Świat zakupów ma nowego lidera. Kiedyś Paryż, dziś… zupełnie inny kontynent
Przez dziesięciolecia Paryż uchodził za najważniejszy punkt na mapie światowej mody, a podróżni przyjeżdżali tu po rzeczy, których nie dało się kupić nigdzie indziej. Dziś ten porządek wyraźnie się zmienia. Rosnąca siła marek z Azji i tempo, w jakim rozwijają się tamtejsze miasta, sprawiają, że to właśnie one stają się nowym centrum zakupowych trendów – bardziej dynamicznym, nowocześniejszym i bliższym temu, czego szukają współcześni trendsetterzy.
Najnowsze wyniki plebiscytu „Condé Nast Traveler” pokazują, że ranking najlepszych miast na zakupy wygląda dziś inaczej, niż jeszcze kilka lat temu. W tegorocznym zestawieniu aż połowę miejsc zajmują metropolie Azji Południowo-Wschodniej i Wschodniej, czyli regionu, który w ostatniej dekadzie wyznaczył kierunek zmian w modzie, handlu i trendach konsumenckich. To tam rozwijają się dzielnice skupiające młode marki, innowacyjne domy towarowe i targowiska, które przyciągają zarówno lokalnych twórców, jak i międzynarodowe brandy. W efekcie to właśnie Azja zaczyna dominować w zestawieniach miejsc, w których zakupy stają się doświadczeniem samym w sobie, a Paryż – choć wciąż ważny – stopniowo traci pozycję niekwestionowanego lidera. Najlepsze miasta na świecie dla miłośników zakupów W tegorocznym zestawieniu pierwsze miejsce zdobył Seul. To właśnie tu tradycja spotyka się z futurystyczną innowacją, co sprawia, że stolica Korei jest dziś jednym z najbardziej dynamicznych punktów na mapie światowej mody. Na słynnym targu Gwangjang, między straganami pełnymi jedwabiu i lokalnych wyrobów, można obserwować codzienny rytm miasta. Tymczasem kilka kilometrów dalej, w Seongsu-dong (dzielnicy określanej czasem „koreańskim Brooklynem”) powstają koncepty, w których zakupy łączą się z prezentacjami nowych kosmetyków i lokalnych marek. Z kolei w Myeongdong (najpopularniejszej dzielnicy handlowej Seulu) w sklepie Olive Young oferta zmienia się niemal z tygodnia na tydzień, a marka prezentuje odwiedzającym najnowsze trendy pielęgnacyjne. To właśnie taka różnorodność sprawia, że Seul stał się kierunkiem, do którego wielu turystów przylatuje z niemal pustą walizką. Drugie miejsce zajął Singapur, słynący z perfekcyjnie zorganizowanej infrastruktury handlowej. Orchard Road (najważniejsza ulica zakupowa miasta) przyciąga wielopoziomowymi domami towarowymi i luksusowymi butikami, które oferują chwilę wytchnienia od tropikalnego klimatu. W dzielnicy Chinatown działają pracownie rzemieślnicze odnawiające elementy architektury, a w Kampong Gelam funkcjonują atelier tworzące tradycyjne stroje Peranakanów. Co więcej, gdy zapada wieczór, Singapur zamienia się w miasto nocnych zakupów – można tu znaleźć liczne stoiska z jedzeniem, jak i całodobowe centra handlowe w Little India. Trzecie miejsce przypadło Tokio, które od lat zachwyca szerokością oferty – od luksusowych marek po unikatowe sklepy vintage. Ginza (najbardziej prestiżowa dzielnica handlowa miasta) słynie z flagowych butików największych światowych marek, Harajuku przyciąga miłośników mody ulicznej i młodych projektantów, a Koenji i Shimokitazawa stały się zagłębiem butików sprzedających starannie wyselekcjonowaną odzież z drugiej ręki. Tokio oferuje również niezwykle rozwinięty segment rzemiosła – od małych sklepów z ręcznie robioną ceramiką, po zakłady, w których od lat wytwarza się tradycyjne akcesoria. To właśnie to połączenie nowoczesności z tradycją sprawia, że miasto utrzymuje pozycję jednego z najciekawszych miejsc na zakupy na świecie. Światowe centra zakupów. Jak wypadły kolejne miasta w rankingu? Choć w pierwszej trójce dominują miasta azjatyckie, w dalszej części zestawienia pojawiają się kierunki o zupełnie innym charakterze. Hongkong (zajmujący czwarte miejsce) łączy futurystyczne galerie handlowe z targami ulicznymi, dzięki czemu zakupy stają się tu doświadczeniem angażującym wszystkie zmysły – od luksusowych butików, po nocne bazary pełne jedzenia i drobnych wyrobów rzemieślniczych. Paryż, który przez dekady nie miał sobie równych jako stolica mody, nadal przyciąga miłośników klasyki i rzemiosła, lecz w tej edycji rankingu ustąpił miejsca azjatyckim metropoliom. Wysokie pozycje Singapuru, Tokio i Seulu sprawiły, że francuska stolica znalazła się poza podium – głównie dlatego, że to tam rozwijają się dziś dzielnice młodych marek, innowacyjne domy towarowe i koncepty zakupowe, które coraz mocniej kształtują globalne trendy. W pierwszej dziesiątce utrzymał się również Madryt, doceniany za połączenie innowacji z tradycją oraz rozbudowaną ofertą sklepów vintage, które stały się jedną z wizytówek miasta. Bangkok z kolei imponuje skalą – od ogromnych centrów handlowych po weekendowe targi przypominające niewielkie miasteczka, co sprawia, że zakupy stają się tu doświadczeniem o intensywności trudnej do porównania z jakimkolwiek innym miejscem. W zestawieniu znalazł się również Londyn (na ósmym miejscu), gdzie historyczne ulice i dzielnice o własnej tożsamości nadal kształtują charakter miasta, a także Kapsztad i Dublin, które zyskują na znaczeniu dzięki lokalnemu rzemiosłu i niezależnym markom. Razem tworzą one obraz świata, w którym zakupy dawno przestały być prostą transakcją – stały się sposobem odkrywania kultury, historii i miejskiej tożsamości. Źródło: Condé Nast Traveler Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Black Friday coraz bliżej. Kiedy wypada i skąd wzięło się to wielkie święto zakupów?
Black Friday z roku na rok cieszy się coraz większym zainteresowaniem i przyciąga tłumy spragnionych promocji klientów. Dziś przyglądamy się historii i fenomenowi Czarnego Piątku, który napędza konsumpcję na niespotykaną skalę – także w Polsce.
W tym artykule: Co to jest Black Friday? Kiedy jest Black Friday? Co warto kupić w Black Friday? Czym różni się Black Friday od Cyber Monday? Black Friday, u nas znany jako Czarny Piątek, stał się jednym z najważniejszych dni w roku dla łowców okazji. To właśnie wtedy sklepy oferują setki produktów w znacznie obniżonych cenach, co przyciąga tłumy klientów pragnących skorzystać z niepowtarzalnych promocji. Czym jest to nieformalne święto zakupów, skąd się wzięło i dlaczego zyskało tak ogromną popularność zarówno za oceanem, jak i w Polsce? Co to jest Black Friday? Black Friday to dzień spektakularnych wyprzedaży i promocji, którego idea narodziła się w Stanach Zjednoczonych. Już w minionym stuleciu popularne stało się organizowanie masowych wyprzedaży tuż po Święcie Dziękczynienia, co miało wspierać wzrost sprzedaży, a konsumentom pozwalało nabyć produkty w wyjątkowo korzystnych cenach. Określenie „Black Friday” pojawiło się dopiero w latach 60. w Filadelfii. Początkowo używali go wyłącznie policjanci, którzy nazywali tak piątek po Święcie Dziękczynienia z uwagi na ogromne korki, tłumy i wzmożoną liczbę incydentów związanych z natłokiem klientów w sklepach. Z czasem jednak nazwa ta zaczęła nabierać pozytywnego znaczenia. Czarny Piątek stał się symbolem momentu, w którym sklepy, dzięki wzmożonej sprzedaży, przechodziły od „czerwonych” strat do „czarnych” zysków (wówczas dochody oznaczano czarnym tuszem, a straty czerwonym), co czyniło ten dzień jednym z najbardziej dochodowych w ciągu roku. Za oceanem Black Friday rozpoczyna sezon świątecznych zakupów, zachęcając konsumentów do skorzystania z licznych promocji, które obejmują zarówno sklepy stacjonarne, jak i internetowe. Czarny Piątek w Polsce pojawił się wraz z międzynarodowymi sieciami handlowymi w latach 2000. Początkowo nie cieszył się dużym zainteresowaniem, ale postępujący proces globalizacji doprowadził, że także i w kraju nad Wisłą Black Friday zdobył ogromną popularność i stał się wyczekiwaną tradycją konsumencką. Kiedy jest Black Friday? Black Friday, jak już zostało wspomniane, przypada na dzień po Święcie Dziękczynienia (ang. Thanksgiving), które w USA obchodzone jest w czwarty czwartek listopada. Oznacza to, że data Czarnego Piątku jest ruchoma i każdego roku przypada na inny dzień. W Polsce Czarny Piątek nie jest bezpośrednio związany ze Świętem Dziękczynienia, ponieważ w kraju nad Wisłą nie jest ono obchodzone. Mimo to rodzimi sprzedawcy przyjęli sama ideę, organizując wyjątkowe wyprzedaże i promocje właśnie w ostatni piątek listopada. W tym roku nieoficjalne święto zakupów, czyli Black Friday 2025, przypada 28 listopada. Co warto kupić w Black Friday? W Polsce większość sklepów z okazji Black Friday oferuje rabaty od 20% do 50%. Nie brakuje jednak przypadków, gdy towary zostają przecenione nawet o 80%. Z przeprowadzonych w ostatnich latach badań wynika, że w czasie święta niskich cen najchętniej kupujemy odzież, akcesoria elektroniczne oraz produkty z działu uroda i zdrowie. Ze względu na wzrost zainteresowania Black Friday w Polsce, coraz chętniej do corocznych promocji dołączają biura podróży, linie lotnicze i przewoźnicy kolejowi, jak np. PKP Intercity. Warto jednak pamiętać, że Black Friday działa na klientów również z psychologicznego punktu widzenia. Ograniczony czas wyprzedaży wywołuje poczucie presji czasowej, które zwiększa motywację do zakupu. Dodatkowo promocje z zaznaczeniem dostępności „tylko do wyczerpania zapasów” tworzą atmosferę ekskluzywności i poczucie, że jeśli nie podejmie się decyzji szybko, okazja przepadnie. Eksperci zwracają uwagę, że efektem Black Friday jest kupowanie impulsywne – klienci często sięgają po produkty, które normalnie nie znalazłyby się na ich liście zakupowej. Z tego powodu Czarny Piątek stał się też obiektem krytyki ze strony wszelkich organizacji, które zwracają uwagę na ryzyko nadmiernej konsumpcji i jej negatywnego wpływu na środowisko. Czym różni się Black Friday od Cyber Monday? Duże zainteresowanie Black Friday skutkuje tym, że zdecydowana większość sklepów, by podtrzymać zainteresowanie klientów, oferuje dodatkowe rabaty przez cały weekend. Ich zwieńczeniem jest Cyber Monday, czyli pierwszy poniedziałek po Czarnym Piątku. Wówczas duże promocje tradycyjnie przygotowują internetowe platformy, które przyciągają osoby preferujące zakupy bez tłumów i kolejek, w domowym zaciszu. Cyberponiedziałek to dla konsumentów dodatkowa okazja na upolowania wymarzonego rzeczy lub usługi w dużo niższej cenie niż zazwyczaj. Z kolei dla sprzedawców – szansa na zwiększenie zysków, przyciągnięcie nowych klientów i maksymalne wykorzystanie wzmożonego popytu na zakupowe okazje. Źródło: National Geographic Polska.
Logo żaby na produktach budzi kontrowersje. Czy obawy konsumentów są uzasadnione?
Niepozorne logo żaby na niektórych produktach stało się źródłem zaskakujących kontrowersji. Część konsumentów przestrzega przed ich zakupem, snując przy tym coraz bardziej absurdalne teorie spiskowe.
W tym artykule: Co oznacza logo żaby na produktach? Nie taka żaba straszna Logo żaby na produktach – fakty i mity Logo żaby na produktach spożywczych pojawia się coraz częściej, a wraz z nim pytania konsumentów o to, co tak naprawdę oznacza. W sieci – jak można przypuszczać – nie brakuje różnego rodzaju teorii spiskowych, które mają swoje wierne grono zwolenników. Jedna z nich głosi, że tak oznakowane towary zagrażają życiu, a w sprawę zamieszany jest multimiliarder Bill Gates. Co oznacza logo żaby na produktach? O zielonej żabie pojawiającej się na etykietach popularnych produktów spożywczych, jak kawa, kakao czy banany, zrobiło się głośno w 2023 roku. Wówczas media społecznościowe obiegła lawina niepokojących wpisów, sugerujących, że towary z płazem w logo mogą prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych lub nawet śmierci ze względu na rzekomą zawartość szczepionki mRNA. Co więcej, internauci znaleźli nawet winowajcę całego zamieszania. Zdaniem części użytkowników platformy X (dawniej Twittera), za „plastikową żywnością” stać ma jeden z najbogatszych ludzi na świecie, czyli Bill Gates. Rzekomym dowodem na słuszność ich tezy miały być powiązania założyciela Microsoftu z organizacją Rainforest Alliance, działającą na rzecz ochrony lasów, bioróżnorodności i zasobów naturalnych. Nie taka żaba straszna Choć zielona żaba na produktach spożywczych wywołała sporo kontrowersji, żaden z przedstawionych przez zwolenników teorii spiskowych „faktów” nie miał pokrycia w rzeczywistości. Dowody na niesłuszność stawianych zarzutów dostarczyli specjaliści ze Stowarzyszenia Demagog, zajmującego się walką z fałszywymi informacjami i dezinformacją. I tak dowiadujemy się, że omawiane oznaczenie to nic innego jak certyfikat Rainforest Alliance. Przyznawany jest on produktom, których „producenci spełniają wymagania dotyczące klimatu, lasów i bioróżnorodności, a także praw człowieka oraz źródeł utrzymania ludności wiejskiej”. Ponadto nie mają one „nic wspólnego ze szczepionkami ani rzekomym wywoływaniem chorób przez oznakowane produkty”. Przypuszczenia, że w sprawie palce maczał sam Bill Gates także okazały się nieprawdziwe. Amerykański przedsiębiorca nigdy nie stał na czele Rainforest Alliance ani nie był członkiem zarządu organizacji. Warto jednak przypomnieć, że w 2007 r. Fundacji Billa i Melindy Gatesów przyznała Rainforest Alliance grant w wysokości 5,3 mln dolarów. – Bill Gates nie jest jej właścicielem ani nią nie zarządza. Nie ma go w zespole kierowniczym ani w zarządzie organizacji. Faktem jest natomiast, że 16 lat temu Fundacja Billa i Melindy Gatesów przyznała Rainforest Alliance grant w wysokości ponad 5,3 mln dolarów – podaje demagog.pl. Logo żaby na produktach – fakty i mity Podsumowując: Produkty spożywcze z zieloną żabą są przyjazne środowisku i nie zawierają GMO ani szczepionki mRNA. Certyfikat Rainforest Alliance otrzymują produkty powstałe przy użyciu metod, które wspierają trzy filary zrównoważonego rozwoju według Rainforest Alliance, a więc społeczny, ekonomiczny i środowiskowy; Bill Gates nigdy nie był właścicielem Rainforest Alliance ani nie zasiadał w zarządzie organizacji; Rainforest Alliance działa od 1987 roku, a na jej czele stoi Daniel Katz. Źródła: demagog.org.pl; rainforest-alliance.org Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
LOT uruchamia nową usługę. To nowa jakość zakupów na pokładzie samolotu
Polskie Linie Lotnicze LOT wprowadzają nową usługę – sklep internetowy SHOP&MORE, który umożliwia pasażerom zakupy z dostawą prosto na pokład samolotu. Czy nowa inicjatywa zyska popularność wśród podróżnych?
Spis treści: SHOP&MORE – zakupy prosto do samolotu Oferta dostosowana do potrzeb pasażerów SHOP&MORE to oficjalny sklep internetowy Polskich Linii Lotniczych LOT, który oferuje szeroką gamę produktów – od perfum i kosmetyków, przez akcesoria podróżnicze i gadżety związane z linią lotniczą, po elektronikę i produkty dla dzieci. To, co wyróżnia ten sklep na tle innych platform e-commerce, to unikatowa usługa dostawy zamówionych produktów bezpośrednio na pokład samolotu. Dzięki tej nowości, pasażerowie podróżujący z Warszawy lub przesiadający się w stolicy mogą cieszyć się zakupami bez konieczności dźwigania dodatkowego bagażu. SHOP&MORE – zakupy prosto do samolotu Nowa usługa to odpowiedź na potrzeby szczególnie tych podróżnych, którzy cenią sobie wygodę i oszczędność czasu. Proces zakupowy jest prosty: wystarczy złożyć zamówienie na minimum 24 godziny przed wylotem, a produkty zostaną dostarczone prosto do fotela pasażera tuż po zakończeniu boardingu, czyli procesu wejścia pasażerów na pokład. To idealne rozwiązanie dla osób, które przed wylotem nie miały czasu na zakupy lub choćby zapomniały o ważnym prezencie. Oferta sklepu obejmuje szeroką gamę produktów, takich jak kosmetyki, biżuteria, akcesoria podróżnicze, małe AGD, elektronika oraz produkty dla dzieci. Szczególną uwagę warto zwrócić na kolekcję gadżetów związanych z marką LOT, które mogą być świetnym upominkiem dla miłośników lotnictwa. Co szczególnie ważne, SHOP&MORE to jednocześnie platforma promująca polskie marki wśród pasażerów z całego świata. W ofercie sklepu znajdują się produkty takich firm jak Ania Kruk, Yonelle, Ceramika Bolesławiec, Zew for Men, Clochee, Puccini czy Wittchen. Szeroka oferta produktów, w tym artykuły z kategorii „Duty Free”, dostępne są w konkurencyjnych cenach, zwłaszcza w stosunku do tradycyjnych sklepów. Oferta dostosowana do potrzeb pasażerów Oferta sklepu SHOP&MORE jest stale poszerzana i dostosowywana do aktualnych potrzeb podróżnych. Co więcej, uczestnicy programu Miles&More mogą korzystać ze zgromadzonych mil do zakupu produktów w sklepie. Jeszcze w tym roku LOT planuje wprowadzić funkcjonalność umożliwiającą bezpośrednią płatność milami online, co sprawi, że zakupy staną się jeszcze prostsze. To kolejny krok w stronę ułatwienia podróżnym korzystania z dostępnych udogodnień. Źródło: Polskie Linie Lotnicze LOT
Chcesz w końcu kupić własne narty, aby więcej nie korzystać z wypożyczalni? A może poprzedni model zdążył się już zestarzeć i czas na nowe narty? Sprawdź, jak dobrać narty dostosowane do osoby i stylu jazdy.
W tym artykule: Jak dobrać narty – slalomowe, gigantowe, crossowe Jak dobrać narty – allround, czyli deska dla każdego Jak dobrać wiązania Jak dobrać buty narciarskie Jak dobrać kijki i kaski Ile to kosztuje? Kiedy w 1998 roku austriacki narciarz alpejski Hermann Maier po raz pierwszy stawał na podium Pucharu Świata, nie mógł przewidzieć, że swoje masywne, czerwone narty firmy Atomic odstawi szybko do kąta. Dzięki kosmicznym technologiem nowe modele stają się coraz lżejsze, a do skrętów nie potrzeba już siły Terminatora. Rewolucja w narciarstwie zaczęła się kilkanaście lat temu, odkąd pojawiły się pierwsze carvingi. Mocno wcięte w talii, dużo krótsze od nart tradycyjnych, były początkowo wyśmiewane. Szybko jednak świat oszalał na punkcie nowych desek. Z roku na rok pojawiało się więcej jeszcze mocniej taliowanych nart, na których można niemal kręcić piruety, skakać lub rozkoszować się szusowaniem w skos stoku bez kijków. Z boku trochę przypomina to jazdę na snowboardzie, choć różnice są zasadnicze. Przede wszystkim do ślizgów mamy dwie deski, nie jedną. Mówi się, że dziś nie ma złych nart. Są tylko źle dopasowane do stylu jazdy. Kuszą najnowsze modele Salomona, Fischera, Heada, Voelkla, Dynastara, Atomica. Zdarzają się też okazje wśród modeli pozakatalogowych po przystępnych cenach. W tym gąszczu sprzętu znalezienie czegoś odpowiedniego przypomina nieraz błądzenie w gęstym lesie. Bez przewodnika ani rusz. Gdzie na narty w Polsce? Oto najlepsze stoki w Polsce! 13 najlepszych lokalizacji Polska nie jest krajem górskim, ale zimowych kurortów jest u nas pod dostatkiem. Malownicze krajobrazy i bogata, świetnie rozbudowana infrastruktura - to właśnie te dwa czynniki sprawiają, ż... Jak dobrać narty – slalomowe, gigantowe, crossowe Niektórzy dobierając narty, sugerują się tylko wzrostem, co jest częstym błędem. O ich długości powinna decydować przede wszystkim waga narciarza i umiejętności. Zbyt krótka deska będzie bardzo wywrotna, a kiedy weźmiemy zbyt długą, napocimy się przy każdym skręcie – uważa Michał Nazorek, specjalista od sprzętu narciarskiego. Trzeba też zdecydować, czy marzy nam się jazda na nieoznaczonych szlakach typu „off piste”, czy szusowanie po wytyczonych trasach. Do jazdy slalomowej po ubitych nartostradach – czasem gładkich jak stolnica – narta nie powinna mieć więcej niż 170 cm długości. Z kolei do jazdy gigantowej (łagodne skręty i wypuszczanie się na krechę) musi być dłuższa – 170 do 200 cm. Najbardziej pożądanymi przez mężczyzn okazują się narty slalomowe i crossowe, dość zwrotne, o dużym promieniu skrętu (Dynastar Speed Omeglass Master SL Konect, Dynastar Contact 11, Salomon Model S/MAX 12, Voelkl RACETIGER GS MASTER). Doskonale sprawdzają się w trudnych warunkach i szybkiej, dynamicznej jeździe. Ale uwaga! Potrzeba trochę siły i skupienia podczas skrętów, bo inaczej powiozą narciarza, niekoniecznie w kierunku, jaki by chciał. Przy spokojnej jeździe, zdaniem dobrych jeźdźców, są jednak trochę niemrawe. Jak dobrać narty – allround, czyli deska dla każdego Allround to uniwersalne narty. Są nieco szersze pod butem, z minimalnie większym promieniem skrętu niż w narcie slalomowej. Przeznaczone dla wszystkich grup narciarzy od początkujących aż do ekspertów. Powstały z myślą o tych, którzy chcieliby zaznać przyjemności szusowania w różnych warunkach. Pozwalają bowiem na bardzo swobodną jazdę zarówno podczas krótkich, jak i długich skrętów. Okazują się też bardzo stabilnie przy szybkiej jeździe na wprost, np. na nartostradach i na wszelkiego rodzaju podjazdach. Dobrze radzą sobie w mokrym, wiosennym śniegu, a nawet w puchu. Dla mężczyzn zalecana długość: 160–170 cm (DYNASTAR D205 SPEED RACE, Atomic Redster G9 Revoshock S, Salomon Model S/RACE SL 10). Najpopularniejsze modele dla pań to z kolei: DYNASTAR BT02 E LITE 3 L, FISCHER 521V RC ONE LITE 73 L, narty długości 150–155 cm. Jak dobrać wiązania Trudno dziś kupić gołą nartę. Aż 90% desek proponuje się w pakiecie z wiązaniem, odpowiednio dobranym przez producenta. Wraz z pojawieniem się carvingów, pozwalających śmigać na krawędzi z dużym wychyleniem, zmienił się też system mocowania wiązania. Nie jest ono już nieruchomo przykute do narty. Przeciwnie, dzięki zastosowaniu pod spodem specjalnej płyty z szyną może po niej jeździć. Wiązanie wtedy „pływa”, mówią fachowcy, co praktycznie nie jest wyczuwalne podczas jazdy. To kolejny narciarski hit. Atomic nazywa taką płytę X 20 EGA, Salomon – STAGE GRIPWALK 11, Head – Freeflex Pro 14. Różni się ona konstrukcyjnymi szczegółami u producentów, ale działa podobnie. Warto pamiętać! Im szybsza narta, bardziej agresywny styl jazdy, tym bezpieczniejsze musi być wiązanie. Siła wypięcia powinna być tak dobrana, by po regulacji wiązania wskaźnik na podziałce znalazł się powyżej środka skali. Po ustawieniu wiązania zaleca się przeprowadzenie testu w serwisie. Gdzie na narty za granicę – przegląd tras dla amatorów i doświadczonych narciarzy Polskie kurorty narciarskie stają się coraz nowocześniejszymi ośrodkami, które oferują masę atrakcji. Mimo to, wiele osób decyduje się na spędzenie zimowego urlopu w jednej z zagranicznyc... Jak dobrać buty narciarskie Jazda carvingowa wymusiła też zmianę konstrukcji buta, który musi teraz lepiej trzymać stopę niż dawniej. Dobry but powinien mieć 4 klamry. Warto zwrócić uwagę również na tzw. flex, jakim mierzy się ugięcie cholewy buta. Do jazdy rekreacyjnej, przy średnich umiejętnościach, wystarczy wychylenie rzędu 70–80 flex, do sportowej potrzeba 100 lub więcej. Jednak największa rewolucja dokonała się w środku buta. Dzięki nowoczesnym wkładkom termicznym (Superfeet, Bootdoc), które układają się do stopy, zapamiętując na długo jej kształt, problem uwierania butów praktycznie przestał istnieć. Pod warunkiem, że tej idealnie dopasowanej wkładki nie zaczniemy suszyć w temperaturze powyżej 40o C. Na szczęście, elektryczne suszarki w nowoczesnych narciarniach zwykle tak mocno nie grzeją. Dawniej twardość buta rozmijała się z wygodą. Teraz w jednym modelu stosuje się tworzywa nawet o 3 rodzajach twardości (Atomic REDSTER CS 130 PROFESSIONAL). 96-milimetrowa wytrzymała skorupa Progressive Race Shell o flexie 130 zapewnia profesjonalną odpowiedź i flex, który tłumi wibracje i przekazuje każdy wysiłek nartom. Buty wewnętrzne Mimic Professional Atomic jeszcze bardziej podnoszą poprzeczkę. Wtryskiwana pianka w połączeniu z termoformowalną technologią buta Mimic dokładnie dopasowuje się do kształtu stopy, a system języka V3 Tongue umożliwia dopasowanie grubości języka pozwalające na perfekcyjne połączenie goleni z butem. Pamiętajmy, że rozmiar narciarskiego buta powinien być taki sam jak buta do codziennego chodzenia, a nie o numer lub dwa większy. Początkującym zaleca się buty z grupy soft, w których wygoda i termoizolocja odgrywa dużą rolę. Jak dobrać kijki i kaski Jak dobrać długość kijka? Odwracaj go rękojeścią do dołu i chwyć ręką pod talerzykiem. Jeśli ręka w łokciu zegnie się pod kątem prostym, to długość jest odpowiednia. Równie ważne w wyposażeniu narciarza są też kaski. W końcu trasy stają się coraz twardsze, w szczycie sezonu przypominają zatłoczone autostrady, a takie nakrycie głowy chroni ją przed urazem. Nowoczesne kaski zapewniają pełne pole widzenia, są estetyczne, przewiewne, z wkładką antybakteryjną, która układa się do kształtu głowy (Lange, Uvex, Salomon, Marker). A do tego w pełnej gamie odlotowych kolorów i wzorów. Ile to kosztuje? Na dobre narty z wiązaniami trzeba będzie przeznaczyć od 2500 do 3500 zł. Warto wspomnieć, że Salomon jako jedyna firma w świecie daje 5 lat gwarancji na swoje wiązania, które zakupiliśmy przed 1 października 2011 roku Na nowe narty otrzymamy 2–letni okres gwarancyjny. Średni jeźdźcy z ambicjami sportowymi mogą przebierać w deskach za 2500–3000 zł. Ubiegłoroczne modele można już kupić poniżej 1000 zł, podobnie kosztują narty dla początkujących. Wygodne buty to kolejny wydatek ok. 1700–2600 zł. Oszczędność na nich szybko wychodzi na stoku. W czymś, co uwiera, trudno szusować przez cztery–pięć godzin dziennie, a zwykle robimy taki zakup raz na kilka ładnych lat. Na odpowiedni kask trzeba poświęcić ok. 500 zł. Nie warto żałować pieniędzy, bo w końcu chroni on to, co najcenniejsze – naszą głowę. Warto jeszcze wysupłać parę złotych na dobre kije (kije KERMA NITRO M W15 za 240 złotych). Dla początkujących narciarzy są one wręcz niezbędne, przydadzą się też do jazdy slalomowej. Najmniej potrzebują ich miłośnicy carvingów, no ale i oni od czasu do czasu muszą się czymś podeprzeć. Autorka jest wielokrotną mistrzynią Polski dziennikarzy w narciarstwie alpejskim.
5 najlepszych aparatów fotograficznych dla podróżników - rekomendacje na Black Week
Jaki aparat fotograficzny wybrać? Kompakt, lustrzanka, a może bezlusterkowiec? Wybór nie jest prosty, szczególnie że na rynku oferta jest olbrzymia. Podpowiadamy zatem, który sprzęt idealnie sprawdzi się w podróży.
W tym artykule: Sony RX100VII Fujifilm X-T4 Sony A7 IV Canon EOS RP Fujifilm X-S10 Przede wszystkim powinniśmy odpowiedzieć sobie na pytania jakie mamy doświadczenie w fotografii i do czego tak naprawdę potrzebujemy aparatu. Pamiętajmy, że biorąc aparat w podróż musimy minimalizować miejsce w plecaku lub walizce i wtedy najlepiej sprawdzą się małe urządzenia. Oto lista 5 najlepszych aparatów fotograficznych według National Geographic. Sony RX100VII Siódma generacja kompaktowego aparatu RX100 od Sony. Jest równie rewelacyjna jak jego poprzednicy z tej serii. Dzięki swoim gabarytom zmieści się nawet w kieszeni kurtki lub bluzy. Ten model oferuje użytkownikom doskonały i szybki autofokus (0.02 s) ze śledzeniem w czasie rzeczywistym i wykrywaniem oczu. Posiada bardzo dynamiczny tryb serii. Sprawdzi się dobrze zarówno w fotografii dzikiej przyrody jak i ludzi, czy zabytków. RX100VII ma obiektyw zmiennoogniskowy 24-200 mm o jasności f/2.8–4.5. Matryca ma wielkość 1 cala oraz rozdzielczość 20.1 milionów pikseli. Aparat ma również łączność z wifi oraz bluetooth, dlatego szybko będziemy mogli zgrać zdjęcia z aparatu od razu na telefon. Aparat sprawdzi się również idealnie dla vlogerów. Nagrywa wideo w jakości 4k, posiada tryb slow-motion (z prędkością do 1000 kl/s) oraz wejście dla zewnętrznego mikrofonu. Fujifilm X-T4 Chociaż X-T4 jest aparatem z matrycą APS-C, to w niczym nie ustępuje pełnym klatkom. Na rynku trudno znaleźć równie wydajny i uniwersalny sprzęt. Fujifilm X-T4 ma matrycę o rozdzielczości 26 Mpix. Aakumulatora NP-W325 pozwala na wykonanie nawet do 600 zdjęć. Sprawdzi się również dla fanów filmowania. Aparat nagrywa w rozdzielczości 4K 60 kl./s oraz Full HD przy 240 kl./s. Autofokus w tym bezlusterkowcu nie jest może idealny, ale sprawdzi się podczas spokojnych i beztroskich podróży. Jedną z większych zalet tego aparatu jest jego design. Przywołuje stylistykę aparatów retro, ale nie wygląda, jakby był przestarzały. Łączy klasyczny styl z nowoczesnością. Korpus aparatu jest również bardzo szczelny i odporny na kurz i wilgoć. Te wszystkie cechy sprawiają, że Fujifilm X-T4 będzie idealnym kompanem w trakcie przeróżnych wypraw. Sony A7 IV Kolejna wersja najpopularniejszego aparatu fotograficznego Sony. To sprzęt dla prawdziwych profesjonalistów i nie chodzi tylko o jego cenę. Urządzenie daje niesamowite możliwości fotografowania. Ma idealną 33-megapikselową, stabilizowaną w 5-osiach matrycę BSI CMOS o zakresie rozdzielczości ISO 100-204800. Tryb seryjny oferuje cały czas 10 kl./s, a aparat może pochwalić się usprawnionym systemem AF. Dużym mankamentem, który odczują podróżnicy, jest rozmiar tego aparatu. Tegoroczny A7 IV jest nieco większy od poprzednika, a grip został jeszcze mocniej zarysowany. Deklarowana długość pracy na jednym ładowaniu wynosi 610 zdjęć. Aparat również dedykowany dla filmowców. Ten model Sony posiada możliwość nagrywania wideo w nowym standardzie XAVC-HS z najnowszym kodekiem H.265. No i oczywiście jakość przy 60 kl/s. Canon EOS RP Canon EOS RP jest niesamowicie wydajnym pełnoklatkowym bezlusterkowcem. Pod tym małym i lekkim korpusem, kryje się bestia, która pozwala tworzyć niezwykłe zdjęcia. Matryca CMOS o rozdzielczości 26,2 MP w tym urządzeniu bardzo dobrze radzi sobie w słabym świetle dzięki procesorowi DIGIC 8 i technologii DLO, która zapewnia świetne zdjęcia bez potrzeby późniejszej obróbki graficznej. Sprzęt od Canona bardzo dobrze radzi sobie z ustawianiem ostrości. Technologia Dual Pixel CMOS AF zapewnia szerszy obszar i wyjątkową szybkość działania autofocusa (0,05 s). Funkcja Eye AF dba o wyostrzenie obiektów, podczas fotografowania portretów, a funkcja sekwencji ostrości zapewnia maksymalną głębię ostrości w całym kadrze. Co równie ważne dla osób, które lubią dzielić się swoimi przeżyciami w mediach społecznościowych - EOS RP posiada sprawnie działającą sieć WiFi. Obrazy można udostępniać poprzez aplikacje Canon Camera Connect. Fujifilm X-S10 Ostatni w rankingu, ale równie warty uwagi aparat. Ma prawie wszystko to co X-T4, oprócz ceny. W tym przypadku wygrywa Fujifilm X-S10 - za body zapłacimy ok. 4000 zł. Szczególnie polecany dla osób, które dopiero zaczynają swoją przygodę z fotografią. To urządzenie od Fujifilm wyposażone jest w 26-megapikselową matrycę X-Trans CMOS 4, z dobrze działającym systemem stabilizacji. Posiada tryb seryjny do 20 kl./s oraz 425-punktowy autofokus z wykrywaniem twarzy. Rozdzielczość wideo 4K nie powinna nikogo już dziwić. W 2021 roku to właściwie standard. Aparat ma słabszą baterię niż X-T4 i tylko jeden slot na kartę pamięci. Ten bezlusterkowiec z matrycą APS-C, będzie dobrym kompromisem dla osób, które pragną robić zdjęcia wysokiej jakości, przy niewygórowanej cenie urządzenia.
Najlepsi cieszyli się sławą Byli idolami, symbolami seksu. Często dochodzili też do znacznych majątków. Ci, którzy byli niewolnikami, dzięki osiągnięciom na arenie mogli zyskać wolność. Niektórzy obywatele Rzymu gladiatorami zostawali jednak z własnej woli, uciekając w ten sposób przed długami lub chcąc zyskać popularność. Wszystko, co musieli zrobić, to zapewnić krwawą rozrywkę ze śmiercią w tle. Każde wyjście na arenę mogło być bowiem tym ostatnim. Kciuk opuszczony w dół oznaczał wyrok wykonywany natychmiast. Do takiego scenariusza przyzwyczaiły nas filmowe megaprodukcje, w których życie zawodników zależało od sympatii widzów. Ostatnie ustalenia historyków i archeologów, o których piszemy w tym wydaniu National Geographic, rzucają jednak nowe światło na świat gladiatorów. Każdy, komu zależało na władzy w Rzymie, aby zyskać poparcie poddanych lub świętować np. sukces militarny, organizował walki gladiatorów. I wydawał na to fortunę, bo rozmachem widowiska trzeba było przyćmić konkurenta. Na największych arenach mogło się wówczas gromadzić nawet 50 tys. osób. W całym imperium powstało kilkaset amfiteatrów zapewniających warunki do potyczek gladiatorom. Trenowano ich w specjalnych szkołach, a był to proces długi i kosztowny. Widowiska wymagały sprawności, ale też umiejętności aktorskich i kaskaderskich. Były to bowiem wyreżyserowane spektakle mające przede wszystkim oszołomić i zachwycić. Dlatego śmierć na arenie, choć oczywiście zdarzała się często, a zawodnicy zwykle nie dożywali 30. roku życia, była jednak ostatecznością, wynikiem często nie egzekucji na żądanie publiczności, tylko odniesionych ran, przypadku lub scenariusza. Skąd się wzięły walki gladiatorów? Prawdopodobnie ich „wynalazcami” byli Etruskowie. Na ich pogrzebach sposobem na oddanie czci zmarłym, zamiast składania ofiar ludzkich, były starcia gladiatorów. Rzym poznał je po raz pierwszy w roku 264 p.n.e. podczas pogrzebu senatora Brutusa Pery, kiedy to do walki stanęło sześciu gladiatorów. Po tym wydarzeniu ich zmagania szybko stały się jedną z najpopularniejszych rozrywek w imperium. I wciąż rozpalają naszą wyobraźnię, o czym świadczy liczba poświęconych im badań, publikacji, filmów czy seriali. Dziękuję, że jesteście z nami i czytacie National Geographic.
Zakupy w centrum handlowym wielkości 50 boisk piłkarskich? Takie rzeczy w Dubaju! Zobaczcie wnętrza [GALERIA]
1200 sklepów, 150 wind i 150 ruchomymi schodów... Kiedyś przechodziły tędy szlaki handlowe tradycyjnych karawan, dziś ociekające złotem wnętrza pełne są biznesmenów w garniturach najlepszych marek.
Miasto, które wyrosło w sercu pustyni w ciągu zaledwie kilkudziesięciu lat, dziś jest symbolem potęgi finansowej i naftowej Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Tutaj wszystko jest naj Bez pardonu bije kolejne rekordy: to tutaj można zatrzymać się w najwyższym hotelu na świecie (JW Marriott Marquis Dubai), zwiedzić największą sztuczną wyspę (The Palm Jumeirah), wjechać windą na najwyższy budynek (Burdż Chalifa) i zrobić zakupy w największym centrum handlowym (Dubai Mall). To ostatnie jest nowoczesną wersją ludowego targu, który jest mocno wpisany w arabską kulturę. Kiedyś przez Dubaj przechodziły szlaki karawan, dziś marmurowe i ociekające złotem wnętrza są pełne biznesmenów w garniturach najlepszych marek i ubranych w tradycyjne stroje szejków, których bogactwo zdradzają złote sygnety na palcach i zaparkowane przed budynkiem porsche i rolls-royce’y. Zobacz wnętrza Dubai Mall >>> Również tu krzyżują się szlaki turystów z całego świata. Dla wszystkich spacer po centrum handlowym to główna rozrywka oraz ucieczka przed upałem. Kiedy na zewnątrz temperatura sięga upiornych 50–60°C, w Dubai Mall można na przykład: jeździć na łyżwach, schłodzić się koło fontanny (niemałej, bo widocznej z kosmosu) oraz podziwiać niezwykłą morską faunę – około 33 tys. zwierząt, w tym aż 400 rekinów w lokalnym akwarium. Największym oczywiście. A to wszystko w przerwach pomiędzy zakupami. Mekka zakupoholików Przed wyjazdem jednak warto trochę potrenować. Przede wszystkim wstrzemięźliwość – wizyta w 1200 sklepach grozi opróżnieniem nawet najbardziej zasobnego portfela; oraz kondycję – powierzchnia giganta to aż 502 tys. m², a na trzy poziomy zakupów można się dostać 150 windami i 150 ruchomymi schodami. Przechadzając się po lśniących posadzkach, można obserwować zmieniającą się scenerię poszczególnych „dzielnic”: od krytego bazaru, przypominającego typowy suk, po błyszczące szerokie aleje, gdzie pysznią się logotypy luksusowych marek. Być może właśnie tutaj najbogatsi ludzie na świecie zamiast pieniędzmi płacą... sztabkami złota. To wcale nie pomyłka, można je pobrać w tutejszym bankomacie. Reszta powinna wystarczyć na jednego drinka po sąsiedzku – czyli w jednym z barów w legendarnym Burdż Chalifa. A dla tych, których dręczą pozakupowe wyrzuty sumienia, alternatywą jest wizyta w najwyżej na świecie położonym meczecie, gdzie można spróbować wymodlić sobie odpuszczenie grzechu zachłanności.
Poradnik Travelera: Zakupy na całym świecie
Oto poradnik Travelera: jak przeżyć zakupową przygodę (nie tylko na końcu) świata. I wciąż mieć za co wrócić do domu.
Fascynujące, zdradzające lokalne zwyczaje, pozwalające zdobyć rzeczy, o których w domu można było tylko pomarzyć. Oto poradnik Travelera, jak przeżyć zakupową przygodę (nie tylko na końcu) świata. I wciąż mieć za co wrócić do domu. Czy słyszeliście już o SDP – „Syndromie Dnia Przedostatniego”? Cierpi na niego wielu turystów i podróżników. Chronicznie. Objawia się on szałem kupowania pamiątek i prezentów w przeddzień wyjazdu. Często współwystępuje ze zdenerwowaniem, z niezadowoleniem i z irracjonalnymi decyzjami o zakupie rzeczy zupełnie nietra? onych. W skrajnych przypadkach przeradza się w SDO, czyli „Syndrom Dnia Ostatniego”. Na szczęście SDP jest w pełni uleczalny, a terapia dość prosta. Wystarczy zdać sobie sprawę, że w wakacyjnych zakupach nie chodzi tylko o rzeczy, ale także, a może przede wszystkim, o kulturalne doświadczenie, możliwość interakcji i poznania lokalnego kolorytu. O przygodę! Żeby w takim podróżniczym shoppingu znaleźć frajdę, trzeba wyzbyć się starych nawyków. Przede wszystkim odrzucić stereotypowe myślenie na temat cen i towarów i zawsze umieć odegrać znawcę lokalnych zwyczajów. Wtedy, oprócz doświadczenia, można kupić coś znacznie ciekawszego niż sztandarową pamiątkę (prawdopodobnie wyprodukowaną w Chinach) i wyszukać jakieś oryginalne ubrania, tradycyjną biżuterię czy egzotyczne przyprawy. I nieważne, czy wybierasz się na targ warzywny w Maroku, czy na Piątą Aleję w Nowym Jorku. Wszędzie zakupy mogą stać się niezapomnianą przygodą. Przewodnik: co, gdzie, za ile POZA 1: NIEUGIĘTY NEGOCJATOR Nigdy nie pokazuj zbytniego zainteresowania towarami. To zasada numer jeden w trakcie zakupów na azjatyckich i afrykańskich targach. Bo tylko wtedy masz szanse na dobicie satysfakcjonującego targu. Jeżeli sprzedawca wyczuje zbytnie zainteresowanie z twojej strony i to, że ma do czynienia z niedoświadczonym turystą, nie będzie traktował cię poważnie. Zasada numer dwa: zawsze trzeba się targować. Nie spodziewaj się ustalonych cen towarów. Wszystko jest relatywne. Cena to kwestia momentu i relacji, jakie uda ci się zbudować ze sprzedawcą. W Afryce zdarza się, że zamiast transakcji gotówkowej kupcy wolą handel wymienny. Krem Nivea albo porządne skarpetki można wymienić na piękne hebanowe - gurki lub ciekawą afrykańską biżuterię. Targowanie to coś pomiędzy tradycją a sportem narodowym, w którym obydwie strony mają być na końcu zadowolone. Jeżeli więc chcesz poczuć lokalny klimat, za wszelką cenę ćwicz sztukę negocjacji. Nie poddawaj się naciskom, nie wierz w opowieści o wielodzietnej rodzinie sprzedawcy, która przez ciebie będzie głodna, ani o tym, że kupisz coś po kosztach produkcji. To wszystko świetnie wyreżyserowana gra. Sprzedawcy doskonale wiedzą, gdzie postawić granicę, i nigdy nie sprzedadzą towaru bez zysku. Hindusi radzą, by na bazarach nie płacić więcej niż 50 proc. ceny wyjściowej. Ale każde miejsce ma swoją specyfikę, dlatego zasada numer trzy mówi: nigdy nie rób zakupów pierwszego dnia pobytu i nie kupuj na pierwszym napotkanym stoisku. Wyczuj, jakie są ceny innych produktów, porozmawiaj z ludźmi, podpatrz, jak kupują lokalni mieszkańcy. W Afryce często dobicie targu ma miejsce dopiero po paru dniach, więc uzbrój się w cierpliwość. Zasada numer cztery: nie zgub się w gąszczu wąskich uliczek, charakterystycznych dla wielkich bazarów, bo zanim dotrzesz do interesujących cię towarów, możesz paść ze zmęczenia. Na pierwszy rzut oka chaotyczne, bazary te mają zazwyczaj jakąś swoją wewnętrzną logikę. Na Chandni Chowk, jednym z największych bazarów w Delhi, znajdziesz wszystko, ale musisz wiedzieć, do której części targu się udać – na Dariba Kalan kupisz perły i złoto, w alejce Khari Baoli znajdziesz aromatyczne przyprawy, a w uliczce Katra Neel przymierzysz wymarzone sari czy tradycyjne męskie okrycie dhoti. Koniecznie wybierz się też na targ z jedzeniem. To kopalnia wiedzy o lokalnej kulturze. Przechadzaj się po nim jak po gastronomicznym muzeum, wąchaj, smakuj, oglądaj. Jeżeli widzisz jakieś dziwne produkty – nie bój się zapytać, jak się je spożywa. Sprzedawcy chętnie ci o nich opowiedzą, a często dadzą trochę na spróbowanie. Czasem są to rzeczy tylko dla ludzi o mocnych nerwach, jak na przykład popularny w Indiach durian – owoc o bardzo specyficznym smrodku, czy tajwańskie jądra koguta. Ale czyż nie do odważnych świat należy? POZA 2: MÓW MI UNDERGROUND Różowe włosy, za krótkie spodnie, rzeczy wyszukane w lumpeksie, czyli pełen luz i zupełny brak konwenansów. Tak należy podchodzić do zakupów w Nowym Jorku, Londynie czy Berlinie, gdzie ludzie bawią się modą, a mieszkańcy są otwarci na inność. Tu można dać się ponieść fantazji, wyszukiwać rzeczy nietypowe, oryginalne. Era tanich lotów do Stanów, ogłoszona parę lat temu z powodu niskiego kursu dolara, odeszła w zapomnienie. Już nikt nie lata specjalnie do USA po elektronikę czy sweterki. I może na szczęście, bo Nowy Jork ma ciekawsze rzeczy do zaoferowania. Trzeba tylko trochę wysiłku, by znaleźć niebanalne butiki schowane w uliczkach SoHo, Brooklinu czy Noho. W Londynie wybierz się do Notting Hill czy bardziej alternatywnego Camden Town. W Berlinie odwiedź Kreuzberg i Prenzlauer Berg, gdzie łamie się stereotypy o tym, jak i co można sprzedawać. Ciekawe butiki zazwyczaj znajdują się w pobliżu niezależnych galerii sztuki i modnych klubokawiarni, do których możesz wpaść pomiędzy zakupami. To właśnie do takich miejsc należy się wybrać, jeżeli chcesz poznać lokalną śmietankę towarzyską. Zwłaszcza mając mało czasu na zakupy, odpuść sobie centra handlowe, nawet te bardzo znane. Berliński KaDeWe czy londyński Harrods nie wywołują już takiego szoku kulturowego, jaki przeżywano tam jeszcze w latach 90., a ceny towarów są wyższe niż u nas. Pamiętaj, nie musisz (czytaj: nie powinieneś) do domu wracać z reprodukcją Bramy Brandenburskiej, Big Bena czy ? gurką Statui Wolności. Berlin, Londyn i Nowy Jork są kreatywne. Bądź i ty. 4 targi, które musisz odwiedzić choć raz w życiu 1. CHANDNI CHOWK, STARE DELHI, INDIE Ten największy bazar w północnych Indiach przyprawia o zawrót głowy. Nie tylko z powodu ilości i różnorodności towarów, ale też z powodu chaosu i tłoku, jaki na nim panuje. Nie licz na to, że przez pół godziny zdołasz coś zobaczyć. Tu wszyscy podążają w żółwim tempie za tłumem przechodniów, riksz, rowerów, krów. Warto jednak podjąć to zakupowe wyzwanie i wczuć się w tę prawdziwie indyjską atmosferę. Pozytywny szok kulturowy gwarantowany. No i udane zakupy. Co warto wiedzieć: Chandni Chowk podzielony jest na sektory według produktów, więc się nie przeraź, gdy znajdziesz się w miejscu, gdzie sprzedaje się, np. jedynie papier lub same kwiaty. Po prostu przejdź parę ulic dalej, a znajdziesz zupełnie inne towary. Przy okazji zakupów możesz zwiedzić jedną z ki lkunastu świątyń znajdujących się w okolicy, np. świątynię Gauri Śankar, i odwiedzić Czerwony Fort. Dużo sprzedawanych produktów to potencjalne podróbki. Szczególnie uważaj na perły i antyki. Nie bój się odmówić i odejść. Najlepszym środkiem transportu po bazarze są rowerowe riksze. Rikszarze to często też najlepsi (i najtańsi) przewodnicy. Co kupić: Dostać tu można prawie wszystko. My polecamy hinduskie słodycze, takie jak jalebi (maślane pozwijane ciasteczka) lub chikki (blok orzechowy). Ceny: złota, materiałów, wyrobów miedzianych nie są wyjątkowo okazyjne, dlatego trzeba uważać, by nie przepłacić. Za jedno jalebi zapłacisz ok. 70 gr; przyprawa do indyjskiej herbaty, chai masala, kosztuje ok. 4 zł. 2. PIKE PLACE MARKET, SEATTLE, USA Ma 103 lata, co jak na amerykańskie warunki oznacza prawie prehistorię. Jest najstarszym nieprzerwanie działającym targiem w Stanach. Najprościej jest go opisać słowem „świeżość”, bo kupisz tu pyszne organiczne warzywa, ziołowe oliwy, pachnące kwiaty, oryginalną biżuterię i poczujesz przyjemną bryzę z zatoki Elliott, nad którą znajduje się bazar. Będąc tu, nie można przegapić targu rybnego, na którym można kupić najlepsze owoce morza i ryby. A przede wszystkim zobaczyć, jak wprawni sprzedawcy radośnie przerzucają sobie kilku-, a nawet kilkunastokilogramowe ryby z rąk do rąk. Bezcenne. Co warto wiedzieć: Niedaleko Pike Place Market znajduje się pierwsza na świecie kawiarnia Starbucks, w której można podziwiać stare, mniej pruderyjne, logo słynnej firmy. Świeże ryby i owoce sprzedawcy mogą zapakować tak, by nadawały się do zabrania w podróż. Choć niestety nie za ocean. Co kupić: owoce morza, nietuzinkową biżuterię z recyklingu, świeży chleb i piękne kwiaty Ceny: Nie jest tanio, ale biorąc pod uwagę jakość produktów, warto wydać te parę dolarów więcej. Za kilogram kraba królewskiego zapłacimy 65 dol., za wiązankę kwiatów 25 dol. 3. VRIJMARKT W DNIU KRÓLOWEJ, AMSTERDAM, HOLANDIA Raz do roku, 30 kwietnia, Holandię ogarnia prawdziwe pomarańczowe szaleństwo – obchody Dnia Królowej. Przede wszystkim w Amsterdamie, ale też w innych miastach chodniki przeistaczają się w wielkie targowisko. W tym dniu bowiem każdy może stać się sprzedawcą i handlować na ulicy bez licencji i bez płacenia podatków. Stare ubrania, książki, płyty, niepotrzebne łańcuchy do roweru, zużyte zabawki, stolik od babci – można wystawić na sprzedaż wszystko. Targu dobija się zazwyczaj przy akompaniamencie muzyków, którzy stoją pomiędzy kramikami. Vrijmarkt (dosł. otwarty targ) to świetne miejsce jeżeli marzysz o odkurzaczu z lat 60., albo szukasz bardzo starego wydania National Geographic. Tylko nie zapomnij się ubrać na pomarańczowo! Co warto wiedzieć: Można tu dostać nie tylko starocie, ale także oryginalne usługi. Na przykład „królewskie odprężenie”, czyli sesję relaksacyjną na specjalnych fotelach wystawionych na ulicy. Mimo że królowa Beatrycze urodziła się 31 stycznia, świętuje 30 kwietnia (czyli w urodziny swojej matki, królowej Juliany). Litościwa Beatrycze wiedziała, że w zimie nie byłoby takiej zabawy. W parku Vondelpark w Dniu Królowej rządzą głównie dzieci, które tu sprzedają swoje stare zabawki, książki, a także zabawiają publ iczność pokazami artystycznymi. I oczywiście nie robią tego całkowicie bezinteresownie. Bank ING wyliczył, że w 2007 roku na vrijmarkt można było zarobić średnio 111 euro. Co kupić: typowo holenderską łyżkę pottenlikker, służącą do wydłubywania resztek ze słoików bądź butelek. Lub łopatkę do krojenia holenderskiego sera gouda. Ceny: Rzeczy wystawiane na vrijmarkt są zazwyczaj bardzo tanie. Mimo to należy się targować – sprzedawcom zależy, żeby wyprzedać cały towar i są skłonni schodzić z ceny. Pottenlikker powinien kosztować ok. 2 euro. Tyle samo łopatka do sera. Oczywiście w zależności od stanu zużycia produktu. Najbardziej wytrwali mogą znaleźć pojedyncze porzucone towary następnego dnia. 4. TARG MAJÓW, CHICHICASTENANGO, GWATEMALA Chichicastenango, w skrócie „chichi”, to miasto położone na prawie 2 tys. m n.p.m. Zamieszkują tu Majowie K’iche’. W każdy czwartek i niedzielę organizują jeden z najbardziej kolorowych targów w Ameryce Łacińskiej, na który zjeżdżają się Majowie z pobliskich wiosek. Szczególnie warte uwagi jest lokalne rękodzieło. „Chichi” przyciąga głównie niesamowitym kolorytem. Można tu usłyszeć mieszankę lokalnych języków Majów, hiszpańskiego i czasem angielskiego. Do tego poczuć feerię smaków i zapachów, pogryzając chrupiące tortille świeżo smażone na targu. Czysta uczta dla zmysłów. Co warto wiedzieć: W tutejszym 400-letnim kościele Św. Tomasza oprócz mszy odprawia się także tradycyjne obrzędy Majów. Sprawdzaj jakość kupowanych rzeczy – dość łatwo można odróżnić rękodzieło od masówki. Różne wzory spódnic noszonych przez kobiety wskazują na pochodzenie z różnych wiosek. Co kupić: pięknie malowane ceramiczne misy, lokalne zioła lecznicze, ręcznie tkane pledy w intensywnych kolorach Ceny: Targ robi się popularny wśród turystów, więc ceny poszły w górę. Konieczne jest zacięte targowanie się (cena wyjściowa może być zawyżona nawet o 80 proc.). POZA 3: KUZYN GUCCIEGO Mediolan. Okolice teatru La Scala. Piękne kamienice, stary bruk, który pamięta czasy Napoleona. Tu znajduje się tzw., quadrilatero della moda – siatka ulic, na których swoje domy mody mają najlepsi projektanci świata. Armani, Dolce&Gabbana, Roberto Cavalli, Prada… (więcej o Mediolanie na s. 56). Ciężko się tu obłowić – mało kto może pozwolić sobie na kupno chociażby jednej rzeczy, bo ceny nie schodzą poniżej kilkuset euro. Ale przecież nie o to chodzi. Sam zakup jest tu rzeczą wtórną. Ważne jest, żeby bywać, przechadzać się, podziwiać i żeby poczuć prawdziwe mediolańskie dolce vita, którego mottem jest: „ktokolwiek mówi, że pieniądze nie przynoszą szczęścia, po prostu nie wie, gdzie chodzić na zakupy”. To przesłanie świetnie pasuje także do innych, najbardziej luksusowych ulic świata jak Causeway Bay w Hongkongu, Pola Elizejskie w Paryżu czy Piąta Aleja w Nowym Jorku. W każdym z tych miejsc warto podziwiać przepiękne witryny, wstąpić do najciekawszych sklepów, które często są wnętrzarskimi majstersztykami, przechadzać się pewnym krokiem wśród innych wyjadaczy mody i smakować najnowsze trendy. Jeżeli chcesz kupić jakiś ? rmowy dodatek, wystrzałową kreację albo piękne buty, to jedź do stolic mody w styczniu lub pod koniec czerwca – wtedy są najlepsze przeceny. Tylko nie zapomnij o dużych okularach przeciwsłonecznych, niezależnie od pogody, i odpowiednio modnej stylizacji. W takich miejscach każdy zachowuje się jak krewny Armaniego czy kuzyn Gucciego. Dlaczego, dla odmiany, i wy nie mielibyście wziąć udziału w tej grze? 5 najlepszych stref wolnocłowych 1.LIVIGNO, WŁOCHY Gdzie leży: przy granicy włoskoszwajcarskiej, w regionie Lombardii. Przykładowe ceny: kawa Lavazza Oro – ok. 18 zł; litr paliwa diesel ok. 3,2 zł; perfumy – tańsze do 40 proc. w porównaniu do Polski; 1 l Jacka Danielsa – ok. 48 zł. Co poza zakupami: 115 km tras narciarskich i mikroklimat, dzięki któremu na nartach można tu szaleć nawet w kwietniu. Kiedy jechać: Livigno to przede wszystkim kurort narciarski , dlatego najlepiej zjawić się tam w sezonie zimowym (XI–IV). Co warto wiedzieć: Wyjeżdżając z Livigno, trzeba liczyć się z dokładnymi kontrolami celnymi. Ile można kupić: 2 l alkoholu poniżej 15 proc., litr alkoholu powyżej 15 proc., 200 papierosów i prezenty o wartości do 300 franków szwajcarskich na osobę. 2. ANDORA Gdzie leży: w Pirenejach, pomiędzy Francją a Hiszpanią Przykładowe ceny: 1 l Jacka Danielsa – ok. 55 zł Co poza zakupami: przede wszystkim Pireneje, po których można wędrować, jeździć na rowerze lub na nartach Kiedy jechać: latem lub zimą. Latem warto tu wpaść w drodze z Francji do Hiszpanii na parę dni i odkryć urok tutejszych gór. Zimą można przyjechać na tygodniowy wyjazd narciarski. Andora oferuje 290 km tras. Co warto wiedzieć: Językiem urzędowym jest kataloński. Ile można kupić: 1,5 l alkoholu powyżej 22 proc., 3 l alkoholu poniżej 22 proc., 300 papierosów. 3. WYSPY DZIEWICZE USA Gdzie leży: w Ameryce Środkowej, w basenie Morza Karaibskiego, poniżej Portoryko. Przykładowe ceny: 1 l paliwa – 2,4 zł; 1 l rumu Captain Morgan – 35 zł Co poza zakupami: tropikalne plaże, rafy koralowe, możliwość żeglowania i surfowania. Kiedy jechać: Cały rok świeci tu słońce, jednak lato (VI–X) to okres huraganów. Co warto wiedzieć: Żeby wjechać na terytorium Wysp Dziewiczych Stanów Zjednoczonych (to pełna nazwa), trzeba posiadać ważną wizę amerykańską. W skład Wysp Dziewiczych wchodzi ponad 50 wysepek i trzy większe wyspy: St. Thomas, St. John i St. Croix. 4. LOTNISKO CHANGI, SINGAPUR Gdzie leży: na południowym wschodzie Singapuru. Przykładowe ceny: 1 l Johnnie Walkera (Black Label) – ok. 103 zł Towar, który wyróżnia to lotnisko, to maść tygrysia, którą można kupić już od 8 zł za sztukę. Co warto wiedzieć: Jest możliwość internetowego zamówienia towarów i odbioru, jak będziemy wylatywać z Singapuru. Ceny podawa- ne są tu w dolarach singapurskich (1s$ = 0,74 USD). 5. LOTNISKO SHEIKH RASHID, DUBAJ, ZEA GDZIE LEŻY: Lotnisko znajduje się na północny - wschód od centrum miasta. PRZYKŁADOWE CENY: woda toa- letowa Bleu de Chanel 50 ml/190 zł; biżuteria, w tym zegarki, często ok. 10 proc. taniej. WARTO WIEDZIEĆ: W 2008 roku w strefie bezcłowej lotniska w Dubaju zrobiono 21 milionów transakcji. Z lotniska Sheikh Rashid można zobaczyć najwyższy budynek na świecie Burdż Chalifa (828 m). POZA 4: NIEPOPRAWNY PRAGMATYK Tych, którzy w zakupach doceniają uniwersalność bardziej niż odkrywanie lokalnych smaczków albo po prostu na wakacjach szukają okazji cenowych, zachęcamy do zakupów w strefach wolnocłowych, czyli miejscach, gdzie nie obowiązują opłaty celne. Pierwsze sklepy wolnocłowe pojawiły się w 1947 roku na irlandzkim lotnisku w Shannon i od tego czasu można je znaleźć w prawie każdym międzynarodowym porcie lotniczym. Najciekawsze oferty czekają na singapurskim lotnisku Changi International (warte uwagi są wyroby z jedwabiu), w Tokio – ulubionym lotnisku młodych miłośników Hello Kitty, czy na londyńskim Heathrow, gdzie warto zajrzeć do sklepu British Museum, w którym ceny za reprodukcje i inne pamiątki są znacznie bardziej korzystne niż w samym muzeum. Nie musisz jednak lecieć samolotem (lub płynąć statkiem), by obkupić się we francuskie perfumy, luksusowe alkohole czy wykwintne czekoladki. W Europie zakupy wolnocłowe można zrobić we włoskim Livigno czy w fińskim Aland – choć oficjalnie są częścią Unii Europejskiej, nie podlegają unii celnej. Niewielu wie, że bezcłowe produkty można kupić także w Watykanie. Oprócz korzystnych cen i dużego asortymentu strefy wolnocłowe mają inną ważną cechę – kupując tam, nie musisz nikogo udawać ani się stylizować. Zapomnij o targowaniu, emocjach, odkrywaniu nowych zwyczajów. Są środowiskiem w prawie stu procentach kulturowo neutralnym. Rządzą się tylko jedną zasadą „kupuj dużo, okazyjnie i luksusowo”. No i są często ostatnią deską ratunku dla tych, którzy się z SDP jeszcze nie wyleczyli, a terapię rozpoczną dopiero w trakcie następnego urlopu. Zakazane pamiątki z podróży Nim kupisz egzotyczny przedmiot, sprawdź, czy nie został wykonany z zagrożonego zwierzęcia lub rośliny. Jego przewiezienie przez granicę może być niezgodne z prawem. Polacy zwykle przywożą muszle, fragmenty koralowców i skóry dzikich zwierząt. Kiedyś popularne były kobrówki – zatopione w alkoholu kobry. Popyt na nalewki sprawił, że gady te zostały mocno przetrzebione i teraz do butelek są wkładane inne węże. Takich pamiątek nie można przewozić bez specjalnego zezwolenia – jeśli się takiego nie posiada, popełnia się przestępstwo. Przedmioty są rekwirowane na lotnisku przez służby celne, a ich właściciel staje przed sądem. Na liście zwierząt i roślin zagrożonych wyginięciem z powodu nielegalnego handlu żywymi okazami lub wykonanymi z nich przedmiotami jest ponad 30 tys. gatunków. Zostały one objęte tzw. Konwencją Waszyngtońską (Konwencją CITES), która ów handel reguluje na poziomie międzynarodowym. NIE KUPUJ skór dzikich zwierząt: kotowatych, niedźwiedzi, wilków, zebr, węży, waranów, krokodyli, wielorybów i delfinów, oraz innych wyrobów wykonanych z tych zwierząt (torebki, buty, portfele); szali z wełny antylopy tybetańskiej, tzw. szal shathoosh; muszli, koralowców (także tych znalezionych na plaży) i żółwi morskich (skorup i innych części, również szylkretu); specyfików azjatyckiej medycyny – tabletek, maści, plastrów i proszku zawierającego kości tygrysa, rogu nosorożca, substancji pochodzących z niedźwiedzia, piżma; wypchanych ptaków drapieżnych i ich piór (wszystkie ptaki drapieżne są chronione); wyrobów z kości słoniowej, rogu nosorożca, zębów hipopotama (np. figurki); nalewek z wężem; przedmiotów z tropikalnego drewna, żywych kaktusów, storczyków i sukulentów; żywych okazów zwierząt i przedmiotów wykonanych z gatunków znajdujących się na liście CITES. Za próbę wwiezienia do Polski bez zezwolenia przedmiotów ujętych w Konwencji Waszyngtońskiej grozi pięć lat więzienia. Przeważnie jednak zasądzane są kary pieniężne – od kilkuset do kilkunastu tysięcy złotych. Tłumaczenie przed sądem, że się nie wiedziało, niczego nie zmieni. Po zakończeniu postępowania pamiątka trafia do magazynu jednej z 16 izb celnych w Polsce. Eksponaty są wykorzystywane do szkoleń lub jako materiał porównawczy dla biegłych. Czasem otrzymują je wyższe uczelnie jako materiał dydaktyczny. W 2009 r. celnicy interweniowali 253 razy, zatrzymując ponad 26 tys. okazów (w tym 1020 żywych!). W ciągu ostatniej dekady zarekwirowano ich prawie 300 tys. Większość pochodzi z Egiptu, ale są też z Chin, Tajlandii, Peru i Chile. CO MOŻESZ PRZYWIEŹĆ kawior z gatunków jesiotra (do 125 g na osobę); pałeczki deszczowe z kaktusów (do trzech sztuk na osobę); muszle skrzydelnika olbrzymiego (do trzech sztuk na osobę); muszle przydaczni (do trzech okazów na osobę, ale nie więcej niż 3 kg) – jako okaz traktuje się jedną nieuszkodzoną muszlę lub dwie pasujące połówki; pławikoniki, czyli koniki morskie (do czterech sztuk na osobę, ale tylko martwe okazy); wyroby z krokodyli, z wyłączeniem mięsa (do czterech okazów na osobę, ale tylko z gatunków opisanych w Aneksie B do CITES). Myśl globalnie, kupuj lokalnie Staraj się kupować lokalne produkty w lokalnych sklepach lub na targach. Zamiast znanych ci z kraju marek wybieraj miejscowe odpowiedniki. Uważaj na „masowe rękodzieło”, czyli rzeczy, które wyglądają na autentyczne, a tak naprawdę są masowo produkowane w Bangladeszu czy Chinach. Jeżeli na paru straganach zobaczysz takie same afrykańskie maski, identyczną biżuterię czy meble, zrezygnuj z ich kupna. Wspieraj lokalne inicjatywy, np: Thanda Zulu (RPA) – piękna biżuteria z koralików, robiona przez kobiety z regionu KwaZulu Natal. Za swoją pracę dostają nawet siedmiokrotność płacy minimalnej . Zyski ze sprzedaży wykorzystywane są między innymi na wspieranie sierot i dzieci dotkniętych HIV. Qilasaaz (Indie) – jedwabne chusty wyszywane starą metodą chikanakari, męskie kurty i torby. Firma ta wspiera kobiety z regionu Uttar Pradeś i ich rodziny. Julio Pagliani (Meksyk) – oryginalna biżuteria robiona przez lud Tarahumara. Projekt ten wspiera mieszkańców oddalonej od cywilizacji wioski Norogachi. Tibet Beads Project (Indie) – Dunka, Aagaard, zapoczątkowała projekt mający na celu zmniejszenie bezrobocia wśród Tybetańczyków na uchodźstwie. 12 Tybetańczyków i ich lider, wybrany przez samego dalajlamę, mieli szansę się nauczyć, jak wyrabia się szklane koraliki i projektuje nowe wzory. Wszystko po to, żeby mogli zacząć na siebie zarabiać, prowadząc profesjonalny sklep z biżuterią. Oryginalną biżuterię można kupić w sklepie w McLeod Ganj w indyjskich Himalajach. Zwracaj uwagę na znak Fair Trade, gdy kupujesz kakao, kawę czy rzeczy z bawełny – mimo że często zniechęcają ceną, to warto czasami zrezygnować z jakiejś przyjemności i ponieść ten wydatek. Przeciwdziałasz wykorzystywaniu pracowników z krajów Trzeciego Świata.
NIGDY nie chodź na zakupy głodny! Kupisz zbyt wiele, a potem będziesz żałować, albo zmarnujesz
Pewnego dnia w roku 2007 Alison Jing Xu, która zajmuje się badaniem procesów podejmowania decyzji na University of Minnesota w Minneapolis usiadła w restauracji centrum handlowego i nagle pożałowała właśnie zrobionych zakupów. „Nie mogłam zrozumieć, dlaczego pół godziny wcześniej kupienie 10 par rajstop zamiast dwóch, których potrzebowałam wydawało się być dobrą decyzją” – wspomina. Jako badaczka ludzkich zachowań postanowiła to wyjaśnić.
Od dawna wiadomo było, że głodne osoby kupują w supermarkecie więcej jedzenia niż najedzone. Alison Jing Xu postanowiła sprawdzić, czy dotyczy to także zakupów towarów innych niż żywność. Wraz z kolegami przeprowadziła pięć różnych eksperymentów. W pierwszym 77 ochotników wchodzących do kawiarni lub wychodzących z niej proszono, aby ocenili, jak bardzo są głodni. Następnie poproszono o ocenę, jak bardzo podobają im się poszczególne elementy zestawu 10 przedmiotów. Uczestnicy mieli także ocenić, jak bardzo pragną posiadać przedmioty z innego zestawu. Zestawy zawsze zawierały pięć produktów żywnościowych, takich jak kanapka lub ciastko oraz pięć produktów nie będących żywnością – na przykład bezprzewodową mysz czy wizytę w spa. Głód zwiększał średnią ocenę produktów żywnościowych, a nie miał wpływu na pozostałe. Natomiast osoby głodne znacznie bardziej pragnęły kupować i dotyczyło to nie tylko żywności. Podczas kolejnego eksperymentu 63 osoby przyszły do laboratorium z pustym żołądkiem. Połowa z nich dostała tam kawałek ciasta. Następnie wszystkim ochotnikom wręczono klips do akt i poproszono, by określili ilu potrzebują na próbę i jak bardzo im się podobają. Mieli też określić, jak bardzo są głodni (w skali od 1 do 10). I tym razem głód nie miał wpływu na ocenę klipsa. Jednak głodni uczestnicy (swój głód oceniali średnio na 7,72) brali o 70 proc. klipsów więcej niż poczęstowani ciastem (średnia ocena głodu 2,91). Aby sprawdzić, czy podobnie jest w przypadku prawdziwych zakupów, naukowcy przenieśli się do dużego domu towarowego, gdzie sprzedawano głównie produkty nie będące żywnością. Zapytali 81 osób, czy mogą rzucić okiem na ich rachunek. Ankietowani mieli również określić swój nastrój, poziom głodu oraz czas spędzony w sklepie. Osoby, których poziom głodu był wyraźnie wyższy od średniej dla całej grupy wydawały o 64 proc. więcej niż mniej głodne – nawet po uwzględnieniu nastroju i czasu spędzonego na zakupach. Naukowcy tłumaczą, że gdy jesteśmy głodni, żołądek uwalnia hormon o nazwie grelina. Działa on na część mózgu zwaną korą przedczołową brzuszno-przyśrodkową, który wpływa na procesy związane z nagrodą i motywacją. To pod jej wpływem szukamy kalorycznych pokarmów. Jing Xu sugeruje, że grelina może mieć wpływ także na inne wybory i to z jej powodu będąc głodni wszystkiego kupujemy więcej. "Chcielibyśmy uświadomić konsumentom, że jeśli pójdą na zakupy z pustym żołądkiem, mogą wydać więcej pieniędzy niż zamierzali – dlatego wcześniej lepiej się najeść.” „Teraz mamy zamiar sprawdzić, w jaki sposób głód może wpływać na inne zachowania, na przykład to, jak ludzie komunikują się z innymi" - dodała Jing Xu. Źródło: PAP
Antwerpia: Bogactwo, moda, historia... i polskie klimaty!
Diamenty i wielka moda. Mało? Na zachętę Antwerpia dorzuca przepiękną Starówkę i świetną kuchnię chasydów prosto z Polski.
Antwerpia robi wrażenie już przy pierwszym kontakcie. I to niezależnie, czy przyjeżdżamy pociągiem i trafiamy na pełen przepychu XIX-wieczny dworzec, czy też wjeżdżamy samochodem od strony Brukseli i trafiamy do dzielnicy żydowskiej. Panuje tu klimat jak z przedwojennych sztetli w Polsce! Mężczyźni noszą chałaty i futrzane czapy, zamężne kobiety – peruki. Większość mieszkańców to wywodzący się z Europy Wschodniej chasydzi. Przybyszom niełatwo wejść w ten hermetyczny świat. Mogą oni jednak przynajmniej poznać go od strony gastronomii, udając się do jednej z kilku koszernych restauracji. Ja trafiłem do wyśmienitego Hofiy’s (Lange Kievistraat 52) i zjadłem talerz tradycyjnych przystawek. Rodzinny interes prowadzi trzech braci, z których jeden jest zawsze na miejscu i chętnie wprowadzi nas w tajniki żydowskiej gastronomii z różnych zakątków świata, ale głównie z Bliskiego Wschodu i Polski. Antwerpscy Żydzi, podobnie jak mieszkający tu Hindusi i Ormianie, zajmują się przede wszystkim obróbką i handlem diamentami. To tu właściciela zmienia 85 proc. światowej produkcji nieobrobionych diamentów oraz połowa obrobionych. Kto kupuje diamentową kolię lub pierścionek z brylantem w jakimkolwiek miejscu na świecie, może być prawie pewien, że kamienie przynajmniej raz zawitały do Antwerpii. Aby poczuć, czym są te szlachetne kamienie dla tego miasta, warto odwiedzić ogromne Muzeum Diamentów (Koningin Astridplein 19-23), a potem zrobić rundkę między sklepami jubilerskimi. Największe ich skupisko znajduje się na Pelikaanstraat, ulicy zaraz przy wyjściu z dworca. Antwerpia to nie tylko diamenty, ale przede wszystkim wielka moda, dla której ściągają tu styliści i inne modowe snoby. Swoje sklepy w Antwerpii mają choćby słynni Dries van Noten (Nationalestraat 16), Ann Demeulemeester (Leopold de Waelplaats). Po piętach depczą im ci mniej znani, a dla wielu bardziej pożądani designerzy. Ich butiki można znaleźć w uliczkach odchodzących od ulicy Meir. Moda awangardowa rozlokowała się na i wokół Kammenstraat, sklepy z haute couture na Schuttershofstraat. CO WARTO PRZYWIEŹĆ? BIŻUTERIA Z BRYLANTAMI W Antwerpii działa szereg niezależnych projektantów biżuterii. Na ogół nie prowadzą własnych sklepów, mają jedynie swoje pracownie, gdzie spotykają się z klientami. Najgorętsze w tej branży nazwiska to Lotte de Mey czy Nancy Aillery, absolwentki miejscowych szkół designu. Można je odwiedzić w studiach i złożyć zamówienie na jedyny w swoim rodzaju pierścionek lub broszkę. NO TO W DROGĘ: ANTWERPIA Mieszkańcy: ok. 500 tys. Język: flamandzki, czyli dialekt niderlandzkiego Waluta: euro wyprzedaże w styczniu i lipcu. Ubrania: dzielnica St. Andries, stacja metra Groenplaats. Biżuteria: okolice Centraalstation, Pelikaanstraat, Vestingstraat Starówka, port, zoo z 1843 roku. najszybciej samolotem do Brukseli, a stamtąd 40 min pociągiem. do 50 euro np. w Internationaal Zeemanshuis w centrum dzielnicy portowej; do 100 euro np. w Leonardo Hotel Antwerpen w sercu dzielnicy Diamentów; do 150 euro np. w Banks. ubrania offowych projektantów od 50 euro. Ceny bluzek u Driesa van Notena to kilkaset euro.
30 światowych metropolii najlepszych na wypad na zakupy. Na liście Warszawa! [RANKING]
Coraz częściej wybieramy się na krótkie wypady do zagranicznych miast po to, by pobuszować po sklepach, odkrywając przy okazji najciekawsze zakamarki świata i rozkoszując się miejscową kuchnią. Poznaj najlepsze propozycje.
Travel shopping to określenie na aktywne i pełne wrażeń podróżowanie. Coraz częściej zamiast do najbliższego centrum handlowego, wybieramy się na krótki wypad do jednej z europejskich, czy światowych stolic mody, odkrywając przy okazji najciekawsze zakamarki świata, rozkoszując się miejscową kuchnią, czy też poznając lokalne produkty. Platforma zakupowa Shopalike.pl przygotowała przewodnik zakupowy, który zaprowadzi nas do miejsc szczególnie polecanych przez stylowych mieszkańców 30 miast na Świecie. W rankingu wzięto pod uwagę liczbę sklepów (zarówno luksusowych, jak i sieciówek), wyprzedaże, a także ceny biletów komunikacji miejskiej czy dużej latte w Starbucksie. Londyn, Nowy Jork, Paryż - te miasta pokonały konkurencję i przewodzą zestawieniu idealnych zakupowych destynacji. W przewodniku znajdziemy informację zarówno o sklepach luksusowych marek, jak i wypełnionych perełkami pchlich targach, czy vintage shopach w każdym z miast. Dowiemy się ponadto, gdzie warto zatrzymać się na kawę oraz ile zapłacimy za bilet komunikacji miejskiej. Dzięki wskazówkom lokalnych blogerów możemy wybrać miejsce najbardziej odpowiadające naszym oczekiwaniom, biorąc pod uwagę choćby bliskość palm, historycznej zabudowy, czy też nasze zamiłowanie do nowoczesnych concept storeów, czy galerii handlowych. Na 27. miejscu w rankingu znalazła się Warszawa (wyprzedzając Buenos Aires, Budapeszt i Bratysławę). O mieście opowiedziała projektantka i blogerka doceniona przez magazyn Vanity Fair - Claudia Adaszewska, twórczyni bloga splendorbyclaudia. Dokąd najłatwiej wybrać się na weekendowe zakupy? Luksusowe marki znajdziemy najbliżej w Berlinie, czy Pradze, czy też w zawsze modnym Paryżu. Wielbiciele stylu vintage znajdą coś dla siebie w Barcelonie czy Amsterdamie. W Bombaju czy Stambule przyda się umiejętność targowania, w Tokio powinniśmy powstrzymać się przed oferowaniem napiwków, co w Los Angeles może okazać się nietaktem. Wielbiciele rękodzieła na pewno znajdą prawdziwe perełki w Moskwie, Budapeszcie czy Pradze. Dobry design to z całą pewnością kierunek północ czyli Sztokholm, Kopenhaga, Oslo lub Helsinki. Warto też na pewno przyjrzeć się mniej znanym zakupowym kierunkom, jak Lizbona, Buenos Aires, Singapur czy São Paulo.
Tego nie wolno ci kupić! Przypomni ci o tym twoja torba na zakupy
Wygląda na idealny pomysł przed szaleństwem zakupów na Święta. Ciekawe czy się przyjmie.
Trzy brytyjskie studentki zaprojektowały torebkę, która ma zniechęcać do zakupów – informuje serwis BBC. Gdy właścicielka sięga po umieszczoną w odpowiedniej kieszonce kartę kredytową, torebka przemawia głosem przypominającym głos znanego z ról twardych facetów Raya Winstona. Stanowcze „Nawet o tym nie myśl !” albo „Odłóż to !” może zaoszczędzić rozrzutnej właścicielce wiele tysięcy funtów, nie wspominając już o konfliktach w domu. Rozsądny, choć nieco hałaśliwy artykuł galanteryjny zaprojektowały Rebecca Smith, Leanne Fischler oraz Kirsty Sneddon, studentki czwartego roku z Duncan of Jordanstone College of Art and Design. W kieszonce na kartę kredytową jest fotoelement oddzielony od świecącej diody LED przez kartę. Po wyjęciu karty włącza się oparty na platformie Arduino układ elektroniczny umieszczony w podwójnym dnie torebki. Jeśli karta szybko wróci do przegródki, kończy się na lekkich ostrzeżeniach, jeśli nie (co może oznaczać dokonanie zakupu), torebka stara się narobić właścicielce wstydu, wygłaszając niepochlebne komentarze. Twórczynie torebki domyślają się, że może ona nie znaleźć producenta, a zwłaszcza dystrybutora. Źródło: PAP
Przez świat z flagą NG Mroźny początek stycznia 1888 r. 33 podróżników, badaczy i naukowców zbiera się w waszyngtońskim klubie Kosmos, żeby powołać do życia Towarzystwo Naukowe National Geographic, którego celem staje się szerzenie wiedzy geograficznej… I tak od ponad 125 lat staramy się inspirować Was, naszych Czytelników, do tego, aby eksplorować świat. Z okazji jubileuszu świętowaliśmy przez cały miniony rok. Specjalna edycja trójkolorowych flag symbolizujących niebo, ziemię oraz morza i oceany trafiła w ręce 12 wyjątkowych osób w Polsce, które przyczyniają się do przesuwania horyzontu naszych możliwości, do poszerzania wiedzy o świecie. Gośćmi honorowymi zostali Prezydent RP Bronisław Komorowski oraz prof. Norman Davies, prof. Alex Wolszczan, laureaci nagród Grand Prix Travelery Elżbieta Dzikowska, Marek Kamiński czy Krzysztof Wielicki. Ale przede wszystkim cieszymy się, że mogliśmy świętować z Wami! Flagi wyprawowe trafiły wraz z naszymi Czytelnikami w najbardziej niesamowite miejsca – byliście na niemal wszystkich kontynentach, odwiedziliście dziesiątki krajów, powstały setki zdjęć w cyklu „Pod flagą NG”. Bardzo Wam za to dziękuję. I liczę, że ten nowy rok na łamach Travelera będzie dla Was jeszcze bardziej inspirujący! Na dobry początek 2014 r. hity podróżnicze, czyli miejsca, które naszym zdaniem warto odwiedzić. No to w drogę :-)
FOTOREPORTAŻ Nieńcy, syberyjscy nomadowie PLANETA TRAVELERA Wieści ze świata Kierunek kultura PODRÓŻUJ Z GŁOWĄ Tanie podróżowanie: Oman nie mami Patent Travelera: Co cię gryzie w podróży Zostań tubylcem: Wykąp się w japońskim onsenie ETYKA PODRÓŻNIKA Postanowienia na nowy rok LUDZIE W DRODZE Agnieszka i Jakub Pająkowie – jak Polacy zdobyli Sudan Pd. PODRÓŻE NA CZTERY PORY ROKU Hity 2014 Dokąd i dlaczego Sri Lanka: Herbata na dzień dobry Soczi: Śniegu i igrzysk! Brazylia: Nie tylko mundial Saloniki: Kultura przy kawie Grenlandia: Góry lodowe i orchidee Vancouver: Przyszłość w zieleni Mozambik: Największy skarb Afryki Barcelona Pytania o niepodległość DOOKOŁA EUROPY Tyrol Południowy Ale jazda! Narty kontra ratrak Autostopem na Zachód Niemcy, Holandia, Belgia za centy POLSKA MAGICZNA Na tropie czarta Diabli nadali PLEBISCYT 7 NOWYCH CUDÓW POLSKI Cieszyn ucieszy BIEGUN ADRENALINY Kompas Adventure Kajakiem po Kolorado Warto spróbować Freeride, czyli wolność na nartach Test Travelera Jaki sprzęt dla freeridera Przerwa techniczna Raport specjalny Pik Lenina – tragedia sprzed 40 lat Świat na patelni Włoskie znaczy boskie Blondynka w podróży Beata Pawlikowska o łamaniu schematów 10 najpiękniejszych graffiti na świecie Akademia fotografii Najlepsze zdjęcia czytelników Kalendarz na grudzień
Jeżeli diabeł ubiera się u Prady, to na pewno robi to w Mediolanie. Tu też jada. I kusi do wydawania pieniędzy innych.
W przeciwieństwie do pozostałych włoskich miast Mediolan nie kojarzy się z zabytkami, dolce vita, piękną naturą. Mało kto przyjeżdża tu zwiedzać, nikt chyba wypoczywać. Mimo to Mediolan cały czas przyciąga tłumy turystów żądnych poznać jego prawdziwe shoppingowe oblicze. I myli się ten, kto myśli, że będzie to spacer jedynie po ekskluzywnych, diabelnie drogich salonach mody. Zapraszamy do albumów: Mediolan - Włochy (użytkownik: Marcin Kozioł) Zachmurzony Mediolan (użytkownik: maliposa84) Na przystawkę: coś okazyjnego. Jak na przewrotność Mediolanu przystało, „okazyjnie” nie musi tutaj znaczyć „tanio”. Tyczy się to znanych outletów, w których można znaleźć markowe ubrania i dodatki, które choć przecenione nawet do 70 proc., wcale nie pachną taniością. Tak jest w outlecie Marni (Via Filippo Tajani 1), schowanym w zwyczajnej kamienicy poza ścisłym centrum. Forbes w 2008 roku uznał go za jeden z najlepszych outletów świata. Ci, którzy nie chcą za bardzo oddalać się od placu Katedralnego (Piazza del Duomo), powinni wybrać się do outletu D Magazine (Via Montenapoleone 26), przewrotnie położonego wśród najdroższych butików miasta. Może zresztą słusznie, bo przecież też oferuje towary z najwyższej półki: Armani, Prada, Gucci… tyle że nawet do 65 proc. taniej. Można znaleźć tu prawdziwą okazję, trzeba tylko być wytrwałym w poszukiwaniach, tak samo jak na licznych mediolańskich targach. Między innymi na targu przy ulicy Papiniano (we wtorki i soboty), gdzie przy odrobinie szczęścia i cierpliwości można upolować markowe ubrania czy designerskie włoskie buty (od 30 euro w górę). Największy wybór jest na tym w okolicach placu Sant’Agostino, w sobotę wcześnie rano. Więcej o Włoszech znajdziesz tutaj Na danie główne: coś smacznego. Smakosze koniecznie muszą udać się do kultowych delikatesów Peck z 1883 r. (Via Spadari 9). Na szczególną uwagę zasługują tu włoskie specjały. Dziesiątki suszonych szynek, wybornych salami, różnokolorowych oliwek w zalewach, smakowych oliw, wymyślnych makaronów i ponad sto rodzajów serów – ten widok (i zapach) pobudzi apetyt u każdego. Powinno się jednak zawczasu przemyśleć swoje zakupy, bo ceny są dość wysokie. Za kilogram szynki toskańskiej (konkurentki parmeńskiej) trzeba zapłacić 60 euro, a za rzadkie białe trufle (50 g) z miejscowości Alba aż 216 euro. Lepiej kupić coś z produktów lokalnych, jak np. ser gorgonzola (20 euro za kg). Koniecznie trzeba w Specku posmakować tradycyjnego risotto al gorgonzola z ostrą odmianą tego sera. Z tą potrawą wiąże się kolejna przewrotna ciekawostka: w Mediolanie ryż i risotta dominują w kuchni nad makaronami. Dlatego robiąc zakupy w mediolańskim supermarkecie (np. Esselunga), zaopatrz się w specjalny ryż do risotta. Zgłodnieliście? Prawidłowo. Bo podczas mediolańskich zakupów konieczny jest przystanek w jednym z barów na aperitivo (otwarty bufet i kieliszek wina za 5–15 euro). Polecam klimatyczny Bar Brera w pobliżu teatru La Scala, w dzielnicy artystów. 3 PORADY JAK UPOLOWAĆ OKAZJĘ? 1. Wybierz się do mediolańskich outletów. Pamiętaj jednak, żeby przed taką wizytą zorientować się, jakie są ceny w normalnych sklepach. 2. Kupuj na targach. Nie tylko jedzenie, ale i ubrania, buty, biżuterię. W ostatnią niedzielę miesiąca idź na targ staroci do dzielnicy Navigli. 3. W supermarketach kupuj markowe kawy (np. Lavazza), oliwy, sery. Są zwykle tańsze i smaczniejsze niż te w Polsce. SMAKI ITALII Chcesz poczuć się jak we Włoszech? AGNESI zaprasza na wyjątkową wycieczkę kulinarną po regionach Italii. Ten włoski producent najpopularniejszych na świecie makaronów (wysoka zawartość białka, lekko słodki smak) oraz dodatków do dań proponuje cztery oryginalne sosy PESTO. Każdy pochodzi z innego regionu Włoch. Najbardziej znane jest zielone PESTO ALLA GENOVESE. Najczęściej używane jest do dań z makaronów, ale także do chleba, sałaty, sera. AGNESI to jedna z niewielu firm, która stosuje zintegrowany cykl produkcyjny – od surowca aż po gotowy produkt. Wpisuje się tym doskonale w ideologię slow foodu. Cena słoika: ok. 14 zł NO TO W DROGĘ: MEDIOLAN Mieszkańcy: 1,3 miliona Język: włoski Waluta: euro = 4 zł wyprzedaże w styczniu i na przełomie czerwca i lipca. Outlet Marni – Via Tajani 1, z Piazza del Duomo można dostać się autobusem 54, przystanek S. Gerolamo; D Magazine – Via Montenapoleone 26, 10 minut na piechotę z Piazza del Duomo; Peck – Via Spadari, 9,5 minuty na piechotę z Piazza del Duomo. Metro: Duomo; Ferrari Store – del Liberty 8. Metro: San Babila lub Duomo. Bazary: Sant’Agostino, Il Mercatone dell’Antiquariato sul Naviglio Grande. Metro: Porta Genova; Targ w Gorgonzoli – 21 kilometrów od centrum, najlepiej dojechać metrem, stacja: Gorgonzola. obraz Ostatnia Wieczerza, opera La Scala, Piazza del Duomo, pałac Sforzów. najlepiej dolecieć na lotnisko Mediolan–Bergamo samolotami Wizzair. Do Mediolanu lata też Ryanair, tyle że z Łodzi. Ceny od 150 zł z opłatami. Wygodne i tanie jest także połączenie Lufthansy (399 zł w dwie strony klasą ekonomiczną). hotel Valley Milan (jedna gwiazdka) dla tych, którzy wolą zaoszczędzić na zakupy, Via Soperga 19. Cena za dwójkę od 58 euro. Hotel Demidoff, niedaleko Porta Venezia, U Plimio 2. Cena (za dwójkę ze śniadaniem) od 90 euro. puszka kawy Lavazza – ok. 4,5 euro; gorgonzola – 20 euro/kg; kolczyki na targu – ok. 10 euro; torebka u Prady – od 250 euro.
Nowy Jork to nie tylko stolica świata, ale też shoppingowe epicentrum globu. Można tu znaleźć dosłownie wszystko. Od szpilek Manolo Blahnika po kultowe albumy i znoszone dżinsy.
Piąta Aleja – oto pierwsze skojarzenie, jakie mają niemal wszyscy zapytani o to, gdzie w Wielkim Jabłku ruszyć na zakupy. No dobrze, pewnie będą to ci, którzy albo właśnie obrabowali bank, albo wdali się w bliższą relację z arabskim szejkiem. To oni i setki sobowtórów Carrie Bradshaw z Seksu w wielkim mieście czy nastoletnich bohaterek ociekającej pieniędzmi Plotkary przelewają się wzdłuż Fifth Avenue, wychodząc z naręczami pudeł z luksusowych domów handlowych Sak’s czy Bergdorf Goodman. Pozostali mogą bez wyrzutów sumienia wsiąść do metra, by odkryć to, czego nie pokazano jeszcze we wszystkich serialach. Już na pierwszy rzut oka po przyjeździe można łatwo wyróżnić z tłumu nowojorczyków ubranych w świetnym stylu będącym połączeniem miejskiego szyku i artystycznej nonszalancji. Dokładnie takie ubrania można upolować w słynnym second handzie Beacon’s Closet (88 N 11th St między Berry Street i Wythe Avenue, jedną z głównych ulic Williamsburga). Co ciekawe, jeśli przyniesiemy jakieś ubrania, które już nam się znudziły, dostaniemy na nowe zakupy nawet 50 proc. zniżki! Warto zajrzeć do Oak (28 Bond Street) i kupić dżinsy Acne, sukienki Alexandra Wanga , ciuchy Comme des Garçons czy szalone swetry Henrika Vibskova. Kolejny adres to Opening Ceremony (35 Howard Street, stacja metra: Canal Street), gdzie można dostać ubrania takich marek jak Proenza Schouler czy Hussein Chalayan. Wśród nowojorskich mężczyzn bardzo popularne są również ubrania UNIS. To ciuchy, które nie domagają się uwagi swoją krzykliwością, ale mają niezwykłą zdolność idealnego dopasowywania się do noszącego je człowieka. To brand stworzony z myślą o męskich mieszkańcach metropolii (ubrania te, oprócz Nowego Jorku, dostępne są np. w Chicago). Wszystko to wymyśla Koreanka Eunice Lee, absolwentka Parsons School of Design, która otworzyła pierwszy sklep UNIS w 2000 roku (226 Elizabeth Street). Amerykańskie seriale czy filmy inspirują cały świat nie tylko w kwestiach ubioru. Oglądając stare filmy Woody’ego Allena, marzyłam lata temu o rezydowaniu w nowojorskich mieszkaniach, które zwykle zajmowali jego bohaterowie. Białe ściany, wielkie okna (koniecznie ze wspaniałym widokiem na panoramę miasta), charakterystyczne półki pełne książek, łazienki ze stylowymi umywalkami. Dlatego za każdym razem w Nowym Jorku dawałam upust swojej tęsknocie i z zapałem odwiedzałam sklepy z wyposażeniem wnętrz. Tak trafiłam do Future Perfect (115 N 6th St przy Berry St) – meblarskiego zagłębia promującego lokalny design. A&G Merch (111 N 6th St na wysokości Berry St) to z kolei młodsza siostra Future Perfect. To samo zacięcie stylistyczne, ale w wersji znacznie przyjaźniejszej dla portfela. Na przykład zestaw uroczych podstawek pod szklanki kupimy tu za 19 dolarów. Amatorzy antyków będą przeszczęśliwi w Ugly Luggage (214 Bedford Ave przy North 5th Street). To prawdziwe królestwo wypełnione XIX-wiecznymi sofami i szafami. Po designerskie meble można wybrać się do brooklyńskiego concept store’u Sit and Read Furniture, który właściciele, Kyle i Jeremy, prowadzą w magazynie na Williamsburgu. Ceglane ściany pomalowane na biało robią świetne wrażenie. Podobnie jak rarytasy, które można tu upolować: krzesła Eamesów, Russell Woodard czy Saarinena. „Zawsze szukam nowych rzeczy” – pisze Kyle na swojej stronie – „więc jeśli nie możecie tu znaleźć, czego szukacie, wyślijcie maila”. Listę zakupów mam przy sobie – to prawdziwie interaktywne przedsięwzięcie. Na początek kosmetyki, najlepiej Kiehl’s. To jedna z najbardziej rozpoznawalnych amerykańskich marek. Kosmetyki Kiehl’s produkowane są od 1851 roku i statystycznie używa ich niemal każda tutejsza rodzina. Z nowojorskiej podróży warto przywieźć też ciekawe książki. Prawdziwe rarytasy znajdziemy w kultowej księgarni Strand Bookstore (828 Broadway na wysokości 12th St) . Tutaj upolujemy np. przecenione na śmieszne 10 dolarów albumy wydawnictwa Taschen. Ci, którym się tu spodoba, na pewno pokochają też słodką księgarnię St. Mark’s Bookshop w East Village (31 Third Ave przy Stuyvesant St). A zaopatrzeni w ciekawe lektury możemy zatrzymać się na pyszny egg cream (syrop czekoladowy, mleko i woda sodowa) w kawiarni Brooklyn Pharmacy (513 Henry Street) lub wpaść do Popbaru (5 Carmine Street przy 6th Avenue) na najlepsze koszerne lody w mieście. I poczuć się tak, jakbyśmy mieszkali tu od zawsze. Albo zaplanować kolejną wycieczkę do NYC, w czasie której odkryjemy zupełnie inne zakupowe hot spoty. Co warto przywieźć? KOSMETYKI KIEHL’S Ulubione kosmetyki Madonny. Firma powstała w 1851 r. w Nowym Jorku. I to tu do dziś istnieje flagowy sklep Kiehl’s (Peer Tree Corner, 109 przy Trzeciej Alei). Kiehl’s specjalizuje się w stu procentach naturalnych kosmetykach o silnych właściwościach detoksykacyjnych. Przyjazne dla środowiska, a także ciał i kieszeni klientów. NO TO W DROGĘ: NOWY JORK Mieszkańcy: 12 mln Język: angielski Waluta: dolar amerykański (USD) = 3 zł okazje można tu upolować przez cały rok. Jednak wrzesień i styczeń to czas największych wyprzedaży. Ciekawe oferty promocyjne zdarzają się również w okresie przed Bożym Narodzeniem. Skupiska sklepów przy stacjach metra: Bowery, Bedford Avenue, Canal Street teatry Broadwayu, muzea sztuki nowoczesnej np. MoMA, Central Park. wymagana. Do uzyskania w Ambasadzie USA w Warszawie oraz w Konsulacie Generalnym w Krakowie. http://polish.poland.usembassy.gov/visas/nonimmigrant_visas/niv_how_to_apply.html bilet lotniczy w promocji (np. Lufthansą przez Frankfurt lub Düsseldorf) można dostać już za 1500 zł. hotele, hostele, mieszkania – możliwości zakwaterowania jest tu mnóstwo. Już za 20 dol. w About Broadway Hotel & Hostel (w pobliżu Central Parku), za 70 dol. w Sun Bright Hotel w Chinatown, za 185 dol. w Grand Union Hotel (dwie przecznice od Empire State Building). Polecamy niesamowity (i niestety dość drogi – ok. 300 dol.) Ace Hotel (20W 29th St) używane książki w Stand Bookstore znajdziemy już za 5 dolarów, portfel Tommy Hilfiger – 30 dol., buty Opening Ceremony – 300 dol.
Indianie Chamulas do perfekcji opanowali sztukę wyciskania z turystów ostatniego peso. Dopiero gdy pytam o ich rodzinne miasto – San Juan Chamula, miękną. I spuszczają z ceny.
Targ w San Cristóbal de las Casas. Haftowane koszule, obrusy, filcowe zabawki... Nie mniej kolorowe są same sprzedawczynie, Indianki z Zinacantán i San Juan Chamula. – Co sobie weźmiesz? – pytają i podają mi tkany pas, taki sam jaki mają na sobie. Cena 250 peso. Tyle że wcale nie chcę go kupić. Grzecznie dziękuję i odchodzę. – Dam ci za 100 peso – krzyczy za mną. – Wezmę za 50 – rzucam na odczepnego, a kobieta kiwa głową na zgodę. W tym momencie nie mogłam się wycofać. Daję jej banknot, dziewczyna jednak nie ma reszty. To może kupię jeszcze jeden pasek? Chamulas, bo tak się ich nazywa, są niepiśmienni, ale liczyć umieją. Wszystko też ma u nich swoją cenę. Również wizerunek. Uśmiechniętą twarz na zdjęciu wyceniają na prawie 10 peso. I lepiej zapłacić, bo w najgorszym razie może to być ostatnia fotka zrobiona naszym aparatem. Biedni Indianie wzbudzają współczucie u lokalnych władz (więc nikt ich nie ściga) i litość u turystów (więc kupują od nich plecione paski, bransoletki, torebki). Na koniec wzbudzają nienawiść właścicieli sklepików, bo ceny, jakie dają Chamulas, są dużo niższe od ich cen. – Do tego chodzą słuchy, że towar pochodzi z przemytu z Gwatemali – podburza mnie jeden z nich. Indianie Chamulas ze swoimi bransoletkami, paskami, torebeczkami skutecznie też konkurują z lokalnymi artystami zwanymi artestanos. – Z każdym nowym kryzysem tylko ich przybywa – mówi o tych ostatnich Luz Elena Arroyo Irigoyen, szefowa La Casa de las Artesanías, czyli meksykańskiej Cepelii. Z tego właśnie powodu około 20 lat temu wokół ruin w Chichén-Itza pojawili się pierwsi rzeźbiarze. Na początku ich wytwory boleśnie godziły w poczucie estetyki i piękna. Niezależnie od jakości wciąż jednak rosła liczba turystów, którzy musieli przywieźć sobie tradycyjną drewnianą maskę. Obecnie ich ilość już dawno przekroczyła liczbę piramid, a same dzieła w niektórych miejscach skutecznie przysłoniły ich widok. Na szczęście z biegiem lat wśród kilkuset osób zajmujących się rzeźbą zaczęły wyłaniać się prawdziwe talenty i wśród tandety można wyłowić istne cudeńka. W Meksyku kwitnie nie tylko rzeźba. W Valladolid u Beto Silvy kupimy doskonałej jakości ręcznie robione sandały. Te najlepsze mają podeszwy z opon samochodowych. Przy okazji zakupów można zajrzeć do warsztatu, gdzie spod rąk mistrza i czeladników wychodzą kolejne modele sandałów i klapek. Nieopodal na bazarze kobiet haftujących (Mercado de las Mujeres Bordadas) Indianki prezentują swoje dzieła, pięknie haftowane sukienki, bluzy, serwety, obrusy. Haftowanie i wyplatanie biżuterii to najczęstsze zajęcie kobiet w Ameryce Łacińskiej. Robią to w przerwie między oporządzeniem domu i obejścia, gotowaniem obiadu a nakarmieniem męża. W ten sposób dokładają się do domowego budżetu, o ile małżonek pozwoli im wyjść z domu, rozstawić stolik gdzieś na rynku i sprzedawać swoje dzieła. Latynoski macho musi być bowiem dopieszczony i dlatego bardzo często nie pozwala kobiecie opuścić domu. Z pięknie haftowanych bluz słynie meksykańska Oaxaca. – Zanim jednak jakąś kupisz, sprawdź metkę – radzi mi Ali, znajoma Meksykanka. – Bo tam sprzedają chińszczyznę. Bluzy wyglądają tak samo, tylko są dużo tańsze. Niestety Ali mi nie powiedziała, co mam myśleć o bluzach bez jakiejkolwiek metki? Chińczycy nie tylko kradną ludowe wzory. – Czy wiesz, że chcieli kupić prawa do wizerunku Madonny z Guadelupe? – Ali nie kryje oburzenia, choć jeśli sama miałaby się religijnie określić, wyznaje coś pomiędzy buddyzmem a New Age. Chrześcijan raczej nie lubi za to, co zrobili kiedyś piramidom. Z wielką satysfakcją jednak kończy historię. – Zrobiła się afera i jak niepyszni wrócili do domu! W galeriach Oaxaki znajdziemy też przedstawienia Catriny, czyli elegancko ubranej… śmierci. Zdobi się nią tam ramy, ramki, lampy, pudełka... Każda z nich jest sygnowana przez autora, bo w tym momencie mamy do czynienia z dziełami wysokiej próby, stworzonymi przez artystów, a nie artesanos. Stąd i ceny są znacznie wyższe. Praktycznie każdy region Ameryki Łacińskiej posiada swoje charakterystyczne wyroby, typowe wzory i specyficzne techniki wykonania. Ceramika, tkaniny, plecionki, hafty i biżuteria – na to trzeba zarezerwować miejsce w plecaku podczas podróży. W La Palma w Salwadorze kupimy przedmioty pokryte obrazkami w stylu naif, stworzonym przez Fernando Llorta. W tej chwili niezwykle kolorowe przedstawienia zdobią nie tylko pamiątki i przedmioty codziennego użytku, ale ściany domów, witryny sklepów i restauracji. Argentyna i Chile słyną z wyrobów skórzanych. W okolicach jeziora Atitlán w Gwatemali kupimy niedrogo tkaniny, kapelusze, hamaki... W Peru na targach, szczególnie wokół atrakcji turystycznych, ławy i stoły uginają się pod ciężarem wełnianych czapek, kolorowych ponch, swetrów i worków z pacynkami na palec. Przeglądając te skarby, zdaję sobie sprawę, że jestem świadkiem globalnej wymiany inspiracji i wzorów. Wśród tradycyjnych motywów na ręcznie wyszywanych obrusach przewijają się szreki, spider-mani, supermani, samochody. W Gwatemali zabawki z kolorowego płótna przedstawiają pieski, lamy... i wielbłądy, które w Ameryce Południowej znajdziemy tylko w zoo. Szkoda tylko, że cena wyjściowa wynosi 60 quetzali. Wchodzę zatem do sklepu obok, gdzie już wygaszali światła. Sklepowa od niechcenia rzuca cenę wywoławczą: – 30 quetzali. – Za 20 pójdzie? – pytam. – A bierz – rzuca. To biorę. Od tej pory wszystkie ważniejsze zakupy robię mniej więcej o tej porze. I pilnuję, by w sklepie nie było żadnych obcokrajowców. To działa. W uzyskaniu niższej ceny pomaga również znajomość hiszpańskiego. Kilka słów i cena spada o kilka procent. Nawet najbardziej zdeterminowani klienci nie stargują wiele u wędrownych artesanos jak Mario. Poznałam go we Flores w Gwatemali, kiedy sprzedawał biżuterię przed jedną z restauracji. Niedługo się stąd wyprowadzi, bo tak jak inni artesanos w jednym miejscu usiedzi najwyżej trzy miesiące. Jeszcze nie wie, dokąd pojedzie. Na pewno w turystyczne miejsce, bo tam są jego klienci i pieniądze. W ten sposób podróżuje już 15 lat. Dla artesanos podróż jest sposobem na życie. Każdą cenę przeliczają na nocleg, bilety i nocne życie. Dlatego nie lubią się targować. Ale za to bezpłatnie dzielą się swoją wiedzą o Ameryce Łacińskiej. A jest to wiedza bezcenna. Nikt nie zna Ameryki tak dobrze jak oni! Oprócz rękodzieła na ulicach i na bazarach pełno jest sklepów z magicznymi przedmiotami. Często przy wejściu stoją ? gury świętych i Santa Muerte, a wewnątrz na półkach rzędy świec w różnych kolorach i kształtach. Na tych, które przypominają znicze, widnieją opisy: na miłość, na deszcz szczęścia, deszcz pieniędzy. Obok w pudełkach leżą amulety na każdą okazję, kadzidła, których dym karmi Boga, mydła, którymi trzeba się myć w czasie pełni księżyca, i pudry ze sproszkowanych mumii, czarnych kogutów i innych rzeczy z tajemną mocą. Jak w aptece – wystarczy tylko wskazać intencję, a sklepikarz dobierze kurację. Na pieniądze sprzeda mi żółtą świecę, białą na szczęście, czarną na nieszczęście. – A na kochankę męża? – pytam żartobliwie. – Pistolet. W pewnych sytuacjach trzeba działać szybko. Na każdym kroku mijamy też budki z jedzeniem. Na bazarach prze- ważnie są całe alejki z barami, gdzie sprzedaje się smakowite tacos z rozmaitymi rodzajami mięsa posypanego cebulą, tortille, quesadille, tlayudes... Szczególnie dużo ich na bazarach dla lokalnych mieszkańców, czyli takich, gdzie zamiast ludowego rękodzieła sprzedaje się stosy chińskich towarów, a Indianki w ludowych strojach występują częściej w roli kupujących niż sprzedających. Ale nawet tam znajdziemy prawdziwe skarby – warzywa i owoce. Swoim głębokim smakiem zaskoczą nie tylko te, których nie ma w Polsce. CO WAR TO PRZYWIEŹĆ? MAGICZNE MASKI Najpopularniejszy prezent z Meksyku, idealny do powieszenia na ścianę i na Halloween. Nawet jeśli ich magia jest nieco naciągana, piękno i staranność wykonania robi wrażenie. W produkcji masek wyspecjalizowały się całe wioski. Mieszkańcy jednych rzeźbią, drugich polerują, trzecich nakładają koraliki. Gotowe! No to w drogę: MEKSYK Mieszkańcy: 106 mln (cały Meksyk) Język: hiszpański i ponad 50 języków lokalnych Waluta: 1 peso (MXN) = 0,25 zł W mieście Meksyk rękodzieło sprzedaje się do ok. godz. 15 na Zócalo (metro Zócalo), nieco drożej na targu w centrum Coyoacánu (metro Coyoacán). San Cristóbal de las Casas: przez cały tydzień przed kościołem Santo Domingo (najniższe ceny!). Wyroby artesanos kupimy też w okolicznych wioskach, np. Zinacantán, San Juan Chamula, Oaxaca – najlepszy sklep z ubraniami inspirowany motywami ludowymi to Oro de Monte Alban (c/Porfirio Diaz 311). www.miztli.com.mx starożytne miasto Teotihuacán, wulkan Iztaccíhuatl wbijana po przekroczeniu granicy (260 peso, do zapłacenia w banku). najtaniej z Europy dolecimy do Cancún. Cena biletu to ok. 4 tys. zł. hotel La Catedral w stolicy (280 peso); hostel Don Nino w Oaxaca (od 150 peso za dormitorium, c/Pino Suárez 804); Iguana Hostel w San Cristóbal de las Casas (c/Chiapa de Corzo 16). gruby tkany pas – 50 peso, plecione paski – od 10 do 40 peso, bransoletki z koralików – 30 peso, haftowane okrycia z Zinacantánu – ok. 100 peso, haftowane obrusy – od 150 peso.
Na Bliskim Wschodzie zakupy są grą. Jeśli znasz jej zasady, wydasz mniej, a dostaniesz więcej. A przede wszystkim będziesz się dobrze bawił. Oto przewodnik po pięciu najbardziej fascynujących bazarach muzułmańskiego świata.
Ledwie przekraczam próg sklepu, sprzedawca zaprasza mnie do gry wstępnej, czyli serwuje szklaneczkę kawy lub herbaty. I czeka na błysk w moim oku, który lepiej niż słowa wyrazi pragnienie posiadania jakiejś rzeczy leżącej na półkach. Od tego zależy jego cena wywoławcza. Teraz moja kolej. Jeśli podejmę rękawicę, nie będzie odwrotu. W krajach muzułmańskich do zakupów podchodzi się poważnie! Z obojętną miną rzucam jedną trzecią ceny. Smutne oczy sklepikarza mówią mi, że właśnie pozbawiłam jego dzieci obiadu. Ale jestem bezlitosna! W końcu jednak nasze ceny spotykają się w połowie drogi i opuszczam jeden z damasceńskich sklepików ze srebrnym naszyjnikiem. Dobra robota! Tak mi się przynajmniej na początku wydaje. Zakupy na Bliskim Wschodzie są sztuką negocjacji i blefu. Żeby uzyskać jak najniższą cenę, należy wykazać się odrobiną talentu aktorskiego i spokojem. Przed sobą mamy bowiem nie lada przeciwnika. O damasceńskich kupcach wspomina przecież już Stary Testament! Arabscy sprzedawcy doskonale wyczuwają, ile mogą z nas wycisnąć, i zazwyczaj to im się udaje. Przy okazji robią to w taki sposób, byśmy myśleli, że zrobiliśmy interes życia. Naprawdę mamy szczęście, jeśli przepłaciliśmy ZALEDWIE dwa razy. Tak właśnie wygląda handel na damasceńskich sukach, czyli bazarach, od czasów, kiedy przybywały tu karawany ze skarbami Orientu. Wciąż zresztą czuć atmosferę minionych wieków. Wystarczy wejść do jednego z kilkunastu zachowanych do dziś karawanserajów, czyli hoteli dla karawan. Ich nazwy pochodzą od sprzedawanego w nich towaru lub imienia fundatora. Zatem do Chan al-Ruz przybywały karawany przewożące ryż, do Chan al-Zait – oliwę, a do Chan al-Harir jedwab. Damaszek leżał bowiem na trasie jedwabnego szlaku. Obecnie w pomieszczeniach khanów znajdują się magazyny, warsztaty i sklepy. Najpiękniejszy z nich Chan Asad Pasza z 1753 r. dzisiaj mieści w sobie muzeum. Najbardziej znane suki znajdują się na terenie starego Damaszku. Ten, który rozpościera się wzdłuż ulicy Hamidijja, osłania dach, by ani zbyt ostre słońce w lecie, ani za silny deszcz w zimie nie stały na przeszkodzie zakupoholikom. Jak przystało na jedną z głównych atrakcji turystycznych Damaszku wpisaną na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, pełno tu sklepów z pamiątkami i biżuterią. Aby poczuć klimat prawdziwych arabskich zakupów, trzeba zgubić się w odchodzących od Hamidijja uliczkach. Ich układ tylko na pozór jest chaotyczny. Bazar bowiem podzielony jest na części. W sektorze z przyprawami kupimy mieszankę zaataru, kardamonu, hibiskusa. Nad ladami niektórych sklepów wiszą suszone jaszczurki, węże albo kolczatki. To do czarnej magii. Są też stoiska z olejkami zapachowymi. Na miejscu rozcieńcza się je, robiąc perfumy o znanych zapachach. Za dodatkową opłatą sprzedawca przeleje mieszankę do buteleczki wyglądającej jak oryginalna. Arabowie od wieków przywiązywali dużą wagę do zapachów i higieny osobistej. Stąd na damasceńskich bazarach nie mogło też zabraknąć hammamów, czyli łaźni. Kilka z nich wciąż działa. W hammamie Az-Zahirijja nieopodal meczetu Umajjadów poranki należą do kobiet. O ile na ulicy szczelnie zakrywają się płaszczami i chustami, tutaj nie potrzebują nawet przebieralni. Zrzucają z siebie ubrania i w tepidarium, ubrane jedynie w pianę z mydeł z Aleppo, dzielą się najświeższymi plotkami. Miłośnicy tradycyjnie robionych mydeł powinni pojechać do libańskiego Trypolisu. Podróż z Damaszku zajmie tylko kilka godzin. Wystarczy stanąć w bramie suku Sayyagheen, zamknąć oczy, a zapach sam poprowadzi do Chan El Saboun. Kilkaset aromatów, niezliczona ilość kształtów sprawi, że spędzimy tu dobrych kilka godzin, zanim zdecydujemy się na zakup. Półki uginają się pod ciężarem olejków, kremów, balsamów... W Tripolisie mydłem handluje się od czasów starożytnych. Sam karawanseraj powstał w XV wieku. Również na bazarze Chan al-Chalili w Kairze poznamy aromaty starożytności. W niewielkich sklepikach przypominających apteki, na drewnianych półkach stoją wielkie słoje wypełnione olejkami eterycznymi. Podobnych używali jeszcze faraonowie, technika wyrobu nie zmieniła się od tysięcy lat. Uwaga! Sprzedawca powinien pokazać nam, że olejek nie jest oszukany. Substancja ma się rozpuszczać w wodzie i nie palić. Bardzo często bowiem kupcy, by oszczędzić, dodają gliceryny, która powoduje uczulenia. Kolejnym zapachem kairskiego bazaru, który zostaje w pamięci, są opary jabłkowego tytoniu fajki wodnej i kawy z kardamonem, unoszące się nad okolicznymi kafejkami. Zatrzymajmy się w jednej z nich, zanim zagłębimy się w kręte uliczki bazaru. Przyda się nam chwila odpoczynku. Przy Egipcjanach damasceńscy handlarze to łagodne baranki. Tu niemal siłą wciągają oni turystów do swoich sklepów. Największe emocje towarzyszą zwykle przymierzaniu i zakupom strojów do tańca brzucha. Oprócz tancerek i turystek kupują je… przyszłe panny młode. W tym przebraniu zobaczy je małżonek podczas nocy poślubnej. Nieco w głębi bazaru swoje warsztaty mają złotnicy, nieopodal kupimy misterne wyroby z miedzi i brązu. Nie to jednak sprawiło, że Chan al-Chalili z karawanseraju wzniesionego w 1382 r. stał się jednym z najważniejszych centrów handlowych Bliskiego Wschodu. Egipscy kupcy w średniowieczu mieli monopol na handel przyprawami. Przełamała go dopiero wyprawa Vasco da Gamy. Do dzisiaj w uliczkach kupimy zioła i korzenie. Nie bierzmy już zapakowanych. Tutaj nie ma zwrotów, zatem przed zakupem należy wszystkiego spróbować. Wozy wypełnione kolorowymi przyprawami okalają również plac Dżamaa al-Fna w Marrakeszu. Jeden z przylegających do placu domów kryje w sobie suki. Trudno uwierzyć, że na tej stosunkowo niedużej przestrzeni można zabłądzić. A jednak. Tutaj żaden korytarz nie jest prosty, żadne schody nie są przewidywalne. Cała przestrzeń wypełniona jest sklepikami z rękodziełem: skórzanymi butami, torbami, lampami o wymyślnych kształtach czy kolorowymi tadżinami – ceramicznymi naczyniami do typowego tutejszego dania. Wieczorem na placu Dżamaa al-Fna rozstawiają się kuchnie z wyśmienitym marokańskim jedzeniem. Nieopodal, wokół opowiadaczy bajek gromadzą się spore grupki słuchaczy, Berberyjki malują henną wymyślne wzory, a rozemocjonowany tłum gra w… butelkę. Zasady są proste. Na butelkę po coca-coli należy nałożyć ringo zawieszone na końcu czterometrowej wędki. Mimo wielkiego zainteresowania rzadko się tu wypłaca nagrodę w postaci 10 dolarów. Plac wygląda bajecznie zarówno z poziomu ziemi, jak i z góry, czyli z tarasów okolicznych kawiarenek. Wiedzą o tym ich właściciele i po zmierzchu każą sobie płacić za przyjemność wejścia na dach i zrobienia stamtąd kilku zdjęć egzotycznemu tłumowi. Tej egzotyki nie ma na Wielkim Bazarze w Stambule, założonym w XV wieku. Jak całe miasto, w ciągu ostatnich kilkunastu lat mocno się „zeuropeizował”. Wzdłuż 58 zadaszonych i odnowionych uliczek mieści się prawie pięć tysięcy sklepików, a między nimi kilka meczetów. Niestety, z alejek w ciągu ostatnich lat zniknęli sprzedawcy ajranu. W barach z tureckimi daniami podaje się łagodniejsze w smaku papryczki. Na szczęście zakupom wciąż towarzyszy herbatka jabłkowa i w bardziej zaprzyjaźnionych sklepach szklaneczka raki wyciągnięta ze skrytki spod stosu dywanów. Bo dywany są tutaj jednym z najpopularniejszych towarów. Przy odrobinie szczęścia tra? my na sprzedawcę, który zdradzi znaczenie symboli użytych w jego wzorze. O ostatecznej cenie decyduje ilość węzłów na centymetr kwadratowy, materiał, z jakiego został wykonany, oraz oczywiście umiejętność negocjacji. Najniżej ceniona jest bawełna, nieco więcej zapłacimy za wełnę, najdroższe zaś, utkane z jedwabiu, kosztują ok. 700–800 euro za mkw. Nie potrzebujemy kolejnego dywanu? To może zamiast niego na pamiątkę sprawimy sobie kilim albo hali, czyli kobierzec. Kolejnym towarem luksusowym są białe jak śnieg fajki z sepiolitu zwanego też pianką morską. W Turcji występują największe i najlepsze pod względem jakości złoża tego materiału. W trakcie używania pod wpływem nikotyny sepiolit stopniowo przybiera barwę mocnej czerwieni. Bazarowe półki uginają się również pod ciężarem ceramiki. Największą renomą cieszą się wyroby z Avanos w Anatolii. Z tamtego regionu pochodzą też misternie zdobione naczynia miedziane. Jeśli brakuje nam miejsca w bagażu, warto kupić choć mały tygielek do parzenia kawy po turecku. Niewiele miejsca zajmie również oko proroka (Nazar Boncugu). Turcy wierzą, że okrąg z niebieskiego szkła z białym, błękitnym i czarnym kręgiem w środku ochroni ich przed nieszczęściem. Dlatego jeszcze od czasów przedislamskich zawieszają go w domach i noszą przy sobie jako talizman. Ja nie wierzę w przesądy. Do czasu, kiedy spoglądam na moją torbę pełną pamiątek i myślę o cenie, jaką za nie zapłaciłam. Zdaję sobie sprawę, że oko proroka wyraźnie działało na korzyść tureckich kupców. Dlatego przed wyjściem z bazaru kupuję jeden taki amulet. Na przyszłość. 4 PORADY UPOLOWAĆ JAK OKAZJĘ 1. Na pierwszy spacer po sklepach nie bierz pieniędzy. Pytaj o ceny. Prędzej czy później trafisz na sprzedawcę, który, znudzony, poda prawdziwą wartość. W ten sposób będzie wiadomo, jaką cenę proponować podczas targowania się. 2. Podczas zakupów nie okazuj szczególnego zainteresowania żadnym towarem. Bez strachu rozmawiaj ze sprzedawcą. W sklepach spędzają oni cały dzień, dlatego naprawdę chcą pogadać. Przy okazji zaproponują lepsze ceny. 3. Sprzedawcy obniżają ceny pod koniec dnia i jeśli w sklepie nie ma innych obcokrajowców. 4. Najlepiej na zakupy chodzić z miejscowymi i to ich prosić o wytargowanie najlepszej ceny. DAMASZEK Mieszkańcy: 1 mln 700 tys. Język: arabski Religia: islam (90 proc.), chrześcijaństwo (6 proc.) Waluta: 100 funtów syryjskich (SYP) = 6,62 zł suk al-Hamidijja na terenie Starego Miasta. meczet Umajjadów z 715 roku, chrześcijańska dzielnica Bab Tuma, kawiarnia Nufara Cafe na Starym Mieście z ostatnim damasceńskim opowiadaczem bajek. Wbijana w Ambasadzie Syrii w Warszawie. Jednokrotna – 25 euro, wielokrotna – 40 euro. Obydwie ważne przez trzy miesiące. Bezpośrednie połączenie od niedawna ma LOT (od 1190 zł), wygodne i tanie także Malev (od 1609 zł). W okolicach Szaria Bahsa znajdziemy wiele tanich hotelików urządzonych w starych damasceńskich domach. Polecam Al-Haramein i Ar-Rabie. 1 kg mydła z Aleppo (ośmiobeczkowe) – ok. 400 funtów (26 zł). Kardamon – ok. 200 funtów (13 zł) za 100 g. STAMBUŁ Mieszkańcy: 11 mln Język: turecki Religia: islam (99 proc.) Waluta: 1 turecka lira (TRY) = 2 zł Wielki Bazar (Grand Bazaar, Kapal i Çar?i) www.grandbazaaristanbul.org meczet Hagia Sophia, Błękitny Meczet, most Bosforski łączący Europę i Azję. Wbijana na granicy. Kosztuje 20 dolarów lub równowartość w euro. Bezpośrednio LOT oraz Turkish Airlines THY (od 870 zł) Miłośnicy nocnego życia znajdą nocleg w jednym z hotel i w dzielnicy turystycznej na tyłach Błękitnego Meczetu. Ciszej jest dwa przystanki dalej przy stacji metra Sirkeci, np. Agan Hotel (135 euro za pokój 2-osobowy). Zdobiona ceramiczna misa kosztuje ok. 50 lirów (100 zł). Ceny ubrań i torebek to około połowy cen polskich.
Poranny wylot do Londynu, całodzienne szaleństwo zakupowe i powrót do Warszawy wieczorem… Możliwe? Teraz tak. Trzy połączenia w ciągu dnia liniami British Airways pomiędzy Warszawą a Londynem sprawiają, że stolica mody i światowych marek jest teraz w zasięgu naszej ręki.
A czas na zakupy jest wyjątkowo dobry, bo w Londynie właśnie zaczynają się pierwsze zimowe wyprzedaże. Jeśli czegoś nie można kupić w Londynie, oznacza to, że to w ogóle nie istnieje. Znajdziemy tam marki popularne, na każdą kieszeń oraz prawdziwe perełki designerskie dla tych, którzy cenią sobie niepowtarzalny charakter garderoby. A zatem, wyruszamy za zakupy! Wylatujemy samolotem linii British Airways o 7.40 z warszawskiego lotniska Okęcie. W Londynie jesteśmy już o 9.30. Z Terminalu 5 lotniska Heathrow do centrum Londynu dzieli nas zaledwie 20- minutowa podróż Heathrow Express. Dokąd udać się dalej? W zależności od zasobności portfela i naszych upodobań, mamy do wyboru wiele miejsc: znana wszystkim Oxford Street z popularnymi markami, Regent Street gdzie można zaopatrzyć się w bardziej luksusowe ciuchy, czy też Bond Street, gdzie swoje sklepy mają znani projektanci mody. Covent Garden oraz Carnaby to mekka dla wielbicieli butików. Jedyny w swoim rodzaju jest z kolei Camden Market - bazar z ubraniami i tkaninami z całego świata - jedna z pięciu głównych atrakcji turystycznych Londynu. Obowiązkowym punktem programu dla wielbicielek centrów handlowych jest dom towarowy Selfridges. To najmodniejsze i najbardziej popularne centrum handlowe w Londynie z największym w Europie działem kosmetycznym. Z kolei Topshop to największy sklep odzieżowy w Europie, niezwykle modny wśród Brytyjczyków. Inne znane domy towarowe to: All Saints, Ted Baker, L.K. Bennett, czy też Miss Selfridge. London znany jest też z projektantów mody. Od lat przyciąga wielbicielki Vivienne Westwood, Stelli McCartney, Alexandra McQueen, czy Matthew Williamsona. Hitem tego sezonu są kurtki od Barbour, czy buty od Jimmy’ego Choo. Załoga British Airways również podąża za najnowszymi trendami - ubrana jest w mundury zaprojektowane przez znanego projektanta Julien’a Macdonald’a. Po dniu pełnym wrażeń wracamy na lotnisko. Terminal 5 lotniska Heathrow, przeznaczony jest tylko dla samolotów linii British Airways, a znajdujące się tam sklepy światowych marek zaspokoją gusta wszystkich pasażerów. W oczekiwaniu na samolot możemy kontynuować szał zakupowy. Świat mody czeka na nas w sklepach: Tiffany’s, Harrods, Paul Smith, Mulberry i wielu innych. Z kolei spragnieni odpoczynku i relaksu posiadacze złotych i srebrnych kart Executive Club, czy też podróżujący klasą First lub Biznes mogą skorzystać z zabiegu w SPA Elemis. Samolot z Londynu odlatuje o 17.15, w Warszawie jesteśmy o 20.45. I aż trudno uwierzyć, że w Londynie spędziliśmy tylko jeden dzień! Poranny przelot do Londynu to zdecydowanie bardzo wygodne rozwiązanie dla wszystkich wielbicielek zakupów, a także osób poszukujących wyjątkowych prezentów gwiazdkowych. Nasz zimowy rozkład połączeń umożliwia właśnie pobyt w Londynie w jeden dzień, bez potrzeby noclegu w hotelu - powiedziała Anna Ingham-Grant, Commercial Manager East Central Europe British Airways. Kiedy jechać do Londynu? Pierwsze zimowe wyprzedaże zaczynają się już pod koniec listopada. Tradycyjnie, początkowo wybór ubrań jest duży, ale ceny nie są tak okazyjne jak pod koniec grudnia i w styczniu, kiedy to cały Londyn ogarnia szał zakupów. Wtedy przeceny sięgają nawet 70-80%.
Tatry są swojskie i piękne, Alpy zachwyciły mnie od pierwszego wejrzenia, Andy, z rdzawo-szarymi kolorami, uwiodły dopiero przy bliższym poznaniu. Nic jednak nie może się równać z uczuciem, które towarzyszyło mi, kiedy po raz pierwszy zobaczyłam Himalaje. Potęga tych gór jest tak samo przytłaczająca, jak fascynująca. Człowiek patrząc na te ogromne skalno-lodowe masywy i poddając się ich pogodowym kaprysom, czuje się naprawdę niczym wobec Matki Natury. Po prostu musicie zobaczyć i poczuć to choć raz w życiu! Na stronach 53–75 opisujemy trzy najpopularniejsze i najpiękniejsze trekkingi w Himalajach i Karakorum, w tym – dojście do bazy pod Mount Everestem. Byłam, sprawdziłam, polecam! Wrócę tam, żeby jeszcze raz odetchnąć rozrzedzonym, górskim powietrzem (uwaga na chorobę wysokościową!) oraz nakarmić oczy widokiem Ama Dablam i innych szczytów znajdujących się przy szlaku wiodącym w kierunku Góry Gór.Ale to wydanie Travelera jest szczególne – znajduje się w nim tyle tematów, które chciałabym Wam polecić! Wyjątkowy Człowiek w Drodze – Piotr Andrews, historia Jego życia i Jego zdjęć zafascynowały mnie. A może Wielkanoc na Wyspie Wielkanocnej? Wyprawa do Iranu? Raje dla backpackersów w dobie kryzysu i uszczuplonych zasobów w portfelach? Szkoły tańca na świecie? To wszystko przygotowaliśmy dla Was w kwietniowo-majowym wydaniu magazynu. Z okazji wiosny życzę Wam samych wyjątkowych inspiracji!Martyna WojciechowskaWspierajmy nasze orły i orlikiJaki ptak widnieje w naszym herbie? Bielik – wyjaśnia dr Tadeusz Mizera, szef Komitetu Ochrony Orłów. Wystarczy popatrzeć na jego dziób, krótkie „portki” i długie, żółte nogi. Orzeł przedni – drugi pretendent do tytułu narodowego symbolu– z racji m.in. długich, pierzastych „spodni” nie przystaje do kilkusetletniego wzorca. Bieliki od zawsze były bliżej człowieka. Można je zobaczyć nad wodą, gdzie czatują na ryby i ptactwo. Orły potrzebują ochrony – kurczą się ich siedliska i zasoby pożywienia. I ty możesz wesprzeć ochronę polskich ptaków drapieżnych, np. przekazując 1% podatku na rzecz Komitetu (nr KRS 0000033262; konto: PKO S.A. 66 1240 5598 1111 0000 5026 7293). koo.free.ngo.pl
SPIS TREŚCI kwiecień–maj 2009 Z ŻYCIA NACZELNEJ Kanon urody Podróż życia. Wyspa Wielkanocna Podróż życia. Chile Z BIUREM PODRÓŻY. Nietypowe noclegi PODRÓŻUJ Z GŁOWĄ. Trampingowe raje Z dzieckiem w plecaku. W co włożyć dziecko LUDZIE W DRODZE. Piotr Andrews TEMAT NUMERU. Trekking: do bazy pod Everestem, na lodowiec Baltoro, wokół Annapurny W 48 GODZIN. Kopenhaga DOOKOŁA ŚWIATA. Iran WEEKEND W POLSCE. Chełmno, Moszna, Szwajcaria Kaszubska POMYSŁ NA. Podróżuj i tańcz NA TROPIE. Orki NIEZBĘDNIK TRAVELERA. Co zabrać na majówkę RAPORT SPECJALNY. Antoni Ferdynand Ossendowski POZDROWIENIA Z...Podróży maluchem do Hiszpanii 5 NAJ......dziwniejszych roślin FELIETON Wojciecha Cejrowskiego |NIE PRZEOCZ KONKURSÓW: Weź udział w akcji „Smaki Podróży” – wyrusz do najsmaczniejszego miejsca na świecie. Wyślij SMS-a i wygraj plecak Fourteener wyposażony w bukłak. Weź udział w sondzie, plecak fotograficzny firmy Pajak może być Twój. Takiej akcji jeszcze nie było! Prowadząc bloga na wyprawie, możesz otrzymać jeden z 18 netbooków firmy ASUS. Trwa Konkurs Lumisfera, w puli nagród m.in. warsztaty fotograficzne. Weź udział w sondzie, czeka 10 książek „Przez kraj ludzi, zwierząt i bogów”. Prześlij swoją relację z podróży, może to właśnie Ty wygrasz zaproszenie na 5-dniowy żeglarski rejs morski na Bornholm lub wokół Rugii. Jeśli chciałbyś mieć najnowszą książkę Martyny Wojciechowskiej „Etiopia. Ale czat!”, wyślij SMS-a.
W przeprowadzonej przeze mnie prywatnej sondzie na pytanie, co najchętniej przywiózłbyś sobie ze Stanów, najczęściej były wymieniane: laptop, iPod, ubrania, książki, perfumy i robot kuchenny Kitchen Aid. Doradzamy, gdzie co kupić i na co uważać. Na pewno warto zabrać z Polski dodatkową walizkę albo na miejscu zaopatrzyć się w torby podróżne.
Różnorodność marek, szeroki wybór towarów oraz atrakcyjne ceny mogą oszołomić nawet najbardziej powściągliwych zakupowiczów, dlatego radzimy przygotować „zakupowy plan działania” jeszcze przed wyjazdem. Ułatwieniem może się okazać wyszukiwarka Google.maps, która pomoże zlokalizować konkretne sklepy. Wystarczy wpisać miasto i np. nazwę sieci sklepów, outlet, markę lub rodzaj sklepu. Przykładowo, gdy chcemy wyszukać księgarnie w Nowym Jorku, wpisujemy New York City bookstores i otrzymujemy ich listę wraz z lokali-zacją, dodatkowym opisem, stroną internetową, a niekiedy także ocenami i komentarzami internautów. Ceny towarów w różnych sklepach można porównać w jednej z wielu porównywarek, np. www.nextag.com. Poszukiwacze markowych ubrań, obuwia, akcesoriów, ale też artykułów AGD po atrakcyjnych cenach powinni odwiedzić outlety, które znajdują się w każdym większym mieście. Przyda się wówczas wyszukiwarka outletów, np. www.outletbound.com, www.premiumoutlets.com. Amerykanie coraz częściej robią zakupy przez Internet, w związku z czym sklepy rzadko mają w magazynie pełny asortyment towaru, w szczególności sprzętu AGD. Jeżeli zależy nam na konkretnym modelu aparatu, komputera czy ekspresu do kawy, warto udać się do wybranego sklepu w pierwszych dniach pobytu w danym mieście, aby go zamówić – w zależności od sklepu towar zwykle jest dostępny po 2–5 dniach. W USA nie ma podatku VAT, za to obowiązuje podatek stanowy różny w poszczególnych stanach. Ceny podawane są bez tego podatku, dlatego proszę się nie zdziwić, jeśli do zakupów, np. w Atlancie, zostanie wam doliczony 8-procentowy podatek stanu Georgia. ELEKTRONIKA Wciąż opłaca się kupować sprzęt komputerowy i fotograficzny za oceanem, ponieważ ceny są znacznie niższe niż w Polsce. Przed zakupem trzeba się jednak dowiedzieć u producenta wybranego modelu, czy honoruje gwarancje wystawione w Stanach Zjednoczonych. Najkorzystniej jest kupić sprzęt elektroniczny w dużych sklepach z artykułami gospodarstwa domowego (taniej, lecz często są one usytuowane poza centrami miast) lub sklepach firmowych producenta (adresy punktów sprzedaży najlepiej wyszukać na stronach internetowych). Wybrane sieci sklepów z elektroniką i AGD: www.target.com www.walmart.com www.bestbuy.com www.ritzcamera.com Polecane sklepy Sprzęt fotograficzny: Washington DC: ■ Penn Camera www.penncamera.com Nowy Jork: ■ B&H – słynny sklep prowadzony przez ortodoksyjnych Żydów. www.bhphotovideo.com ■ The Little Laptop Shop – laptopy nowe i używane. www.thelittlelaptop.shop ODZIEŻ I OBUWIE Niektóre marki odzieżowe są dostępne jedynie w Stanach Zjednoczonych lub Kanadzie. Nie omijajcie także salonów firm, które dobrze znacie z Polski, ponieważ asortyment amerykański często znacznie różni się od tego, co znajdziemy w polskich sklepach. Ze względu na inną rozmiarówkę trzeba na początku określić swój rozmiar ubrań i butów. Stany są rajem dla osób o nietypowych gabarytach – niskich (Petite), tęższych (Plus) i wysokich (Tall). Często marki odzieżowe mają w swojej ofercie również akcesoria, torebki, buty, a nawet artykuły wyposażenia wnętrz. Odzież codzienna i sportowa: GAP, Abercrombie & Fitch, Old Navy, American Eagle, Urban Outfitters, Forever 21, Free People, Banana Republic, Aeropostale. Odzież wyjściowa i do pracy: J Crew, Ann Taylor, Liz Clairborne, Anne Klein, Michael Kors, Kate Spade. Znani amerykańscy projektanci: Tommy Hilfiger, DKNY, Ralph Lauren, Calvin Klein, Marc Jacobs, Vera Wang. Polecane sieci domów towarowych: ■ Macy’s www.macys.com ■ JC Penney www.jcpenney.com ■ Bloomingdales www.bloomingdales.com ■ Saks 5th Avenue www.saksfifthavenue.com Outlety: Tanim zakupom sprzyjają outlety oferujące przecenioną odzież drugiego gatunku, końcówki kolekcji, ale też nowe ubrania po znacznie obniżonych cenach. Centra handlowe z outletami są zlokalizowane na obrzeżach każdej większej metropolii, a niektóre mniejsze sklepy można znaleźć w środku miast. ■ TJMaxx www.tjmaxx.com ■ Marshalls www.marshallsonline.com ■ Loehmanns www.loehmanns.com ■ Feline’s Basement www.filenesbasement.com KSIĘGARNIE Mimo że w Polsce przez Internet można już zamawiać w Stanach Zjednoczonych nowe książki, dostęp polskich bibliofilów do egzemplarzy używanych wciąż jest ograniczony. W każdym większym i mniejszym mieście istnieją antykwariaty, które najlepiej odszukać poprzez Google.maps, wpisując nazwę miasta i przykładowe hasła: used books, second hand books, rare books. Polecane księgarnie: ■ Borders www.borders.com ■ Barnes and Noble www.barnesandnoble.com ■ Books-A-Million www.booksamillion.com Polecane księgarnie i antykwariaty: Waszyngton DC: ■ Politics and Prose – zdaniem wielu osób najlepsza w stolicy księgarnia z kawiarnią, częste spotkania literackie. www.politics-prose.com Portland: ■ Powell’s – lokalna księgarnia z nowymi i używanymi książkami. www.powells.com San Francisco: ■ Citylights (261 Columbus Ave) – znana księgarnia i wydawnictwo założone w 1953 r. www.citylights.com KOSMETYKI Kupuje się je w domach towarowych, sieciach drogeryjnych, np. Douglas, Sephora, CVS albo na lotniskach. Nie warto jednak czekać z zakupami ulubionych perfum, bo na mniejszych lotniskach niektórych marek może nie być, zaś różnice w cenach wcale nie są duże. Odradzamy zakup perfum w outletach po bardzo okazyjnych cenach, ponieważ bywają zwietrzałe. Internetowe drogerie: www.fragrance.net; www.perfumania.com DOM I KUCHNIA Przed wyjazdem zapoznajcie się z ofertą dużych sklepów AGD (np. www.target.com ), by sprawdzić, co można kupić do domu lub kuchni. Polecane sklepy z artykułami wyposażenia wnętrz w Nowym Jorku: ■ Soho Treasures (123 Mercer Street) – stare designerskie meble z połowy ubiegłego wieku. www.soho-treasures.com ■ ABC Carpet & Home (888 i 881 Broadway oraz dwa inne sklepy na Florydzie i w New Jersey) – piękne wnętrza, ogromny wybór dywanów i dekoracji do domu. www.abchome.com ■ Fishs Eddy (róg 889 Broadway i 19th Street) – sklep z zastawami stołowymi codziennego użytku w kilkunastu ciekawych wzorach plus szkło. www.fishseddy.com ■ Bleecker Bob’s Golden Oldies (118 West 3rd Street). ZABAWKI Działy dziecięce znajdują się w każdym domu towarowym, a największymi sieciowymi sklepami zabawkowymi są: ■ Toys „R” Us www.toysrus.com ■ FAO Schwartz – sklepy flagowe w Nowym Jorku (przy 767 Fifth Avenue) i w Las Vegas (przy 3500 Las Vegas Blvd South) oraz w domu towarowym Macy’s. TANIE KUPOWANIE Wiele sklepów oferuje zwykłą tanią odzież i tzw. vintage fashion, czyli stare markowe stroje. W poszukiwaniu skarbów i lokalnego kolorytu można wybrać się na targ staroci (flea market) lub lokalny bazar (green market). Wyszukiwarka pchlich targów: www.keysfleamarket.com/fleamarket/index.htm . Tanie sklepy, antykwariaty ze starymi meblami i lumpeksy w okolicy, do której się wybieramy, najłatwiej wyszukać na Google.maps, wpisując nazwę miasta i hasła: thrift shops, vintage stores, antique markets lub podobne. Ponoć najlepszy targ w Stanach Zjednoczonych, reklamowany jako „prawdziwie europejski”, znajduje się w Seattle. www.fremontmarket.com CIEKAWE WWW ■ http://maps.google.com – przydatne narzędzie do wyszukiwania sklepów ■ http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_shopping_malls_in_the_United_States – centra handlowe w podziale na poszczególne stany ■ http://nymag.com/shopping – przewodnik po zakupach w Nowym Jorku ■ www.thebudgetfashionista.com – forum o tanich zakupach i modzie, ponadto lista aktualnych wyprzedaży ■ www.yelp.com – rewelacyjny serwis z recenzjami sklepów, restauracji, hoteli, klubów nocnych (wyszukiwarka według kategorii lub miast) ■ http://newyorkdailyphoto.blogspot.com – świetny blog ze zdjęciami nieznanych atrakcji Nowego Jorku, w tym ciekawe sklepy ■ www.thethriftshopper.com – wyszukiwarka tanich sklepów typu thrift shop prowadzonych m.in. przez organizacje charytatywne ■ www.craigslist.com – amerykańska giełda ogłoszeń i forum, również o zakupach ■ www.collegefashion.net/shopping/top-10-best-stores-for-fashion-on-a-budget – ranking sklepów odzieżowych w rozsądnych cenach. ODWIEDŹ KONIECZNIE: ■ The Annex Antique Fair and Flea Market New York (125 W. & 18th St. Nowy Jork) – rewelacyjny bazar i targ staroci ■ Kramersbooks and Afterwords Café –(1517 Connecticut Ave., Waszyngton D.C.) świetnie zaopatrzona księgarnia i dobra restauracja w jednym. www.kramers.com ■ Mall of America (Bloomington w stanie Minessota) – ponoć największe i najbardziej znane centrum handlowe w Stanach – mieści nawet wesołe miasteczko i kaplicę ślubną. www.mallofamerica.com ■ Amoeba Music (1855 Haight Street, San Francisco) – zdaniem The Rolling Stones najlepszy sklep muzyczny na świecie. www.amoeba.com ■ Sklepiki przy muzeach, np. MOMA, The Metropolitan Museum w Nowym Jorku czy Art Institute w Chicago – mnóstwo książek (i gadżetów) o sztuce i nie tylko. ■ Jewlery exchange (15 West 47th Street) NYC – ogromna giełda jubilerska. ■ Tiffany’s & Corp. (róg Fifth Avenue i 57th Street) – legendarny „śniadaniowy” lokal Audrey Hepburn na 5. Alei. ■ Henri Bendel (717 Fifth Avenue) – zakupowa ikona Nowego Jorku, został otwarty w 1895 r. na słynnej 5. Alei, do dziś pozostaje mekką modnych kobiet. ■ New York City Strand (828 Broadway, Nowy Jork) – największy nowojorski antykwariat, oferuje m.in. książki na metry, ciekawe gadżety i torby z motywami literackimi. www.strandbooks.com ■ Astoria Queens – oddalona od głównych szlaków turystycznych dzielnica Nowego Jorku objęta miejskim programem rewitalizacji, mnóstwo ciekawych sklepów i atrakcji. www.centralastoria.org ■ MooShoes (78 Orchard Street, Nowy Jork) – sklep z wegańskimi butami z materiałów pochodzenia niezwierzęcego. www.mooshoes.com ■ Faneuilhall Marketplace – handlowa część starego Bostonu oraz bazar sztuki. www.faneuilhallmarketplace.com ■ Aedes de Venustas – wyjątkowy salon perfumeryjno-drogeryjny z pięknymi wnętrzami. www.aedes.com
Dobry sen w podróży to podstawa. Zaś podstawą dobrego snu może być dobry śpiwór. To, czy śpiwór jest dobry, zależy od wielu czynników, które warto poznać przed udaniem się do sklepu.
ŚPIJ W WORKU Co właściwie znaczy określenie „dobry śpiwór”? To taki, który pozwoli komfortowo spędzić noc, bez szczękania zębami lub oblewania się potem. Ważne jest też, by nie zajmował całego plecaka i nie ważył tyle, co karton konserw. Trzeba wybrać model uszyty z bardzo lekkiej tkaniny, w którym tzw. ocieplina ma dużą sprężystość (dzięki temu łatwo go skompresować – ścisnąć i upchnąć w pokrowcu). Śpiwór dobieramy do temperatury i sytuacji, w jakiej przyjdzie nam spędzać noce w czasie wyprawy. Inny śpiwór zapewni nam komfort na żaglówce na Mazurach, inny w tatrzańskiej kolebie, a jeszcze inny w Himalajach. Na początku trzeba się zdecydować, jaka ocieplina (wypełnienie) będzie najbardziej odpowiednia. ODPORNOŚĆ NA TEMPERATURĘ Alergicy uczuleni na puch nie muszą męczyć się z wyborem. Pozostali powinni rozważyć zalety i wady ociepliny puchowej i sztucznej oraz ustalić, w jakich warunkach atmosferycznych i temperaturze będą używać śpiwora – to bowiem implikuje jego model, a także rodzaj wypełnienia. Przy powyżej +5ºC sprawdzi się śpiwór ze sztucznym wypełnieniem. Gdy temperatura wynosi między +5 a –10ºC, można postawić albo na puch, albo na wypełnienie sztuczne, przy czym trzeba być ostrożnym z wyborem sztucznej ociepliny, jeżeli zamierzamy spać na mrozie. Przy temperaturze poniżej –10ºC zalecane są śpiwory puchowe. Zakres „odporności na temperaturę” śpiworów jest podawany według dwóch norm: ISO lub EN. ISO określa temperaturę ryzyka (minimalną), uśrednioną temperaturę komfortu i temperaturę maksymalnego komfortu. Natomiast norma EN wyznacza temperaturę ryzyka, maksymalną granicę komfortu oraz graniczną temperaturę komfortu dla mężczyzn i kobiet. Tę normę stosują np. firmy The North Face i Marmot. Kupując śpiwór, zawsze bierzemy pod uwagę temperaturę komfortu. Trzeba przy tym pamiętać, że tolerancja zimna zależy od stanu zdrowia, zmęczenia, a nawet stanu psychicznego. Lepiej więc wybrać śpiwór trochę cieplejszy. Ponadto kobiety z reguły gorzej znoszą zimno. Niektóre firmy produkują nawet specjalne damskie modele (np. Rocker Ladies I, II i III Bergsona), które w dolnej części mają więcej ociepliny – okazuje się bowiem, że kobietom szczególnie marzną stopy. SZTUCZNY PUCH Syntetyczne wypełnienia mniej absorbują wilgoć i szybciej wysychają niż puchowe. Jednak włókna poliestrowe mają słabszą zdolność tzw. nadymania się i wiele takich śpiworów – szczególnie tańsze modele ze słabej jakości ocieplinami – szybko „flaczeje” i zmniejsza grubość. Wymagający użytkownicy powinni poszukać śpiworów wypełnionych ociepliną o nazwie Primaloft lub Polarguard. Ten pierwszy rodzaj jest wręcz nazywany sztucznym puchem ze względu na bardzo dobre właściwości izolacyjne. Jego włókna mają wodoodporne pokrycie, dzięki czemu bardzo wolno wchłaniają wodę. Primaloft utrzymuje ciepło nawet wtedy, gdy śpiwór zmoknie, dlatego jest polecany żeglarzom, kajakarzom i wszystkim miłośnikom sportów wodnych (np. model Pounder i Pounder Plus firmy Marmot). Natomiast wypełnienie Polarguard – ze skręconymi włóknami – jest wyjątkowo sprężyste. Dzięki niemu śpiwór bardzo dobrze „nadyma się”, a to z kolei zwiększa komfort użytkownika. W śpiworze „grzeje” bowiem powietrze uwięzione w materiale wypełniającym (dokładniej – izoluje, czyli zabezpiecza przed ucieczką ciepło wytworzone przez nasze ciało). Można zaryzykować zastosowanie śpiwora z ociepliną Polarguard nawet w temperaturach do –10ºC (np. model Dark Star firmy The North Face). ZDOLNOŚĆ DO „NADYMANIA SIĘ” Żadne sztuczne włókno nie przebije właściwości izolacyjnych prawdziwego puchu. W śpiworach stosuje się przesortowany mechanicznie i uprany puch z kaczek i gęsi (czasem również mieszanki). Największe znaczenie ma przy tym jego jakość – określana przez sprężystość, czyli zdolność do „nadymania się”. Wyraża się ją w calach sześciennych (cui), mierzy przez sprasowanie próbki jednej uncji puchu (czyli ok. 30 g) w cylindrze pomiarowym przez 24 godziny, a następnie porównuje się z objętością po rozprężeniu. Rozprężenie powyżej 650 cali sześciennych jest uznawane za dobry wynik (śpiwory mające oznaczenia cui >650 można więc kupować bez obaw). Porównując parametry śpiworów puchowych, zawsze należy zwracać uwagę na ten wskaźnik, bo od niego zależy wielkość śpiwora po złożeniu i jego waga. Najlepszą sprężystość (860 cui) uzyskał jak na razie puch gęsi. Stosuje go m.in. firma Yeti – od najcieńszych modeli, np. Feather 200, do wyprawowych, np. Icberg 1100. Naturalny puch ma również swoje wady – wchłania wilgoć, przez co obniża się jego zdolność zatrzymywania ciepła, i bardzo długo schnie w porównaniu ze sztucznymi włóknami. Dlatego niewskazane jest używanie śpiworów puchowych w warunkach permanentnej dużej wilgotności, np. w tropikach, pod żaglami lub w jaskiniach – tam lepiej sprawdzą się sztuczne wypełnienia (firma Małachowski ma nawet w swojej ofercie „jaskiniowy” model śpiwora – Cave Tourist). WAGA KOMÓR Maksymalne rozprężanie puchu jest możliwe, gdy materiał z wierzchniej warstwy śpiwora jest inaczej skrojony niż z warstwy wewnętrznej – na część zewnętrzną potrzeba więcej tkaniny niż na część wewnętrzną. Dzięki takiemu rozwiązaniu śpiwór lepiej opatula użytkownika, a przez to lepiej izoluje. W śpiworach puchowych liczy się także kształt i rozłożenie komór wypełnionych puchem. Im więcej komór, tym puch mniej się przemieszcza w śpiworze, a w razie rozdarcia – ucieka tylko z rozerwanej komory. Od kształtu i rozmieszczenia przegród między komorami zależy grubość śpiwora. Najbardziej popularny jest układ komór o przekroju prostokątnym (typ H). Komory mogą też mieć przekrój trójkątny (typ V zastosowany np. w modelu Lhotse Robertsa) czy trapezowy (Z) – jak w modelu Makalu firmy Robert’s czy Mysterious Traveller 500 firmy Cumulus. Niektórzy producenci śpiworów puchowych podają w opisie produktu informację o liczbie, kształcie i ułożeniu komór. GĘSTOŚĆ POKRYCIA Zarówno w śpiworach puchowych, jak i syntetycznych na pokrycie z reguły stosuje się gęstą tkaninę nylonową. Gęstość tkaniny zewnętrznej jest niezmiernie ważna, gdyż przez zbyt rzadko tkany materiał ocieplina wydostaje się na zewnątrz – co się często zdarza w tańszych śpiworach. W droższych modelach pokrycie jest szyte z cienkich i bardzo lekkich (40g/m²) tkanin oddychających – dzięki temu para wodna powstająca w wyniku pocenia przenika na zewnątrz i nie kondensuje się w komorach. Najlepsze opinie wśród tkanin ma Pertex Quantum. Niektórzy producenci w popularnych, tanich modelach stosują wewnątrz śpiwora zwykłą flanelę (np. Bear 250 firmy Campus) ewentualnie bawełniany kołnierz (model Camper I firmy Bergson) – miłe w dotyku, ale w razie zmoknięcia trudne do wysuszenia przy kiepskiej pogodzie. MUMIA CZY PROSTOKĄT Wielkość śpiwora, tak jak ubrań, dobiera się do naszych rozmiarów. Nie może być za duży, bo – co bardzo ważne – nie spełni swojej funkcji! Pamię-tajmy, że to nie śpiwór nas „grzeje”, tylko my ogrzewamy wokół siebie powietrze zamknięte śpiworem. To dlatego dla dzieci szyte są specjalnie małe modele (np. Kid 300 firmy Campus). Kształt (mumia lub prostokąt) dobiera się w zależności od przeznaczenia. Mumia lepiej odzwierciedla formę ciała i tym samym lepiej izoluje od zimna. Większość śpiworów, nawet tych przeznaczonych do spania latem, ma zatem kształt mumii. Prostokątne modele, które można rozpiąć i używać jak kołdrę, sprawdzą się raczej pod dachem, w ocieplanych pomieszczeniach. Wszystkie lepsze śpiwory są zaopatrzone w dodatki typu kołnierz zapinany na rzepy (wewnętrzna „rura” okalająca szyję użytkownika), ściągacze kołnierza i listwy ocieplające zamek – wszystkie zdecydowanie poprawiają komfort termiczny (np. śpiwory puchowe firmy Robert’s czy Hi Mountain). Ponadto listwy, dzięki usztywnieniu, zabezpieczają przed wcinaniem się materiału w zamek. Długość zamka błyskawicznego zależy od przeznaczenia śpiwora. Modele używane w niskich temperaturach mają krótki zamek w górnej części, natomiast w mniej wyczynowych zamek rozpina się na całej długości śpiwora. CENA SPOKOJNEGO SNU Dobry śpiwór nie jest tani – to wydatek przynajmniej 300 zł. Za puch trzeba zapłacić więcej niż za sztuczne wypełnienie – najtańszy śpiwór puchowy znanej firmy kosztuje ok. 400 zł. Ceny modeli dla bardziej wymagających wahają się w granicach do 600 do 1 400 zł. Można również uszyć śpiwór na indywidualne zamówienie (np. wersja „gold” Yeti Igloo 1500 kosztuje ok. 2 500 zł). W Polsce dostępne są m.in. śpiwory takich firm, jak: Alpinus, Bergson, Campus, Cumulus, Hannah, Hi Mountain, Lafuma, Małachowski, The North Face, Pajak, Roberts, Yeti. Nie trzeba chyba tłumaczyć, że kupowanie w hipermarketach śpiworów typu „no name” mija się z celem. KOMFORT W EKSTREMALNYCH WARUNKACH W śpiworach przeznaczonych do spania w ekstremalnie niskich temperaturach komfort może być ustalony w przedziale temperatury nawet –30 do –45°C (np. model Igloo 1500 Yeti) czy –38 do –45°C (Everest 1300 LW firmy Robert’s). W tak wyczynowych śpiworach stosowana jest inna konstrukcja komór niż w zwykłych „workach do spania” – szyte są w nich dwie warstwy komór o przekrojach prostokątnych, przesuniętych wobec siebie o połowę szerokości (nie ma „przeszycia na wylot”) – tak jest np. w modelu Everest Robertsa. ZDANIEM EKSPERTA: Artur Hajzer - himalaista Najlepszym workiem, w którym zdarzyło mi się spać w New Delhi (+32°C w nocy, pora monsunowa, wilgoć), był śpiwór jedwabny, popularny na Zachodzie, ale w Polsce raczej trudno osiągalny i nietani. „Silk sleeping bag” to po prostu worek z pojedynczej warstwy czystego jedwabiu, który zapewnia dobrą wentylację i szybko wysycha. To jedyny śpiwór, w którym można się wówczas wyspać w upalne noce. W najbardziej surowych warunkach klimatycznych – np. podczas himalajskiej zimy i polarnych mrozów, kiedy trzeba przetrwać wiele nocy w zalodzonym i targanym huraganami namiocie – cena nie liczy się zupełnie. Decydują walory izotermiczne, waga (nieść trzeba samemu), odporność na wilgoć, łatwość w operowaniu dodatkami (zamki, ściągacze). Nie można się godzić na żadne kompromisy. Żeby zasnąć na dużych wysokościach i w miarę się wyspać w temperaturze – 40°C, trudno „zejść” z wagą śpiwora poniżej 2,2 kg (1,35 kg puchu). Moim zdaniem tyle maksymalnie można przeznaczyć na niego w plecaku. Nie warto eksperymentować ze śpiworem o wadze np. 2 kg – sen w nim będzie raczej płytką drzemką. Puch gęsi pozostaje bezkonkurencyjny, wygrywa nawet z najbardziej wymyślnymi syntetykami. Dzięki nowoczesnej obróbce otrzymuje się puch tzw. 99/1 (stosunek puchu do pierza), który osiąga niebywałą sprężystość. Materiałem pokryciowym winna być tkanina niezwykle lekka, wodoodporna, oddychająca – Pertex Quantum (lub Pertex Endurance). W tak wyczynowych śpiworach zamek musi chodzić jak szwajcarski zegarek, inaczej śpiwór stanie się naszym znienawidzonym wrogiem. Podobnie ze sznurkami i stoperami ściągającymi śpiwór wokół szyi i kaptur wokół głowy. Śpiwora o opisanych wyżej cechach używałem w tym roku podczas zimowej wyprawy na Nanga Parbat. Z czystym sumieniem polecam!
Milczące, spowite w czadory piękności o tajemniczych spojrzeniach; fajki wodne o słodko-ostrej woni; bazary – labirynty zatłoczonych pasaży; imponujące zabytki sprzed wielu wieków – wszystko to razem tworzy niezwykły, bajkowy świat Syrii.
Bywają miasta, które mają swój zapach. Kopenhaga w Danii pachnie kawą, Al-Hammamat w Tunezji – jaśminem i świeżo pieczonymi bagietkami, a Damaszek w Syrii słodko-mdłą gotowaną kukurydzą. Poczułam ją, gdy tylko wysiadłam nocą z autobusu na ruchliwą ulicę tego pięknego miasta. Samochody, raczej wiekowe, ścigały się z wyładowanymi po brzegi wozami ciągniętymi przez uodpornione na nieustający dźwięk klaksonu osły. Gdzieniegdzie na trzeciego wyprzedzali się kierowcy motorynek. Poprzyczepiane do ich siodełek kartonowe pudła majtały się niebezpiecznie na wszystkie strony. Tłumy przechodniów, przede wszystkim mężczyzn i chłopców, choć trafiały się wśród nich postacie zasłoniętych od stóp do głów kobiet. Wszyscy gdzieś podążali, ale niespiesznie, powoli, jakby wyszli na wieczorny spacerek. Była późna noc, a tu życie dopiero się zaczynało. W centrum Damaszku każda uliczka należy do innego cechu. Na jednej są same warsztaty obuwnicze, na innej – sklepy z tkaninami o niesamowitych barwach i wzorach. Tiule, kaszmiry, jedwabie, aksamity, tafty i muśliny zachwycają różnorodnością. Gdy tylko człowiek tu trafi, sprzedawcy zarzucają mu zwoje materiałów na ramiona. Gdzie indziej przed zaskoczonym turystą rozwijają się ręcznie tkane dywany. „Kup, kup, u mnie tanio, prawie za bezcen oddam. Kup, co się zastanawiasz? Za drogo? Dogadamy się!” Ja jednak najbardziej upodobałam sobie uliczkę łakoci i smakołyków. Z każdej wystawy nęciły mnie piramidy cukierków, kandyzowanych owoców, bloków chałwy, rozmaitych orzechów w karmelu i moje ukochane, pachnące i posypane cukrem pudrem rachatłukum w ponad 10 smakach. W prymitywnej ulicznej lodziarni mężczyzna o ogromnych dłoniach z uwielbieniem i delikatnością rozcierał laski wanilii, wydobywając z nich pieszczący nozdrza intensywny zapach. Uliczki rzemieślników to jednak dopiero przedsmak prawdziwego zakupowego szaleństwa, jakie obiecuje olbrzymi suk, czyli bazar, przyklejony do murów starego miasta. Najmilej zakupy robi się u jubilerów. Naszyjniki, kolczyki, kolie i diademy mienią się niesamowitymi kolorami. Przy gęstej jak smoła, pachnącej kardamonem kawie lub słodkiej, miętowej herbacie ustala się detale. Kolor złota, wagę, kamienie, no i oczywiście cenę upatrzonego cacuszka. Dużej przyjemności dostarczają też sklepy z antykami. Czasem w dzbanach po brzegi wypełnionych starociami można znaleźć prawdziwe rarytasy: sztylety, tabakiery, bransolety. Przechodniów kuszą stare lampy, rzeźbione stoliki i miedziane klatki dla ptaków. Najbardziej jednak zdumiały mnie ekskluzywne butiki z damską odzieżą i koronkową bielizną, której nie powstydziłyby się sklepy Paryża czy Mediolanu. Patrząc na mijające mnie kobiety zakryte czadorami, zaczęłam się zastana- wiać, po co im te stroje i prowokująca bielizna. Odpowiedź jest prosta i udzielono mi jej z nieskrywanym zdumieniem moją europejską głupotą. Stroje nie są dla tych, które je noszą i nie mają służyć ukazaniu ich piękna na ulicy. Zarówno stroje, jak i bielizna są dla mężów i mają cieszyć tylko ich oczy. W wąskich uliczkach starego miasta można czuć się bezpiecznie. Ludzie są życzliwi i przyjaźni, a liczne kawiarnie i restauracje szeroko otwartymi bramami zapraszają do środka. O wolny stolik trzeba się jednak mocno starać, gdyż w większości kafejek panuje tłok. Prawie każda ma ogród, a raczej przerobione podwórko, w którym ciemnogranatowe, rozgwieżdżone niebo wisi nad głowami. To raj na ziemi ukryty w walących się murach wiekowych kamienic. Kwiaty, drzewa, często fontanny, małe lampiony i świece to najczęstszy wystrój takiego ziemskiego edenu. Tubylcy, w większości mężczyźni, oddają się tu miejscowym przyjemnościom. Palą fajki wodne, których zróżnicowany tytoń daje niesamowitą, słodko-ostrą woń. Grają w karty i warcaby, groźnie przy tym krzycząc i gestykulując. Trzeba spróbować jednej z miejscowych herbat, mocnych i słodkich, lub, jeśli ktoś lubi, kawy. Odważniejsi mogą skusić się na napoje ze zsiadłego koziego mleka. W bar-dziej ekskluzywnych lokalach z klimatyzacją można trafić na występy derwiszy wykonujących hipnotyzujący taniec. Spacerując po starym mieście, mijając milczące, spowite w czadory piękności o tajemniczych spojrzeniach, można dojść do przekonania, że Damaszek to niezwykłe i bajkowe miejsce. Tak naprawdę jednak miasto to ma dwa oblicza. Pierwsze z nich poznaje się nocą. Niesamowity klimat wąskich uliczek, tajemniczych zarysów starych domów, ogrodów tonących w blasku świec, ludzi załatwiających interesy i bawiących się w kawiarniach oraz handlarzy krzykiem zachwalających towar. Druga twarz widoczna jest za dnia. Ulice okazują się brudne, domy straszą obskurnymi fasadami. Kawiarnie są puste, a stare miasto zdobywane przez turystów z całego świata. Podziwiają oni m.in. niezwykle piękny meczet Umajjadów, zbudowany w 705 r. na miejscu starożytnych świątyń i chrześcijańskiej katedry. Zwiedza się go na bo- saka, a kobiety dodatkowo są zobowiązane do założenia specjalnych długich płaszczy z kapturami. Posadzka na dziedzińcu parzy w stopy, ale w środku panuje półmrok i przyjemny chłód, a podłogi przykryte są dywanami. Nikogo nie dziwi drzemiący w kącie mężczyzna lub uczący się młodzik. Do meczetu bowiem może przyjść każdy, nie tylko po to, aby się pomodlić. 140 km na południe od Damaszku leży Busra asz-Szam ze wspaniałą cytadelą, będącą tak naprawdę rzymskim amfiteatrem zamienionym w twierdzę. Jest to doskonale zachowany zabytek, którego najstarsze fortyfikacje wzniesiono jeszcze za czasów Umajjadów. Niedaleko znajduje się główna ulica starego miasta z Bramą Wiatru i Bramą Latarni. Miejscem magicznym w Syrii jest Malula – miasteczko przyklejone tarasowo do zbocza góry. Z daleka wygląda nie-zwykle malowniczo, bo dachy jednych domów stanowią jednocześnie podstawę innych. Miasteczko powstało za czasów aramejskich. Za panowania Rzymian zmieniło nazwę na Seliocopolis, a w okresie Bizancjum stało się ważnym ośrodkiem religijnym. To właśnie tu usłyszymy jeden z najpiękniej brzmiących i dawno już zapomnianych języków świata. Chodzi o staroaramejski, dominujący na całym Bliskim Wschodzie od I do VII w. naszej ery. Jest to język, którym ze swoimi uczniami porozumiewał się Chrystus. Z chrześcijaństwem wiąże się też Krak des Chevaliers – twierdza, która nigdy nie została zdobyta, a po upadku Jerozolimy stanowiła ostatnie schronienie krzyżowców. Pierwsze budynki zostały tu wzniesione w 1031 r., ale lekki kształt to efekt pracy mnichów-rycerzy, którzy przebudowali zamek w XII w. Składa się on z dwóch części: zewnętrznych murów z 13 wieżami i główną bramą oraz murów wewnętrznych, z właściwym zamkiem na skalnej platformie. Ciekawym miejscem w Syrii są ruiny kościoła św. Szymona zwanego Słupnikiem. Był to niewątpliwie jeden z najoryginalniejszych pierwszych chrześcijan szerzących Słowo Boże. Przez 36 lat mieszkał na słupie, wokół którego była poręcz, a sam Szymon miał na szyi żelazną obręcz z łańcuchem chroniącym go przed ewentualnym upadkiem podczas snu. Dwa razy w tygodniu pustelnik odprawiał mszę, naturalnie siedząc na słupie. Po jego śmierci w 459 r. w tym miejscu zbudowano kościół. W zdecydowanie złym stanie znajdują się ruiny Ugaritu – obecnie Ras Szamra. Niegdyś było to najważniejsze miasto na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Od XVI do XIII w. p.n.e. jego mieszkańcy handlowali z Egiptem, Cyprem, Mezopotamią. To właśnie tu powstało pismo ugaryckie, najstarszy znany alfabet, przejęty później przez Greków i Rzymian. W chwili obecnej wśród ruin zarośniętych trawą przechadzają się kury i kozy. Turyści, jak bociany, kroczą wśród zarośli, wypatrując śladów starożytnego świata. Halab lub, jak kto woli, Aleppo, to drugie co do wielkości miasto w Syrii. Na dokładne jego zwiedzenie potrzeba paru dni. To miejsce cudowne, piękne, tajemnicze i urzekające zarówno w dzień, jak i w nocy. Ulice są szerokie, wysadzane drzewami; kawiarnie i restauracje przyciągają turystów wyśmienitą kuchnią i orientalnym wystrojem, a w parkach z ogromnych fontann tryska woda, chłodząc zmęczonych słońcem przechodniów. W Aleppo na starówce znajdują się ogromne kryte bazary. Labirynty zatłoczonych pasaży, niektóre pochodzące jeszcze z XIII w., zajmują kilka hektarów, a pod ich kamiennym sklepieniem funkcjonuje specyficzny świat. W takim miejscu człowiek traci nie tylko poczucie czasu, ale i zmysł orientacji w terenie. Najlepszym natomiast punktem orientacyjnym w centrum Aleppo jest stojąca na środku głównego placu ogromna cytadela. Prowadzi do niej most wiszący nad 20-metrową fosą. Mnie urzekł widok z murów na panoramę miasta. Podobnie jak Damaszek, Aleppo budzi się do życia nocą. Kawiarnie i restauracje rozbrzmiewają gwarem rozmów, a kelnerzy uwijają się, roznosząc na wielkich tacach parujące dania. Kuchnia syryjska jest typową kuchnią bliskowschodnią, w której krzyżują się wpływy tureckie i arabskie. Obok kebabu i chleba pita popularne są różnego rodzaju arabskie pasty z papryką, oliwkami, czosnkiem czy ciecierzycą. Wszystkie ostro przyprawione, a więc szalenie aromatyczne. Syryjska pustynia to nie piasek, ale głównie skalne równiny. W poświacie księżyca przypominają bardziej kosmiczny niż ziemski krajobraz. Wszystkie drogi zmierzające przez tę pustynię prowadzą do klejnotu Syrii: Palmyry. To ruiny starożytnego miasta z II wieku n.e., które słynęło niegdyś z monumentalnych budowli. W 744 r. zostało jednak zburzone przez Arabów. Wykopaliska archeologiczne, które odkrywają wspaniałe zabytki, zajmują ponad 50 ha. Palmyra usytuowana jest w oazie Tadmur, która przypomina trochę scenerię do filmu o kowbojach: szpaler sklepów po obu stronach głównej, piaszczystej drogi, chodniki zbite z desek. Jakże jednak to trochę prymitywne skojarzenie nie pasuje do pełnego powagi, piękna i potęgi widoku, jaki jawi się turystom o wschodzie słońca. Widzimy na horyzoncie niewielkie skały, a przed nimi skąpane w pomarańczowej poświacie, imponujące ruiny pałaców, świątyń i grobowców. Elegancko przybrane wielbłądy przechadzają się niespiesznie wśród starożytnych ruin, a gorące powietrze odbija się od złocistego piasku. Kobiety Bliskiego Wschodu Piękności o ogromnych wyrazistych oczach, zasłonięte od stóp do głów. Tajemnicze, niedostępne i całko-wicie zależne od woli ojców, mężów, synów czy braci. W oczach kobiet Zachodu zastraszone, zniewolone, potrzebujące pomocy. W oczach większości mężczyzn – ideał żony. Jaka jest prawda o kobietach islamu? Fatima ma 25 lat, długie, kręcone, kasztanowe włosy, migdałowe oczy i promienny uśmiech. W białej koszulce i dżinsach wygląda jak nastolatka. Zamawia wino, a kelner zapala jej papierosa. Może pić i palić, bo jest z dala od bliskich. Patrzę na nią z nie-dowierzaniem. Ostatnim razem widziałam ją szczelnie okrytą czadorem. Fatima zaręczyła się, gdy miała 17 lat. Zaręczyny w świecie muzułmańskim to rytuał, gra pozorów i gestów. Mężczyzna widzi gdzieś dziewczynę i dochodzi do wniosku, że mogłaby zostać jego żoną. Obserwuje ją z ukrycia, wie o niej wszystko, tak samo zresztą, jak i o całej jej rodzinie. Ona o nim nie wie nic. Gdy chętny do ożenku jest pewny, że to odpowiednia wybranka, prosi swoją matkę, by porozmawiała z matką dziewczyny. Rozpoczynają się podchody. Pierwsza wizyta to krótka kawa, podczas której matki poznają się i zostaje wyjawiony cel odwiedzin. Gdy gość wychodzi, matka udaje się na rozmowę z mężem. Jeśli głowa rodziny wyrazi zainteresowanie, dochodzi do oficjalnej wizyty. Do rodzinnego domu dziewczyny przybywa konkurent wraz z całą swoją rodziną. W tym spotkaniu po raz pierwszy bierze udział przyszła narzeczona. Dziewczyna, bacznie obserwowana, siedzi skromnie, nie odzywa się niepytana, nalewa kawę lub częstuje przybyłych łakociami. Gdy goście opuszczą dom, dziewczyna proszona jest na rozmowę. Do niczego się jej nie zmusza, ale daje do zrozumienia, że powinna wyjść za mąż. – Jak można zdecydować o przyszłym życiu z mężczyzną, którego widziało się raz? Jak można mu zaufać? Nigdy wcześniej nie rozmawiałam z moim adoratorem – wspomina Fatima. Informacje na temat przyszłego męża zdobywa cała rodzina dziewczyny. Czy jest dobrym złowiekiem? Czy on i jego bliscy nie mają niczego kompromitującego na sumieniu? Ile zarabia? Dziewczyna na podjęcie decyzji ma ok. pięciu tygodni. – Zgodziłam się. Uznałam, że z jednym mężczyzną będzie mi się prościej żyło niż z całą rodziną. Poza tym nie był taki stary. Miał 25 lat. Gdy dziewczyna się zgodzi, jej ojciec zaprasza na kawę ojca narzeczonego i ustalane są warunki kontraktu ślubnego. To ważna chwila, gdyż można w nim zapisać np., że przyszły mąż zobowiązuje się do nieposiadania innych żon, dzieci w przypadku rozwodu zostaną z matką, a wysokość mahru, czyli daru ślubnego ofiarowanego kobiecie przez przyszłego małżonka, wynosi tyle i tyle. W rozmowach bierze udział cała rodzina. Główna zainteresowana nie może się odzywać. – Na cenę wpływa bardzo dużo czynników. Najważniejszy to oczywiście dziewictwo. Im dziewczyna jest młodsza, tym większa pewność, że jest czysta. Po dobiciu targu odbywają się oficjalne zaręczyny. Cała utargowana suma przeznaczona zostaje na kupno ubrań, butów i innych rzeczy potrzebnych młodej mężatce. Kobieta przychodząca do mężczyzny nie może mieć niczego z poprzedniego domu – opowiada Fatima. Dopiero po oficjalnych zaręczynach młodzi mają czas, by się poznać. Zawsze jednak znajdują się pod baczną obserwacją starszych. Na samotne spacery wybierają się dookoła domu, z którego obserwują ich rodzice, a najbardziej intymny gest to trzymanie się za ręce. – W Egipcie zaręczyny trwają nawet 10 lat, gdyż narzeczony musi mieć czas, by uzbierać potrzebną sumę na małżeństwo. W krajach zachodnich pomaga mu cała rodzina. Gdy rok temu żenił się mój brat, musiałam wziąć pożyczkę z banku, aby się dołożyć. Zarówno za przyjęcie zaręczynowe, jak i weselne płaci pan młody. – Na ślubie mojej kuzynki w Syrii cała zabawa trwała 6 dni, począwszy od wieczoru henny, kiedy to maluje się jedną rękę panny młodej, a skończywszy na uroczystym przejściu do domu pana młodego. Wiesz, że dziewczyna zostaje obwiązana czerwoną wstążką i przekazana swemu przyszłemu mężowi niczym podarek? Moje przyjęcia robione były na wzór europejski. Obydwa, zarówno zaręczynowe, jak i weselne, trwały po 3 dni. Były ciasta, ciasteczka, kawa, herbata i soki. Zero alkoholu. 200-300 gości, muzyka na żywo, kamerzysta i fotograf. Na imprezę weselną goście przynoszą w prezencie plastikowe kwiatki, a najbliższa rodzina zasypuje nowożeńców złotem. Koszty, jakie ponosi pan młody, nie kończą się z dniem ślubu. Młody małżonek musi zapewnić oblubienicy wygodne i dobrze wyposażone mieszkanie z nowymi meblami. – Moje mieszkanie było ogromne. Duży salon, kilka pokoi, skórzane meble. Wszystko to kosztowało ogromne pieniądze, a ja z dnia na dzień byłam coraz bardziej nieszczęśliwa. Po ślubie najważniejsza jest noc. Pan młody sprawdza, czy „inwestycja” była właściwa. Jeśli okaże się, że panna młoda nie jest dziewicą, małżeństwo uznaje się za nieważne, a młoda oblubienica okrywa hańbą siebie i całą rodzinę. Urodzenie syna daje kobiecie szczególną pozycję w domu, a mężczyźnie poważanie w społeczności. Koleżanka Fatimy za urodzenie synka dostała złotą bransoletę, zaś za córkę – czekoladki. Rozwód z prawnego punktu widzenia jest bardzo łatwy. Wystarczy, że mężczyzna trzykrotnie wyrazi takie życzenie. Koran jednak uważa rozwód za najgorszą z dozwolonych rzeczy i może do niego dojść tylko w ostateczności. Jeśli to mężczyzna zdecyduje się na odejście, wypłaca żonie cały mahr; jeśli kobieta – musi oddać mahr opuszczanemu mężowi. Kobiety zajmują się przede wszystkim wychowywaniem dzieci i gotowaniem. Nie mają wielu rozrywek, a jeśli chcą się spotkać i poplotkować, mogą to zrobić wyłącznie w gronie rodzinnym. Obowiązkiem mężczyzny jest obdarzanie żony szacunkiem i traktowanie jej w sposób łagodny. Kary cielesne w stosunku do żony są dopuszczalne, ale jako forma ostateczna. Zastrzega się nawet, że mężczyzna nie powinien bić żony na tyle mocno, by miała ślady na ciele. W chwili obecnej w większości krajów arabskich nastąpiły zmiany. Część kobiet pracuje zawodowo i prowadzi dom, część jest wierna staremu stylowi życia. Zaczynają powstawać organizacje kobiece – jak np. Generalna Unia Kobiet Syryjskich czy jordańskie Kobiece Stowarzyszenie Solidarności. Ich członkinie walczą o równość płci, prowadzą kampanie przeciwko przemocy wobec kobiet. Arabskie feministki odnoszą się jednak sceptycznie do idei zachodnich. Uważają, że nie ma w nich miejsca na małżeństwo i macierzyństwo, a kobieta stanowi tylko obiekt seksualny. Islamskie feministki chcą natomiast czerpać korzyści z powrotu do źródeł islamu, żądają szacunku dla kobiet, dostępu do edukacji, a zarazem możliwości godnego bycia matką, żoną czy wdową. I wbrew temu, co nam się wydaje, hidżab dla wielu młodych kobiet arabskich jest symbolem powrotu do korzeni. Dzięki niemu kobieta może stać się obserwatorem, nie będąc jednocześnie obserwowaną. NO TO W DROGĘ – SYRIA Samolotem bilet w dwie strony od 1500 zł, z przesiadką w Amsterdamie lub Mediolanie. www.klm.com; wwww.alitalia.com • Wizy pobytowe załatwia się w ambasadzie Syrii w Warszawie, ważne trzy (28 USD) lub sześć miesięcy (47 USD) od daty wydania na pobyt do 15 dni, pobyt dłuższy musi być zarejestrowany w regionalnym Biurze ds. Cudzoziemców. Więcej: www.syrian-embassy.com Przed przekroczeniem granicy należy się upewnić, czy w paszporcie nie widnieją wizy, pieczątki bądź inne wpisy wiążące się z Izraelem – można zostać zawróconym z granicy. Przy wyjeździe pobierana jest opłata w wys. 220 SYP (1 funt syryjski 1 SYP = 0,06 zł). W zasadzie tylko autobus, warunki komfortowe i tanio (bilet na trasie 300 km kosztuje ok. 340 SYP), w miastach równie tanie taksówki. • Damaszek: Al Amer Hotel, średniej klasy, dwójka ze śniadaniem od 58 USD. www.alamerhotel.com • Aleppo: Baron Hotel, Sharia al-Baron, Aleppo, od 30 USD za pokój ze śniadaniem, najsłynniejszy hotel w Syrii, utrzymany w atmosferze dwudziestolecia międzywojennego, mieszkali tu Charles Lindbergh, T. Roosevelt, Agatha Christie rozpoczęła tu pisanie swej powieści „Morderstwo w Orient Ekspresie”. • Palmyra: Villa Palmyra, w centrum miasta, od 42 USD pokój z klimatyzacją.