Zaskakujący sojusz: mięta, chili i eukaliptus uderzają w zapalenia setki razy mocniej. Jest jeden warunek
Zioła i przyprawy od wieków są nie tylko elementem kuchni, ale i tradycyjnej medycyny. Zawierają naturalne związki, zdolne do regulowania ścieżek zapalnych w organizmie. Mimo długiej historii stosowania, nauka przez lata borykała się ze zrozumieniem ich działania. Nowe badanie odsłania potężny mechanizm przeciwzapalny.
Głównym powodem sceptycyzmu naukowców był fakt, że w warunkach laboratoryjnych pojedyncze związki roślinne wykazywały działanie tylko w bardzo wysokich stężeniach. Takich ilości ziół i przypraw nikt nie byłby w stanie zjeść. Zespół badawczy pod kierownictwem profesora Gen-ichiro Arimury z Tokyo University of Science postanowił sprawdzić, czy kluczem do skuteczności roślin nie jest działanie pojedynczych substancji, lecz ich synergia. Wyniki okazały się zdumiewające. Przyprawy trafiają do laboratorium Badacze wyszli z założenia, że specyficzne kombinacje związków mogą wywoływać znacznie silniejszy efekt niż każdy z nich stosowany oddzielnie. Do tej pory rzadko udawało się zmierzyć to eksperymentalnie i wyjaśnić na poziomie molekularnym. W badaniu, którego wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nutrients”, skupiono się na czterech związkach: mentolu pochodzącym z mięty, 1,8-cyneolu z eukaliptusa, kapsaicynie z papryczek chili, β-eudesmolu znajdującym się w chmielu i imbirze. Przebieg eksperymentu i jego niezwykłe wyniki Doświadczenia przeprowadzono na makrofagach – komórkach układu odpornościowego, które odgrywają centralną rolę w procesach zapalnych. Produkują cytokiny (białka sygnalizacyjne), m.in. białko TNF-α. Aby wywołać stan zapalny, komórki stymulowano bakteryjnym lipopolisacharydem (LPS). Następnie poddano je działaniu badanych związków, zarówno pojedynczo, jak i w różnych, kontrolowanych mieszankach. Wyniki wprawiły naukowców w zdumienie. Choć kapsaicyna okazała się najsilniejszym związkiem działającym samodzielnie, to jej połączenie z mentolem lub 1,8-cyneolem przyniosło zdumiewające rezultaty. Skuteczność przeciwzapalna takich mieszanek wzrosła kilkusetkrotnie w porównaniu do działania każdego z osobna. Badania wykazały, że mentol i 1,8-cyneol wpływają na sygnalizację wapniową w błonach komórkowych. Z kolei kapsaicyna wydaje się tłumić stan zapalny poprzez inną ścieżkę, niezależną od tych kanałów. Zatem synergia nie jest przypadkiem, tylko wynikiem jednoczesnej aktywacji różnych ścieżek sygnałowych w komórkach. Nauka potwierdziła tradycję Odkrycie to dostarcza twardych dowodów naukowych na korzyści płynące z łączenia różnych składników w kuchni. Wyjaśniają one, w jaki sposób niskie dawki substancji roślinnych, możliwe do osiągnięcia w normalnej diecie, mogą wywierać realny wpływ ma zdrowie. Wyniki te mogą otworzyć zupełnie nowe możliwości np. w projektowaniu żywności funkcjonalnej i suplementów czy zapachów o działaniu terapeutycznym. Przy użyciu minimalnych ilości składników aktywnych będą w stanie skutecznie regulować przewlekłe stany zapalne. Przed nami z pewnością jeszcze wiele odkryć synergii między różnymi ziołami i przyprawami. Źródło: Nutrients Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Co jedzą na północy, żeby żyć dłużej i spać lepiej? Oto alternatywa dla diety śródziemnomorskiej
Dieta nordycka, oparta na sezonowych i lokalnych produktach z północy Europy, zyskuje popularność dzięki swoim prozdrowotnym właściwościom. Sprawdzamy, jakie korzyści niesie jej stosowanie i czym różni się od diety śródziemnomorskiej.
Spis treści: Na czym opiera się dieta nordycka? Realne korzyści zdrowotne potwierdzone badaniami Co zawiera typowe nordyckie menu? Poprawa snu, lepsza forma i wpływ na środowisko Dlaczego dieta nordycka działa? Gdy myśli się o regionach słynących ze zdrowego sposobu odżywiania, do głowy zapewne przychodzą kraje śródziemnomorskie. Dieta nordycka też jest jednak mocnym kandydatem do miana najlepszej diety na świecie. Tradycyjny model żywienia mieszkańców Danii, Islandii, Finlandii, Norwegii i Szwecji przynosi wiele podobnych korzyści zdrowotnych. Na czym opiera się dieta nordycka? „Nowa dieta nordycka” powstała w 2004 roku. Opracowała ją grupa dietetyków, naukowców i szefów kuchni, m.in. sławny chef René Redzepi z zamkniętej już kultowej restauracji Noma w Kopenhadze. Opiera się na lokalnych, sezonowych produktach, z dużym naciskiem na zdrowie, smak i zrównoważony rozwój. – Dieta nordycka nie jest olśnieniem na temat zdrowego jedzenia. Ma wiele wspólnego z innymi prozdrowotnymi modelami żywienia – mówi dr David L. Katz, specjalista medycyny prewencyjnej, były prezes American College of Lifestyle Medicine i współautor książki „Jak jeść”. – Wszystkie dobre diety opierają się na prawdziwym jedzeniu, głównie roślinnym. Dieta nordycka to wariacja na ten sam temat. Jej korzyści przekładają się na ogólną witalność i długowieczność. Realne korzyści zdrowotne potwierdzone badaniami W jednym z ostatnich wydań czasopisma „European Journal of Nutrition” naukowcy opublikowali wyniki 47 badań dotyczących skutków zdrowotnych stosowania diety nordyckiej. Osoby, które trzymały się jej najściślej, miały 22% niższe ryzyko przedwczesnej śmierci z dowolnej przyczyny. Ryzyko zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych było niższe 16%, a ryzyko zgonu z powodu nowotworów – o 14% w porównaniu z osobami, które stosowały ją w mniejszym stopniu. Za tę ochronę zdrowia odpowiada połączenie produktów bogatych w substancje przeciwzapalne i antyoksydanty. Duże znaczenie ma też wysoka zawartość błonnika oraz zdrowe oleje. – To dieta wysokiej jakości, która „pracuje na pełnych obrotach” – mówi dr Katz. Co zawiera typowe nordyckie menu? Dieta nordycka jest w dużej mierze roślinna. Stawia na owoce (zwłaszcza jagody: borówki, maliny i borówkę brusznicę, a także jabłka i gruszki), warzywa korzeniowe (np. buraki, ziemniaki, brukiew, pasternak i marchew) oraz warzywa kapustne (np. kalafior i kapusta). Zaleca też pełnoziarniste zboża (żyto, jęczmień i owies), tłuste ryby (łosoś, śledź, sardynki i makrela), rośliny strączkowe (soczewica, fasola i groch), a także orzechy i nasiona. Potrawy często doprawia się natką pietruszki, koperkiem, musztardą, chrzanem, octem i/lub szczypiorkiem. Używa się też prozdrowotnych olejów, takich jak olej rzepakowy (często nazywany canola). W diecie nordyckiej pojawiają się również niskotłuszczowe produkty mleczne. Należą do nich skyr, islandzki jogurt bogaty w białko, oraz kefir, czyli fermentowany napój mleczny. Z kolei jaja oraz chude mięsa, takie jak mięso z bizona, dziczyzna czy renifer, je się z umiarem. Produkty słodzone cukrem oraz wysoko przetworzona żywność są odradzane, ale nie są całkowicie zakazane. Podobnie jak dieta śródziemnomorska, dieta nordycka nie „zabrania” konkretnych produktów. To raczej elastyczny styl odżywiania niż sztywna dieta z listą zakazów. Poprawa snu, lepsza forma i wpływ na środowisko Dieta nordycka nie jest tak dobrze przebadana jak śródziemnomorska, ale dowodów na jej skuteczność przybywa. Badania pokazują, że wysoka zgodność z dietą nordycką wiąże się z niższym ryzykiem chorób serca, udaru i cukrzycy typu 2. Odnotowuje się też spadek LDL („złego” cholesterolu), apolipoproteiny B oraz skurczowego ciśnienia krwi. Przykładowo, badanie z 2017 roku w „European Journal of Clinical Nutrition” wykazało, że osoby w średnim wieku w Danii, które ściśle trzymały się diety nordyckiej, miały wyraźnie niższe ryzyko zawału serca w trakcie 13,5 roku obserwacji. Z kolei badanie opublikowane w 2024 roku w „Scientific Reports” wykazało, że osoby najbardziej konsekwentne miały o 58% niższe ryzyko rozwoju niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby niż osoby o najniższej zgodności. Natomiast badanie z 2025 roku w „Frontiers in Endocrinology” pokazało, że osoby ściśle stosujące dietę nordycką miały o 58% niższe ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2. Ta dieta przynosi też korzyści w codziennym funkcjonowaniu. Badanie z 2022 roku wykazało, że stosowanie diety nordyckiej poprawia jakość snu. Inne badanie pokazało natomiast, że starsze kobiety odżywiające się w tym stylu uzyskują lepsze wyniki w testach sprawności fizycznej. Chodzi m.in. o sześciominutowy test marszu, uginanie ramion czy wstawanie z krzesła. Na tej podstawie naukowcy uznali, że taki sposób żywienia może zmniejszać ryzyko niesamodzielności w późniejszym wieku. Choć nie jest to dieta odchudzająca z założenia, może dawać taki efekt. Przegląd siedmiu badań na ten temat wykazał, że osoby stosujące dietę nordycką poprawiały masę ciała. Jest jeszcze jedna zaleta: podobnie jak inne diety roślinne, dieta nordycka może być korzystna dla planety. – Dobre w diecie nordyckiej jest to, że podkreśla także zdrowie środowiska, stawiając na produkty lokalne i sezonowe – mówi dr Laura Chiavaroli, adiunkt w katedrze nauk o żywieniu na Uniwersytecie w Toronto. Dlaczego dieta nordycka działa? To, że dieta nordycka pomaga w wielu różnych obszarach zdrowia, wynika z obecności produktów o działaniu przeciwzapalnym i bogatych w antyoksydanty. To ważne, bo – jak zauważa Katz – stan zapalny jest kluczową ścieżką prowadzącą do większości poważnych chorób przewlekłych. – Składniki diety nordyckiej, zwłaszcza owoce i warzywa, są bogatym źródłem antyoksydantów – mówi dr Chiavaroli. Dodatkowo, pełne ziarna, owoce, warzywa i strączki dostarczają błonnika. Może on pomagać w dłuższym odczuwaniu sytości i wspierać rozwój korzystnych bakterii jelitowych – dodaje dr Chiavaroli. Do tego pełnoziarniste produkty, takie jak żyto i jęczmień, mają niższy indeks glikemiczny, co sprzyja lepszej regulacji poziomu cukru we krwi – zauważa prof. Andrea Glenn, dietetyczka i adiunkt w zakresie żywienia na Uniwersytecie z Nowego Jorku. Z kolei kwasy omega-3 w tłustych rybach są korzystne dla serca i mózgu – podkreśla Dawn Blatner. Co więcej, dieta nordycka – jak mówi dr Katz – pomaga równoważyć poziom hormonów. Dotyczy to zwłaszcza insuliny, hormonów stresu (takich jak adrenalina, noradrenalina i kortyzol) oraz hormonów regulujących apetyt, jak grelina i leptyna. W praktyce jest to przykład sytuacji, w której całość daje więcej niż suma części. – To, co czyni dietę nordycką tak zdrową, to współdziałanie wielu elementów. Prawdopodobnie chodzi o kombinację produktów, które zmniejszają stan zapalny i ryzyko tych głównych przyczyn zgonów – mówi Joan Salge Blake, dietetyczka i profesorka kliniczna żywienia na Boston University, a także prowadząca podcast o żywieniu i zdrowiu Spot On!. Kolejna potencjalna zaleta: wiele elementów tej diety jest dość przystępnych cenowo. Olej rzepakowy bywa tańszy niż oliwa z oliwek (podstawa diety śródziemnomorskiej). Warzywa korzeniowe też często są niedrogie – zauważa Glenn. Jeśli chodzi o składniki, które potrafią być droższe, jak ryby, można wybierać wersje w puszce albo mrożone. – Mrożone owoce morza czy warzywa są już umyte, często pokrojone i gotowe do użycia. To ogranicza marnowanie jedzenia – mówi Salge Blake. Niezależnie od tego, gdzie mieszkasz – nawet jeśli nie jest to północ ani chłodny klimat – możesz dostosować tę dietę do siebie. Jeśli nie masz dostępu do borówki brusznicy, wybierz inne jagody. Nie możesz znaleźć tradycyjnego nordyckiego chleba żytniego w sklepie? Poszukaj innego pełnoziarnistego chleba żytniego z ziarnami. Ewentualnie wybierz żytnie pieczywo chrupkie zamiast zwykłych krakersów. Klucz to stawiać na produkty pełnowartościowe lub minimalnie przetworzone – mówi prof. Glenn. Źródło: National Gegoraphic
„Radykalna”, „sprzeczna” i „ideologiczna”. Nowa piramida żywieniowa z USA krytykowana przez ekspertów
USA ogłosiły nową piramidę żywieniową, która na promuje mięso, tłusty nabiał i znosi limity spożycia alkoholu. Według ekspertów to ogromny krok wstecz i zwycięstwo wielkiego przemysłu.
Amerykańskie wytyczne żywieniowe przeszły radykalną metamorfozę, którą Departament Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Departament Rolnictwa zaprezentowały 7 stycznia. Nowy model dosłownie odwraca piramidę żywieniową do góry nogami. U jej podstawy umieszczono mięso, pełnotłusty nabiał, korzystne tłuszcze i warzywa, natomiast przetworzone węglowodany i produkty pełnoziarniste zostały zmarginalizowane. To prawdziwa rewolucja, która jednak budzi zastrzeżenia ekspertów od żywienia. Mięso, tłuszcze, alkohol – rewolucja w zaleceniach Co jeszcze pojawiło się w nowych wytycznych? Utrzymano limit spożycia tłuszczów nasyconych na poziomie 10% kalorii. Główną winą za choroby przewlekłe obarczono żywność wysokoprzetworzoną. Nowa piramida promowana jest sloganem „Eat real food” (jedz prawdziwe jedzenie). Co bardzo istotne, po raz pierwszy od 1980 roku zrezygnowano z wyznaczenia dziennych limitów spożycia alkoholu. Marion Nestle, emerytowana profesor żywienia i zdrowia publicznego na Uniwersytecie Nowojorskim, skrytykowała nową piramidę w rozmowie z portalem Science News. Określiła nowe wytyczne jako „radykalne” i „retro”, twierdząc, że odrzucają one dekady postępu w dietetyce i cofają ją do lat 50. XX wieku. Ekspertka w mocnych słowach określa je jako „mętne, niespójne i ideologiczne”. Choć chwali hasło „jedz prawdziwe jedzenie”, uważa, że zostało ono przyćmione przez inne, niekorzystne zmiany. Białko na szczycie. Czy słusznie? Prof. Nestle zauważa, że umieszczenie mięsa i pełnotłustego nabiału u podstawy, jako głównych źródeł białka jest „zdumiewające” i stoi w sprzeczności z wieloletnimi badaniami naukowymi. A to właśnie nacisk na spożycie białka jest jednym z filarów nowej piramidy. Profesorka podkreśla, że Amerykanie już teraz spożywają dwa razy więcej białka, niż potrzebują, a promowanie białka zwierzęcego kosztem roślinnego jest niezdrowe dla ludzi i szkodliwe dla planety ze względu na zmiany klimatu. Sprzeczności i działanie na korzyść przemysłu Wskazuje też na sprzeczności: wytyczne nakazują ograniczenie tłuszczów nasyconych, a jednocześnie promują mięso i tłusty nabiał, które są ich największym źródłem w diecie. Prof. Nestle alarmuje też, że zalecenia spożycia warzyw i owoców zostały drastycznie zmniejszone – do poziomu o połowę niższego niż dotychczas. Według Marion Nestle nowe wytyczne to wielkie zwycięstwo lobby mięsnego, mleczarskiego i alkoholowego, a strata dla zdrowia publicznego i ekologii. Ekspertka zgadza się natomiast z wytycznymi dotyczącymi cukru i żywności wysokoprzetworzonej, co jej zdaniem jest mocno poparte badaniami. Jednak stawia niewygodne pytanie: skoro nowe wytyczne regulują na przykład posiłki w szkołach – kto zapłaci za droższą, nieprzetworzoną żywność? Jaki będzie wpływ nowej piramidy na zdrowie Amerykanów? Marion Nestle podkreśla, że choć nauka potwierdza szkodliwość żywności wysokoprzetworzonej, to nie ma dowodów na korzyści z drastycznego zwiększenia spożycia mięsa i tłustego nabiału. A tymczasem wytyczne te będą miały realny wpływ na miliony ludzi, decydując o zawartości posiłków w szkołach, wojsku oraz programach pomocy żywnościowej. Przypomnijmy, że według wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia korzystne dla zdrowia osób pochodzenia europejskiego są dwie diety: śródziemnomorska i skandynawska (nordycka). Obie kładą nacisk na świeże owoce i warzywa, produkty pełnoziarniste i tłuszcze roślinne, ograniczają natomiast spożycie czerwonego mięsa, tłuszczów zwierzęcych i produktów wysokoprzetworzonych. Źródła: Realfood.gov, Science News Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czy rzeczywiście sól szkodzi? Te dane mogą cię zaskoczyć
Ile soli to za dużo – nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie. Choć WHO i inne organizacje wydają wytyczne, wielu naukowców ma odmienne zdanie. Skąd biorą się różnice w podejściu do spożycia soli i jakie są potencjalne skutki zdrowotne?
Spis treści: Gdzie zaczyna się nadmiar? Ile soli jemy naprawdę? Co dzieje się w organizmie, gdy jemy sól? Dlaczego nie wszyscy się zgadzają? Jak ograniczyć sól w codziennym jedzeniu? Choć większość ekspertów zaleca ograniczanie soli, niektórzy krytycy zadają pytanie, czy przeciętni ludzie naprawdę muszą przygotowywać coraz bardziej „mdłe” posiłki. Nasza relacja z solą jest skomplikowana. Organizm potrzebuje jej niewielkiej ilości, by prawidłowo funkcjonować. Jednocześnie większość z nas znacznie przekracza zalecane dzienne spożycie. Sól – ukochana, wszechobecna i niezastąpiona przyprawa. Gdzie zaczyna się nadmiar? Jest niezbędnym składnikiem odżywczym, a jednocześnie – spożywana w nadmiarze – może przyczyniać się do rozwoju poważnych chorób. Problem polega na tym, że naukowcy nie są zgodni co do tego, gdzie dokładnie zaczyna się ten „nadmiar”. W środowisku badaczy trwa na ten temat ostry spór. Regularne spożywanie zbyt dużej ilości soli może prowadzić do nadciśnienia tętniczego. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, by zdrowi dorośli nie spożywali więcej niż 2 gramy sodu dziennie. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne ustala górną granicę na 2,3 grama sodu dziennie, co odpowiada około jednej łyżeczce soli kuchennej. Limit ten opiera się na założeniu, że taka ilość nie podnosi ciśnienia krwi. W praktyce zalecenia są jeszcze bardziej restrykcyjne – optymalnie spożycie sodu powinno wynosić około 1,5 grama dziennie, zwłaszcza u osób z nadciśnieniem. Ile soli jemy naprawdę? Przekroczenie tego limitu jest jednak wyjątkowo łatwe. Cheeseburger z dodatkami, puszka zupy albo dwie porcje pizzy mogą same w sobie wyczerpać dzienny „budżet solny”. Średnie dzienne spożycie sodu w USA wynosi obecnie 3,4 grama, a globalnie aż 4,3 grama. Wysokie wartości zawdzięczamy między innymi kuchniom Azji Wschodniej i Środkowej, słynącym z intensywnych smaków. Choć nikt nie kwestionuje, że nadmiar soli szkodzi układowi krążenia, spór dotyczy progu bezpieczeństwa. Kluczowe pytanie brzmi – ile soli to już za dużo? Co dzieje się w organizmie, gdy jemy sól? Sól kuchenna składa się z dwóch jonów o przeciwnych ładunkach – sodu i chloru. To właśnie sód jest uważany za bardziej problematyczny składnik. Jony sodu regulują gospodarkę wodną organizmu, sygnalizując, kiedy należy zatrzymać lub wydalić wodę. Przewlekły nadmiar sodu może jednak rozregulować ten mechanizm. Gdy poziom sodu gwałtownie rośnie, organizm zatrzymuje wodę, co zwiększa objętość krwi. Serce musi pracować intensywniej, by ją pompować. Naczynia krwionośne stają się sztywniejsze, a ciśnienie wywierane na ich ściany wzrasta. Nerki również są obciążone – muszą filtrować nadmiar soli, który następnie wydalany jest z moczem. Cały ten proces nadwyręża serce i nerki. Z czasem – podobnie jak zużyta opona pozbawiona bieżnika – mechanizmy regulujące ciśnienie krwi słabną. Długotrwałe nadmierne spożycie soli zwiększa ryzyko niewydolności nerek, chorób serca oraz udaru mózgu. W innych częściach organizmu dieta bogata w sól może zwiększać ryzyko wrzodów żołądka i nowotworów. Niektóre badania sugerują również, że sól sprzyja wypłukiwaniu wapnia z kości i może prowadzić do osteoporozy. Efekt ten nie został jednak jednoznacznie potwierdzony we wszystkich populacjach. Dlaczego nie wszyscy się zgadzają? Ograniczanie słonych potraw jest trudne, ponieważ nasz organizm jest biologicznie zaprogramowany, by ich pożądać. Sól jest niezbędna dla zdrowia. Jej niedobór może prowadzić do skurczów mięśni, a także do poważniejszych zaburzeń, takich jak insulinooporność czy miażdżyca – stan poprzedzający udar. Skrajny niedobór soli może być nawet śmiertelny, choć obecnie zdarza się to bardzo rzadko. W USA jedynie około 2 procent populacji jest zagrożone zbyt niskim spożyciem sodu. Mimo to część badaczy zaczęła podważać sens rygorystycznych zaleceń niskosodowych. W 2013 roku Instytut Medycyny – dziś funkcjonujący jako Narodowa Akademia Medycyny – zakwestionował zasadność limitu 2,3 grama sodu dziennie, wskazując na niedostateczne dowody naukowe. Tak narodziły się tak zwane „wojny solne”. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne nie zgodziło się z tym stanowiskiem, uznając dostępne dane za niepełne. Profesor Franz Messerli z Uniwersytetu w Bernie zauważa, że przestrzeganie obecnych wytycznych jest w praktyce bardzo trudne. Żaden kraj na świecie nie utrzymuje średniego spożycia sodu poniżej zalecanych limitów. Jego zdaniem globalna krucjata przeciwko soli jest przesadzona. Relacja między solą a ciśnieniem krwi bywa maskowana przez inne czynniki – historię chorób, poziom stresu, wykonywany zawód czy tryb życia. Osoby pracujące fizycznie, zwłaszcza w wysokich temperaturach oraz ludzie aktywni fizycznie mogą tolerować większe ilości soli. Regularny ruch obniża bowiem ciśnienie krwi. Krytycy obecnych zaleceń twierdzą, że zależność między spożyciem soli a chorobami sercowo-naczyniowymi ma kształt litery J. Zarówno zbyt małe, jak i zbyt duże spożycie wiąże się z ryzykiem zdrowotnym, choć nie wszyscy naukowcy zgadzają się z tą tezą. Według obowiązujących wytycznych minimalne dzienne spożycie sodu wynosi 0,5 grama. Jak ograniczyć sól w codziennym jedzeniu? Jedynie niewielka część sodu pochodzi z soli dodawanej podczas gotowania. Ponad 70 procent trafia do naszej diety wraz z żywnością wysokoprzetworzoną. Sól pełni w niej wiele funkcji – konserwuje, wpływa na strukturę produktów, zatrzymuje wilgoć w mięsie i stabilizuje gotowe wyroby. Nawet produkty, które nie wydają się słone, jak chleb, mogą być znaczącym źródłem sodu. Biorąc pod uwagę powszechny nadmiar soli w produktach spożywczych oraz fakt, że niemal połowa dorosłych Amerykanów cierpi na nadciśnienie, ograniczenie jej spożycia może przynieść realne korzyści zdrowotne. Najprostszym sposobem kontroli ilości soli jest gotowanie w domu. Kluczowe znaczenie ma już sam etap zakupów. – To właśnie przekąski między posiłkami najczęściej sprawiają, że przekraczamy bezpieczny poziom – mówi nefrolog Raeeda Gheewala. – Zamiast chipsów czy krakersów lepiej sięgać po owoce, warzywa i niesolone orzechy. Alternatywą są również zamienniki soli, w których sód zastąpiono potasem. Chlorek potasu także ma słony smak, choć bywa lekko gorzki. Nadmiar potasu również może być szkodliwy, jednak większość ludzi spożywa go zbyt mało, więc ryzyko jest niewielkie. Jedno z największych badań klinicznych przeprowadzonych w Chinach wykazało, że zastąpienie 25 procent sodu potasem obniżyło ryzyko udaru o 12 procent, a zawału serca o 13 procent. Dodatkowo potas rozluźnia naczynia krwionośne i pomaga usuwać sód z organizmu. Eksperci podkreślają, że choć warto kontrolować ilość soli w diecie, nie należy popadać w skrajności. Okazjonalna porcja chipsów czy plasterek salami nie zrujnują zdrowia – zwłaszcza jeśli równoważy je aktywność fizyczna. Źródło: National Geographic
Mikrobiota jelitowa jest ważna - ale która dokładnie? Powstał ranking najzdrowszych bakterii
Mikroorganizmy w naszych jelitach to klucz do zdrowia – ale które gatunki najsilniej działają na naszą korzyść? Naukowcy zbadali ponad 34 tysiące osób, 661 gatunków bakterii i stworzyli wyczerpujący ranking.
Nowe, gruntowne badanie, opublikowane właśnie w prestiżowym „Nature” znacząco poszerza wiedzę o ludzkim mikrobiomie jelitowym. Naukowcy przeanalizowali dane ponad 34 500 osób z USA i Wielkiej Brytanii. Powiązali skład ich mikrobiomu z dietą oraz szeregiem markerów zdrowotnych, takich jak BMI, poziom trójglicerydów, glukozy i hemoglobiny glikowanej (HbA1c). Dane pochodziły z programu Zoe PREDICT, jednego z największych projektów badających zależności między dietą, mikrobiomem a zdrowiem. Udało się z nich wyczytać, które gatunki bakterii jelitowych najbardziej nam służą. Jak tworzono ranking bakterii? Przebadano aż 661 gatunków bakterii jelitowych z użyciem technik AI. Na tej podstawie stworzono dwa rankingi: „ZOE Microbiome Health Ranking 2025” oraz „Diet Ranking 2025”, oceniające każdy z gatunków w skali od 0 do 1. Wynik bliższy zeru oznacza korzystny związek z dobrymi wskaźnikami zdrowotnymi, natomiast bliższy jedności – związek niekorzystny. Autorzy badania stworzyli ranking 50 najbardziej „zdrowych” i 50 najbardziej „niezdrowych” gatunków bakterii. Mikrobiom to lustro naszego zdrowia Analiza wykazała, że osoby o prawidłowej masie ciała miały średnio o 5,2 więcej korzystnych gatunków w jelitach niż osoby z otyłością. U osób zdrowych stwierdzano więcej mikroorganizmów korzystnych i mniej niekorzystnych. Oznacza to, że profil mikrobioty silnie koreluje z kondycją metaboliczną i ogólnym stanem zdrowia. Badacze powiązali też zmiany w mikrobiomie z dietą. W dwóch eksperymentach wchodzących w skład obszernego badania, uczestnicy stosowali spersonalizowany program żywieniowy lub przyjmowali mieszankę prebiotyków. W obu grupach doszło do wyraźnego wzrostu liczby korzystnych bakterii oraz spadku udziału niekorzystnych. Gwiazdy zdrowia: które bakterie są najkorzystniejsze? U osób z powyższych eksperymentów najbardziej zwiększały się populacje m.in. Bifidobacterium animalis – bakterii obecnej w produktach mlecznych. Rosły w siłę także niektóre bakterie z rodziny Lachnospiraceae i gatunek Ruminococcus hominis. Te mikroorganizmy wcześniej kojarzono głównie z dietą roślinną. Najsilniejszy związek z dobrymi wskaźnikami zdrowotnymi miały między innymi bakterie z rodzajów Ruminococcus i Clostridium, rodziny Lachnospiraceae i gatunku Faecalibacterium prausnitzii. Nowe gatunki bakterii i dalsze badania Ważnym wynikiem badania jest też odkrycie wielu gatunków dotąd niezidentyfikowanych, które okazały się silnie powiązane ze zdrowiem lub dietą. Ich bliższe poznanie będzie wymagało dalszych badań. Choć badanie wykazuje jedynie korelację i nie pozwala ustalić jednoznacznych zależności przyczynowo-skutkowych, ranking może być podstawą dla kolejnych badań. Autorzy podkreślają potrzebę przebadania kolejnych populacji oraz badań interwencyjnych, które mogłyby potwierdzić, czy manipulowanie mikrobiomem faktycznie może poprawiać stan zdrowia. Źródło: Nature Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Masz ciśnienie w normie? Może już nie. Nowe wytyczne z USA zaostrzają kryteria
Nowe wytyczne wprowadzone przez American Heart Association mogą sprawić, że osoby z dotąd prawidłowym ciśnieniem zostaną uznane za nadciśnieniowców. Klasyfikacja w USA różni się od norm europejskich i polskich.
W USA prawie połowa dorosłych ma nadciśnienie – a to najważniejszy czynnik ryzyka chorób serca i udaru, istotny też w rozwoju demencji. W sierpniu 2025 r. American Heart Association i American College of Cardiology opublikowały nowe wytyczne dotyczące nadciśnienia, oparte na najnowszych badaniach. Wprowadzone zmiany znacząco zaostrzyły kryteria diagnostyczne. To oznacza zmianę diagnozy dla milionów osób, które dotychczas miały ciśnienie w normie. Nowe normy nadciśnienia w USA Najważniejsza zmiana to usunięcie kategorii „prehypertension”, w której mieściły się wyniki w granicach 120–139/80–99 mmHg. Wprowadzono za to trzy jasne kategorie: podwyższone ciśnienie (120–129/<80), nadciśnienie I stopnia (130–139/80–89 mmHg), II stopnia (≥140/90 mmHg) oraz kryzys nadciśnieniowy (≥180/120 mmHg). Wytyczne te oznaczają tak naprawdę konieczność ponownej konsultacji z lekarzem i diagnozy. Nowe widełki mogą bowiem oznaczać, że pacjent przestał mieścić się w normie i powinien zacząć być traktowany jak osoba z nadciśnieniem. W nowych zaleceniach znalazło się też stosowanie kalkulatora ryzyka PREVENT, który pozwala ocenić indywidualne ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, uwzględniając m.in. wiek, poziom cholesterolu, ciśnienie, historię chorób i czynniki demograficzne. To ważny krok w kierunku bardziej spersonalizowanej medycyny. Jak wygląda klasyfikacja nadciśnienia w Polsce i Europie? Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne także opublikowało w 2024 r. nowe wytyczne dotyczące nadciśnienia tętniczego. Podzielono je na 3 kategorie: niepodwyższone <120/70 mmHg, podwyższone 120-139 mmHg / 70–89 mmHg, nadciśnienie ≥140/90 mmHg. W Polsce możemy się spotkać z bardziej szczegółowym podziałem i nieco szerszą definicją normy: ciśnienie optymalne: poniżej 120/80 mm Hg, ciśnienie prawidłowe: 120–129/80–84 mm Hg, wysokie prawidłowe: 130–139/85–89 mm Hg, nadciśnienie 1. stopnia: 140–159/90–99 mm Hg, nadciśnienie 2. stopnia: 160–179/100–109 mm Hg, nadciśnienie 3. stopnia: ≥ 180/≥110 mm Hg, izolowane nadciśnienie skurczowe: skurczowe ≥ 140 mm Hg, rozkurczowe < 90 mm Hg. Najważniejsze czynniki ryzyka Nowa klasyfikacja to nie wszystko – AHA i ACC wydały także zalecenia dotyczące zapobiegania nadciśnieniu i opisały najważniejsze czynniki ryzyka. Podkreślono, że każde 10 g czystego alkoholu podnosi ciśnienie skurczowe o ok. 1 mm Hg. Regularna konsumpcja istotnie zwiększa ryzyko chorób serca, zwłaszcza w połączeniu z innymi niekorzystnymi czynnikami: brakiem aktywności, nadwagą, stresem, paleniem czy niedoborem snu. W USA rekomenduje się maksymalnie dwa drinki dziennie dla mężczyzn i jeden dla kobiet, a najlepiej redukcję lub rezygnację z alkoholu. Standardowy drink w USA zawiera 14 g alkoholu. Wytyczne mocno akcentują również dietę. Zalecane jest spożycie poniżej 2300 mg soli dziennie, a optymalnie poniżej 1500 mg. Większość Amerykanów przekracza tę normę dwukrotnie. Wskazana jest dieta DASH, bogata w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i niskotłuszczowy nabiał, mogąca obniżyć ciśnienie nawet o 10 mm Hg. Równie istotna jest aktywność fizyczna – każde dodatkowe 30 minut ćwiczeń tygodniowo obniża ciśnienie o ok. 2/1 mm Hg; największe korzyści daje 150 minut ruchu tygodniowo. 8 kluczy do dobrego ciśnienia AHA wyróżnia osiem nawyków wspomagających układ sercowo-naczyniowy: zdrową dietę, regularną aktywność, niepalenie papierosów, 7–9 godzin snu, kontrolę masy ciała, cholesterolu, glukozy i ciśnienia. Nowe wytyczne nakazują lekarzom bardziej zdecydowane podejście do leczenia oraz edukację pacjentów. Źródła: The Conversation, American Heart Association Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czy na boczku i kiełbasie będą ostrzeżenia jak na papierosach? Oto argumenty naukowców
Brytyjscy naukowcy chcą, by na opakowaniach wędlin pojawiły się ostrzeżenia zdrowotne – takie, jakie widzimy na papierosach. Wskazują na dowody, że substancje peklujące zwiększają ryzyko raka.
Brytyjscy naukowcy zaapelowali niedawno, by na opakowaniach m.in. boczku i szynki pojawiły się ostrzeżenia zdrowotne, podobne do tych z papierosów. Ich zdaniem produkty te, konserwowane za pomocą azotynów, stanowią realne zagrożenie nowotworowe, z którym kolejne rządy Wielkiej Brytanii nie potrafiły się zmierzyć. Badacze wskazują, że istnieją coraz silniejsze dowody na związek między spożywaniem przetworzonego w ten sposób mięsa a rozwojem raka. Dotyczy to szczególnie raka jelita grubego – choroby, której częstość, zwłaszcza wśród młodych dorosłych, stale rośnie. E250 z wędlin równie niebezpieczny, co azbest Azotyny (m.in. azotyn sodu, oznaczany jako E250) to składniki mieszanki peklującej, która pozwala zakonserwować mięso i zachować jego różowy kolor. Są powszechnym składnikiem wędlin. Najniebezpieczniejsze stają się podczas obróbki termicznej mięsa (gotowanie, parzenie, wędzenie na gorąco), kiedy reagują z produktami rozpadu aminokwasów i tworzą rakotwórcze związki. Już w 2015 roku Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zaliczyła tak przetworzone mięso do grupy 1 czynników rakotwórczych. Stawia to peklowane wędliny w tej samej grupie, co tytoń i azbest. Pomimo tego stosowanie azotynów jest wciąż powszechne, także w Polsce. Szacuje się, że ich stosowanie mogło doprowadzić do około 54 tys. przypadków raka jelita grubego w ostatniej dekadzie (dane z Wielkiej Brytanii). Jak działają rakotwórcze azotyny? Zagrożenie wynika z reakcji chemicznych zachodzących w organizmie po spożyciu mięsa konserwowanego azotynami. Substancje te mogą przekształcać się w nitrozoaminy – silne kancerogeny, które uszkadzają DNA. Nitrozoaminy przyłączają się do nici DNA w wątrobie, tworząc tzw. addukt DNA, co prowadzi do błędów genetycznych sprzyjających niekontrolowanemu podziałowi komórek, a co za tym idzie – powstawaniu guzów. Dodatkowo generują reaktywne formy tlenu, które pogłębiają uszkodzenia genetyczne i stres oksydacyjny, dodatkowo napędzając rozwój raka. Co dalej? Nowe normy i metody konserwacji Dowodów na to z czasem jeszcze przybyło. Nowe badania wskazują, że regularne spożywanie przetworzonego mięsa zwiększa ryzyko raka jelita grubego i piersi. W odpowiedzi na te ustalenia Unia Europejska obniżyła dopuszczalne poziomy azotynów i promuje bezpieczniejsze metody konserwacji żywności. Przemysł mięsny sprzeciwia się takim regulacjom argumentując, że usunięcie azotynów zwiększyłoby ryzyko bakteryjne. Eksperci jednak wskazują, że dzięki nowoczesnemu chłodnictwu i higienie można produkować bezpieczne, trwałe wędliny bez użycia azotynów. W Europie już od lat dostępne są produkty pozbawione tych dodatków, bez żadnych przypadków zatruć pokarmowych, co podważa konieczność ich stosowania. Wielka Brytania nie nadąża Debata wokół azotynów dotyka szerszego problemu: jak rządy powinny godzić interesy przemysłu spożywczego z troską o zdrowie publiczne. Przesłanie naukowców jest jednoznaczne: przetworzone mięso zawierające azotyny stanowi udowodnione zagrożenie rakotwórcze i powinno być w ten sposób oznaczone – nie tylko w Wielkiej Brytanii. Należy jednak podkreślić, że to właśnie ten kraj, po Brexicie, coraz bardziej odstaje od unijnych standardów bezpieczeństwa żywności, które w tym zakresie są surowsze. Źródło: The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Tłuste jedzenie zimą wcale nie jest naturalne. Przysmaki drwali powinny być raczej sprzedawane latem?
Tłuste fast foody, makarony, pizze, ociekająca golonka czy pełen kiełbaski bigos. Zimą trudno oprzeć się kalorycznym daniom i łatwo znaleźć przyzwolenie na tzw. „comfort food”, które ma pomóc przetrwać zimne i ciemne miesiące. Okazuje się, że tego rodzaju dieta jest kompletnie niezgodna z naszą naturą, a wszystkie pozostałe ssaki zachowują się zupełnie odwrotnie. Nowe badanie pokazuje, że tłusto powinniśmy jeść… latem.
Wraz z nadchodzącą zimą naukowcy postanowili pochylić się nad zmieniającymi się sezonowo nawykami żywieniowymi ludzi. Czy na pewno podążamy za rytmem przewidzianym dla nas przez naturę? Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego sprawdzili, dlaczego najczęściej – w odróżnieniu od innych ssaków – tyjemy zimą. Tłuste przekąski powodują przybieranie na wadze Ta żadna tajemnica, że jedzenie tłusto może powodować zwiększanie masy ciała. Tłuszcze są po prostu bardziej kaloryczne niż inne rodzaje pokarmów i łatwo dzięki nim przekroczyć swoje dzienne zapotrzebowanie na energię, a w rezultacie – tyć. To jednak nie wszystko: okazuje się, że spożywanie dużej ilości tłuszczów nasyconych może wprowadzać nasz organizm w tryb „gromadzenia zapasów”. Wysyłają one do ciała sygnał, że zbliża się okres obfitości charakterystyczny dla lata. Z punktu widzenia biologii ssaków organizm jest zachęcany wtedy do magazynowania energii na nadchodzącą „chudą zimę”. Badacze pod kierownictwem dr n. med. Louisa Ptacek’a odkryli, jak naprawdę działa ten mechanizm i efekty swoje pracy opublikowali w magazynie „Science”. Po raz pierwszy przeanalizowali rolę odżywiania w adaptacji ssaków do pór roku. Twój brzuch wie, kiedy zmienia się pora roku Mechanizmy ewolucyjne ssaków sprawiają, że nasze organizmy rozpoznają pory roku nie tylko na podstawie temperatury czy długości dnia, ale także rodzajów tłuszczów obecnych w diecie. Badacze odkryli, że tłuszcze nasycone wpływają na zachowanie białka PER2, które – w zależności od ilości ich spożycia – może albo nakazywać organizmowi spalanie tłuszczu, albo jego magazynowanie. Wraz z nadejściem lata rośliny zaczynają produkować więcej tłuszczów nasyconych, sygnalizując ssakom porę obfitości, a podczas zbliżania się jesieni „przestawiają się” na tłuszcze nienasycone, które pomagają roślinom funkcjonować w chłodniejszych warunkach. To sygnał dla spożywających je zwierząt, że lato dobiegło końca i należy przygotować się na zimę. Ludzie tyją, bo złamali naturalny porządek odżywiania Ewolucyjnie jako ssaki przyzwyczailiśmy się do jedzenia dużych ilości jedzenia latem i gromadzenie zapasów na zimę. Podaż dużej ilości tłuszczów nasyconych zimą – według najnowszych badań – szokuje nasze organizmy i w efekcie jeszcze bardziej zwiększa nasz apetyt. Organizm rozpaczliwie próbuje wykorzystać czas, w którym dostępne jest pożywienie i zwiększyć swoją masę. – Jedno świąteczne ciasteczko może następnego dnia zamienić się w dwa ciasteczka, a kolejnego w trzy. To sygnał, że oszukałeś swój zegar biologiczny i zacząłeś myśleć, że jest lato – mówi dr Ptacek. Podobnie działają także niedźwiedzie czarne, które – jeśli znajdują odpowiednio dużo jagód i orzechów – mają trudność w zapadnięciu w sen zimowy, a w rezultacie pogarsza się ich zdrowie. To szczególnie groźne zimą, gdy zazwyczaj jesteśmy mniej aktywni fizycznie, mniej czasu spędzamy na dworze i uciekamy pod ciepły koc. Warto oprzeć się pokusie i – mimo społecznego przyzwolenia na labę – ograniczać podaż nasyconych tłuszczy, które poprzez wpływanie na białka PER2 zwiększają naszą tendencję do tycia. Nie oznacza to, że należy całkowicie zrezygnować z jedzeniowych przyjemności: można wybrać te z nich, które zawierają tłuszcze nienasycone. Wiosną z pewnością sobie podziękujemy. Źródło: Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jesz tylko mięso? Ekspertka zdradza, co naprawdę dzieje się z twoim ciałem
Coraz popularniejsza dieta „carnivore” kusi prostotą i obietnicą jasności umysłu. Jest jednak bardzo radykalna. Ekspertka tłumaczy, co naprawdę dzieje się z naszym ciałem, gdy całkowicie eliminujemy warzywa i zboża z jadłospisu.
Spis treści: Popularność diety a trendy społeczne Jak dieta carnivore wpływa na jelita? Jakie składniki tracimy na diecie mięsnej? Czy dieta carnivore szkodzi sercu? Co ciągnie nas do radykalnych diet? Dieta carnivore obiecuje jasność umysłu i szybkie efekty. Eksperci ostrzegają jednak, że długofalowe skutki dla serca, mózgu i jelit mogą być znacznie bardziej złożone. Wystarczy rzucić okiem na profile influencerów promujących dietę carnivore – dominują tam obrazy pełne mięsa: steki ułożone warstwami, burgery skąpane w maśle, żeberka na ciężkich deskach. Warzyw brak. Nawet jako dekoracji. To najbardziej radykalna odmiana diety niskowęglowodanowej. Eliminuje wszystkie produkty roślinne na rzecz mięsa, jaj i nabiału. Niektórzy idą dalej i jedzą prawie wyłącznie czerwone mięso. Zwolennicy twierdzą, że dzięki temu szybko chudną, mają czystszą skórę, mniej wzdęć, a nawet remisję chorób autoimmunologicznych. – Tych deklaracji nie potwierdzono jednak w badaniach klinicznych. – Dla części osób to próba powrotu do pierwotnych nawyków żywieniowych. – Rzekomo naśladujemy paleolitycznych łowców, którzy mieli świetnie funkcjonować na białku zwierzęcym. Dzisiejsza przemysłowa produkcja mięsa i globalny system żywnościowy mają jednak niewiele wspólnego z ową wyidealizowaną przeszłością. Organizacja Narodów Zjednoczonych szacuje, że około jedna trzecia światowych emisji gazów cieplarnianych pochodzi z sektora żywności. Największy udział ma w tym konsumpcja mięsa. Popularność diety a trendy społeczne Mimo rosnącej popularności na Instagramie czy TikToku, diety oparte wyłącznie na mięsie wciąż pozostają niszowe. Raport Good Food Institute z 2023 r. wykazał, że prawie 60% amerykańskich gospodarstw domowych kupowało produkty roślinne. W ostatniej dekadzie liczba osób określających się jako „fleksitarianie” mniej więcej się podwoiła. Socjolog Richard Twine uważa, że rosnąca popularność tego trendu to coś więcej niż jedzenie. – Większa widoczność diety carnivore w mediach społecznościowych pokazuje sprzeciw wobec powszechnych wezwań do zmiany sposobu żywienia. – Dodaje, że nakładanie na talerz dużych ilości mięsa stało się nie tylko dietą, lecz deklaracją. – To odrzucenie zrównoważonego rozwoju, zaleceń zdrowia publicznego i głównego nurtu odpowiedzialnego odżywiania. Jak dieta carnivore wpływa na jelita? Jedną z pierwszych zmian, o których mówią osoby na tej diecie, są trawienie i wygląd brzucha. Mają mniej wzdęć, mniej gazów i węższą talię. Brakuje jednak długoterminowych badań klinicznych. Większość zdrowotnych obietnic pozostaje spekulacją. Gdy węglowodany znikają, organizm sięga po zapasy glikogenu – łańcuchy glukozy magazynowane w mięśniach i <a href="https://www.google.com/search?q=w%C4%85troba+national+geographic&sca_esv=3ddf83562b9941c1&rlz=1C1GCEA_enPL928PL928&sxsrf=AE3TifOTD6KEsfBwOiSqq6VOqhJzSjIGeQ%3A1760358335817&ei=v-_saOvQMZGHxc8PmpzOuQw&ved=0ahUKEwirrKLqlaGQAxWRQ_EDHRqOM8cQ4dUDCBA&uact=5&oq=w%C4%85troba+national+geographic&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiHHfEhXRyb2JhIG5hdGlvbmFsIGdlb2dyYXBoaWMyCBAAGIAEGKIEMggQABiABBiiBDIIEAAYgAQYogQyCBAAGIAEGKIEMgUQABjvBUjXIlCZGFjsIXACeAGQAQCYAXWgAeUFqgEDMi41uAEDyAEA-AEBmAIJoALQBsICChAAGLADGNYEGEfCAgYQABgHGB6YAwCIBgGQBgiSBwM0LjWgB68asgcDMi41uAe2BsIHBTItNi4zyAdV&sclient=gws-wiz-serp">wątrobie. Ich spalaniu towarzyszy uwalnianie wody. Na początku spadek masy ciała to głównie utracona woda, a nie tłuszcz. Wkrótce potem organizm wchodzi w ketozę. To stan, w którym podstawowym paliwem staje się tłuszcz. W tym stanie obniża się też poziom hormonów głodu i wzmacniane są sygnały sytości. Dlatego wiele osób w pierwszych tygodniach czuje się „lżej”, „szczuplej” i rzadziej odczuwa głód. Gastroenterolożka Wendi LeBrett podkreśla, że osoby przechodzące na dietę carnivore często zgłaszają mniej wzdęć i gazów. – Ulga może wynikać nie tyle z braku warzyw, ile z braku pewnych fermentujących włókien. – Szczególnie chodzi o produkty wysokie w FODMAP, które u części ludzi wywołują dolegliwości. W badaniach wykazano, że dieta o niskiej zawartości fermentujących węglowodanów (low-FODMAP) zmniejsza ból brzucha, wzdęcia i nieregularność wypróżnień u dorosłych z zespołem jelita drażliwego. LeBrett zaznacza, że nie trzeba eliminować wszystkich roślin. Jest jednak haczyk: długie wykluczenie błonnika może obniżyć tolerancję organizmu na włókno. – Gdy po przerwie zjemy produkt roślinny, jelita mogą zareagować nadmiernie. – Mówi naukowczyni żywienia Emily Prpa. – Brakuje „wprawionych” bakterii, które pomagają trawić takie pokarmy. To nasila objawy i utrwala restrykcyjne nawyki. Prpa podkreśla, że błonnik to nie tylko trawienie. – To jeden z najbardziej ochronnych składników ludzkiej diety. – Łączy się z mniejszym ryzykiem chorób serca, nowotworów i cukrzycy. Wiąże się też z dłuższym życiem i lepszym funkcjonowaniem poznawczym. – Przegląd badań z 2023 r. wykazał, że wysokie spożycie błonnika obniża ogólne ryzyko nowotworów nawet o 22%. Obejmuje to wyraźny efekt ochronny wobec raka jelita grubego. – Ostatecznie całkowite usunięcie błonnika pozbawia nas jednej z najlepszych linii obrony ciała i umysłu. – dodaje Prpa. Jakie składniki tracimy na diecie mięsnej? Trawienie to tylko część układanki. Brak roślin uruchamia w organizmie kaskadę niedoborów. Bez owoców, warzyw i zbóż tracimy dostęp do kluczowych składników: witaminy C, antyoksydantów i fitoskładników roślinnych. Pomagają one ograniczać stan zapalny i wspierają zdrowie w długiej perspektywie. Bardzo wysokie spożycie białka obciąża też wątrobę i nerki. Wątroba musi intensywniej przekształcać nadmiar azotu z białka w mocznik. Nerki potem go filtrują. To wiąże się z większym ryzykiem kamicy nerkowej i przewlekłego przeciążenia narządów. Prpa zwraca uwagę na mózg jako pomijanego poszkodowanego. – Diety bogate w błonnik z produktów roślinnych, jak dieta śródziemnomorska, wiążą się z lepszym nastrojem i niższym ryzykiem depresji. Chronią też zdrowie mózgu. – Metaanalizy wskazują, że stosowanie diety śródziemnomorskiej obniża ryzyko depresji o ok. 19%. Dodatkowe 5 gramów błonnika dziennie wiąże się ze spadkiem ryzyka depresji o ok. 5%. Czy dieta carnivore szkodzi sercu? Kardiolodzy od dawna ostrzegają przed dietami opartymi na czerwonym i przetworzonym mięsie. Zawierają one dużo tłuszczów nasyconych i cholesterolu. Te składniki podnoszą poziom LDL („złego” cholesterolu), kluczowego czynnika ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. W badaniu kohortowym z 2021 r. obejmującym ponad 180 000 osób wysokie spożycie czerwonego mięsa wiązało się z 20% wzrostem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, 53% wzrostem ryzyka chorób serca i ponad dwukrotnym wzrostem śmiertelności z powodu udaru. – Brak błonnika eliminuje jedno z naturalnych narzędzi organizmu do obniżania LDL. – Rozpuszczalny błonnik wiąże cholesterol w jelicie i pomaga usuwać go z krwiobiegu – podkreśla Prpa. – Skoro LDL jest jednym z najpewniej, przyczynowo powiązanych czynników chorób serca, długoterminowe ryzyko sercowe tej diety jest bardzo realne. Co ciągnie nas do radykalnych diet? Mimo ryzyka, dieta carnivore znajduje coraz to nowych odbiorców. Zwłaszcza wśród osób sfrustrowanych przewlekłymi dolegliwościami trawiennymi, nietolerancjami czy objawami autoimmunologicznymi. – Wiele osób przyciąga prostota i obietnica „wyzerowania” diety – mówi Prpa. – Część sięga po nią dla szybkich efektów lub ulgi jelitowej, myśląc, że radykalne cięcia „zresetują” organizm. Krótkoterminowo czasem to działa. Zwłaszcza u osób, które wcześniej jadły dużo ultraprzetworzonych produktów. Długofalowe efekty zdrowotne pozostają jednak niepewne. – W diecie carnivore najbardziej niepokoi mnie nie to, co zawiera lecz to, czego w niej brakuje – kwituje Emily Prpa. Żródło: National Geographic
Ile białka naprawdę potrzebujemy? Są naukowe wytyczne
Dzienna ilość przyjmowanego białka to temat, który od lat budzi kontrowersje, zwłaszcza w świecie fitnessu i diet. Jednak to ile, kiedy i jakie białko powinniśmy spożywać, jest całkiem dobrze przebadane. Wystarczy trzymać się kilku zasad.
Białko odgrywa dziś ogromną rolę w trendach żywieniowych, a sklepowe półki uginają się od produktów oznaczonych jako „wysokobiałkowe”. Coraz częściej traktuje się je jak fundament dobrego zdrowia i szczupłej sylwetki. Ale czy marketingowe hasła i zalecenia spożywania dużej ilości białka mają pokrycie w ustaleniach nauki? Czym jest, a czym nie jest białko Białko to jeden z trzech makroskładników niezbędnych nam do życia, obok tłuszczów i węglowodanów. Jego rola jest wyjątkowa, bo nie służy (głównie) jako paliwo, lecz jest budulcem tkanek i odgrywa kluczową rolę w ich regeneracji. Białko wspiera także odporność oraz umożliwia syntezę hormonów i enzymów. Składa się z aminokwasów, z których dziewięć musi być dostarczanych z pożywieniem – nasz organizm nie jest bowiem w stanie zsyntetyzować ich sam. Ponadto nasze ciała nie magazynują białka (w przeciwieństwie do tłuszczu), więc konieczna jest jego regularna podaż. W sytuacjach skrajnych, takich jak wyniszczająca choroba czy głodówka, organizm pozyskuje aminokwasy, rozkładając własne mięśnie. Ile białka potrzebujemy i czy można przesadzić z jego ilością? Jak tłumaczy profesor James McKendry z University of British Columbia w Kanadzie, zalecana dawka (RDA) to 0,8 grama białka na kilogram masy ciała dziennie. Ale to wielkość graniczna – minimum zapobiegające niedoborom. Aby funkcjonować zdrowo, powinniśmy spożywać go więcej. Osoby aktywne, starsze, sportowcy, kobiety w ciąży i karmiące potrzebują od 1,2 do nawet 2 g/kg. Dla 65-kilogramowego seniora oznacza to od 78 do 130 gramów białka na dobę. Badania wskazują, że zdrowe osoby nie ponoszą ryzyka przy spożyciu nawet do 2 g/kg masy ciała. Prof. McKendry podkreśla, że większe ilości białka nie dają dodatkowych korzyści, ale też nie powodują chorób nerek, raka czy utraty masy kostnej – to nieprawdziwe, acz dość rozpowszechnione mity. Kiedy najlepiej jeść białko? Popularny pogląd o konieczności przyjęcia białka natychmiast lub krótko po treningu został naukowo obalony, na przykład przekrojowym badaniem z 2013 roku. „Okno anaboliczne” jest znacznie dłuższe – wynosi nawet 24 godziny. Najważniejszą sprawą jest dzienna podaż białka, a nie czas jego spożycia, choć kolejność spożycia może mieć pewne znaczenie. Białko w posiłku zwiększa też uczucie sytości i może zapobiegać podjadaniu. U osób przyjmujących leki odchudzające odpowiednia ilość białka oraz trening siłowy mogą zapobiec utracie masy mięśniowej. Źródła białka Znajdziemy je zarówno w produktach zwierzęcych (mięso, ryby, jaja, nabiał), jak i roślinnych (rośliny strączkowe, soja, pełne ziarna, orzechy, nasiona). Suplementy – jak odżywki serwatkowe czy kolagen – są popularne, ale nie niezbędne. Białko zwierzęce bywa łatwiej przyswajalne, lecz dobrze zbilansowana dieta roślinna również może dostarczyć wszystkich niezbędnych aminokwasów. Warto krytycznie podchodzić do oznaczeń na produktach – chipsy czy słodycze „wysokobiałkowe” to raczej chwyt reklamowy niż realne wsparcie zdrowia. Z kolei jogurty, czy nawet puszki rybne, często oznaczane teraz mianem wysokobiałkowych – są takie z natury. Nabiał i mięso to zawsze dobre źródła białka. Źródło: The Conversation, Journal of the International Society of Sports Nutrition Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Starzejemy się w dwóch momentach życia. Nowe ustalenie badaczy
Przyspieszone starzenie się może nadejść niespodziewanie, odbijając się na naszym wyglądzie i zdrowiu. Naukowcy wskazują dwa kluczowe momenty, w których nasz organizm gwałtownie się zmienia.
W tym artykule: Kluczowe 44 urodziny Co dzieje się z nami po 60-tce? Nierówna walka ze starością Każdemu z nas może przytrafić się taki poranek. Wstajemy niewyspani, zmęczeni i ociężali. Łupie nas w kościach, a mięśnie pobolewają. Udajemy się do łazienki, gdzie lustro pokazuje nam odbicie nieznajomego. Zmarszczki wokół oczu, cienie poniżej, szara skóra. Zupełnie jakbyśmy postarzeli się dosłownie w ciągu jednej nocy. Iluzja wywołana kłopotami ze snem lub wyjątkowo trudnym okresem w życiu? Niekoniecznie. W „Nature Aging” ukazał się artykuł, według którego starzenie się wcale nie zachodzi równomiernie. To proces, który w pewnych momentach gwałtownie przyspiesza. A my musimy wówczas zmagać się z nagłymi zmianami fizycznymi i psychicznymi. A być może również pojawiającymi się nie wiadomo skąd chorobami. Co to za momenty? Analizy tysięcy biologicznych markerów wykazały, że raptownie starzejemy się w okolicach 44. i 60. roku życia. Wtedy właśnie nasze organizmy przechodzą głębokie fale zmian związanych z wiekiem. Kluczowe 44 urodziny – Nie zmieniamy się stopniowo z upływem czasu. Zmiany następują bardzo gwałtownie – mówi „Guardianowi” prof. Michael Snyder. Syner jest genetykiem z Uniwersytetu Stanforda i głównym autorem badań. Pierwszy okres, kiedy nasze ciała mocno się przeobrażają, to połowa piątej dekady życia. U kobiet zmiany te tradycyjnie przypisuje się okresowi okołomenopauzalnemu albo menopauzie. Jednak to nie jest całe wytłumaczenie. Okazało się, że również u mężczyzn w tym wieku dochodzi do ostrego rozregulowania się badanych wskaźników molekularnych. Co sugeruje, że także u nich starzenie gwałtownie przyspiesza. Co się wówczas zmienia? Pogarsza się zdolność metabolizowania alkoholu, kofeiny i tłuszczów. Podnosi się poziom „złego” cholesterolu LDL. Rośnie ryzyko pojawienia się różnych chorób układu krążenia, w tym arteriosklerozy. Starzeją się skóra i mięśnie. Co dzieje się z nami po 60-tce? Drugi okres ostrego starzenia się rozpoczyna się zaraz po ukończeniu sześćdziesiątki. Tym razem zmniejsza się zdolność metabolizowania węglowodanów. Gorzej funkcjonuje system odpornościowy i nerki. Znów rośnie ryzyko wystąpienia miażdżycy tętnic. Tak jak kilkanaście lat wcześniej, raptownie starzeją się skóra i układ mięśniowy. Czy to koniec przyspieszania starzenia się? Wcześniejsze badania wykazały, że kolejny taki moment może wystąpić około 78. roku życia. Tym razem nie udało się tego potwierdzić, ponieważ najstarszy uczestnik amerykańskich badań miał 75 lat. Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności To, co kładziemy na talerzu, ma wpływ na jakość i długość naszego życia. Jak duży jest ten wpływ? Naukowcy są zdania, że kontrolując dietę, możemy znacznie przedłużyć sobie życie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-jesc-by-zyc-jak-najdluzej-naukowcy-przedstawiaja-nowy-przepis-na-diete-dlugowiecznosci-fot-getty-images-e3237f5.jpeg" width="938" height="625" alt="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" title="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" /> Nierówna walka ze starością Do wyżej opisanych wniosków doprowadziła analiza próbek pozyskanych od 108 ochotników. Wszyscy mieszkają w Kalifornii (co stanowi ograniczenie badania). Co kilka miesięcy dostarczali oni do badań próbki krwi i kału oraz wymazy z ust i nosa. Trwało to od roku aż do siedmiu lat. W sumie naukowcy przeanalizowali aż 135 tys. (!) czynników biologicznych – od cząsteczek (RNA, białek czy metabolitów) po mikroorganizmy (bakterie jelitowe, wirusy i grzyby żyjące wewnątrz organizmu oraz na skórze). „Badanie to pokazuje, że (…) ryzyko chorób związanych ze starzeniem się zmienia się w sposób nieliniowy w ciągu życia człowieka. A także dostarcza wglądu w molekularne i biologiczne szlaki zaangażowane w te zmiany” – napisali autorzy artykułu. Ich analiza sugeruje, że chcąc zachować zdrowie, musimy być wyjątkowo czujni w pewnych momentach życia. Ok. 44. i 60. urodzin warto przemyśleć, jaki jest nasz tryb życia. Naukowcy podkreślają, że szczególnie istotne jest wówczas zapewnienie sobie odpowiedniej porcji aktywności fizycznej. Wzmocni to mięśnie i kości. Ważne są również odpowiednia dieta, badania kontrolne i zadbanie o jakość snu. Źródła: Nature Aging, Live Science, Guardian Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Picie kawy wydłuża życie, ale tylko pod dwoma warunkami
Badanie na kilkudziesięciu tysiącach Amerykanów wykazało, jak pić kawę, by obniżyć ryzyko zgonu. Najlepiej wypadli ci, którzy piją ją czarną, z minimalną ilością cukru. Zarówno cukier, jak i tłuste dodatki, niweczą ochronne działanie kawy.
Spis treści Naukowcy potwierdzają wpływ kawy na długość życia Cukier i tłuszcze osłabiają zdrowotne działanie kawy Kawa bezkofeinowa nie przynosi takich korzyści Nowe badanie przeprowadzone przez naukowców z Tufts University w USA sugeruje, że sposób, w jaki pijemy kawę, może wpływać na długość naszego życia. Choć od dawna istnieją przesłanki, że kawa zmniejsza ryzyko przedwczesnej śmierci, zespół postanowił dokładniej przyjrzeć się wpływowi dodatków do kawy na ten związek. Naukowcy potwierdzają wpływ kawy na długość życia Według głównej autorki badania, epidemiolog Bingjie Zhou, wcześniejsze analizy nie uwzględniały w wystarczającym stopniu roli dodatków do kawy. Jej zespół jako jeden z pierwszych spróbował dokładnie zmierzyć, ile cukru i tłuszczów nasyconych ludzie dodają do swoich napojów i jak to wpływa na ich zdrowie. Badacze przeanalizowali dane pochodzące z krajowych badań statystycznych w USA. Obejmowały one ogromną liczbę aż 46 332 dorosłych Amerykanów w wieku 20 lat i więcej. Dane były gromadzone przez 9 – 11 lat. W tym czasie zmarło 7074 uczestników. Zgony te zestawiono z danymi dotyczącymi spożycia kawy. Cukier i tłuszcze osłabiają zdrowotne działanie kawy Wyniki pokazały, że osoby pijące kawę miały niższe ryzyko zgonu – jednak tylko wtedy, gdy unikały dodatków takich jak duże ilości cukru i tłuste śmietanki czy mleko. Ci, którzy pili czarną kawę lub dodawali do niej bardzo mało cukru i tłuszczu, mieli o 14% niższe ryzyko przedwczesnej śmierci w porównaniu do osób niepijących kawy. Optymalną ilością okazały się 2-3 filiżanki dziennie. Naukowcy uwzględnili wiele czynników, które mogłyby wpływać na wyniki, takich jak aktywność fizyczna, spożycie alkoholu, wiek, płeć i poziom wykształcenia. Mimo to podkreślają, że badanie nie dowodzi bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między spożyciem kawy a ryzykiem zgonu – mogły tu „zagrać” także czynniki o których nie wiemy. Kawa bezkofeinowa nie przynosi takich korzyści Badanie sugeruje, że ważną rolę w prozdrowotnym działaniu musi odgrywać kofeina – osoby pijące kawę bezkofeinową nie odnotowały korzyści. Autorzy badania podkreślają potrzebę dalszych analiz, zwłaszcza że kawa zawiera wiele związków chemicznych, które mogą mieć różne działanie biologiczne. Interesującym kierunkiem może być też analiza momentu spożycia kawy w ciągu dnia – według innych badań to także wpływa na zdrowie. Źródło: The Journal Of Nutrition Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Oczyszczanie organizmu sokami może przynieść więcej szkody niż pożytku, wykazują nowe badania
Dieta składająca się wyłącznie z owocowo-warzywnych soków uważana bywa za doskonały sposób na oczyszczenie organizmu. „Nasze badanie sprowadza na ziemię” – mówi współautorka analizy, która wskazuje, że owocowo-warzywny post przynosi też konkretne negatywne skutki.
W tym artykule: Organizm człowieka składa się z komórek i bakterii Jak przeprowadzono badanie? Największe zmiany w jamie ustnej Detoks z wykorzystaniem soków to popularny sposób na poczucie się lepiej i poprawienie funkcjonowania ciała oraz umysłu. Bywa reklamowany jako idealna droga do „oczyszczenia organizmu” i gwarant lepszego zdrowia. Nic dziwnego: czyż zewsząd nie dobiegają nas zachęty do spożywania jak największej ilości warzyw i owoców? Zanim jednak uruchomimy wyciskarkę do soków i wykażemy się silną wolą niezbędną do przejścia na kilkudniowy „sokowy post”, warto zapoznać się z wynikami najnowszych badań. Naukowcy z Northwestern University oraz University of Illinois Urbana-Champaign ustalili, że już trzy dni odżywiania się wyłącznie owocowo-warzywnymi sokami pozbawiają nasz organizm błonnika. A to zaburza zdrowy skład mikrobiomu zarówno jamy ustnej, jak i jelit. Organizm człowieka składa się z komórek i bakterii Żyjące w naszych ciała drobnoustroje tworzą skomplikowany i bardzo zróżnicowany świat. Jest badany dopiero od kilkunastu lat i co i rusz zaskakuje naukowców. Na przykład swoją wielkością. Szacuje się, że ciało młodego mężczyzny zamieszkuje ok. 38 bln mikrobów. To nieco więcej niż ilość komórek, z których składa się jego organizm. Mikroby te wykorzystują nas jako swoje środowisko życia. Jednak nie tylko biorą, ale także wiele nam dają. Szczególnie bakterie jelitowe uważane są za czynnik warunkujący dobre zdrowie, nastrój i myślenie. Najwięcej badań naukowych poświęca się właśnie przewodowi pokarmowemu, w którym żyje 90 proc. wszystkich „ludzkich” drobnoustrojów. Jak przeprowadzono badanie? I to właśnie wpływ sokowego detoksu na mikroby układu pokarmowego przeanalizowano w najnowszej pracy. Naukowcy zaprosili do badań czternaście osób. Uczestnicy zostali podzieleni na trzy grupy, z których każda przeszła na inną trzydniową dietę. Pierwsza ograniczyła się do picia owocowo-warzywnych soków, druga łączyła soki z innymi pokarmami, trzecia zaś jadła wyłącznie posiłki roślinne. Przed badaniem, w trakcie oraz dwa tygodnie po nim uczestnicy oddawali do badań próbki śliny, wymazy z jamy ustnej oraz próbki stolca. Na tej podstawie naukowcy ocenili, jak w rezultacie diety zmieniał się ich mikrobiom. Największe zmiany w jamie ustnej Okazało się, że wystarczą trzy dni diety składającej się wyłącznie z soków, by skład flory bakteryjnej jamy ustnej zmienił się i to znacznie. Więcej cukrów zaowocowało pojawieniem się większej ilości bakterii prowadzących do powstawania stanów zapalnych. Odnotowano również zmiany w mikrobiomie jelit, choć mniej znaczące. W tym przypadku pojawiło się np. więcej bakterii związanych z gorszymi funkcjami poznawczymi. Zdaniem badaczy takie wyniki to efekt braku błonnika w diecie. – Spożywanie dużo soków z małą ilością błonnika może prowadzić do zaburzeń równowagi mikrobiomu. Może to mieć negatywne konsekwencje, takie jak stany zapalne i pogorszenie pracy jelit – powiedziała współautorka pracy Melinda Ring. Błonnik równoważy nadmiar cukrów i sprzyja rozmnażaniu się bakterii działających prozdrowotnie. Naukowcy podkreślają dwie rzeczy. Po pierwsze, już po kilku tygodniach mikrobiom badanych wrócił do stanu wyjściowego – czyli negatywne skutki owocowego postu nie są trwałe. Po drugie, wyniki tego badania wcale nie oznaczają, że miłośnicy własnoręcznie przygotowywanych soków powinni z nich rezygnować. Nic podobnego, warzyw i owoców w naszej diecie jest zazwyczaj za mało. Zamiast je wyciskach, lepiej jednak je blendować albo przecierać. No i należy dbać, by łączyć je z produktami bogatymi w błonnik. Źródła: Nutrients, Science Alert Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Fizycy znaleźli sposób na idealnie ugotowane jajko. Jeśli masz pół godziny, możesz go wypróbować
Naukowcy opracowali przepis na ugotowanie najlepszego na świecie jajka. Żeby wprowadzić go w życie, potrzeba tylko trochę czasu i cierpliwości.
W tym artykule: Co potrzeba do ugotowania jajka nową metodą? Po co jest potrzebna nowa metoda gotowania jajek? Przepis na idealnie ugotowane jajko Jedno ma tylko 75 kalorii. Zawiera prawie wszystkie ważne składniki odżywcze i witaminy. Nie podnosi cholesterolu i jest bogate w białka działające jak leki obniżające ciśnienie krwi. Podsumowując – jajko to jeden z najzdrowszych produktów, jakie istnieją. Nie dziwi więc, że istnieje mnóstwo sposobów jego przygotowania. Najczęściej robimy z nich omlety i jajecznice albo je gotujemy. Tutaj zaś działają dwie szkoły. Pierwsza, prostsza, to ugotowanie jajek na twardo. W takiej postaci obie jego części – białko i żółtko – ścinają się. Nieco bardziej zaawansowane jest ugotowanie jajek na miękko. Wymaga gotowania jajka we wrzątku ok. 4 min (a dokładniej – między 3,5 a 5 min, w zależności od wielkości). Jeśli się nie zagapimy, po zdjęciu skorupki będziemy mieli ścięte białko i pyszne, ciepłe, płynne żółtko. Co potrzeba do ugotowania jajka nową metodą? Oczywiście wszystkie powyższe sposoby są najpopularniejsze i najprostsze. Mistrzowie kuchni znają więcej metod przyrządzania jajek. Jednak właśnie będą musieli opanować kolejną. Z pomocą przyszli im bowiem fizycy, którzy przygotowali pracę naukową o nowym, nieznanym dotychczas, najbardziej perfekcyjnym sposobie gotowania jajka. Dobra wiadomość jest taka – każdy może wypróbować ją w domu. Potrzebne będą tylko dwa rondelki, coś do mierzenia temperatury wody w jednym z nich, zegar oraz dokładnie 32 minuty wolnego czasu. Po co jest potrzebna nowa metoda gotowania jajek? Najpierw jednak nieco teorii, którą wzięli pod uwagę autorzy artykułu opublikowanego w czasopiśmie „Communications Engineering” (pod tytułem „Periodyczne gotowanie jajek”). Problem z zanurzaniem jajek we wrzącej wodzie polega na tym, że białko i żółtko gotują się w różnych temperaturach. Białko potrzebuje aż 85 st. C. Jednak wówczas żółto może zrobić się twarde – ponieważ mu wystarczy 65 st. C. Szefowie kuchni radzą sobie z tym, gotując jajka metodą sous vide – czyli zanurzając je w kąpieli wodnej o temperaturze 60-70 st. C przez godzinę. Wówczas tekstura zarówno jajka, jak i żółtka robi się jednakowo kremowa. Jednak również tutaj kryje się pewne ryzyko: białko może pozostać niedogotowane. I właśnie dlatego kucharzom oraz nam wszystkim z pomocą przychodzi zespół Ernesta di Maia z Uniwersytetu w Neapolu z opracowaną matematycznie zupełnie nową metodą gotowania jajek. Przepis na idealnie ugotowane jajko Do ugotowania perfekcyjnego jajka potrzebujemy dwóch rondelków. W jednym woda wrze, w drugim ma temperaturę 30 st. C. Na zmianę zanurzamy jajko w rondelkach na dwie minuty w każdym. Powtarzamy ten cykl osiem razy – czyli łącznie gotujemy jajko 32 minuty. – Wielu ludzi spróbowało jajek gotowanych tym sposobem i było zachwyconych ich smakiem i teksturą – powiedział Di Maio. – Tak, zajmuje to więcej czasu niż zwykłe gotowanie, ale jeśli kogoś kochasz, powinieneś poświęcić swój czas, aby zrobić coś właściwie. Oto jak właściwie zrobić jajko. Kluczem do sukcesu jest częste przekładanie jajka z wody wrzącej do chłodniejszej i w drugą stronę. Dzięki temu obie części jajka gotują się oddzielnie. Wspomniani przez naukowca testerzy stwierdzili, że białko było nieco słodsze, a żółtko mniej słodkie niż w jajkach ugotowanych w inny sposób. Z kolei konsystencja białka była podobna do jajka na miękko, podczas gdy żółtko bardziej przypominało jajko sous vide. Co ważne okazało się również, że jajko gotowane metodą „periodyczną” zawiera więcej cennych składników odżywczych, m.in. antyoksydantów, niż jajka na miękko czy sous vide. Dlaczego? Tego naukowcy jeszcze nie wiedzą. Źródło: Communications Engineering, New Scientist Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Sensacyjna hipoteza naukowców. Twierdzą, że witaminy możemy wchłaniać z powietrza
Jak się czujesz wiosną w lesie albo na łące? Wspaniale, prawda? Za tym wrażeniem może kryć się coś więcej niż tylko przyjemność i spokój, jakie daje obcowanie z naturą. Dwoje naukowców postawiło właśnie ciekawą hipotezę. Ich zdaniem wraz z powietrzem przyswajamy bardzo niewielkie ilości różnych składników odżywczych, witamin czy pierwiastków śladowych.
Spis treści Wszystko, co chciałbyś wiedzieć o oddychaniu Nauka o aeroskładnikach istnieje od dekad Aeroskładniki na receptę Teorię tę na łamach czasopisma „Advances in Nutrition” opisali Flávia Fayet-Moore z Uniwersytetu Newcastle oraz Stephen R. Robinson z australijskiego RMIT University. Ich zdaniem po dokładnym przejrzeniu istniejącej literatury naukowej można znaleźć potwierdzające ją bardzo mocne dowody. Fayet-Moore i Robinson uważają, że należy wprowadzić rozróżnienie składników odżywczych w zależności od tego, w jaki sposób je przyswajamy. Te, które pochłaniamy wraz z powietrzem, proponują nazywać aeroskładnikami. Natomiast te, które przechodzą przez nasz układ pokarmowy, to gastroskładniki. „Proponujemy uzupełnienie naszej diety o niezbędne składniki odżywcze – takie jak jod, cynk, mangan i niektóre witaminy – poprzez oddychanie. Ta koncepcja jest silnie poparta opublikowanymi danymi. Więc dlaczego jeszcze o tym nie słyszałeś?” – pytają Fayet-Moore i Robinson w portalu „The Conversation”. Wszystko, co chciałbyś wiedzieć o oddychaniu Każdego dnia, oddychając, wciągamy do płuc 9000 litrów powietrza. Średnio w ciągu życia uzbiera się aż 438 mln litrów. W przeciwieństwie do jedzenia, które przerywamy, kiedy już nie jesteśmy głodni, oddychanie nigdy nie ustaje. A zatem nawet mikroskopijne ślady różnych związków chemicznych, które przyswajamy w ten sposób, z czasem zaczynają się sumować do większych ilości. Aeroskładniki są przez nasze ciało absorbowane dzięki sieci niewielkich naczyń krwionośnych, które znajdują się w nosie, płucach czy w gardle. Co ciekawe, płuca mogą przyswajać znacznie większe molekuły niż jelita – nawet 260 razy większe. W ten sposób różne cząsteczki nienaruszone mogą trafić do naszego układu krwionośnego oraz do mózgu. Tak do organizmu dostarczane są różnego rodzaju substancje: leki, ale też kofeina albo nawet narkotyki, jak kokaina. Taki sposób podawania sprawdza się w przypadku związków, które są skuteczne nawet w niewielkich stężeniach i przez to nie muszą przechodzić przez układ pokarmowy (gdzie w żołądku i jelitach niemal wszystkie substancje są rozkładane na prostsze składniki przez kwasy i enzymy). Nauka o aeroskładnikach istnieje od dekad Fayet-Moore i Robinson przypominają, że już w latach 60. poprzedniego wieku badano na przykład pracowników pralni. Okazało się wtedy, że w ich krwi i moczu stężenie jodu jest większe niż u innych osób. To samo dotyczy mieszkańców terenów nadmorskich, którzy nie są zagrożeni niedoborem jodu. Wchłaniają go bowiem każdego dnia wraz z powietrzem. Aż 70 lat mają badania, które wykazały, że niedobór witaminy B12 można likwidować, podając ją w aerozolu. To istotna informacja dla wegan, osób starszych czy chorych na cukrzycę. Jak piszą Fayet-Moore i Robinson, mangan i cynk z kolei mogą dostawać się do mózgu przez neurony węchowe. Natomiast rzęski w układzie oddechowym mają receptory, które z powodzeniem wiążą wyłapane z powietrza witaminę C, wapń, mangan, magnez, żelazo, a nawet aminokwasy. Aeroskładniki na receptę Zdaniem naukowców po zaakceptowaniu idei istnienia aeroskładników mamy jeszcze sporo do zrobienia. Przede wszystkim należałoby dokładnie przebadać skład powietrza. Dotychczas badania tego rodzaju koncentrowały się przede wszystkim na różnego typu zanieczyszczeniach. Należałoby jednak przyjrzeć się uważnie, czym dokładnie oddychamy w miejscach, gdzie powietrze jest czyste. Następnym krokiem byłoby sprawdzenie, czy da się podawać ludziom w postaci aerozoli związki, na których niedobory cierpią najczęściej – na przykład witaminę D. Oczywiście wymagałoby to precyzyjnych eksperymentów oraz testów klinicznych, które pozwoliłyby określić np. rekomendowane dawki. Co dalej? „Pewnego dnia w przyszłości wytyczne żywieniowe mogą zawierać zalecania wdychanie składników odżywczych. Lub spędzania wystarczająco dużo czasu na świeżym powietrzu, aby włączyć aeroskładniki do zdrowej, zrównoważonej diety” – podsumowują Fayet-Moore i Robinson. Źródło: The Conversation, Advances in Nutrition Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Czerwone mięso może zwiększać ryzyko demencji. Ile porcji tygodniowo powinniśmy jeść
Częste jedzenie przetworzonego czerwonego mięsa sprzyja pojawieniu się zespołu otępiennego. Natomiast zastąpienie mięsa orzechami i warzywami zmniejsza niebezpieczeństwo zapadnięcia na demencję aż o jedną piątą. To wnioski z nieopublikowanego jeszcze badania przedstawione na Alzheimer’s Association International Conference 2024 w Filadelfii.
W tym artykule: Analiza ludzkiego zdrowia przez cztery dekady Ryzyko zespołu otępiennego mniejsze o 14% Co powoduje zespół otępienny? Wieloletnie badania zidentyfikowały nowy prawdopodobny czynnik ryzyka powodujący demencję. Jest nim częste sięganie po przetworzone czerwone mięso. Wystarczy jeść tygodniowo dwie porcje boczku, salami, mortadeli czy kiełbasy, by niebezpieczeństwo zapadnięcia na zespół otępienny znacząco wzrosło. Co ciekawe, zastąpienie przetworzonego czerwonego mięsa orzechami i warzywami daje efekt przeciwny. Włączenie do diety groszku, fasoli i tofu w miejsce wędlin czy hot-dogów obniża ryzyko demencji. Naukowcy, którzy przedstawili wyniki swoich analiz podczas konferencji w Filadelfii, podkreślają ważną rzecz. Obecnie nie ma jednego konkretnego produktu, o którym można by z całą pewnością powiedzieć, że chroni przed demencją czy jedną z jej form, chorobą Alzheimera. Albo że ją powoduje. Analiza ludzkiego zdrowia przez cztery dekady Dotychczas przetworzone czerwone mięso wiązano z większym ryzykiem zapadnięcia na raka i cukrzycę typu 2. A także z zawałem serca i udarem. Jednak nowe badania wskazują, że ten rodzaj żywności może również pogarszać nasze funkcje poznawcze. Amerykańscy naukowcy ustalili to, analizując dane zbierane w programach Nurses’ Health Study i Health Professionals Follow-Up Study. Dotyczyły 130 tys. amerykańskich pielęgniarek i pracowników służby zdrowia. Badacze sięgnęli po informacje o ich stanie zdrowia z ostatnich czterech dekad. Dodatkową zaletą było to, że uczestnicy obu programów raz na 2–5 lat wypełniali szczegółowe kwestionariusze dotyczące diety. Musieli odpowiedzieć, jak często jedzą przetworzone czerwone mięso oraz orzechy i warzywa. Ryzyko zespołu otępiennego mniejsze o 14% W analizowanym okresie na demencję zapadło ponad 11 tys. osób z monitorowanej grupy. Jak policzyli naukowcy, silny związek z pojawieniem się zespołu otępiennego miało jedzenie przetworzonego czerwonego mięsa. Dwa tych, którzy sięgali po nie dwa razy w tygodniu, ryzyko zapadnięcia na demencję było o 14% wyższe niż dla osób jedzących ten typ pokarmów tylko trzy razy w miesiącu. Naukowcy oszacowali to ryzyko dla dwóch porcji tygodniowo ważących ok. 90 gramów każda albo dla ok. 28-gramowej porcji dziennie. Co ciekawe, okazało się, że niebezpieczeństwo zapadnięcia na demencję można obniżyć aż o 23% Wystarczy zjadaną codziennie porcję czerwonego mięsa zastąpić warzywami, orzechami albo tofu. Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności To, co kładziemy na talerzu, ma wpływ na jakość i długość naszego życia. Jak duży jest ten wpływ? Naukowcy są zdania, że kontrolując dietę, możemy znacznie przedłużyć sobie życie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-jesc-by-zyc-jak-najdluzej-naukowcy-przedstawiaja-nowy-przepis-na-diete-dlugowiecznosci-fot-getty-images-e3237f5.jpeg" width="938" height="625" alt="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" title="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" /> Co powoduje zespół otępienny? Badania nie zostały jeszcze opublikowane w żadnym recenzowanym czasopiśmie naukowym. Autorzy podkreślają, że ich analiza odkrywa korelację między jedzeniem czerwonego mięsa i demencją. Jednak nie związek przyczynowo-skutkowy. To wskazuje, że na razie można mówić jedynie o znaczącym prawdopodobieństwie zwiększenia ryzyka zapadnięcia na zespół otępienny u tych, którzy są miłośnikami boczku, karkówki czy schabowego. W komentarzach naukowcy przypominają również, że choć związek między dietą i zdrowiem poznawczym jest coraz lepiej znany, ciągle nie da się wskazać jednego konkretnego produktu czy składnika, który zapobiegałby, opóźniał, albo na odwrót – powodowałby – demencję, a szczególnie alzheimera. Na razie badacze jedynie gromadzą coraz więcej dowodów na zły wpływ czerwonego mięsa na sprawność ludzkiego umysłu. I dowody te są coraz silniejsze. Także na liście 14 czynników oficjalnie uznawanych za przyczyny demencji nie ma żadnej diety ani pokarmu. Uaktualniony spis został opublikowany w zeszłym tygodniu w czasopiśmie „Lancet”. Naukowcy ogłosili wówczas, że prawie połowie przypadków demencji można zapobiec. Wymaga to jednak zmian w trybie życia i odpowiednio przygotowanej służby zdrowia. Źródła: Guardian, Medical News Today, CNN Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Połowie przypadków demencji można zapobiec. Zidentyfikowano 14 czynników ryzyka zespołu otępiennego
Co zrobić, by zapobiec demencji albo przynajmniej opóźnić jej nadejście? Naukowcy rozbudowali listę czynników ryzyka, które sprzyjają rozwinięciu się zespołu otępiennego. Jest ich 14 i odpowiadają za połowę przypadków demencji rozpoznawanych na świecie.
W tym artykule: Nowe czynniki ryzyka demencji Co powoduje zespół otępienny? Jak zapobiegać demencji? Żyjemy coraz dłużej. Jednak dodatkowe lata życia, które zyskujemy, wiążą się z ryzykiem pojawiania się schorzeń charakterystycznych dla późnego wieku. Jednym z nich jest demencja, zwana też zespołem otępiennym. Demencja dotyka głównie ludzi po 65. roku życia, częściej kobiety niż mężczyzn. Szacuje się, że do 2050 roku liczba osób z demencją potroi się. W połowie XXI wieku na świecie będzie żyło 153 mln ludzi zmagających się z utratą funkcji poznawczych. Tradycyjnie pojawienie się demencji wiązano z wiekiem oraz czynnikami genetycznymi. To oznaczało, że przypadłość uważano za w dużym stopniu niezależną od naszego trybu życia. Jednak to się zmienia. W dużym raporcie opublikowanym właśnie w czasopiśmie „Lancet” naukowcy wymieniają aż 14 czynników ryzyka demencji, na które mamy wpływ. Odpowiadają one za prawie 50 proc. przypadków demencji na świecie. Nowe czynniki ryzyka demencji Raport został przygotowany przez 27 ekspertów zajmujących się zespołem otępiennym. Wnioski z niego są optymistyczne. Naukowcy twierdzą, że już w młodym wieku pojawiają się czynniki ryzyka demencji, których możemy uniknąć. Dowodzą, że nie jesteśmy skazani na demencję, co więcej – nigdy nie jest za wcześnie ani za późno, by spróbować zmniejszyć niebezpieczeństwo zapadnięcia na zespół otępienny. Poprzednią listę czynników ryzyka zespół ekspertów „Lancetu” przygotował w 2020 r. Wówczas znajdowało się na niej 12 pozycji, odpowiadających za 36 proc. przypadków demencji na świecie. W tym roku zostały do niej dodane dwie kolejne. Są to wysoki poziom cholesterolu w średnim wieku – powoduje 7 proc. wszystkich przypadków zespołu otępiennego – oraz nieleczona utrata wzroku w późnym wieku (2 proc.). Co powoduje zespół otępienny? Jak wygląda cała lista? Eksperci podzielili ją na grupy związane z wiekiem. Do każdego czynnika przypisali liczbę oznaczającą procent przypadków demencji, za które odpowiada. Wczesne lata życia: niski poziom edukacji (5 proc.) Średni wiek: utrata słuchu (7 proc.) wysoki poziom cholesterolu LDL (7 proc.) depresja (3 proc.) urazy mózgu (3 proc.) nieaktywność fizyczna (2 proc.) cukrzyca (2 proc.) palenie papierosów (2 proc.) nadciśnienie (2 proc.) nadmierne spożycie alkoholu (1 proc.) otyłość (1 proc.) Starszy wiek: samotność, izolacja społeczna (5 proc.) zanieczyszczenie powietrza (3 proc.) utrata wzroku (2 proc.) Graj i śpiewaj, twój mózg to lubi. Na starość będzie lepiej działał Granie na pianinie czy też aktywne uczestnictwo w chórze to doskonałe sposoby na to, aby mózg lepiej funkcjonował w późniejszym wieku. Naukowcy dowodzą, że muzyka odmładza naszą głowę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/graj-i-spiewaj-twoj-mozg-to-lubi-na-starosc-bedzie-lepiej-funkcjonowal-fot-tommaso-lizzul-shutterstock-067515c.jpg" width="938" height="626" alt="Graj i śpiewaj, twój mózg to lubi. Na starość będzie lepiej funkcjonował / fot. Tommaso Lizzul/Shutterstock" title="Graj i śpiewaj, twój mózg to lubi. Na starość będzie lepiej funkcjonował / fot. Tommaso Lizzul/Shutterstock" /> Jak zapobiegać demencji? „Nasze ustalenia dają nadzieję” – napisali autorzy raportu. „Potencjał zapobiegania [demencji – przyp.red] jest duży i ogólnie rzecz biorąc, teoretycznie prawie połowie przypadków można by zapobiec poprzez wyeliminowanie tych 14 czynników ryzyka” – dodali. Eksperci przygotowali również rekomendacje. Podpowiadają one, na co powinniśmy zwrócić uwagę, jeśli chcemy zminimalizować ryzyko demencji. – Zdrowy tryb życia obejmuje wysiłek fizyczny, rzucenie palenia, unikanie alkoholu, ale również aktywność poznawczą w średnim wieku wykraczającą poza formalną edukację – powiedziała „Guardianowi” prof. Gill Livingston, główna autorka raportu. – To wszystko może nie tylko zmniejszyć ryzyko pojawienia się demencji, ale także opóźnić wystąpienie jej objawów. Inne zalecenia obejmują upowszechnienie korzystania z aparatów słuchowych, regularne badanie poziomu cholesterolu oraz wzroku. Co oznacza, że poza zmianami w trybie życia, jakie możemy wprowadzić indywidualnie, ważne jest również zajęcie się czynnikami ryzyka demencji na poziomie publicznych systemów służby zdrowia. Źródła: Lancet, Guardian Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jedzenie cukru postarza? To może być prawda w przypadku kobiet
Unikanie słodyczy i wszystkich pokarmów zawierających cukier może wpływać na nasz wiek biologiczny. Badanie z udziałem kobiet wykazało, że dieta bogata w witaminy i minerały, za to uboga w cukier, sprzyja „odmładzaniu” organizmu na poziomie komórkowym.
W tym artykule: Na jakiej jesteś diecie? Pokarmy bogate w cukier Jedzenie cukru postarza Liczba ludności na Ziemi rośnie – do końca tego wieku może być nas już 10 miliardów. Jednocześnie jednak społeczeństwa się starzeją. W 2050 roku na świecie będzie 1,5 mld 65-latków i osób starszych. Zmiana w strukturze społecznej szczególnie dotknie kraje Zachodu, ale również Chiny. Trend ten jest znany naukowcom od dawna. Badacze od kilkunastu lat głowią się już nie tylko nad tym, jak przedłużyć nam życie, ale również nad tym, co zrobić, by ostatnie dekady życia ludzi upływały w zdrowiu. To wymagało opracowania zupełnie nowych mierników. Obok wieku metrykalnego pojawiło się więc pojęciu wieku biologicznego, opisujące stopień zużycia organizmu. Z punktu widzenia nauki – i nas samych – coraz mniej istotne staje się, ile mamy lat metrykalnie. A coraz bardziej, w jakim stanie znajduje się nasz organizm. Na jakiej jesteś diecie? Tempo starzenia się biologicznego można przyspieszyć, spowolnić, a nawet cofnąć. W tym tygodniu opublikowano badania sugerujące, że ten ostatni efekt może powodować przejście na dietę wegańską. Wczoraj zaś naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco opublikowali wyniki badań pokazujące, że na wiek biologiczny kobiet ogromny wpływ ma spożywanie cukru. W badaniach wzięły udział mieszkanki Północnej Kalifornii w wieku średnio 39 lat. Wśród 342 uczestniczek były osoby zarówno białe, jak i czarne. Naukowcy pobrali im krew, oceniając tzw. metylację DNA. Tak określa się epigenetyczne modyfikacje DNA, wpływające na ekspresję genów, jednak bez ingerowania w kod genetyczny. Analizując proces metylacji można, w uproszczeniu, ocenić, jak bardzo „młode” są nasze komórki. Uczestniczki eksperymentu zostały również poproszone o opis swojej diety. Naukowcy oszacowali, jak bardzo jest ona zbliżona do klasycznej diety śródziemnomorskiej oraz do diety szczególnie bogatej w antyoksydanty i substancje o działaniu przeciwzapalnym. Zaliczono do nich witaminy A, C, B12 i E, kwas foliowy, selen, magnez, błonnik pokarmowy oraz izoflawony. Pokarmy bogate w cukier Oddzielnie policzono, ile uczestniczki spożywały cukru. Okazało się, że średnio było to 61,5 grama dziennie. Przy tym rozbieżność była spora – niektóre kobiety wraz z posiłkami spożywały nawet 300 gramów cukru dziennie. Co istotne, naukowcy uwzględnili produkty, do których cukier dodawany jest przemysłowo, jak słodzone gazowane napoje czy pieczywo. Nie zaś np. owoce, zawierające naturalną fruktozę. Co się okazało? Im bardziej dieta kobiet była zbliżona do diety śródziemnomorskiej i bogatej w antyoksydanty, tym ich komórki wydawały się młodsze. Efekt niszczyło jednak jedzenie cukru. Te kobiety, które jadły dużo pokarmów z cukrem, na poziomie komórkowym starzały się szybciej niż pozostałe, nawet jeśli poza tym trzymały się zdrowej diety. Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań Wegetarianizm, weganizm, psecowegetarianizm, fleksitarnianizm – te sposoby żywienia mogą zapobiegać nowotworom. Kluczowe jest ograniczenie spożycia mięsa. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowe-dowody-na-korzysci-z-diety-bezmiesnej-wegetarianizm-chroni-przed-rakiem-wynika-z-badan-fot-creative-touch-imaging-ltd-nurphoto-via-getty-images-57649cf.jpeg" width="938" height="626" alt="Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań (Fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" title="Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań (Fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" /> Jedzenie cukru postarza – Wiedzieliśmy, że wysoki poziom dodanych cukrów wiąże się z gorszym metabolizmem i sprzyja chorobom prawdopodobnie bardziej niż jakikolwiek inny czynnik dietetyczny – stwierdziła Elissa Epel, współautorka badań. – Teraz wiemy też, że u podstaw tej zależności leży przyspieszone starzenie epigenetyczne. Jest to prawdopodobnie jeden z wielu sposobów, w jaki nadmierne spożycie cukru ogranicza zdrową długowieczność – dodała badaczka. Na szczęście efekt ten jest odwracalny. – Może być tak, że wyeliminowanie 10 gramów dodatku cukru dziennie jest równoznaczne z cofnięciem zegara biologicznego o 2,4 miesiąca, jeśli tylko zmiana w diecie zostanie utrzymana dłużej – dodaje Barbara Laraia, współautorka pracy. I podkreśla, że chcąc promować jedzenie sprzyjające długowieczności trzeba skupić się na pokarmach bogatych w składniki odżywcze, jednak – koniecznie – ubogich w cukier. Źródła: JAMA Network Open, University of California San Francisco, Live Science. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Już osiem tygodni diety wegańskiej obniża wiek biologiczny. Wykazało to badanie na bliźniakach
Przejście na dietę wegańską jest korzystne dla zdrowia już w krótkim okresie. Naukowcy doszli do tego wniosku, przeprowadzając badanie na 21 parach bliźniaków. U połowy z nich przejście na dietę wegańską obniżyło wiek biologiczny.
W tym artykule: Co zwiększa wiek biologiczny? Osiem tygodni bez mięsa i nabiału Odmładzająca dieta wegańska? Ile masz lat? Zazwyczaj odpowiadamy na to pytanie, podając wiek metrykalny. Jednak dla naszego stanu zdrowia i samopoczucia istotniejszy może być wiek biologiczny. Naukowcy używają tego pojęcia, by mierzyć stopień zużycia naszego organizmu. A także poszczególnych narządów, ponieważ – w zależności od trybu życia lub predyspozycji biologicznych – mogą się one starzeć w różnym tempie. Wiek biologiczny może, ale nie musi pokrywać się z metrykalnym. Niekiedy nasz organizm starzeje się szybciej, niż wynika to z liczby przeżytych lat, niekiedy wolniej. Rozbieżności mogą być bardzo duże. W 2015 r. w czasopiśmie „PNAS” ukazały się badania, w których naukowcy szacowali wiek biologiczny metrykalnych 38-latków. Dla jednego z uczestników wyniósł on 61 lat. Dla innego – tylko 28. Wszystkich nas jednak łączy jedno. Chcielibyśmy, by nasze organizmy starzały się jak najwolniej. Najnowsze badania, opublikowane w czasopiśmie „BMC Medicine”, podpowiadają, że ogromny wpływ na to może mieć dieta. Co zwiększa wiek biologiczny? Na wiek biologiczny – na poziomie całego organizmu – wpływa wiele czynników. Duża ich część jest już dobrze znana. Nasze ciało postarzają m.in.: przebyte choroby, siedzący tryb życia, palenie papierosów, kłopoty ze snem, czynniki psychologiczne – takie jak np. samotność. Jak łatwo się domyśleć, kolejnym punktem na tej liście jest sposób odżywiania. To, co jemy, wpływa zasadniczo na nasze zdrowie fizyczne i psychiczne. A także na nasze organizmy na poziomie komórkowym. Właśnie sprawdzili to badacze m.in. z Uniwersytetu Stanforda. Ich celem było ustalenie, jak na wiek biologiczny – mierzony zmianami w tzw. metylacji DNA – wpłynie przejście na dietę wegańską. Osiem tygodni bez mięsa i nabiału Testy były rygorystyczne. Naukowcy zaprosili do badań 21 par bliźniaków. Każda para miała przez osiem tygodni przejść na dwie różne diety. Pierwsza grupa bliźniaków odżywiała się w sposób zróżnicowany: na ich talerzach codziennie lądowało między 170 a 225 gramów mięsa, jedno jajko i nabiał. Druga grupa przeszła na dietę wegańską, bez mięsa, jajek i nabiału. 77 proc. badanych stanowiły kobiety, średnia wieku wynosiła 40 lat, a przeciętny BMI – 26. Przez pierwszy miesiąc ochotnicy jedli wyłącznie przygotowywane dla nich posiłki. W drugim miesiącu gotowali już sobie sami, jednak nadal mieli trzymać się otrzymanych od badaczy wytycznych. Naukowcy dwukrotnie pobierali im krew do badań. Do oceny wieku biologicznego posłużyła metylacja DNA – chemiczne modyfikacje DNA, które zmieniają ekspresje genów, jednak nie sam kod genetyczny. Nieprawidłowe działanie procesu metylacji wiąże się ze starzeniem komórek i narządów, a przez to – całego organizmu. Możesz opóźnić starzenie się nawet o sześć lat. Jak? Jest na to aż osiem sposobów To, w jakim wieku jest nasz organizm, zależy w pewnym stopniu od nas, przypominają naukowcy. Istnieje osiem sposobów, dzięki którym możemy opóźnić starzenie o dobre kilka lat. Są wśród ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mozesz-opoznic-starzenie-sie-nawet-o-szesc-lat-jak-jest-na-to-az-osiem-sposobow-ryc-american-heart-association-6fde271.jpg" width="938" height="528" alt="Możesz opóźnić starzenie się nawet o sześć lat. Jak? Jest na to aż osiem sposobów (ryc. American Heart Association)" title="Możesz opóźnić starzenie się nawet o sześć lat. Jak? Jest na to aż osiem sposobów (ryc. American Heart Association)" /> Odmładzająca dieta wegańska? Po ośmiu tygodniach okazało się, że rodzaj diety wpłynął na wiek biologiczny bliźniaków. „Pod koniec badania autorzy zaobserwowali zmniejszenie szacunkowego wieku biologicznego u uczestników, którzy stosowali dietę wegańską, ale nie u osób na diecie wszystkożernej” – można przeczytać w informacji prasowej. Dotyczyło to poszczególnych organów. Po ośmiu tygodniach u „wegan” odmłodziły się serce, wątroba, układ hormonalny i system metaboliczny. Naukowcy robią jednak ważne zastrzeżenie. Na razie nie potrafią jeszcze stwierdzić, czy różnice w wieku biologicznym, jakie pojawiły się u uczestników badań, związane są ze składem diety czy raczej ze spadkiem wagi. Bliźniacy, którzy trafili na dietę wegańską, schudli średnio o 2 kg. Zdaniem badaczy to właśnie zrzucenie wagi mogło odpowiadać za różnice w wieku biologicznym zaobserwowane u obu grup. Dlatego podkreślają, że dokładne wyjaśnienie wpływu diety roślinnej na nasz organizm wymaga dalszych badań. Źródła: BMC Medicine, EurekAlert, PNAS. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Prowadzisz siedzący tryb życia? Kawa zrównoważy wszystkie negatywne skutki siedzenia
Naukowcy odkryli niespodziewany związek między siedzącym trybem życia a piciem kawy. Gorzki napój ma dobroczynny wpływ na zdrowie wszystkich, którzy każdego dnia muszą spędzać długie godziny na krześle.
W tym artykule: Siedzący tryb życia? Pij kawę Jak przeprowadzono badanie? Na co jeszcze pomaga kawa? Kawa przedłuża życie. Taki wniosek wyciągnęli dwa lata temu naukowcy, analizując dane zdrowotne aż 450 tys. osób. Okazało się wówczas, że pijąc 2–3 filiżanki kawy dziennie, mamy większe szanse żyć dłużej niż ci, którzy w ogóle po kawę nie sięgają. Naukowcy ustalili, że kawa przedłuża życie, m.in. obniżając ryzyko zapadnięcia na różnego rodzaju choroby układu krążenia. Zawdzięczamy to jej składowi. Poza kofeiną, kawa zawiera aż różnych 100 substancji biologicznie aktywnych. Co istotne, we wspomnianym badaniu pozytywny efekt dawało picie wszystkich odmian gorzkiego napoju. A więc nie tylko kawy parzonej, ale również rozpuszczalnej i bezkofeinowej. Nowa analiza wpływu kawy na nasze zdrowie prowadzi do kolejnego bardzo optymistycznego wniosku. Z badań opublikowanych w czasopiśmie „BMC Public Health” wynika, że kawa stanowi remedium na bolączkę pracowników umysłowych XXI w. Czyli na siedzący tryb życia. Siedzący tryb życia? Pij kawę Siedzenie długo i bez zmieniania pozycji może mieć dla nas dramatyczne skutki. Przede wszystkim ryzykujemy zrujnowaniem kręgosłupa i to nawet w młodym wieku. Siedzenie sprzyja również otyłości, cukrzycy typu II i może podnosić poziom cholesterolu. Oczywiście najłatwiejszym sposobem zapobiegania fatalnym efektom siedzenia byłoby jak najczęściej wstawać. Albo przynajmniej zmieniać pozycję, choćby wiercąc się na krześle. Tyle teorii, którą najczęściej bardzo trudno zamienić w praktykę. Intensywnie pracując, nieraz siedzimy bez ruchu godzinami. Teoretycznie można to „odpracować”, zapewniając sobie 30-40 minut aktywności fizycznej dziennie. Jednak znalezienie choćby pół godziny na intensywny spacer może być często niewykonalne. Co wówczas? Należy pić kawę. Zdaniem naukowców z chińskiego uniwersytetu Soochow sięgnięcie po gorzki napój równoważy negatywne skutki siedzenia nawet przez sześć godzin dziennie. Jakie zwyczaje związane z kawą panują w różnych krajach? Sprawdziliśmy Picie kawy to rytuał, a sposób jej podania wiele mówi o naszym charakterze i przyzwyczajeniach. To także ważny element każdej podróży – poranna kawa na lotnisku, łapane w biegu espresso ... Jak przeprowadzono badanie? Do takich wniosków doprowadziła analiza danych reprezentatywnej grupy 10 tys. Amerykanów. Były zbierane w latach 2007-2018 w ramach badania National Health and Nutrition Examination Survey. Jego uczestnicy sami informowali, ile dziennie siedzą. Z kolei ilość wypijanej przez nich kawy ustalono drogą szczegółowego wywiadu dotyczącego całej diety. Wnioski z badania okazały się zdumiewające. Picie kawy praktycznie znosiło związek między siedzeniem a podwyższonym ryzykiem śmierci z jakiejkolwiek przyczyny, w tym z powodu chorób układu krążenia. Badanie potwierdziło, że siedzący dłużej niż osiem godzin dziennie są bardziej zagrożeni zgonem (w porównaniu z tym spędzającymi na krześle poniżej czterech godzin dziennie). Jednak „związek siedzącego trybu życia ze zwiększoną śmiertelnością zaobserwowano tylko wśród dorosłych niespożywających kawy, ale nie wśród osób ją spożywających” – napisali autorzy artykułu. Na co jeszcze pomaga kawa? Co ciekawe, „siedzący” amatorzy kawy odnosili korzyści z jej picia niezależnie od tego, po ile filiżanek dziennie sięgali. Niestety badanie nie wyjaśniło, dlaczego właśnie kawa równoważy negatywne skutki siedzącego trybu życia. „Biorąc pod uwagę, że kawa jest złożonym związkiem, potrzebne są dalsze badania w celu zbadania tego cudownej mikstury” – napisali badacze. Przy okazji warto przypomnieć, że lista prozdrowotnych efektów gorzkiego napoju jest znacznie dłuższa. Kawa m.in: zmniejsza ryzyko zachorowania na cukrzycę typu II, wspomaga metabolizm, łagodzi stany zapalne rozwijające się w organizmie, chroni mózg przed chorobami neurodegeneracyjnymi (czyli powodującymi postępujące uszkodzenie neuronów). Teraz do tego spisu możemy dodać jeszcze jedną, bardzo ważną pozycję. Źródła: BMC Public Health, ScienceAlert Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Na batonikach i czipsach powinny być ostrzeżenia jak na papierosach? Tak uważa znany naukowiec
Prof. Carlos Monteiro z Uniwersytetu São Paulo 15 lat temu wymyślił pojęcie żywność ultraprzetworzona. Dziś stawia radykalny postulat – tego rodzaju produkty powinny być oznaczane tak samo jak paczki papierosów.
W tym artykule: Szkodliwe produkty UPF Co to jest żywność ultraprzetworzona? Nowe sposoby ostrzegania przez UPF Wizyta w sklepie przyszłości. W trudno dostępnym miejscu, niewidocznym na pierwszy rzut oka, znajdują się produkty uznawane za szkodliwe dla ludzkiego zdrowia. Obok papierosów stoją słodycze, gazowane napoje i czipsy. Na wszystkich opakowaniach znajdują się groźnie wyglądające ostrzeżenia. Informują potencjalnych konsumentów o zwiększonym ryzyku zapadnięcia na śmiertelnie niebezpieczne choroby. Czy tak będzie? Gdybyśmy organizowali rzeczywistość zgodnie z wiedzą naukową, wówczas istnieje na to spora szansa. Żywność ultraprzetworzona (ang. ultra-processed food, UPF) z każdym rokiem jest coraz gorzej oceniana przez naukowców. I dlatego właśnie prof. Carlos Monteiro – dietetyk, który wymyślił pojęcie UPF – postuluje, by takie produkty zostały oznaczone równie wyraźnie i jednoznacznie jak papierosy. Szkodliwe produkty UPF Dlaczego? Odpowiedź przynosi choćby szeroko zakrojona analiza, której wyniki opublikowano w lutym 2024 roku w czasopiśmie „BMJ”. Był to przegląd uwzględniający 45 metaanaliz i w sumie obejmujący 10 mln ludzi. Opracowali go eksperci z czołowych instytucji naukowych Stanów Zjednoczonych, Francji i Australii. Wyniki okazały się alarmujące. Spożywanie żywności ultraprzetworzonej powiązano aż z 32 negatywnymi konsekwencjami dla zdrowia. Na tej liście znalazło się powiększone ryzyko zapadnięcia na choroby serca, nowotwory różnego rodzaju, cukrzycę typu II. Produkty UPF powiązano także z pogarszaniem się zdrowia psychicznego i gorszym snem. Oraz ogólnie ze zwiększonym ryzykiem śmierci z różnych przyczyn. Rosnąca popularność UPF napędza również globalną epidemię otyłości. Co gorsza, spożycie UPF stale rośnie. I to na całym świecie. W lutym „Guradian” podawał, że w krajach wysokorozwiniętych – takich jak USA czy Wielka Brytania – żywność ultraprzetworzona stanowi już połowę codziennych posiłków. Dla młodych ludzi pochodzących z biedniejszych regionów udział UPF w diecie sięga nawet 80 proc. Co to jest żywność ultraprzetworzona? Pod tym pojęciem kryją się produkty, które znajdziemy na każdej sklepowej półce. Są to m.in.: słone pakowane przekąski typu paluszki, krakersy, czipsy, słodycze takie jak cukierki czy batoniki, ale także słodkie płatki śniadaniowe, gotowe pakowane posiłki, pizza, hot-dogi, zupy błyskawiczne, słodkie gazowane napoje i napoje energetyczne. Wszystkie te produkty mają dużo soli i cukru, barwników, sztucznych dodatków oraz wzmacniaczy smaku. Ich przygotowanie wymagało złożonej przemysłowej obróbki podstawowych składników. 15 lat temu prof. Monteiro wraz ze współpracownikami opracował skalę klasyfikacji żywności Nova. System ten uwzględniał nie tylko skład żywności, ale i sposób jej przygotowania. I właśnie w skali Nova po raz pierwszy pojawiło się pojęcie żywność ultraprzetworzona. Obok żywności nieprzetworzonej lub przetworzonej w niewielkim stopniu, składników kulinarnych i żywności przetworzonej. Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności To, co kładziemy na talerzu, ma wpływ na jakość i długość naszego życia. Jak duży jest ten wpływ? Naukowcy są zdania, że kontrolując dietę, możemy znacznie przedłużyć sobie życie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-jesc-by-zyc-jak-najdluzej-naukowcy-przedstawiaja-nowy-przepis-na-diete-dlugowiecznosci-fot-getty-images-e3237f5.jpeg" width="938" height="625" alt="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" title="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" /> Nowe sposoby ostrzegania przez UPF Prof. Monteiro uważa, że dotychczasowe metody informowania społeczeństw o szkodliwości UPF nie są już wystarczające. – Aby ograniczyć niebezpieczeństwa związane z UPF, potrzebne są kampanie na rzecz zdrowia publicznego podobne do antytytoniowych – powiedział naukowiec „Guardianowi”. – Reklamy UPF powinny zostać zakazane lub mocno ograniczone. Ponadto należy wprowadzić ostrzeżenia na przodzie opakowań podobne do tych umieszczanych na paczkach papierosów – dodał. Dietetyk wysuwa też inne postulaty. – Należy zakazać sprzedaży UPF w szkołach i placówkach służby zdrowia oraz wysoko opodatkować żywność ultraprzetworzoną. Wygenerowane dochody powinny być przeznaczane na dotowanie świeżej żywności – uważa Monteiro. Jak podaje „Guardian”, wszystkie te pomysły naukowiec przedstawi na konferencji International Congress on Obesity, która odbywa się właśnie w São Paulo. Źródło: Guardian, BMJ. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jak przechowywać warzywa i owoce, żeby przetrwały jak najdłużej? Oto 5 porad naukowców
Specjalista od żywności podpowiada, w jaki sposób należy przechowywać różne warzywa i owoce. Tak, by jak najwolniej dojrzewały i pozostawały jak najdłużej świeże – nawet w upalne dni.
W tym artykule: Unikaj uszkodzonych owoców i warzyw Nie myj warzyw i owoców przed przechowaniem Ziemniaków nie przechowuj z cebulą Nie przesadzaj ze szczelnymi pojemnikami Warzywa i owoce chłódź, mróź i przetwarzaj przed przechowaniem To oczywistość: świeże warzywa i owoce to najzdrowsza żywność, jaką możemy położyć na talerzu. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, by każdego dnia w naszym menu znalazło się 400 g warzyw i owoców. Powinniśmy jeść je kilka razy dziennie. I czym szybciej trafią do naszej kuchni po zebraniu lub zerwaniu, tym lepiej. W idealnym świecie, w którym mielibyśmy nieograniczone środki i nieograniczony czas, codzienna wizyta w zaufanym warzywniaku zapewniłaby nam niezbędną porcję sałaty, pomidorów czy jabłek. Jednak w rzeczywistości – pełnej pośpiechu i absorbujących nas czynności – najczęściej kupujemy na zapas. A później musimy polegać na przechowywaniu żywności. Niby nie jest to trudne. Od czego w końcu mamy lodówki? Jednak nie wszystkie warzywa czy owoce należy od razu po zakupie wrzucać do chłodziarki albo zamrażarki. Niektóre w ogóle nie powinny się tam znaleźć – podpowiada na łamach portalu The Conversation Senaka Ranadheera, specjalista od żywności z University of Melbourne. I podaje kilka rad, co zrobić, by nasz szczypior i pomarańcze przetrwały jak najdłużej. Unikaj uszkodzonych owoców i warzyw Ziemniaki kiełkują nawet zamknięte w spiżarni. To oczywistość, jednak wynika ona z czegoś, co uświadamiamy sobie już niezbyt często. Otóż zarówno w warzywach, jak i w owocach procesy biologiczne nie ustają po ich zebraniu. Nadal produkują one energię ze zgromadzonych węglowodanów i tłuszczy, uwalniając dwutlenek węgla i parę wodną. By warzywa i owoce jak najdłużej zachowały świeżość, musimy postarać się spowolnić te procesy. Co zaczyna się już w momencie wizyty na bazarku. W miarę możliwości wybierajmy warzywa nieobtłuczone i niepęknięte. Nie ma w nich nic złego i nadawałyby się do szybkiego spożycia. Jeśli jednak chcemy użyć ich dopiero po jakimś czasie, lepiej zdecydować się na ich nieuszkodzone odpowiedniki. Nie myj warzyw i owoców przed przechowaniem Mimo różnych porad z internetu to jest zupełnie niepotrzebne. Naturalnie i warzywa, i owoce należy dokładnie umyć przed jedzeniem. Jednak przed włożeniem ich do spiżarni lub lodówki nie ma takiej potrzeby. Tym bardziej że większość z nich została już oczyszczona przed transportem. Kiedy zaś przychodzi do mycia przed jedzeniem, nie należy sięgać po żadne specjalne środki. Ani ocet, ani soda oczyszczona nie są potrzebne. Wystarczy zwykła kranówka, w której "wykąpiemy" rzodkiewkę czy truskawki. Nie obieraj warzyw i owoców! W ich skórkach kryje się mnóstwo zdrowych składników Nie wyrzucaj obierek do śmieci! Skórki owoców i warzyw mogą być bardzo zdrowe. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nie-obieraj-warzyw-i-owocow-w-ich-skorkach-kryje-sie-mnostwo-zdrowych-skladnikow-fot-shutterstock-d4606ec.jpg" width="938" height="626" alt="Nie obieraj warzyw i owoców! W ich skórkach kryje się mnóstwo zdrowych składników (fot. Shutterstock)" title="Nie obieraj warzyw i owoców! W ich skórkach kryje się mnóstwo zdrowych składników (fot. Shutterstock)" /> Ziemniaków nie przechowuj z cebulą Czego nie musimy chować do lodówki? Bananów, cebuli, czosnku, ziemniaków, batatów i dyń (w całości). Im wystarczy kredens albo półka w ciemnej spiżarki. Jednak należy uważać, co przechowujemy obok siebie. Cebula nie powinna znajdować się w tym samym miejscu, co ziemniaki. Dlaczego? Ponieważ cebula wytwarza etylen. Ten gaz sprawia, że ziemniaki psują się szybciej. Z kolei wysoka wilgotność ziemniaków jest zła dla cebuli. To samo dotyczy bananów, jabłek, gruszek i awokado. Wszystkie uwalniają etylen, przyspieszający dojrzewanie sąsiadów. Nie powinny być więc trzymane razem. Chyba, że zależy nam na szybszym dojrzewaniu tych owoców. Nie przesadzaj ze szczelnymi pojemnikami Wszystkie liściaste warzywa, szczypiorek, kalafior czy brokuły najlepiej schować do lodówki, do szuflady przeznaczonej na warzywa i owoce. Można je schować do perforowanych torebek foliowych, ale nie do szczelnych pojemników. Dla warzyw ważne jest zachowanie wilgoci. Jednak nie można ich kompletnie odciąć od obiegu powietrza. Jeśli tak się stanie, wydzielany przez nie dwutlenek węgla sprawi, że zaczną brzydko pachnieć i się psuć. Warzywa i owoce chłódź, mróź i przetwarzaj przed przechowaniem Co powinniśmy chować do lodówki poza warzywami? Także niektóre owoce. Jabłka i cytrusy przez krótki czas możemy zostawić na kredensie. Jednak na dłużej warto schować je w chłodziarce. Odwrotnie zaś jest z arbuzami – jeśli będziemy je przechowywać w zimnie dłużej niż trzy dni, mogą stracić smak i czerwony kolor. Ranadheera podpowiada również, by niektóre warzywa i owoce przetwarzać. Puree z dojrzałych bananów może stać w temperaturze 4 st. C nawet dwa tygodnie. Z kolei zapakowana próżniowo fasolka wytrzyma wytrzyma w lodówce ponad rok. Inne rady? W miarę możliwości nie powinniśmy przesadzać z kupowaniem na zapas. Wtedy mamy pewność, że nie będziemy marnować żywności. Również w miarę możliwości warto spróbować hodować własne zioła czy warzywa, choćby w doniczce na balkonie. Wówczas nie będziemy musieli martwić się ich przechowywaniem. Źródło: The Conversation. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Dieta ketogeniczna nie jest dietą cud. Najnowsze badania udowadaniają, że może prowadzić do raka
Dieta ketogeniczna pomaga w utracie zbędnych kilogramów, dlatego cieszy się dużą popularnością. Decydując się na nią, należy jednak pamiętać o tym, że jej wpływ na funkcjonowanie organizmu nie jest jednoznaczny. Najnowsze badania sugerują, że dieta ta może zwiększać ryzyko wystąpienia nowotworów.
W tym artykule: Czy dieta ketogeniczna jest zdrowa? Nadmiar tłuszczy a ryzyko raka Czym jest zdrowe odżywianie? Wraz z rosnącą świadomością na temat tego, jak poszczególne pokarmy wpływają na nasz wygląd i samopoczucie, na popularności zyskują coraz to nowe diety. Już od dłuższego czasu szczególnym zainteresowaniem konsumentów i badaczy cieszy się m.in. dieta ketogeniczna, czyli dieta keto. Plany odżywiania oparte na niej są bogate w tłuszcze i ubogie w węglowodany. Taki sposób odżywiania ma wprowadzić organizm w stan metaboliczny znany jako ketoza. Wówczas głównym źródłem energii stają się tłuszcze, co ma prowadzić nie tylko do szybkiej utraty wagi, ale też lepszej kontroli poziomu cukru we krwi i wzrostu energii. Czy dieta ketogeniczna jest zdrowa? Oprócz utraty wagi dieta ketogeniczna wykazała również potencjalne korzyści w leczeniu schorzeń neurologicznych, takich jak epilepsja. Nowe badania sugerują możliwy pozytywny wpływ na pracę układu krążenia. Za wcześnie jednak aby nazywać taki sposób odżywiania dietą cud. Badania na temat jej wpływu na zdrowie są niejednoznaczne. Jak ustalił zespół badawczy z University of Texas Health Science Center at San Antonio, dieta wysokotłuszczowa powoduje gromadzenie się uszkodzonych komórek w narządach. To z kolei może przyspieszać starzenie się organizmu, zwiększając ryzyko wystąpienia chorób serca i nowotworów. Opisane wnioski są efektem badań na myszach laboratoryjnych. Grupa naukowców prowadzona przez Davida Giusa poddała sześć myszy diecie ketogenicznej. Przez trzy tygodnie ponad 90 procent przyswajanych przez gryzonie kalorii pochodziło z tłuszczów. Kalorie z węglowodanów zawierały się w niecałym procencie dziennej dawki. W tym samym eksperymencie udział brała też grupa kontrolna myszy. Te z kolei karmiono standardową dietą. W niej większość kalorii (58%) pochodziła z węglowodanów, a z tłuszczów zaledwie 17%. Kolejnym etapem badania była analiza próbek tkanek serca, nerek, wątroby i mózgu myszy. Naukowcy skupili się na poszukiwaniu starzejących się komórek, które mogą być jeszcze bardziej szkodliwe dla organizmu niż obumarłe. To dlatego, że wchodzą w stan nazywany przez badaczy „stanem zombie”. Wówczas uwalniają toksyny odpowiadające za przewlekłe stany zapalne. Nadmiar tłuszczy a ryzyko raka I tu pojawiły się wyraźne różnice między myszami na diecie keto a tymi na diecie standardowej. U gryzoni z pierwszej grupy zaobserwowano znacznie więcej starzejących się komórek, szczególnie w nerkach. Wyniki badania sugerują zatem, że dieta ketogeniczna może przyspieszać starzenie się poszczególnych narządów. To z kolei ma przekładać się na zwiększenie ryzyka zachorowania na choroby serca, nowotwory lub cukrzycę. Na szczęście badacze zauważyli też, że powrót myszy do standardowej diety znacząco poprawił ich rokowania i opóźnił starzenie się komórek. Cytowany przez serwis New Scientist Russell Jones z Instytutu Van Andela w Michigan podkreśla, że wyników mysiego badania nie można w stu procentach przenieść na ludzkie realia. Chociażby ze względu na odmianę diety ketogenicznej, jaką narzucono gryzoniom. – Przestrzegały diety składającej się w 90% z tłuszczu, a u ludzi byłoby to praktycznie niemożliwe – tłumaczył. Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności To, co kładziemy na talerzu, ma wpływ na jakość i długość naszego życia. Jak duży jest ten wpływ? Naukowcy są zdania, że kontrolując dietę, możemy znacznie przedłużyć sobie życie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-jesc-by-zyc-jak-najdluzej-naukowcy-przedstawiaja-nowy-przepis-na-diete-dlugowiecznosci-fot-getty-images-e3237f5.jpeg" width="938" height="625" alt="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" title="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" /> Czym jest zdrowe odżywianie? W podsumowaniu badania opisanego szczegółowo na łamach „Science Advances” David Gius zauważył, że dieta ketogeniczna prawdopodobnie nie jest przeznaczona dla wszystkich. Warto też robić sobie od niej przerwy. I to akurat nie powinno nikogo dziwić. Eksperci regularnie przypominają, że najlepsza dieta to zbilansowana dieta. Np. śródziemnomorska lub nordycka. Przed wprowadzeniem większych zmian w codziennych posiłkach, dobrze jest skonsultować się z lekarzem. Tyczy się to również diet roślinnych. Niedawno opublikowane wyniki 20-letniej metaanalizy wykazały, że diety oparty na warzywach i roślinach mogą nieść konkretne korzyści dla ludzkiego organizmu. Badania z ostatnich 20 lat nie były jednak jednoznaczne, co sugeruje, że nie u każdego zamiana mięsa na soję i groch może przynieść takie same efekty. Źródło: „Science Advances”. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Zapach moczu po szparagach to nie powód do niepokoju. Wyjaśniamy, skąd się bierze
Skąd bierze się charakterystyczny zapach moczu po szparagach? To nieszkodliwa reakcja na związki siarki przetworzone przez organizm. Szparagi to zdrowe i wartościowe warzywo.
W tym artykule: Zapach moczu po szparagach Ciekawostki o szparagach Szparagi – informacje praktyczne W maju rozpoczyna się sezon na szparagi. Szparag lekarski (Asparagus officinalis), spokrewniony z liliami, jest jednym z pierwszych wiosennych warzyw. Uprawia się go i spożywa na całym świecie od tysięcy lat. To roślina wymagająca wiele pracy – pędy trzeba zbierać ręcznie. Dziś największym światowym producentem szparagów są Chiny. Zapach moczu po szparagach Wielu miłośników szparagów zauważyło, że ich jedzenie ma pewien efekt uboczny. Mianowicie zapach moczu po szparagach staje się dziwny. Jest charakterystyczny, mocno kapuściany, ostry. Dlaczego mocz po szparagach brzydko pachnie? Kluczową substancją jest zawarty w tym warzywie kwas asparagusowy, zwany też kwasem szparagowym. – To nieszkodliwa dla organizmu substancja z grupy kwasów organicznych, która zawiera atomy siarki. Efektem przemian tego kwasu w naszym układzie pokarmowym jest powstanie metabolitów, które z łatwością są wydalane z naszego organizmu w moczu. To właśnie ich obecności przypisuje się charakterystyczny zapach moczu po szparagach – wyjaśnia dr Małgorzata Starowicz z Zakładu Chemii i Biodynamiki Żywności IRZiBŻ PAN w Olsztynie. Trufle, ostrygi i gwiazdki Michelin, czyli prawdziwe oblicze chorwackiej kuchni [FOTOGALERIA] Chorwacka kuchnia bazuje na tym, co najlepsze, czyli produktach lokalnych i sezonowych. Świeże ryby i owoce morza, wyśmienita oliwa z oliwek, autochtoniczne szczepy winorośli, dzikie szparagi, ... Chodzi o takie substancje, jak metanotiol, siarczek dimetylu, sulfotlenek dimetylu i dimetylsulfon. Są one nieszkodliwe dla zdrowia. Dlatego dziwny zapach moczu po szparagach nie powinien nas niepokoić. Co ciekawe, nie wszyscy ludzie czują ów zapach. Tę zdolność ma przeciętnie 22% ludzi. Np. od 30 do 50 proc. Amerykanów nie wyczuwa wspomnianych związków siarkowych w moczu. Wyczuwają go natomiast niemal wszyscy mieszkańcy Chin i Izraela. Dlaczego? Ma to związek z niegroźną mutacją genetyczną – tzw. polimorfizmem pojedynczego nukleotydu w genach receptorów węchu. Ciekawostki o szparagach Sugestywny kształt warzywa sprawił, że w przeszłości przypisywano mu szczególne właściwości lecznicze i uznawano za afrodyzjak. Oto garść przykładów: Legendarna „Kamasutra” zaleca spożywanie pasty ze szparagów z mlekiem. Miał to być zastrzyk energii dla osłabionych kochanków. W Europie w czasach renesansu szparagi były uznawane za lekarstwo na zaburzenia erekcji. „Mikstura z korzeni szparagów gotowana w winie i przyjmowana podczas postu przez kilka poranków wzbudza pożądanie u mężczyzny i kobiety, niezależnie od tego, że niektórzy twierdzą inaczej” – twierdzi Nicholas Culpeper w dziele „Complete Herbal” z 1653 r. W XIX wieku we Francji pan młody spożywał trzy dania ze szparagów w czasie wesela. Miało to sprawić, że podczas nocy poślubnej stanie na wysokości zadania. Miłośnikiem szparagów był Juliusz Cezar. Za czasów Oktawiana Augusta istniała „flota szparagowa”, czyli łodzie przeznaczone do transportu szparagów. Rzymianie gotowali je al dente. Król Ludwik XIV, fanatyczny ogrodnik, miał 6000 sadzonek szparagów w szklarniach w ogrodzie kuchennym Pałacu Wersalskiego. Dzięki temu na francuskim dworze jadało się szparagi już w grudniu. Tradycję kontynuował Ludwik XV. Jego metresie, Madame de Pompadour, przypisuje się opracowanie przepisu na „holenderskie” szparagi. Były to pędy białej odmiany z fioletowymi końcówkami serwowane w maślanym sosie. Nawiasem mówiąc, uwodzicielski fiolet był także kolorem bielizny Madame de Pompadour. Szparagi – informacje praktyczne Jak kupować szparagi? Kupuj długie pędy z zamkniętymi, twardymi czubkami. Na rynku można dostać szparagi o różnych grubościach i kolorach (zielone, fioletowe i białe). Wybierz takie, które ci najbardziej odpowiadają. Dlaczego warto jeść szparagi? Szparagi zawierają witaminę K (już cztery pędy dostarczą ci niezbędnej dziennej dawki), która jest ważna dla krzepliwości krwi i zdrowia kości. Mają też dużo błonnika i są świetnym źródłem glutationu, jednego z najlepszych pogromców raka, jakie ma do dyspozycji organizm. Ponadto obfitują w karotenoidy – luteinę i zeaksantynę – o właściwościach przeciwutleniających. Jak przyrządzać szparagi? Dolne części szparagów są dość włókniste. Możesz obierać te końcówki, by usunąć zdrewniałe fragmenty. Albo zginać każdy pęd do momentu, gdy pęknie – odłamie się w miejscu, gdzie jest miękki. Najprostszą metodą przygotowania jest gotowanie na parze, które wydobywa słodki smak szparagów. Możesz również marynować je albo zjadać na surowo. Spróbuj usmażyć szparagi na odrobinie oliwy. Możesz i podać je zawinięte w wędzonego łososia lub przykryć sadzonym jajkiem, tworząc danie na sposób francuski. Nie wyrzucaj końcówek – dodane do zupy wzbogacą jej smak. Źródła: archiwum NG, Nauka w Polsce, National Geographic.
Czy czekolada jest zdrowa? Spożywali ją już Majowie, do dziś jest doceniana
Czy czekolada jest zdrowa? – na przestrzeni ostatniego dziesięciolecia pojawiło się wiele publikacji medycznych i dietetycznych przypuszczalnie potwierdzających takie jej działanie. Niemal wszystkie przytaczane w nich badania dotyczą jednak tylko jednego jej rodzaju.
W tym artykule: Masło kakaowe, czyli cukiernicza rewolucja Czekolada czekoladzie nierówna Co jest zaklęte w ziarnie kakao? Czy czekolada jest zdrowa? Alkaloidy w czekoladzie Nowe badania na temat czekolady Co zawiera ziarno kakaowe? Ponad połowę ciężaru przetworzonych i pozbawionych łupiny nasion stanowi tłuszcz, jakkolwiek proporcje zmieniają się w zależności od odmiany kakaowca oraz warunków wzrostu. Masło kakaowe, czyli cukiernicza rewolucja Tłuszcz otrzymywany dzięki poddaniu ziarna mechanicznej obróbce metodą wynalezioną w zeszłym stuleciu przez van Houtena nosi nazwę masła kakaowego. Z pozostałych makuchów kakaowych robi się kakao. Masło kakaowe stanowi cenny towar, ponieważ oprócz roli, jaką odgrywa w produkcji wysokowartościowej czekolady, znajduje wiele zastosowań w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym. Właściwością, która czyni je użytecznym, jest to, że rozpuszcza się w temperaturze nieco poniżej ciepłoty ludzkiego ciała oraz bardzo wolno jełczeje. Co do kulinarnych funkcji masła kakaowego, to wszystko zależy tutaj od dobrej woli wytwórcy czekolady. Jeżeli zależy mu na czekoladzie wysokiej jakości, dodaje on masło kakaowe do innej wysokowartościowej czekolady w trakcie produkcji, by podniosło ono smak wyrobu. Czasami dodaje się podwójną ilość masła, by masa była bardziej gładka, ale prawdziwi koneserzy zwracają większą uwagę na zawartość kakao. Czekolada czekoladzie nierówna Wytwórca, który ma niezupełnie uczciwe intencje, produkuje to, co szanujący się chocolatiers nazywają „wyrobem czekoladopodobnym”. Jedynie w 15 procentach składa się on z kakao (podczas gdy czekolada naprawdę wysokiej jakości miewa aż do 70 procent kakao). Pozostałe składniki to cukier, mleko w proszku oraz tańszy stały tłuszcz roślinny. Cenne masło kakaowe sprzedaje się pod postacią innych wyrobów. Osiemnasto- i dziewiętnastowieczne książki kucharskie ciągle ostrzegają przed fałszowaną czekoladą. Zamiast kakao dodawano najrozmaitsze substancje, poczynając od pyłu ceglanego po minię. Masło kakaowe zastępowano tańszym olejem ze słodkich migdałów, szpikiem kostnym lub smalcem. Miejmy nadzieję, że przynajmniej pył ceglany i minia nie kryją się w naszej czekoladzie. Co jest zaklęte w ziarnie kakao? Oprócz tłuszczu każde ziarno kakaowe zawiera poniżej 10 procent białka i skrobi. Jednak to pozostałe setki składników ziarna powodują tak zróżnicowane opinie o czekoladzie. Są one do tego stopnia odmienne, że czasami można by się nie domyślić, że dwie osoby piszą o tym samym. Kiedy oznajmiają, że „czekolada zawiera to czy tamto”, często nie mamy pojęcia, czy chodzi im o zawartość surowych nasion kakaowca, przetworzonego ziarna, czy może nasion określonej odmiany; o zwykły batonik czy o kuwerturę zawierającą wysoki procent masła kakaowego, która pokrywa wysokiej klasy wyrób. Czy czekolada jest zdrowa? Właściwie literatura dotycząca rzeczywistego składu kakao przywodzi na myśl opowieść o ślepcach, którzy opisywali słonia. Poglądy medycyny na czekoladę są bardzo zróżnicowane. Niektórzy lekarze uważają ją za środek antydepresyjny, wchodzący w reakcje z żeńskimi hormonami i wywołujący przez to przedmiesiączkowe łaknienie czekolady. Czekolada jak piwo? Teraz to możliwe Piwo-lada? Czemu nie! Wszystko za sprawą specjalnych odmian drożdży, które zagnieżdżają się w fermentującym kakao. Inni jednak nie dostrzegają tych skutków. Najobszerniejszą pracą medyczną poświęconą czekoladzie jest wydana w 1990 roku książka francuskiego lekarza Hervé Roberta „Les vertus thérapeutiques du chocolat”. Ku swemu zadowoleniu nie znajduje on potwierdzenia opinii, że czekolada może być przyczyną tak nieprzyjemnych dolegliwości, jak migrena, trądzik, otyłość i próchnica. Przeciwnie: okazuje się, że kofeina, teobromina, serotonina i fenyloetyloamina, które zawiera czekolada, czynią z niej środek tonizujący, antydepresyjny, działający przeciwstresowo i wzmagający odczuwanie przyjemności, łącznie z przyjemnością płynącą z uprawiania seksu. Serotonina jest wytwarzanym przez mózg hormonem poprawiającym nastrój. Fenyloetyloamina przypomina inne substancje odpowiedzialne w mózgu za zmiany nastroju. Przyszłe badania być może wykażą, czy czekolada naprawdę działa jak afrodyzjak. Opinia ta sięga czasów podboju Meksyku przez Europejczyków; czy jednak kiedykolwiek istniała na świecie rzecz nadająca się do jedzenia, która w swoim czasie nie cieszyłaby się gdzieś podobną opinią? Wiadomo, że dwie z substancji wymienionych przez doktora Roberta, stanowiące 1 do 2 procent wagi kakao, mają wpływ na fizjologię człowieka, choć wywołują skutki niezupełnie takie, jakie opisał. Są to alkaloidy, a dokładniej metyloksantyny – kofeina i teobromina. Alkaloidy w czekoladzie Czym są alkaloidy? To substancje pochodzenia roślinnego, skomplikowane pod względem składu chemicznego, które występują u około 10 procent roślin na świecie. Nie jest jasne, jakie korzyści ewolucyjne rośliny czerpią z ich istnienia. W reakcjach z kwasami alkaloidy tworzą sole i mają wpływ na fizjologię spożywających je zwierząt. Dwunożne zwierzęta gonią zapamiętale za niektórymi z nich. Dwa alkaloidy, które zawdzięczają czekoladzie jej amatorzy w Starym Świecie, to teobromina oraz bardziej znana kofeina. Teobromina występuje w świecie roślin dość skąpo: jedynie u dziewiętnastu gatunków, należących w większości do rodziny zatwarowatych (Sterculiaceae) i marzanowatych (Rubiaceae). Znajduje się ona, obok kofeiny, w pochodzących z Afryki orzeszkach kola, które użyczyły swej nazwy – i alkaloidu – najpierw jednemu, a potem całej rodzinie napojów orzeźwiających. Teobrominę zawiera osiem gatunków z rodzaju Theobroma, podobnie jak Camellia sinensis, z której robi się herbatę, oraz sześć gatunków z rodzaju Coffea, łącznie z krzewem kawowym. A także ostrokrzew paragwajski (Ilex paraguariensis), źródło yerba mate – kolejnego napoju dodanego przez Nowy Świat do zestawu napitków zawierających alkaloidy – południowoamerykańskiej herbaty, którą z okutej srebrem tykwy trzeba pić za pomocą srebrnej rurki z dziureczkami. Nowe badania na temat czekolady Na przestrzeni ostatniego dziesięciolecia pojawiła się znacząca liczba publikacji medycznych i dietetycznych oraz doniesień medialnych na temat przypuszczalnie prozdrowotnego wpływu czekolady. Niemal wszystkie przytaczane w nich badania dotyczą czekolady ciemnej, a nie mlecznej. Ciemna czekolada to niewiarygodnie złożona substancja, zawierająca ponad pięćset, a niewykluczone, że nawet siedemset różnych składników (dlatego właśnie nigdy nie udało się jej sztucznie zsyntetyzować). Oddziaływanie większości z nich na ciało człowieka pozostaje nieznane – dlatego właśnie wobec tego rodzaju rewelacji należałoby zachować zdrowy sceptycyzm. Przede wszystkim dobra wiadomość jest taka, że ciemna czekolada – jak powiedziałby Hipokrates – „po pierwsze – nie szkodzi”, przynajmniej ludziom. Zawiera ona bardzo mało kofeiny: w zwykłej, ważącej sto gramów tabliczce dobrej czekolady, czyli takiej, która zawiera co najmniej 50 procent miazgi kakaowej, jest tego alkaloidu tylko tyle, ile w filiżance kawy americano. To prawda, że masło kakaowe składa się głównie z tłuszczów nasyconych, ale są to w większości trójglicerydy kwasu stearynowego, które – jak wykazano – nie mają wpływu na poziom cholesterolu we krwi. Nie ma bezpośredniego związku między jedzeniem czekolady a rozwojem chorób serca. Ciemna czekolada nie wywołuje cukrzycy, próchnicy zębów czy trądziku ani nie powoduje bólów głowy, co jej się czasami przypisuje. Jeżeli zaś chodzi o otyłość u tak zwanych czekoladoholików, to jest ona prawdopodobnie skutkiem nadmiernego spożywania czekolady mlecznej, która zawiera dużo cukru, w połączeniu z pozbawionym ruchu stylem życia. Teobromina, drugi występujący w czekoladzie alkaloid, podobno poprawia nastrój; wiadomo też, że rozszerza naczynia krwionośne, działa pobudzająco oraz moczopędnie. Łatwo przyswajalna dla człowieka, nawet w dużych ilościach, jest szkodliwa (a nawet śmiertelnie trująca) dla psów i kotów. U małych i średnich zwierząt wywołuje konwulsje i potrafi nawet doprowadzić do śmierci. Należy zawsze dbać, żeby nie miały one nigdy dostępu do ciemnej czekolady w żadnej postaci. Jak ostrzegają Nathaniel Bletter i Douglas C. Daly, „doniesienia o leczniczych właściwości panaceum w postaci czekolady należy traktować z pewną dozą sceptycyzmu”. Niemniej ciemna czekolada prawdopodobnie jest dla człowieka dobra. Niewątpliwie tak właśnie uważali starożytni Majowie: ich królewscy władcy podczas uczt konsumowali ogromne ilości czekolady, a jak wynika z danych archeologicznych, byli znacznie zdrowsi i żyli o wiele dłużej od swoich pozbawionych czekolady poddanych. To jest przedruk z książki autorstwa Michael Douglas Coe, Sophie Coe pt. „Prawdziwa historia czekolady”, której premiera odbędzie się 15 maja 2024 r. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.