Capri zachwyca historią i przyrodą. To wyspa o dwóch obliczach
Capri – niewielka wyspa „wyrastająca” z błękitnych głębin Morza Tyrreńskiego u południowych wrót Zatoki Neapolitańskiej – od lat stanowi synonim luksusu. Należy jednak podkreślić, że to wyjątkowe miejsce ma jeszcze jedno oblicze – autentyczniejsze i naturalniejsze. Czym zachwyca ta włoska wyspa? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Biała wyspa na lazurowym morzu Od prehistorycznych gigantów po cesarską stolicę Dwa oblicza wyspy Przyroda i atrakcje naturalne Mimo skromnej, bo wynoszącej zaledwie 10,4 kilometra kwadratowego powierzchni, Capri przyciąga turystów z całego świata. Trudno się temu dziwić. Ta niewielka wyspa skrywa niezwykle bogatą i odległą historię, której ślady są tam widoczne do dziś. Jeżeli dodamy do tego wspaniałą przyrodę, otrzymamy destynację kompletną, oferującą wszystko, co definiuje udany urlop. Biała wyspa na lazurowym morzu Capri wyłania się z Morza Tyrreńskiego, w obszarze Zatoki Neapolitańskiej. Znajduje się naprzeciwko Półwyspu Sorrentyńskiego, od którego w czasach prehistorycznych została oddzielona w wyniku procesów geologicznych. Mówimy tu o formacji o charakterze górzystym, zdominowanej przez surowy krajobraz wapienny. To właśnie ta cecha najbardziej odróżnia ją od sąsiednich wysp Zatoki Neapolitańskiej, takich jak Ischia czy Procida, mających pochodzenie wulkaniczne. Morfologia i struktura terenu Capri jest zbudowana głównie z wapieni. Najwyższym punktem jest Monte Solaro, wzniesienie o wysokości 589 metrów n.p.m. Krajobraz charakteryzuje się stromymi klifami, licznymi grotami morskimi i charakterystycznymi iglicami skalnymi znanymi jako Faraglioni. Podział administracyjny W kontekście administracyjnym, ten niewielki skrawek lądu jest częścią miasta metropolitalnego Neapol w regionie Kampania. Wyspa jest podzielona na dwie odrębne gminy (comuni), które od 1496 roku funkcjonują na równych prawach: Capri – obejmuje centrum i wschodnią część wyspy. Jest to obszar bardziej zurbanizowany, skupiony wokół słynnej Piazzetty i portu Marina Grande; Anacapri – znajduje się w zachodniej, wyższej części wyspy. Charakteryzuje się większym spokojem, rozproszoną zabudową i bezpośrednim dostępem do Monte Solaro. Od prehistorycznych gigantów po cesarską stolicę Dzieje wyspy sięgają prehistorii. Najstarsze ślady obecności człowieka na Capri sięgają neolitu i epoki brązu. August i Tyberiusz W 29 roku p.n.e., zafascynowany pięknem wyspy Oktawian przejął ją od Neapolu w zamian za Ischię. Powstały tam wówczas luksusowe rezydencje, świątynie i akwedukty, przekształcające wyspę w prywatny kurort. To właśnie podczas prac fundamentowych pod jedną z jego willi odkryto ogromne skamieniałe kości wymarłych ssaków, które August polecił wystawić w swoim ogrodzie jako „szczątki gigantów”. Następca Oktawiana Augusta, Tyberiusz, wyniósł Capri do rangi administracyjnego centrum imperium. W 27 r. n.e. cesarz na stałe osiadł na wyspie, skąd zarządzał Rzymem aż do swojej śmierci w 37 r. n.e. Tacyt podaje, że Tyberiusz wybudował dwanaście willi, z których najbardziej imponującą była Villa Jovis. Motywacją do tej izolacji była niechęć do politycznych intryg Rzymu i lęk przed zamachem. Swetoniusz i inni kronikarze opisywali życie Tyberiusza na wyspie jako pasmo rozpusty i okrucieństwa, jednak współcześni historycy skłaniają się ku tezie o jego skromnym i pustelniczym trybie życia. Negatywne przekazy uznają natomiast za element „czarnej legendy”, stworzonej przez jego przeciwników. Czas najazdów Po upadku Rzymu, Capri stało się terytorium podległym Księstwu Neapolu, a później – Amalfi. Okres ten cechował się ciągłym zagrożeniem ze strony piratów i Saracenów. W rezultacie tamtejsza ludność musiała porzucić swoje nadbrzeżne osady i przenieść się na płaskowyże. W XVI wieku wyspa doznała dotkliwych zniszczeń podczas najazdów osmańskich admirałów: Barbarossy Hayreddina Paszy i Turguta Reisa. W okresie wojen napoleońskich Capri przechodziło z rąk do rąk między Francuzami i Brytyjczykami. W 1806 roku wyspę zajęły wojska Napoleona, jednak niebawem została ona odbita przez flotę angielską pod dowództwem sir Sidneya Smitha. Brytyjczycy silnie ufortyfikowali Capri, ale nie zdało się to na wiele. W 1808 roku francuski generał Lamarque zdołał ją odzyskać, przeprowadzając śmiały desant na klifach Anacapri, co zaskoczyło obrońców koncentrujących się na portach Marina Grande i Marina Piccola. Dwa oblicza wyspy Choć połączone wspólną historią, Capri i Anacapri wykształciły odmienne charaktery, które do dziś definiują turystyczne i społeczne życie wyspy. Centrum włoskiej elegancji Sercem gminy Capri jest Piazza Umberto I, powszechnie znana jako Piazzetta. Choć niewielka, zyskała miano „salonu świata”. Historyczny rynek rybny i warzywny dziś stanowi kosmopolityczny punkt spotkań. Ta transformacja rozpoczęła się w latach 30. XX wieku, kiedy Raffaele Vuotto wystawił stoliki swojej kawiarni na plac, zapraszając do wypoczynku na świeżym powietrzu. Nad placem dominuje Torre dell’Orologio – charakterystyczna wieża zegarowa, która niegdyś była dzwonnicą katedry św. Stefana. W pobliżu znajduje się Certosa di San Giacomo – czternastowieczny klasztor kartuzów, będący przykładem surowej architektury sakralnej. Spokój i autentyczność Anacapri, zlokalizowane na wyższym płaskowyżu, zachowało bardziej autentyczny, rzemieślniczy charakter. Przez wieki jedynym połączeniem między tą częścią a resztą wyspy były Schody Fenickie – niemal 1000 stopni wykutych w skale, prowadzących z Marina Grande do bram miasta. Jednym z najważniejszych punktów na mapie Anacapri jest Villa San Michele, dzieło Aksela Munthe. Szwedzki lekarz i pisarz wybudował swoją posiadłość na ruinach starożytnej willi Tyberiusza i średniowiecznej kaplicy, kierując się wizją domu „otwartego na słońce, wiatr i głos morza”. Rezydencja, otoczona wspaniałymi ogrodami, mieści bogatą kolekcję starożytnych artefaktów, w tym rzymskie popiersia, mozaiki i egipskiego sfinksa spoglądającego w stronę morza. Munthe był też prekursorem ochrony przyrody, wykupując zbocza góry Barbarossa, aby stworzyć tam rezerwat dla ptaków migrujących. Innym skarbem Anacapri jest kościół św. Michała Archanioła, słynący z majolikowej posadzki z 1761 roku, przedstawiającej scenę wygnania Adama i Ewy z Raju. Kolejnym istotnym obiektem jest Casa Rossa, dawna rezydencja amerykańskiego pułkownika Johna Claya MacKowena, w której dziś prezentowane są rzymskie rzeźby odnalezione na dnie Lazurowej Groty. Przyroda i atrakcje naturalne Capri obfituje w formacje, które bez wątpienia można nazwać turystycznymi ikonami. Lazurowa Grota To najbardziej znana jaskinia morska wyspy, której ponowne odkrycie w 1826 roku przez Augusta Kopischa zapoczątkowała erę nowoczesnej turystyki na Capri. Grota ma około 60 metrów długości i 25 metrów szerokości, a jej wejście mierzy zaledwie metr wysokości. Niezwykły błękit wody wynika z faktu, że światło słoneczne wpada do środka przez duży podwodny otwór, co powoduje odfiltrowanie czerwonych fal świetlnych i iluminację wnętrza intensywnym błękitem. Faraglioni i błękitna jaszczurka Trzy iglice skalne Faraglioni, wznoszące się na wysokość około 100 metrów n.p.m., to „strażnicy” południowego wybrzeża. Każda ze skał ma swoją nazwę: Stella (najbliższa lądu), Faraglione di Mezzo (z charakterystycznym łukiem, przez który mogą przepływać łodzie) i Faraglione di Fuori (znany również jako Scopolo). Skały Faraglioni są jedynym miejscem na świecie, gdzie występuje Podarcis siculus coeruleus. Dzięki izolacji ta piękna jaszczurka przybrała barwę intensywnego błękitu. Monte Solaro i Via Krupp Miłośnicy zachwycających krajobrazów powinni zdecydować się na wjazd wyciągiem krzesełkowym na Monte Solaro. Rozpościera się stamtąd niesamowity widok na Zatokę Neapolitańską i wybrzeże Kampanii. Z kolei Via Krupp to arcydzieło inżynierii z początku XX wieku. Wykuta w skale droga serpentynami łączy Ogrody Augusta z ośrodkiem Marina Piccola. Została zamówiona przez niemieckiego przemysłowca Friedricha Alfreda Kruppa, który chciał mieć bezpośrednie połączenie między swoją rezydencją w hotelu Quisisana a portem, gdzie kotwiczył swój jacht. Po latach renowacji droga została ponownie otwarta w 2023 roku. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Rafa koralowa w Europie! Zaskakujące odkrycie u wybrzeży Włoch
To żaden żart ani instalacja artystyczna. Włosi rzeczywiście odkryli rafę koralową w wodach Morza Śródziemnego. Dotarcie do koralowców nie jest jednak proste i wymaga zejścia aż na 500 metrów w dół.
To już druga taka rafa koralowa odkryta w pobliskich wodach Półwyspu Apenińskiego. Pierwszą odnaleziono w 2019 r w rejonie turystycznego miasta Monopoli, w regionie Apulia. Dokonał tego zespół naukowców z Uniwersytetu Bari Aldo Moro. Znaleziska znacząco różnią się od siebie. Formacja z 2019 r. znajduje się na głębokości 30–50 metrów, natomiast ta znaleziona niedawno rozpościera się ok. 500 metrów pod poziomem morza. Gdzie została odnaleziona rafa? Nowa rafa głębinowa leży u wybrzeży południowych Włoch, w obrębie Zatoki Neapolitańskiej, będącej częścią Morza Tyrreńskiego. Dokładniej rzecz biorąc, koralowce znajdują się w kanionie Dohrna – jednym z głębszych podwodnych kanionów w całym basenie Morza Śródziemnego. Kanion ten rozpoczyna się zaledwie kilka kilometrów od brzegu, na głębokości ok. 100 metrów, i opada później nawet do 1000 metrów w głąb morza. Kremowy kuzyn Nowo odkryta formacja koralowców różni się od swoich krewnych znanych m.in. z australijskiej Wielkiej Rafy Koralowej. Nie dostrzeżemy tu jaskrawych barw kojarzących się z tropikalnymi ekosystemami. Dzieje się tak z powodu braku glonów Zooxanthellae, typowych dla ciepłych wód Morza Koralowego. Zooxanthellae zawierają specjalne barwniki fotosyntetyczne o odcieniach żółci, brązu, zieleni i czerwieni. W tropikach, gdzie rafa jest dobrze oświetlona, mogą one przeprowadzać fotosyntezę, nadając koralowcom intensywne kolory. W przypadku rafy z Morza Śródziemnego, głębokość, na której znajdują się koralowce, jest zbyt duża, by docierało tam światło słoneczne. Włoska formacja żywi się poprzez filtrację materii organicznej – planktonu – unoszącej się w prądach oceanicznych, a nie dzięki fotosyntezie. W efekcie formacje przybierają zdecydowanie bardziej stonowane, kremowe barwy. Najpopularniejszym twardym koralowcom głębinowym o beżowych odcieniach towarzyszą czarne koralowce oraz rosnące pojedynczo korale samotne. 80-metrowa rafa Rafa rozwija się na stromych ścianach podmorskiego kanionu Dohrna. Ten żyjący element dna morskiego rozciąga się na ponad 80 metrów wysokości, a niektóre koralowe narośla przekraczają nawet 2 metry szerokości. Koralowce nie tworzą jednolitej struktury charakterystycznej dla innych formacji, lecz układają się kaskadowo, pnąc się po całej długości 80-metrowej ściany kanionu. Na najgłębszych poziomach występują najstarsze siedliska, często już przekształcone w osady wapienne. Środkowa partia to obszar największej gęstości korali, gąbek i czarnych koralowców – panują tu najlepsze warunki przepływu wody. Co oznacza odkrycie rafy? Mimo że rafa, ze względu na swoją głębokość, nie wpłynie na popularyzację turystyczną okolic Neapolu, może nadać nowy kierunek badaniom oceanograficznym w Morzu Śródziemnym. W przeciwieństwie do turystów, specjalne badawcze roboty będą mogły zejść na głębokość 500 metrów, w celu przeprowadzenia kolejnych analiz powierzchni rafy głębinowej. Kierownik misji, która stoi za głębinowym znaleziskiem, Giorgio Castellan, mówi, że odkrycie ma kluczowe znaczenie dla pogłębienia wiedzy o funkcjonowaniu i zasięgu głębinowych siedlisk koralowych, szczególnie w kontekście planowania ich ochrony i odtwarzania. Dzięki nowo odkrytej rafie będziemy mogli w łatwiej przygotować się na kolejne eksploracje dna morza oraz w przyszłości zaprojektować działania gospodarki przyrodniczą z myślą o ochronie żyjących elementów dna morskiego. Źródła: TVN24, Reuters Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Plaże w Neapolu, które znają tylko miejscowi – najpiękniejsze kąpieliska Kampanii
Neapol plaże to nie tylko miejsce do opalania – to podróż przez malownicze zatoki, historyczne kąpieliska i ukryte perełki nad Morzem Tyrreńskim. Odkryj, gdzie w Kampanii warto zatrzymać się na słoneczny relaks z widokiem na Capri i Wezuwiusz.
Spis treści: Dlaczego warto odwiedzić plaże w Neapolu? Najpiękniejsze plaże w Neapolu Plaże w okolicach Neapolu Praktyczne informacje dla plażowiczów Porady dla odwiedzających plaże w Neapolu Region Kampanii, a zwłaszcza sam Neapol, oferuje turystom wyjątkowe połączenie walorów przyrodniczych i kulturowych, które sprawiają, że plażowanie tutaj nabiera zupełnie nowego wymiaru. Od miejskich plaż z pełną infrastrukturą, przez rezerwaty przyrody, aż po luksusowe kąpieliska z basenami i restauracjami – każdy znajdzie coś dla siebie. Plaże w Neapolu przyciągają turystów nie tylko pięknymi widokami i czystą wodą, ale też bliskością zabytków, klimatycznych dzielnic i lokalnej kuchni. To idealne miejsce zarówno na jednodniowy wypad, jak i kilkudniowy relaks w cieniu palm i cyprysów. Dlaczego warto odwiedzić plaże w Neapolu? Klimat i pogoda sprzyjające plażowaniu Miasto Neapol, położone nad Zatoką Neapolitańską, cieszy się śródziemnomorskim klimatem, charakteryzującym się gorącymi latami i łagodnymi zimami. Sezon plażowy rozpoczyna się już w maju i trwa do października, oferując wiele słonecznych dni idealnych do kąpieli morskich i opalania. Różnorodność plaż – od miejskich po dzikie Krajobraz wybrzeża Neapolu i jego okolic zachwyca zmiennością – od gwarnych plaż miejskich z infrastrukturą turystyczną, przez ustronne zatoczki dostępne tylko pieszo lub od strony morza, aż po ekologicznie chronione fragmenty linii brzegowej. W centrum Neapolu znajdują się kąpieliska z leżakami, barami, prysznicami i ratownikami, jak Bagno Elena czy Lido Mappatella, które przyciągają zarówno mieszkańców, jak i turystów szukających wygody. Z kolei dzielnica Posillipo skrywa plaże niemal dzikie – jak Riva Fiorita czy La Gaiola – gdzie zamiast hałasu i tłumów można wsłuchiwać się w szum fal i podziwiać naturalne formacje skalne. Te mniej dostępne lokalizacje sprzyjają kameralnemu wypoczynkowi oraz aktywnościom wodnym, takim jak nurkowanie czy snorkeling. Dzięki tak dużemu zróżnicowaniu wybrzeża Neapolu, plażowanie w tym regionie może mieć zarówno charakter rekreacyjny, jak i kontemplacyjny czy sportowy, odpowiadając na różnorodne potrzeby odwiedzających. Najpiękniejsze plaże w Neapolu Plaża La Gaiola – ukryty skarb w rezerwacie morskim Położona w dzielnicy Posillipo, La Gaiola to część morskiego rezerwatu przyrody Parco Sommerso di Gaiola. Plaża składa się z dwóch małych wysepek połączonych mostkiem, otoczonych krystalicznie czystą wodą idealną do snorkelingu. Dostęp do plaży jest ograniczony – dziennie może ją odwiedzić maksymalnie 100 osób, co zapewnia kameralną atmosferę. Bagno Elena – historyczne kąpielisko z widokiem na Wezuwiusz Bagno Elena to jedno z najstarszych kąpielisk w Neapolu, działające od XIX wieku. Położone w dzielnicy Posillipo, oferuje piaszczystą plażę z widokiem na Wezuwiusz i Zatokę Neapolitańską. Plaża jest dobrze wyposażona – dostępne są leżaki, parasole oraz restauracje serwujące lokalne specjały. Baia delle Rocce Verdi – zielone skały i krystaliczna woda Baia delle Rocce Verdi, położona w Posillipo, to ekskluzywne kąpielisko oferujące naturalne baseny wśród tufowych skał. Plaża jest częścią kompleksu Villa Fattorusso i zapewnia panoramiczne widoki na Zatokę Neapolitańską oraz wyspę Capri. Dostępne są również usługi takie jak wynajem kajaków czy organizacja wydarzeń. Riva Fiorita – romantyczna plaża z dostępem od morza Riva Fiorita to urokliwa, niewielka plaża w dzielnicy Posillipo, dostępna głównie od strony morza. Otoczona klifami i luksusowymi willami, oferuje spokojną atmosferę idealną na romantyczny wypoczynek. Spiaggia del Castello di Baia – plaża u stóp zamku Położona w miejscowości Baia, ta plaża znajduje się u stóp starożytnego zamku, oferując nie tylko możliwość kąpieli, ale także zwiedzania historycznych ruin. Czysta woda i malownicze otoczenie przyciągają zarówno turystów, jak i lokalnych mieszkańców. Plaże w okolicach Neapolu Lido di Miseno – szeroka plaża idealna dla rodzin Lido di Miseno to jedna z najpopularniejszych plaż w okolicach Neapolu, położona w miejscowości Bacoli. Szeroka, piaszczysta plaża z łagodnym zejściem do morza sprawia, że jest idealna dla rodzin z dziećmi. Dostępne są liczne udogodnienia, w tym bary, restauracje i wypożyczalnie sprzętu plażowego. Lido Virgilio – spokojne miejsce z udogodnieniami Lido Virgilio, również zlokalizowane w Bacoli, oferuje złocisty piasek i krystalicznie czystą wodę. Plaża jest mniej zatłoczona niż inne w regionie, co czyni ją idealnym miejscem dla osób szukających spokoju. Na miejscu dostępne są bary, restauracje oraz możliwość wynajęcia leżaków i parasoli. Lido Enea – plaża z basenami i restauracją Lido Enea to kompleks plażowy oferujący nie tylko dostęp do morza, ale także baseny z wodą morską. Na terenie obiektu znajduje się restauracja serwująca dania kuchni włoskiej, a także strefy relaksu z leżakami i parasolami. Plaża jest szczególnie polecana dla rodzin z dziećmi oraz osób ceniących komfortowe warunki wypoczynku. Praktyczne informacje dla plażowiczów Dojazd do plaż – komunikacja miejska i samochodowa Większość plaż w Neapolu i okolicach jest łatwo dostępna zarówno komunikacją miejską, jak i samochodem. Autobusy i pociągi kursują regularnie, a wiele plaż oferuje parkingi dla zmotoryzowanych. Warto jednak pamiętać, że w sezonie letnim miejsca parkingowe mogą być ograniczone, dlatego zaleca się wcześniejsze przybycie. Ceny wstępu i wynajmu leżaków Ceny wstępu na plaże różnią się w zależności od lokalizacji i oferowanych udogodnień. Na plażach prywatnych opłata za wstęp wynosi zazwyczaj od 5 do 15 euro za dzień, w zależności od sezonu i dostępnych usług. Wynajem leżaka i parasola to dodatkowy koszt rzędu 10–20 euro. Plaże publiczne są zazwyczaj bezpłatne, ale mogą nie oferować takich udogodnień jak prysznice czy toalety. Udogodnienia na plażach – bary, toalety, prysznice Większość plaż prywatnych oferuje pełen zakres udogodnień, w tym bary, restauracje, toalety, prysznice oraz możliwość wynajęcia sprzętu plażowego. Na plażach publicznych dostępność tych usług może być ograniczona, dlatego warto wcześniej sprawdzić, co oferuje dana lokalizacja. Porady dla odwiedzających plaże w Neapolu Najlepszy czas na plażowanie Najlepszym okresem na plażowanie w Neapolu jest czas od maja do września, kiedy temperatury są wysokie, a opady minimalne. Warto opalać się bezpiecznie i unikać godzin południowych (12:00–15:00), gdy słońce jest najmocniejsze, i zamiast tego planować plażowanie rano lub późnym popołudniem. Co zabrać ze sobą na plażę Przygotowując się na dzień na plaży, warto zabrać ze sobą: krem z wysokim filtrem UV, ręcznik plażowy, nakrycie głowy i okulary przeciwsłoneczne, wodę i przekąski (na plażach publicznych), obuwie do wody (na plażach kamienistych), maskę i rurkę do snorkelingu (szczególnie na plażach takich jak La Gaiola). Bezpieczeństwo i zasady korzystania z plaż Podczas korzystania z plaż warto przestrzegać kilku podstawowych zasad: Nie zostawiaj śmieci – korzystaj z dostępnych koszy na śmieci. Unikaj hałaśliwego zachowania, szanując innych plażowiczów. Na plażach chronionych, takich jak La Gaiola, przestrzegaj zasad rezerwacji i limitów osób. Zwracaj uwagę na flagi. Źródło: National-Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Wikingowie Byli rolnikami, kupcami, rzemieślnikami. Jednak to ich żeglarskie i szkutnicze umiejętności sprawiły, że zagrozili wielu królestwom. Stanowili wysoce mobilną siłę, której nie sposób było powstrzymać. Działali z zaskoczenia, pojawiali się znikąd, na swoich łodziach przemieszczali się szybciej niż poruszające się lądem armie. Dzięki nowoczesnym konstrukcjom swoich smukłych jednostek byli w stanie przemierzać morza i zapuszczać się w górę rzek, zagrażając takim ośrodkom jak Londyn czy Paryż. Nie tylko penetrowali wielkie obszary Europy, ale dotarli dużo dalej, aż do wybrzeży Kanady, czyli odkryli Amerykę na wieki przed Kolumbem. Ich epoka trwała mniej więcej od VIII do XI w. i doprowadziła do trwałych zmian w kulturze, gospodarce i sztuce wojennej wielu krajów. Pochodzili z terenów współczesnych Danii, Norwegii i Szwecji. Zahartowani przez klimat i trudne warunki życia byli żądni bogactw, sławy i przygód. I to głównie z tych pobudek wyruszali w nieznane. W dawnej Skandynawii majątki mogli dziedziczyć tylko najstarsi synowie, co zmuszało młodszych do poszukiwania własnej drogi życiowej. Najłatwiej było ją odnaleźć na łupieżczych morskich wyprawach. Mobilni wikingowie atakowali znienacka i z wielką biegłością plądrowali niebronione klasztory i miasta. Zrabowane bogactwa zwiększały apetyt na kolejne podboje. Historia przedstawia ich jako brutalnych, okrutnych barbarzyńców, mordujących, grabiących majątki i niewolących ludzi, zależnie od ich statusu – dla wymuszenia okupu lub na sprzedaż na rynkach niewolników. Nieustraszonych, dzikich wojowników, którym śmierć w bitwie była niestraszna, bo dawała przepustkę do wiecznego ucztowania w towarzystwie bogów w Walhalli. Ile w tym wizerunku jest prawdy, a ile narosłych w ciągu wieków mitów? O tym opowiada artykuł, który publikujemy na str. 30. Zachęcam Państwa także do odwiedzania naszej strony www.nationalgeographic.pl, gdzie pojawi się znacznie więcej treści związanych z wikingami. Polecam również najnowsze wydanie specjalne magazynu National Geographic poświęcone historii Imperium Brytyjskiego. Bogato ilustrowane, z mapami przedstawiającymi poszczególne etapy jego rozwoju i ekspansji oraz ciekawostkami. Również na temat wojowników ze Skandynawii, którzy w historii Wysp Brytyjskich zapisali się mocno. Dziękuję, że czytacie National Geographic. Agnieszka Franus redaktor naczelna
Wulkany, plujące ogniem olbrzymy, są świadectwem bogatego życia wewnętrznego naszej planety
Kuźnia Hefajstosa ETNA (poprzednie strony) budzi się bardzo często, wyrzucając dymy, gazy, popioły, a bywa, że i większe kawałki skał wulkanicznych. Niektórzy mówią, że ten sycylijski olbrzym właściwie nigdy nie zasypia. Czasem tylko się zdrzemnie, aby najpóźniej po kilku latach znów przypomnieć światu o swoim istnieniu. Robi przy tym dużo hałasu i bywa niebezpieczny, ale wulkanolodzy uważają, że nie jest tak groźny jak niedaleki Wezuwiusz, który wybucha rzadko, za to potężnie. Chociaż i Etna potrafi być groźna – jej lawa nie raz już pokrywała wioski u podnóża. W 1669 r. zniszczyła większość Katanii – głównego miasta regionu. W 1928 r. w ciągu dwóch dni zmiotła z powierzchni ziemi miasteczko Mascali. VILLARRICA (z prawej) w Chile ma stożkową budowę właściwą tzw. stratowulkanom, które powstają w wyniku wylewów lawy i erupcji popiołów. Pokryty wiecznymi śniegami wulkan (2847 m n.p.m.) regularnie dymi i pomrukuje, a w jego kraterze nieustannie kipi gorąca magma. W każdej chwili może ona popłynąć w dół, topiąc leżący na zboczach śnieg. Pierwsza historyczna wzmianka o wybuchu wulkanu pochodzi z 1558 r. Od tego czasu naliczono ponad 50 okresów jego aktywności. Villarrica bywa groźna dla ludzi, gdy pluje potokami bazaltowej lawy, która ma małą lepkość, płynie szybko, zastyga powoli i może dotrzeć do okolic odległych o 20 km od wierzchołka. W drugiej połowie XX w. zdarzyło się tak czterokrotnie, a podczas tych epizodów zginęły 73 osoby. Mimo groźnego wyglądu i sporej aktywności wulkan jest chętnie odwiedzany przez turystów. Na jego stokach wytyczono trasy narciarskie, można też wspiąć się na szczyt i zajrzeć do wypełnionego lawą krateru. YELLOWSTONE – zachwycający basenem gejzerów Midway wielki wulkaniczny płaskowyż w centrum Ameryki Północnej – mieni się z daleka jaskrawymi kolorami niczym piękny motyl. Ścieżka turystyczna, która przecina Midway, daje możliwość podziwiania z bliska dwóch jego głównych atrakcji geologicznych. Pierwszą jest (widoczne na zdjęciu) gorące źródło o nazwie Wielki Pryzmat (ang. Grand Prismatic Spring), największe w Parku i trzecie pod względem wielkości na Ziemi. Ma rozmiary 100 na 75 m i głębokość przekraczającą 35 m. Znajduje się na niewielkim wybrzuszeniu terenu, z którego woda spływa we wszystkich kierunkach po niewielkich naturalnych tarasach. Nazwę zawdzięcza niecodziennej kolorystyce – najpierw samej wody, która zmienia kolor od ciemnoniebieskiego w środku źródła na jasnoniebieski przy jego brzegach, a następnie rozlokowanych wokół wody kolonii rozmaitego jednokomórkowego ciepłolubnego drobiazgu – zielonych sinic oraz żółtych i pomarańczowych archebakterii. Wydajność źródła wynosi ponad 2000 litrów na minutę, a woda ma temperaturę od 64 do 87OC. Drugą atrakcją basenu Midway jest uśpiony obecnie gejzer o nazwie Excelsior. Jeszcze niedawno, w latach 80. XX w., z tej dziury w ziemi długości ok. 90 i szerokości 60 m wytryskiwał regularnie na wysokość trzeciego piętra potężny słup wody. Już wtedy jednak Excelsior dni świetności miał za sobą. Pod koniec XIX w., kiedy był największym gejzerem na świecie, wyrzucał wodę na wysokość 80–90 m. Dziś spokojnie drzemie. Od ćwierci wieku nie widziano tu ani jednej porządnej fontanny. Wciąż jednak wypływają z niego tysiące litrów wody na minutę. Jej temperatura wynosi 93OC – jest to więc prawie wrzątek. VANUATU to archipelag, który powstał w miejscu, gdzie zderzają się dwie wielkie płyty ziemskiej litosfery – indoaustralijska na zachodzie i pacyficzna na wschodzie. Jedna z nich wsuwa się pod drugą, wciągając w głąb planety dno oceanu. Wędrując w dół, płyta pacyficzna wypycha ku górze gorącą magmę, która wylewa się na powierzchnię, tworząc wulkany. W ten właśnie sposób powstały setki takich oceanicznych wysepek jak Aoba. Ma ona długość ok. 35 km i kształtem przypomina oscypka. De facto Aoba cała jest wulkanem, który w ciągu tysięcy lat urósł na tyle, że wynurzył się ponad powierzchnię oceanu. Podstawa tego olbrzyma znajduje się 3 km poniżej lustra wody, a jego wierzchołek wznosi się ponad nie na wysokość prawie 1,5 km. Szczyt góry wieńczy zagłębienie o średnicy 5 km, we wnętrzu którego znajdują się dwa szmaragdowe jeziora. Jedno wypełnia krater główny (na zdjęciu jego fragment), co sugeruje, że komin wulkanu może być zablokowany przez magmę o dość dużej lepkości, która nie pozwala uciec gazom z wnętrza wulkanu. Te mogą pewnego dnia rozsadzić górę. Dlatego Aoba jest stale obserwowana przez naukowców, którzy uważają ją za jeden z groźniejszych wulkanów w regionie – zwłaszcza że ostatnio góra się ożywiła. Największym zagrożeniem są potoki lawy oraz rzeki błota zmieszanego z popiołem wulkanicznym, które wielokrotnie już zalewały wioski u stóp wulkanu, powodując również ofiary śmiertelne. W 1914 r. zginęło tam 12 osób. W 1995 r. wielka chmura trujących gazów wydostała się z jeziora w kraterze. Ewakuowano wówczas kilka tysięcy osób, spodziewając się gwałtowniejszej erupcji. Dwa lata temu wulkan zasypał całą okolicę popiołami. Także wtedy zarządzono ewakuację. Na szczęście skończyło się na strachu. NEVADA ma swój Fly Geyser – niezwykłe dzieło natury i człowieka, wyrastające na skraju płaskiej jak stół równiny Black Rock Desert w północno-zachodnim krańcu tego amerykańskiego stanu. Do tryskających wodą skał nie da się podejść, ponieważ znajdują się na terenie prywatnym. Organizacje ekologiczne oraz władze stanowe wielokrotnie podejmowały próby odkupienia tego kawałka terenu, ale jak dotąd bez powodzenia. Black Rock Desert to dno dawnego jeziora, które przestało istnieć 10–12 tys. lat temu, wraz z końcem ostatniej epoki lodowej. Kiedy klimat na Ziemi raptownie się ocieplił, w krótkim czasie doprowadzając do stopnienia wielkich mas lodu na półkuli północnej, obszar obecnej Nevady stał się bardzo suchy. Odcięty przez góry od wschodu i zachodu, czyli od wilgotnych mas powietrza morskiego, zamienił się w pustynię. Nietypową jednak, bo zimą temperatury spadają tu poniżej zera, a śnieg stanowi większość tych skąpych opadów atmosferycznych, które nadal tu się zdarzają. Dziś słynie ona m.in. z najdziwniejszego gejzeru świata – zbudowanego z trzech kolorowych skał, z czubków których wylewa się gorąca woda. Skąd wzięła się ta przedziwna fontanna? W 1964 r. firma geologiczna nawierciła tu otwór próbny w poszukiwaniu wód geotermalnych. Spod ziemi rzeczywiście trysnęła gorąca woda, lecz wciąż zbyt chłodna jak na potrzeby firmy. Wiertacze zostawili więc studnię, zapominając o jej zaplombowaniu albo też plombując niechlujnie. I stało się – gorąca woda z głębin zaczęła się wylewać fontannami, a ponieważ zawierała dużo węglanu wapnia, ten wytrącał się w postaci minerałów. Powstała z nich porowata, wapienna skała zwana trawertynem, która rosła ku niebu w formie filarów. Jaskrawe barwy skał to już zasługa sinic, które się tu zadomowiły. Wulkanizm rozwija się głównie tam, gdzie skorupa ziemska – cienka, zewnętrzna warstwa planety grubości od kilku kilometrów pod oceanami do kilkudziesięciu kilometrów na lądach – dopiero się formuje. Ten etap większość obszaru Europy ma już za sobą. Jedynym krajem wulkanicznym na południu naszego kontynentu są Włochy. To tam dymi Wezuwiusz, Etna oraz – na Wyspach Liparyjskich – Vulcano i Stromboli. Każda z tych gór jest inna. Wezuwiusz nad Zatoką Neapolitańską budzi się rzadko, ale jego eksplozje zwykle są gwałtowne i czasami kończą się tragicznie. Podczas słynnej erupcji w 79 r. n.e., która zniszczyła rzymskie miasta Pompeje i Herkulanum, wulkan wyrzucił najpierw wielką chmurę dymów, a następnie olbrzymie ilości trujących gazów, popiołów i pumeksu, które zbombardowały okolicę. Z kolei Etna we wschodniej Sycylii – największy stożek kontynentu – to jeden z najbardziej aktywnych wulkanów na świecie. Ożywia się przeciętnie co kilka lat i wtedy tygodniami wylewa z siebie głównie potoki lawy. Co zaś do Stromboli, którego podstawa znajduje się na dnie morza na głębokości ponad 2 km, to starożytni nie bez powodu nazwali ją „latarnią Morza Śródziemnego”. Jest to bowiem chyba największy na świecie producent drobnego materiału wulkanicznego. Pozbywa się go efektownymi, choć niegroźnymi fajerwerkami średnio kilka razy na godzinę. Dodajmy do tego sąsiedni Vulcano, który ostatnio zagrzmiał pod koniec XIX w., a teraz dostarcza radości licznym amatorom siarkowych kąpieli błotnych, i oto mamy zupełnie niezwykłą – jak na tak mały obszar – rozmaitość typów wulkanów. Skupienie się na niewielkim obszarze różnych przejawów aktywności Ziemi jest konsekwencją potężnych zjawisk zachodzących w jej głębi. W basenie Morza Śródziemnego dochodzi bowiem do kolizji dwóch kontynentów – sunącej na północ Afryki i Europy, która stawia jej opór. Ściśle rzecz ujmując, siłują się ze sobą nie kontynenty, lecz dwie płyty litosfery – afrykańska i eurazjatycka. Powierzchnia całej naszej planety jest bowiem podzielona na siedem dużych i kilkanaście mniejszych ruchomych płyt. Jedne zderzają się ze sobą, inne oddalają od siebie, a niektóre tylko ocierają. Wulkany powstają zwykle na ich granicach, bo tam skorupa ziemska jest najcieńsza i gorąca magma z wnętrza globu może łatwo przecisnąć się do góry. Lądem, który w całości zawdzięcza istnienie wulkanizmowi, jest Islandia. Wyspa leży bowiem na grzbiecie śródoceanicznym, przeciętym wzdłuż swej osi olbrzymią doliną zwaną ryftem. Wylewająca się z niego i stygnąca lawa buduje nową skorupę oceaniczną. Ponieważ magma wciąż dostarcza Islandii mnóstwo ciepła, są tu liczne gorące źródła oraz gejzery regularnie wyrzucające w powietrze fontanny głębinowej wody podgrzanej we wnętrzu skał. Na świecie jest tylko kilka miejsc, gdzie gejzery występują równie licznie. Najwięcej, około 400, w Parku Narodowym Yellowstone w USA, poza tym ich skupiska znajdują się na Nowej Zelandii, Alasce i Kamczatce. Najbardziej aktywnym i najwyższym wulkanem Islandii jest Hekla – w średniowieczu uważana za bramę do piekielnych czeluści. Średnio raz na kilkadziesiąt lat (ostatnio w 2000 r.) wyrzuca ona duże ilości lawy, bomb wulkanicznych, gazów i przede wszystkim popiołów, które zasypują wyspę. Osobliwość stanowi ukryty pod lodowcem wulkan Grimsvötn, którego erupcje powodują topnienie największego europejskiego lodowca – Vatnajökull – i wywołują powodzie zwane jökulhlaup. Poza klasycznymi stożkami wulkanicznymi charakterystyczne dla Islandii są też potężne szczeliny długości wielu kilometrów, którymi z głębi Ziemi wypływają wielkie ilości lawy bazaltowej, tworzące pokrywy zwane trapami. Tragicznie zakończyła się erupcja ze szczeliny Laki, z której w czerwcu 1783 r. wydostało się 12 km3 lawy – najwięcej w czasach historycznych. Jej gejzery osiągały kilometr wysokości, a trwającej wiele miesięcy erupcji towarzyszyła emisja trujących gazów. Zabiły one połowę bydła na wyspie, doprowadzając do klęski głodu, podczas której zmarł co trzeci Islandczyk. Naukowcy sądzą, że niezależnie od ryftu pod Islandią funkcjonuje też plama gorąca (ang. hot spot). Określa się tak miejsca, gdzie magma z płaszcza Ziemi – drugiej po skorupie warstwy planety – podchodzi blisko jej powierzchni, topiąc leżące na jej drodze skały. Do tej pory zidentyfikowano kilkadziesiąt takich punktów. Plama gorąca znajduje się m.in. pod Yellowstone, od milionów lat dostarczając energii jego licznym gorącym źródłom, gejzerom i fumarolom (gorące wyziewy pary wodnej i innych gazów bogatych w związki mineralne). Potężny strumień ciepła podgrzewa też od spodu Hawaje, gdzie znajdują się największe na Ziemi wulkany Mauna Loa i Mauna Kea, które od podstawy na dnie oceanu mają ponad 9 km wysokości. Wszystkie hawajskie wulkany są zbudowane z lawy bazaltowej, która ze względu na małą lepkość płynie szybko i rozlewa się szeroko. Dlatego mają kształt płaskich, rozległych stożków. Stąd ich nazwa – wulkany tarczowe. W przeszłości wulkanem tarczowym była też Etna, potem jednak wzbogaciła swój repertuar o popioły, dymy i okruchy skał. Zyskała dzięki temu stromą stożkową sylwetkę typową dla stratowulkanów. Pięknym przykładem stratowulkanu jest Fudżi – najwyższy szczyt Japonii i święta góra tego kraju. Choć dość młoda (ma 600 tys. lat) i wciąż uznawana za czynną, ostatni raz dymiła przed 300 laty. Nic dziwnego, że stała się celem wycieczek i pielgrzymek. Złą renomę w Japonii ma za to wulkan Unzen na wyspie Kiusiu, którego erupcja w 1991 r. zabiła ponad 40 osób, w tym pewne małżeństwo wulkanologów, a wzbudzone przezeń pod koniec XVIII w. tsunami było przyczyną śmierci 15 tys. ludzi. Japonia ze swymi licznymi dymiącymi stożkami stanowi część pierścienia ognia, czyli wielkiego kręgu wulkanicznego otaczającego Pacyfik. Powstał on na granicy płyty pacyficznej. Do tego piekielnego kręgu należy też ponad setka wulkanów Kamczatki i Archipelagu Malajskiego. To w nim miała miejsce jedna z największych w XX w. erupcji, gdy w czerwcu 1991 r. po sześciu wiekach milczenia eksplodował Pinatubo na Filipinach. Dzięki wcześniejszej ewakuacji setek tysięcy ludzi zdołano uniknąć dużej liczby ofiar. Popioły i lawiny błotne z Pinatubo zniszczyły jednak tysiące domów, a pyły z wulkanu zostały rozwleczone wokół całej Ziemi. Było ich tak dużo, że osłabiły promieniowanie słoneczne, obniżając na rok temperaturę na Ziemi o około 0,5OC. Skutki eksplozji Pinatubo (800 ofiar śmiertelnych) nie dorównały jednak tym, które przyniósł wybuch indonezyjskiego wulkanu Krakatau w 1883 r. Po liczącej 45 km2 wyspie pozostała tylko dziura w dnie morskim między Sumatrą i Jawą. (Od niedawna dymi tam nowy wulkan, Anak Krakatau, czyli Syn Krakatau). 40-metrowa fala tsunami wywołana erupcją zabiła 36 tys. ludzi, a spowodowane wybuchem globalne ochłodzenie klimatu trwało aż trzy lata. Indonezja to w ogóle kraina wyjątkowo groźnych wulkanów. Mniej więcej 1,5 tys. km na wschód od Krakatau znajduje się wyspa Sumbawa, na której wznosi się wulkan Tambora. Jego szczyt wieńczy kaldera, która ma 6 km średnicy i ponad 1 km głębokości. To wielkie zagłębienie powstało po eksplozji w 1815 r. – największej na Ziemi w czasach historycznych. Wulkan wypluł wówczas na wysokość ponad 50 km ponad 40 km3 materiału. Erupcję słyszano na odległej o 2000 km Sumatrze. Czy można sobie wyobrazić jeszcze większe eksplozje? Owszem. Ostatnio Amerykanie zidentyfikowali pod Yellowstone olbrzymią kalderę o rozmiarach 85 na 45 km, która powoli puchnie od nadmiaru magmy. Czarny scenariusz zakłada, że dojrzewa tam do wybuchu superwulkan, którego erupcja może być tysiące razy silniejsza od Pinatubo. Kandydatem do supereksplozji jest też wulkan Merapi na Jawie, bardzo aktywny i leżący w gęsto zaludnionej okolicy. Potencjalnie groźna jest stale dymiąca góra Colima w Meksyku, wokół której żyje ok. 300 tys. ludzi. Poważne kłopoty może sprawić afrykański Nyiragongo, leżący w wulkanicznych górach Wirunga na pograniczu Demokratycznej Republiki Konga, Rwandy i Ugandy. A wracając w pobliże Europy – najwięcej niepokoju budzi wulkan Pico de Teide górujący nad Teneryfą w archipelagu Wysp Kanaryjskich. Pico de Teide jest do połowy zanurzony w wodzie. Jego wysokość, liczona od podstawy, wynosi 7 km. Ostatni raz był czynny w 1909 r. Jednak na jego szczycie wciąż są aktywne małe siarkowe fumarole. Zdaniem badaczy, może on się jeszcze obudzić, a istnieje ryzyko, że kolejny wybuch będzie zbliżony do wybuchów Wezuwiusza.
Capri to królewna olśniewającej urody, strojna, bogata, dumna i zalotna. Ischia przypomina księżniczkę - szykowną, gustującą w zbytkach, zaś Procida jest niczym kopciuszek - skromna, bezpretensjonalna i jednocześnie piękna w swojej prostocie. Te trzy wyspy Zatoki Neapolitańskiej godne są zobaczenia. Każda oferuje co innego, ale wszystkie dostarczają niezapomnianych wrażeń.
Królewna, księżniczka i kopciuszek CAPRI Najsłynniejszym podróżnikiem, który zawitał na Capri, zachęcony nieziemskim śpiewem syren, jest mityczny Odys. Bywali tu słynni poeci, pisarze, malarze. Dziś luksusowymi jachtami przypływają hollywoodzkie gwiazdy i mnóstwo zamożnych snobów. Są też przeciętni turyści, sporo młodzieży. Ci ostatni docierają na Capri statkiem z portu w Neapolu lub Pozzuoli. Kiedy przyjechałam tu pierwszy raz, kilkanaście lat temu, zdałam sobie sprawę, że z Żarnowca była tu przede mną jedynie moja słynna sąsiadka – Maria Konopnicka. Capri nie jest miejscem na każdą kieszeń. Tylko naprawdę bogaci mogą sobie pozwolić na dłuższy pobyt na wyspie. Warto jednak wybrać się tu przynajmniej na jeden dzień. Już sam spacer po eleganckich uliczkach pełnych luksusowych sklepów stanowi czystą przyjemność i przeżycie estetyczne. Koniecznie należy zobaczyć Villa Jovis (willę Jowisza) rzymskiego cesarza Tyberiusza. Jeśli mieli rację Swetoniusz i Tacyt, Tyberiusz dał tu upust swoim najgorszym instynktom. Skazani poddawani byli w jego obecności długim i wymyślnym torturom, a następnie wrzucani do morza, gdzie marynarze dobijali ich wiosłami i ćwiartowali ciała, aby nikt nie uszedł z życiem. Pozostałości po czasach antycznych, greckich i rzymskich, można tu spotkać na każdym kroku. Nie ma praktycznie kamieniczki, przy budowie której nie zostałyby użyte materiały ze starożytnych budowli. W każdym ogrodzie wypatrzyć można kawałek kolumny lub mozaiki sięgający czasów rzymskich. To, co urzeka na Capri, to niezwykle piękne pejzaże. Nie sposób nie zobaczyć słynnych skał o nazwie Faraglioni czy bajecznej Lazurowej Groty. Sercem wyspy jest placyk Umberta I, zwany la piazzetta. Zabudowa jest średniowieczna, ale linia architektoniczna wielu kamieniczek nosi ślady wpływów orientalnych. Jest to codzienne miejsce spotkań wszystkich, którzy wypoczywają na Capri. Plac należy do najbardziej malowniczych w Italii. Nawet jeżeli przypłynęliśmy na Capri z kanapką i paczką biszkoptów w plecaku, nie odmawiajmy sobie na la piazzetta filiżanki kawy czy lodów o smaku cytrynowym – to rytuał. Z placyku Umberta I warto wybrać się pieszo dróżką wykutą w skale (via Krupp) na Marina Piccola. Trzeba też zobaczyć Anacapri z uroczym ryneczkiem, piazza Vittoria. ISCHIA Oddalona 33 km od Neapolu, znana jest także pod nazwą Zielonej Wyspy. Upodobali ją sobie szczególnie Niemcy, których spotkać tu można w ciągu całego roku. Klimat jest tu niezwykle łagodny, powietrze balsamiczne, a woda morska przejrzysta i lazurowa. Jeśli ktoś przyjechał przeziębiony – katar i kaszel miną mu po paru godzinach pobytu jak ręką odjął. Gorące źródła, z których Ischia słynie, uśmierzają najprzeróżniejsze dolegliwości. Już w XVI w. niejaki Jasolino pisał, że nie istnieje choroba, której nie leczyłyby tutejsze wody termalne. Wypadają wam rzęsy? Spróbujcie Bagno di Spiaggia Romana. Jesteście niezadowoleni ze swojej karnacji? Bagno di Santa Maria del Popolo sprawi, że będziecie mieli cerę jak płatek róży. Jesteście przygłusi? Bagno d’Ulmitello. Niedowidzicie? Bagno delle Caionche. Na ból głowy, wątroby i nerek najlepsze jest Bagno di Fontana. W bólu zębów pomoże Bagno di Succellaro. Kąpiel w tym ostatnim źródle poskromi też porywczość. Jeśli pomocy wymaga serce, odpowiednie będzie Bagno dell’Oro. Jeśli nie możecie doczekać się potomka, wykąpcie się razem z żoną w Bagno di Citara. Do tej pory robi to wielu Włochów i przyjeżdżających tu turystów, a co gorliwsi nie odkładają poczęcia nawet na po kąpieli. Czy Jasolino wierzył w to, co zalecał pacjentom? Trudno powiedzieć. Jedno jest pewne – chorzy dawali temu wiarę. Stąd przecież wzięła się fortuna i dobrobyt wyspy. Faktem jest, że Ischia może pochwalić się jednym z największych na świecie bogactw źródeł leczniczych. Gorące wody termalne, parujące ciepłem błota, źródła mineralne mają swój początek w wulkanicznej przeszłości wyspy, która narodziła się wraz z wulkanem Epomeo, zwanym też San Nicola. Powstanie Ischii uwiecznił mit o gigancie Tyfeuszu strąconym przez Zeusa w otchłań góry Epomeo. Zakuty w łańcuch olbrzym usiłuje uwolnić się z kajdan, powodując w ten sposób gwałtowne trzęsienia ziemi. Pierwsza nazwa wyspy, Pythaecusa, jest pochodzenia greckiego i oznacza miejsce, w którym Zeus, bóg bogów, ulokował pozbawione honoru plemię małp. Rzymianie nazwali wyspę Arime – tak została opisana w „Iliadzie” Homera i „Eneidzie” Wergiliusza. Nazwę Ischia datuje się dopiero na VII wiek, a uwiecznił ją w literaturze między innymi Boccaccio w słynnym „Decameronie”. Ischia dysponuje bogatą infrastrukturą turystyczną, siecią hoteli, restauracji. Dla mniej zamożnych są campingi. PROCIDA Mój ulubiony kopciuszek. Najmniejsza i położona najbliżej Neapolu. W porównaniu z Capri i Ischią, obleganymi przez turystów przez siedem miesięcy w roku, to kopciuszek - prawdziwa wyspa rybacka. Wpływających do portu witają różnobarwne kamieniczki datowane na XVIII wiek. Tu bierze początek wstążka asfaltu biegnąca przez wysepkę. Tutejsze drogi są tak wąskie, że podczas przejazdu autobusu przechodnie ustawiają się pod ścianą, a co tężsi muszą wciągnąć brzuch. Ciekawostką są też miejscowe środki lokomocji, węższe niż gdzie indziej. Procida, na której umieściła akcję swojej książki pt. „Wyspa Artura” znana włoska pisarka Elsa Morante, stanowi praktycznie jeden wielki ogród pełen pomarańczy, cytryn i kwiatów. Liczne winnice rodzą winogrona nadzwyczajnie słodkie, zaś wino produkowane z nich przez miejscową ludność jest niezwykle orzeźwiające. Procida, spokojna i trochę melancholijna, pozwala zobaczyć proste życie rybaków. A że ceny są tu przyzwoite, można do woli gustować w znakomitej kuchni śródziemnomorskiej. Potrawy są niewyszukane, ale bardzo smaczne. Proponuję spróbować spaghetti z małżami i innymi pachnącymi morzem skorupiakami. Doskonałe są też domowe wypieki. Wysepkę najlepiej zwiedzać pieszo. Niezapomnianych wrażeń dostarczy widok z Terra Murata, skąd można objąć wzrokiem horyzont, w którym błękit nieba zlewa się z lazurem morza. No to w drogę – Capri Samolotem: tanimi liniami Sky Europe z Krakowa – od 300 zł w dwie strony, autobusem – ok. 450 zł w dwie strony. Lotnisko międzynarodowe w Neapolu znajduje się 7 km od centrum, z lotniska: autobusem liniowym ANM (Azienda Napoletana Mobilitą) na Plac Garibaldiego (główny dworzec kolejowy), linia 3S, co dziesięć minut, 0,80 euro, lub autobusem wahadłowym Alibus – też w pobliżu dworca kolejowego lub do portu Molo Beverello, co 30 minut; 3 euro; ewentualnie taxi – ok. 25 euro. Promem: połączenia są z Neapolem, Sorrento i między wyspami; bilet z Neapolu na Ischię kosztuje 15 euro, inne połączenia w podobnych cenach. www.skyeurope.com www.gesac.it – lotnisko w Neapolu www.caremar.it – połączenia promowe Bussola di Hermes, dwójki od 70 euro, Trav. la Vigna, 7, Anacapri, www.bussolahermes.com Villa Eva, dwójki od 95 euro, Via La Fabbrica, 8, Anacapri, www.villaeva.com Casa Amalfitano, od 25 euro, Via Provinciale Lacco, 60, Forio, Ischia, www.ischia.it/casaamalfitano „Capri's” – taras z przekonującym widokiem, Via Roma, 38, Capri, www.capris.it „AgorĽResto-Wine-Bar”, Via Caprile, 1 Anacapri, www.agora-capri.com Tawerna „O Guarracino” neapolitańskie pieśni na żywo, Via Castello 7, Capri Limoncello di Capri – słynny likier cytrynowy. Canfora – ręcznie robione sandały, tradycja sięga 1946 roku. Carthusia Profumi – lokalne perfumy.