Archeolodzy na tropie starożytnych zapachów. Tak pachniała Arabia 2 tysiące lat temu
W suchych krajobrazach starożytnej Arabii powietrze było często wypełnione bogatym, intensywnym zapachem różnych substancji aromatycznych. Z nowych badań wynika, że kadzidła były używane nie tylko w świątyniach, ale także w domach mieszkalnych ponad 2 tysiące lat temu.
Półwysep Arabski i generalnie świat arabski często kojarzony jest z gwarnymi targami, na których można zakupić przeróżne aromatyczne przyprawy, ale też substancje zapachowe, w tym kadzidła. Ale od kiedy w tym rejonie świata zaczęto stosować różnorakie wonności? Czy stosując metody archeologiczne jesteśmy w stanie się tego dowiedzieć? Okazuje się, że odpowiedź na to pytanie – przynajmniej częściowo – jest twierdząca. Wyniki różnych analiz na ten temat ukazały się właśnie w tomie „Scents of Arabia: Interdisciplinary Approaches to Ancient Olfactory Worlds”. Węszący archeolodzy na tropie Archeolodzy przeanalizowali dane dotyczące wonności z kilku stanowisk archeologicznych na Półwyspie Arabskim, głównie z Arabii Saudyjskiej, ale też z Omanu czy Zjednoczonych Emiratów Arabskich. W tych czasach do takich badań nie wystarczy jednak tylko sprawny nos. Naukowcy użyli zaawansowanych metod: profilowanie metaboliczne – to archeologia biomolekularna. Pomaga ono identyfikować małe cząsteczki, które są unikatowymi biomarkerami dla określonych roślin, takich jak żywice; chromatografia gazowa sprzężona ze spektrometrią mas – jest to kluczowa technika chemiczna używana do analizy. Umożliwia rozpoznanie substancji organicznych poprzez ich rozdzielenie i identyfikację na podstawie masy cząsteczkowej; wysokosprawna chromatografia cieczowa sprzężona z tandemową spektrometrią mas – to kolejna zaawansowana technika biomolekularna. Jest ona bardzo czuła, co pozwala wykryć małe ilości związków, takich jak kwasy bosweliowe (markery kadzidła olibanowego) w próbkach archeologicznych. Co epoka, to inny zapach Interesujących wyników dostarczyły badania z Oazy Taymāʾ (północno-zachodnia Arabia Saudyjska). Analiza pozostałości kadzideł wykazała, że rodzaje używanych żywic zmieniały się w czasie. Najpierw w środkowej epoce brązu palono żywice iglaste, np. sosny. Potem, we wczesnej epoce żelaza, pojawiła się żywica z drzew typu Pistacia. A od drugiej połowy I tysiąclecia p.n.e. dominowało olibanum (żywica Boswellia), popularne do naszych czasów. Wykryto je nawet w zwykłych domach i magazynach, a nie tylko w świątyniach. To sugeruje, że mieszkańcy Taymāʾ byli aktywnymi konsumentami luksusowych towarów, które mogły być u nich tańsze niż np. w Rzymie. Z kolei na nekropoli w tej oazie w grobowcach z epoki żelaza (IX–V w. p.n.e.) znaleziono specjalne mieszanki aromatyczne. Głównym składnikiem była żywica typu Commiphora (jak mirra lub bdelium – ta ostatnia jest wymieniana w Biblii). Takie mieszanki te były używane wyłącznie w kontekstach pogrzebowych. Archeolodzy przypuszczają, że Commiphora miała właściwości antybakteryjne i pomagała maskować zapachy rozkładu. Aromaty roznoszone na dalekie odległości Archeolodzy zauważają w opublikowanym tomie, że aromatyczne substancje były eksportowane z Półwyspu Arabskiego do pobliskiej Mezopotamii. Tam szczególnie ceniono sobie bdelium. Na przykład asyryjski król Aszurbanipal otrzymał ogromną ilość bdelium jako daninę. Pochodziło ono prawdopodobnie z Dilmun (Bahrajn) lub z Omanu. Wiemy też, że Sargon II otrzymywał bardzo różne substancje aromatyczne z Arabii jako trybut władców tego regionu. Największe królestwo południowej Arabii, Saba, było głównym państwem handlującym olibanum i mirrą. Królowie Saby (XI–III wiek p.n.e.) składali daniny Asyrii. Aromatyczne substancje były bardzo ważne dla działalności świątyń w Mezopotamii. To za pomocą kadzideł można było zapewnić „most” pomiędzy światem śmiertelników z bóstwami. Źródło: Scents of Arabia: Interdisciplinary Approaches to Ancient Olfactory Worlds, red. Arnulf Hausleiter, Barbara Huber, Archaeopress Archaeology, Archaeopress 2025 Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Słaby węch? Naukowcy znaleźli sposób, by go wzmocnić
Nie tylko pandemia COVID-19, ale także uwarunkowania genetyczne czy różnorodne urazy mogą sprawiać, że węch nie funkcjonuje prawidłowo. Okazuje się jednak, że dzięki falom radiowym docierającym w głąb głowy możemy zwiększyć ludzką zdolność wyczuwania zapachów.
Naukowcy z Korei odkryli, że kierowanie fal radiowych bezpośrednio do układu węchowego wewnątrz mózgu może stymulować jego działanie: osoby poddane takim eksperymentom były tymczasowo zdolne do wykrywania wcześniej niewyczuwalnych zapachów. Uszkodzenia zmysłu węchu – co wpływa na jego działanie? Każdy odczuwa węch trochę inaczej: wpływ na jego funkcjonowanie mają nie tylko uwarunkowania genetyczne, ale także schorzenia czy urazy. Ostatnimi czasy wiele osób zgłaszało osłabienie węchu w wyniku COVID-19, ale oprócz koronawirusa przyczyną może być po prostu… starzenie się organizmu. Węch jest istotną składową odczuwania smaku, więc jego brak może zagrażać bezpieczeństwu – to często dzięki temu zmysłowi podświadomie wzbraniamy się m. in. przed nieświeżym jedzeniem. Nasz nos informuje także o wycieku gazu ziemnego – naturalnie bezwonnego, do którego jednak dodaje się specjalnego środka nawaniającego, by ułatwić jego wykrywanie. Koreańskie wzmacnianie węchu – Obecnie leczenie węchu w praktyce klinicznej odbywa się chirurgicznie lub – w częstszych przypadkach – chemicznie, za pomocą aromaterapii – mówi Yongwoo Jang z Uniwersytetu Hanyang w Seulu. Dodaje, że w przeciwieństwie do innych dziedzin medycyny, terapia węchu od wielu lat przeprowadzana jest w sposób niezwykle tradycyjny. Naukowcy z Korei dostrzegli w tym potencjał. Postanowili wykorzystać stymulację bioelektryczną. Okazało się jednak, że jej zastosowanie w układzie zlokalizowanym tak głęboko w głowie człowieka jest niemożliwe, więc zwrócili się ku falom radiowym. Radiowy eksperyment W trakcie trwania badania 28 osób przez 5 minut wystawionych było na działanie promieniowania o mocy 15 watów emitowanego z anteny znajdującej się 10 centymetrów od ich głowy. Jang twierdzi, że stymulacja nie była odczuwalna przez pacjentów. W celu oceny zmysłu węchu wykorzystano powszechnie stosowany test progu węchowego Sniffin’ Sticks. W jego trakcie uczestnicy za pomocą zapachu próbowali wykryć obecność alkoholu n-butanolu w różnym rozcieńczeniu. Czy to możliwe, że fale radiowe poprawiają węch? Efekty były zdumiewające. Naukowcy odkryli, że uczestnicy po stymulacji falami radiowymi otrzymywali dużo lepsze wyniki niż przed jej zastosowaniem. Ustalono, że ich „supermoc” utrzymywała się około tygodnia. W przypadku osób ze stałymi problemami węchowymi konieczne mogą być więc serie powtarzających się zabiegów. Zespół Janga przygotowuje obecnie badania na szerszą skalę. Kto wie, być może to przełom w badaniach nad ograniczeniami ludzkich zmysłów. Dokąd zaprowadzą nas one dalej? Źródło: APL Bioengineering, New Scientist Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Eksperci powąchali starożytne mumie. Pierwsze takie badanie
To pierwsze tego typu badanie przeprowadzone w Egipcie. Eksperci powąchali dziewięć mumii sprzed tysięcy lat. Niektóre z nich pachniały jak doskonałe perfumy, ale zdarzały się egzemplarze zjełczałe.
Spis treści: Mumie celem badań Naukowe wąchanie mumii egipskich Mumie jak perfumy. Chociaż nie zawsze Z czym kojarzymy starożytny Egipt? Z wielkimi piramidami, niebosiężnymi świątyniami i, oczywiście, przerażającymi mumiami. W kulturze popularnej, czyli w filmach, zmarli zawinięci w bandaże ożywają i atakują śmiałków naruszających ich spokój. Prawda o mumiach jest zgoła inna. Konserwatorzy bardzo często mówią, że lubią pracować nad mumiami. Bo te po prostu… ładnie pachną. Mumie celem badań Międzynarodowa grupa naukowców ze Słowenii, Polski i Egiptu postanowiła w usystematyzowany sposób przebadać zapach mumii. Właśnie podsumowano projekt kierowany przez prof. Matiję Strliča z University College London i z Uniwersytetu w Ljubljanie. Publikacja na ten temat ukazała się na łamach czasopisma naukowego „Journal of the American Chemical Society”. Skład substancji służących do balsamowania był celem ekspertyz mumii sprowadzonych w czasach kolonialnych do Europy. Ale do tej pory nie przeprowadzono tak szeroko zakrojonego badania wśród mumii przechowywanych w Egipcie. Wytypowano dziewięć mumii z różnych okresów starożytnego Egiptu – od czasów Nowego Państwa (połowa II tysiąclecia p.n.e.) po okres rzymski (IV wiek n.e.) – z kolekcji słynnego Muzeum Egipskiego w Kairze. – Dla starożytnych Egipcjan mumifikacja była ważną praktyką pogrzebową, mającą na celu zachowanie ciała i duszy w życiu pozagrobowym poprzez szczegółowy rytuał balsamowania zmarłego przy użyciu olejków, wosków i balsamów. Praktyka ta ewoluowała z biegiem czasu, a identyfikacja różnych technik i stosowanych materiałów zapewnia wgląd w epokę, lokalizację i status społeczno-ekonomiczny mumifikowanej osoby – opowiada współautor badania, prof. Ali Abdelhalim, dyrektor Muzeum Egipskiego w Kairze. Również dla starożytnych Egipcjan zapach odgrywał kluczową rolę w procesie mumifikacji. Przyjemne wonie kojarzone były z bóstwami egipskimi i czystością. Dlatego tak dużą wagę przykładano do płukania wnętrzności winem palmowym, wypełniania ich aromatycznymi żywicami i olejami. Te działania były poprzedzone usunięciem organów wewnętrznych i wysuszeniem ciała z pomocą natronu. Naukowe wąchanie mumii egipskich Naukowcy wykorzystali metody instrumentalne i sensoryczne. Użyto chromatografu gazowego połączonego ze spektrometrem masowym do pomiaru i kwantyfikacji substancji chemicznych emitowanych przez mumie. Komplementarną częścią analizy był udział panelu wyszkolonych ludzkich „wąchaczy”, którzy opisali swoje zapachowe wrażenia. – Zapach zmumifikowanych ciał od lat spotyka się ze sporym zainteresowanie ekspertów i ogółu społeczeństwa, ale do tej pory nie przeprowadzono żadnych połączonych chemicznych i percepcyjnych badań naukowych – mówi prof. Matija Strlič. W jego ocenie najnowsza analiza pomoże ekspertom lepiej zaplanować konserwację i poznać starożytne materiały do balsamowania. Mumie jak perfumy. Chociaż nie zawsze We wnioskach z badania naukowcy piszą, że nowo pozyskanie dane dostarczają wskazówek na temat materiałów używanych do mumifikacji oraz ewolucji praktyk i składników, a także ujawniają szczegóły dotyczące późniejszej konserwacji szczątków w muzeach. Eksperci wąchający zmumifikowane ciała w następujący sposób określili ich zapach: 78 % – drzewny, 67 % – pikantny, 56 % – słodki, 33 % – kadzidlany, 33 % – nieświeży, zjełczały. Oznacza to, że mumie pachną najczęściej przyjemnie. Nie znaleziono korelacji między rodzajem zapachu, a okresem wykonania mumii. Na przykład zarówno mumie z okresu Nowego Państwa, jak i z Okresu Późnego wyróżniały się silnymi nutami „słodkimi” i „ziołowymi”. Egzemplarze pachnące nieświeżo zdarzały się wśród mumii z różnych czasów. Na obecny zapach mumii wpłynęło wiele czynników, na przykład sposób ich przechowywania czy konserwacji. Wygląda na to, że każdy przypadek należy traktować indywidualnie i trudno jest o szersze uogólnienia. Co ciekawe, na części mumii wykryto ślady zastosowania pestycydów, jednak w dokumentacji dotyczącej ich konserwacji nigdy nie wspomniano o zastosowaniu takich środków. Być może tego typu substancje zastosowano wiele dekad temu. Miało to na celu zabezpieczenie mumii przed szkodnikami. Źródło: Journal of the American Chemical Society Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Błyskawiczny jak nos. Nasz zmysł węchu działa o wiele szybciej niż dotychczas sądzono
Ludzki zmysł węchu jest czuły i aktywuje się w czasie mierzonym milisekundami. Najnowsze badania wykazały, że wystarczą tysięczne części sekundy, żebyśmy zarejestrowali zmianę aromatu docierającego do naszego nosa.
Zaskakująca prędkość węchuCo potrafi nasz węch? Jak działa zmysł węchu? Szybki jak nos Czy zapachy są dla nas ważne? Niektórzy ludzie twierdzą, że byliby w stanie obyć się bez zmysłu węchu. Sam Karol Darwin uważał go za zmysł nieszczególnie przydatny i uznawał, że ma dla nas małą wartość. Jednak przeczą temu fakty – choćby takie, że z wykrywaniem zapachów radzimy sobie znacznie lepiej niż się na ogół przypuszcza. Dowodów jest coraz więcej. – W zaskakującym eksperymencie na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley naukowcy rozprzestrzenili aromat czekolady wokół ogromnego trawnika. Następnie poprosili badanych, by spróbowali pójść jego śladem niczym psy gończe, na czworakach i z nosem przy ziemi. O dziwo, dwie trzecie ochotników było w stanie dość dokładnie prześledzić trasę. Okazało się, że w pięciu na piętnastu przebadanych zapachów ludzie przewyższali pod tym względem psy – pisze Bill Bryson w książce „Ciało. Instrukcja dla użytkownika” (tłum. Aleksander Wojciechowski). To nie koniec. – Inne testy wykazały, że osoby, które dostają do powąchania koszulki, na ogół potrafią zidentyfikować tę noszoną przez współmałżonka. Podobnie niemowlęta i matki są w stanie nawzajem rozpoznać swój zapach – dodaje Bryson. Co potrafi nasz węch? Znaczenie zmysłu węchu w naszym życiu potwierdzają również najnowsze badania naukowców. Z pracy opublikowanej w czasopiśmie „Nature Human Behaviour” wynika, że nasz węch jest znacznie doskonalszym zmysłem, niż uważaliśmy. Kiedy w otoczeniu pojawiają się nowe zapachy, rejestruje je błyskawicznie. Na zmiany aromatów reaguje również szybko, jak na zmiany kolorów. Sprawdzenie tego wymagało opracowania specjalnego urządzenia. Składało sięo z butelek z dwoma różnymi aromatami połączonych rurkami z „noskiem”, którego używali uczestnicy. Co istotne, rurki były różnej długości. Wyposażone zostały w zawory otwierające się automatycznie, gdy ktoś korzystał z urządzenia, wciągając powietrze nosem. Różna długość rurek sprawiała, że dwa zapachy docierały do nosa nie równocześnie, ale jeden po drugim. Naukowcy tak dobrali długość rurek, by różnica w czasie była naprawdę nieznaczna. Udało się ją mierzyć z dokładnością do 18 milisekund (ms, tysięczne części sekundy). Jak działa zmysł węchu? W doświadczeniach wzięło udział 229 osób. W pierwszym teście w jednej butelce był zapach jabłek, a w drugiej kwiatowy. Pierwszy docierał do nosa badanych ok. 120-180 ms po drugim. Ich zadaniem było dwukrotne skorzystanie z „noska” – czyli dwukrotne powąchanie obu aromatów. Następnie zaś trzeba było odpowiedzieć na pytanie, czy kolejność, w jakiej czuli jabłka i kwiaty, zmieniła się, czy też nie. Badani poradzili sobie z tym zadaniem w 63 proc. przypadków. Podobny wyniki uzyskano, gdy jabłka i kwiaty zostały zastąpione zapachem cytryn i cebuli. W kolejnym teście naukowcy wybrali tych, którzy wypadli najlepiej, i skrócili rurki w swoim urządzeniu. Tym razem drugi zapach napływał do nosa badanych już ok. 40-80 ms po pierwszym. I nawet w tym przypadku uczestnicy radzili sobie z rozpoznaniem, czy kolejność zapachów w obu próbach była taka sama, czy też została zmieniona. Szybki jak nos Co ciekawe, trudniejsze od wychwycenia zmiany kolejności okazało się rozpoznanie, który zapach pojawiał się jako pierwszy. Uczestnicy umieli to zrobić tylko wówczas, gdy mieli do czynienia z zapachami przypominającymi zapachy cebuli i cytryny. Zauważyli przy tym, że pierwszy zapach, jaki wywąchali, na końcu wydawał im się dominującym aromatem całej mieszaniny. Naukowcy przeprowadzający eksperyment zwracają uwagę, że zmysł węchu działa nawet 10 razy szybciej niż wcześniej sądzili. Kolejność, w jakiej czujemy aromaty, ma zaś kluczowe znaczenie dla tego, co ostatecznie rejestruje nasz nos. Który ma do wykonania trudną prace, ponieważ aromaty bywają trudne do rozszyfrowania. — Kiedy coś wąchamy lub wdychamy, cząsteczki zapachów unoszące się w powietrzu kierują się do naszych kanałów nosowych i wchodzą w kontakt z nabłonkiem węchowym — plamą komórek nerwowych zawierającą około 350–400 rodzajów receptorów zapachowych. Jeśli dana cząsteczka zapachowa aktywuje odpowiedni rodzaj receptora, wysyła sygnał do mózgu, który interpretuje go jako zapach – pisał Bryson. – Cząsteczki zapachu zwykle aktywują nie jeden, ale kilka rodzajów receptorów zapachowych, niczym pianista grający całe akordy na ogromnej klawiaturze. Na przykład banan zawiera 300 substancji lotnych, jak się określa aktywne cząsteczki w aromatach. Pomidory mają 400, kawa nie mniej niż 600. Ustalenie, w jaki sposób i w jakim stopniu przyczyniają się one do powstania określonego aromatu, nie jest proste. Biorąc to pod uwagę, odkryte właśnie zdolności naszego nosa robią jeszcze większe wrażenie. Źródła: Guardian, <a href="https://www.nature.com/articles/s41562-024-01984-8.epdf?sharing_token=NxI5cl2tE9s1z1rg_PR6K9RgN0jAjWel9jnR3ZoTv0OxSHOKdUOGLWd5x6eLxtmfysPUZT61ZHt8_1NBks0tsO4V2tnLJML8TPlfNocoR_1UUz7qO85_NgJB4a-XrV28MeCAl_x1NoM-VL8IcryMkmi8hy9ZIAC7aeICMvwq0E8CvrS4uVvgkLvnG2d37-I3UNLUehPUWnXl0LIN70ozHKmGCb5-UCJK1Zf4ZuAq2k3FVt7ymPIbeYokEG2E-LNWqQuKP_xRsH0doruSLbj4MjQZQUq-FJNJbHrS2KP6Im2Chx1hAy2pb5u0Z4poBlpmrZTYy3C6z5B2jqsBRQLyhQ%3D%3D&tracking_referrer=www.theguardian.com" target="_blank" rel="nofollow noopener">Nature Human Behaviour, Bill Bryson, „Ciało. Instrukcja dla użytkownika”, Wyd. Zysk i S-ka. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Niezwykłe badanie wykazało, że psy wyczuwają stres ludzi. I stają się przez to pesymistami
Zapach ludzkiego stresu wpływa na emocje psa. A także na decyzje, jakie podejmuje. Naukowcy wykazali to, każąc właścicielom psów rozwiązywać zadania matematyczne i obserwując, co następnie dzieje się ze zwierzętami. Okazało się, że psy wyczuwają stres ludzi.
W tym artykule: Co czuje pies? Badania na psach Czujesz stres? Nic dobrego cię nie spotka Stres przenoszony w powietrzu Czy pies może „zarazić się” emocjami właściciela? Jak najbardziej. Jeśli podejrzewasz, że twój pies wyczuwa, kiedy się stresujesz, masz rację. Jednak twój stres wypływa nie tylko na dobrostan emocjonalny zwierzęcia. Ale również na jego nadzieje związane z przyszłością. Naukowcy po raz pierwszy sprawdzili, jak trudne chwile dla ludzi przekładają się na zachowanie psów. Niezwykły eksperymenty i płynące z nich wnioski opisano w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Scientific Reports”. Co czuje pies? Ludzie nie mają problemu z rozpoznaniem, kiedy inne osoby wokół nich są zestresowane. Podświadomie rejestrujemy napięcie takiego człowieka, co wpływa na nasze emocje i zachowania. Co ciekawe, to samo dotyczy psów. Poznają nasz stres po zapachu i są w stanie ocenić jego natężenie. Łatwo się domyśleć, że może to wpływać na emocje zwierząt. Ale nie tylko. Nowe badania – przeprowadzone pod kierunkiem naukowców z University of Bristol – wykazały, że gdy psy powąchają pot zestresowanego człowieka, zmienia się również ich zachowanie. Stają się „pesymistyczne”. Czyli nie spodziewają się, że w przyszłości może ich spotkać coś dobrego. Badania na psach Naukowcy zaprosili do testów 18 opiekunów psów wraz ze swoimi zwierzętami. Ludzi podzielono na dwie grupy. Jedna musiała rozwiązywać test matematyczny. Druga zaś słuchała relaksującej muzyki. Naukowcy zebrali próbki potu od obu grup. Psy dostały znacznie przyjemniejsze zadania. Znalazły się w pomieszczeniu, w którym ustawiano miskę. Naukowcy nauczyli psy, że gdy miska staje w jednej części pokoju, zwierzęta znajdą w niej smakołyk. Kiedy zaś zostanie postawiona w innej – pozostanie pusta. Psy zrozumiały to bardzo szybko. Efekt był łatwy do przewidzenia. Kiedy miska stawała w miejscu oznaczającym, że zawiera coś pysznego, zwierzęta podchodziły do niej bardzo szybko. W przeciwnym wypadku, nie mając nadziei na nagrodę, nie spieszyły się. Czujesz stres? Nic dobrego cię nie spotka Teraz przyszedł czas na właściwą część eksperymentu. Nową miskę stawiano pomiędzy dwoma znanymi już psom miejscami. To, jak szybko pies do niej podchodził, pokazywało jego oczekiwania. Jeśli się spieszył, najwyraźniej spodziewał się nagrody. Gdy się ociągał, nie oczekiwał niczego dobrego. Na jego nastawienie wpływał zapach, jaki wyczuwał. W tej części eksperymentu badacze dali psom do powąchania pot ludzi – zestresowanych lub nie. Gdy psy poczuły pot nieznajomych osób, które miały do czynienia z matematyką, udawały się zbadać zawartość nowej miski bardzo wolno. Zupełnie jakby zapach stresu przygnębił je i pozbawił nadzieli co do przyszłości. Można zatem stwierdzić, że psy wyczuwają stres ludzi. Psy rozumieją średnio 89 słów. Które rasy są najmądrzejsze? Te psy reagują na więcej słów i wyrażeń niż inne. Dlaczego? Stres przenoszony w powietrzu – Właściciele psów wiedzą, jak bardzo zwierzęta są wyczulone na ich emocje – mówi dr Nicola Rooney z Bristol Veterinary School, główna autorka badań. – Tutaj pokazujemy, że nawet zapach zestresowanego, nieznanego człowieka wpływa na stan emocjonalny psa, postrzeganie nagród i zdolność uczenia się. Treserzy psów pracujących mówią często o stresie „przenoszony przez smycz”. My pokazaliśmy, że może on również przenosić się w powietrzu – dodaje badaczka. Rooney podkreśla, że zrozumienie wpływu ludzkiego stresu na dobrostan psów jest ważne w bardzo wielu sytuacjach. – Ten czynnik należy wziąć pod uwagę w przypadku psów przebywających w hodowlach oraz podczas szkolenia psów domowych i psów pracujących, takich jak psy asystujące – mówi naukowczyni. Źródło: Scientific Reports, EurekAlert, Guardian Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Choroby można wykrywać za pomocą zapachu? Przełomowe wyniki badań naukowców
Subtelne zmiany zapachu człowieka mogą posłużyć do szybkiej diagnostyki choroby. Również takich, których konwencjonalnymi metodami nie umiemy dziś odpowiednio wcześnie wykryć.
W tym artykule: Zapach osoby z chorobą Parkinsona Rozpoznanie choroby Parkinsona Badania nad zapachami Psy wyczuwają choroby Czym pachną nowotwory Technologia zamiast psa Elektroniczne nosy Wykrywanie resztek guza Lekarze patrzyli w osłupieniu na Joy Milne. 67-letnia mieszkanka szkockiego Perth właśnie oświadczyła, że potrafi rozpoznać chorych na parkinsona wcześniej niż najlepsi diagności wspierani najnowocześniejszą aparaturą medyczną. I że wystarczy jej do tego pociągnięcie nosem. Dr Tilo Kunath z Uniwersytetu Edynburskiego, który jako jeden z pierwszych rozmawiał z Joy Milne, szybko zorganizował pierwszy test. Badacze poprosili 12 osób, aby przez cały dzień nie zmieniały koszulek – tak, by materiał przesiąkł zapachem ich potu. Później T-shirty włożono do sterylnych i hermetycznych woreczków, po czym wręczono je Joy. – To było proste zadanie. Miała wskazać, które osoby cierpią na parkinsona, a które nie – mówi dr Kunath. Zapach osoby z chorobą Parkinsona O tym, że osoby cierpiące na chorobę Parkinsona mogą pachnieć „inaczej”, Joy była przekonana od wielu lat. Mniej więcej od chwili, gdy parkinsonizm zdiagnozowano u jej męża Lesliego – wówczas 45-letniego mężczyzny w pełni sił. Ale kilka lat wcześniej Joy zauważyła u męża coś wyjątkowego. Zapach Lesa się zmieniał. Czy cierpisz na częste koszmary senne? To może być wczesny objaw choroby Parkinsona Najnowsze badania wykazały, że częste koszmary senne mogą być jednym z pierwszych objawów choroby Parkinsona. – Bardzo trudno to opisać, różnica była subtelna – opisywała to Joy Milne w rozmowie z siecią BBC. – To nie stało się nagle. Niekiedy, od czasu do czasu, Les pachniał piżmem. Na początku myślałam, że za rzadko bierze prysznic. I Joy nie widziałaby w tym nic nadzwyczajnego – w końcu każdy z nas jakoś pachnie – gdyby nie zdarzenie na jednym ze spotkań organizacji charytatywnej Parkinson UK. Poszła tam, by poznać innych pacjentów z tą chorobą. I wtedy przyszło olśnienie – wszyscy pachnieli jak jej Les. Les Milne zmarł w 2015 roku, w wieku 65 lat. Ale sprawa dziwnego zapachu nie dawała Joy spokoju. Wspomniała o tym jednemu z lekarzy przy okazji dyskusji o nowych metodach diagnostycznych. I tak trafiła do dr. Tilo Kunatha. Ten zaś był, delikatnie mówiąc, sceptyczny. Ale i zaintrygowany. Rozpoznanie choroby Parkinsona Rozpoznanie choroby Parkinsona jest skomplikowane i obarczone sporym ryzykiem błędu. Sztywność mięśniowa, drżenia, zaburzenia równowagi występują również przy innych chorobach otępiennych. Próbuje się do diagnostyki wykorzystywać nowoczesne techniki obrazowania medycznego – m.in. specjalne rodzaje tomografii. Z reguły pewność uzyskuje się w bardzo zaawansowanych stad﻿iach choroby, kiedy leczenie jest już mało skuteczne. Niekiedy potwierdzenie lekarze uzyskują dopiero w badaniu pośmiertnym. Ale generalnie diagnoza odbywa się na podobnych zasadach co 200 lat temu, kiedy londyński lekarz dr James Parkinson pierwszy raz opisywał objawy nieznanego schorzenia – obserwuje się zachowanie pacjentów. Rozpoznanie chorych po zapachu byłoby przełomem w walce z tą chorobą. I tak Joy stanęła przed zadaniem wąchania 12 T-shirtów nieznanych jej osób. Sześciu z nich to pacjenci ze zdiagnozowaną chorobą Parkinsona. Pozostali „dawcy koszulek” byli zdrowi i w teście doktora Kunatha stanowili grupę kontrolną. – Zaimponowała mi – przyznał naukowiec. – Poprawnie zdiagnozowała 11 spośród 12 uczestników. Ale przy tym ostatnim się upierała: twierdziła że ten człowiek ma parkinsona, choć przecież należał do grupy kontrolnej, czyli był całkowicie zdrowy. Osiem miesięcy później okazało się, że u „dwunastki” również rozpoznano parkinsona. – To Joy miała rację. I to we wszystkich przypadkach – mówił dr Kunath. – Powiedziała nam, że ten człowiek jest chory, zanim wiedział o tym ktokolwiek inny, nawet sam zainteresowany. I wtedy jej uwierzyłem. Badania nad zapachami Ostrożność naukowców łatwo wyjaśnić. W latach 60. XX wieku wydawało się, że udało się znaleźć „zapach” schizofrenii. Pielęgniarki zauważyły nieprzyjemny odór dobywający się z pościeli w szpitalach psychiatrycznych. Niezależnie od tego, jak często myli się pacjenci, zapach „skunksa” pozostawał. Zrobiono badania z udziałem pacjentów ze schizofrenią i osób zdrowych, próbki wąchali ludzie i tresowane szczury. Wytypowano nawet odpowiedzialny za nieprzyjemny zapach związek: kwas trans-3-metylo-2-heksenowy (TMHA). Ale wyników tych testów nie udało się powtórzyć, a pomysł rozpoznawania schizofrenii po zapachu wyśmiano. Dlatego do kwestii zapachu parkinsona naukowcy podeszli podejrzliwie. Sprawą zajęły się jednak zespoły z Manchesteru, Edynburga i Londynu. Kilkaset osób – chorych i zdrowych – poproszono o przetarcie czoła wacikiem i przekazanie go naukowcom. A ci poddali je już nie testom zapachowym, ale spektrometrii masowej – technice analizy związków chemicznych pozwalającej precyzyjnie określić ich skład. Znaleźli dziesięć „podejrzanych” molekuł, które mogą posłużyć do stworzenia testu diagnostycznego na parkinsona. Ale poddawanie skomplikowanym i drogim badaniom próbek od wszystkich pacjentów obarczonych ryzykiem choroby to nie do końca to, o co chodzi w badaniach przesiewowych. Dlatego do wąchania zatrudniono również psy. Psy wyczuwają choroby Joy Milne sama twierdzi, że jej zmysł powonienia jest „czymś pomiędzy nosem człowieka i psa”. Ale prawda jest taka, że nasi czworonożni przyjaciele biją nas w tej dziedzinie na głowę. Uwzględniając wielkości mózgu, obszar odpowiedzialny za zmysł powonienia jest u psów 40 razy większy niż u człowieka. Twój pies dobrze wie, kiedy jesteś zestresowany. W jaki sposób to wyczuwa? Najnowsze badania wykazały, że wszystkie testowane psy potrafiły zorientować się, kto jest zestresowany, a kto nie. Czworonogi wyczuwały to w ludzkim pocie i oddechu. – Psy mają 200–300 mln receptorów węchowych, a my zaledwie jakieś 5 milionów. Są najlepszymi biosensorami, jakie mamy, a ich udział w badaniach naukowych jest niepodważalny. Nie dajcie się zmylić merdającym ogonom i miękkiej sierści – zapewnia Claire Guests, szefowa organizacji Medical Detection Dogs szkoląca psy do wykrywania chorób u ludzi. Claire głęboko wierzy w zdolności swoich podopiecznych. Jej labradorka Daisy, biorąca udział w testach zwierząt mogących wyczuwać raka, pewnego dnia zaczęła ją szturchać w pierś. Okazało się, że jest tam niewielki, lecz głęboko zlokalizowany guz. Onkolog przyznał, że nie dałoby się go wykryć zwykłymi metodami w tak wczesnej fazie. Daisy uratowała życie swojej pani, a ta – podobnie jak dr Kunath w przypadku nadzwyczajnego powonienia Joy – uwierzyła w to, że rak może mieć zapach. Na razie do badań nad parkinsonem skierowano dwa labradory i cocker spaniela. Czym pachną nowotwory Psy Medical Detection Dogs są ćwiczone do wykrywania również nowotworów pęcherza, nerki i prostaty. Wiadomo też, że w jakiś sposób potrafią nawet rozpoznać czerniaka złośliwego skóry. W 1989 roku lekarze z londyńskiego King’s College opisali kobietę, której psiak obwąchiwał znamię na nodze. Później okazało się, że to nowotwór – na szczęście we wczesnym stadium. Tkanka nowotworu wytwarza substancje lotne, takie jak alkany, pentan, formaldehyd oraz pochodne benzenu. W przypadku raka prostaty czy pęcherza można je wykryć w moczu, w przypadku raka płuc molekuły są obecne w oddechu, a nowotworów skóry – w pocie. Anegdotyczne dane wskazują również, że psy potrafią wyczuć nadchodzący napad migreny i narkolepsji u ludzi. Badania nad zapachem chorób (głównie nowotworów) są prowadzone również w Polsce. Zajmowali się nimi m.in. prof. Tomasz Jezierski z Zakładu Zachowania się Zwierząt Instytutu Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN oraz prof. Bogusław Buszewski z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Testowane przez nich zwierzęta osiągały trafność na poziomie przekraczającym 90 proc. Rozpoznawały nawet do 15 różnych substancji. Efektem tych eksperymentów jest również technologia szybkiego wykrywania konkretnych cząsteczek chemicznych obecnych w „bukiecie zapachowym” pobranym od pacjenta. Technologia zamiast psa Rozpoznawanie choroby tylko po zapachu byłoby najmniej inwazyjną metodą diagnostyczną. Nie wymagałoby nawet dotykania pacjenta, nie wspominając o prześwietlaniu, biopsji, pobieraniu krwi czy używaniu skalpela. Tyle, że wyszkolenie psów jest dość drogie. Nigdy nie ma też pewności, że zwierzę dobrze sygnalizuje, jaki odór wykryło. Szczepionka na raka działa w 100%. Wyleczono czerniaka u myszy Obiecujące badanie pokazało dodatkowo, że daje ona szansę na zatrzymanie nawrotów. Trudno też oczekiwać, że diagnosta z ogonem byłby w stanie grzecznie wąchać pacjentów przez kilka–kilkanaście godzin dziennie. Wykorzystanie czworonogów w praktyce klinicznej sprawiłoby też kłopoty czysto techniczne. Pacjenci mogą obawiać się psów, trudniej zachować czystość. Dlatego naukowcy sięgnęli po nowoczesną technikę. To akurat nie było takie trudne, bo elektroniczne nosy od dawna są stosowane w przemyśle spożywczym do niemal wszystkiego – od sprawdzania dojrzałości owoców po skażenie bakteriami gotowych produktów. Oraz w farmaceutycznym – do kontroli jakości. Jednym z pierwszych medycznych e-nosów był detektor raka płuc skonstruowany w 2004 roku przez zespół Corrado Di Natale z Uniwersytetu Tor Vergata w Rzymie. Podczas testów wykonanych w szpitalu San Camillo Forlanini zbadano 60 pacjentów, z czego u 35 wykryto chorobę. Nos nie pomylił się ani razu. Elektroniczne nosy Podobnie działa wykrywacz substancji charakterystycznych dla raka jelita grubego, który jest dziełem dr. Donato Altomare. Daje poprawne wyniki w 76 proc. przypadków. Ale oszczędza pacjentom pobierania próbek kału oraz dość nieprzyjemnej kolonoskopii. Jednym z nowszych urządzeń jest opracowany przez zespół Hossama Haicka z izraelskiego Instytutu Technologii Technion gadżet umożliwiający badanie oddechu pacjenta pod kątem występowania molekuł powiązanych z aż 17 chorobami. Na-Nose może wykryć m.in. parkinsona, uszkodzenie nerek, stwardnienie rozsiane, chorobę Crohna i kilka rodzajów nowotworów. Jego dokładność naukowcy szacują na 86 proc. Samo urządzenie nie jest jeszcze na sprzedaż. Patenty wykupiło siedem firm specjalizujących się w produkcji oprzyrządowania medycznego. Naukowcy pracują zaś nad kolejnym e-nosem: wykrywającym grypę oraz paciorkowce wywołujące zapalenia gardła. Nad podobnym urządzeniem pracuje dr Mangilal Agarwal z amerykańskiego Integrated Nanosystems Development Institute Uniwersytetu Indiany. Ten gadżet może wskazać chorych z hipoglikemią, rakiem prostaty i piersi. Wykrywanie resztek guza Skoro tak to wszystko doskonale działa, to dlaczego elektroniczne nosy nie trafiły jeszcze do lekarzy pierwszego kontaktu? Bo warunki ich codziennego użycia daleko odbiegają od tego, co naukowcy mają w swoich laboratoriach. – Większość substancji chemicznych wykrywanych w oddechu jest również wykrywanych w powietrzu wypełniającym całe pomieszczenie, a ich poziomy są bardzo zbliżone – mówi dr George Preti z Monell Chemical Senses Center, niezależnej instytucji badającej zmysły smaku i powonienia. Na podobny problem zwraca uwagę dr Agarwal: – Często mamy problemy z czujnikami analizującymi oddech działającymi w różnych regionach, ponieważ nie umiemy dopasować się do substancji zawartych w powietrzu. Nie wiadomo też, jak dokładnie skalibrować czujniki, tak aby płeć, wiek, otyłość czy przynależność etniczna nie zaciemniały ostatecznego wyniku. Dlatego izraelski elektroniczny nos był m.in. testowany w USA oraz w Chinach, na Litwie i we Francji, a próbki pobrano łącznie od ponad 1400 pacjentów. Są jednak okoliczności, w których elektroniczne nosy mogą zostać wykorzystane w medycynie bez obaw o zniekształcenie wyniku pod wpływem czynników środowiskowych. Gdy chirurg operuje pacjenta z nowotworem, nie zawsze ma pewność, czy wycina całą zmienioną tkankę, czy może zostały jakieś komórki raka. Precyzyjny czujnik zamontowany przy elektroskalpelu analizuje powstające opary i podpowiada, czy chirurg ma ciąć głębiej. On gra na gitarze, oni wycinają guza mózgu. Niesamowita operacja zakończona sukcesem Wygląda to dość makabrycznie, ale w tym szaleństwie jest metoda i do tego naukowa. – Podczas zabiegu elektrokoagulacji komórki są odparowywane. Dym jest zasysany i wprowadzany do elektronicznego nosa – mówi Anton Kontunen z Uniwersytetu Technologicznego w fińskim Tampere, który przygotował urządzenie dla sal operacyjnych. – Wcześniejsze badania wykazały, że w porównaniu do zdrowych komórek, komórki rakowe zawierają m.in. więcej fosfolipidów. Nasz e-nos reaguje właśnie na te substancje, aby odróżnić komórki zdrowe od chorych. W badaniach na zwierzętach detektor wykazał się dokładnością sięgającą 95 proc. U ludzi prawidłowo wskazywał tkankę glejaka wielopostaciowego, bardzo niebezpiecznego nowotworu mózgu, w 85 proc. analizowanych przypadków.
Naukowcy po raz pierwszy zidentyfikowali perfumy starożytnych Rzymian. Tak pachnieli mieszkańcy cesarstwa
Naukowcy z Uniwersytetu w Kordobie po raz pierwszy w historii ustalili skład chemiczny perfum, których używano w starożytnym Rzymie. Bazą była roślina, która pochodzi z Indii.
W tym artykule: Krótka historia perfum Jak pachniała starożytność? Paczulka była głównym składnikiem perfum Rzymian Węch – obok smaku – jest jednym z dwóch zmysłów chemicznych człowieka. To jedna z ważniejszych zdolności do odbierania bodźców. W czasach prehistorycznych odgrywał kluczową rolę w kontekście przetrwania. To bowiem za pomocą węchu nasi praprzodkowie rozpoznawali pokarm, rozróżniali substancje toksyczne, a także badali ślady drapieżników. Krótka historia perfum Zapach był ważny również w relacjach społecznych. Powonienie było tak istotne w życiu pierwszych ludzi, że niektóre gatunki hominidów (m.in. denisowianie) mogły poszczycić się znacznie bardziej czułym zmysłem węchu niż Homo sapiens. Wraz z rozwojem ludzkości i nowych cywilizacji, zapach stawał się nie tylko „życiową wskazówką”, lecz również elementem kultury. W starożytności ludzie zaczęli tworzyć specjalne substancje, które miały intensyfikować odbierane bodźce. Chodzi o perfumy, które nie zawsze jednak były wykorzystywane jedynie w celu poprawy własnego zapachu. W starożytnym Egipcie pachnidła wykorzystywano przy okazji ceremonii religijnych i rytuałów pogrzebowych. Badania wykazały, że różne olejki zapachowe były stosowane do balsamowania zwłok przed mumifikacją. Używano ich także w medycynie, m.in. do nacierania ciała i higieny osobistej. Dopiero w Rzymie perfumy stały się symbolem luksusu i statusu społecznego, a ich zapach miał działać niczym afrodyzjak. Jak pachniała starożytność? Legenda głosi, że to właśnie zapach Kleopatry pomógł jej uwieść Juliusza Cezara i Marka Antoniusza. Nic dziwnego zatem, że kilka lat temu naukowcy z Hawajskiego Uniwersytetu w Mānoa postanowili odtworzyć, jak pachniały perfumy ostatniej królowej hellenistycznego Egiptu. Tym razem to hiszpańscy naukowcy postanowili dołożyć swoją cegiełkę do badań nad starożytnymi wonnościami. Badacze z Uniwersytetu w Kordobie po raz pierwszy w historii zidentyfikowali skład chemiczny rzymskich perfum sprzed ponad 2000 lat. 4 lata temu archeolodzy odnaleźli dawne mauzoleum, w którym pochowano zamożną rodzinę z czasów Cesarstwa Rzymskiego. Tuż obok szczątków 40-letniej kobiety znajdowała się starannie zawinięta buteleczka w kształcie małej amfory, a w niej pozostałości po nieznanej substancji. Jak smakowało wino starożytnych Rzymian? Amfory znalezione w Morzu Tyrreńskim mogą pomóc rozwiązać tę zagadkę Nurkowie odnaleźli w sumie trzy naczynia do wina, które pochodziły z czasów starożytego Rzymu. Co wykazała analiza? Od tego czasu naukowcy rozpoczęli swoje badania. Butelka była owinięta w płócienną torbę, którą zdobiły bursztyny. Naukowcy twierdzą, że musiał być to bardzo cenny przedmiot, który był ważny dla zmarłej. Badacze twierdzą, że naczynie zostało wykonane z kwarcu, co było rzadkością w tamtych czasach. Nie był to typowy minerał, z którego tworzono przedmioty użytku codziennego. Co więcej, amfora była bardzo dobrze uszczelniona. To sprawiło, że minimalne ilości perfum zachowały się w środku. Paczulka była głównym składnikiem perfum Rzymian Po wielu badaniach i analizach zespół badawczy pod kierownictwem prof. José Rafaela Ruiza Arreboli dokładnie opisał skład chemiczny perfum z czasów rzymskich. Uczeni wykorzystali w tym celu metody badawcze, takie jak dyfrakcja rentgenowska, chromatografia gazowa oraz spektrometria mas. Wyniki zaprezentowali w artykule na łamach czasopisma naukowego „Heritage”. – Wykopaliska archeologiczne pozwoliły na odnalezienie dużej liczby naczyń używanych do przechowywania perfum lub maści w starożytnym Rzymie. Niewiele wiadomo jednak na temat ich składu chemicznego lub pochodzenia zawartych w nich substancji. Większość dostępnych informacji dotyczy raczej baz kosmetycznych niż samej esencji – podkreślają autorzy. Badacze twierdzą, że perfumy były mieszanką bazy i spoiwa, które zachowywało aromat oraz esencję. Substancja wiążąca składała się prawdopodobnie z oliwy z oliwek i mieszanki innych olejów roślinnych. Jednak samą bazą był brodziec paczulka (Pogostemon cablin), zwany inaczej paczulką wonną lub po prostu paczulką. To gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych. Pochodzi z tropikalnego obszaru Azji (m.in. z Filipin i Indii), ale uprawiany jest również na Karaibach i w zachodniej Afryce. Jest to roślina kosmetyczna dostarczająca olejku, który jest utrwalaczem zapachów, a także dodaje świeżości perfumom i poprawia percepcję innych składników. Sama paczulka ma zapach piżmowo-kamforowy. Roślina ta znajduje szerokie zastosowanie we współczesnym perfumiarstwie, dlatego odkrycie jest tym bardziej wyjątkowe. Źródło: Heritage Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jakiego zapachu nie lubią koty? Ta wiedza pozwoli ci uchronić ulubieńca przed niepotrzebnym stresem
Wiedza na ten temat pozwala lepiej zrozumieć niektóre zachowania futrzaka, warto więc przyjrzeć się temu tematowi nieco bliżej. Jakich zapachów nie lubią koty? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
W tym artykule: Węch to jeden z najważniejszych kocich zmysłów Jak działa koci węch? Jakich zapachów nie lubią koty? Cytrusy Cebula Pieprz Czosnek Lawenda Ruta zwyczajna Geranium Ocet Cynamon Eukaliptus Papryka Naftalina Detergenty chemiczne Brudna kuweta Nie tylko psy, ale także koty są obdarzone wyśmienitym węchem. Natura obdarzyła je rozwiniętym zmysłem powonienia nie bez powodu, ale każdy właściciel sympatycznego mruczka powinien wiedzieć, że istnieją pewne zapachy, których jego pupil nie toleruje. Dla nikogo nie jest chyba tajemnicą, że koty są obdarzone świetnie rozwiniętymi zmysłami. Wzrok tych zwierząt jest znacznie czulszy od ludzkiego w warunkach niewielkiego natężenia światła, a do tego – obejmuje pole szersze aż o 20 stopni. Koci słuch rejestruje dźwięki o wysokiej częstotliwości, dochodzącej nawet do 64 Hz. Do tego należy doliczyć wyśmienity węch. Węch to jeden z najważniejszych kocich zmysłów Wszystkie te mechanizmy wykształciły się u kotów w toku ewolucji i nie zanikły po udomowieniu tych zwierząt. Nie można przecież zapomnieć, że sympatyczny mruczek, który całymi godzinami może leniwie wylegiwać się na kolanach swojego opiekuna, to wyśmienity drapieżnik, który potrafi przetrwać w najróżniejszych środowiskach. Wysokie zdolności adaptacyjne kotów to w dużej mierze zasługa ich węchu. O ile mruczki namierzają ofiarę przede wszystkim przy pomocy zmysłów wzroku i słuchu, to koci nos też uczestniczy w tym procesie. Futrzaki mają słabo rozwinięty zmysł smaku, więc o tym, co jest dla nich atrakcyjne i bezpieczne decydują na podstawie rejestrowanych bodźców zapachowych. Gdy węch kota zanika (np. pod wpływem rozwijającej się infekcji), zwierzę szybko traci apetyt. Największe koty domowe - TOP 7 wśród ras domowych Największe koty domowe bardziej niż potulnego mruczka przypominają dzikie zwierzęta, żyjące w egzotycznych zakątkach globu. Nie oznacza to jednak, że duże kociaki nie nadają się na towar... Już małe kocięta mają świetnie rozwinięty zmysł węchu. Zdolność rejestrowania zapachów pozwala im namierzyć matkę, kiedy ich oczy są jeszcze ślepe, a uszy – głuche. W późniejszym życiu mruczki także używają węchu do orientacji w terenie. Koty świetnie wyczuwają nie tylko zapach innych przedstawicieli swojego gatunku i pozostałych zwierząt, ale także swój własny. To właśnie dlatego futrzaki ochoczo ocierają się o różne przedmioty, przede wszystkim o takie, które wywołują ich niepokój – własny zapach niweluje u nich stres. Jak działa koci węch? Czy wiesz, że kocie komórki węchowe są zbudowane tak samo jak ludzkie i umiejscowione w tym samym obszarze? Nie oznacza to jednak, że możemy pochwalić się tak samo dobrze rozwiniętym zmysłem powonienia, jak koty. Natura wyposażyła te zwierzęta w ok. 200 mln. komórek węchowych, podczas gdy przeciętny człowiek ma ich ok. 5–6 mln. Dodatkowo za funkcjonowanie kociego zmysłu węchu u kotów odpowiada 4 razy więcej komórek nerwowych niż u ludzi. Wyśmienity węch kotów jest zasługą dwóch niezależnych układów czuciowych. Pierwszy z nich pozwala zwierzęciu rejestrować zapachy za pomocą nozdrzy. Drugi, nazywany organem Jacobsa, odpowiada za rejestrowanie unoszących się w powietrzu komunikatów chemicznych, czyli feromonów. Ten niezwykły narząd pozwala kotu jeszcze skuteczniej analizować zapachy, które go interesują. Znajduje się w górnym obszarze przegrody nosowej, a jego ujście jest zlokalizowane na podniebieniu. Chyba każdy właściciel futrzaka zauważył, że ich pupil czasami zastyga w bezruchu z lekko otwartym pyszczkiem i rozchyloną wargą. W ten sposób kot pobiera znajdujące się w powietrzu feromony i dosłownie smakuje zapach. Jakich zapachów nie lubią koty? Świetnie rozwinięty węch pozwala dzikim gatunkom przetrwać w ich naturalnym środowisku, ale dla kotów domowych bywa prawdziwym utrapieniem. Trzeba bowiem wiedzieć, że niektóre zapachy unoszące się w ludzkich siedzibach działają drażniąco na te zwierzęta. Istnieją też takie, które dosłownie odstraszają kota. Każdy, kto zdecydował się otoczyć futrzaka opieką, powinien znać substancje zapachowe, których kot nie toleruje. Ta wiedza pozwoli znacząco zredukować stres u zwierzęcia. Z drugiej strony, zapachy, na które koci nos jest wyjątkowo wyczulony, mogą też pełnić rolę wychowawczą. Koty są zwierzętami ciekawskimi. Wszędzie ich pełno, nawet w miejscach, do których wchodzić nie powinny. Podrapane drzwi, rozdarta tapicerka kanapy, ślady kocich łap na blacie kuchennego stołu, zniszczone grządki w przydomowym ogródku – kota trudno jest przekonać „po dobroci”, by był grzeczny i posłuszny. Nie bez powodu mówi się, że „to nie człowiek ma kota, tylko kot człowieka”. Jak zrozumieć kota? Naukowcy wyróżnili 5 kocich cech osobowości Badania wykazały, że pewne zachowania i cechy są typowe dla konkretnych ras kotów. Dla właścicieli zwierzaków to bardzo dobra wiadomość. Zrozumienie pupila może być prostsze, niż nam s... Warto jednak wiedzieć, że umiejętne używając zapachów, których kot nie lubi, można skutecznie zniechęcić swojego pupila do nieodwiedzania miejsc, w których przebywać nie powinien lub które są dla niego niebezpieczne. Jak choćby piwnica lub garaż, w której rozłożone są środki przeciwko gryzoniom. To metoda całkowicie bezpieczna i humanitarna, która nie powoduje cierpienia zwierzęcia. Ważne: koty odbierają niektóre zapachy jako nieprzyjemne, bo wydzielające je substancje są dla nich niebezpieczne. W celu odstraszenia kota nie można stosować roślin i warzyw, które mogłyby zaszkodzić zwierzęciu. Jakiego zapachu nie lubią koty? Wiele aromatów, które są wyjątkowo przyjemne dla ludzkiego nosa, działają na kota drażniąco. Istnieją też zapachy, które są tak samo nieprzyjemne dla ludzi, jak dla tych sympatycznych czworonogów. Poniżej wymieniamy te, które są najbardziej drażniące dla futrzaków. Cytrusy Zapach cytrusów jest przez nas uznawany za rześki i przyjemny. Dowodzi tego fakt, że większość osób lubi perfumy i inne „pachnidła” z nutami cytrusowymi. Inne zdanie na ten temat mają koty. Mruczki dosłownie nie cierpią zapachu cytryny, a większość osobników omija szerokim łukiem także inne owoce cytrusowe. Zastanawiasz się, jak odstraszyć kota od stołu, przy którym jesz posiłki? Postaw na blacie miskę z cytrusami, a twój ulubieniec nie zbliży się do niego. Cebula Zapach cebuli nie jest przyjemny dla ludzkiego nosa. To samo dotyczy kotów. Woń tego warzywa działa drażniąco na błony śluzowe i oczy zwierzęcia. Łatwo można zauważyć, że w momencie krojenia cebuli, przebywający w pobliżu kot zaczyna mrużyć oczy, o ile wcześniej nie ucieknie. Trzeba też wiedzieć, że cebula (pod każdą postacią) jest dla kota trująca. Nie jest więc specjalnie zaskakujące, że mruczki unikają jej jak ognia. Pieprz Gdzie uciekają koty spłoszone nieprzyjemnym dla nich zapachem? Na pewno nie tam, gdzie pieprz rośnie, bo ta woń także nie jest tolerowana przez te zwierzaki. Podobnie jak cebula, pieprz szkodzi kotom, więc zwierzęta instynktownie unikają tej przyprawy. Czosnek Wymieniając przyprawy, które ochoczo stosujemy w kuchni, a których nie tolerują nasi pupile, nie można pominąć czosnku. Jego intensywna woń nie jest tolerowana przez koty. Także w tym przypadku u zwierzaków działa naturalny mechanizm obronny – czosnek jest dla nich trujący. Lawenda Zapach lawendy działa na nas uspokajająco i kojąco, ale drażni naszych pupili. Posadzona w ogrodzie, skutecznie zniechęca mruczka do buszowania między grządkami. Jeżeli nie chcesz, by kot przebywał w niektórych pomieszczeniach domu, olejek lawendowy zda egzamin celująco. Ruta zwyczajna Tak samo nieprzyjemna dla kociego nosa jest ruta zwyczajna – roślina ogrodowa wydzielająca intensywnie pachnące olejki eteryczne. To skuteczny „straszak”, który na szczęście jest całkowicie bezpieczny dla kotów. Geranium Czy twój kot cię kocha? W jaki sposób nasi mruczący pupile okazują emocje? Ocieranie się, mruczenie, powolne mruganie lub ugniatanie – wszystkie koty, niezależnie od rasy, wykazują podobne zachowania wobec bliskich. Czy nasi koci pupile są egocentrykami? Czy może j... Także geranium wydziela silne olejki eteryczne. Właśnie dlatego roślina ta jest często wykorzystywana w przemyśle perfumeryjnym. Trzeba jednak wiedzieć, że jej intensywny zapach nie jest lubiany przez koty. Mało tego, geranium może wywoływać podrażnienia skóry zwierzęcia, wywołać u niego wymioty i utratę apetytu. Ocet Zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego koty nie przysiadają na parapecie, gdy wcześniej okna zostały umyte octem? Właśnie dlatego. Nie tylko ludzie, ale także koty nie przepadają za ostrą, drażniącą wonią. Cynamon Smak i zapach cynamonu jest miły dla ludzkiego nosa. Koty nie przepadają jednak za tą wonią i nic dziwnego. Aldehyd cynamonowy może doprowadzić do uszkodzenia nerek i układu nerwowego zwierzęcia. Eukaliptus Eukaliptus ma dobroczynny wpływ na ludzki organizm, a sam jego zapach jest przez nas odbierany jako orzeźwiający. Dla kota stanowi natomiast sygnał, że trzeba brać łapki za pas. Jeżeli zwierzę połknie liście tej rośliny, z całą pewnością odczuje nieprzyjemne problemy trawienne. Papryka To samo dotyczy zresztą papryki. To lubiane przez nas warzywo podrażnia koci przewód pokarmowy, więc jego zapach jest dla zwierzęcia sygnałem alarmowym. Naftalina Nie tylko mole, ale także koty nie lubią woni naftaliny. Ta substancja jest dla nich toksyczna, więc zwierzęta unikają jej. Detergenty chemiczne Higiena i pielęgnacja kotów krok po kroku Koty poświęcają mnóstwo czasu swojej higienie. Czyszczą futerko za pomocą języka z drobnymi, haczykowatymi wypustkami i ostrzą pazury na drapaku. Nie zwalnia Cię to jednak z pielęgnacji z... Niektóre środki chemiczne używane przy domowych pracach porządkowych mogą działać drażniąco na koci nos. Jeżeli zauważysz, że po umyciu podłogi kot zachowuje się dziwnie, warto rozważyć zmianę płynu. Należy też pamiętać, że detergenty z chlorem są dla kotów trujące. Brudna kuweta Regularne sprzątanie kociej kuwety jest ważne nie tylko ze względów higienicznych. Aldehyd wydzielany przez odchody i mocz zwierzęcia może uszkodzić jego nerki i układ nerwowy. Gdy mruczek wyczuje nieprzyjemną woń wydobywającą się z jego kuwety, w trosce o swoje bezpieczeństwo najprawdopodobniej będzie załatwiał się poza nią. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Naukowcy odkryli, że ludziom na całym świecie najbardziej podoba się ten sam zapach. Co nim jest?
Od czego zależy, czy dany zapach uznajemy za aromat czy za odór? Dotychczas uważano, że to przede wszystkim kwestia kultury, w której wyrośliśmy. Jednak naukowcy odkryli właśnie, że takie przekonanie jest błędne. Nasze preferencje zapachowe są uniwersalne.
W tym artykule: Skąd pochodzili uczestnicy badań? Jak badano preferencje zapachowe? Jaki jest najgorszy i najlepszy zapach na świecie? Co to jest zapach? Szwedzi kochają sfermentowane śledzie, mimo że dla innych nacji ich woń jest nieznośna. W ciepły letni wieczór mdły zapach owoców morza, jaki rozchodzi się w portowych dzielnicach miast na południu Europy, może być zapowiedzią wspaniałej kolacji – ale równie dobrze może przyprawić turystę o mdłości. Smród francuskich serów bywa wstępem do kulinarnej uczty tylko dla tych, którzy są już z nim dobrze zaznajomieni. Wydawałoby się, że nie ma nic bardziej związanego z kulturowymi przyzwyczajeniami niż nasze preferencje zapachowe. Zapachy stanowią często klucz do dawnych wspomnień, także tych z dzieciństwa. A to oznaczałoby, że to, co kochamy wąchać, zależy od tego, w jakiej kulturze wyrośliśmy. Odkryto kwiaty o zapachu padliny. Rosną tylko w jednym regionie Europy Europejscy naukowcy odkryli ostatnio nietypowy gatunek kwiatów. Już sam ich wygląd nie zachwyca, ale to zapach jest prawdziwym problemem. Roślina roznosi bowiem zapach rozkładających się cia... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/50fb46c40099dce2ae9bd4447a014174e69f9db4-7285db8.jpeg" width="938" height="625" alt="Kwiaty Aristolochia microstoma wydzielają nieprzyjemny zapach przypominający padlinę (fot. za: Frontiers in Ecology and Evolution)" title="Kwiaty Aristolochia microstoma wydzielają nieprzyjemny zapach przypominający padlinę (fot. za: Frontiers in Ecology and Evolution)" /> Czy jednak tak jest faktycznie? Najprawdopodobniej nie. Zespół naukowców ze szwedzkiego Institutet Karolinska oraz Oksfordu udowodnił właśnie, że nasze zapachowe sympatie i antypatie są uniwersalne. Praca na ten temat została opublikowana w czasopiśmie naukowym „Current Biology”. Skąd pochodzili uczestnicy badań? By się przekonać, jakie zapachy podobają się pod różnymi szerokościami geograficznymi, naukowcy przeprowadzili testy z udziałem 235 osób. Należały one do dziewięciu różnych społeczności z całego globu. Jaki zapach lubią żółwie? Cynamon, jaśmin, cytryna kontra zwykła gleba. Morskie żółwie mają wśród ich aromatów swojego faworyta Uczestnicy badania zostali dobrani tak, by ich przyzwyczajenia zapachowe całkowicie się od siebie różniły. Byli wśród nich m.in. autochtoni z gór Półwyspu Malajskiego, rdzenna ludność Ekwadoru wiodąca rolniczy tryb życia, łowcy-zbieracze trudniący się rybołówstwem. A także zróżnicowana etnicznie grupa mieszkańców Nowego Jorku. Jak badano preferencje zapachowe? Każdy z badanych otrzymał zestaw dziesięciu fiolek z zapachami. Fiolki kształtem przypominały ołówki. Zadaniem uczestników badania było powąchanie każdej próbki, a następnie uszeregowanie ich w kolejności: od najprzyjemniejszego do najgorszego zapachu. Naukowcy odtworzyli perfumy Kleopatry. Czym pachniała ostatnia królowa Egiptu? Władczyni Nilu z rodu Ptolemeuszy słynęła z zręczności politycznej, ale też i piękna. Swym czarem potrafiła usidlić serca wielkich ówczesnego świata: Juliusza Cezara i Marka Antoniusza.... Co się okazało? Sympatie i antypatie zapachowe różniły się w obrębie poszczególnych grup, w zależności od indywidualnych preferencji badanych. To nie było zaskakujące. Jednak wyniki badań pokazały również pewną niespodziankę. Wyszło na jaw, że ludziom na całym świecie podobały się te same aromaty. Te, które wywoływały obrzydzenie, również okazały się uniwersalne. Jaki jest najgorszy i najlepszy zapach na świecie? Najlepszym zapachem na świecie okazała wanilina. To związek chemiczny odpowiadający za to, jak przyjemnie pachnie nam wanilia. Na drugim miejscu znalazł się maślan etylu. Choć brzmi groźnie, związek ten ma miłą woń słodkich owoców, ananasów i brzoskwiń. Podium zamykał linalol o kwiatowym aromacie, często będący składnikiem perfum. Lubisz zapach świeżo skoszonej trawy? To chemiczny ”krzyk” rozpaczy roślin Trawa ścinana ostrzami kosiarki czy krzewy pożerane przez szkodniki czują się brutalnie atakowane, więc ostrzegają sąsiadów przed agresorem. Zdaniem naukowców, ”cierpiące” rośliny wy... Natomiast najgorszym zapachem na świecie okazał się kwas izowalerianowy. To jest właśnie odór kojarzony z serem, ale też bobem, starymi skarpetkami czy potem. Co to jest zapach? Wszystkie wyżej wymienione substancje to związki chemiczne. Nasz zmysł węchu rozpoznaje je, a następnie wysyła informacje do mózgu, który dekoduje zapachy jako przyjemne albo wstrętne. Od czego to zależy? Według Artina Arshamiana z Karolinska Institutet uniwersalne preferencje zapachowe da się wyjaśnić z pomocą ewolucji. Podobają nam się zapachy, które sprzyjają przetrwaniu. Odstraszają zaś te, które stanowią dla nas zagrożenie. Jak działa "kanalizacja" w naszym mózgu? Naukowcy w końcu szczegółowo zbadali układ limfatyczny mózgu Przez wiele dziesięcioleci zagadką było, jak mózg pozbywa się niepotrzebnych substancji. Nowe badania pokazują, jak wygląda mózgowa sieć naczyń limfatycznych. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-dziala-kanalizacja-w-naszym-mozgu-naukowcy-w-koncu-szczegolowo-zbadali-uklad-limfatyczny-mozgu-fot-dr-onder-albayram-medical-university-of-south-carolina-1f41073.jpeg" width="938" height="626" alt="Jak działa kanalizacja w naszym mózgu? Naukowcy w końcu szczegółowo zbadali układ limfatyczny mózgu (fot. Dr. Onder Albayram, Medical University of South Carolina)" title="Jak działa kanalizacja w naszym mózgu? Naukowcy w końcu szczegółowo zbadali układ limfatyczny mózgu (fot. Dr. Onder Albayram, Medical University of South Carolina)" /> Naukowiec zwraca uwagę na jeszcze jedną rzecz. – To, czy dany zapach podoba nam się, czy nie, jest uniwersalne, czyli zależy od jego struktury molekularnej – mówi. – Następnym krokiem będzie sprawdzenie, co dokładnie dzieje się w mózgu, gdy czujemy konkretny zapach – dodaje uczony. Źródło: Current Biology.
Cynamon, jaśmin, cytryna kontra zwykła gleba. Morskie żółwie mają wśród ich aromatów swojego faworyta
Żółw morski Karetta w cyklu życiowym przemierza morza i oceany, nawigując za pomocą pola magnetycznego Ziemi. Naukowcy z Uniwersytetu Północnej Karoliny odkryli, że w orientacji pomaga także zmysł węchu, którym gady wyczuwają ląd. Dowiedli tego rozpylając nad dziesięcioma pływającymi żółwiami zapach ziemi z zatoki Sage Bay lub destylowanej wody. Gdy tylko wyczuły ziemię, wszystkie żółwie wystawiały głowy nad powierzchnię i pływały w ten sposób. Pozostawały natomiast obojętne na zapach wody. Aby upewnić się co do wyników eksperymentu, które opublikowali w magazynie "Marine Biology", Courtney S. Endres and Kenneth J. Lohmann z Wydziału Biologii wystawili też gady na działanie innych aromatów, m.in. cynamonu, jaśminu i cytryny. Żaden z żółwi nie wychylił wówczas głowy spod wody.
Medytacja. Wyciszenie umysłu, który bombardowany informacjami w naszym „cywilizowanym” świecie chyba nigdy nie odpoczywa. Każdy tego potrzebuje, ale nie każdy ma taką świadomość. Ci, którzy tej trudnej sztuki spróbują, zazwyczaj już nie potrafią funkcjonować bez choćby chwilowego resetu głowy. Można wyjechać do indyjskiej aśramy, można dać się zamknąć w wilgotnym klasztorze, a bardziej doświadczonym wystarczy kawałek podłogi we własnym mieszkaniu. Ja daję odpocząć umysłowi w ruchu. Przede wszystkim w górach, podczas długich- przejść między obozami. Tak bardzo potrafię się skupić na wsłuchiwaniu się we własny organizm, zatopić się w kontemplowaniu głodu, pragnienia i wszelkich podstawowych funkcji życiowych, że staję się jednością z Naturą. Nie myślę wtedy o niczym, co zostawiłam za sobą, a tym bardziej nie obchodzą mnie sprawy, które są moją codziennością w Warszawie. Zawieszam się. Kiedy wracam do rzeczywistości, zazwyczaj Problemy Wielkiej Rangi już nimi nie są. Łapię dystans i ze świeżą głową zabieram się do pracy, żeby przygotować dla Was kolejne wydanie Travelera. Miłej lektury!PS. Pozdrowienia z Sahary. Tu też się dobrze odpoczywa. W ruchu, oczywiście! :-)
Spis treści: Fotoreportaż - Szamańskie pogotowie na telefon Poznaj to miejsce - Świąteczne jarmarki Tanie podróżowanie - Na narty. W Alpy i za grosze WYWIAD – Martyna Wojciechowska opowiada, dlaczego fajnie jest być kobietą TEMAT NUMERU - Podróż w głąb siebie Ścieżki, których nie ma na mapach PODRÓŻE Z GWIAZDAMI - Izrael. Ola Nieśpielak urzeczona wybuchową mozaiką kulturową PODRÓŻ ŻYCIA - W domu Wielkiego Brata Korea Północna – dziwny kraj bez samochodowych korków DOOKOŁA EUROPY - Dyskretny urok Węgier Kamperem do gorących źródeł MIASTO W 48 GODZIN - Bilbao. Najbardziej awangardowe i zadziorne miasto Europy ADVENTURE - Warto spróbować. Kaniony dla odważnych Poradnik Travelera - Wszyscy jesteśmy gadżeciarzami Felieton – Igor Zalewski Głąb czy w głąb
Wysoki na ponad 2 m kwiat dziwidła olbrzymiego (Amorphophallus titanum) wydziela zapach, który nikomu nie kojarzy się z kwiatem.
Odór gnijącego mięsa w naturze ma zwabiać chrząszcze z rzędu omarlicowatych (Silphidae). Jednak gdy w 1937 r. rozchodził się po New York Botanical Garden, zamiast owadów przyciągnął tłumy ludzi. Mimo troskliwej opieki i częstego przesadzania roślina nie chciała wcześniej zakwitnąć, choć jej 25-kilogramową bulwę przywieziono do ogrodu jeszcze w 1932 r. Przez pięć lat zrobiła się niemal dwa razy cięższa i… znienacka zakwitła. Ta sztuka udała się potem jeszcze tylko raz, w roku 1939. Od tego czasu żaden okaz A. titanum spośród pielęgnowanych w tutejszym ogrodzie nie odwdzięczył się kwiatem.
Z najnowszych badań wynika, że męski pot pachnie nieco inaczej, kiedy mężczyzna jest pobudzony seksualnie. Autorka raportu, opublikowanego w styczniowym wydaniu „:The Journal of Neuroscience”, Denise Chen sugeruje, że kobiety, dla których zapach ciała ma znaczenie przy wyborze partnera, odróżniają także zapach potu „seksualnego”od neutralnego, choć nie są tego świadome, gdyż zapachy te pobudzają inną część ich mózgu.
Eksperyment mający to udowodnić przeprowadzono na heteroseksualnych panach – ochotnikach, którzy podczas oglądania filmu erotycznego trzymali pod pachami wchłaniające pot wkładki. Następnie wymienili je na nowe, oglądając film o neutralnej treści. Wkładki trzech mężczyzn, którzy byli najbardziej podnieceni erotyką filmu oraz dwie dodatkowe – neutralne, otrzymały do wąchania heteroseksualne panie, mające ocenić je pod względem intensywności zapachu oraz stopnia przyjemności, jaki w nich wzbudzają. W tym samym czasie uczeni monitorowali aktywność ich mózgów za pomocą rezonansu magnetycznego. Choć panie, obiektywnie rzecz biorąc, nic ciekawego nie wywąchały, to jednak pewne obszary ich mózgów zdecydowanie zareagowały na zapach potu podnieconych panów. Wiemy, że aktywne seksualnie zwierzęta kierują się zmysłem węchu. Czyżby dotyczyło to także ludzi? Wprawdzie Denise Chen, profesor psychologii na Rice University, podkreśla, że podwzgórze, odpowiedzialne za seksualne zachowania i motywacje, nie reagowało, to jednak inne obszary mózgu badanych pań potraktowały woń potu osoby podnieconej zupełnie inaczej niż pozostałe zapachy. Czyli jednak odgrywają one jakąś rolę w procesie komunikacji między ludźmi. Tekst: Agnieszka Budo
Potęga nuklearna, która nie posiada publicznych toalet! Na ulicach Bombaju, oficjalnie od 1996 roku Mumbaju, niepodzielnie panuje słodko-kwaśny smród, przedziwna mieszanka odchodów i szafranu. Miasto buzuje energią, nieustającym ruchem mas ludzkich, przelewających się jak lawa w różnych kierunkach, hałasem tak intensywnym, że nie słychać własnych myśli oraz wszechobecnym brudem i kurzem.
Gwałtownie się rozrasta i według prognoz statystycznych w 2020 roku liczba jego ludności przekroczy 20 milionów (obecnie 18). Stanowi niesamowitą mieszankę skrajnego ubóstwa i zaawansowanej technologii. W największej indyjskiej dzielnicy slumsów – Dharavi oraz ulokowanej tuż obok lotniska – Juhu, mieszka około miliona ludzi. Te dzielnice nędzy są tętniącymi życiem minimetropoliami. Rządzą się własnymi prawami, tkwią we własnych realiach a ich mieszkańcy posługują się Maharati, lokalnym dialektem hindi. Mieszkają razem i wzajemnie się wspierają, otoczeni licznymi sąsiadami oraz niezliczoną rzeszą braci, sióstr, ciotek, wujów i kuzynów. Ściśnięci na małej powierzchni są połączeni tak silnymi więzami społecznymi, że stanowią potężną siłę, oplecioną dodatkowo pajęczyną różnych gangsterskich powiązań. To najgęściej zaludnione i najbardziej chaotyczne miasto świata w bardzo wnikliwy sposób opisuje Gregory David Roberts w swej książce „Shantaram”. Ujawnia w niej swą namiętną miłość do Indii, a czyni to tak skutecznie, że zaraża nią nas, czytelników. Ambicję ukazania atmosfery i życia w slumsach Mumbaju miał też zdobywca 8 Oscarów, angielski film „Slumdog. Milioner z ulicy”. I prawie mu się udało ale jak wiecie prawie czyni wielką różnicę. Tekst: Agnieszka Budo