To najpiękniejsze miasta w Polsce według AI. Numer 1 skrywa skarb UNESCO
Postanowiliśmy zapytać sztuczną inteligencję o najpiękniejsze miasta w Polsce. Choć mogłoby się wydawać, że w zestawieniu znajdą się Kraków czy Gdańsk, AI postawiła na mniej oczywiste, ale równie zachwycające miejsca.
W tym artykule: Renesansowa perła Polski na czele „Mały Rzym” w Polsce Perła Lubelszczyzny wśród lessowych wąwozów W rankingu najpiękniejszych polskich miast według AI zabrakło oczywistych wyborów, takich jak Kraków, Wrocław czy Gdańsk. Sztuczna inteligencja postawiła na mniej znane, ale równie zachwycające miejsca, które łączą historię, architekturę i niezwykły klimat. Renesansowa perła Polski na czele Na pierwszym miejscu w rankingu znalazł się Zamość. To jedno z najlepiej zachowanych miast renesansowych w Europie, stworzone w XVI wieku przez hetmana Jana Zamoyskiego według koncepcji „miasta idealnego”. Dzięki harmonii urbanistycznej i bogactwu architektonicznemu Zamość został wpisany na listę UNESCO. Centralnym punktem miasta jest Rynek Wielki, otoczony zabytkowymi kamienicami ormiańskimi, które wyróżniają się bogato zdobionymi fasadami i żywymi kolorami. Nad rynkiem dominuje Ratusz z charakterystycznymi wachlarzowymi schodami, będący jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta. Zamość to także miasto o wyjątkowej historii militarnej. Twierdza Zamość, zbudowana jako część systemu obronnego, przez wieki uchodziła za niezdobytą. Dziś można zwiedzać jej bastiony, kazamaty i podziemne korytarze, które przenoszą turystów w czasy dawnych oblężeń i bitew. Dlaczego warto odwiedzić Zamość? Renesansowy układ urbanistyczny – jedno z najlepiej zachowanych miast idealnych w Europie. Kolorowe kamienice ormiańskie – niezwykła architektura inspirowana stylem włoskim i flamandzkim. Twierdza Zamość – potężny system obronny z bastionami i podziemnymi tunelami. Bogata historia wielokulturowa – wpływy włoskie, ormiańskie i żydowskie. UNESCO – starówka wpisana na listę światowego dziedzictwa. „Mały Rzym” w Polsce Na drugiej pozycji uplasował się Sandomierz. Miasto – nazywane „małym Rzymem” ze względu na swoje położenie na siedmiu wzgórzach – zachwyca nie tylko malowniczym położeniem i urokliwą starówką, ale także bogatą historią sięgającą średniowiecza. Jego serce stanowi Rynek Staromiejski, gdzie wznosi się imponujący renesansowy Ratusz, otoczony malowniczymi kamienicami. Warto odwiedzić także Bramę Opatowską, skąd rozciąga się zapierający dech w piersiach widok na miasto i dolinę Wisły. Sandomierz skrywa również tajemnice pod ziemią. Podziemna Trasa Turystyczna to sieć dawnych piwnic kupieckich i tuneli, które przez wieki służyły jako magazyny, a później jako schronienie dla mieszkańców. Dziś stanowi jedną z największych atrakcji miasta. Bezapelacyjnie najpiękniejszym miejscem w okolicy jest Wąwóz Królowej Jadwigi, czyli naturalna, lessowa dolina otoczona wysokimi ścianami porośniętymi roślinnością. Zachwyca ona szczególnie wiosną i jesienią, gdy przyroda mieni się bogactwem intensywnych kolorów. Dlaczego warto odwiedzić Sandomierz? Malownicze położenie – miasto usytuowane na wzgórzach nad Wisłą. Podziemna Trasa Turystyczna – tajemniczy labirynt średniowiecznych korytarzy. Renesansowy Ratusz – jeden z najpiękniejszych w Polsce. Wąwóz Królowej Jadwigi – niezwykła przyrodnicza atrakcja. Kultura i historia – liczne festiwale oraz zabytki sięgające średniowiecza. Perła Lubelszczyzny wśród lessowych wąwozów Podium w rankingu stworzonym przez AI uzupełnił Kazimierz Dolny. Jego charakterystycznym elementem są renesansowe kamienice, w tym słynne kamienice Przybyłów, które zachwycają misternie zdobionymi fasadami. Spacerując po urokliwych, brukowanych uliczkach, warto dotrzeć na Górę Trzech Krzyży, skąd rozciąga się panoramiczny widok na Wisłę oraz otaczające miasto wzgórza. Nieodłącznym elementem krajobrazu Kazimierza Dolnego są również lessowe wąwozy, a zwłaszcza Wąwóz Korzeniowy, którego plątanina korzeni wyrastających ze stromych ścian nadaje mu bajkowy charakter. Dlaczego warto odwiedzić Kazimierz Dolny? Niezwykłe położenie nad Wisłą – malownicze widoki o każdej porze roku. Renesansowa architektura – zabytkowe kamienice i brukowane uliczki. Lessowe wąwozy – jedne z najpiękniejszych formacji przyrodniczych w Polsce. Artystyczna atmosfera – plenery malarskie, galerie sztuki i wydarzenia kulturalne. Regionalne smaki – tradycyjne koguty z ciasta jako symbol miasta. Źródło: National Geographic Polska
Uznawany jest za perłę renesansu. „Padwa północy” to nasz kierunek na luty
„Polska Jest Najpiękniejsza” to nowy, stały cykl podróżniczy serwisu National-Geographic.pl i magazynu „National Geographic Traveler”. W lutym obieramy kierunek na renesansowy Zamość, nazywany przez wielu „Padwą północy”.
W tym artykule: Twierdza Zamość Akademia Zamojska Zamość – miasto z włoskim charakterem Stare Miasto w Zamościu na liście UNESCO Gdzie się zatrzymać w Zamościu? Co warto zjeść w Zamościu? Co zobaczyć w Zamościu i okolicach? Do Zamościa dojeżdżam pociągiem, z okien podziwiając malownicze wzniesienia z szachownicą pól otaczającego go Roztocza. Wysiadam na stacji w nowej części miasta pełnej bloków i sklepów, gdzie architektura PRL-owska przeplata się z posttransformacyjną. Ale już z oddali dostrzegam solidne ceglane mury, które z każdym krokiem potężnieją w oczach. Otaczają je zielone murawy dawnego Pola Marsowego przekształconego w atrakcyjne tereny rekreacyjne ze ścieżkami, ławeczkami i stylowymi latarenkami. Po drewnianym zwodzonym moście nad dawną fosą wchodzę do historycznej części miasta przez klasycystyczną Bramę Szczebrzeską. Wyłania się z niej dama z epoki renesansu ubrana w jeden z szytych przez siebie kostiumów, obdarzona kapitalnym talentem narracyjnym przewodniczka po Zamościu Dominika Lipska ze stowarzyszenia „Turystyka z Pasją”. Twierdza Zamość Ponad 400 lat temu hetman wielki koronny Jan Zamoyski zbudował idealne renesansowe „miasto w fortecy” na wzór włoskiej Padwy, gdzie studiował. Zamościa nie udało się zdobyć Chmielnickiemu, o czym przypomina doroczna impreza rekonstrukcyjna „Szturm na twierdzę Zamość”, ale też i Szwedom. – To im właśnie III ordynat Jan Sobiepan Zamoyski kazał wystawić przed murami uginające się od jadła stoły, ale bez krzeseł, aby nie mogli zasiąść i po uczcie odeszli. Stąd wzięło się określenie „szwedzki stół” – opowiada przewodniczka. W dawnej Prochowni oglądamy multimedialną prezentację „Historia twierdzy i miasta Zamość”. Pokaz koncentruje się wokół mapy miasta, które wraz z upływem czasu i przedstawianych barwnie wydarzeń, na oczach widza zmienia swój kształt, liczebność i charakter zabudowań, rozbrzmiewa hukiem wystrzałów, dymi lub płonie łudząco żywym ogniem. A prowadzi go unoszący się nad mapą niczym duch… hologram ostatniego fortyfikatora, generała Jana Malleta-Malletskiego, który był również budowniczym Kanału Augustowskiego. – Paradoksalnie, choć zmodernizował twierdzę według najnowszych standardów, efekt okazał się przestarzały z powodu galopującego wręcz rozwoju sztuki artyleryjskiej i w 1866 r. Rosjanie fortyfikację rozebrali. Dobrze, że niedokładnie – podkreśla Dominika. Dlatego z funduszy UE i Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka udało się odtworzyć mało czytelny, zdekompletowany zespołu umocnień tak, że odwiedzając dziś miasto, widzę je tak jak jego architekci. Po lewej mamy dawną wozownię i arsenał, jedyny w kraju nadal przechowujący broń – teraz muzeum. Łagodne zbocza i bajkowe lasy. Oto miejsce miesiąca według redakcji National Geographic „Polska Jest Najpiękniejsza” to nowy cykl redakcji National Geographic Traveler, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. W styczniu obieramy kierunek ... Akademia Zamojska Przed nami wyrasta jedna z najwspanialszych renesansowych katedr w Polsce. Zaprojektowana, tak jak cały stary Zamość, przez włoskiego architekta Bernarda Moranda i wzniesiona z fundacji Jana Zamoyskiego kryje w sobie szczątki wszystkich szesnastu ordynatów rodu. Niekompletne, gdyż podczas wojny polsko-bolszewickiej Kozacy z armii Budionnego splądrowali katakumby. – Gdy jeden z nich w trumnie Katarzyny z Ostrogskich Zamoyskiej, żony II ordynata Tomasza, odnalazł miedziany pojemnik, odkorkował go, myśląc, że to trunek, a wtedy sfermentowana ciecz chlusnęła mu w twarz i padł martwy – opowiada Dominika. Metaliczny dźwięk otwieranych klap w posadzce świątyni wywołuje we mnie dreszcze. Wąskimi, stromymi schodkami zstępujemy do podziemi. Trumny Zamoyskich, ich żon i dzieci, również malutkich, są drewniane, proste, wręcz skromne. A przecież tyle przez wieki uczynili, aby ich prywatne miasto stało się idealne. Nie tylko w formie. „Polska Wenecja” podbija serca zagranicznych turystów. Ogromny wzrost zainteresowania W 2020 roku walczyła o tytuł najlepszej europejskiej destynacji, dziś „Polska Wenecja” stała się nowym ulubionym kierunkiem brytyjskich turystów. Dane mówią same za siebie. Dowodem na to jest Akademia Zamojska – otwarta z inicjatywy Jana Zamoyskiego, była trzecią po krakowskiej i wileńskiej szkołą wyższą, pierwszą prywatną szkołą dla młodzieży szlacheckiej. Jako jednej z pierwszych, dzięki Dominice, udaje mi się zajrzeć w jej odnowione właśnie progi. Zbudowana na planie czworoboku z cegły, tynkowana na biało, z dziedzińcem pośrodku – ma potężne gabaryty. W salach na parterze konserwatorzy odkryli fragmenty bezcennych polichromii: motywy roślinne, postacie duchownych i aniołów. Jest też interaktywna ekspozycja muzealna „Dzieje Akademii Zamojskiej i drukarni akademickiej” z „gadającym” portretem fundatora wypowiadającym jakże aktualne i dziś słowa: „Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie”. Zwłaszcza że do budynku dawnej Akademii, zamkniętej przez austriackich zaborców i przekształconej na szkołę, po remoncie znów wraca licealna młodzież. Zamość – miasto z włoskim charakterem W tętniącej kulturalnym życiem kawiarni Mazagran wypijam nieustępującą włoskiej kawę, zagryzając krówkami. Oba produkty wytwarzane specjalnie dla tego klimatycznego lokalu w opakowaniach autorstwa lokalnych artystów – podoba mi się na obrazku ciągutek krowa ubrana w strój szlachecki! Na Rynku Solnym, gdzie kiedyś handlowano tą cenną przyprawą, czuję się jak w Italii. Otaczają go bowiem z jednej strony pastelowe renesansowe kamieniczki z podcieniami. Dobrze, bo właśnie zaczyna padać! Zerkam więc tylko na wielką kotwicę pośrodku ze statku objętego patronatem miasta – MS Ziemia Zamojska. Zdjęcie masowca z herbem miasta na dziobie – św. Tomaszem z godłem Zamoyskich herbu Jelita – podziwiam po chwili na trasie turystycznej w podziemiach ratusza, dokąd też zstępuję po wąskich schodach. Dosłownie dotykam dłonią fundamentów renesansowego Zamościa! Zaskakuje mnie odkryty fragment ceglanego systemu kanalizacji zbudowanej za pierwszego Zamoyskiego, który ten „wynalazek” musiał przywieźć z Włoch. Dostrzegam najstarszy, z 1618 r., powielany we wszystkich publikacjach plan Zamościa Georga Brauna z lotu ptaka. – Niedokładny – studzi moje emocje Dominika. – Obok na ścianie masz reprodukcję obrazu z kościółka w Bukowinie ze świętymi Janem Kantym i Antonim adorującymi Madonnę, a w tle – jak mógł wyglądać Zamość na początku. Projekt nawiązywał do antropomorficznej koncepcji, gdzie pałac był głową, główna ulica – kręgosłupem, akademia i kolegiata – płucami, ratusz – sercem, a bastiony obronne – rękami i nogami. Te budynki ufundował Jan Zamoyski, 274 kamienice postawili mieszczanie. Całość wzniesiono w 11 lat w szczerym polu – dodaje. Mijamy odtworzoną celę z czasów zaborów z pryczą, zydlem i ołowianą kulą na łańcuchu, którą więzień sam woził na taczce. Prawdopodobnie w kazamatach tzw. Kurtyny, czyli łącznika między bastionami VI i VII – obecnie kolejnej atrakcyjnej trasy turystycznej starego miasta – trzymany był przez zaborcę działacz niepodległościowy Walerian Łukasiński. To on został uwieczniony przez Wyspiańskiego w „Nocy listopadowej”. Gdy przemierzamy tę drogę, idąc ceglanym tunelem Galerii Strzeleckiej z czasów Królestwa Polskiego, mijamy atrapy żołnierzy celujących z broni przez wąskie okienka strzelnicze. Za chwilę i ja odpalam z prawdziwej armaty na porośniętym trawą plateau, czyli „dachu” bastionu VII. Huk, że niemal pękają mi bębenki! Stare Miasto w Zamościu na liście UNESCO Znów pada. Na szczęście większość atrakcji Zamościa znajduje się pod dachem, co czyni z niego miejsce warte odwiedzenia przez okrągły rok. Dzięki arkadom obchodzimy dookoła cały Rynek Wielki z manierystyczno-barokowym ratuszem umiejscowionym niestandardowo w pierzei, a nie pośrodku placu. Wachlarzowe schody dodają mu uroku. Z wieży trębacz gra hejnał na trzy strony świata, omijając kierunek na Kraków (ponoć jeszcze z woli założyciela darzącego niechęcią dawną stolicę). Na parterze działa punkt informacji turystycznej. Każda kamieniczka ma inną barwę i nazwę. Wśród nich pełen współczesnej sztuki zamkniętej w stylowych wnętrzach Hotel Arte i Kamienica Rektorska z drugą po krakowskiej najstarszą w Polsce apteką. Widnieje nad nią herb moich przodków – róża oraz trzy kroje od pługa (to dodatkowe elementy robocze wykorzystywane przy zaorywaniu gleby). Prapradziadek Karol i jego syn Zdzisław Kłossowscy byli wybitnymi farmaceutami. Pierwszy z nich ufundował straż ogniową, żona drugiego, Regina – Książnicę Zamojską. Obie działają do dziś. Szczególnie rwą oczy intensywnymi kolorami i roślinnymi fryzami na frontonach ukoronowane attykami Kamienice Ormiańskie, przypominając, że było to miasto wielokulturowe i tolerancyjne. Mieszczące się w środku Muzeum Miejskie opowiada poprzez portrety dzieje Zamoyskich, w tym ostatniego ordynata, też Jana. Więziony przez władze PRL, obłożony zakazem zbliżania się do miasta na 30 km (!), potem zawalczył o umieszczenie Zamościa na liście UNESCO. Przechodzimy do świeżo odnowionej synagogi będącej wspomnieniem po żydowskiej społeczności, którą wymordowali w komorach gazowych Bełżca Niemcy. W niej modlili się Żydzi sefardyjscy sprowadzeni przez Jana Zamoyskiego. Obdarzeni autonomią zajmowali się głównie handlem diamentami, kosztownymi tkaninami, orientalnymi przyprawami. Kwadratowy, biało tynkowany budynek wieńczy attyka. Sklepienia i ściany zdobią sztukaterie w stylu renesansu lubelskiego obramowujące również aron ha-kodesz (schowek na Torę). Na koniec przysiadamy w restauracji Ormiańskie Piwnice na Rynku Wielkim. Wnętrza zachwycają wystrojem przypominającym tradycje tego liczącego 2,5 tys. lat narodu. Zajadamy z glinianych miseczek – Dominika zupę ormiańską z ciecierzycy, a ja charakterystyczną dla Lubelskiego, mocno czosnkowaną, intensywnie zieloną zupę pokrzywową z listków z pierwszego zbioru w roku. Pycha! I umawiamy się z Dominiką na kolejny spacer. Być może szlakiem Leśmianowskim, a może PRL-u? Warto wracać do Zamościa Gdzie się zatrzymać w Zamościu? Hotel Arte (w Rynku) od 228 zł za dwójkę; artehotel.pl. Hostel Zamość od 100 zł za noc; hostelzamosc.pl. Hostel Starówka od 50 zł za noc; hostelstarowka.pl. Co warto zjeść w Zamościu? Warto spróbować gołąbków z kaszą gryczaną i grzybami, flaków po zamojsku z przecierem pomidorowym albo zielonym groszkiem, kawy Chmielnickiego parzonej w tygielku z przyprawami korzennymi i miodem. Co zobaczyć w Zamościu i okolicach? Roztoczański Park Narodowy ze Zwierzyńcem (pamiątki po Ordynacji Zamojskiej: Stawy Echo, kościół na Stawie Kościelnym, Browar Zwierzyniec; hodowla koników polskich; roztoczanskipn.pl. Krasnobród – uzdrowisko, sanktuarium, roztoczańska Częstochowa, kąpielisko, park jurajski i kamieniołom; roztocze.org. Szczebrzeszyn – atrakcją są liczne pomniki chrząszczy (zgodnie z wierszykiem Brzechwy „w Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie”) i zabytki wielokulturowości; roztocze.org. Gród Sutiejsk we wsi Sąsiadka, wczesnośredniowieczny, jeden z najważniejszych Grodów Czerwieńskich, przedmiot ostrej rywalizacji polsko-ruskiej; zamosc.pttk.pl.
Duże krzemienne ostrze sprzed 4 tysięcy lat z Lubelskiego. „Wykonał je wybitny specjalista”
Blisko 20 cm długości ma krzemienne ostrze, które odkryto przypadkowo w czasie wyrównywania terenu posesji. Grot zapewne wykonał wybitny specjalista – uważają archeolodzy.
W tym artykule: Grot krzemienny zachowany w całości Jak wyglądało ostrze krzemienne? Znaczenie odkrycia Grot z wczesnej epoki brązu Do wielu odkryć archeologicznych dochodzi w sposób przypadkowy – w czasie budowy domów, wielkich inwestycji. Tak też było w tym przypadku. Jednak najlepiej, gdy zabytki pozyskiwane są w czasie wykopalisk. Wtedy naukowcy wiedzą, jaki jest kontekst znaleziska. To z kolei ułatwia określenie wieku znaleziska i jego funkcji. Grot krzemienny zachowany w całości Krzemienne ostrze trafiło do delegatury Wojewódzkiego Lubelskiego Urzędu Ochrony Zabytków w Zamościu. Przekazała go mieszkanka Lubyczy Królewskiej. – Był to duży grot krzemienny zachowany w całości (a przez archeologów-krzemieniarzy nazywany „płoszczem”). Został znaleziony podczas rozsuwania ziemi, którą dostarczono na jej posesję, w celu wyrównania terenu – przekazał Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków w mediach społecznościowych. Oznacza to, że zabytek nie pochodzi z miejsca, w którym go odkryto. Na razie nie wiadomo, skąd pobrano ziemię do niwelacji terenu. Ale inspektorzy będą badali sprawę i być może uda się to ustalić. Jak wyglądało ostrze krzemienne? Długość grota wynosi 18 cm (samo ostrze ma 12 cm), jego największa szerokość dochodzi do 6,2 cm. Grot osadzony był na drzewcu włóczni. Świadczy o tym to, że pomiędzy nasadą liściowatego w kształcie ostrza a trzpieniem, który służył do osadzenia w drzewcu włóczni, widoczne są wyraźne, półkoliste wcięcia. Wykonano je w celu lepszego i bardziej stabilnego mocowania ostrza na drzewcu za pomocą sznura – podał WUOZ. Broń wykonano z krzemienia wołyńskiego. Surowiec pochodzi najpewniej z obszaru międzyrzecza górnych odcinków Styru i Horynia, od Kostopola przez Równe, Zdołbunów i Dubno do Krzemieńca. Stamtąd produkt lub surowiec trafił na obszar obecnej Polski. Znaczenie odkrycia Rzadko kiedy tak duże zabytki odkrywane są w całości, nieuszkodzone. Ten, mimo że przywieziono z innego miejsca, miał jednak sporo szczęścia. WUOZ w Lublinie podał, że wstępnej oceny zabytku na podstawie fotografii dokonał prof. Jerzy Libera z Instytutu Archeologii UMCS w Lublinie. Ekspert wskazał na jego unikatowy charakter. Tego typu groty są bardzo rzadko znajdywane na powierzchni gruntu jako znaleziska luźne. Co ciekawe, na zabytku nie widać też śladów użytkowania (odłamań, pęknięć i wykruszeń), co może świadczyć, że po wykonaniu od razu trafił do grobu. Ekspert zaznaczył, że takie zabytki częściej występują w zwartych zespołach grobowych, jako dary grobowe dla osoby zmarłej. – Być może w tym przypadku jest tak samo, gdyż nie znamy rzeczywistego kontekstu znaleziska – wskazał konserwator zabytków w mediach społecznościowych. W grobie z epoki żelaza odkryto neolityczny grot strzały. Był wykorzystywany jako talizman Niemieccy archeolodzy odnaleźli pochówek z epoki żelaza, a w nim grot strzały, który pochodził z neolitu. Badacze uważają, że artefakt mógł być rodzajem amuletu lub talizmanu. Grot z wczesnej epoki brązu Krzemienne ostrze wykonali przedstawiciele społeczności kultury mierzanowickiej. Oznacza to, że pochodzi z wczesnej epoki brązu, czyli powstał 1990–1750 lat p.n.e. Ludność ta zamieszkiwała tereny Polski południowej, środkowej i wschodniej, aż po zachodnią Ukrainę (Wyżyna Wołyńska). – Grot zapewne został wykonany przez wybitnego specjalistę zajmującego się wytwarzaniem tego typu narzędzi, znającego bardzo dobrze strukturę i właściwości surowca na którym pracował, gdyż jedno niewłaściwe uderzenie przy obróbce i kształtowaniu krzemiennego narzędzia mogło spowodować jego nieodwracalne uszkodzenia lub pęknięcia, co niweczyło wielogodzinną pracę wytwórcy – podał Lubelski Konserwator Zabytków. Trudni jednoznacznie określić funkcję grotu. Było to narzędzie wielofunkcyjne. Mogło służyć do pracy, walki, ale i jako atrybut władzy. Zabytek trafi do Muzeum Regionalnego im. Dr. Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim. Najpierw planowane są jego szczegółowe badania traseologiczne. Być może odkryte mikroślady rzucą więcej światła na jego sposób użytkowania. Źródło: WUOZ Lublin, Muzeum Narodowe w Kielcach. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Na odkrywanie Zamościa wybieramy się z Karolem Okrasą. W tym najbardziej włoskim z polskich miast będziemy wspólnie szukać południowej idylli, znakomitej kuchni i aromatycznych win.
W tym artykule: Padwa Północy Pirogi i cebularze Swojskie życie Powstały z inspiracji renesansowymi miastami idealnymi Zamość łączy w sobie urok spokojnego włoskiego miasteczka ze swojskością Lubelszczyzny. Pierwsze skojarzenia na temat Zamościa większość z nas wyniosła pewnie ze szkoły: najbardziej włoskie miasto w Polsce, prywatna inicjatywa hetmana Jana Zamoyskiego i piękny rynek. Wraz z Karolem Okrasą, jednym z najbardziej cenionych polskich szefów kuchni, który na Zamojszczyźnie szukał inspiracji do inspiracji do menu swojej restauracji Platter, sprawdzamy, dlaczego warto tam spędzić trochę więcej czasu. W podróż wybieramy się włoskim – a jakże! – Maserati Levante z napędem hybrydowym. Padwa Północy Projektując Zamość, włoski architekt Bernardo Morando z pieczołowitością zadbał o każdy szczegół. Perfekcyjnie zaplanowane miasto do dziś wyróżnia się rozwiązaniami, które wpływają na codzienną jakość życia. Dzięki szerokim ulicom mieszkańcy Zamościa mogą cieszyć się naturalnym systemem wentylacji, zaś lekkie pochylenie w kierunku rzeki Łabuńki od stulecie ułatwia odpływ nieczystości. Nawet w upalne dni, których w tym regionie Polski nie brakuje, na Starym Mieście czuć przyjemny powiem wiatru. Neapol zyskuje przy bliższym spotkaniu. 7 pomysłów na wycieczki po środkowych Włoszech Stolica regionu Kampania w wielu osobach wzbudza mieszane uczucia. Już na pierwszy rzut oka można wyciągnąć wniosek, że Neapol to miasto kontrastów. Zarówno miasto, jak i cała środkowa It... Na Rynku Głównym Karol ma umówione spotkanie z Danielem Sabacińskim, lokalnym przewodnikiem, który obiecał nam opowiedzieć, jak kształtował się niepowtarzalny charakter Zamościa. – Początkowo Zamość był pomyślany jako miasto wyłącznie dla zamożnych. To oni stają się pierwszymi mieszkańcami, budują kolejne kamienice i decydują o szybkim rozwoju miasta. Z czasem jednak Jan Zamoyski zaczął zapraszać kolejne społeczności. Każda z nich dołożyła się do tworzenia wyjątkowości tego miejsca. Pierwsi przybyli bogaci kupcy ormiańscy. To im zawdzięczamy przepiękne, kolorowe kamienice na prawo od Ratusza. Następnie do miasta trafili Żydzi sefardyjscy, zmuszeni w XV wieku do opuszczenia Hiszpanii, a wraz z nimi zwyczaje i tradycje śródziemnomorskie. To dzięki tej społeczności możemy dzisiaj zwiedzać wspaniale zachowaną późnorenesansową synagogę. Swój wpływ na Zamość mieli też Grecy, za sprawą których w szybko rozwijającym się mieście powstały znakomite zakłady rzemieślnicze – opowiada Daniel Sabaciński. Pirogi i cebularze Zamojska Starówka nie jest duża. Na jej zwiedzanie poświęcamy jednak z Karolem Okrasą całe przedpołudnie. Miasto zachwyca idealnym układem i wszechobecną symetrią. Prosty układ krzyżujących się ulic przypomina założone w tym samym roku argentyńskie Buenos Aires. Rynek Główny o wymiarach sto na sto metrów miał być dokładnie dwa razy większy od położonych w jednej linii dwóch mniejszych rynków – Wodnego i Solnego. Zamojska kuchnia nie akceptuje granic. To tu na Lubelszczyźnie, w małych restauracjach i kawiarniach tętni „włoskie życie miasta”. Wraz z Karolem na obiad siadamy w Piwnicy pod Świętym Kazimierzem (Rynek Wielki 6). Zamawiamy znakomitą zupę dziadówkę, czyli rosół z rwanymi kluseczkami i ziemniakami okraszony boczkiem oraz wielki talerz tarciuchów, czyli regionalną babkę ziemniaczaną – zamojską specjalność. W poszukiwaniu lokalnych smaków warto również zajrzeć do innych restauracji na Starym Mieście. Nietrudno tu o choćby znakomity piróg biłgorajski, czyli chrupiące ciasto faszerowane kaszą gryczaną. W restauracji Skarbiec Wina (Staszica 27) dostajemy talerze chrupiących i świetnie wypieczonych cebularzy lubelskich. Ten przysmak Zamość zawdzięcza tradycji jej żydowskich mieszkańców. „Idealny cebularz powinien mieć złocistą barwę oraz zapach i smak pieczonej cebuli” – wyjaśnia Karol. Do obiadu zamawiamy – a jakże! – butelkę produkowanego na Roztoczu wina. Po obiedzie siadamy na galicyjskie espresso. Jak dowiadujemy się od mieszkańców miasta, najsmaczniejsze podają w Cafe Galicya (Rynek Solny 2). I rzeczywiście podwójne mleko, miód i przyprawy robią swoje. Co ciekawe, w Galicyi serwują też koktajl kawowy „włoska robota”. Kolejne jasne nawiązanie do włoskich korzeni miasta. Swojskie życie Już kilkanaście kilometrów za miastem rozpościerają się zachwycające krajobrazy, w których pejzaże są wpisane kilkusetletnie zabytki, a w porozrzucanych po okolicy dworkach i zagrodach można kosztować prostej i zdrowej kuchni oraz doskonałych win. Brzmi jak Toskania? Tak, choć wciąż jesteśmy na Zamojszczyźnie. – Jadąc przez bezkres tych niesamowitych krajobrazów, czuję, że nie ma żadnych granic. Na tym powinno polegać życie szczęśliwego człowieka – rzuca nagle Karol, prowadząc włoskie Maserati Levante po kolejnych drogach szlaku lubelskiego renesansu. Tu wszystko się zgadza. Nawet klimat jest włoski. W ciągu roku w okolicach Zamościa jest najmniej dni pochmurnych w Polsce, a wygrzane w południowym słońcu warzywa i owoce mają niepowtarzalny smak. 5 najlepszych pizzerii we Włoszech poleca Matteo Brunetti Po prawdziwą pizzę warto wybrać się aż do Włoch. Specjalnie dla nas ranking najlepszych pizzerii w Italii przygotował znany kucharz Matteo Brunetti. Zatrzymujemy się w Zagrodzie Guciów (Zwierzyniec, Guciów 19), jednym z 7 nowych cudów Polski magazynu „National Geographic”, gdzie państwo Anna i Stanisław Jachymkowie utworzyli małe, lecz bogate muzeum etnograficzno-przyrodnicze. Czego tu nie ma! W XIX-wiecznej chałupie i stodole znajdują się stare sprzęty, narzędzia i naczynia zasobowe. W starych stajniach można obejrzeć wystawę meteorytów, minerałów i skamieniałości z obszaru między Wisłą a Bugiem. W spichlerzu z 1764 roku zaś znajdują się prace roztoczańskich mistrzów. Gospodarze zadbają, by z zagrody nikt nie wyszedł głodny. Na nas już czekają półmiski gorących pierogów. To nie wszystko. Rozpoznawszy naszą ekipę, pan Stanisław wnosi świeżą kaszankę. – Coś niesamowitego! Tak smakuje Zamojszczyzna – kwituje Karol Okrasa. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Renesansowe miasto idealne. Zamość to perła na mapie Polski
Zamość nazywany do dziś "perłą renesansu" to jedno z nielicznych wcieleń renesansowego modelu "miasta idealnego", a także spełniony sen hetmana Jana Zamoyskiego. Informacje o Zamościu znajdują się w każdym podręczniku historii sztuki. Niewielkie miasto na Lubelszczyźnie jest znane na całym świecie. Dlaczego warto się tam wybrać i jakie atrakcje przyciągają turystów do Zamościa?
Zamość: jak powstało miasto Zamość? Zamość to polskie miasto powiatowe leżące w województwie lubelskim. To główny ośrodek skupiający najwięcej mieszkańców przylegających terenów nazywanych Zamojszczyzną. To zarazem także jedno z najbardziej rozpoznawalnych miast naszego kraju. Co stoi za turystyczną popularnością Zamościa? Przede wszystkim unikalna architektura, dzięki której miasto jest nazywane "perłą renesansu". Stare Miasto Zamościa zostało wpisane na listę UNESCO w roku 1992. Historia Zamościa jest bardzo ciekawa i dość niezwykła. Miasto zostało założone w roku 1580 przez hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego. Uczynił je stolicą Ordynacji Zamojskiej. Planując założenie prywatnego ośrodka miejskiego, kierował się oświeceniową wizją "miasta idealnego", która w tych czasach była niezwykle popularna. Kto zaprojektował Zamość? Zadanie to powierzono sprowadzonemu z Włoch architektowi Bernardo Morando. Bardzo szybko zaczęła się tutaj osiedlać ludność nie tylko polska, ale także reprezentująca inne narody. Założyciel miasta traktował je bardzo osobiście i wkładał wiele wysiłku oraz pieniędzy w jego rozbudowę. Chciał, by było bezpieczne i piękne. Główny rozwój dokonał się na przestrzeni XVII wieku. Pojawiło się w tym czasie wiele budowli, które w nieco zmienionym kształcie można podziwiać do dziś. Zamość rozwijał się także naukowo i kulturalnie Historia tego pięknego miasta nie była wyłącznie spokojna i wypełniona nieustannym rozwojem. Przeciwnie – na przestrzeni wieków Zamość przeżył kilka najazdów, w tym atak Kozaków oraz wojsk szwedzkich podczas potopu. W wielkiej wojnie północnej miasto zajęły wojska saskie oraz szwedzkie, w 1809 przyłączono je do Księstwa Warszawskiego, a następnie do Królestwa Polskiego. Twierdza Zamość odegrała kluczową rolę w postaniu listopadowym, pozostając ostatnim polskim punktem oporu. W okresie dwudziestolecia międzywojennego kulturalny i oświatowy rozwój miasta został wznowiony. Niestety, druga wojna światowa odcisnęła na nim mocne piętno – został zbombardowany, następnie przeszedł z rąk nazistów w ręce Armii Czerwonej, utworzono tu między innymi obóz zagłady i obóz przesiedleńczy. Dziś w Zamościu mieszka na co dzień ponad 63 800 osób, a powierzchnia, jaką zajmuje miasto, to 30,34 km². Rzeźba terenu jest łagodna i niezbyt zróżnicowana. turyści przyjeżdżają tu głównie po to, by zwiedzać zabytki. A samo zwiedzanie z pewnością dostarczy zajęć nawet na kilkudniowy pobyt! Zamość: co warto zobaczyć? Zamość, mimo trudnych dziejów, pozostaje pięknym miastem, które warto zwiedzić. Wciąż widać w nim wprowadzony w życie przez założyciela obraz "miasta idealnego". Każdy podręcznik historii sztuki, nie tylko polski, potwierdza te informacje – Zamość jest wyjątkowym miastem. Jego niesamowity układ widać z lotu ptaka, można go także obserwować spacerując uliczkami. Miasto zaplanowano na planie wieloboku i od początku otoczono murami obronnymi. Centrum jest Rynek Wielki, a pozostałe, ważne obiekty architektoniczne zostały rozplanowane tak, by tworzył kształt przypominający ciało człowieka, motyw powszechny w renesansie. Oferowane dziś przez Zamość atrakcje turystyczne przypominają też o otwartym, wielokulturowym i wielowyznaniowym charakterze miasta. Od początku mieszkali tu obok siebie Polacy, Ormianie, Żydzi, a także Grecy. Zamość pozostaje do dziś jednym z zaledwie kilku wcieleń idei renesansowego miasta idealnego. Co warto zobaczyć w Zamościu i okolicach? Stare Miasto Zwiedzanie rozpoczyna się oczywiście na Starym Mieście. Rynek Wielki ma niezmienione od początku, idealne wymiary 100 na 100 metrów. Pośrodku wznosi się Ratusz z wieżą zegarową o wysokości 52 metrów. Na uwagę zasługują także manierystyczno - barokowe kamienice ormiańskie oraz fragmenty pierwotnych miejskich umocnień, niestety zachowanych w niewielkim stopniu. Ogromną atrakcją dla wielbicieli architektury jest oryginalny układ Starego Miasta. Głowę renesansowego człowieka symbolizujepałac Zamoyskich, wybudowany jako prywatna rezydencja. Ramiona to ulice poprzeczne rynku, a kręgosłup – ulica Grodzka. Nogami były bastiony obronne, a Rynek Wodny i Rynek Solny stały się symbolem wnętrzności. Układ miasta wykazuje zachowany do dziś kształt siedmioboku. Stare Miasto to ogrom atrakcji dla zwiedzających. Znajduje się tu budynek dawnej Akademii Zamojskiej, kilka kościołów, mykwa, synagoga, dawne jatki żydowskie. Obszar Starego Miasta w Zamościu otaczają pasy zieleni, które nadają mu przestrzenną odrębność. Legenda Stołu Szwedzkiego i inne atrakcje dla zwiedzających W Zamościu nie brakuje tras turystycznych i możliwości zwiedzania miasta zarówno ulicami, jak i pod ziemią. Można nawet wybrać się na specjalne, nocne zwiedzanie z przewodnikiem. Bardzo ciekawą atrakcją edukacyjną jest inscenizacja Legendy Stołu Szwedzkiego, odbywająca się w sezonie wakacyjnym w bastionie przy ulicy Męczenników Rotundy. Na zwiedzających czekają liczne ciekawostki, legendy i fakty historyczne podane w zajmujący sposób. Ogród Zoologiczny w Zamościu Jakie atrakcje przyciągają turystów do Zamościa, oprócz Starego Miasta o unikalnym charakterze? To między innymi jedyny w województwie lubelskim ogród zoologiczny, którego początki sięgają 1918 roku. Dziś mieszka tu ponad 300 gatunków zwierząt. Szlaki turystyczne i trasy rowerowe Zamość może też pochwalić się bardzo rozbudowaną infrastrukturą turystyczną. Ulicami miasta oraz w jego okolicach biegnie między innymi Szlak Renesansu Lubelskiego oraz trasy rowerowe pozwalające aktywnie wypocząć i poznać walory przyrodnicze oraz architektoniczne okolic miasta. Warto pamiętać, że w mieście do dziś toczy się bogate życie kulturalne. Obywają się tutaj koncerty, spektakle teatralne w plenerze, liczne widowiska historyczne oraz festiwale filmowe. Zamość: ciekawostki Zamość jest miastem o niewielkiej powierzchni, nie można go też nazwać nowoczesnym, tętniącym życiem ośrodkiem. Co przyciąga do niego tak licznych turystów? To przede wszystkim unikalna atmosfera, która na każdym kroku przypomina o historii tego miejsca. Zwiedzanie Zamościa odbywa się powoli, w spokojnej atmosferze. Warto przy okazji odwiedzać kawiarnie, restauracje i lokale. Oto wybrane informacje o Zamościu, które pomogą podjąć decyzję dotyczącą celu podróży: znajduje się tutaj najstarsza w Polsce apteka, działająca od roku 1616 do dziś, w 1994 roku powstał w Zamościu największy obraz świata (powierzchnia 17 830 m2), który trafił do Księgi Rekordów Guinessa, hejnał grany codziennie z wieży ratusza jako jedyny na świecie rozlega się tylko na trzy strony świata - nie do końca wiadomo, skąd wziął się ten osobliwy zwyczaj, jednak podejrzenia padły na niechęć Jana Zamoyskiego do leżącego na zachód od miasta Krakowa, patronem miasta jest święty Michał Archanioł - przed 250 lat jego ogromny posąg czuwał nad Zamościem ze szczytu jednej z bram, wyhodowano tu także unikalną rasę gołębi zamojskich, do dziś docenianą za wytrzymałość i prędkość lotu, Zamość może poszczycić się własną legendą wyjaśniającą zjawisko szwedzkiego stołu - opowie ją każdy przewodnik, Zamość ma także własnego ducha - to błąkająca się po ulicach dusza niesprawiedliwie posądzonej o czary kobiety, której w ramach kary ścięto głowę, w mieście do dziś koncertuje też najstarsza Polska Orkiestra Włościańska. Nikt, kto zdecyduje się na zwiedzanie Zamościa nie będzie żałował tej decyzji. Miasto stanowi istotny element polskiego dziedzictwa i warto poświęcić czas, by dobrze je poznać. Zamość: jak dojechać? Zamość znajduje się w odległości około 85 km od Lublina i stosunkowo blisko wschodniej granicy Polski. Na terenie miasta znajdują się trzy stacje kolejowe. Można także dostać się do miasta busami prywatnych linii oraz oczywiście samochodem. Jak dojechać do Zamościa z Warszawy? Trasa ma długość około 270 km i prowadzi przez większość czasu drogą S17. Po drodze mija się Lublin oraz Krasnystaw. To dość szybka i dobra droga, której przejechanie nie powinno zająć więcej nić 3,5 godziny. Nieco dłuższa droga dzieli Zamość i Kraków, jednak tę trasę można pokonać przez A4. Zamość: gdzie na Sylwestra w Zamościu? Zamość jest wyjątkowym i pięknym miastem, którego klimat przyciąga co roku licznych turystów. Niektórzy z nich chcą tu w wyjątkowej oprawie świętować Sylwestra. Co roku w mieście odbywa się wspólne świętowanie nadchodzącego Nowego Roku na wolnym powietrzu. Oprócz tego, liczne hotele i sale oferują prywatne imprezy dla par, rodzin z dziećmi, singli. Można wybrać się na prawdziwy bal lub imprezę taneczną trwającą do białego rana. Rozbudowana infrastruktura turystyczna miasta zapewnia też noclegi i wyśmienitą, lokalną kuchnię. Zdecydowanie warto przedłużyć swój pobyt i przy okazji zwiedzić miasto.
Kajaki na Roztoczu. "W takich miejscach nietrudno uwierzyć, że Polska jest najpiękniejsza”
Łagodne wzgórza, gęste lasy, meandrujące rzeki. Do tego wszechobecna cisza. Kajakiem ruszamy po Wieprzu!
Startujemy wcześnie z Obroczy, malowniczej roztoczańskiej wioski, parę kilometrów za Zwierzyńcem. Świeci słońce, woda odbija świetlne refleksy. Jest nas piątka: dwoje dorosłych, troje dzieci. Wsiadamy do dwóch kajaków i ruszamy. Płyniemy Wieprzem, jedną z najbardziej przyjaznych dla kajakarzy rzek w Polsce. Płytko i wąsko. Nurt niespieszny. Rozglądamy się dookoła. Dzikość krajobrazu urzeka i fascynuje. Zamojszczyznę czasem nazywa się polską Toskanią. To wygodna szuflada i uproszczenie, ale jeśli chodzi o atrakcyjność krajobrazu, okolice np. pomiędzy Zamościem a Tomaszowem Lubelskim w niczym włoskiemu regionowi nie ustępują. Gdy jechaliśmy tu samochodem, co chwilę zatrzymywaliśmy się w pół drogi. A to różowa cerkiewka w Babicach, a to barokowy kościół w Tarnogrodzie z dwoma obrazami weneckiego malarza Domenica Tintoretta. A to imponująca rozmachem cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Hrubieszowie. Przed wojną w regionie było około 70 cerkwi. Później w ramach akcji „Wisła” wielu prawosławnych zostało przesiedlonych na Mazury i ziemie zachodnie, cerkwie nierzadko zaadaptowano na kościoły katolickie. Dziś powoli prawosławie się odradza. Licząca sobie zaledwie stu wiernych parafia w Tomaszowie Lubelskim krok po kroku restauruje swoją świątynię. Ale już dziś naprawdę warto tam zajrzeć (i wrzucić skromną ofiarę do puszki, na remont). Kto w raju zerwał jabłko? Nurt nie jest szybki, ale trzeba być cały czas skupionym. Wieprz na tym odcinku meandruje niewiarygodnie i czasem trudno zmieścić się w zakręcie. Chwila nieuwagi i jesteśmy w tataraku. Dopływamy do zalewu Rudka. Przylega do niego miejscowość Zwierzyniec. To prawdziwe serce Roztocza, a także brama do Roztoczańskiego Parku Narodowego. Swoją nazwę miasto zawdzięcza hodowli zwierząt, m.in. konika polskiego, jaką prowadzili tu Zamoyscy. Miasto powstało u schyłku XVI w. jako część Ordynacji Zamojskiej, czyli wielkiego majątku ziemskiego, który aż do czasów PRL pozostawał niepodzielony; z czasem była to nawet siedziba ordynacji. Był tu dwór myśliwski i letnia rezydencja magnatów. A wokół wybudowano m.in. tartak, browar oraz fabrykę mydła i porcelany. Wszystko to na tle niekończących się roztoczańskich lasów. Po latach chudych ostatnio Zwierzyniec odzyskuje dawny wdzięk. Zachwyca przepiękny miejski park Zwierzyńczyk z licznymi oczkami wodnymi (a także strefą darmowego wi-fi i liną tyrolską rozpiętą nad stawami) i kościół pw. Jana Nepomucena zbudowany na wyspie, intryguje budynek browaru. Co roku w sierpniu odbywa się tu Letnia Akademia Filmowa, świetna plenerowa impreza dla wszystkich. Po Zwierzyńcu warto przejechać się rowerem. Np. do Florianki, gdzie można obserwować hodowlę koników polskich, a potem nad Stawy Echo – uwielbiane w tych okolicach kąpielisko. Jego nazwa pochodzi od doskonałego echa, które da się tu słyszeć. Gdy krzyknąć: „Kto w raju zerwał jabłko z drzewa”, echo zawsze – zgodnie z prawdą – odpowiada: „Ewa, Ewa, Ewa”. Płyniemy dalej. Wpierw jednak musimy przenieść kajak przez śluzę, nieopodal tutejszej elektrowni. Przecinamy dawny Ogród Skarbowy, czyli park miejski w Zwierzyńcu, zaraz potem przepływamy pod dwoma niewielkimi mostkami i mijamy odnogi potoku Świerszcz. Wieprz pięknie wygląda w słońcu, otoczony soczyście zielonym lasem i łąkami. W takich miejscach naprawdę nietrudno uwierzyć, że „Polska jest najpiękniejsza”. (…) Miasto idealne Na koniec Zamość. Już nie kajakiem, a samochodem. Mówi się o nim „perła renesansu”, „miasto arkad”. Nie bez przyczyny od ponad 20 lat miasto jest na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Wrażenie robi zwłaszcza tutejszy Rynek Wielki na planie kwadratu o boku długości 100 m, przez niektórych uważany nawet za najpiękniejszy w Polsce (podobno wyjątkową estymą cieszy się wśród Japończyków). Równie imponujący jest cały układ architektoniczno-urbanistyczny Starego Miasta, pamiętający jeszcze czasy Wazów czy Sasów. Ulubionym miejscem turystów, a zwłaszcza nowożeńców, jest manierystyczno-barokowy ratusz z wachlarzowymi schodami. Nie ma weekendu, by nie powstała tam sesja zdjęciowa. Miasto założył w 1580 r. kanclerz koronny i doradca królów – Zygmunta II Augusta i Stefana Batorego – Jan Zamoyski, a zaprojektował włoski architekt Bernardo Morando. Ideą było stworzenie miasta idealnego, nawiązującego do koncepcji polimorficznych, którego głową miał się stać pałac Zamoyskich, kręgosłupem ulica Grodzka, a ramionami ulice poprzeczne. Do dziś robi to wrażenie. A tuż za miastem znów cisza i spokój. Nastrój sielanki. Jest dziko, dziewiczo. Sąsiedztwo niemal idealne.
30 Najpiękniejszych Miejsc na Ziemi - Zobacz je w Zamościu!
Galeria Twierdza w Zamościu oraz Miesięcznik National Geographic Polska zapraszają w dniach od 30.09 do 14.10 na wyjątkową wystawę fotograficzną 30 Najpiękniejszych Miejsc na Ziemi
Magazyny „National Geographic Polska” i „National Geographic Traveler” prezentują wystawę 30 NAJPIĘKNIEJSZYCH MIEJSC NA ZIEMI. Wystawa trzydziestu niezwykłych fotografii jest wynikiem plebiscytu rozstrzygniętego na łamach „National Geographic Polska” i „National Geographic Traveler”. Nawiązuje ona do międzynarodowego plebiscytu „7 Nowych Cudów Świata”, w którym zwyciężyły: Machu Picchu (Peru), Wielki Mur Chiński, Koloseum (Włochy), Figura Chrystusa na wzgórzu Corvorado (Brazylia), Tadź Mahal (Indie), Petra (Jordania). W obu magazynach oraz na stronach internetowych, opublikowano listę oraz 100 zdjęć zachwycających krajobrazów, unikalnych budowli, oraz magicznych zakątków świata (w tym 11 położonych w Polsce). miejsca te zostały wytypowane przez jury złożone z ekspertów „National Geographic Polska”: podróżników, naukowców oraz dziennikarzy. Czytelnicy po raz pierwszy mieli szansę ocenić każdą nominację i zagłosować na swoje ulubione miejsca. Tak właśnie powstał ranking Najpiękniejszych. Czy polskie krajobrazy, budowle, magiczne miejsca licznie odwiedzane przez turystów - zasłużyły również na miano najpiękniejszych miejsc na Ziemi? Zwycięska trzydziestka najpiękniejszych miejsc na Ziemi: 1. Rynek, Kraków; Polska 2. Kopalnia Soli w Wieliczce; Polska 3. Stary Rynek i Ratusz Staromiejski w Toruniu; Polska 4. Kazimierz, Kraków; Polska 5. Fiord Geiranger; Norwegia 6. Zamek w Malborku; Polska 7. Machu Picchu; Peru 8. Wielka Siklawa, Dolina Roztoki, Tatry; Polska 9. Połonina Wetlińska, Bieszczady; Polska 10. Canal Grande, Wenecja; Włochy 11. Archipelag Ko Phi Phi; Tajlandia 12. Wodospady Iguazu; Brazylia i Argentyna 13. Park Narodowy Kilimandżaro; Tanzania i Kenia 14. Wielka Rafa Koralowa; Australia 15. Mauzoleum Tadź Mahal; Indie 16. Fiord Milofrd Saund; Nowa Zelandia 17. Plaża w Juracie; Półwysep Helski; Polska 18. Piramidy w Gizie; Egipt 19. Świątynia Angkor Wat; Kambodża 20. Morskie Oko, Tatry; Polska 21. Rynek we Wrocławiu 22. Meteory; Grecja 23. Petra; Jordania 24. Miasto Pagan; Birma 25. Uluru; Australia 26. Jezioro Bajkał; Rosja 27. Masywy Tepui; Wenezuela 28. Alhambra w Granadzie; Hiszpania 29. Park Narodowy Torres del Paine, Patagonia; Chile 30. Mount Everest; Nepal Zapraszamy wszystkich do obejrzenia wystawy w Galerii Twierdza w Zamościu Wystawa potrwa od 30 września do 14 października. Centrum Handlowe Galeria Twierdza ul. Przemysłowa 10 22-400 Zamość Godziny otwarcia Galerii: pn-sob: 9:00 - 21:00 niedz: 10:00 - 20:00 Wstęp na wystawę jest bezpłatny. Więcej informacji na stronie Galerii Twierdza.
Rodzinne sekrety goryliKingo i jego rodzina to goryle nizinne żyjące na chronionym obszarze puszczy na granicy Demokratycznej Republiki Konga i Republiki Środkowoafrykańskiej. Ważący 150 kg przywódca klanu ma cztery wiecznie rywalizujące ze sobą żony, każdą z dzieckiem wymagającym opieki.Wspomniane cztery żony to Mama, Mekome, Beatrice i Ugly. Mama jest pewną siebie matriarchinią, ale powszechnie wiadomo, że ulubienicą Dużego Tatuśka jest Mekome (czego z wdziękiem stara się nie zauważać Beatrice – samica o wielkim sercu). Natomiast Ugly ("Brzydka") po prostu unika rodziny.Miejsce, gdzie żyje Kingo to jeden z ostatnich kawałków dziewiczego lasu deszczowego w dorzeczu Konga. W sąsiedztwie wycięto już drzewa, co otworzyło drogę kłusownikom zabijającym goryle dla mięsa. Bez wysiłków Diane Doran-Sheehy, profesor antropologii Stony Brook University w stanie Nowy Jork, świat Kingo już by nie istniał. Od ponad dekady Doran-Sheehy spędzała do sześciu miesięcy w roku na badaniu goryli. Teren, który wybrała, leżał w obrębie lasu przeznaczonego do wycinki. Jednakże w 2004 r., wspólnie z Wildlife Conservation Society, przekonała Congolaise Industrielle des Bois – przedsiębiorstwo wyrębu lasu – by wydzieliło dla goryli obszar puszczy pierwotnej o powierzchni 100 km2 zwany Djéké Triangle. W pierwszym roku działalności, korzystając z pomocy finansowej National Geographic i Leakey Foundation, Doran-Sheehy założyła nad potokiem Mondika ośrodek badawczy i zatrudniła zespół Pigmejów Baka z Republiki Środkowoafrykańskiej do tropienia zwierząt. W przeciwieństwie do goryli górskich żyjących w paśmie Wirunga na granicy Rwandy, Demokratycznej Republiki Konga i Ugandy, których liczebność szacuje się na 700 osobników, goryle nizinne zamieszkują bagniste lasy położone około 100 m nad poziomem morza. (Goryle zaliczane są do czterech podgatunków: goryli zachodnich nizinnych; goryli zachodnich znad Cross River; goryli górskich; wschodnich nizinnych, czyli Grauera, oraz izolowanej populacji goryli wschodnich z Lasu Bwindi). Nikt nie wie, ile ich jest, ale liczebność tych zwierząt spada w alarmującym tempie. Od lat 90. XX w., gdy optymistycznie szacowano ich liczbę na 100 tys., populacja goryli nizinnych, przy wciąż ograniczanych siedliskach, wyniszczana wirusem Ebola, zmniejszyła się o ponad połowę. We wrześniu 2007 r. zmieniono im status z „zagrożone” na „krytycznie zagrożone”. Mimo że wszystkie goryle w ogrodach zoologicznych należą do gatunku zachodnich, o ich zachowaniach na wolności wiadomo niewiele. Tekst: Mark Jenkins
|Spis treści – luty 2008 Czarni faraonowie. Zafascynowani egipską kulturą czarnoskórzy władcy Nubii przez 75 lat rządzili jednocześnie starożytnym Egiptem, jednocząc kraj i przekształcając go w imperium. W towarzystwie olbrzymów. Kingo i jego rodzina to stroniące od świata goryle nizinne, żyjące dziko w Kotlinie Konga w środkowej części Afryki. Jakie są ich familijne sekrety? Linia na piasku. Świat zapomniał o uchodźcach z Sahary Zachodniej, którzy nie godząc się na okupację Maroka, od 32 lat mieszkają w obozach na algierskiej pustyni, nie tracąc ducha. Szlakiem poety. Wędrówka śladami XVII – wiecznego mistrza haiku Matsuo Basho pomaga tchnąć życie w jego strofy. W zasięgu skażeń. Współczesna chemia chroni plony przed szkodnikami, usuwa plamy z dywanów, ratuje życie. Ale wszędobylstwo chemikaliów ma swoją zdrowotną cenę.
Kapliczki na wodzie, źródełka, drewniane cerkwie, stare bunkry – im dłużej patrzę na mapę Roztocza, tym trudniej się zdecydować.
Zwiedzanie tego zakątka Polski najlepiej zacząć od Zamościa. Historia regionu wiąże się z ogromnym majątkiem Ordynacji Zamojskiej, której ośrodkiem administracyjnym i kulturalnym było właśnie prywatne w owych czasach miasto Zamość. Stąd kierujemy się do Zwierzyńca, ale z głównej drogi zjeżdżamy już kilka kilometrów za miastem. Wąska szosa prowadzi przez łąki na wzgórzach i żółte od rzepaku pola, mijamy urokliwe wsie. W Wychodach czy Kosobudach ludzie mieszkają w drewnianych chatach, a wodę czerpią ze studni, gdzieniegdzie jeszcze za pomocą żurawia. Przekraczamy granicę Roztoczańkiego Parku Narodowego i kilkanaście minut później jesteśmy w Zwierzyńcu. Miasteczko znane jest nie tylko z barokowego kościoła na wyspie i browaru o ponaddwustuletniej tradycji. Na ulicach, skwerach i w parkach doliczono się 68 różnych pomników, tablic, figur historycznych i religijnych. Na jeden taki obiekt, w przeliczeniu na liczbę mieszkańców, przypada ok. 50 osób! To tutaj na przełomie XVI i XVII w. z Puszczy Białowieskiej sprowadzono tarpany. Mieszkańcy krzyżowali je z miejscowymi końmi. Tak powstała nowa rasa – konik polski. Niewysokie, krępe, w kolorze myszy – dzikie koniki pasą się dziś na groblach przy Stawach Echo, a oswojone – na zielonych łąkach leśniczówki we Floriance. Nie można się tam dostać samochodem, trzeba przespacerować się 4 km przez las. Do miejscowości Guciów i słynnej zagrody państwa Jachymków nietrudno trafić – czarno-białe drogowskazy stoją niemal na każdej krzyżówce. Wejście na podwórko to jak podróż w czasie. Aż chciałoby się, by w krytej strzechą oborze muczały krowy, a w stodole gospodarz młócił cepem snopek pszenicy. Dziś w XIX-wiecznych budynkach mieści się muzeum etnograficzne, sklepik z pamiątkami i gospoda. W szklanych gablotach leżą skamieniałości z okolicznych pól i lasów: małż w krzemieniu, kości delfina, ząb rekina. Obok głazy, na których wyraźnie widać... tropy dinozaurów. Tropy te zostały znalezione w promieniu kilkunastu kilometrów od zagrody. Ich odkrywcy przekonują, że 70 mln lat temu rejon Guciowa przypominał Zatokę Florydzką, a po plażach spacerowały dinozaury kaczodziobe. Wielu geologów nie wierzy jednak w tę teorię, także niektórzy turyści na widok śladów uśmiechają się pod nosem. Kolejny nasz cel to Józefów, ale po drodze chcemy zobaczyć jeszcze jedno miejsce, podobno magiczne. Z Guciowa kierujemy się na wschód, do Górecka Kościelnego. Już wysiadając z samochodu, rozumiemy, dlaczego warto było tu przyjechać. Górecko – wieś nad rzeką Szum – to jeden z piękniejszych zakątków Roztocza. Modrzewiowy kościół stoi w miejscu, które 350 lat temu wskazał jednemu z mieszkańców podczas cudownego objawienia sam św. Stanisław. Rzeźbione przez lokalnego artystę stacje Drogi Krzyżowej wśród wiekowych dębów prowadzą do dwóch kapliczek, które również powstały z woli świętego męczennika. Wewnątrz Kaplicy pod Dębami znajduje się pień sosny, która wg legendy była świadkiem wizyty we wsi św. Stanisława. Z kolei spod Kaplicy na Wodzie wypływa źródełko o uzdrawiającej mocy. Zatrzymujemy się w kamieniołomach obok Józefowa, by w scenerii jak z filmów o Dzikim Zachodzie spróbować możliwości naszej toyoty hilux. Wreszcie możemy włączyć napęd na cztery koła i poczuć siłę 2,5-litrowego silnika. Na stromych zjazdach i podjazdach samochód jest w swoim żywiole. Z Józefowa jedziemy dalej na wschód. Po drodze prócz coraz dzikszych krajobrazów sporo atrakcji. W rezerwacie Czartowe Pole za wsią Hamernia znajdują się ruiny papierni Zamoyskich z XVIII wieku, w Suściu – słynne szumy. Z kolei w Narolu aleja starych kasztanów prowadzi do barokowego pałacu, niegdyś siedziby lokalnej arystokracji. Nie należy zniechęcać się zamkniętą bramą. Park i pałac można zwiedzać za zgodą zarządcy (mieszka po sąsiedzku, w zielonym domku). Opłata za wstęp (2 zł) trafia na odbudowę zabytku, zniszczonego w czasach, gdy urzędowało tu NKWD. W przyszłości ma tu powstać Międzynarodowa Akademia Sztuki. Bunkry z okresu II wojny światowej to ostatni przystanek na naszej trasie. Z Narola kierujemy się na Werchratę. Po kilku kilometrach dojeżdżamy do Woli Wielkiej, w której znajduje się prawdziwa perełka – drewniana cerkiew greckokatolicka z 1775 r. Nawet z przerdzewiałym dachem prezentuje się imponująco. W tej okolicy taki zabytek nie jest rzadkością. Na szlaku architektury drewnianej, do którego należy miejscowa cerkiew, znajduje się jeszcze siedem podobnych budowli. Za cerkwią skręcamy w polną drogę. Drogowskaz prowadzi nas na Złomy Ruskie. Trzymając się niebieskiego szlaku, wjeżdżamy w las. Bagnisty teren to prawdziwe wyzwanie dla samochodu, ale 4-cylindrowy turbodiesel naszej toyoty świetnie sobie radzi. Na każdym kroku mijamy ślady umocnień tzw. Linii Mołotowa: rowy przeciwczołgowe, wały ziemne i żelbetonowe schrony. Trzymając się szlaku, wyjeżdżamy z lasu i ruszamy na Bełżec. Stąd można rozpocząć zwiedzanie unickich cerkwi wzdłuż granicy z Ukrainą. My jednak jesteśmy zbyt zmęczeni od nadmiaru wrażeń i długiej jazdy po wyboistym terenie. Krajową „17” wracamy do Zamościa. NO TO W DROGĘ – ROZTOCZE • Noclegi w kwaterach prywatnych w Zwierzyńcu i okolicy można znaleźć już za 30 zł od osoby (www.roztocze.net.pl). Nocleg w Guciowie w zagrodzie państwa Jachymków – 60 zł od osoby (drewniana chata, kominek, łazienka z gorącą wodą) • Wyżywienie W karczmie „Młyn” w centrum Zwierzyńca jest smacznie i tanio. Ţurek roztoczański 8 zł, pieróg biłgorajski z kefirem 7 zł, pstrąg gotowany na parze 14 zł. www.roztocze.com www.roztocze.net