Nowa metoda, opisana w prestiżowym czasopiśmie „Science Advances”, jest nieco... niecodzienna, ale pozwala rozwiązać ten problem. Proponuje bezpieczniejszą i znacznie mniej inwazyjną drogę: specjalistyczne krople do oczu. Egzosomy pochodzące z nasienia: „koń trojański” w służbie medycyny Kluczem do sukcesu są egzosomy – maleńkie pęcherzyki naturalnie wydzielane przez komórki. Już wcześniej uznawano je za obiecujące nośniki leków ze względu na zdolność przekraczania barier biologicznych i słabą reakcję immunologiczną organizmu. Naukowcy skupili się na egzosomach pochodzących ze świńskiego nasienia (SEVs). W toku ewolucji przystosowały się one do przenikania przez drogi rodne samic dzięki specyficznym białkom na ich powierzchni. – Białka te umożliwiają SEVs pokonywanie potężnych barier biologicznych, co sugeruje, że mogą one mieć wrodzone właściwości ułatwiające penetrację barier ocznych. Ta wyjątkowa zdolność pozwala SEVs nieinwazyjnie dostarczać leki do tylnego odcinka oka – tłumaczą autorzy badania. Precyzyjny atak na guza Aby sprawdzić tę teorię, zespół inżynierów stworzył zaawansowane krople do oczu, łącząc egzosomy z kwasem foliowym (FA) i systemem nanozymowym (CMG). System ten składa się z kropek węglowych, dwutlenku manganu i oksydazy glukozowej. Jak to działa? Kwas foliowy pomaga precyzyjnie namierzyć komórki nowotworowe. Egzosomy (SEVs) izolowane z nasienia świń zamykają w sobie lek i czasowo, odwracalnie otwierają specjalne połączenia w warstwach ochronnych oka. Nanozymy wywołują intensywny stres oksydacyjny wewnątrz komórek guza, …

GettyImages-148199337-1e89c7e.jpg
width: 3888
height: 2592

Chłopiec z Lombardii zarażony ptasią grypą. To pierwszy przypadek w Europie
type: item
date: 2026-04-01T10:55:15.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: choroby zakaźne
subject: epidemia
subject: grypa
subject: medycyna
subject: ptaki
subject: Zdrowie
description: We Włoszech potwierdzono pierwszy w Europie przypadek ptasiej grypy H9N2 u człowieka. Eksperci uspokajają: wirus ma niską zjadliwość, a ryzyko epidemii jest obecnie minimalne.
encoded: Zachorowanie na grypę ptaków wykryto 25 marca 2026. W laboratorium potwierdzono, że patogen to szczep H9N2, jeden z wielu atakujących ptaki. Ed Hutchinson, wirusolog z Uniwersytetu w Glasgow, tłumaczy dlaczego na razie nie ma się czym martwić. Co wiadomo o pierwszym przypadku? Pacjentem jest dziecko – chłopiec który wrócił z podróży do Afryki, mieszkaniec włoskiego regionu Lombardia. Guido Bertolaso z lokalnego samorządu tłumaczy, że chłopiec miał choroby współistniejące, jednak infekcja H9N2 nie wywołała u niego poważnych objawów. Czuje się dobrze i przebywa w izolacji w szpitalu San Gerardo w mieście Monza. Ptasią grypę potwierdzono testami laboratoryjnymi. Czym jest ptasia grypa H9N2? Szczep ten należy to tzw. typu A wirusów grypy. Do tej samej grupy należą szczepy H1N1 i H3N2, wywołujące grypę sezonową u ludzi, a ponadto wiele szczepów atakujących ptaki. H9N2 jest klasyfikowany jako wirus o niskiej zjadliwości. Choć jest dużym zagrożeniem dla ptaków, szczególnie drobiu hodowlanego, u ludzi nie jest w stanie wywołać poważnej infekcji. Zarażenie u człowieka może nastąpić jedynie przez bezpośredni kontakt z chorym drobiem, w środowisku obfitującym w wirusa. Choć to pierwszy przypadek w Europie, H9N2 u ludzi odnotowywano już setki razy. Najwięcej przypadków było w Chinach, poza tym w innych krajach Azji oraz Afryki. Jakie jest ryzyko zachorowania? Wirusolog podkreśla, że ryzyko jest niskie, a chłopiec z Lombardii ma ogromne szanse na wyjście z infekcji bez szwanku. Szczep H9N1 raczej nie wywoła nawet lokalnej epidemii – jest po prostu źle przystosowany do atakowania ludzi. Musiałby zmutować, żeby łatwiej się rozprzestrzeniać, a póki co nie widać żadnych sygnałów mutacji. Włoskie władze robią wszystko, by namierzyć wszystkie osoby, z którymi mógł mieć kontakt młody pacjent, by objąć je obserwacją. Należy jednak pamiętać, że ptasia grypa to pojęcie dość szerokie, obejmujące ponad 140 szczepów. Znacznie bardziej zjadliwy i groźny jest szczep H5N1, który wykazuje tenden…

ptasia-grypa-u-ludzi-c98c2d7.jpg
width: 5120
height: 3407

Ten implant produkuje leki w organizmie pacjenta. Czy zastąpi pigułki i zastrzyki?
type: item
date: 2026-03-27T15:00:11.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: elektronika
subject: farmakoterapia
subject: leki
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: Zdrowie
description: Implantowana „żywa apteka” to nowy, bezprzewodowy system tworzony przez zespół uczonych z USA. W badaniu urządzenie wszczepione pod skórę szczurów stabilnie dostarczało trzy leki biologiczne jednocześnie przez 30 dni.
encoded: Pacjenci, zwłaszcza ci cierpiący na choroby przewlekłe, często muszą brać kilka leków o różnych porach dnia. Wiele osób nie radzi sobie z tym, pomijając dawki lub przyjmując je zbyt późno, a to oczywiście wpływa na wynik leczenia. Jeszcze trudniej jest, gdy terapia wymaga robienia zastrzyków. A gdyby tak leki podawały się same, zawsze w odpowiedniej dawce i o właściwej porze? Implant produkuje leki biologiczne Zespół amerykańskich naukowców opracował implantowaną „żywą aptekę”. HOBIT, bo tak nazwano urządzenie (od Hybrid Oxygenation Bioelectronics system for Implanted Therapy), zawiera genetycznie modyfikowane komórki, które produkują leki bezpośrednio w organizmie. W badaniu implant jednocześnie wytwarzał trzy różne substancje: przeciwciało anty-HIV, peptyd podobny do GLP-1 stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz leptynę – hormon regulujący apetyt i metabolizm. Urządzenie przetestowano po wszczepieniu pod skórę u szczurów. W praktyce implantowana „żywa apteka” pozwalałaby na trwające wiele tygodni czy miesięcy dostarczanie złożonych terapii, zwalniając pacjenta z konieczności ciągłego pamiętania o dawkach. W pewnym sensie przypominałaby pompę insulinową, stosowaną przez pacjentów z cukrzycą. – Leki biologiczne często mają bardzo różne okresy półtrwania. Dlatego utrzymanie stabilnego poziomu kilku terapii może być trudne. Nasze wszczepiane „fabryki komórek” produkują takie leki w sposób ciągły. Utrzymywanie komórek przy życiu dzięki naszej technologii dotleniania pozwala utrzymać stały poziom wielu różnych terapii jednocześnie – mówi prof. Jonathan Rivnay z Northwestern University, jeden z naukowców kierujących projektem. Jak działa HOBIT Implant ma mniej więcej rozmiar złożonego paska gumy do żucia. Chroni on komórki przed atakiem ze strony układu odpornościowego pacjenta. Jednocześnie dostarcza im tlenu i składników odżywczych, by utrzymać ich działanie przez kilka tygodni. W środku urządzenia są trzy podstawowe elementy: komora na komórki, miniaturowy generator…

implant-fabryka-lekow-cce2ab2.jpg
width: 4240
height: 2832

Męczy cię obsługa smartfona długimi paznokciami? Powstał nowy lakier, który zmienia je w wygodny rysik
type: item
date: 2026-03-26T10:21:19.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Technologia
subject: Kosmetyki
subject: smartfony
subject: Zdrowie
description: Chociaż podobają się wielu, długie paznokcie to prawdziwa zmora dzisiejszego „ekranocentrycznego” świata. Obsługa smartfona bywa frustrująca, bo ekran zwykle nie reaguje na paznokieć – trzeba karykaturalnie wygiąć palec, by dotknąć go opuszkiem. Naukowcy zaprezentowali prototyp przezroczystego lakieru, który ma sprawić, że... paznokcie zaczną działać jak wygodny rysik. Czemu wcześniej na to nie wpadliśmy?
encoded: Długie paznokcie jeszcze niedawno musiały oznaczać częstsze literówki, trudniejsze gesty na ekranie czy problemy z płatnościami. To może się zmienić – American Chemical Society informuje o prototypie, który powstał na granicy nauki i branży beauty. Chodzi o bezbarwny i bezpieczny lakier, który zmienia długie paznokcie w narzędzie do obsługi ekranu. Dlaczego ekran nas „nie widzi”? Współczesne smartfony posiadają ekrany pojemnościowe. W przeciwieństwie do starszych technologii nie reagują one na nacisk, lecz na zakłócenia w polu elektrycznym. Nasz opuszek działa świetnie, ponieważ skóra i jej naturalna wilgoć doskonale przewodzą ładunek. Paznokieć natomiast to twarda, sucha struktura keratynowa, która dla smartfona pozostaje „elektrycznie niewidzialna”. Przezroczysty lakier ma zmienić paznokcie w rysik Badacze pracują nad przezroczystym produktem kosmetycznym nakładanym na płytkę paznokcia – czyli specjalnym lakierem – który mógłby zmienić jej właściwości. Pomysł jest prosty, ale wykonanie musi być bardzo precyzyjne – po nałożeniu takiej warstwy paznokieć miałby przenieść „dotyk palca” na paznokieć bez dodatkowego gadżetu. Oznaczałoby to możliwość pisania, wybierania liter i przewijania bez kombinowania z ułożeniem dłoni. To naprawdę sprytne rozwiązanie „problemu pierwszego świata”. Jak ma działać taki lakier? Wcześniejsze pomysły na „przewodzące” powłoki często podążały w stronę dodawania materiałów przewodzących (np. metalicznych albo węglowych). Tak powstawały np. rękawiczki, w których można było korzystać z ekranu dotykowego. W kosmetyku to kłopot: taki dodatek może psuć wygląd (mętność, kolor), fakturę, a także utrudniać ocenę bezpieczeństwa. Potrzebne było inne podejście. Naukowcy postanowili wykorzystać chemię kwasowo-zasadową i zasady przewodnictwa jonowego. Ma to polegać na tym, że w cienkiej warstwie lakieru ładunek „przenosi się” dzięki oddziaływaniom między grupami kwasowymi i zasadowymi (protony „przeskakują” między nimi). Uczeni chcieli sprawić, żeby koń…

GettyImages-2163516370-d560739.jpg
width: 6000
height: 4000

Czy suplementacja kolagenu ma sens? Nauka weryfikuje marketingowe obietnice
type: item
date: 2026-03-23T09:44:08.000Z
creator: Emily Sohn
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: Zdrowie
subject: żywienie
description: Produkcja kolagenu ma kluczowe znaczenie dla zdrowia włosów, paznokci, kości i stawów, a także wielu innych części naszego ciała. Jednak naukowcy dopiero zaczynają odkrywać, jakie realne korzyści mogą płynąć z przyjmowania go w formie suplementów.
encoded: W tym artykule: Czym jest kolagen? Skąd bierze się kolagen i jaka jest jego rola? Kolagen a wiek Czym są suplementy kolagenowe? Jakie są dowody na to, że suplementy kolagenowe działają na skórę? Czy kolagen pomaga na ból stawów? A co, jeśli nie chcesz kupować suplementów? Świat wellness oszalał na punkcie kolagenu. Marketingowa machina, napędzana recenzjami celebrytów i influencerów wykreowała wizerunek kolagenu jako panaceum na niemal każdą oznakę upływającego czasu – starzejącą się skórę, włosy, paznokcie, kości, stawy i wiele więcej. W 2025 roku konsumenci wydali na te suplementy aż 2 miliardy dolarów, a liczba ta wciąż rośnie. Na ten moment szum medialny zdaje się wyprzedzać naukę. Niemniej jednak niektóre badania sugerują potencjalne korzyści, choć wiele kwestii wciąż wymaga wyjaśnienia. Oto, co obecnie wiemy – i czego nadal nie wiemy – o wpływie kolagenu na skórę, stany zapalne, ból i ogólne zdrowie. Czym jest kolagen? Kolagen to najpowszechniej występujące białko w organizmach ssaków – stanowi aż około 30 procent wszystkich białek w naszym ciele. Jak wyjaśnia Julia Zumpano, dietetyczka z Cleveland Clinic, kolagen jest kluczowym elementem konstrukcyjnym skóry, więzadeł, mięśni, ścięgien, kości i naczyń krwionośnych, a także wyściółki jelit i budowy tkanek łącznych. Kolagen ma strukturę potrójnej helisy – trzy łańcuchy aminokwasów są splecione ze sobą tak ciasno, że tworzą białko niezwykle mocne i sztywne. W zależności od budowy i miejsca występowania w organizmie wyróżnia się aż 28 typów kolagenu. Jak podaje Cleveland Clinic, aż 90% kolagenu w naszym ciele to typ I, obecny w skórze, kościach, ścięgnach i więzadłach. To właśnie typy od I do V są spotykane najczęściej. Skąd bierze się kolagen i jaka jest jego rola? W naszym organizmie kolagen produkowany jest głównie przez wyspecjalizowane komórki zwane fibroblastami. Jak wyjaśnia Julia Zumpano, aby komórki te mogły spleść aminokwasy w wytrzymałe włókna kolagenowe, potrzebują również konkretnych składników odżyw…

kolagen-90ff712.jpg
width: 5801
height: 3862

„Złota godzina” dla zdrowia potwierdzona. Oto dlaczego lepiej ćwiczyć rano
type: item
date: 2026-03-21T14:59:34.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: aktywność fizyczna
subject: badania naukowe
subject: serce
subject: Zdrowie
description: Zapomnij o liczeniu kalorii, spójrz na zegarek. Badanie przeprowadzone na 14 tysiącach użytkowników dowodzi, że poranny ruch najskuteczniej obniża ryzyko nadciśnienia, otyłości i chorób serca.
encoded: Medycyna od lat powtarza mantrę: jakikolwiek ruch jest lepszy niż żaden. Najnowsze badanie zaprezentowane na dorocznej sesji American College of Cardiology pokazuje jednak, że można ćwiczyć skuteczniej. Badanie zespołu pod kierownictwem Prema Patela z University of Massachusetts Chan Medical School sugeruje, że ważna jest nie tylko ilość i intensywność wysiłku, ale i czas jego wykonywania. Analiza danych z opasek fitness dowodzi, że aktywność fizyczna rano niesie większe korzyści. Opaska prawdę ci powie Naukowcy przeanalizowali zapisy tętna minuta po minucie u blisko 14,5 tysiąca uczestników narodowego programu „All of Us”. Wszyscy używali opasek Fitbit. Zamiast pytać ludzi o to, ile czasu spędzili na siłowni, badacze zdefiniowali okresy realnego wysiłku fizycznego, trwające co najmniej 15 minut. To pozwoliło na uwzględnienie nie tylko zaplanowanych treningów, ale i spontanicznej aktywności, np. szybkiego marszu do pracy czy intensywnych prac domowych. Udało się w ten sposób uzyskać bardziej kompletny i obiektywny obraz aktywności. Rano znaczy zdrowiej Wyniki analizy są niezwykle ciekawe. Osoby, które ćwiczyły wcześnie rano, miały znacząco niższe wskaźniki niemal wszystkich kluczowych chorób cywilizacyjnych. Największą różnicę odnotowano w przypadku otyłości – ranne ptaszki były o 35% mniej narażone na otyłość niż ci trenujący wieczorami. Podobnie spektakularne wyniki dotyczyły choroby wieńcowej (ryzyko niższe o 31%) oraz cukrzycy typu 2 (niższe o 30%). Nawet w przypadku nadciśnienia tętniczego i podwyższonego poziomu cholesterolu LDL, poranne ćwiczenia dawały przewagę ( odpowiednio 18% i 21%). Najbardziej intrygujące jest to, że udało się wskazać konkretną „złotą godzinę” dla zdrowia serca i ciała: to czas między 7 a 8 rano. Korzyści były widoczne niezależnie od sumy ćwiczeń w ciągu dnia. Oznacza to, że nawet jeśli dwie osoby spaliły tę samą liczbę kalorii, ta, która zrobiła to rano, statystycznie cieszyła się lepszym zdrowiem. Korelacja czy przyczyna? Choć korelac…

cwiczenia-rano-c7a8982.jpg
width: 4113
height: 2943