National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-20T13:47:01.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Czy suplementacja kolagenu ma sens? Nauka weryfikuje marketingowe obietnice
items: „Złota godzina” dla zdrowia potwierdzona. Oto dlaczego lepiej ćwiczyć rano
items: To proste hobby ma zaskakujący efekt dla zdrowia. Wystarczy lornetka i trochę cierpliwości
items: Pogoda wpływa na organizm bardziej, niż myślisz. Może zmieniać samopoczucie i zdrowie
items: Zapomniany rytuał wraca do łask. Dusking pomaga odzyskać spokój i odbudować więź z naturą
items: Codzienne picie kawy może chronić mózg przed demencją. Wyniki 43-letniego badania zaskakują
items: Znasz to uczucie, że im gorzej śpisz, tym trudniej zasnąć? Błędne koło bezsenności jest coraz powszechniejsze
items: Nowy raport o długości życia w Europie. Mieszkańcy Unii Europejskiej żyją coraz dłużej, ale Polska wypada słabo
items: Lekarze przez lata twierdzili, że chrząstka nie może się regenerować. Teraz zmieniają zdanie
items: Samotny posiłek w restauracji? Psychologowie tłumaczą: to zdrowy nawyk
items: „Stosowanie czosnku doodbytniczo w celu zwiększenia odporności” – z jakiegoś powodu chatboty AI udzielają katastrofalnych porad
items: Trudna osoba w twoim otoczeniu sprawia, że starzejesz się 1,5% szybciej. „Wampiry energetyczne” mają na nas ogromny wpływ
items: Wiosenne przesilenie czy tylko wymówka? Naukowcy sprawdzili ten fenomen na 400 osobach
items: Mammografia może wykrywać choroby serca. Pomogła w tym sztuczna inteligencja
items: Czy ruch może zmniejszyć szkody po alkoholu? Nowe badania zaskakują
items: Wielki powrót „piątej ćwiartki”. Naukowcy mają dowody, dlaczego warto jeść podroby
items: Taniec może być skuteczniejszy niż leki przeciwdepresyjne? Badania pokazują zaskakujący wpływ na mózg
items: Osoby z autyzmem są 6 razy bardziej narażone na wystąpienie choroby Parkinsona. Naukowcy starają się znaleźć powód
items: 7 godzin i 18 minut jest optymalną długością snu. Według naukowców pozwala uniknąć cukrzycy... i nie tylko
items: W ludzkiej krwi wykryto rosnący poziom CO₂. „Wygląda na to, że się nie adaptujemy”
items: Koniec „wojny” tłuszczów z węglowodanami. Gigantyczne badanie naukowców z Harvardu ujawnia, co naprawdę niszczy serce
items: Tatuaż to dla naszego ciała „intruz”. Może sprzyjać powstawaniu raka
items: Nawet okazjonalne picie alkoholu może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia. Szczególnie cierpią jelita
items: Zaskakujący sojusz: mięta, chili i eukaliptus uderzają w zapalenia setki razy mocniej. Jest jeden warunek
items: Katastrofa w Czarnobylu w drugim pokoleniu. Odkryto mutacje DNA u dzieci likwidatorów

Czy suplementacja kolagenu ma sens? Nauka weryfikuje marketingowe obietnice
type: item
date: 2026-03-23T09:44:08.000Z
creator: Emily Sohn
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: Zdrowie
subject: żywienie
description: Produkcja kolagenu ma kluczowe znaczenie dla zdrowia włosów, paznokci, kości i stawów, a także wielu innych części naszego ciała. Jednak naukowcy dopiero zaczynają odkrywać, jakie realne korzyści mogą płynąć z przyjmowania go w formie suplementów.
encoded: W tym artykule: Czym jest kolagen? Skąd bierze się kolagen i jaka jest jego rola? Kolagen a wiek Czym są suplementy kolagenowe? Jakie są dowody na to, że suplementy kolagenowe działają na skórę? Czy kolagen pomaga na ból stawów? A co, jeśli nie chcesz kupować suplementów? Świat wellness oszalał na punkcie kolagenu. Marketingowa machina, napędzana recenzjami celebrytów i influencerów wykreowała wizerunek kolagenu jako panaceum na niemal każdą oznakę upływającego czasu – starzejącą się skórę, włosy, paznokcie, kości, stawy i wiele więcej. W 2025 roku konsumenci wydali na te suplementy aż 2 miliardy dolarów, a liczba ta wciąż rośnie. Na ten moment szum medialny zdaje się wyprzedzać naukę. Niemniej jednak niektóre badania sugerują potencjalne korzyści, choć wiele kwestii wciąż wymaga wyjaśnienia. Oto, co obecnie wiemy – i czego nadal nie wiemy – o wpływie kolagenu na skórę, stany zapalne, ból i ogólne zdrowie. Czym jest kolagen? Kolagen to najpowszechniej występujące białko w organizmach ssaków – stanowi aż około 30 procent wszystkich białek w naszym ciele. Jak wyjaśnia Julia Zumpano, dietetyczka z Cleveland Clinic, kolagen jest kluczowym elementem konstrukcyjnym skóry, więzadeł, mięśni, ścięgien, kości i naczyń krwionośnych, a także wyściółki jelit i budowy tkanek łącznych. Kolagen ma strukturę potrójnej helisy – trzy łańcuchy aminokwasów są splecione ze sobą tak ciasno, że tworzą białko niezwykle mocne i sztywne. W zależności od budowy i miejsca występowania w organizmie wyróżnia się aż 28 typów kolagenu. Jak podaje Cleveland Clinic, aż 90% kolagenu w naszym ciele to typ I, obecny w skórze, kościach, ścięgnach i więzadłach. To właśnie typy od I do V są spotykane najczęściej. Skąd bierze się kolagen i jaka jest jego rola? W naszym organizmie kolagen produkowany jest głównie przez wyspecjalizowane komórki zwane fibroblastami. Jak wyjaśnia Julia Zumpano, aby komórki te mogły spleść aminokwasy w wytrzymałe włókna kolagenowe, potrzebują również konkretnych składników odżyw…

kolagen-90ff712.jpg
width: 5801
height: 3862

„Złota godzina” dla zdrowia potwierdzona. Oto dlaczego lepiej ćwiczyć rano
type: item
date: 2026-03-21T14:59:34.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: aktywność fizyczna
subject: badania naukowe
subject: serce
subject: Zdrowie
description: Zapomnij o liczeniu kalorii, spójrz na zegarek. Badanie przeprowadzone na 14 tysiącach użytkowników dowodzi, że poranny ruch najskuteczniej obniża ryzyko nadciśnienia, otyłości i chorób serca.
encoded: Medycyna od lat powtarza mantrę: jakikolwiek ruch jest lepszy niż żaden. Najnowsze badanie zaprezentowane na dorocznej sesji American College of Cardiology pokazuje jednak, że można ćwiczyć skuteczniej. Badanie zespołu pod kierownictwem Prema Patela z University of Massachusetts Chan Medical School sugeruje, że ważna jest nie tylko ilość i intensywność wysiłku, ale i czas jego wykonywania. Analiza danych z opasek fitness dowodzi, że aktywność fizyczna rano niesie większe korzyści. Opaska prawdę ci powie Naukowcy przeanalizowali zapisy tętna minuta po minucie u blisko 14,5 tysiąca uczestników narodowego programu „All of Us”. Wszyscy używali opasek Fitbit. Zamiast pytać ludzi o to, ile czasu spędzili na siłowni, badacze zdefiniowali okresy realnego wysiłku fizycznego, trwające co najmniej 15 minut. To pozwoliło na uwzględnienie nie tylko zaplanowanych treningów, ale i spontanicznej aktywności, np. szybkiego marszu do pracy czy intensywnych prac domowych. Udało się w ten sposób uzyskać bardziej kompletny i obiektywny obraz aktywności. Rano znaczy zdrowiej Wyniki analizy są niezwykle ciekawe. Osoby, które ćwiczyły wcześnie rano, miały znacząco niższe wskaźniki niemal wszystkich kluczowych chorób cywilizacyjnych. Największą różnicę odnotowano w przypadku otyłości – ranne ptaszki były o 35% mniej narażone na otyłość niż ci trenujący wieczorami. Podobnie spektakularne wyniki dotyczyły choroby wieńcowej (ryzyko niższe o 31%) oraz cukrzycy typu 2 (niższe o 30%). Nawet w przypadku nadciśnienia tętniczego i podwyższonego poziomu cholesterolu LDL, poranne ćwiczenia dawały przewagę ( odpowiednio 18% i 21%). Najbardziej intrygujące jest to, że udało się wskazać konkretną „złotą godzinę” dla zdrowia serca i ciała: to czas między 7 a 8 rano. Korzyści były widoczne niezależnie od sumy ćwiczeń w ciągu dnia. Oznacza to, że nawet jeśli dwie osoby spaliły tę samą liczbę kalorii, ta, która zrobiła to rano, statystycznie cieszyła się lepszym zdrowiem. Korelacja czy przyczyna? Choć korelac…

cwiczenia-rano-c7a8982.jpg
width: 4113
height: 2943

To proste hobby ma zaskakujący efekt dla zdrowia. Wystarczy lornetka i trochę cierpliwości
type: item
date: 2026-03-21T09:03:37.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: mózg
subject: ornitologia
subject: ptaki
subject: starość
subject: Zdrowie
description: Nowe badania sugerują, że mózg starzeje się wolniej nie tylko od grania w szachy, czytania, czy rozwiązywania sudoku. Korzyści dla zdrowia daje także obserwacja ptaków.
encoded: Spis treści: Badacze zbadali mózgi miłośników ptaków Obserwacja ptaków opóźnia starzenie mózgu Różne hobby są korzystne dla zdrowia Okazuje się, że obserwacja ptaków to nie tylko zwykłe hobby, ale także wymagające zajęcie angażujące wiele funkcji poznawczych. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Journal of Neuroscience” pokazuje, że osoby, które przez lata przypatrują się ptakom, rozpoznają konkretne gatunki i płeć tych latających zwierząt, mogą spodziewać się konkretnych korzyści dla mózgu, w szczególności w kontekście jego starzenia. Badacze zbadali mózgi miłośników ptaków Zespół badaczy porównał doświadczonych ptasiarzy z osobami, które na co dzień mają inne zajęcia i nie biorą udziału w takich aktywnościach. Badani uczestnicy wykonywali zadania polegające na rozpoznawaniu gatunków oraz zapamiętywaniu różnych bodźców wizualnych. Ich mózgi badano przy użyciu obrazowania metodą rezonansu magnetycznego. Dzięki temu naukowcy mogli sprawdzić nie tylko to, jak badani radzą sobie z zadaniami, ale również jakie zmiany zachodzą w ich strukturach mózgu. – W porównaniu z nowicjuszami, eksperci wykazali niższą średnią dyfuzyjność w obszarach czołowo-ciemieniowych i tylnych obszarach korowych, a także tendencję do bardziej stopniowego wzrostu złożoności ruchowej związanej z wiekiem – napisali badacze w swojej pracy. Oznacza to, że długotrwałe, wymagające hobby, jak w tym przypadku obserwacje ptaków, może sprawić, że mózg działa lepiej i wolniej traci sprawność wraz z wiekiem. Obserwacja ptaków opóźnia starzenie mózgu Badacze stawiają tezę, że intensywny trening wymagany do osiągnięcia biegłości w danej dziedzinie modyfikuje nasz mózg. „Zmiany w strukturze mózgu zaobserwowano w przeszłości w takich dziedzinach jak muzyka, sport i nawigacja” – podkreślili naukowcy. To wszystko ma bezpośredni związek z neuroplastycznością, czyli zdolnością mózgu do przebudowywania się pod wpływem doświadczeń. Regularne wykonywanie złożonych zadań, takich jak rozpoznawanie gatunków ptakó…

obserwowanie-ptakow-GettyImages-2258329847-480f1e8.jpg
width: 5400
height: 3600

Pogoda wpływa na organizm bardziej, niż myślisz. Może zmieniać samopoczucie i zdrowie
type: item
date: 2026-03-21T07:19:43.000Z
creator: Artur Białek
subject: Nauka
subject: meteorologia
subject: pogoda
subject: Zdrowie
description: Biometeo, czyli dyscyplina integrująca wiedzę z pogranicza fizyki, biologii i medycyny, jest najlepszym dowodem na to, że w nauce jest miejsce na coś więcej niż tylko hermetyczne podziały. Definiowana jako interdyscyplinarna dziedzina wiedzy, koncentruje się na badaniu wielopłaszczyznowych zależności, zachodzących między procesami atmosferycznymi a organizmami żywymi – ludźmi, zwierzętami i roślinami. Choć intuicyjne poczucie wpływu pogody na samopoczucie towarzyszyło ludzkości od zarania dziejów, dopiero druga połowa XX wieku przyniosła metodologiczną dojrzałość, pozwalając na precyzyjne wyrażanie zjawisk, które wcześniej opisywano jedynie w kategoriach subiektywnych odczuć.
encoded: Spis treści: Fundamenty teoretyczne i systematyka bodźców meteorologicznych Działy biometeorologii Fizjologia i psychologia nadwrażliwości pogodowej Wskaźniki biometeo Dziedzina ta została ukształtowana na przekonaniu, że atmosfera nie stanowi jedynie tła dla procesów życiowych. W biometeo jest postrzegana jako aktywne środowisko, które poprzez nieustanną wymianę energii i materii kształtuje fizjologię, zachowanie, a nawet ewolucję gatunków. W przypadku człowieka badania te wykraczają poza prostą i oczywistą analizę komfortu termicznego, a dotykają kwestii adaptacji, aklimatyzacji i patofizjologii chorób meteotropowych. Biometeorologia nie traktuje pogody jako bezpośredniej przyczyny schorzeń – postrzega ją jako potężny czynnik modyfikujący, który może nasilać istniejące dolegliwości lub wyzwalać reakcje w organizmach o obniżonej sprawności mechanizmów adaptacyjnych. Fundamenty teoretyczne i systematyka bodźców meteorologicznych Analiza biometeorologiczna opiera się na zrozumieniu mechanizmu, przetwarzania zawartej w atmosferze energii na sygnały biologiczne wewnątrz organizmu. Tak jak każda istota stałocieplna, człowiek dąży do zachowania homeostazy, czyli stanu dynamicznej równowagi wewnętrznej, co wymaga ciągłego monitorowania parametrów zewnętrznych i uruchamiania procesów kompensacyjnych. Pomiędzy organizmem a środowiskiem zachodzi nieustanna wymiana energii, która ostatecznie przyjmuje postać energii cieplnej, a jej bilans decyduje o obciążeniu fizjologicznym jednostki. Atmosfera wpływa na organizmy żywe poprzez tzw. meteoropresję, określaną również mianem biotropii pogody. Pod tym pojęciem kryje się całokształt oddziaływań, który można skategoryzować według rodzaju energii przenoszonej przez konkretne czynniki pogodowe. Systematyka ta pozwala naukowcom na precyzyjne badanie, które elementy aury odpowiadają za konkretne reakcje fizjologiczne. Czynniki, o których mowa, to: bodźce radiacyjne – natężenie promieniowania słonecznego, UV, promieniowanie cieplne; bod…

biometeo-23f8bcd.jpg
width: 1800
height: 1200

Zapomniany rytuał wraca do łask. Dusking pomaga odzyskać spokój i odbudować więź z naturą
type: item
date: 2026-03-20T14:39:26.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Przyroda
subject: holandia
subject: niebo
subject: noc
subject: Wellness
subject: Zdrowie
subject: zwyczaje
description: Przywrócony do współczesnej codzienności przez holenderską pisarkę Marjolein Dubbers, prosty rytuał „duskingu” – czyli świadomego obserwowania chwili, gdy dzień przechodzi w noc – zyskuje coraz większą popularność. Dla wielu osób to nie tylko sposób na wyciszenie, lecz także forma ponownego nawiązania kontaktu z naturą i rytmem, który na co dzień łatwo przeoczyć.
encoded: Obserwowanie zapadającego zmroku może wydawać się czynnością banalną, a jednak w rzeczywistości ma w sobie potencjał głębokiego wyciszenia. Przez wieki ludzie naturalnie funkcjonowali w rytmie światła i ciemności, traktując zmierzch jako moment przejścia – symboliczne zakończenie dnia i początek odpoczynku. Współcześnie ten prosty zwyczaj powraca w nowej formie jako praktyka określana mianem „duskingu”, coraz częściej postrzegana jako sposób na poprawę dobrostanu psychicznego. Trend ten wpisuje się w rosnące zainteresowanie uważnością i świadomym przeżywaniem codzienności. Zatrzymanie się na kilka minut, by obserwować zmieniające się światło, kolory nieba i stopniowe wyciszenie otoczenia, może pomóc ograniczyć napięcie, uspokoić myśli i stworzyć przestrzeń do refleksji. To doświadczenie, choć niezwykle proste, dla wielu osób staje się jednym z najbardziej dostępnych sposobów na odzyskanie równowagi w świecie pełnym bodźców. Skąd wziął się dusking? Zapomniany rytuał wraca do łask Choć dziś „dusking” bywa przedstawiany jako nowy trend związany z uważnością, jego historia sięga znacznie głębiej i jest wyraźnie zakorzeniona w dawnym stylu życia. W Holandii funkcjonował pod nazwą schemeren i jeszcze w XVIII oraz XIX wieku był naturalnym elementem codzienności – szczególnie na obszarach wiejskich. Rodziny, kończąc dzień pracy, na chwilę przerywały zajęcia, by wspólnie obserwować zapadający zmrok, zanim zapalono lampy i rozpoczęto wieczorne aktywności. Był to moment przejścia – symboliczne oddzielenie obowiązków w ciągu dnia od odpoczynku, a zarazem czas wyciszenia i skupienia na otoczeniu. Wraz z upowszechnieniem elektryczności i przyspieszeniem tempa życia w XX wieku zwyczaj ten w dużej mierze zanikł, o czym już w latach 60. i 70. pisano jako o utraconym elemencie codziennej kultury. Do tej niemal zapomnianej praktyki powróciła współcześnie holenderska pisarka Marjolijn van Heemstra, która – sięgając do wspomnień starszego pokolenia i archiwalnych źródeł – zaczęła przywr…

dusking-c0c8299.jpg
width: 5405
height: 3603

Codzienne picie kawy może chronić mózg przed demencją. Wyniki 43-letniego badania zaskakują
type: item
date: 2026-03-20T07:51:18.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: demencja
subject: herbata
subject: kawa
subject: medycyna
subject: mózg
subject: Zdrowie
description: Miliony ludzi na świecie rozpoczynają dzień od filiżanki kawy lub herbaty. Spożycie umiarkowanej ilości kofeiny może mieć dobroczynny wpływ na mózg. Wiąże się z niższym ryzykiem rozwinięcia się demencji oraz ogólnie lepszym funkcjonowaniem poznawczym w starszym wieku – przekonują naukowcy.
encoded: – Umiarkowane picie kawy lub herbaty może pomóc chronić mózg wraz z wiekiem, zmniejszając ryzyko demencji i spowalniając pogorszenie funkcji poznawczych – przekonują autorzy artykułu opublikowanego niedawno na łamach czasopisma „JAMA”. Dzięki dwóm wielowątkowym i trwającym ponad 40 lat badaniom, w których wzięło udział niemal 132 tys. uczestników, medycy z Harvardu oraz MIT byli w stanie realnie ocenić wpływ powszechnie spożywanej kofeiny na pracę ludzkich mózgów. Analizy wykazały, że umiarkowane spożycie kawy zawierającej kofeinę (2–3 filiżanki dziennie) lub herbaty (1–2 filiżanki dziennie) wiąże się z niższym ryzykiem demencji i wolniejszym pogorszaniem się funkcji poznawczych. To bardzo dobra informacja dla miłośników kawy i herbaty, choć przyszły stan naszych mózgów nie zależy tylko od kofeiny. Ochrona funkcji poznawczych – Poszukiwaliśmy prostej metody zapobiegania demencji. Uznaliśmy, że coś tak powszechnego jak kawa może być obiecującą interwencją dietetyczną. Mając dostęp do wysokiej jakości danych z badań prowadzonych od ponad 40 lat, mogliśmy ten pomysł dokładnie sprawdzić – powiedział główny autor dr med. Daniel Wang, adiunkt w Harvard Medical School. – Chociaż nasze badanie sugeruje, że picie kawy lub herbaty z kofeiną może być jednym z elementów tej układanki, to należy pamiętać, że efekt jest stosunkowo niewielki i istnieje wiele innych ważnych sposobów ochrony funkcji poznawczych wraz z wiekiem – podkreśla naukowiec. Temat jest ważny, bo według wyliczeń demencja potwierdzana jest u ok 10 milionów nowych osób rocznie. Oznacza to, że co trzy sekundy kolejna osoba dowiaduje się o schorzeniu. Ten problem jest wyjątkowo istotny w Europie. Starzejące się społeczeństwo Starego Kontynentu odpowiada za 25 proc. wszystkich zdiagnozowanych przypadków demencji na świecie. Zapobieganie chorobie ważniejsze niż leczenie W związku z tym, że obecne metody leczenia są ograniczone, wczesne zapobieganie chorobie jest szczególnie istotne. Kawa i herbata zawierają takie zw…

kawa-i-mozg-023f100.jpg
width: 1798
height: 1200

Znasz to uczucie, że im gorzej śpisz, tym trudniej zasnąć? Błędne koło bezsenności jest coraz powszechniejsze
type: item
date: 2026-03-20T07:05:32.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: bezsenność
subject: medycyna
subject: mózg
subject: Zdrowie
subject: zegar biologiczny
description: Coraz większa liczba badań pokazuje, że stres i nawyki związane z bezsennością mogą utrudniać odpoczynek następnej nocy. Okazuje się, że jedna zła noc rzadko jest odosobnionym epizodem – częściej uruchamia mechanizm błędnego koła, w którym napięcie, frustracja i próby „wymuszenia snu” tylko pogarszają sytuację. Naukowcy zwracają uwagę, że to nie tylko kwestia tego, ile śpimy, ale też tego, jak reagujemy na brak snu: nasze myśli, emocje i codzienne nawyki mogą sprawić, że organizm coraz trudniej się wycisza. W efekcie bezsenność przestaje być chwilowym problemem, a zaczyna utrwalać się z nocy na noc.
encoded: Spis treści: Bezsenność to coś więcej niż jedna zła noc – może stać się błędnym kołem Czym naprawdę jest bezsenność – i czym nie jest Bezsenność przewlekła: jakie niesie konsekwencje dla zdrowia Jak jedna zła noc zamienia się w błędne koło bezsenności Jak przerwać błędne koło bezsenności Bezsenność dotyka milionów ludzi i często zaczyna się niewinnie – od jednej niespokojnej nocy. Problem w tym, że rzadko na niej się kończy. Coraz więcej badań pokazuje, że brak snu uruchamia mechanizmy, które utrudniają zasypianie także kolejnej nocy. Stres, napięcie i codzienne nawyki sprawiają, że organizm zamiast się wyciszać, pozostaje w stanie gotowości. W efekcie bezsenność może przerodzić się w samonapędzający się cykl, z którego trudno się wyrwać. Bezsenność to coś więcej niż jedna zła noc – może stać się błędnym kołem Niewielu z nas przechodzi przez życie bez choćby jednej czy dwóch niespokojnych nocy. Czy to przewracanie się z boku na bok przed ważnym egzaminem, pobudzenie przed istotną prezentacją, czy trudności z zaśnięciem pierwszej nocy w nowej strefie czasowej. Gorsza noc bywa frustrująca, ale zwykle szybko o niej zapominamy. Dla milionów osób jednak słaby sen nie jest rzadkim zakłóceniem. To codzienna walka. Szacuje się, że około 30 procent dorosłych doświadcza objawów bezsenności w od czasu do czasu, a około 10 procent spełnia kryteria przewlekłego zaburzenia bezsenności. A ponieważ niedobór snu wpływa na wszystko – od zdrowia serca i układu odpornościowego po regulację nastroju – „bezsenność to w praktyce problem całodobowy, a nie tylko nocne wyzwanie” – wyjaśnia badaczka snu dr Wendy Troxel. Na dodatek coraz więcej badań pokazuje, że zaburzenie to może się samo napędzać. Brak snu sprzyja kolejnym bezsennym nocom poprzez nasilanie reakcji stresu i lęku, które mu towarzyszą. Czym naprawdę jest bezsenność – i czym nie jest Z klinicznego punktu widzenia bezsenność to nie tylko zbyt krótki sen. „To zaburzenie charakteryzujące się utrzymującymi się trudnościami z zasypi…

bezsennosc-GettyImages-526934594-1ce35bb.jpg
width: 4500
height: 4500

Nowy raport o długości życia w Europie. Mieszkańcy Unii Europejskiej żyją coraz dłużej, ale Polska wypada słabo
type: item
date: 2026-03-16T10:58:00.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: polska
subject: unia europejska
subject: Zdrowie
subject: życie
description: W Unii Europejskiej stale rośnie długość życia – Eurostat poinformował, że wynosi ona obecnie przeciętnie 81,5 roku, czyli najwięcej w całej historii. „Europejski rekord” nie obowiązuje jednak wszędzie – Polacy ciągle stoją na szarym końcu kontynentu.
encoded: Jeszcze pół wieku temu przeciętny Europejczyk miał nadzieję dożyć sześćdziesiątki. Dziś szczęśliwie świętuje 80. urodziny i planuje, co dalej. Wszystko dzięki postępowi medycyny, opiece geriatrycznej, większej jakości życia czy mniejszej śmiertelności dzieci i niemowląt. To nieprzerwany marsz ku długowieczności, przerwany tylko przez pandemię COVID-19, które na chwilę zatrzymała zwyżkowy trend. Długość życia w całej UE znowu wzrasta, ale nie wszędzie z tą samą dynamiką. Kraje europejskie z najdłuższą i najkrótszą średnią długością życia Gdzie Europejczycy żyją najdłużej? Liderem jest Lichtenstein (ze średnią długością życia wynoszącą 84,2 lata), a tuż za nim plasuje się Hiszpania (84) i Włochy (83,7), w których dieta śródziemnomorska i nieco wolniejszy styl życia naprawdę wpływają na zdrowie. Świetnie radzi sobie także Szwecja (83,8). Najdłużej żyje się w regionie Comunidad de Madrid (85,7 lat), Trentino i Sztokholmie. Nie cała mapa jest jednak radośnie niebieska, a kontynent wyraźnie oznaczony jest bladością reminiscencji poprzedniego ustroju. Po drugiej stronie skali znajduje się Bułgaria (ze średnią wynoszącą 75,8 lat), Rumunia (76,5), Węgry (76,8) oraz Litwa (77,5). Ciekawym przypadkiem jest Francja, w której średnia długość życia wynosi 83 lata, ale w jednym jej regionie – Majottcie (wyspie w kanale mozambickim na Oceanie Indyjskim) – średnia wynosi zaledwie 74,5 lat. Średnia długość życia w Polsce. Naprawdę jesteśmy w ogonie? Polsce zdecydowanie bliżej do Węgier czy Litwy, niż do Hiszpanii, bo średnia długość życia w naszym kraju jest zdecydowanie niższa od średniej Unii Europejskiej. Przeciętny Polak dożyje 78 lat i 6 miesięcy – będzie żył niemal trzy lata krócej niż przeciętny obywatel Unii. Co ciekawe, przez lata skracaliśmy dystans do Europy Zachodniej, ale pandemia wyhamowała ten pościg. Nie pomagają anty-medyczne ruchy coraz bardziej popularne w naszym kraju. Gdzie w Polsce żyje się najdłużej, a gdzie najkrócej? Nie każdy Polak ma takie same szanse na dł…

FABRIC-KOLAZ-32-87-e62294a.jpg
width: 2700
height: 1800

Lekarze przez lata twierdzili, że chrząstka nie może się regenerować. Teraz zmieniają zdanie
type: item
date: 2026-03-16T08:20:54.000Z
creator: Lindsay Kalter
subject: Nauka
subject: kości
subject: medycyna
subject: starość
subject: Zdrowie
description: Nowe badania sugerują, że uszkodzenia stawów mogą nie być tak trwałe, jak kiedyś sądzono. Naukowcy opracowują metody, które mogą pobudzić chrząstkę do regeneracji lub zatrzymać proces jej niszczenia. To otwiera nowe możliwości w walce z chorobą zwyrodnieniową stawów.
encoded: Spis treści: Leczenie koncentruje się na łagodzeniu bólu Nowa metoda odbudowy chrząstki. Naukowcy tworzą „rusztowanie” dla stawów Dlaczego wraz z wiekiem chrząstka traci zdolność do regeneracji Stan zapalny niszczy chrząstkę. Naukowcy próbują zatrzymać ten proces Terapia genowa może być świetnym rozwiązaniem Chrząstka rzadko zwraca naszą uwagę – dopóki nie zacznie zawodzić. Przez dekady pacjenci z artretyzmem słyszeli ten sam wyrok: gdy chrząstka się zużyje, nie jest w stanie się odtworzyć. W przeciwieństwie do wielu innych tkanek w organizmie ma ona bardzo słabe ukrwienie, co znacząco ogranicza jej zdolność do regeneracji po urazie. To biologiczne ograniczenie pomaga wyjaśnić, dlaczego choroba zwyrodnieniowa stawów – spowodowana stopniowym rozpadem chrząstki – dotyka co piątą dorosłą osobę w Stanach Zjednoczonych i pozostaje jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności na świecie. Leczenie koncentruje się na łagodzeniu bólu Ponieważ nie istnieje zatwierdzony lek, który potrafiłby spowolnić lub odwrócić przebieg choroby, leczenie koncentruje się przede wszystkim na łagodzeniu bólu i utrzymaniu sprawności poprzez fizjoterapię. Gdy uszkodzenia stają się poważne, jedynym rozwiązaniem bywa operacja wymiany stawu. Przez lata powszechnie zakładano, że utrata chrząstki jest nieunikniona i stanowi mechaniczną konsekwencję coraz dłuższego życia ludzi. Dziś naukowcy zaczynają kwestionować to założenie. Zamiast tylko łagodzić skutki uszkodzeń lub zastępować zniszczone stawy protezami, badają, czy można „namówić” chrząstkę do samoregeneracji. Nowa metoda odbudowy chrząstki. Naukowcy tworzą „rusztowanie” dla stawów Jedna z metod skupia się na odbudowie chrząstki od podstaw. – Ruch jest jak odcisk palca. To znak życia – mówi prof. Samuel Stupp, chemik i inżynier z Northwestern University. – Jeśli nie możemy poruszać się bez bólu, trudno czuć się w pełni sobą. Badania prof. Samuela Stuppa opierają się na założeniu, że przywrócenie struktury chrząstki może pomóc w zapoczątkowaniu j…

chrzastka-f73d76a.jpg
width: 4524
height: 2596

Samotny posiłek w restauracji? Psychologowie tłumaczą: to zdrowy nawyk
type: item
date: 2026-03-16T06:56:07.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Lifestyle
subject: Nauka
subject: jedzenie
subject: psychologia
subject: restauracje
subject: samotność
subject: Wellness
subject: Zdrowie
description: Dla wielu osób sama myśl o siedzeniu w restauracji w pojedynkę – tylko z talerzem przed sobą i własnymi myślami – może wywoływać pewien dyskomfort. Od lat przyzwyczailiśmy się bowiem, że jedzenie jest przede wszystkim wydarzeniem społecznym: towarzyszą mu rodzinne obiady, spotkania ze znajomymi czy romantyczne kolacje. Coraz więcej osób zaczyna jednak świadomie wybierać samotne wyjścia do restauracji. Co ciekawe, psychologowie zwracają uwagę, że taka praktyka może przynosić zaskakujące korzyści dla naszego samopoczucia i zdrowia psychicznego.
encoded: Specjaliści zajmujący się psychologią zachowań społecznych coraz częściej podkreślają, że umiejętność spędzania czasu samemu – także podczas posiłku – nie musi oznaczać izolacji czy braku relacji z innymi. Wręcz przeciwnie, dla wielu osób jest to sposób na chwilę spokoju, refleksję i świadome przeżywanie codzienności. Współczesne podejście do samotnych posiłków powoli się zmienia: zamiast niezręcznej sytuacji zaczynają być postrzegane jako forma dbania o siebie i własne potrzeby. W świecie, w którym niemal każda chwila wypełniona jest komunikacją i bodźcami, spokojny posiłek w pojedynkę może stać się momentem wyciszenia, odzyskania równowagi i budowania większej niezależności emocjonalnej. Jedzenie w restauracji w pojedynkę. Dlaczego wciąż budzi emocje? Przez większą część historii posiłki pełniły funkcję wydarzenia społecznego. Wspólne jedzenie – od ognisk dawnych społeczności łowiecko-zbierackich po współczesne rodzinne obiady – było sposobem budowania więzi, wzmacniania poczucia przynależności oraz dzielenia się doświadczeniami dnia codziennego. Nic więc dziwnego, że w wielu kulturach samotne siedzenie przy restauracyjnym stoliku wciąż bywa postrzegane jako coś nietypowego. Dla niektórych osób taki obraz automatycznie kojarzy się z izolacją lub brakiem towarzystwa. Psychologowie zwracają jednak uwagę, że takie skojarzenia wynikają często z błędnego utożsamiania dwóch różnych zjawisk – samotności i bycia samemu z wyboru. Pierwsze oznacza niechciany stan emocjonalny, drugie natomiast może być świadomą decyzją i formą odpoczynku od bodźców społecznych. Jak wyjaśnia psycholog kliniczny dr Rachel Stern, wiele osób projektuje na innych własne obawy. – Kiedy widzimy kogoś jedzącego samotnie, często wyobrażamy sobie, że czujemy się w tej sytuacji niekomfortowo, osamotnieni lub oceniani przez innych. Tymczasem dla wielu ludzi jest to po prostu spokojny moment dla siebie – podkreśla specjalistka. Podobne stanowisko prezentuje dr Elena Torres, która uważa, że kultura zachod…

solo-1-3c866d7.jpg
width: 7004
height: 4920

„Stosowanie czosnku doodbytniczo w celu zwiększenia odporności” – z jakiegoś powodu chatboty AI udzielają katastrofalnych porad
type: item
date: 2026-03-14T10:26:36.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: medycyna
subject: porady
subject: sztuczna inteligencja
subject: Zdrowie
description: Szukanie recepty na chorobę nowotworową, diagnozowanie bólu podbrzusza czy porady psychologiczne – nawet 40 milionów osób dziennie korzysta z „medycznych” porad chatbotów AI, a wiele z nich bezkrytycznie przyjmuje udzielane przez nich wskazówki: niezależnie od tego, jak absurdalne by nie były. Czemu chatboty każą nam wkładać czosnek tam, gdzie nie dociera słońce?
encoded: Niestety, nawet najbardziej zaawansowane systemy często nie rozróżniają faktów od dezinformacji. Badania dowodzą, że mają problem szczególnie wtedy, gdy porady zapisane są formalnym medycznym językiem. Naukowcy wykazali, że chatboty nie są lepsze od zwykłego wyszukiwania w internecie. Podawanie czosnku doodbytniczo Badanie opublikowane w „The Lancet Digital Health” pokazało, że chatboty AI są znacznie bardziej podatne na fałszywe informacje, jeśli te brzmią „naukowo”. Następnie przekazują je dalej z taką samą pewnością, jak te prawidłowe. Modele językowe, zamiast sprawdzać fakty oceniają, czy coś „brzmi” wiarygodnie. Dlatego mogą bezrefleksyjnie zalecać czosnek doodbytniczo w celu zwiększenia odporności – jakkolwiek drastycznie by to nie brzmiało – jeśli poradę tę napisano gdzieś w internecie jak profesjonalny raport medyczny. Modele językowe są zaprojektowane tak, by odpowiadać na zadawane przez użytkowników pytania w sposób naturalny i prosty – niezależnie od tego, jak skomplikowanego zagadnienia by nie dotyczyły. Muszą w tym celu „konsumować” wiele źródeł na raz i często mają problem, by odróżnić rzeczywistość od opakowanego w ładne ramy kłamstwa. Warto jednak pamiętać, że chatboty AI nie mają swojej własnej „wiedzy”. Wykorzystują to, co już ktoś napisał. Tylko kim jest ten „ktoś”? Rola forów i mediów społecznościowych Nie pomaga im to, co sami tworzymy w internecie – a dzięki AI fałszywe zalecenia w trymiga zaczynają żyć własnym życiem w sieci. Chatboty – ucząc się na bazie publicznych dyskusji na platformie Reddit czy X (dawniej Twitter), łatwo przejmują nawet najbardziej niedorzeczne rekomendacje. Na szczęście język może być dla nich blokadą. Chatboty lubią teksty napisane językiem naukowym W styczniu 2026 roku badacze sprawdzili, skąd chatboty AI biorą swoje informacje i jak dobrze radzą sobie z dezinformacją medyczną. W testach okazało się, że aż 46% z nich uznało zalecenie doodbytniczego podania czosnku za poprawne, jeśli opisano je językiem klinicznym. Gdy…

FABRIC-KOLAZ-32-85-749d1ca.jpg
width: 2700
height: 1800

Trudna osoba w twoim otoczeniu sprawia, że starzejesz się 1,5% szybciej. „Wampiry energetyczne” mają na nas ogromny wpływ
type: item
date: 2026-03-11T07:00:31.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: ludzie
subject: stres
subject: wampiry
subject: Zdrowie
description: Być może kojarzycie Colina Robinsona z serialu „Co robimy w ukryciu”, wampira energetycznego, który – w odróżnieniu od reszty wampirów – żywił się energią życiową ludzi poprzez ich irytowanie, zanudzanie czy nużące konwersacje. Okazuje się, że podobne „wampiry energetyczne” naprawdę istnieją i mogą realnie skracać nasze życia.
encoded: Każdy zna kogoś, kto potrafi zepsuć dzień jednym zdaniem, wywołać niepokój telefonem albo regularnie podważać nasze decyzje. Naukowcy przyjrzeli się wpływowi osób, które określają mianem „trudnych”. Okazuje się, że spędzanie czasu z osobą, która ciągle sprawia problemy, może wyrządzić dużo więcej szkód niż tylko zepsucie nastroju. Odkryli, że stresujące relacje mogą… przyspieszać proces starzenia. „Wampiry energetyczne” naprawdę „zabierają” nam życie Wyobraź sobie, że twoje komórki mają zegar, który tyka szybciej za każdym razem, gdy ktoś narzeka, powoduje stres czy niepokój. Badanie opublikowane w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” wykazało, że regularny kontakt z trudnymi ludźmi może podnosić poziom stresu i przyspieszać biologiczne starzenie. A czym ono jest? Starzenie biologiczne odnosi się do szybkości, z jaką starzeją się komórki naszego ciała – nie zawsze odpowiada temu, co mamy wypisane w dowodzie osobistym. Czyli jeśli masz w otoczeniu „wampira energetycznego” twój organizm starzeje się szybciej, niż wskazywałby pesel. O ile starzejemy się przez trudne relacje? W badaniu przeprowadzonym przez naukowców z Indiana University i New York University, uczestnicy oceniali swoje relacje w ostatnich 6 miesiącach – pytano ich, jak często ktoś im „dokuczał” czy „utrudniał życie”. Pobierano także próbki śliny do analizy zmian epigenetycznych, które pokazują, jak szybko starzeją się komórki. Okazało się, że każda dodatkowa trudna osoba w otoczeniu przyspieszała starzenie biologiczne średnio o 1,5% rocznie. Oznacza to, że osoba, w której życiu występują wyjątkowo trudne relacje, może starzeć się o około 1,015 roku biologicznego na każdy rok kalendarzowy. Czym są telomery i dlaczego są ważne dla młodości komórek? Telomery, czyli „czapeczki” na końcach chromosomów, chronią nasze DNA przed uszkodzeniami. Każda porcja stresu (szczególnie przewlekłego) powoduje, że telomery się skracają, a wraz z nimi – skraca się czas życia komórki. To mechanizm do…

GettyImages-967463812-e0862a4.jpg
width: 6016
height: 4016

Wiosenne przesilenie czy tylko wymówka? Naukowcy sprawdzili ten fenomen na 400 osobach
type: item
date: 2026-03-10T13:40:33.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: energia
subject: sen
subject: wiosna
subject: Zdrowie
description: Wiele osób narzeka na brak energii, gdy tylko zakwitną pierwsze pąki na drzewach albo gdy po wielu zimnych i pochmurnych zimowych dniach zrobi się cieplej i bardziej słonecznie. Nazywamy to wiosennym przesileniem i szukamy ratunku w witaminach lub dodatkowej kawie. Najnowsze badania szwajcarskich naukowców sugerują jednak, że problem może tkwić w naszych głowach, a nie w biologii.
encoded: W ostatnich dniach słupek rtęci wystrzelił gwałtowanie w górę. Temperatura sięga miejscami nawet 17 stopni Celsjusza. A do tego doszły dni pełne upragnionego słońca. Ludzie, podobnie jak zwierzęta, podlegają rytmom natury. Zmiany długości dnia wpływają na nasz sen i procesy okołodobowe, ale w społeczeństwach uprzemysłowionych te różnice są mniej widoczne niż u ludów pierwotnych. Mimo to wiele osób skarży się właśnie teraz na zmęczenie, które czasem określa się jako wiosenne przesilenie. Do tej pory jednak brakowało mocnych dowodów naukowych na istnienie takiego syndromu. Naukowcy postanowili sprawdzić, czy to zjawisko to fakt, czy tylko miejska legenda. Wiosenne przesilenie pod lupą badaczy Dwoje szwajcarskich badaczy, dr Christine Blume z Uniwersytetu w Bazylei i dr Albrecht Vorster ze Szpitala Uniwersyteckiego w Bernie opublikowało właśnie wyniki analiz dotyczących przesilenia wiosennego, na platformie bioRxiv, która udostępnia artykuły naukowe przed recenzją. Naukowcy przez ponad rok, od kwietnia 2024 do września 2025 roku, obserwowali grupę ponad 400 dorosłych osób. Uczestnicy, głównie kobiety, co sześć tygodni wypełniali szczegółowe kwestionariusze online. Naukowcy mierzyli ich: poziom zmęczenia, senność w ciągu dnia, jakość snu. Używali do tego profesjonalnych narzędzi, które oceniają wpływ zmęczenia na codzienne życie. Dzięki tak gęstej sieci pomiarów mogli wychwycić każdą, nawet najmniejszą sezonową zmianę. Zaskakujący wynik. Wiosną mamy więcej sił? Wyniki badania okazały się dla wielu osób zimnym prysznicem. Aż 47% uczestników zadeklarowało na wstępie, że cierpi na wiosenne zmęczenie. Jednak twarde dane statystyczne opowiedziały zupełnie inną historię. Analizy nie wykazały żadnych istotnych wahań zmęczenia ani senności zależnych od pory roku. Poziom bezsenności i jakość snu pozostawały stabilne przez pełne dwanaście miesięcy. Co najbardziej zaskakujące, zmęczenie odczuwane podczas codziennych zajęć... malało wraz z wydłużaniem się dnia. Oznacza to, że z bio…

przesilenie-4a7ea28.jpg
width: 2604
height: 1901

Mammografia może wykrywać choroby serca. Pomogła w tym sztuczna inteligencja
type: item
date: 2026-03-09T07:59:59.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: badania
subject: kobiety
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: nowotwory
subject: rak
subject: Zdrowie
description: Sztuczna inteligencja może przewidywać ryzyko poważnych chorób serca na podstawie mammografii – pokazuje przełomowe badanie obejmujące 123 tys. kobiet w USA. Wyniki opublikowane w „European Heart Journal” otwierają nowy rozdział w walce o zdrowie kobiet.
encoded: Połączenie fraz „sztuczna inteligencja” i „piersi” może kojarzyć się z algorytmami, które cyfrowo rozbierają kobiety na zdjęciach, takimi jak Grok Elona Muska. Jednak warto pamiętać, że AI ma też wartościowe zastosowania. Jednym z najbardziej obiecujących obszarów jest diagnostyka medyczna. Właśnie opublikowano badanie dowodzące, że sztuczna inteligencja doskonale sprawdza się w badaniu piersi. A konkretnie – przy analizie mammografii, czyli prześwietlenia rentgenowskiego tych części ciała. Standardowo jest ono wykorzystywane do wczesnego wykrywania raka piersi. Badanie na ogromnej liczbie kobiet Zespół badaczy kierowany przez dr. Hari Trivediego z Emory University w Atlancie przeprowadził badanie z udziałem 123 762 kobiet. Uczestniczki przeszły standardowe mammografie w ramach przesiewowych badań piersi i nie miały wcześniej zdiagnozowanej choroby sercowo-naczyniowej. Dzięki innowacyjnemu wykorzystaniu sztucznej inteligencji naukowcy przeanalizowali stopień zwapnienia tętnic w piersi, czyli ilość złogów wapnia widocznych na zdjęciach rentgenowskich. Te analizy mają kluczowe znaczenie dla zdrowia tysięcy kobiet. Sztuczna inteligencja przewiduje poważne choroby serca na podstawie mammografii Za pomocą zaawansowanych algorytmów sztucznej inteligencji badacze zmierzyli ilość wapnia w tętnicach piersi. Wyniki podzielili na cztery grupy: brak zwapnień, łagodne, umiarkowane lub ciężkie zwapnienia. Następnie porównali te wyniki z przypadkami poważnych incydentów sercowych, takich jak zawał serca, udar, niewydolność serca czy śmierć z przyczyn kardiologicznych. Wyniki są znaczące: już łagodne zwapnienie oznaczało ryzyko poważnych chorób serca wyższe o około 30% w porównaniu z kobietami, u których nie stwierdzono zwapnienia. Umiarkowane zwapnienie wiązało się z ryzykiem wyższym o ponad 70% , a ciężkie zwapnienie – nawet dwu- lub trzykrotnie większym zagrożeniem życia! Badanie pokazało, że podwyższone ryzyko dotyczy nie tylko starszych kobiet. U kobiet poniżej 50. roku życia,…

mammografia-1-5b1d633.jpg
width: 1200
height: 594

Czy ruch może zmniejszyć szkody po alkoholu? Nowe badania zaskakują
type: item
date: 2026-03-08T08:13:59.000Z
creator: Hannah Singleton
subject: Nauka
subject: aktywność fizyczna
subject: alkohole
subject: medycyna
subject: Sport
subject: Zdrowie
description: Alkohol szkodzi – to już pewne. Ale czy regularna aktywność fizyczna może stać się „tarczą ochronną" dla twojego organizmu? Naukowcy sprawdzili, jak sprawność fizyczna wpływa na bilans zysków i strat u osób pijących.
encoded: Spis treści: Całkowita absencja jest dla nas najlepsza Czy ćwiczenia mogą zmniejszyć ryzyko związane z alkoholem? Aktywność fizyczna ma wielką moc Czego badania nie są w stanie nam powiedzieć Ograniczenie alkoholu i ruch – co daje największą ochronę? W ciągu ostatniego roku przekaz zdrowia publicznego dotyczący alkoholu uległ wyraźnej zmianie. Przez dekady wiele osób wierzyło, że wieczorny kieliszek czerwonego wina chroni serce. Dziś zarówno Światowa Organizacja Zdrowia, jak i Naczelny Lekarz USA zajęli jednoznaczne stanowisko: żadna ilość alkoholu nie jest wolna od ryzyka. Całkowita absencja jest dla nas najlepsza Mimo to alkohol pozostaje głęboko zakorzeniony w sposobie, w jaki świętujemy, nawiązujemy relacje i odpoczywamy. Wbrew zagrożeniom wielu ludzi wciąż uważa, że warto pić choćby okazjonalnie. – Najnowsze wytyczne nie pozostawiają złudzeń: całkowita abstynencja jest dla nas najlepsza – zauważa prof. Javaid Nauman z Instytutu Zdrowia Publicznego na Uniwersytecie Zjednoczonych Emiratów Arabskich. – Wiemy jednak, że na poziomie ludzkich zachowań jest to mało prawdopodobne. Ta rzeczywistość skłoniła badaczy do postawienia nowego pytania: czy aktywność fizyczna może zneutralizować niektóre z długofalowych skutków picia alkoholu? Pojawiające się dowody sugerują ostrożne „tak”. Aktywność fizyczna może zapewniać pewien stopień ochrony, ale nie eliminuje zagrożeń. Oto, co warto wiedzieć. Czy ćwiczenia mogą zmniejszyć ryzyko związane z alkoholem? Obszerne badania długookresowe zaczynają wyjaśniać, w jaki sposób sprawność fizyczna i spożycie alkoholu oddziałują na siebie w dłuższej perspektywie. Najnowsze dane pochodzą z badania opublikowanego w 2025 roku w czasopiśmie „Sports Medicine”, w którym przez 16 lat obserwowano ponad 24 tysiące dorosłych. Uczestników zaklasyfikowano jako „sprawnych” lub „niesprawnych” na podstawie wieku, poziomu aktywności fizycznej, tętna spoczynkowego oraz obwodu talii. Badacze odkryli, że u osób, które zwiększyły spożycie alkoholu i pozost…

sport-a-alkohol-8286e73.jpg
width: 5150
height: 3435

Wielki powrót „piątej ćwiartki”. Naukowcy mają dowody, dlaczego warto jeść podroby
type: item
date: 2026-03-07T08:16:38.000Z
creator: Mark Hay
subject: Nauka
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: badania naukowe
subject: jedzenie
subject: odżywianie
subject: Zdrowie
subject: żywienie
description: To, co dziś często trafia do karmy dla zwierząt, może być jednym z najbardziej odżywczych produktów na świecie. Badacze analizują skład podrobów i wskazują: zawierają ogromne ilości żelaza, witamin z grupy B i innych kluczowych składników.
encoded: Spis treści: Tradycja kontra niechęć Ekologiczny wymiar jedzenia podrobów Co wiemy o walorach zdrowotnych podrobów? Naturalna multiwitamina Czy każdy może jeść podroby? Zarówno z powodów pragmatycznych, jak i smaku, podroby są wykorzystywane niemal przez każdą kulturę na świecie. W Polsce określa się je czasem mianem „piątej ćwiartki” zwierzęcej tuszy. Mimo tej bogatej historii, w ciągu ostatnich kilku dekad ich spożycie drastycznie spadło, szczególnie w krajach rozwiniętych. Tradycja kontra niechęć Od kiedy łagodny smak i sterylne opakowania mięsa z chowu przemysłowego stały się normą, konsumenci odwrócili się od podrobów. – Charakterystyczne kształty, kolory, smaki i tekstury wątrób, mózgów czy nerek zaczęły wzbudzać obrzydzenie – wyjaśnia Amy Bentley, profesorka dietetyki na Uniwersytecie Nowojorskim. To, co kiedyś było kulinarnym standardem, dziś budzi u wielu osób instynktowny opór. Ekologiczny wymiar jedzenia podrobów Czym właściwie są podroby? To zbiorcze określenie na nadające się do spożycia organy wewnętrzne i inne części zwierzęcia nie będące mięsem mięśniowym. Zniknięcie podrobów z nowoczesnych jadłospisów drastycznie podniosło ilość marnowanej żywności. Raporty różnią się w zależności od tego, co autorzy uznają za podroby jadalne, a co za niejadalne, ale większość inwentarza żywego składa się w 12 do 44% z podrobów (według wagi). Sama wątroba krowy może stanowić do 4,5% jej masy. Wykorzystanie tych części jest kluczowe dla zrównoważonego systemu żywnościowego. Co wiemy o walorach zdrowotnych podrobów? Miłośnicy podrobów od dawna zachwalają ich wartości odżywcze, cytując „ludową mądrość” o tym, jak drapieżniki po upolowaniu ofiary zawsze w pierwszej kolejności zjadają organy. – Jednak twarde dane na temat właściwości podrobów były trudne do zdobycia – mówi Fidel Toldrá, naukowiec, który w 2011 roku był współautorem przewodnika po badaniach nad jadalnymi produktami ubocznymi pochodzenia zwierzęcego. Temat ten nie jest wystarczająco dochodowy ani popularny…

podroby-superfood-cdc8159.jpg
width: 5731
height: 3808

Taniec może być skuteczniejszy niż leki przeciwdepresyjne? Badania pokazują zaskakujący wpływ na mózg
type: item
date: 2026-03-05T12:39:27.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Nauka
subject: depresja
subject: leki
subject: mózg
subject: nauka
subject: taniec
subject: Zdrowie
description: Ile z tańczących osób zdaje sobie sprawę, że robi coś dobrego nie tylko dla swojego ciała, lecz także dla mózgu? Ruch w rytm muzyki od dawna kojarzy się z przyjemnością i formą ekspresji, jednak coraz częściej mówi się o nim w kontekście zdrowia. Taniec wykorzystywany jest już m.in. w terapii osób z chorobą Parkinsona, ponieważ wspiera koordynację ruchową i pracę mózgu. Coraz więcej badań wskazuje również, że może on pomagać osobom zmagającym się z depresją.
encoded: Taniec od wieków pełnił w różnych kulturach funkcję znacznie szerszą niż tylko rozrywka. W wielu społecznościach był elementem rytuałów, sposobem budowania więzi, a także praktyką o znaczeniu terapeutycznym. Na długo przed tym, jak naukowcy zaczęli analizować fale mózgowe czy poziom neuroprzekaźników, ludzie intuicyjnie dostrzegali, że wspólny ruch i rytm mogą wpływać na samopoczucie i stan psychiczny. Współczesne badania zaczynają potwierdzać te obserwacje. Metaanaliza z 2024 roku opublikowana w czasopiśmie „The BMJ”, obejmująca 218 badań klinicznych, wykazała, że taniec może łagodzić objawy depresji skuteczniej niż spacery, joga, trening siłowy, a nawet standardowe leki przeciwdepresyjne. Jak to możliwe? Dlaczego taniec wpływa na mózg? Naukowcy wyjaśniają jego działanie Choć taniec towarzyszy ludziom od tysięcy lat, jego wpływ na funkcjonowanie mózgu naukowcy zaczęli badać stosunkowo niedawno. Dopiero w ostatnich latach zwrócono większą uwagę na złożoną koordynację procesów poznawczych i ruchowych, jakiej wymaga poruszanie się w rytm muzyki. Neurobiolodzy wskazują, że połączenie muzyki i ruchu działa na mózg szczególnie intensywnie. W artykule opublikowanym w 2008 roku w „Scientific American” badacz z Uniwersytetu Columbia określił to zjawisko mianem „podwójnej przyjemności”. Muzyka pobudza bowiem ośrodki nagrody w mózgu, podczas gdy sam taniec aktywuje jednocześnie układy sensoryczne i motoryczne odpowiedzialne za ruch oraz koordynację ciała. Zdaniem specjalistów nasz mózg jest naturalnie wrażliwy na rytm, dlatego taniec angażuje niemal cały układ nerwowy. W trakcie takiej aktywności dochodzi do szeregu reakcji neurochemicznych – oczekiwanie na melodię może wywoływać wyrzut dopaminy, ruch fizyczny zwiększa poziom endorfin, a wspólne tańczenie sprzyja uwalnianiu oksytocyny. To właśnie ta kombinacja substancji odpowiada za poprawę nastroju, redukcję stresu i wzmacnianie więzi społecznych. Jak podkreśla Julia F. Christensen, neurobiolog z Instytutu Estetyki Empirycz…

taniec-fb5b9cf.jpg
width: 5107
height: 3398

Osoby z autyzmem są 6 razy bardziej narażone na wystąpienie choroby Parkinsona. Naukowcy starają się znaleźć powód
type: item
date: 2026-03-05T08:58:56.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: choroba parkinsona
subject: dopamina
subject: Zdrowie
description: Wyobraź sobie młodego dorosłego z autyzmem, który – poza codziennymi wyzwaniami wynikającymi ze spektrum (a raczej jego społecznego niezrozumienia) – nie podejrzewa, że jego mózg już teraz może nosić cichy ślad choroby Parkinsona. To wszystko zmienił naukowiec z Uniwersytetu w Missouri, który podczas rutynowych badań wykazał korelację pomiędzy tym schorzeniem a autyzmem.
encoded: Historia niezwykłego odkrycia zaczyna się w trakcie rutynowych badań, podczas których prof. David Beversdorf postanowił sprawdzić, czy charakterystyczne dla autyzmu ruchy powtarzalne (np. machanie rękami i kołysanie się do przodu i do tyłu) są powiązane z nieprawidłowościami w transporcie dopaminy. Napotkał jednak coś niespodziewanego. Przypadkowe badanie ujawniło zaskakujący mechanizm By sprawdzić transport dopaminy, wykonał specyficzne skany mózgów 12 młodych osób z autyzmem – takie same, jakie wykorzystuje się do wykrywania m.in. choroby Parkinsona u osób starszych. Okazało się, że aż 2 z 12 młodych dorosłych wykazywały nieprawidłowości typowe właśnie dla tej choroby neurodegeneracyjnej. Dlaczego główną rolę gra dopamina? Dopamina jest neuroprzekaźnikiem niezbędnym m.in. do sterowania ruchem, emocjami i motywacją. Transportery dopaminy działają jak system recyklingu: zbierają jej nadmiar z synaps, aby utrzymać właściwą równowagę chemiczną w mózgu. Kiedy ten system zawodzi, jak w chorobie Parkinsona, zaczynają pojawiać się problemy z ruchem i inne objawy. Co dokładnie odkryto w mózgach młodych osób z autyzmem? W omawianym badaniu Uniwersytetu Missouri użyto skanów DaT, które pozwalają ocenić stan transporterów dopaminy. U 2 z 12 osób z autyzmem potwierdzono niepokojące zmiany, choć nie wykazywały one jeszcze typowych objawów choroby Parkinsona. U kolejnych dwóch sytuacja była niejasna. Naukowcy zaczęli się zastanawiać: czy to oznacza, że mózg części osób z autyzmem starzeje się pod tym względem szybciej? Czy każdy z autyzmem zachoruje na Parkinsona? Zdecydowanie nie. Profesor Beversdorf podkreśla, że na razie to jedynie sygnał ostrzegawczy, nie wyrok. Jednak wnioski są ważne: osoby z autyzmem mogą być bardziej narażone, bo już w młodości ich mózg może „pamiętać” coś, co u innych pojawia się dopiero z wiekiem. Statystyki sugerują, że ryzyko Parkinsona w tej grupie jest aż sześciokrotnie większe niż w populacji ogólnej. Co dalej? Powiązanie autyzmu z Parkinsonem Odk…

GettyImages-1494129950-f671924.jpg
width: 6320
height: 4216

7 godzin i 18 minut jest optymalną długością snu. Według naukowców pozwala uniknąć cukrzycy... i nie tylko
type: item
date: 2026-03-04T11:39:32.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: cukrzyca
subject: sen
subject: Zdrowie
description: Czy optymalna długość snu może być tak bardzo precyzyjna? Według naukowców z BMJ Open Diabetes Research & Care – tak! Wystarczy 7 godzin i dokładnie 18 minut każdej nocy, aby drastycznie obniżyć ryzyko insulinooporności, która często prowadzi do cukrzycy typu 2. Dlaczego tyle, a nie więcej?
encoded: Za długo, za krótko, czy w sam raz? Intuicyjnie wiemy, że długość snu w przedziale 7–8 godzin służy nam najbardziej – a przynajmniej mi, piszącemu ten tekst. Chociaż różnice osobnicze są udowodnione naukowo (np. nastolatki potrzebują więcej snu niż osoby starsze, a na długość snu wpływają także pory roku), to teraz mamy konkretny czas – dokładnie 7 godzin i 18 minut ma chronić przed cukrzycą. Dlaczego właśnie 7 godzin i 18 minut? Tysiące dorosłych, różne style życia, różne długości snu – jak naukowcy odnaleźli złoty środek? Badanie na grupie ponad 23 000 osób (w wieku od 20 do 80 lat) wykazało, że ryzyko insulinooporności układa się w krzywą Gaussa (czyli rozkład normalny), która ma kształt odwróconej litery „U”. A jej sam środek znajdował się… w 7 godzinach i 18 minutach snu. To czas, przy którym organizm najlepiej radzi sobie z metabolizmem glukozy. Każdy kolejny kwadrans snu poprawiał metabolizm, jednak po przekroczeniu granicy 7 godzin i 18 minut – każdy dodatkowy kwadrans zaczynał szkodzić. Co ciekawe, efekt ten był wyraźniejszy u kobiet oraz osób w wieku 40–59 lat. Badanie oparło się na danych z amerykańskiego Narodowego Badania Zdrowia i Odżywiania (NHANES) z lat 2009–2023. Uczestnicy zgłaszali, ile śpią w tygodniu oraz czy i jak nadrabiają sen w weekendy. Kluczowy był tu wskaźnik eGDR, który odzwierciedla zdolność organizmu do „utylizacji” glukozy – im wyższy, tym lepiej radzimy sobie z cukrem. Skąd tak dokładna liczba? Wyjątkowość tego badania polega na ogromnej próbie i zaawansowanych metodach statystycznych. Naukowcy mogli z bardzo dużą precyzją zidentyfikować punkt, w którym ryzyko metaboliczne jest najniższe. Stąd właśnie 7 godzin i 18 minut – nieprzypadkowa, wyliczona naukowo wartość. Weekendowe nadrabianie snu – czy rzeczywiście pomaga? Spanie mniej niż 6 godzin dziennie jest często normą dla wchodzących w dorosłość studentów czy pracujących mam. Wiele osób „nadrabia” niedospanie w weekendy i na krótką metę wydaje się, że to wystarcza. Badania jednak …

GettyImages-2260196887-85c81aa.jpg
width: 8044
height: 5363

W ludzkiej krwi wykryto rosnący poziom CO₂. „Wygląda na to, że się nie adaptujemy”
type: item
date: 2026-03-03T08:22:09.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: dwutlenek węgla
subject: globalne ocieplenie
subject: krew
subject: Zdrowie
description: Na koniec ubiegłego tysiąclecia nikt się nie spodziewał, że w XXI wieku zmieni się skład ludzkiej krwi. Wygląda jednak na to, że rosnący poziom dwutlenku węgla w atmosferze przekłada się bezpośrednio na organizm. Z każdym oddechem jesteśmy coraz bliżej „limitu”, a to bardzo nieoczywisty skutek globalnego ocieplenia.
encoded: Badania danych medycznych ze Stanów Zjednoczonych z ostatnich dwóch dekad dowodzą, że wzrost stężenia CO₂ w powietrzu bezpośrednio powoduje wzrost średniego poziomu tego gazu we krwi. Nasze organizmy nie potrafią zaadaptować się do zmieniającego się środowiska w odpowiednim tempie. Jak rosnący poziom CO2 wpływa na skład naszej krwi? Naukowcy z The Kids Research Institute Australia przeanalizowali tysiące próbek krwi. Z roku na rok rosło stężenie wodorowęglanów – to biochemiczny ślad CO₂. W tym samym czasie poziom wapnia i fosforu lekko spadał. Wszystko to działo się w tempie niemal idealnie odpowiadającym wzrostowi stężenia CO₂ w atmosferze: dziś mamy ponad 420 ppm (części na milion), a jeszcze 20 lat temu było ich 369. – Obserwujemy stopniową zmianę składu chemicznego krwi, która odzwierciedla wzrost stężenia dwutlenku węgla w atmosferze, co jest przyczyną zmian klimatycznych – tłumaczy prof. Alexander Larcombe. Ludzki organizm stara się kompensować zmieniającą się atmosferę, ale koszt jest bardzo wysoki. Czy poziom CO2 zbliża się do granic normy? Jeśli nic się nie zmieni, już za pół wieku typowy poziom wodorowęglanów we krwi osiągnie górną granicę normy – a te tworzone są po to, by radzić sobie z poziomem CO₂. Gdy poziom CO₂ wzrasta, organizm zatrzymuje więcej wodorowęglanów, aby ustabilizować pH krwi. Spada wtedy jednak poziom wapnia i fosforu. Może być to dla naszego organizmu zbyt wiele, bo system buforowania kwasowo-zasadowego zaczyna być przeciążony. Najbardziej narażone będą dzieci: to one pozostają najdłużej pod wpływem podwyższonego CO₂. A im wyższe poziomy CO₂ we krwi, tym większe ryzyko zaburzeń rozwoju, koncentracji, uczenia się i mineralizacji kości. Dlaczego nie potrafimy się zaadaptować? Ciało człowieka to mistrz adaptacji, ale atmosfera, w której ewoluował Homo sapiens, nie charakteryzowała się poziomem CO₂ większym niż 300 ppm. Ten próg przekroczyliśmy już bardzo dawno. Nerki i płuca próbują utrzymać równowagę kwasowo-zasadową, ale jest im coraz tr…

GettyImages-1683094229-60f137e.jpg
width: 4500
height: 3600

Koniec „wojny” tłuszczów z węglowodanami. Gigantyczne badanie naukowców z Harvardu ujawnia, co naprawdę niszczy serce
type: item
date: 2026-03-03T07:01:46.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: diety
subject: serce
subject: Zdrowie
description: W świecie dietetyki od dekad trwa debata między zwolennikami ograniczania tłuszczów a entuzjastami diety niskowęglowodanowej. Każda ze stron przypisuje swojej metodzie miano najzdrowszej dla serca i układu krwionośnego. Najnowsze, zakrojone na ogromną skalę badanie naukowców z Uniwersytetu Harvarda rzuca jednak zupełnie nowe światło na ten konflikt.
encoded: Ogromne badanie trwało 30 lat, a dane zebrano od niemal 200 tys. osób w USA. Ich analiza sugeruje, że kluczem do zdrowego serca wcale nie jest rygorystyczne trzymanie się określonych proporcji makroskładników. Ważniejsze jest coś znacznie bardziej fundamentalnego: jakość spożywanych produktów. To kolejny – i bardzo poważny – dowód na szkodliwość wysoko przetworzonego jedzenia. Koniec dyktatury makroskładników Główny wniosek z badania zespołu pod kierownictwem epidemiologa Zhiyuana Wu to stwierdzenie: zarówno dieta niskowęglowodanowa, jak i niskotłuszczowa mogą być równie skuteczne w zapobieganiu chorobom serca, o ile opierają się na produktach wysokiej jakości. Naukowcy zauważyli, że osoby, które skupiały się wyłącznie na wykluczaniu danej grupy składników, ale zastępowały je żywnością wysokoprzetworzoną, nie odnosiły korzyści zdrowotnych. Przykładowo: dieta niskowęglowodanowa, ale bogata w tłuszcze zwierzęce i przetworzone mięso może być wręcz szkodliwa w porównaniu do diety bogatej w węglowodany – ale pochodzące z produktów pełnoziarnistych i owoców. Badanie dowodzi, że dla serca różnica między tłuszczem a węglowodanem jest mniej ważna niż między produktem naturalnym a przetworzonym. Kluczowe okazuje się jedzenie odpowiedniej ilości warzyw, zdrowych tłuszczów roślinnych oraz unikanie rafinowanych cukrów. Jakość diety ważniejsza niż ilość makroskładników Badanie dostarczyło twardych dowodów na to, dlaczego jakość diety ma tak kolosalne znaczenie. Wśród uczestników osoby wybierające produkty nieprzetworzone i bogate w składniki odżywcze miały znacznie wyższy poziom tzw. „dobrego” cholesterolu HDL, który chroni naczynia krwionośne przed zatorami. W ich krwi odnotowano też niższe poziomy trójglicerydów oraz, co niezwykle istotne, mniej markerów stanu zapalnego. To właśnie przewlekły stan zapalny, często wywoływany przez dietę pełną produktów typu fast-food i nasyconych tłuszczów zwierzęcych, jest głównym paliwem dla rozwoju m.in. miażdżycy. Wyniki te sugerują, że zdro…

dieta-dla-serca-11509ec.jpeg
width: 6720
height: 4480

Tatuaż to dla naszego ciała „intruz”. Może sprzyjać powstawaniu raka
type: item
date: 2026-02-28T08:13:23.000Z
creator: Stacey Colino
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: nowotwory
subject: tatuaże
subject: Zdrowie
description: Coraz więcej dowodów wskazuje na to, że tatuaże wiążą się z wyższym ryzykiem choroby nowotworowej. Badacze przeanalizowali, jak tusz przenika do węzłów chłonnych i osłabia układ odpornościowy. Wyniki skłaniają do ostrożności.
encoded: Popularność tatuaży nie słabnie. Jednocześnie naukowcy publikują coraz więcej badań sugerujących związek między tuszem do tatuażu a podwyższonym ryzykiem rozwoju nowotworów. Te doniesienia mogą skłonić do refleksji osoby planujące wykonanie wzoru na ciele. Badanie opublikowane w 2024 roku na łamach czasopisma „The Lancet” wykazało, że u osób posiadających tatuaże ryzyko wystąpienia chłoniaka – nowotworu atakującego układ limfatyczny, będący istotną częścią układu odpornościowego – jest o 21 procent wyższe. Kolejne badanie, przeprowadzone w Danii na grupie blisko 2700 bliźniąt i opublikowane w styczniowym numerze „BMC Public Health” z 2025 roku, wykazało, że osoby z tatuażami były o 62 procent bardziej narażone na rozwój raka skóry. W przypadku dużych tatuaży ryzyko zachorowania wzrastało niemal trzykrotnie. Analizy te są jednak dalekie od jednoznacznych rozstrzygnięć. Choć wykazały korelację między posiadaniem tatuaży a zwiększonym ryzykiem nowotworów, nie potwierdziły bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego. Pojawiają się także dane wskazujące na odmienne zależności. Badanie opublikowane w grudniowym numerze „Journal of the National Cancer Institute” z 2025 roku wykazało, że u osób posiadających co najmniej trzy duże tatuaże ryzyko wystąpienia czerniaka – najgroźniejszej postaci nowotworu złośliwego skóry – było o 74 procent niższe niż u osób bez tatuaży. Tatuaże a ryzyko nowotworów Jednak najnowsze doniesienia skłaniają do zadawania pytań o to, co dzieje się z tuszem po wprowadzeniu go do organizmu oraz jakie mechanizmy biologiczne mogą stać za potencjalnymi zagrożeniami. Uzyskanie rzetelnych odpowiedzi jest dziś dla naukowców ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. Z sondażu Pew Research Center z 2023 roku wynika, że już 32 procent dorosłych Amerykanów deklaruje posiadanie tatuażu, a 22 procent ma ich więcej niż jeden. – Nie ma powodów do paniki, ale warto lepiej poznać skład tuszu do tatuażu oraz sprawdzić, jakie metale ciężkie i inne substancje o potencjal…

tatuaz-a-nowotwory-e268aff.jpg
width: 4615
height: 3784

Nawet okazjonalne picie alkoholu może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia. Szczególnie cierpią jelita
type: item
date: 2026-02-22T09:45:38.000Z
creator: Rae Witte
subject: Nauka
subject: alkohole
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: Intensywne spożycie alkoholu w krótkim czasie drastycznie zmienia strukturę jelita cienkiego. Najnowsze badania dowodzą, że zaledwie jeden wieczór z kilkoma drinkami skraca kosmki jelitowe i wywołuje silny stan zapalny.
encoded: Brunch z tzw. nielimitowanym alkoholem lub kilka drinków po pracy mogą wydawać się nieszkodliwe. Jednak nowe badania przeprowadzone na myszach sugerują, że już w ciągu kilku godzin od intensywnego spożycia alkoholu (rozumianego jako około cztery porcje dla kobiet i pięć dla mężczyzn wypite w ciągu dwóch godzin) struktura jelita cienkiego zaczyna ulegać zmianom. W badaniu opublikowanym w listopadzie 2025 roku naukowcy zaobserwowali, że skutkiem tzw. binge drinking (intensywnego picia alkoholu w krótkim czasie) było skrócenie kosmków jelitowych oraz gwałtowny wzrost liczby komórek zapalnych układu odpornościowego. Nawet po 24 godzinach poziom markerów stanu zapalnego pozostawał wyraźnie podwyższony, co wskazuje, że jelito nie zdążyło się w pełni zregenerować. Naukowcy od dawna łączą przewlekłe spożywanie alkoholu z tzw. zespołem nieszczelnego jelita – stanem, w którym bariera jelitowa staje się nadmiernie przepuszczalna. Choć omawiane wyniki oparto na badaniach na myszach, wcześniejsze analizy z udziałem ludzi również wskazywały, że nadużywanie alkoholu wiąże się ze zwiększoną przepuszczalnością jelit i uogólnionym stanem zapalnym organizmu. Wyniki sugerują, że jelita mogą być jednymi z pierwszych narządów reagujących na alkohol, uruchamiając procesy zapalne na długo przed pojawieniem się widocznych, trwałych uszkodzeń. Alkohol a jelita. Dlaczego bariera jelitowa reaguje tak szybko? Bariera ochronna jelit bywa porównywana do naszej skóry. Według prof. Diego Bohórqueza z Uniwersytetu Duke’a jelito można traktować jak swoisty organ zewnętrzny. – Tkanka nabłonkowa to po prostu skóra naszych jelit – podkreśla naukowiec. – Wprowadzając do organizmu coś tak agresywnego i drażniącego jak alkohol, narażamy jego wnętrze na uszkodzenia. W badaniu naukowcy zaobserwowali te zmiany na poziomie mikroskopowym. Komórki nabłonka wyścielają palczaste struktury wewnątrz jelita cienkiego, zwane kosmkami, które zwiększają jego powierzchnię wchłaniania. – To, co obserwujemy w ujęciu ogólny…

jelita-26228d9.jpg
width: 7952
height: 5304

Zaskakujący sojusz: mięta, chili i eukaliptus uderzają w zapalenia setki razy mocniej. Jest jeden warunek
type: item
date: 2026-02-19T07:46:03.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: badania naukowe
subject: chemia
subject: przyprawy
subject: rośliny
subject: zdrowe odżywianie
subject: Zdrowie
description: Zioła i przyprawy od wieków są nie tylko elementem kuchni, ale i tradycyjnej medycyny. Zawierają naturalne związki, zdolne do regulowania ścieżek zapalnych w organizmie. Mimo długiej historii stosowania, nauka przez lata borykała się ze zrozumieniem ich działania. Nowe badanie odsłania potężny mechanizm przeciwzapalny.
encoded: Głównym powodem sceptycyzmu naukowców był fakt, że w warunkach laboratoryjnych pojedyncze związki roślinne wykazywały działanie tylko w bardzo wysokich stężeniach. Takich ilości ziół i przypraw nikt nie byłby w stanie zjeść. Zespół badawczy pod kierownictwem profesora Gen-ichiro Arimury z Tokyo University of Science postanowił sprawdzić, czy kluczem do skuteczności roślin nie jest działanie pojedynczych substancji, lecz ich synergia. Wyniki okazały się zdumiewające. Przyprawy trafiają do laboratorium Badacze wyszli z założenia, że specyficzne kombinacje związków mogą wywoływać znacznie silniejszy efekt niż każdy z nich stosowany oddzielnie. Do tej pory rzadko udawało się zmierzyć to eksperymentalnie i wyjaśnić na poziomie molekularnym. W badaniu, którego wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nutrients”, skupiono się na czterech związkach: mentolu pochodzącym z mięty, 1,8-cyneolu z eukaliptusa, kapsaicynie z papryczek chili, β-eudesmolu znajdującym się w chmielu i imbirze. Przebieg eksperymentu i jego niezwykłe wyniki Doświadczenia przeprowadzono na makrofagach – komórkach układu odpornościowego, które odgrywają centralną rolę w procesach zapalnych. Produkują cytokiny (białka sygnalizacyjne), m.in. białko TNF-α. Aby wywołać stan zapalny, komórki stymulowano bakteryjnym lipopolisacharydem (LPS). Następnie poddano je działaniu badanych związków, zarówno pojedynczo, jak i w różnych, kontrolowanych mieszankach. Wyniki wprawiły naukowców w zdumienie. Choć kapsaicyna okazała się najsilniejszym związkiem działającym samodzielnie, to jej połączenie z mentolem lub 1,8-cyneolem przyniosło zdumiewające rezultaty. Skuteczność przeciwzapalna takich mieszanek wzrosła kilkusetkrotnie w porównaniu do działania każdego z osobna. Badania wykazały, że mentol i 1,8-cyneol wpływają na sygnalizację wapniową w błonach komórkowych. Z kolei kapsaicyna wydaje się tłumić stan zapalny poprzez inną ścieżkę, niezależną od tych kanałów. Zatem synergia nie jest przypadkiem, tylko wynikiem jednoczesnej…

przyprawy-przeciwzapalne-140e1eb.jpeg
width: 5260
height: 3209

Katastrofa w Czarnobylu w drugim pokoleniu. Odkryto mutacje DNA u dzieci likwidatorów
type: item
date: 2026-02-18T13:04:44.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: czarnobyl
subject: genetyka
subject: promieniowanie
subject: skażenie radioaktywne
subject: Zdrowie
description: Przez dziesięciolecia naukowcy głowili się nad pytaniem, czy uszkodzenia genetyczne wywołane promieniowaniem jonizującym mogą być przekazywane z pokolenia na pokolenie. Choć wcześniejsze analizy nie dawały jednoznacznych odpowiedzi, badanie przeprowadzone przez zespół z Uniwersytetu w Bonn dostarcza wyraźnych dowodów.
encoded: Jak to się stało, skoro niektóre poprzednie badania dawały inne rezultaty? Kluczem okazała się zmiana podejścia. Przede wszystkim zastosowano sekwencjonowanie całego genomu. Potem, zamiast szukać pojedynczych rozproszonych zmian, badacze skoncentrowali się na tzw. skupionych mutacjach de novo (cDNM). Są to specyficzne uszkodzenia DNA, gdzie dwie lub więcej mutacji występuje w bardzo bliskim sąsiedztwie. Pojawiają się one u dzieci, mimo że nie występowały u rodziców, co sugeruje, że są wynikiem błędnej naprawy pęknięć w niciach DNA rodzica, wywołanych właśnie przez promieniowanie. Trzy grupy, trzy wyniki Badanie objęło sekwencjonowanie całego genomu u trzech grup: grupa czarnobylska: 130 dzieci pracowników usuwających skutki awarii (likwidatorów), grupa „radarowa”: 110 dzieci niemieckich operatorów radarów wojskowych (narażonych na promieniowanie rozproszone), grupa kontrolna: 1275 dzieci rodziców nienarażonych na promieniowanie. Wyniki pokazały wyraźną korelację między ekspozycją a liczbą mutacji. Średnio u dzieci z grupy czarnobylskiej odnotowano 2,65 cDNM, u dzieci operatorów radarów 1,48, natomiast w grupie kontrolnej zaledwie 0,88. Naukowcy podkreślają, że im wyższa była dawka promieniowania przyjęta przez ojca, tym więcej skupisk mutacji pojawiało się w genomie dziecka. Mechanizm uszkodzeń DNA i ryzyko zdrowotne Mechanizm powstawania tych zmian wiąże się z tworzeniem wysoko reaktywnych form tlenu pod wpływem promieniowania. Cząsteczki te niszczą strukturę DNA, a niedoskonałe mechanizmy naprawcze komórek pozostawiają po sobie „blizny” w postaci klastrów mutacji. Mimo niepokojących wyników, badacze mają również dobre wieści. Ryzyko chorób u potomstwa pozostaje minimalne. Wynika to z faktu, że większość tych mutacji powstaje w tzw. „niekodującym” DNA – fragmentach genomu, które nie odpowiadają bezpośrednio za produkcję białek. Naukowcy przypominają, że wiek ojca w chwili poczęcia dziecka bardziej zwiększa liczbę mutacji niż dawki promieniowania badane w tym przypa…

czarnobyl-mutacje-dzieci-3955e04.jpg
width: 5124
height: 3416