Zakopane poza szlakiem. 6 miejsc, w których wciąż bije serce Tatr
Pod Giewontem wciąż można odnaleźć ciszę, zapach starego drewna i magię, której nie przykrył komercyjny blichtr. Zapomnij o tłumach na Krupówkach – zabierzemy Cię w podróż po miejscach, gdzie historia Tatr spotyka się z autentyczną kulturą i dziką naturą. Odkryj zakątki, które definiują duszę polskiej stolicy Tatr na nowo.
Spis treści: Willa Oksza: Tam, gdzie narodził się „pępek świata” Kaplica na Jaszczurówce: Manifestacja tatrzańskiej duchowości Cmentarz na Pęksowym Brzyzku: Ogród pamięci i rzeźby Chałupa Gąsieniców Sobczaków: Skansen ukryty w mieście Kumoterki: Śnieżna Formuła 1 w góralskim wydaniu Resort Sośnica: Modernizm z widokiem na Giewont Gdy większość turystów tłoczy się na Krupówkach, w bocznych uliczkach Zakopanego i na okolicznych polanach toczy się inne życie. To świat pachnący starym drewnem, wypełniony rżeniem koni na mrozie i ciszą muzealnych sal, w których rodziła się polska nowoczesność. Odkrywamy Zakopane dla koneserów – od zapomnianych willi, przez szalone wyścigi na śniegu, aż po architektoniczny modernizm w najlepszym wydaniu. Willa Oksza: Tam, gdzie narodził się „pępek świata” Większość odwiedzających Zakopane kieruje kroki do Willi Koliba, tymczasem to Willa Oksza przy ulicy Zamoyskiego skrywa najbardziej intrygujące opowieści o bohemie artystycznej przełomu wieków. Zaprojektowana przez Stanisława Witkiewicza, jest trzecim w historii budynkiem wzniesionym w stylu zakopiańskim, ale to jej wnętrza skrywają prawdziwy skarb – Galerię Sztuki XX wieku. To właśnie tutaj możemy zrozumieć, dlaczego Zakopane stało się magnesem dla największych umysłów epoki. W surowych, drewnianych ścianach eksponowane są dzieła Witkacego, Stryjeńskiej czy Skoczylasa. Oksza to nie tylko muzeum; to portal do czasów, gdy pod Tatrami eksperymentowano z formą, kolorem i... substancjami psychoaktywnymi, tworząc podwaliny pod polską sztukę nowoczesną. Spacerując po skrzypiących podłogach, warto zwrócić uwagę na detale snycerskie – motywy wschodzącego słońca i sosręby, które Witkiewicz podniósł z rangi wiejskiej snycerki do poziomu sztuki narodowej. Kaplica na Jaszczurówce: Manifestacja tatrzańskiej duchowości Choć jest znana, często bywa traktowana jedynie jako szybki przystanek w drodze do Morskiego Oka. To błąd. Kaplica Najświętszego Serca Jezusa na Jaszczurówce to architektoniczny majstersztyk, który najlepiej kontemplować wczesnym rankiem, gdy pierwsze promienie słońca przebijają się przez wysokie smreki, rzucając cień na modrzewiowe ściany. Wzniesiona bez użycia ani jednego gwoździa (według tradycyjnych technik ciesielskich), kaplica jest hołdem dla tatrzańskiej przyrody. Jej wnętrze, skromne i wyniosłe jednocześnie, zdobią witraże zaprojektowane przez samego Witkiewicza, przedstawiające Matkę Boską Częstochowską i Ostrobramską na tle herbów Polski i Litwy. Co ciekawe, kaplica stoi na skraju wywierzyska Jaszczurówka, które zawdzięcza swoją nazwę występującym tu niegdyś salamandrom plamistym, nazywanym przez górali „jaszczurami”. To miejsce to punkt styku sacrum z dziką naturą regla dolnego. Cmentarz na Pęksowym Brzyzku: Ogród pamięci i rzeźby To nie jest zwykła nekropolia. Pęksowy Brzyzek to raczej galeria sztuki pod gołym niebem i panteon tatrzańskich herosów. Każdy nagrobek jest tu osobną opowieścią – od surowych krzyży z kutego żelaza, po rzeźbione w drewnie kapliczki autorstwa Władysława Hasiora czy Antoniego Rząsy. Odszukanie grobu Kornela Makuszyńskiego, Kazimierza Przerwy-Tetmajera czy Tytusa Chałubińskiego to lekcja historii polskiej kultury, ale warto też przyjrzeć się grobom bezimiennym lub tym należącym do przewodników tatrzańskich i ratowników TOPR, którzy zginęli niosąc pomoc w górach. Nazwa „Brzyzek” w gwarze góralskiej oznacza urwisko nad potokiem, co idealnie oddaje położenie tego miejsca – zawieszonego między tętniącym miastem a szumem potoku Cicha Woda. To tutaj najlepiej smakuje zaduma nad przemijaniem i potęgą gór, które trwają niezmiennie, podczas gdy pokolenia zdobywców odchodzą. Chałupa Gąsieniców Sobczaków: Skansen ukryty w mieście Przy najstarszej ulicy Zakopanego – Kościeliskiej – stoi budynek, który pozwala cofnąć się do czasów sprzed wielkiej turystyki. Chałupa Gąsieniców Sobczaków to jeden z najcenniejszych zabytków budownictwa ludowego, będący częścią Muzeum Tatrzańskiego. W przeciwieństwie do reprezentacyjnych willi, tutaj zobaczymy, jak naprawdę wyglądało życie najbogatszych rodów góralskich w połowie XIX wieku. Wnętrze podzielone jest na tradycyjną izbę czarną (gdzie toczyło się codzienne życie wokół pieca) i izbę białą (używaną tylko od święta). To właśnie w takich domach rodziła się legenda tatrzańska, a pierwsi „panowie z Warszawy” spali na sianie, zachwycając się egzotyką podhalańskiego folkloru i lokalną gwarą. Zwróćcie uwagę na kolekcję obrazów na szkle oraz tradycyjne stroje – to nie są rekwizyty, to autentyczne przedmioty, które przetrwały próbę czasu i pokazują niezwykłą estetykę dawnych mieszkańców Tatr. Kumoterki: Śnieżna Formuła 1 w góralskim wydaniu Jeśli szukacie wydarzenia, które definiuje współczesne Podhale lepiej niż jakikolwiek festiwal, musicie zobaczyć Kumoterki. To tradycyjne wyścigi parokonnych sań, które odbywają się w ramach Parady Gazdowskiej w różnych miejscowościach regionu, m.in. w Białym Dunajcu, Kościelisku czy samym Zakopanem. Kumoterki to małe, dwuosobowe sanie, którymi niegdyś wożono dzieci do chrztu (stąd nazwa od „kumotrów”). Dziś to arena niesamowicie widowiskowej rywalizacji. Obok tradycyjnych przejazdów, najbardziej ekstremalną dyscypliną jest skiring i ski-skiring. W tej pierwszej narciarz jest ciągnięty przez samego konia, w drugiej – przez konia, na którym siedzi jeździec. To pokaz niesamowitej więzi człowieka ze zwierzęciem, odwagi i sprawności fizycznej. Kiedy tętniące kopyta wyrzucają w górę tumany śniegu, a górale w tradycyjnych cuchach przekrzykują się w ferworze walki, można poczuć, że tradycja podhalańska nie jest eksponatem w muzeum, ale żywą, buzującą krwią energią. Resort Sośnica: Modernizm z widokiem na Giewont Na mapie Zakopanego pojawił się adres, który łączy miłość do gór z fascynacją architekturą – Resort Sośnica. Choć Zakopane kojarzy się głównie ze stylem drewnianym, to właśnie modernizm lat międzywojennych i powojennych ukształtował sporą część miasta, nadając mu sznyt europejskiego kurortu. Sośnica, położona w bezpośrednim sąsiedztwie Parku Miejskiego, to miejsce, gdzie historyczna forma spotyka się z nowoczesnym komfortem. Budynek ten jest przykładem tego, jak inteligentnie można adaptować przestrzeń, by nie stracić kontaktu z otoczeniem. Z okien obiektu rozpościera się jeden z najpiękniejszych widoków na panoramę Tatr, z dominującym profilem Giewontu. To idealna baza wypadowa dla tych, którzy po dniu spędzonym na nieoczywistych szlakach, szukają regeneracji w otoczeniu designu szanującego lokalny kontekst. Bliskość Doliny Białego i skoczni narciarskiej sprawia, że Sośnica staje się łącznikiem między sportową historią miasta a jego wypoczynkową teraźniejszością. To tutaj, z dala od zgiełku głównego traktu, można zrozumieć, że luksus w Zakopanem nie musi być krzykliwy – może mieć twarz spokoju i doskonałego widoku. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Zakopianka to niekończący się projekt. Jedni ją tolerują, inni nienawidzą
Zakopianka to istny paradoks drogowy. Z jednej strony mamy tu do czynienia z prawdziwym majstersztykiem inżynieryjnym. Tunel pod Luboniem Małym i estakady w Lasku to przecież nowoczesne rozwiązania, które skróciły czas podróży o cenne kwadranse i uczyniły tę trasę bezpieczniejszą niż kiedykolwiek wcześniej. Z drugiej – nieustające spory o przebieg S7 pod Krakowem i brak przepustowości w Szaflarach sprawiają, że ta nowoczesna droga wciąż pozostaje symbolem infrastrukturalnej niemocy w starciu z urbanizacją i oporem społecznym.
Spis treści: Od drogi miedzianej do narodowej arterii Inżynieryjny majstersztyk Nowa Zakopianka Dlaczego Zakopianka nadal stoi w korkach? Każdy, kto choć raz podjął próbę dotarcia pod Giewont w szczycie sezonu, doskonale wie, jak sprzeczne emocje może wywoływać podróż Zakopianką. Nie sposób nie zachwycić się widokiem, gdy na horyzoncie pojawia się sylwetka „śpiącego rycerza”. Jednak czy fantastyczna panorama jest w stanie wynagrodzić niewygodę wielogodzinnych postojów w korkach? Od drogi miedzianej do narodowej arterii Wbrew pozorom historia Zakopianki nie ma nic wspólnego z nowoczesnymi projektami drogowymi. Prawdopodobnie najsłynniejsza droga w Polsce wywodzi się od wiekowych szlaków handlowych, które przez stulecia kształtowały gospodarkę regionu. Już w XIII stuleciu na relacji obecnej trasy funkcjonował trakt handlowy, prowadzący na Węgry. Szlak był znany jako „droga miedziana” i przebiegał przez Myślenice, Chabówkę i Podwilk. Służył przede wszystkim transportowi kruszców i towarów między Koroną a sąsiednim królestwem. Dziewiętnastowieczne innowacje Prawdziwy przełom nastąpił jednak w latach 1817–1823, kiedy to Ministerstwo Robót Publicznych Cesarstwa Austriackiego podjęło decyzję o kompleksowej przebudowie traktu z Krakowa do Nowego Targu i dalej w stronę Zakopanego. Ówczesna myśl techniczna była skrajnie różna od obecnej. Droga nie została poprowadzona dolinami, które były narażone na częste wezbrania potoków i trudne do osuszenia. Austriaccy inżynierowie wytyczyli trakt grzbietami wzniesień. Ta strategia zapewniała lepszy drenaż i trwałość nawierzchni, ale podróż konna wiązała się z koniecznością pokonywania stromych, a do tego – licznych podjazdów. W połowie XIX wieku zadecydowano o istotnych korektach. Jedną z kluczowych było wytyczenie nowego przebiegu drogi na odcinku Krzeczów-Skomielna Biała, omijającego od zachodu grzbiet Lubonia Małego. To właśnie w tym czasie, dzięki działalności dr. Tytusa Chałubińskiego, Zakopane zaczęło zyskiwać miano „zimowej stolicy Polski”. Ten status zaczął generować popyt na transport, jakiego wcześniej nie było. Przełom motoryzacyjny i wojenna pożoga Kolejne modernizacje nastąpiły w latach 30. XX wieku. Konieczność wprowadzenia usprawnień była rezultatem rosnącego ruchu samochodowego. W 1930 roku w Zakopanem otwarto pierwszy dworzec autobusowy z prawdziwego zdarzenia, z którego dwa razy dziennie odjeżdżały pojazdy do Krakowa. Czas przejazdu wynoszący wówczas 3,5 godziny był wynikiem imponującym, biorąc pod uwagę ówczesną technologię opon i nawierzchni. Prace modernizacyjne przerwano 1 września 1939 roku. Po wybuchu II wojny światowej robotników wyposażono w broń i skierowano do udziału w bitwie pod Wysoką, gdzie mieli stawić czoła niemieckiemu najeźdźcy. Paradoksalnie, wiele elementów infrastruktury, w tym słynny wiadukt w Chabówce, dokończyli okupanci, którzy następnie wysadzili go w powietrze podczas odwrotu w ostatnich miesiącach wojny. Po 1945 roku Zakopianka stała się poligonem doświadczalnym dla nowych rozwiązań drogowych. W ramach planu sześcioletniego odbudowano zniszczone mosty, a w latach 60. dokonano korekty przebiegu drogi od Nowego Targu do Zakopanego, omijając centra Szaflar, Białego Dunajca i Poronina. Prawdziwa rewolucja nastąpiła jednak w latach 1970–1973, kiedy to Krakowskie Przedsiębiorstwo Robót Drogowych przystąpiło do budowy pierwszej w województwie dwujezdniowej drogi szybkiego ruchu na 21-kilometrowym odcinku od Krakowa do Myślenic. Był to początek drogi, jaką znamy dzisiaj. Inżynieryjny majstersztyk Współczesna Zakopianka, na odcinku od Myślenic do Rabki-Zdroju, jest popisem nowoczesnej myśli inżynieryjnej, której ukoronowaniem jest dwukomorowy tunel im. Lecha i Marii Kaczyńskich. Obiekt otwarty 12 listopada 2022 roku stanowi epokową zmianę w komunikacji z Podhalem, eliminując jeden z najniebezpieczniejszych i krętych odcinków trasy. Wyzwania geologiczne Budowa tunelu w masywie Lubonia Małego była jednym z najtrudniejszych zadań inżynieryjnych w historii polskiego drogownictwa. Flisz karpacki, z którego zbudowana jest góra, jest materiałem wybitnie niestabilnym, składającym się z naprzemiennych warstw piaskowców i łupków. Podczas prac w Naprawie największym wyzwaniem okazało się potężne osuwisko, które uaktywniło się przy południowym portalu. Zmusiło to wykonawców do wstrzymania prac, zabezpieczenia terenu betonowymi palami i całkowitego przeprojektowania budynków wentylatorni. Do drążenia wykorzystano zaawansowaną włoską metodę ADECO-RS (analiza deformacji kontrolowanych w skałach i gruntach). Polega ona na systematycznym wzmacnianiu górotworu przed samym procesem drążenia, co pozwala na minimalizację ryzyka zawałów. Prace toczyły się w systemie 24-godzinnym, przy użyciu ciężkiego sprzętu i około 180 ton materiałów wybuchowych. Systemy bezpieczeństwa i zarządzanie ruchem Tunel pod Zakopianką jest wypełniony technologią, mającą zapewnić bezpieczeństwo podróżnym. Systemy monitoringu, czujniki dymu i interkomy SOS są zintegrowane z centrum zarządzania ruchem, które natychmiast reaguje na wszelkie zdarzenia. Specyfika obiektu wymusiła wprowadzenie odcinkowego pomiaru prędkości (ograniczenie do 100 km/godz.), co ma zapobiegać wypadkom w zamkniętej przestrzeni. Czas przejazdu tym dwukilometrowym fragmentem skrócił się z kilkunastu do zaledwie dwóch minut, co w skali całego regionu oszczędza tysiące godzin rocznie. Nowa Zakopianka Kolejnym kluczowym elementem modernizacji trasy jest oddany do pełnego użytku w 2024 roku odcinek Rdzawka-Nowy Targ. Mierząca 16,1 km trasa klasy GP została poprowadzona niemal całkowicie nowym śladem. Omija Klikuszową i słynne „wąskie gardła”, gdzie przez lata turyści spędzali godziny w oczekiwaniu na wolny przejazd. Estakady Ze względu na ukształtowanie terenu, aż jedna czwarta długości odcinka przebiega po 27 obiektach inżynieryjnych, z których 12 ma długość przekraczającą 100 metrów. Największe wrażenie robi mierząca 687 metrów długości i wznosząca się na 24 metry estakada w miejscowości Lasek. Trasa ta jest jedną z najwyżej położonych dróg zarządzanych przez GDDKiA, osiągając w rejonie węzła Obidowa wysokość blisko 800 m n.p.m. Dlaczego Zakopianka nadal stoi w korkach? Mogłoby się wydawać, że dzięki oddaniu nowoczesnego tunelu i „dwupasmówki” do Nowego Targu problem zatorów zostanie ostatecznie rozwiązany. Nic bardziej mylnego. Rzeczywistość udowadnia, że korki nie zniknęły, tylko… zmieniły lokalizację. Zjawisko to jest wynikiem splotu kilku przyczyn o charakterze technicznym, społecznym i urbanistycznym. Struktura „lejka” i wąskie gardła na Podhalu Największym problemem Zakopianki jest fakt, że nowoczesna dwujezdniowa arteria kończy się nagle na węźle Nowy Targ Południe, skąd ruch wpada na starą jednojezdniową drogę, prowadzącą przez Szaflary i Biały Dunajec. Mamy tu zatem do czynienia z klasycznym efektem „wąskiego gardła”. W Szaflarach ruch pojazdów wzrósł o 45% w ciągu zaledwie sześciu lat (od 2015 do 2021), osiągając poziom 22 tysięcy aut na dobę. Gęsta zabudowa wzdłuż drogi uniemożliwia jej proste poszerzenie bez masowych wyburzeń, na które nie ma zgody społecznej. Oprócz Szaflar, główne punkty krytyczne na mapie zatorów: Poronin, wjazd do Zakopanego, Myślenice. Spór o brakujące ogniwo Największym wyzwaniem dla przyszłości Zakopianki pozostaje budowa pełnoprawnej drogi ekspresowej S7 na odcinku od Krakowa do Myślenic. Istniejąca DK7 jest skrajnie przeciążona, a jej parametry techniczne nie pozwalają na bezpieczne prowadzenie ruchu o takim natężeniu. GDDKiA przedstawiła sześć wstępnych propozycji, z których każdy budzi ogromne emocje. Problem w tym, że teren na południe od Krakowa jest gęsto zabudowany i pofałdowany geologicznie. Każdy z wariantów wymaga wyburzenia od 170 do nawet 300 domów, a na to nie ma zgody mieszkańców. Poszczególne gminy wysyłają petycje przeciwko planowanym przebiegom, bojąc się zniszczenia krajobrazu i dorobku życia mieszkańców. Harmonogram dla tego odcinka jest brutalnie długi. Ostateczne ustalenie przebiegu i uzyskanie decyzji środowiskowej planowane jest dopiero na rok 2031, a uzyskanie pozwolenia na budowę na rok 2038. Zakończenie prac przewiduje się na rok 2045. Oznacza to, że przez niemal dwie dekady podróżni będą musieli akceptować ograniczenia obecnej „siódemki”, a korki w Mogilanach i Głogoczowie pozostaną codziennością. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
„Polskie Alpy” podbijają brytyjskie media. „Oferują spektakularne widoki”
Polska coraz częściej pojawia się na mapie krótkich zagranicznych wyjazdów europejskich turystów. Najnowsze dane pokazują, że szczególnie dużym zainteresowaniem cieszy się wśród podróżnych z Wielkiej Brytanii. Okazuje się, że już piąty rok z rzędu nasz kraj pozostaje dla nich najpopularniejszym kierunkiem na tzw. city breaki. Brytyjskie media zwracają przy tym uwagę nie tylko na polskie miasta, lecz także na górskie regiony, które określają mianem „Polskich Alp”.
Polska coraz częściej pojawia się w zagranicznych publikacjach turystycznych jako kierunek wart odwiedzenia. W artykułach poświęconych podróżom wymieniane są zarówno największe miasta – Kraków, Warszawa, Wrocław czy Gdańsk – jak i mniej oczywiste regiony kraju. Coraz większe zainteresowanie budzą także polskie góry, które dla wielu zagranicznych turystów pozostają wciąż stosunkowo mało znanym kierunkiem. Właśnie na ten aspekt zwrócił uwagę brytyjski „Daily Mail”, publikując artykuł poświęcony najpopularniejszej górskiej miejscowości w Polsce. Polska najpopularniejszym kierunkiem na city break wśród Brytyjczyków Najnowsze dane branży lotniczej pokazują, że Polska utrzymuje silną pozycję wśród kierunków wybieranych przez podróżnych z Wielkiej Brytanii na krótkie wyjazdy. Z analiz rezerwacji opublikowanych przez linię Wizz Air wynika, że w 2025 roku nasz kraj odpowiadał za ponad jedną piątą wszystkich krótkich podróży rezerwowanych przez brytyjskich pasażerów tej linii. W zestawieniu najchętniej wybieranych destynacji Polska wyprzedziła takie kierunki jak Rumunia czy Węgry, utrzymując pozycję lidera w segmencie weekendowych city breaków. Na popularność Polski wpływa kilka czynników. Brytyjscy podróżni zwracają uwagę przede wszystkim na łatwą dostępność komunikacyjną (lot z wielu brytyjskich miast trwa zaledwie około dwóch godzin), a także na stosunkowo przystępne ceny noclegów, restauracji i atrakcji turystycznych. Dodatkowym atutem jest różnorodność oferty turystycznej. Historyczne centra miast, liczne zabytki oraz rozwinięta scena gastronomiczna sprawiają, że takie miejsca jak Kraków, Warszawa czy Gdańsk regularnie pojawiają się w rankingach najciekawszych europejskich kierunków na krótki wypad. Szczególnie dynamicznie rośnie zainteresowanie Gdańskiem, który w ostatnich latach przyciąga miliony odwiedzających, dzięki połączeniu nadmorskiego krajobrazu, bogatej historii i rozbudowanej oferty kulturalnej. Coraz częściej brytyjskie media zwracają jednak uwagę również na mniej oczywiste regiony Polski, wskazując, że poza największymi miastami kraj oferuje wiele miejsc idealnych zarówno na krótki city break, jak i dłuższy wypoczynek. Zakopane i „polskie Alpy”. Brytyjskie media zachwycone Tatrami W niedawnym artykule opublikowanym na łamach brytyjskiego „Daily Mail” dziennikarze zwrócili uwagę na górski region południowej Polski, który – ich zdaniem – może stać się alternatywą dla popularnych alpejskich kurortów. W tekście podkreślono, że Zakopane, położone u stóp Tatr, oferuje krajobrazy przypominające najbardziej znane europejskie destynacje górskie, a jednocześnie pozostaje znacznie bardziej przystępne cenowo i wciąż stosunkowo mało odkryte przez zagranicznych turystów. W publikacji opisano charakterystyczny krajobraz regionu: drewnianą zabudowę, górskie łąki oraz turkusowe jeziora, które w połączeniu z otaczającymi je szczytami tworzą scenerię porównywaną do alpejskich kurortów. Autorzy artykułu zwrócili uwagę również na różnorodność aktywności dostępnych w okolicach Zakopanego. Turyści mogą wybierać spośród licznych szlaków w Tatrach – od popularnych tras prowadzących do Morskiego Oka po bardziej wymagające podejścia na szczyty takie jak Giewont. Podkreślono, że alternatywą dla górskich wędrówek są przejazdy kolejkami na Kasprowy Wierch czy Gubałówkę, skąd rozciągają się panoramy na całe pasmo Tatr. Dla osób szukających spokojniejszego wypoczynku atrakcją pozostają z kolei termy z naturalnie ciepłą wodą mineralną oraz tętniące życiem centrum miasta z targowiskami i regionalnym rzemiosłem. W tekście dodano, że region ten łączy spektakularne krajobrazy z autentyczną kulturą góralską, co – zdaniem przedstawicieli branży turystycznej – czyni go jedną z najciekawszych nowych propozycji w europejskiej ofercie wyjazdów górskich. Jak stwierdził Chris Logan z TUI UK & Ireland: „Zakopane spełnia wszystkie kryteria świetnego kierunku – oferuje spektakularne widoki na Tatry, drewniane chaty i wyjątkową kulturę góralską, a jednocześnie pozostaje tańszą i mniej odkrytą alternatywą dla Alp”. Źródło: Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
TOP 3 najlepszych barów mlecznych w Zakopanem – przewodnik dla smakoszy
Bar mleczny w Zakopanem to dla wielu turystów alternatywa dla drogich restauracji nastawionych na sezonowy ruch. W niniejszym zestawieniu sprawdzamy, które bary mleczne w Zakopanem cieszą się największym zaufaniem gości i jak wypadają w ocenach zebranych na najczęściej używanych platformach opinii.
Spis treści: Ranking TOP 3 barów mlecznych w Zakopanem Dlaczego warto się stołować w barach mlecznych? Każdy ranking wymaga jasnych i możliwie obiektywnych kryteriów. Dlatego przy tworzeniu TOP 3 najlepszych barów mlecznych w Zakopanem nie opieraliśmy się na pojedynczych rekomendacjach ani na naszych subiektywnych wrażeniach, lecz na zbiorczych ocenach samych gości. Ranking TOP 3 barów mlecznych w Zakopanem Pod uwagę wzięliśmy dwie niezależne i powszechnie używane platformy opinii: Tripadvisor oraz wizytówki Google (Google Maps). Zestawienie danych z obu źródeł pozwala lepiej uchwycić rzeczywisty odbiór danego lokalu. W rankingu uwzględniliśmy dwa kluczowe parametry: średnią ocenę oraz liczbę opinii. Sama wysoka nota nie była dla nas wystarczająca, jeśli opierała się na niewielkiej próbie klientów. Takie podejście pozwala spojrzeć na bary mleczne nie tylko przez pryzmat kulinarnych wrażeń, lecz także stabilności jakości i skali zaufania gości. Lokale, które trafiły do naszego zestawienia, to miejsca regularnie odwiedzane, konsekwentnie oceniane i realnie obecne w codziennych wyborach osób jedzących w barach mlecznych w Zakopanem. Poniższa tabela pokazuje, jak poszczególne bary wypadają pod względem liczby opinii i średnich ocen na obu platformach. Stanowiło to dla nas dobry punkt wyjścia do dalszej analizy doświadczeń opisywanych w treści opinii. Regionalny Bar Mleczny Jest położony przy ul. Hr. Władysława Zamoyskiego 5, czyli około 12 minut pieszo od Krupówek. Regionalny Bar Mleczny to jeden z najbardziej rozpoznawalnych barów mlecznych w Zakopanem, często odwiedzany zarówno przez turystów, jak i mieszkańców. Jego mocną stroną jest bardzo duża liczba opinii Google, co świadczy o popularności, oraz stabilnie wysoka średnia ocen. Opinie z wizytówki potwierdzają, że klienci cenią sobie tutaj przede wszystkim tradycyjne potrawy kuchni polskiej w dużych porcjach i przystępnych cenach. Wiele komentarzy wskazuje, że jedzenie jest sycące i „jak u mamy”. Recenzenci chwalą też szybką obsługę i sprawną organizację (dania zamawia się przy ladzie i odbiera po wywołaniu numerka), co w godzinach największego ruchu jest ważne. Negatywne uwagi dotyczą głównie tłoku i braku menu w języku angielskim, co bywa barierą dla turystów spoza kraju. Mimo to lokal często jest wymieniany jako „miejsce, gdzie tanio zjesz solidny obiad” nawet w sezonie turystycznym. Bar Mleczny Nowotarska 4A Jak sama nazwa baru wskazuje, jest on usytuowany przy Nowotarskiej 4A. Lokalizacja niedaleko centrum (niespełna 10 minut spaceru z Krupówek) sprawia, że jest łatwo dostępny dla spacerujących deptakiem gości. Opinie użytkowników z wizytówki podkreślają, że jest to miejsce z przyjazną obsługą, która często stara się pomóc również osobom mówiącym po angielsku, co nie jest standardem w tego typu lokalach. W komentarzach bardzo często pojawiają się wzmianki o obfitych porcjach i smacznych daniach inspirowanych tradycyjną kuchnią polską. Goście wspominają zarówno klasyki, jak pierogi i schabowy, jak i inne pozycje, które można znaleźć w barowym menu. Recenzje podkreślają także dobrą relację jakości do ceny, szczególnie w kontekście Zakopanego, gdzie stawki w restauracjach bywają znacznie wyższe. Warto zauważyć, że lokal bywa zatłoczony w godzinach lunchu, co również pojawia się w uchwyconych opiniach. Tatrzański Bar Mleczny Tatrzański Bar Mleczny jest zlokalizowany przy Drodze Na Bystre 2, niedaleko Centrum Edukacji Przyrodniczej Tatrzańskiego Parku Narodowego. Opinie z wizytówki akcentują, że lokal słynie z dużych porcji i konkurencyjnych cen, nawet jak na standardy barów mlecznych. W komentarzach wiele osób docenia sprawne działanie obsługi nawet przy dużym ruchu, co jest ważne dla gości po intensywnym dniu spędzonym na górskich trasach. Goście często pozytywnie oceniają różnorodność pierogów i potraw mięsnych, które uważają za dobrze przygotowane i smaczne. Część opinii wskazuje na mniej spektakularny klimat wnętrza – postawiono tu raczej na prostotę i funkcjonalność niż designerskie przestrzenie. Jednak dla wielu użytkowników jest to właśnie część doświadczenia: domowa kuchnia w prostym otoczeniu. Jako minus lokalu wskazywane są momenty braku dostępności niektórych dań, ale ogólna narracja recenzji pozostaje pozytywna: to miejsce z dobrym jedzeniem i uczciwymi cenami. Dlaczego warto się stołować w barach mlecznych? Bary mleczne to jeden z najbardziej charakterystycznych elementów polskiej kultury kulinarnej. Choć często kojarzone są z prostotą i codziennością, w rzeczywistości oferują coś, czego coraz trudno znaleźć w popularnych restauracjach: przewidywalną jakość, uczciwe porcje i kuchnię opartą na tradycyjnych recepturach. Dla świadomego odbiorcy to nie wada, lecz zaleta. Brak przerostu formy nad treścią Przede wszystkim bary mleczne serwują jedzenie, które jest funkcjonalne. Ma nasycić, rozgrzać i dać energię – szczególnie ważne w miejscowościach turystycznych, takich jak Zakopane, gdzie dzień często zaczyna się lub kończy wielogodzinnym wysiłkiem w górach. Zupy, pierogi, dania mączne czy klasyczne obiady nie próbują zaskakiwać formą, ale spełniają swoją funkcję w sposób konsekwentny i zrozumiały. Argument portfela Kolejną zaletą jest odpowiedni stosunek ceny do porcji. Nawet w popularnych kurortach bary mleczne pozostają jednymi z nielicznych miejsc, gdzie pełny obiad nie wiąże się z poczuciem przepłacenia. Dla wielu turystów to realna alternatywa wobec restauracji nastawionych głównie na krótkotrwały ruch sezonowy. Dla mieszkańców – stały punkt codziennego życia. Prosta oferta Warto też zwrócić uwagę na transparentność oferty. Menu w barach mlecznych jest zazwyczaj krótkie, czytelne i zmienne w rytmie dnia. Brak rozbudowanej karty sprawia, że decyzje podejmuje się szybko, a oczekiwania są jasno określone. To kuchnia najczęściej bez marketingowej narracji, oparta na doświadczeniu, a nie obietnicy. Każdy jest tu u siebie Nie bez znaczenia pozostaje również wymiar społeczno-kulturowy. Stołowanie się w barze mlecznym to kontakt z formą gastronomii, która przez dekady kształtowała codzienne nawyki żywieniowe w Polsce. To przestrzeń egalitarna – wspólna dla turystów, lokalnych mieszkańców, rodzin i osób pracujących w okolicy. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Jesteś gotowy na zimę? Columbia Sportswear zaprasza do nowego, monobrandowego sklepu w Zakopanem
Przerwa świąteczna i ferie zimowe nadchodzą wielkimi krokami, warto więc skompletować zestaw, który zapewni ci ciepło i komfort podczas zimowych aktywności. W tym roku Columbia zaprasza na zakupy m. in. do nowo otwartego sklepu w centrum handlowym Krupówki 40 w Zakopanem.
Columbia posiada ponad 250 patentów, co czyni ją najbardziej innowacyjną marką w branży outdoorowej. Tej zimy innowacyjne technologie Columbii zapewniają wydajność, komfort termiczny, ochronę i stylowy wygląd w szerokiej ofercie zawierającej m. in. kolekcje hike, narciarską, skitourową i lifestyle. Sklep w centrum handlowym Krupówki 40, o łącznej powierzchni 160 m² oferuje szeroki asortyment Columbii i stwarza możliwość doświadczenia marki w sposób, który multibrandowe placówki oferują w bardzo ograniczonym wymiarze. Klienci poszukujący odzieży, butów i akcesoriów niezbędnych podczas outdoorowych aktywności, znajdą w nim produkty z kolekcji jesień-zima 2025, wykorzystujące m.in. innowacyjne technologie, chroniące przed niskimi temperaturami: Omni-Heat™ Infinity - to technologia inspirowana kocami kosmicznymi NASA. Działa jak termostat regulujący temperaturę: kiedy jest zimno, złote kropki w podszewce odbijają ciepło ciała, podtrzymując jego temperaturę. Natomiast kiedy organizm jest rozgrzany i zaczyna się pocić zwiększając wilgotność, kropki, dzięki wysokiemu poziomowi przewodzenia ciepła przez aluminium, rozpraszają jego nadmiar. Jednocześnie podszewka umożliwia cyrkulację powietrza i odprowadzanie wilgoci na zewnątrz. CLOUDVIEW™ DOWN HOODED JACKET Omni-Heat™ Arctic - to technologia czerpiąca inspirację z naturalnych zdolności adaptacyjnych niedźwiedzi polarnych. Wykorzystuje biomimikrę, aby zapewnić wyjątkowe ciepło wzmocnione energią słoneczną. Technologia Arctic od Columbia Sportswear została zaprojektowana tak, aby wykorzystywać energię słoneczną i magazynować ciepło przez długi czas. Dzięki temu zapewnia wysoką efektywność ogrzewania przy minimalnej wadze produktów. ARCTIC CREST™ DOWN HOODED JACKET Omni-HEAT™ Helix - to technologia, która gromadzi ciepło by oddać je gdy temperatura spada. Produkty wykorzystujące tę technologię posiadają powierzchnię pokrytą kropkami wykonanymi z pianki o zamkniętych komórkach. Taka pianka jest znakomitym izolatorem, ale podobnie jak w przypadku refleksyjnej folii, nie oddycha. Dlatego nakładana jest w formie kropek, tak by przestrzenie pomiędzy nimi zachowały swoje właściwości oddychające. Kropki zatrzymują ciepło dłużej niż sam materiał warstwy bazowej. Co więcej, dodają trójwymiarową teksturę do konstrukcji odzieży, a ta pomaga zatrzymać cienką warstwę powietrza między ciałem a tkaniną. CRYSTAL LEAF™ OMNI-HEAT™ HELIX FULL ZIP „Zakopane jest ulubionym celem miłośników gór, pięknych widoków, wielbicieli górskich wędrówek i sportów zimowych. W 2019 roku właśnie w Zakopanem otworzyliśmy pierwszy monobrandowy sklep Columbii w Polsce. Zostajemy na Krupówkach, ale tej zimy zapraszamy klientów już do nowej lokalizacji. Przeniesienie sklepu do Galerii Krupówki jest odpowiedzią na potrzeby konsumentów, którzy coraz częściej wybierają zakupy w obiektach oferujących klientom nie tylko towary, lecz także unikatowe doświadczenia” – powiedział Rafał Tyszkiewicz, Country Manager Poland w Columbia Sporstwear. Produkty z kolekcji F25 od Columbia Sportswear są dostępne również m. in. w sklepie stacjonarnym Columbia w Warszawie (centrum handlowe Westfield Mokotów), Trekker Sport, Intersport, Buty Jana, oraz online: sklep-columbia.pl, 8a.pl, modivo.pl, sportano.pl, answear.com, intersport.pl, butyjana.pl, sportroom.pl Materiał promocyjny marki Columbia
Nosal to jeden z najbardziej dostępnych szczytów w Tatrach, ale polecamy go nie tylko początkującym
Nosal nie jest najwyższym szczytem na mapie Tatr. Nie stwarza technicznych trudności, jak tamtejsze kolosy, więc doświadczony górołaz potraktuje go najwyżej jako rozgrzewkę. Jednak dla osób, które dopiero rozpoczynają tatrzańską przygodę, jest jednym z najbardziej dostępnych wierzchołków i to czyni go naprawdę dobrym wyborem na początek. Nie można jednak nie wspomnieć, że do Nosala przylgnęła także zła sława.
Spis treści: Szczyt pomiędzy dwiema dolinami Jak dostać się na Nosal? Nosal ma także ciemną stronę Krótka i mało wymagająca wycieczka na tatrzański szczyt? Tak, to możliwe, bo mało wymagające trasy nie znajdują się wyłącznie w tamtejszych dolinach. Nosal nie imponuje wysokością, ale to czyni go dość dostępnym szczytem. Nagrodą za niewielki wysiłek będzie satysfakcja ze zdobycia tatrzańskiego wierzchołka i niesamowita panorama Kuźnic i wspaniałych szczytów. Szczyt pomiędzy dwiema dolinami Nosal, stanowiący zakończenie północno-wschodniej grani Kasprowego Wierchu, wznosi się w Tatrach Zachodnich. Po zachodniej stronie rozpościera się Dolina Bystrej, do której góra „spada” stromymi, skalistymi zboczami. Z kolei po stronie wschodniej rozpościera się Dolina Olczyska. Od południa Nosalowa Przełęcz oddziela tę górę od zalesionego Nieboraka. Warto wspomnieć, że Nosal rozgranicza nie tylko dwie doliny. Północnymi podnóżami góry przebiega naturalna granica, oddzielająca Tatry i Rów Zakopiański, będący częścią Rowu Podtatrzańskiego. Góra jest zlokalizowana w bliskiej odległości od Zakopanego. Wznosi się nad Kuźnicami, ale można tam szybko dotrzeć nawet z centrum miasta, które jest oddalone od Nosala o ok. 3,5 km. Charakterystyka szczytu Nosal jest zbudowany z osadowych wapieni i dolomitów, pochodzących ze środkowego triasu. Wznosi się na 1206 m n.p.m. Zbocza w większości porasta las mieszany, na który składają się gatunki charakterystyczne dla regla dolnego, a w tym: świerk pospolity, buk zwyczajny, sosna zwyczajna i sosna czarna, która na tym obszarze jest gatunkiem sztucznie wprowadzonym. Na skałach można zaobserwować obecność roślin wapieniolubnych. Należą do nich gatunki takie jak pierwiosnek łyszczak i szarotka alpejska. Można tam także spotkać gatunki storczyka, które w Polsce są uznawane za rzadkie: wyblin jednolistny i dwulistnik muszy. Na północno-zachodnim stoku Nosala, na wysokości 996 m n.p.m., znajduje się wejście do Dziury pod Nosalem – głębokiej na 12 m jaskini. Miejsce to nie zostało udostępnione dla turystów. Jak dostać się na Nosal? Na szczyt Nosala prowadzą dwa szlaki. Oba nie stwarzają technicznych trudności. Jedynym wymagającym elementem jest nachylenie terenu. Szlak z Kuźnic Najwięcej turystów wchodzi na Nosal drogą rozpoczynającą się w Kuźnicach, dzielnicy Zakopanego. Tuż za kładką nad potokiem Bystra bieg rozpoczyna szlak oznaczony kolorem zielonym, który prowadzi wprost na wierzchołek. Mijając kasę Tatrzańskiego Parku Narodowego, należy skręcić w lewo i podążać równolegle ze szlakiem niebieskim, który prowadzi na Halę Gąsienicową. Pierwszy odcinek drogi jest pokryty kamieniami i tu warto zachować ostrożność. Bywa tam naprawdę ślisko. Po około 20 minutach dociera się do rozwidlenia. Skręcając w prawo, dotrze się na Halę Gąsienicową. Chcąc wejść na Nosal, trzeba pójść prosto. Dalej skręca się w lewo i wchodzi na przyjemną, płaską ścieżkę, która prowadzi wprost na Nosalową Przełęcz. Za nią teren zaczyna się wznosić. Szlak najpierw prowadzi lasem, a dalej – po skałach. To kolejny odcinek, na którym należy zachować wzmożoną ostrożność. Żeby nie stracić równowagi, warto wspomóc się rękoma. Niebawem dociera się na szczyt, z którego roztacza się widok na grań Orlej Perci, Koszystą, Świnicę, Kościelec, Giewont i Kasprowy Wierch. Szlak z Zakopanego Alternatywnie można zdecydować się na wariant szlaku, który zaczyna się w Zakopanem. Trasa zaczyna się między rondem Jana Pawła II a Kuźnicami (mniej więcej w połowie drogi). Prowadzi Bulwarami Słowackiego w górę potoku i zmierza do budki Tatrzańskiego Parku Narodowego. Idąc dalej prosto, dotrze się do tamy. Chcąc wejść na Nosal, trzeba natomiast skręcić w lewo, na zielony szlak. Tam wędrówka rozpoczyna się dość stromą ścieżką, na której w niektórych miejscach występują ułatwienia w formie drewnianych lub kamiennych schodów. Początkowo szlak prowadzi przez las, ale po około 25 minutach marszu drzewa przerzedzają się, a oczom wędrowca ukazuje się widok na Kuźnice i Śpiącego Rycerza. To znak, że szczyt jest już tuż-tuż. Cel zostanie osiągnięty za zaledwie kilka minut. Nosal ma także ciemną stronę Na wstępie wspomnieliśmy, że Nosal jest dość dostępnym szczytem. To prawda, jednak nie znaczy to, że można dać wolne ostrożności. Góry, a zwłaszcza Tatry, zawsze powinny wzbudzać respekt, a dowodem na to niech będą śmiertelne wypadki na Nosalu. W marcu 2024 roku turystka znalazła na szlaku plecak i zawiadomiła TOPR. Okazało się, że 40 metrów niżej leżało ciało 35-letniego mężczyzny. We wrześniu 2021 roku, na pierwszym wierzchołku Nosala zginął turysta po upadku ze skalnego urwiska. W marcu 2020 roku w trudno dostępnym terenie w rejonie tego szczytu znaleziono ciało 19-latka. To tylko kilka przykładów śmiertelnych wypadków na tej górze. Co czyni Nosal niebezpiecznym? Skalisty szczyt jest dość obszerny, jednak od strony północno-zachodniej i zachodniej z wierzchołka opada potężne, niezwykle strome urwisko. Góra samobójców? Na zakończenie wypada wspomnieć o niechlubnej reputacji Nosala. Do tego pięknego szczytu przylgnął jakże wymowny przydomek „góra samobójców”, który jasno wskazuje, że wierzchołek jest popularny nie tylko wśród ludzi, którzy w górach szukają wspaniałych widoków. Faktem jest, że wiele osób, które wybierają się w Tatry, by tam zakończyć swoje życie, wybiera właśnie Nosal. Ile osób postanowiło tam zakończyć swoje życie? Trudno powiedzieć, bo nie istnieją żadne oficjalne rejestry, wyszczególniające takie przypadki. Poza tym służby nie zawsze mogą określić, czy śmierć była spowodowana nieszczęśliwym wypadkiem, czy wynikła ze świadomego działania. Zresztą ogromnym nietaktem byłoby sprowadzanie osobistych tragedii do postaci bezdusznej statystyki. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Kolejka na Gubałówkę – atrakcja Zakopanego, która nie traci na popularności
Kolej linowo-terenowa na Gubałówkę od 1938 roku przyciąga turystów z całej Polski. Choć powstała z myślą o Mistrzostwach Świata w narciarstwie, dziś jest jedną z największych atrakcji Zakopanego i punktem obowiązkowym każdej wizyty na Podhalu.
Spis treści: Historia kolejki na Gubałówkę Dane techniczne kolei linowo-terenowej na Gubałówkę Ciekawostki o kolejce na Gubałówkę Co robić na Gubałówce po wyjeździe kolejką? Zaledwie 168 dni wystarczyło, by w 1938 roku na zboczach Gubałówki powstała jedna z najważniejszych inwestycji turystycznych w regionie. Niedawno kolejka na Gubałówkę obchodziła swoje kolejne urodziny. Kolej linowo-terenowa, wzorowana na rozwiązaniach szwajcarskich, umożliwiła szybki dostęp na szczyt i zapoczątkowała nową erę w rozwoju infrastruktury górskiej. Z czasem stała się nie tylko środkiem transportu, lecz także ikoną Zakopanego, stale modernizowaną i dostosowywaną do rosnących potrzeb odwiedzających. Historia kolejki na Gubałówkę Kolej linowo-terenowa na Gubałówkę została uruchomiona 20 grudnia 1938 roku po zaledwie 168 dniach budowy. Powstała z inicjatywy Ligi Popierania Turystyki jako druga tego typu budowa w Polsce po zbudowanej 2 lata wcześniej kolejce na Górę Parkową w Krynicy-Zdroju. Obie inwestycje były odpowiedzią na rosnące zainteresowanie turystyką górską i potrzebę łatwego dostępu do popularnych punktów widokowych. Ponadto budowę kolejki na Gubałówkę przeprowadzono w ramach przygotowań do Mistrzostw Świata FIS w narciarstwie klasycznym, które odbyły się w Zakopanem w 1939 roku. W pierwszych latach działalności wykorzystywano szwajcarskie wagoniki firmy Von Roll Berno. W czasie II wojny światowej kolejka działała jedynie sporadycznie, jednak po wojnie szybko odzyskała znaczenie turystyczne. Przez kolejne dekady kolejka była kilkukrotnie modernizowana – ostatnia duża przebudowa zakończyła się w grudniu 2001 roku. Obecnie kursują tu nowoczesne wagony z przeszklonym dachem wyprodukowane przez Garaventa i Mostostal Czechowice. Współczesna wersja pozwala nie tylko na szybki wjazd na szczyt, ale również na podziwianie panoramy Tatr już w trakcie przejazdu. Dane techniczne kolei linowo-terenowej na Gubałówkę Kolejka na Gubałówkę działa przez cały rok. Warto jednak wiedzieć, że jesienią i wiosną mają miejsce zazwyczaj kilkudniowe przerwy w jej funkcjonowaniu z uwagi na przeprowadzane w tym terminie przeglądy techniczne. To typowa kolej linowo-terenowa z jednym torem i mijanką w mniej więcej połowie trasy. System obsługuje dwa wagony, z których każdy mieści 120 pasażerów. Trasa ma 1301 metrów długości, a różnica poziomów między stacją dolną a górną wynosi 299 metrów. Stacja początkowa znajduje się na wysokości 822 m n.p.m., a końcowa – na 1121 m n.p.m. Czas przejazdu wynosi około 3,5 minuty. Zdolność przewozowa kolei to nawet 2000 osób na godzinę. W dni o dużym natężeniu ruchu (na przykład w sezonie letnim czy w ferie zimowe) wagoniki jeżdżą praktycznie bez przerwy – wystarczy 10 pasażerów, by kolejka ruszyła. W przypadku mniejszego zainteresowania kursy odbywają się co 15 minut. Infrastruktura kolejki na Gubałówkę jest dostosowana do potrzeb niepełnosprawnych – możliwy jest transport osób na wózkach inwalidzkich. Na stacji dolnej znajduje się parking, dzięki czemu można zostawić samochód bezpośrednio pod kolejką na Gubałówkę. Można również zabrać ze sobą psa, jednak z zastrzeżeniem, że dla komfortu wszystkich podróżujących pupil musi być prowadzony na smyczy i mieć założony kaganiec. Ciekawostki o kolejce na Gubałówkę Choć wiele osób traktuje Gubałówkę jako punkt widokowy lub początek spaceru grzbietem w kierunku Butorowego Wierchu, sama kolejka ma ciekawą historię i kilka interesujących faktów technicznych. Na przykład, tabor sprzed modernizacji w 2001 roku nie został zezłomowany, lecz wykorzystano go do budowy kolejki na górę Żar w Międzybrodziu Żywieckim. Przy górnej stacji znajduje się miejsce o znaczeniu sportowym – to właśnie tutaj zaczyna się legendarna trasa narciarska. Niestety, z powodu braku zgody właścicieli gruntów trasa jest od lat zamknięta, co uniemożliwia pełne wykorzystanie potencjału narciarskiego Gubałówki. Obecnie działa tam tylko krótki wyciąg orczykowy. Co ciekawe, budynek restauracji znajdujący się na szczycie został wybudowany niemal równocześnie z kolejką – od dekad służy turystom i narciarzom jako miejsce odpoczynku. W sezonie zimowym na Gubałówce odbywa się także popularna atrakcja „Kraina Światła”, czyli iluminacja składająca się z ponad miliona lampek ledowych. Co robić na Gubałówce po wyjeździe kolejką? Gubałówka to nie tylko przystanek, ale punkt startowy do dalszego odkrywania Podhala. Po dotarciu na szczyt warto po prostu zatrzymać się na tarasie widokowym – przy dobrej pogodzie rozciąga się stąd rozległa panorama gór. Tatry o świcie oglądane z Gubałówki to jedno z bardziej niezapomnianych doświadczeń dla osób, które zdecydują się wyjechać pierwszym kursem. Na Gubałówce funkcjonuje zjeżdżalnia grawitacyjna, która jest niezapomnianą atrakcją dla dzieci i wielu dorosłych. Trasa serpentynowa pozwala zjechać wózkiem z prędkością nawet 23 km/h. Zjeżdżalnia działa przez cały rok, z wyjątkiem dni deszczowych, kiedy ze względów bezpieczeństwa zostaje tymczasowo zamknięta. Na szczycie znajdziesz też szeroką ofertę gastronomiczną. Liczne bary i restauracje, w których można spróbować dań kuchni góralskiej. Latem przy górnej stacji rozkładane są leżaki i teren zamienia się w niebanalną plażę. W sezonie wakacyjnym odbywają się tu występy lokalnych artystów i zespołów folkowych. Można też oczywiście kupić góralskie pamiątki – od wełnianych kapci po oscypki. Jesień w górach to czas, kiedy na Gubałówce panuje nieco spokojniejsza atmosfera. Na jej szczyt dociera mniej turystów, a ci, którzy się wówczas pojawiają, mają okazję podziwiać ciepłe światło, które nadaje krajobrazowi niepowtarzalny charakter. To dobry moment, by zrobić zdjęcia i nacieszyć się widokiem Zakopanego oraz gór już nieco spokojniejszych niż w szczycie sezonu letniego czy zimowego. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Nowa atrakcja Zakopanego rozjuszyła mieszkańców. „Miasto nieznośne do życia”
W sercu Zakopanego pojawiła się nowa atrakcja, która wzbudziła więcej emocji niż niejedna górska burza. Dla jednych to wygoda i postęp, dla innych – hałas, chaos i koniec lokalnej tradycji. O co chodzi?
Spis treści: Nowy środek transportu pod Tatrami Meleksy kontra mieszkańcy Zakopanego Zakopane jest nieoficjalnie nazywanie zimową stolicą Polski, ale także latem miasto odwiedzają tłumy turystów. Najwięcej przyjezdnych – zarówno z kraju, jak i z zagranicy – można spotkać na Krupówkach. To jedno z najbardziej kontrowersyjnych miejsc w Zakopanem. Jedni mają słabość do wszechobecnych pamiątek i gwaru, inni unikają deptaku szerokim łukiem. Zwłaszcza, że od niedawna jest tam jeszcze głośniej. Nowy środek transportu pod Tatrami W tym sezonie na ulicach Zakopanego pojawiły się nowoczesne, elektryczne meleksy i tzw. fasiągi. Te drugie to stylizowane pojazdy przypominające góralskie wozy, lecz z napędem elektrycznym. Turyści mogą podjechać nimi z Krupówek w stronę Wielkiej Krokwi, Kuźnic czy Antałówki. Ceny biletów wahają się od 30 do 40 zł. Nowości mają to do siebie, że zazwyczaj wzbudzają różne emocje. Nie inaczej jest tym razem. Niezadowoleni są m.in. fiakrzy, którzy od lat świadczą usługi turystyczne w Zakopanem. To oni oferują przejażdżki w konnych dorożkach uważanych za element lokalnej tradycji. Przedsiębiorcy tłumaczą, że wprowadzając do Zakopanego meleksy, nie chcą nikogo zastępować, a jedynie proponować turystom alternatywę. Faktem jest jednak, że dorożkarzy jest w mieście coraz mniej. Dekadę temu na liście zarejestrowanych widniało ponad 60 osób. Dziś jest ich 44. Władze Zakopanego zapowiadają kontrole legalności działalności elektrycznych meleksów. Szczególnie, że te wjeżdżają na dzierżawione posesje przy Krupówkach, mimo zakazu jazdy i postoju w tej strefie. Meleksy kontra mieszkańcy Zakopanego Jednak to nie fiakrzy, a sami mieszkańcy Zakopanego najgłośniej krytykują nowe pojazdy. Powodem ma być hałas. – Ostatnimi dniami po Zakopanem zaczęły kursować non stop góra-dół elektryczne meleksy oraz ta nowość tj. elektryczne fasiągi czy wozy, które robią to w sposób bardzo inwazyjny. Poruszają się ulicami dość szybko z włączoną bardzo głośną muzyką. Czy to kolejna ‘atrakcja’ naszego miasta, którą ktoś wprowadził, żeby wyłącznie na niej zarabiać, nie zważając na mieszkańców, turystów i inne osoby, którym takie hałasy przeszkadzają w normalnym funkcjonowaniu czy wypoczynku? – napisał jeden z mieszkańców w liście do redakcji „Tygodnika Podhalańskiego”. Autor wiadomości stwierdził, że pojawienie się meleksów to „kolejna odsłona niszczenia” Zakopanego. Mieszkańcy mają uważać, że przez takie nowości, miasto staje się „nieznośne do życia”. – To jest tzw. zawłaszczanie przestrzeni wspólnej – można przeczytać wśród komentarzy internautów pod listem czytelnika „Tygodnika Podhalańskiego”. Warto jednak zauważyć, że meleksy nie są ewenementem na skalę kraju. Podobne pojazdy od lat kursują już po Trójmieście, Wrocławiu czy Kazimierzu Dolnym. Z drugiej strony, Zakopane rzeczywiście staje się coraz głośniejsze i zatłoczone. Spokojniej niż na Krupówkach jest na pewno na górskich szlakach. Zwłaszcza tych rzadziej uczęszczanych. Źródło: Tygodnik Podhalański Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
„Elektryki” nad Morskim Okiem świecą pustkami. Turyści wolą konie?
Po latach sporów dotyczących konnych zaprzęgów wożących turystów nad Morskie Oko, na najpopularniejszym szlaku w Tatrach wprowadzono transport elektryczny. Pomimo tłumów turystów, busy nie cieszą się oczekiwanym zainteresowaniem.
Spis treści: Jak funkcjonuje pilotażowy transport elektryczny do Morskiego Oka? Cena przejazdu elektrycznymi busami – ile zapłacisz za kurs nad Morskie Oko? Niewielkie zainteresowanie busami na prąd – co zniechęca turystów? Co dalej z elektrycznym transportem w Tatrzańskim Parku Narodowym? W lutym władze Tatrzańskiego Parku Narodowego ogłosiły wprowadzenie pojazdów zasilanych prądem jako pilotażowego rozwiązania. Decyzja była wynikiem długich negocjacji pomiędzy środowiskami domagającymi się wycofania przewozów konnych, a reprezentantami kierowców końskich zaprzęgów. W efekcie zakupiono 4 elektryczne busy, które mają wozić turystów do Polany Włosiennicy – ostatniego punktu przed dojściem nad Morskie Oko. Równocześnie ze szlaków nie zniknął transport konny, z którego nadal można korzystać. Czy dramatyczne sceny z drogi na Morskie Oko mogą się powtórzyć? Jak funkcjonuje pilotażowy transport elektryczny do Morskiego Oka? Przejazd można rozpocząć z Zakopanego (Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN przy ul. Chałubińskiego 42A) lub z Palenicy Białczańskiej. W przypadku tego pierwszego, busy odjeżdżają dwa razy dziennie – o 7:30 i 12:00. Z Palenicy możemy wyjechać w godzinach: 6:30, 9:00 i 13:00. Wszystkie przejazdy kończą się na Polanie Włosienica, z której nad samo Morskie Oko należy przejść około 1,5 km. Z Włosienicy „elektryki” odjeżdżają pięć razy dziennie – dwa razy do Zakopanego i trzy razy do Palenicy. Cena przejazdu elektrycznymi busami – ile zapłacisz za kurs nad Morskie Oko? Zaskakująca może być dla turystów cena regularna transportu. Aby skorzystać z busa należy zapłacić 100 zł za bilet w jedną stronę. Przejazd powrotny jest o 10 zł tańszy (przy powrocie do Zakopanego). Tatrzański Park Narodowy oferuje również transport dla osób z niepełnosprawnościami. Osoby te mogą skorzystać z opcji przejazdu bezpośrednio nad Morskie Oko, 60 minut na miejscu oraz powrotu do Zakopanego. Całość w cenie 150 zł. Za przejazd koniem wciąż, niestety, płaci się mniej. Niewielkie zainteresowanie busami na prąd – co zniechęca turystów? Inicjatorzy elektrycznych busów nie mogą uznać debiutanckiej majówki za udaną. Mimo tłumów turystów, niewielu z nich wybrało tę właśnie formę transportu. Skorzystali na tym za to właściciele pojazdów konnych. W rozmowie z PAP Szymon Ziobrowski, dyrektor Tatrzańskiego Parku Narodowego, poinformował, że przez pierwsze trzy dni maja z busów skorzystało raptem 40 osób. Tak skromny wynik może być spowodowany wieloma czynnikami. Turystów odstraszać może dosyć wygórowana cena. Jedna osoba, aby wjechać i zjechać z Morskiego Oka, musi zapłacić niemalże 200 zł. Dla kilkuosobowej rodziny to już naprawdę spory wydatek. Z drugiej strony, na brak oczekiwanej liczby użytkowników wpływać może przywiązanie turystów do tradycyjnego sposobu przejazdu. Należy więc zadać pytanie o drogę rozwoju „elektryków” w Tatrzańskim Parku Narodowym oraz o potencjalne zmiany prowadzące do zachęcenia większej liczby turystów do użytkowania busów zasilanych prądem. Co dalej z elektrycznym transportem w Tatrzańskim Parku Narodowym? Mimo skromnego zainteresowania podczas majówki, Tatrzański Park Narodowy nie zamierza rezygnować z testowania ekologicznego rozwiązania. Pilotażowy etap ma na celu zebranie danych dotyczących funkcjonalności, opłacalności i odbioru nowego środka transportu przez turystów. Niewykluczone, że w przyszłości TPN zdecyduje się na modyfikację cennika, zwiększenie liczby kursów lub wprowadzenie kampanii informacyjnej, mającej zachęcić do wyboru bardziej zrównoważonej formy przemieszczania się. Równolegle prowadzone są rozmowy dotyczące dalszego współistnienia elektrycznych busów i tradycyjnych zaprzęgów konnych, co może oznaczać stopniową zmianę krajobrazu turystycznego na trasie do Morskiego Oka. Źródła: National Geographic Traveler, Tatrzański Park Narodowy Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Stanisław Marusarz w historii zapisał się skokami. Nie tylko tymi na ukochanych nartach
Stanisław Marusarz startował na arenach narciarskich konkurencji przez ponad 30 lat, i to z wielkimi sukcesami. Brał udział w pięciu olimpiadach. A prócz tego zasłużył na krzyż Virtuti Militari i pamięć potomnych jako bohaterski uczestnik ruchu oporu. Tatrzański kurier wsławiony brawurową ucieczką z rąk hitlerowców. Tak przeszedł do historii.
Spis treści: Stanisław Marusarz – dominator Sukcesy za granicą Na szlakach tatrzańskich kurierów Skoki życia Powojenne uznanie Znając historię życia Stanisława Marusarza, można by zażartować, że musiał urodzić się z nartami na nogach. W jego góralskim domu nart jednak nie było. Na świat przyszedł 18 czerwca 1913 r. w niezamożnej rodzinie Heleny i Jana, z zawodu gajowego. Pociąg do dwóch desek odkrył w sobie jako dziesięciolatek. Ponieważ w domu się nie przelewało, odpowiedzią na rodzącą się pasję musiała być własna pomysłowość. Pierwsze narty Stanisław Marusarz zrobił własnoręcznie, z pomocą brata Jana. Powstały z jesionowych desek, a do butów przywiązywane były rzemykami. Małe skocznie Staś też urządzał sobie sam. Miał jednak naturalne predyspozycje, talent, upór i góralską zadziorność, szybko zaczął się więc w świecie sportowym wyróżniać. Pierwsze prawdziwe narty też zawdzięczał własnym wysiłkom – dostał je w nagrodę za trzecie miejsce w zawodach juniorów w Zakopanem. Był bardzo wszechstronny i uprawiał wszystkie rodzaje narciarstwa: biegowe, alpejskie i skoki. Zdecydowanie preferował jednak te ostatnie. Na prawdziwej zakopiańskiej skoczni, Jaworzynce, pierwszy skok oddał jako 13-latek. „Przed oczami stanęły mi chyba wszystkie kaleki, jakie widziałem w życiu. Strach zabił całą emocję skoku” – wspominał. Ale pokonał strach, zarówno w tej, jak i wielu jeszcze sytuacjach, w jakich postawił go los. Bo jak wspominał, skoki dawały mu przede wszystkim pozytywne emocje. Stanisław Marusarz – dominator W 1931 r. po raz pierwszy został wicemistrzem Polski w skokach. Był to wstęp do długiego okresu dominacji, bo rok później został już mistrzem kraju, a potem powtarzał ten sukces w latach 1933, 1935, 1936, 1937, 1939, 1946, 1948, 1949, 1951, 1952. To same tylko skoki narciarskie. A przecież były jeszcze tytuły w innych dyscyplinach: zjeździe (1931, 1933, 1936, 1939), kombinacjach: norweskiej (1932, 1935, 1936, 1946) i alpejskiej (1933) oraz sztafecie 5x10 km (1933 rok). W sumie 21 tytułów. W 1938 r. został najlepszym sportowcem Polski w plebiscycie „Przeglądu Sportowego”. W lutym 1939 r. w na mistrzostwach świata w narciarstwie klasycznym Zakopane zobaczyło międzywojenną odsłonę skokomanii. Coś, co kolejny raz Polska mogła obserwować dopiero w trakcie kariery Adama Małysza. Na widownię ściągnęło wtedy ponad 25 tys. ludzi. Maksymalnie zapełnione były wszystkie kwatery nie tylko w Zakopanem, ale i całej okolicy. Kibice byli przekonani, że pod Tatrami, na rodzinnej ziemi, Marusarz zatriumfuje. Niestety, Stanisław nie osiągnął tam wyniku, jakiego powszechnie oczekiwano. Skakał bowiem kilka tygodni po złamaniu obojczyka i zerwaniu przyczepu mięśnia barkowego, o czym publiczność nie wiedziała. Kontuzji nabawił się w trakcie treningu. Mimo to zajął piąte miejsce w skokach i siódme w kombinacji norweskiej. Biorąc pod uwagę okoliczności trzeba to uznać za wielkim wyczynem, ale oczywiście nikogo on nie usatysfakcjonował. Sukcesy za granicą Na krajowym podwórku Marusarz bezapelacyjnie królował, ale sukcesy odnosił też za granicą. W 1935 r. w Planicy pobił rekord świata, oddając skok na odległość 87,5 m. A zaraz potem go poprawił. I to jak – skacząc na 97 m (był to zarazem rekord Polski, który utrzymał się przez 20 lat). Został także międzynarodowym mistrzem Jugosławii, Niemiec i Czechosłowacji. W 1938 r. podczas mistrzostw świata w fińskim Lahti skakał najdalej (66 i 67 m), ustanawiając rekord skoczni. Jego norweski rywal skoczył 63,5 i 64, ale sędziowie, ku zdumieniu konkurentów, uznali, że to właśnie Norweg wygrał, dając mu… 0,2 punktu więcej. Ewidentnie skrzywdzony tym werdyktem Marusarz został więc formalnym wicemistrzem, ale moralnym mistrzem świata. I pierwszym polskim medalistą imprezy tej rangi. Nasz słynny skoczek startował na czterech zimowych olimpiadach – w 1932, 1936, 1948 i 1952 (miał wtedy 39 lat!). Na piątej, w 1956 r., był przedskoczkiem. Gdyby nie wojna, z pewnością dołożyłby do tej listy kolejne dwie. Ciekawym i wartym wspomnienia epizodem w jego karierze był występ podczas Turnieju Czterech Skoczni w bawarskim Garmisch-Partenkirchen w 1966 r. Organizatorzy poprosili wówczas polskiego mistrza o oddanie pokazowego skoku, a Marusarz nie odmówił. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie fakt, że miał wówczas 53 lata, a od dziewięciu nie był czynnym zawodnikiem. Mimo to – w garniturze i pod krawatem – skoczył 66 m nienagannym stylem, wywołując aplauz publiczności. Jak potem wspominał, najbardziej starał się skoczyć elegancko. A skoczył, żeby pokazać Niemcom, którzy skazali go na śmierć, że żyje i jest w dobrej formie. Na szlakach tatrzańskich kurierów Wybuch II wojny światowej zepchnął sport w cień. Cała rodzina Marusarzów zaangażowała się w działania konspiracyjne. I zapłaciła za to wysoką cenę. Jedna siostra Stanisława, Zofia, po aresztowaniu trafiła do obozu koncentracyjnego Ravensbruck, gdzie spędziła 5 lat, do końca wojny. Druga, 23-letnia Helena, po wpadce została rozstrzelana. Stanisław, który tak jak Jan i Helena został tatrzańskim kurierem, bliski był podzielenia losu sióstr. Kurierzy szlakami wytyczonymi przez podziemie przemycali dokumenty, pieniądze i ludzi pomiędzy okupowanym krajem a polskimi siłami zbrojnymi i rządem emigracyjnym na Zachodzie. Droga wiodła przez Słowację na Węgry, skąd przez Jugosławię przedostawali się na Zachód. Kurierzy musieli się charakteryzować odpornością psychiczną, byli bowiem tropieni zarówno przez gestapo, jak i słowacką żandarmerię. Marusarza do tej roli predysponowała tężyzna fizyczna, mistrzowskie umiejętności jazdy na nartach, znajomość gór i siła charakteru. Ta ostatnia okazała się kluczowa. Skoki życia Stanisław Marusarz został w Szczyrbskim Plesie schwytany przez słowackich żandarmów, którzy zawiadomili Niemców, chcąc im pojmanego przekazać. Ten zdołał jednak uciec, wyskakując przez znajdujące się na pierwszym piętrze okno strażnicy. Wiedział już, że nie jest bezpieczny i może zostać aresztowany, dlatego postanowił uciekać z żoną Ireną (pobrali się w listopadzie 1939 r.) na Węgry. Niestety, tuż przed madziarską granicą oboje zostali aresztowani. Stanisława przewieziono do katowni gestapo w Zakopanem, gdzie był torturowany. Potem do więzienia na Montelupich w Krakowie, gdzie wylądował w celi śmierci. Tam znowu oddał skok życia, i to dosłownie. Przecisnął się przez wygięte kraty, wskoczył z drugiego piętra, a potem sforsował czterometrowy więzienny mur zwieńczony drutem kolczastym. W ucieczce brali udział także inni towarzysze z jego celi, ale zostali zastrzeleni. Ujść z życiem udało się tylko Marusarzowi i Aleksandrowi Bugajskiemu. Stanisław w czasie ucieczki został ranny w udo. Mimo to zdołał pieszo dotrzeć do Zakopanego. Stamtąd po raz drugi spróbował przedostać się na Węgry. Tym razem z sukcesem. Powojenne uznanie W 1947 r. kolega sportowiec żartobliwie nazwał Stanisława Marusarza „Dziadkiem” – i ten pseudonim doskonale się przyjął. Zwłaszcza, że Marusarz był sportowym fenomenem, zawodnikiem, który skakał przez 30 lat. Trudno o przykład równie długiej kariery sportowej na wysokim poziomie. Po wojnie stał się osobą publiczną. Znanym działaczem sportowym, trenerem i kierownikiem zakopiańskich skoczni. Postacią uhonorowaną licznymi orderami, w tym Virtuti Militari, za bohaterską postawę w czasie okupacji. W 1969 r. został narciarzem 50-lecia Polskiego Związku Narciarskiego. W 1989 r. jego imieniem nazwano zakopiańską skocznię Wielka Krokiew. Jak powiedział nasz bohater, sam talent nie wystarczy. „Trzeba się uczyć i ustawicznie pracować nad sobą. Nie wolno się zrażać początkowymi niepowodzeniami. Sukcesy nie przychodzą łatwo”. Stanisław Marusarz zmarł 29 października 1993 r. w trakcie przemowy na pogrzebie Wacława Felczaka, jego dowódcy z konspiracji, na Pęksowym Brzyzku. Sam spoczął na tym samym zakopiańskim cmentarzu. Źródło: olimpijscy.pl Nasz autor Sławomir Borkowski Jestem sekretarzem redakcji magazynu National Geographic Polska związanym z tym pismem od chwili jego debiutu na polskim rynku, a okazjonalnie także wydawcą serwisu national-geographic.pl. Ukończyłem polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim oraz finanse w Wyższej Szkole Bankowości. Moje zainteresowania? Historia, geopolityka i literatura. Relaksuję się w ogrodzie, której to pasji od lat poświęcam mnóstwo wolnych chwil. Szczególnie dumny jestem z odpornej na niestabilność środowiska rozległej rabaty preriowej.
Kim była Helena Marusarzówna? To mistrzyni narciarstwa, kurierka, patriotka
Helena Marusarzówna była wybitną polską narciarką, której karierę przerwała druga wojna światowa. Urodzona i wychowana w Zakopanem, świetnie poruszająca się na nartach, była idealną kandydatką na kurierkę tatrzańską. Przenosiła dokumenty i informacje poza granice kraju. Działalność konspiracyjna doprowadziła do rozstrzelania jej przez gestapo. Miała wówczas zaledwie 23 lata.
Spis treści: Kim była Helena Marusarzówna? Wszechstronna narciarka Kurierka tatrzańska Śmierć Heleny Marusarzówny Helena Marusarzówna jest ikoną polskiego narciarstwa i ikoną ruchu oporu. Urodzona i wychowana w rodzinie o silnych tradycjach sportowych i patriotycznych, podążyła ścieżką wytyczoną przez starszego brata, wybitnego skoczka narciarskiego i kuriera Armii Krajowej – Stanisława Marusarza. Kim była Helena Marusarzówna? Helena Marusarzówna urodziła się 17 stycznia 1918 roku w Zakopanem jako córka Marcina i Heleny Marusarzów. Rodzina była ściśle związana z kulturą i tradycjami Podhala. Ojciec, Marcin Marusarz był góralskim cieślą i przewodnikiem tatrzańskim. Wychowywał swoje dzieci w duchu miłości do gór, narciarstwa i tradycji Podhala. Przekazał im zasady odwagi, hartu ducha i silnej więzi z ojczyzną. Matka, Helena Marusarzowa (z domu Stępień) dbała o dom i wychowanie dzieci. Helena była najmłodszą z rodzeństwa i wzrastała wśród utalentowanych braci i sióstr. Pierwszym z rodzeństwa był urodzony w 1913 r. Stanisław Marusarz. Był jednym z najbardziej znanych polskich narciarzy oraz skoczków narciarskich. Wielokrotny mistrz Polski i olimpijczyk. Po wybuchu II wojny światowej zaangażował się w działalność konspiracyjną i został kurierem tatrzańskim. Jego postawa wywarła ogromny wpływ na życie i decyzje Heleny, w tym na dołączenie do grona kurierów tatrzańskich. Pozostałe z czworga rodzeństwa to Józef Marusarz, sportowiec i ratownik górski oraz Janka Marusarzówna, która skupiła się na kultywowaniu rodzinnych tradycji. Cała zakopiańska rodzina Marusarzów była mocno zakorzeniona w tradycji góralskiej, pielęgnowała kulturę Podhala oraz patriotyzm. Wszyscy członkowie rodziny podzielali miłość do gór i sportu, a także wiarę w potrzebę walki o wolność Polski. To właśnie w tym duchu Helena wyrosła na osobę odważną, zdeterminowaną i oddaną zarówno swojej pasji, jak i ojczyźnie. Wszechstronna narciarka Helena Marusarzówna była jedną z najwybitniejszych polskich narciarek okresu międzywojennego, odnoszącą sukcesy zarówno w kraju, jak i na arenie międzynarodowej. Jej kariera sportowa rozwijała się w latach 30. XX wieku, kiedy stała się wielokrotną mistrzynią Polski i znaną zawodniczką w dyscyplinach narciarskich. Najważniejsze osiągnięcia sportowe Heleny Marusarzówny: Helena zdobyła aż 7 tytułów mistrzyni Polski w narciarstwie, dominując w biegach narciarskich oraz w kombinacji alpejskiej (która łączyła zjazd i slalom); jej sukcesy obejmowały biegi na różnych dystansach, co świadczyło o jej wszechstronności i wytrzymałości; reprezentowała Polskę na zawodach międzynarodowych, w tym Mistrzostwach Świata FIS w narciarstwie klasycznym. Startowała w biegach narciarskich, mierząc się z najlepszymi zawodniczkami z Europy; choć na arenie międzynarodowej rywalizowała głównie z zawodniczkami z krajów skandynawskich (które dominowały w tej dyscyplinie), udało jej się uzyskać wysokie miejsca, co budziło podziw; w 1935 roku wzięła udział w międzynarodowym rajdzie narciarskim w Czechosłowacji. Był to jeden z jej najważniejszych sukcesów zagranicznych. Zajęła drugie miejsce, co było ogromnym osiągnięciem dla polskiego narciarstwa. Pokazała wtedy, że Polki mogą konkurować z zawodniczkami z krajów, gdzie narciarstwo było bardziej rozwinięte; była członkinią klubu SN PTT Zakopane (Sekcja Narciarska Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego), w którym trenowała wraz z innymi wybitnymi narciarzami; brała udział w licznych zawodach drużynowych, reprezentując klub i Polskę; Helena była nie tylko biegaczką narciarską, ale także z powodzeniem startowała w konkurencjach alpejskich, takich jak zjazd i slalom, co wyróżniało ją spośród innych zawodniczek tamtych czasów. Kurierka tatrzańska Helena Marusarzówna była znana z niezwykłej determinacji, wytrzymałości i ducha walki. Trenowała w trudnych warunkach górskich, co budowało jej siłę i odporność. Dzięki temu była w stanie rywalizować na najwyższym poziomie, mimo że infrastruktura sportowa w Polsce w tamtych czasach była znacznie mniej rozwinięta niż w krajach skandynawskich czy alpejskich. Jej osiągnięcia były inspiracją dla młodszych pokoleń narciarek. Po wybuchu II wojny światowej Helena zaangażowała się w działalność konspiracyjną jako kurierka tatrzańska komórki „Zagroda” Oddziału Łączności Konspiracyjnej KG SZP-ZWZ do bazy „Romek” w Budapeszcie. Przenosiła meldunki i informacje przez granicę, wykorzystując swoje narciarskie umiejętności i doskonałą znajomość górskiego terenu. Działała w strukturach Związku Walki Zbrojnej, czyli późniejszej Armii Krajowej. Przenosiła poza granice Polski meldunki, informacje i dokumenty. Pomagała też w ucieczce tym, którym groziło aresztowanie przez gestapo. Śmierć Heleny Marusarzówny Helena Marusarzówna została zatrzymana w marcu 1940 roku przez słowacką żandarmerię i przekazana Gestapo. Przetrzymywano ją w Muszynie, Nowym Sączu, zakopiańskim „Palace” – siedzibie Gestapo – a także w Tarnowie i w krakowskim więzieniu na Montelupich. Pomimo wielokrotnych tortur, nie ujawniła żadnych tajnych informacji. Niemniej jednak Gestapo, przeszukując jej bagaż, natrafiło na list napisany po węgiersku, który po dłuższym czasie powiązano z osobą Stefanii Hanauskówny. Helena została rozstrzelana 12 września 1941 roku w Pogórskiej Woli koło Tarnowa. Według innej wersji wydarzeń egzekucja miała miejsce 23 lipca 1941 roku w lesie Kruk w Skrzyszowie, gdzie zginęła wraz z Janiną Bednarską, Stefanią Hanauskówną i trzema innymi kobietami. Miała wówczas zaledwie 23 lata. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Bronisław Czech to jeden z najwszechstronniejszych narciarzy. Wyniósł polskie sporty zimowe na europejski poziom
Bronisław Czech aż dwadzieścia cztery razy sięgał po laur mistrza Polski w konkurencjach narciarskich i trzykrotnie reprezentował kraj na zimowych igrzyskach olimpijskich. Nic dziwnego, że w historii sportu zapisał się jako jeden z najwszechstronniejszych narciarzy okresu międzywojennego. Swoim nieprzeciętnym talentem wyniósł Polskę do rangi poważnego gracza na europejskiej arenie sportów zimowych. Przyjrzyjmy się nieco bliżej temu niezwykłemu człowiekowi.
Spis treści: Kim był Bronisław Czech? Życiorys Bronisława Czecha Zesłanie do Auschwitz i śmierć Bronisława Czecha O Bronisławie Czechu nie można powiedzieć, że był urodzonym sportowcem. Jako młody chłopak nie wyróżniał się wzrostem, a od swoich rówieśników odstawał także pod względem siły fizycznej. Miał jednak w sobie coś, co pozwoliło mu wspiąć się na sam szczyt – niezłomną wolę, żelazną dyscyplinę i hart ducha. Dzięki tym cechom odnosił poważne sukcesy w sporcie wyczynowym. Jak na ironię, te same cechy sprowadziły na niego śmierć. Gdyby po wybuchu II wojny światowej przyjął propozycję byłego trenera narciarstwa, być może doczekałby starości. Stało się jednak inaczej. Kim był Bronisław Czech? Bronisława Czecha pamiętamy przede wszystkim jako najwybitniejszego (obok fenomenalnego Stanisława Marusarza) polskiego narciarza okresu międzywojennego. Nie można jednak nie wspomnieć, że był także utalentowanym taternikiem, ratownikiem górskim, pilotem szybowca i instruktorem szybownictwa, żeglarzem, lekkoatletą i instruktorem narciarstwa. Człowiek wielu talentów? Tak, i to dosłownie, bo Bronisław Czech był nie tylko sportowcem, ale także artystą. Tworzył poezję, malował na szkle, grał na akordeonie i skrzypcach. Był także niezłomnym patriotą. Gdy w 1939 roku Niemcy napadły Polskę, bez wahania dołączył do konspiracji. Otrzymał propozycję, dzięki której mógł ocalić życie, ale pozostał wierny patriotycznym ideałom, mimo że wiedział, iż odmowę przypłaci zesłaniem do obozu śmierci. Życiorys Bronisława Czecha Bronisław Czech urodził się 25 lipca 1908 roku w Zakopanem. Był trzecim dzieckiem Józefa, mechanika kotłowego i palacza w Wodoleczniczym Zakładzie doktora Andrzeja Chramca, i Stanisławy z Namysłowskich, utalentowanej hafciarki. W wieku sześciu lat rozpoczął naukę w Ludowej Szkole Męskiej na ulicy Nowotarskiej w Zakopanem. Był zdolnym uczniem, który wyróżniał się wynikami w nauce. Jako dziesięciolatek zaczął uczyć się w prywatnym gimnazjum w willi „Liliana”. Nauki jednak nie ukończył. Wynikało to z faktu, że czesne, jakie trzeba było uiszczać, przekraczało możliwości finansowe Czechów. Od 1924 do 1927 roku uczył się w Szkole Przemysłu Drzewnego w Zakopanem, najpierw ślusarstwa, później ciesielstwa. W latach 1932–1934 był wolnym słuchaczem w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego w Warszawie. Zdał tam maturę i uzyskał dyplom nauczyciela wychowania fizycznego i tytuł instruktora narciarstwa. Jednocześnie PZN przyznał mu tytuł „honorowego nauczyciela narciarstwa w stopniu trenera”. Początek kariery sportowej Narciarstwem zaczął interesować się już jako młody chłopak. Przed nim sporty zimowe zaczął odkrywać Władysław, jego starszy o trzy lata brat. Okazało się jednak, że to młodszy z Czechów był obdarzony większym talentem. W pierwszych zawodach dla juniorów wystartował w 1922 roku. Miał wówczas 14 lat. Niebawem, bo zaledwie trzy lata później, stanął na najwyższym stopniu podium podczas biegu na 5 kilometrów, zorganizowanego w Lipkach. Bronisław Czech jednym z najwybitniejszych polskich sportowców Ten sukces był zaledwie wstępem do poważnej kariery. W 1927 roku zaczął występować w konkursach o randze międzynarodowej. Startował w biegach, sztafecie, zjazdach, skokach narciarskich i kombinacji norweskiej. W ostatniej z wymienionych konkurencji zajął pierwsze miejsce (w Austrii). Niebawem zapisał na swoim koncie kolejny poważny sukces. W 1928 roku ustanowił rekord Wielkiej Krokwi, oddając skok na odległość 61 metrów. To w dużej mierze zadecydowało o uznaniu go drugim najlepszym zawodnikiem w Plebiscycie „Przeglądu Sportowego” na Sportowca roku. Przed nim uplasowała się tylko olimpijka Halina Konopacka. W kolejnych latach Bronisław Czech nie zwalniał tempa i jak równy konkurował z najlepszymi europejskimi sportowcami. W 1931 roku wziął udział w konkursie skoków narciarskich, zorganizowanym we włoskim Ponte di Legno. W konkursie zajął drugą pozycję. To wspaniały wynik, ale dopiero po konkursie pokazał, na co naprawdę go stać. Organizatorzy zaproponowali uczestnikom bicie rekordu skoczni i zarazem rekordu świata. Zgłosili się tylko Polacy – Czech i Marusarz. Pierwszy z wymienionych osiągnął odległość 79,5 m, ustanawiając w ten sposób nowy rekord. Co ciekawe, Czech, jako człowiek skromny i pokorny, nie uznał tego osiągnięcia. Skok zakończył się upadkiem, w wyniku którego sportowiec doznał kontuzji stawu skokowego. Honorowo odmówił nagrody. Jednak sędziowie uznali skok za ustany (Czech upadł dopiero po przejechaniu pewnej odległości) i wręczyli mu puchar. Występy olimpijskie Bronisław Czech trzykrotnie reprezentował Polskę na zimowych igrzyskach olimpijskich, jednak bez większych sukcesów. Pierwszy raz w najbardziej prestiżowych zawodach wystąpił w 1928 roku, w Sankt Moritz. Zajął wówczas 10. miejsce w kombinacji norweskiej i 37. w skokach narciarskich. Drugi raz reprezentował kraj w 1932 roku, w Lake Placid. W biegu na 18 km zajął 18. pozycję, 7. w kombinacji norweskiej i 12. w skokach. W 1936 roku wystąpił na IV Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w Garmisch-Partenkirchen. Zajął wówczas 20. miejsce w kombinacji alpejskiej, 7. w sztafecie 4x10 km, 33. w biegu na 18 km, 16. w kombinacji norweskiej i 33. w skokach. Tytuły mistrza Polski W swojej imponującej karierze Bronisław Czech aż 24 razy sięgał po tytuł mistrza Polski: w 1929 i 1933 roku – w biegu na 18 km, w 1928, 1929, 1931 i 1934 roku – na średniej skoczni, w 1927, 1928, 1929, 1934 i 1937 roku – w dwuboju klasycznym, w 1929 i 1937 roku – w biegu zjazdowym, w 1936 i 1937 roku – w slalomie, w 1936 i 1937 roku – w kombinacji alpejskiej, w 1927, 1928, 1929, 1930, 1931, 1932 i 1933 roku – w sztafecie 5x10 km. Miłość do gór Jako mieszkający pod tatrzańskimi szczytami zakopiańczyk, Czech miał szczególny stosunek do gór. Mimo że treningi pochłaniały go bez reszty, znajdował czas na wędrówki, nie tylko krótkie. Uprawiał wyrypy, czyli trwające cały dzień lub nawet kilka dni górskie maratony. Uwielbiał się wspinać i miał do tego autentyczny talent. Tak jak Dobrosława Miodowicz-Wolf, wytyczał w Tatrach nowe szlaki, ale nie mówił o tym głośno. Dopiero Witold Paryski, autor „Wielkiej encyklopedii tatrzańskiej”, na podstawie jego szkiców i notatek wykonał opisy dróg, które wyznaczył podczas swoich wędrówek. Praca trenera Czech był nie tylko utalentowanym sportowcem, ale także dobrym trenerem. W 1936 roku kierował przygotowaniami kadry narodowej do Igrzysk Olimpijskich w Ga-Pa. W 1937 roku został mianowany członkiem Komisji Wyszkoleniowej PZN (pełnił tę funkcję do 1939 roku) i jako taki sprawował nadzór nad przygotowaniami kadry narodowej klasyków do Mistrzostw Świata FIS w Zakopanem. Od 1938 do 1939 roku prowadził szkołę narciarstwa zjazdowego na Kasprowym Wierchu. W 1934 roku wydał książkę „Narciarska zaprawa biegowa i skokowa. Wskazówki dla trenerów, komendantów patroli, instruktorów i uczniów”, którą napisał razem z Arturem Kasprzykiem. Bronisław Czech w trakcie II wojny światowej Gdy wybuchła wojna, Bronisław Czech dołączył do działalności konspiracyjnej jako kurier na Węgry. Wkrótce po niemieckiej napaści na Polskę otrzymał propozycję od działającego w szeregach Gestapo Seppa Röhrla. Były trener polskich zjazdowców chciał, żeby ten szkolił niemieckich juniorów. Czech nie przystał na to, mimo że Austriak zapowiedział mu, iż odmowę przepłaci zesłaniem do obozu. Zesłanie do Auschwitz i śmierć Bronisława Czecha 14 czerwca 1940 roku Bronisław Czech znalazł się w pierwszym transporcie więźniów do obozu koncentracyjnego w Auschwitz. To jednak nie złamało jego ducha. Na wolności był działaczem konspiracyjnym i zamierzał nim pozostać także w niewoli. Dołączył do ruchu oporu zorganizowanego przez rotmistrza Witolda Pileckiego. Niedożywienie, ciężka praca i skrajnie złe warunki życia doprowadziły do pogorszenia stanu zdrowia zakopiańskiego sportowca. 5 czerwca 1944 roku Bronisław Czech zmarł z wycieńczenia, jako więzień z numerem obozowym 349. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Przełomowa decyzja w sprawie koni z Morskiego Oka. Czy to początek końca ich cierpienia?
Szykują się rewolucyjne zmiany na trasie do Morskiego Oka. W wyniku zawartego porozumienia,już niebawem rozpoczną się testy busa elektrycznego, który ma odciążyć konie.
W tym artykule: Elektryczny bus na trasie do Morskiego Oka Konie nad Morskim Okiem. Co przewiduje porozumienie? Sprawa transportu turystów do Morskiego Oka od lat wywołuje wiele emocji. Temat powraca na czołówki gazet i portali internatowych za każdym razem, gdy na trasie dochodzi do dramatycznych scen z udziałem koni przewożących pasażerów. Ostatnio taka sytuacja miała miejsce na początku maja. Wówczas jeden z dwóch koni ciągnących fasiąg potknął się i upadł. Zwierzę miało problemy ze wstaniem, a na dodatek zostało zmuszone przez woźnicę do zmiany pozycji i uderzone po pysku. Skandaliczne nagranie natychmiast obiegło sieć i ponownie wywołało dyskusję na temat całkowitego usunięcia transportu konnego ze szlaku. Choć taka opcja – jak na razie – jest mało prawdopodobna, podjęto pierwsze kroki w celu poprawy sytuacji koni ciągnących bryczki z turystami. Elektryczny bus na trasie do Morskiego Oka 17 kwietnia 2024 r. w Zakopanem doszło do spotkania przedstawicieli Ministerstwa Środowiska i Klimatu, Tatrzańskiego Parku Narodowego, wozaków, organizacji prozwierzęcych, weterynarzy oraz samorządowców. Zakończyło się podpisaniem porozumienia. W wyniku zawartego kompromisu, najpóźniej 1 czerwca na trasie Polana Palenica–Włosienica rozpoczną się testy elektrycznego busa. W pierwszej kolejności, jak zaznacza poseł Łukasz Litewka, z transportu meleksem skorzystają osoby niepełnosprawne i seniorzy. – To początek dobrej współpracy z różnymi środowiskami, którym na pewno przyroda i dobro zwierząt leży głęboką na sercu, choć inaczej czasami to dobro postrzegamy – podkreśla minister Paulina Heing-Kloska. View oEmbed on the source website We wtorek, 22 maja szefowa resortu klimatu i środowiska poinformowała za pośrednictwem mediów społecznościowych, że testowy busik dotarł już do stolicy Tatr. Niewykluczone, że w trasę wyrusz jeszcze w tym miesiącu. „Dramat nad Morskim Okiem”. Turyści spacerują po lodzie, ratownicy ostrzegają W sieci pojawiła się fotografia przedstawiająca grupę osób spacerujących po zamarzniętej tafli Morskiego Oka. „Czy musi dojść do tragedii?” - pytają internauci oburzeni zachowaniem tu... Konie nad Morskim Okiem. Co przewiduje porozumienie? Podpisane w miniony piątek porozumienie zawiera 12 punktów. Ustalono, iż oprócz rozpoczęcia testów busa elektrycznego, zostaną podjęte następujące kroki: Ponowne przeliczenie obciążenia koni. Przeprowadzi je osoba wskazana wspólnie przez TPN, organizacje społeczne i fiakrów oraz samorząd. Ekspert zostanie zaopiniowany dodatkowo przez Państwową Radę Ochrony Przyrody. Dalsza rozmowa w sprawie zaprzestania wydawania licencji dla fiakrów będzie kontynuowana na osobnym spotkaniu. Za jego organizację odpowiada TPN i data zostanie ustalona w ciągu 14 dni. Konie na Włosienicy będą miały 60-minutowy postój. Decyzja wchodzi w życie od 1 czerwca. Czujniki badające korelację temperatury i wilgotności zostaną zainstalowane przez TPN na Palenicy i na Włosienicy. TPN w ciągu 14 dni poinformuje o szczegółach tego procesu. Komisja weterynaryjna wyznaczy warunki bezpieczne dla pracy koni na trasie do Morskiego Oka (korelacja między temperaturą i wilgotnością). Po przekroczeniu tzw. czerwonej linii, ruch koni zostanie wstrzymany. Do komisji weterynaryjnej zostanie przyjęta piąta osoba – lek. wet. Marta Rykała. Komisja weterynaryjna wyda rekomendacje dot. badania koni po sezonie (po najbliższym posiedzeniu). Komisja weterynaryjna wyda rekomendacje dot. podkuwania koni (po najbliższym posiedzeniu). TPN zorganizuje rozmowy w sprawie możliwości rekreacyjnego wykorzystania koni na terenie TPN. Spotkanie zostanie wyznaczone w ciągu 30 dni. Ustalono obniżenie limitu osób na wozie – o dwie osoby dorosłe i dwójkę dzieci od 1 czerwca. Robocze spotkanie po otrzymaniu wyników z punktu 1 posłuży do wypracowania dalszych rekomendacji w tej sprawie. Komisja weterynaryjna na kolejnym spotkaniu zdecyduje o ewentualnym rozszerzeniu katalogu badań dla koni. – Rozumiemy, że przejęte rozwiązania nie wyczerpują problemu i są elementem dialogu, który zamierzamy kontynuować w dobrej wierze. W katalogu są kwestie wymagające dalszej pracy, którą deklarujemy. To początek debaty dotyczącej rozwiązania problemu – czytamy w komunikacie Ministerstwa Klimatu i Środowiska, przesłanym do naszej redakcji. Przypomnijmy, że według danych Fundacji Viva!, nie żyje 64% koni, które pracowały na trasie do Morskiego Oka pomiędzy 2012 a 2022 rokiem. Źródła: gov.pl; viva.org.pl. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Kim jest Miś z Krupówek? Rozmawiamy z jedynym prawdziwym miśkiem zakopiańskim
Biały Miś z Krupówek to, zdaniem większości turystów przybywających do zimowej stolicy Polski, największa atrakcja Zakopanego. I trudno się temu dziwić. Zdjęcie z kultową maskotką ma niemal każdy.
W tym artykule: Wywiad z Markiem Zawadzkim, wcielającym się w misia O autorce Wywiad z Markiem Zawadzkim, wcielającym się w misia Aleksandra Karkowska: Marku, jesteś obecnie jedynym prawdziwym miśkiem zakopiańskim. Co to znaczy? Marek Zawadzki: Zakopiański misiek musi być prawdziwy jak przed wojną. Taka skóra musi być uszyta z owiec. Łeb drewniany, pazury i zęby rzeźbione z lipowego drzewa. Wszystko ładnie dopracowane, czyste i zadbane. Misiek musi dobrze wyglądać, musi gadkę mieć i dziewczyny umieć odmłodzić (śmiech) Skąd ten pomysł, by zostać miśkiem? Mówią, że do takiej roboty to trzeba się urodzić (śmiech). Fiakrowałem najpierw, woziłem panów w powozach. Potem wiele lat prowadziłem wyciąg narciarski. Kiedyś kolega mi mówi, że był misiek pod skocznią, ale umarł. I dodał: „Ty byś się na miśka nadawał, bo gadkę masz i miedzy panami robiłeś”. Pomyślałem, że faktycznie, przecież nie może być tak, żeby w Zakopanem miśka nie było. Kupiłem skórę, tą miśkową. Oddałem ją do pralni, takiej specjalnej, gdzie skóry farbują. To było takie stare i zużyte, że po czyszczeniu wszystko się rozleciało, zostały ino uszy (śmiech). Musiałem dać do odszycia, żeby uzupełnili to czego brakuje. On był bardzo potargany. Ale najważniejsze, że miałem wzór. I uszyłeś skórę „misiową”? Tak, dałem do kuśnierza do odszycia. Wtedy z dumą się to zakłada. Tych skór masz kilka. Czy jedna nie wystarczy, żeby być miśkiem? Taka skóra się zużywa. Kolejne skóry robiłem, bo mnie to cieszyło. Coś ulepszałem. Ten drugi misiek, na przykład, ten jest wyjątkowo ładny. Uszyłem go ze skór naszych góralskich owiec starej rasy cekla. Ma długi włos. Na taki kostium potrzeba dwanaście skór, bo żeby ładnie się futro układało. Dlatego to takie ciężkie jest, kostium z głową waży dwanaście kilo. Traktujesz te skóry wyjątkowo, mają imiona i oddzielny pokój. Tak, to są Dunaj, Dolina i Bartek. A ta czwarta, najnowsza, to Krywań. O skóry trzeba dbać. One teraz mają oddzielny pokój, tam każda w specjalnym pokrowcu siedzi. Ale ja im hotel szykuję! Na zewnątrz, w tym szałasie przed domem, tam będzie „misiarnia” na wiosnę. Masz skóry i co dalej? Zakładam skórę i jadę na Krupówki pozować do zdjęć. To jest pełen kostium, jak kombinezon. Jest ciężki i sztywny, więc nie jest łatwo to założyć. Ale mam już wprawę. Najgorzej tylko to buty założyć i zawiązać, bo w tym ubraniu nie mogę się zgiąć. Gośka (żona – przypisek autorki) mi wiąże. Głowę zakładam się oddzielnie. A na Krupówkach „misiujesz” codziennie? Tak, codziennie tam idę. Jak kurzy (śnieży – przypisek autorki) tylko trochę, to też. Ale jak już mocno kurzy cały dzień albo jak deszcz pada, to nie idę. Gosia mnie wozi codziennie do centrum, bo w tym ubraniu ledwo do auta można wsiąść, a prowadzić nie da rady. Siedzę przy Oczku. Bez głowy. Bo to ciężkie jest i oddychać się nie da. Jak poproszą o zdjęcie, to głowę zakładam. Dużo ludzi mnie teraz poznaje, z tej książki, z wystawy, z podcastu. Ludzie przechodząc na Krupówkach często podchodzą i zagadują. Proszą o zdjęcie z misiową głową, a czasem bez głowy, bo chcą zdjęcie na pamiątkę ze mną. Czy turyści się cieszą, jak miśka widzą, czy raczej odwracają wzrok? Ludzie się cieszą, że misiek ten prawdziwy w Zakopanem jest. Ci, co się znają. „Ten misiek to nawet głowy nie musi ubierać, tak super wygląda” – słyszę jak, tak mówią turyści. Przyjeżdżają z całej Polski. Czasem chcą żeby komuś życzenia składać, to muszę coś przyśpiewać po góralsku. Lubią to. Dziś na przykład była kobieta, która 46 lat temu miała zdjęcie z misiem. Przywiozła to stare zdjęcie i chciała mieć nowe w tej samej pozie. Ze Szczecina była. Czasem dzieci poniektóre się boją. Mówię wtedy rodzicom: „Nie na siłę, przyjedźcie za rok, jak podrośnie”. Marku, po co Ty to w ogóle robisz? Bo to jest nasza góralska tradycja i chcę ją chronić. W Zakopanem znów tyle miśków jest, że szok. Miśków niech będzie dużo, jak dawniej bywało, tylko to nie takie miśki. Te są sztuczne. Najgorszy to ten dmuchany! Taki zakopiański misiek musi być prawdziwy, z owczych skór. Bycie miśkiem to nie jest prosta robota. Ciężka jest ta skóra i ślepy jestem, jak łeb ubiorę. Siedzę na Krupówkach i mam czasem dość, bo swoje lata mam, ale tak sobie myślę, że jakby mnie nie było, to nie byłyby te same Krupówki. Pamiętam, jeszcze za dziecka, że zawsze na Krupówkach prawdziwy misiek musiał być, bez niego to już nie te Krupówki, nie to Zakopane. To jest taka moja misja. Dziękuję Ci za rozmowę i życzę, aby ta góralska tradycja przetrwała. „Wie pani, ja też będę miśkiem, jak dorosnę” – krzyczy wnuczka Hela przysłuchująca się naszej rozmowie. Zakopiańscy twórcy ludowi w obiektywie Adama Brzozy. Zobacz niezwykłe portrety Zakopane od stuleci skupia artystów, jest miejscem, w którym tradycja jest żywa i ważna. Zakopiańskich twórców, którzy wciąż czerpią z dawnych praktyk, sfotografował Adam Brzoza. O autorce Aleksandra Karkowska – współautorka międzypokoleniowych książek „Banany z cukru Pudru”, „Na Giewont się patrzy”, „Marsz, marsz BATORY”. Od 2015 roku prowadzi Oficynę Wydawniczą Oryginały. Działa społecznie na warszawskiej Sadybie. Kocha fotografie i podróże. W 2021 roku, na 100-lecie białego misia w Zakopanem, z Barbarą Caillot zrealizowały projekt pt. „FOTO z misiem”. Ogłosiły apel w mediach społecznościowych, w radiu, prasie. Otrzymały ponad 1200 zdjęć z białym misiem. Powstała książka o tym samym tytule zawierająca wybrane fotografie oraz strona WWW, na której Aleksandra i Barbara umieściły wszystkie otrzymane fotografie. Panie nadal je zbierają, chcą stworzyć największy zbiór zdjęć z białym misiem. Jeżeli mają Państwo w swoich albumach z nim zdjęcie, zapraszamy do wysyłania zgłoszenia za pośrednictwem formularza na stronie internetowej projektu fotozmisiem.oryginaly.com.pl.
Gdzie jechać w góry? Najlepsze pomysły na wyjazd dla miłośników górskich wędrówek
Polska jest krajem niezwykle zróżnicowanym, jeśli chodzi o ukształtowanie terenu. Znajdziemy tutaj przepiękne jeziora, majestatyczne parki narodowe, bory i lasy oraz kilka pasm górskich. Miłośnicy pieszych wędrówek znajdą tutaj coś dla siebie praktycznie o każdej porze roku. Jednak wszystko to, co najpiękniejsze, znajduje się na południu kraju. Sprawdźmy zatem, gdzie jechać w góry w Polsce?
W tym artykule: Gdzie jechać w góry w Polsce? Góry Świętokrzyskie to najniższe góry w Polsce Droga na Łysicę jest pełna malowniczych krajobrazów Najlepsze trasy górskie w Sudetach Jak wejść na Śnieżkę? Co jeszcze zobaczyć w Sudetach? Karpaty to łańcuch górski dla wymagających miłośników gór Polska jest niewątpliwie rajem dla miłośników gór. Znajdziemy tu trzy łańcuchy górskie, w których skład wchodzi aż 46 pasm górskich. To Góry Świętokrzyskie, Sudety oraz Karpaty. Każde z nich charakteryzują inne krajobrazy, ukształtowanie, przyroda oraz poziom trudności tras. W Tatrach nie każdy szlak będzie odpowiedni dla początkujących, a w Bieszczadach zawodowi wspinacze mogą doświadczyć zaledwie spokojnych i sielskich spacerów. Gdzie jechać w góry w Polsce? Gdzie zatem pojechać w polskie góry? Na początku należy odpowiedzieć sobie pytanie, jak dobrze jesteśmy przygotowani do spacerów górskich. Chodzenie po niskich partiach gór, jak i dolinach, zazwyczaj nie jest dużym wyzwaniem. Należy jednak pamiętać, że m.in. w wysokich Tatrach niekiedy może być bardzo niebezpiecznie, szczególnie dla amatorów i osób bez odpowiedniego sprzętu. Praktycznie każdego roku w mediach pojawiają się zdjęcia, na których widać turystów wchodzących na Giewont w klapkach lub japonkach. To błąd, który może kosztować życie lub zdrowie. Góry Świętokrzyskie to najniższe góry w Polsce Góry Świętokrzyskie to idealny kierunek dla osób, które dopiero zaczynają swoją przygodę ze wspinaczką lub wędrówkami po górach. Nie znajdziemy tu bardzo wymagających tras, raki nie będą konieczne, a czekany można spokojnie zostawić w domu. To najniższy łańcuch górski w kraju, który znajduje się w południowo-wschodniej Polsce. Położony jest w centralnej części Wyżyny Kieleckiej. Jednak podziwiać tu możemy piękne widoki, zapierającą dech w piersiach naturę oraz niesamowite zabytki Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Badacze rozwiązali zagadkę pierwszych gór na Ziemi. Kiedy i jak powstały? Naukowcy z Uniwersytetu w Aberdeen wiedzą, jak powstały góry na Ziemi. Ich zdaniem kluczową rolę w tym procesie odegrał plankton, czyli drobne organizmy morskie. Najwyższym szczytem Gór Świętokrzyskich jest Łysica, która ma wysokość 614 m n.p.m i znajduje się w paśmie Łysogór. To najwyższe pasmo tych gór, które ma ok. 25 km długości. Góry Świętokrzyskie to obok Sudetów, to jeden z najstarszych łańcuchów górskich w Europie. Zostały wypiętrzone w kambrze ok. 500 milionów lat temu. Droga na Łysicę jest pełna malowniczych krajobrazów To właśnie Łysica powinna być pierwszym punktem podróży w Góry Świętokrzyskie. Najlepiej dotrzeć do miejscowości Święta Katarzyna, z której można wyruszyć czerwonym szlakiem w kierunku szczytu. Szlak jest pełen zjawiskowych widoków. Po drodze znajduje się klasztor Sióstr Bernardynek, ukryta w lesie kapliczka Janikowskich, na której znajdziemy wyryty przez Stefana Żeromskiego napis oraz źródełko i kapliczka św. Franciszka. Idąc na szczyt, można poczuć się jak w wehikule czasu. Cała trasa zajmuje nieco ponad godzinę. Na szczycie znajduje się duży drewniany podest, a z góry podziwiać możemy krajobraz Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Z Łysicy można ruszyć dalej czerwonym szlakiem w stronę szczytu Agata. Co ciekawe, dawne mapy i przewodniki podawały, że to właśnie ten szczyt jest najwyższym punktem Gór Świętokrzyskich. Różnica w wysokości jest jednak minimalna. Agata ma dokładnie 613,96 m n.p.m. Góry Świętokrzyskie mają w sumie 19 pasm górskich. Największe z nich to: Łysogóry – najwyższy szczyt: Łysica (614 m n.p.m.) Pasmo Jeleniowskie – najwyższy szczyt: Szczytniak (554 m n.p.m.) Pasmo Masłowskie – najwyższy szczyt: Klonówka (473 m n.p.m.) Pasmo Klonowskie – najwyższy szczyt: Barcza (465 m n.p.m.) Pasmo Oblęgorskie – najwyższy szczyt: Siniewska Góra (449 m n.p.m.) Pasmo Cisowskie – najwyższy szczyt: Włochy (427 m n.p.m.) Najlepsze trasy górskie w Sudetach Sudety to łańcuch górski, który położony jest w południowo-zachodniej Polsce i północnych Czechach. To najwyższe góry naszego sąsiada ze stolicą w Pradze. Może nie dorównują wielkością niedalekim Karpatom, ale zachwycają przede wszystkim swoją cudowną naturą, dziewiczymi zakątkami, pięknymi lasami oraz niesamowitymi trasami. Najwyższym szczytem Sudetów i pasma górskiego Karkonosze jest Śnieżka. Jego wielkość bezwzględna wynosi 1603 m n.p.m. Znajduje się na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego, nad Kotliną Jeleniogórską. Na Śnieżkę najłatwiej jest dostać się z Karpacza. Początkujący wspinacze mogą skorzystać z kolejki krzesełkowej, która zawiezie nas na Kopę, czyli szczyt Karkonoszy, który znajduje się poniżej Śnieżki. Z Kopy trasa na Śnieżkę wynosi 2,5 km. To ok. godzina wędrówki. Jak wejść na Śnieżkę? Bardziej zaawansowanych wspinaczy zainteresują raczej szlaki, których jest kilka. Najtrudniejszy jest szlak czarny. To wejście, które zaczyna się w Karpaczu przy dolnej bazie wyciągu na Małą Kopę przez Biały Jar. Jest to najkrótsza droga, ale podejście jest bardzo stromę i widoczność zazwyczaj w wielu miejscach ograniczona. Łatwiejszym szlakiem jest szlak czerwony. prowadzi spod parkingu pod hotelem Orlinek przez Dolinę Łomniczki. To trasa, podczas której doświadczymy wspaniałych widoków na Karkonosze. Podejście nie jest bardzo trudne, ale znajdują się tam bardziej wymagające odcinki. Niezwykle urokliwe będą również szlaki żółty i niebieski, które rozpoczynają się od ulicy Na Śnieżkę. Na początku trasy przywita nas piękna i majestatyczna Świątynia Wang. Co jeszcze zobaczyć w Sudetach? Równie ciekawym pasmem górskim w Sudetach są Góry Sowie. Znajdują się na terenie województwa dolnośląskiego. Najwyższy szczyt, czyli Wielka Sowa, ma zaledwie 1015 m n.p.m. Jednak to, co przyciąga turystów, to niezwykłe trasy wśród pól, przełęczy i lasów. Co więcej, w porównaniu z innymi polskim szczytami, na szlaku nie spotkamy tak wielu turystów. To idealne miejsce na wyciszenie i medytację w towarzystwie matki natury. Na szczycie Wielkiej Sowy znajduje się wieża widokowa, która pochodzi z 1906 roku. Ma 25 metrów wysokości. Co ciekawe, patronem murowanej budowli miał zostać kanclerz Otto von Bismarck. Z góry turyści mogą podziwiać największe szczyty Karkonoszy. Wieża czynna jest codziennie tylko w okresie od maja do końca października oraz w zimowe weekendy. Karpaty to łańcuch górski dla wymagających miłośników gór Karpaty to jeden z największych łańcuchów górskich w Europie. Znajduje się na terytorium aż ośmiu krajów: Austrii, Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Rumunii, Serbii. Najwyższym szczytem jest Gerlach, który położony jest na wysokości 2655 m n.p.m. Znajduje się w Słowacji i jest jednocześnie największym szczytem Tatr. Z kolei najwyższym szczytem Karpat w Polsce są Rysy (położone na granicy Polski i Słowacji), które mają 2499 m n.p.m. Najpopularniejszym miejscem w Tatrach jest Zakopane. Chociaż to miasto jest oblegane przez turystów z całej Polski i wśród miłośników gór nie cieszy się najlepszą sławą, jest to dobra baza wypadowa w wysokie Tatry. Ze stolicy Podhala można dotrzeć na wiele szczytów, m.in. Giewont przez Dolinę Strążyską, Kasprowy Wiech czy Świnicę. Ponadto Morskie Oko (położone na wysokości 1395 m n.p.m.) jest dobrym punktem startowym do zdobycia Rysów. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jaskinie w Zakopanem. Które z nich można zwiedzać?
Jaskinie w Zakopanem i okolicach to jedna z największych tatrzańskich atrakcji turystycznych. Tylko część została udostępniona turystom. Gdzie jest ich najwięcej?
W tym artykule: Jaskinie w Zakopanem Jaskinie do zwiedzania Jaskinie w okolicach Zakopanego Zakopane często jest nazywane „zimową stolicą Polski”. Turystyczne miasteczko cieszy się jednak popularnością przez cały rok. Polskie Tatry to nie tylko szczyty górskie i malownicze doliny, ale też jaskinie. Niektóre mijamy na szlakach, inne są ukryte. Które jaskinie w okolicach Zakopanego można zwiedzać? Jaskinie w Zakopanem Będąc w Zakopanem, nie sposób nie wybrać się na jeden ze szlaków turystycznych. Nie tylko wysoko w górach jest ciekawie. W niższych partiach gór, a nawet w dolinach, można trafić na jaskinie udostępnione do zwiedzania. Na zachodnim zboczu Doliny Miętusiej znajduje się Jaskinia Miętusia. Została odkryta w 1936 r. przez Władysława Goryckiego. Przez długi czas Miętusia była uważana za najdłuższą jaskinię w Polsce. Według pomiarów jest to jaskinia z największą w Polsce rozciągłością horyzontalną, która wynosi około 1150 m. Ze względu na niskie położenie otworu i przeszkody wodne Jaskinia Miętusia jest zalecana do zwiedzania zimą. Najczęściej wycieczki kończą się jednak na Progu Męczenników. Jaskinia ta należy do systemu Lodowego Źródła. Jaskinie do zwiedzania Jaskinia położona najbliżej Zakopanego, którą można zwiedzać to Jaskinia Dziura. Jest położona w Dolinie ku Dziurze. Głębokość jaskini wynosi 20 metrów, a długość 60 metrów. Nie jest więc przesadnie wielka, ale amatorów i spacerowiczów na pewno zainteresuje. To jeden z popularniejszych celów wycieczek turystów. Na miejscu ćwiczą też grotołazi. W stropie znajduje się otwór, przez który można można zjechać do wnętrza jaskini na linie, co wykorzystują między innymi filmowcy. Górale mówią, że w Dziurze ukrywał się Wojtek Mateja, ostatni tatrzański zbójnik. Z tego też powodu niektórzy mieszkańcy Zakopanego i okolic nazywają to miejsce Zbójecką Jamą. Najwięcej jaskini dostępnych do zwiedzania jest w Dolinie Kościeliskiej. Najbardziej znane to: Jaskinia Mylna Uważana za jedną z najciekawszych jaskiń udostępnionych turystom w Polskich Tatrach. Można ją zwiedzać bez przewodnika. Jaskinia Mylna znajduje się w środkowej części Doliny Kościeliskiej w ścianie Raptawickiej Turni. Wejść można przez dwa otwory: południowy na wysokości 1098 metrów n.p.m. i północny na wysokości 1084 metrów n.p.m. Długość korytarzy Mylnej to 1630 m. Razem z Raptawicką i Obłazkową tworzą system Jaskiń Pawlikowskiego. Jaskinia Mroźna Można ją zwiedzać od początku maja do końca października. Jedyna z polskich jaskiń tatrzańskich oświetlana elektrycznie. Przed wejściem należy kupić bilet wstępu. Całkowita długość jaskini (praktycznie pojedynczy korytarz) to 773 m. Trasa zwiedzania jest jednak krótsza, a jej przejście zajmuje około pół godziny. Wewnątrz panuje stała temperatura 6 stopni Celsjusza. Nazwa jaskini nie odnosi się temperatury, a do sąsiedniej, niedostępnej turystycznie, Jaskini Zimnej. Speleolodzy twierdzą, że dawniej były ze sobą połączone. Jaskinia Obłazkowa Długość 120 m, głębokość 5 m. Otwór wejściowy znajduje się na wysokości 1098 m n.p.m. pomiędzy otworami wejściowymi do jaskiń Raptawickiej i Mylnej, około 130 m ponad dnem Doliny Kościeliskiej, w Raptawickiej Turni. Jaskinia Obłazkowa często jest mylona z Jaskinią Obłazową, znaną z odkryć archeologicznych. Do zwiedzania głównej komory, nazywanej Wstępną, nie potrzeba latarki. Jeśli idziemy dalej, konieczne będzie jednak jest światło. Jaskinia nie ma charakterystycznej szaty naciekowej. Tylko zimą przy wejściu można zauważyć niewielkie lodowe formy naciekowe. Jaskinia Raptawicka Część systemu jaskiniowego Jaskini Mylnej. Znajduje się w Raptawickiej Turni, około 180 m nad dnem Doliny Kościeliskiej. Ma 150 m długości i 15 m szerokości. Jaskinię Raptawicką można zwiedzać bez przewodnika. Wybierając się na wycieczkę, należy jednak pamiętać o ciepłym ubraniu. Wewnątrz panuje niska temperatura. Jaskinię po raz pierwszy opisał w 1887 r. Jan Gwalbert Pawlikowski. W 2015 r. koniec Lewego Korytarza Jaskini Raptawickiej połączono z korytarzykiem nad Kominem Połączeniowym w Jaskini Mylnej. Smocza Jama To tak naprawdę niewielki stromy korytarz jaskiniowy, przebijający na wylot skałę w dolnej części Wąwozu Kraków. Z myślą o turystach do wejścia prowadzi ścieżka z drabiną i łańcuchami. Przejście jaskini także ubezpieczono łańcuchem. Wewnątrz potrzebna jest latarka. Zimą, kiedy szlak jest oblodzony, przejście może być utrudnione, a nawet niebezpieczne. Jaskinie w Polsce – ile ich jest i które miejsca warto odwiedzić? Jaskinie w Polsce od zawsze przyciągają amatorów przygód i miłośników tajemniczych zakątków. Gdzie jest najwięcej jaskiń w Polsce? Które z nich warto zobaczyć? Na te pytania odpowiadam... Jaskinie w okolicach Zakopanego Nie wszystkie jaskinie w Zakopanem są dostępne dla turystów. Zwiedzać można tak naprawdę tylko 6. Gdzie znajdują się pozostałe? Między innymi w Tatrach Wysokich, Dolinie Chochołowskiej czy Dolinie Bystrej. Inne jaskinie w okolicach Zakopanego, które eksplorują tylko specjaliści to między innymi: Jaskinia Wielka Śnieżna (najgłębsza i najdłuższa jaskinia Polski oraz najgłębsza jaskinia Tatr), Wielka Żabia Szpara (Tatry Wysokie), Śnieżna Studnia (Dolina Małej Łąki), Jaskinia Psia (Wąwóz Kraków), Bańdzioch Kominiarski (Dolina Kościeliska). Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Restauracje otwierają się wbrew zakazom. „Mamy dosyć tej bezczynności, chcemy pracować, spłacać kredyty, zacząć normalnie żyć”
Nawet 20 tys. lokali gastronomicznych wznowiło działalność po 18 stycznia. Tak wynika z danych przekazanych przez Izbę Gospodarczą Gastronomii Polskiej. Restauratorzy oraz właściciele hoteli i pensjonatów, pozostawieni często bez wsparcia, podejmują decyzję o złamaniu rządowych obostrzeń i otwierają swoje lokale. To efekt ogólnopolskiej akcji #OtwieraMY.
Wielu przedsiębiorców wznawia swoją działalność, ponieważ obecna sytuacja nie pozwala im na dłuższe czekanie. Restauratorzy mówią wprost – przeważył czynnik ludzki. – Zatrudniam prawie 40 osób. Codziennie ktoś przychodził z płaczem, że nie ma na czynsz, na prąd, na wodę, a ja nie byłem w stanie im zapłacić. Nie otrzymaliśmy żadnego wsparcia, nie obowiązuje nas żadna tarcza, ponieważ działamy dopiero od lipca 2020 roku – mówi Marek Łopata, właściciel lokalu „Karczma Góraleczka” w Zakopanem. Pomimo obowiązujących obostrzeń swój pensjonat postanowił również otworzyć Janusz Zieliński, który od 11 lat prowadzi pensjonat w Ustrzykach Dolnych. – Nie łapiemy się na żadną tarczę, ponieważ nie zatrudniamy ludzi. Kończą nam się wszelkie zasoby pieniężne. Mamy już dosyć tej bezczynności, chcemy pracować, spłacać kredyty, zacząć normalnie żyć – tłumaczy właściciel „Przystani Gromadzyń”. Dla wielu z nich otwarcie lokalu to ostatni ratunek przed ogłoszeniem upadłości. – Musieliśmy zdecydować, czy zamkniemy restaurację już teraz, zwolnimy pracowników, a sami pozostaniemy z długami, czy otworzymy lokal mimo obostrzeń. Boimy się, ale tak naprawdę jesteśmy pod ścianą. To jest nasze jedyne źródło utrzymania – opowiada Joanna Kuźnicka, współwłaścicielka i szefowa kuchni z wrocławskiej restauracji Pici Pasta. – Widmo strat finansowych jest większe niż strach. Utrzymanie restauracji miesięcznie wynosi około 30 tys. zł. Obecne zadłużenie i tak już znacząco przewyższa kary, jakie może nałożyć na nas sanepid – dodaje z kolei Marta Tudek, współwłaścicielka restauracji „Po drodze” w Warszawie. „Boimy się, ale jesteśmy pod ścianą” Właściciele przekonują, że zachowują reżim sanitarny, a lokale są wyposażone we wszelkie środki do dezynfekcji. Gościom na wejściu mierzona jest również temperatura. – W ciągu tygodnia sanepid skontrolował nas dwukrotnie. Codziennie odwiedza nas także dzielnicowy, który sporządza notatkę służbową. I choć spełniamy wszelkie wymogi sanitarne, każdego dnia liczymy się z tym, że w końcu będziemy musieli zamknąć część zakładu – mówi Joanna Kuźnicka z wrocławskiej restauracji „Pici Pasta”. Na otwarcie restauracji czekali nie tylko przedsiębiorcy, ale również klienci. – Byliśmy mile zaskoczeni. Lokal został natychmiast zapełniony, mamy już nawet pierwsze rezerwacje na marzec – mówi Marta Tudek, z warszawskiej restauracji „Po drodze”. – Zainteresowanie jest ogromne, telefon się urywa. Musiałyśmy nawet dodatkowo zatrudnić dwójkę pracowników, tyle jest zamówień – dodaje z kolei Joanna Kuźnicka z wrocławskiej restauracji „Pici Pasta”. (Nie)policzalne skutki pandemii Ogólnopolski bunt przedsiębiorców zapoczątkowali właściciele restauracji i pensjonatów zrzeszeni w akcji „Góralskie Veto”. – Jest to ostatni moment, żebyśmy mogli tej polityce rządu, która nas po prostu wykończy, powiedzieć veto. To nieprzypadkowa analogia do liberum veto. W Rzeczpospolitej Szlacheckiej chodziło o powstrzymanie tworzenia złego prawa, a my teraz też znaleźliśmy się w analogicznej sytuacji – mówi cytowany przez Polską Agencję Prasową Sebastian Pitoń, inicjator „Góralskiego Veta”. Od marca restauracje nie są w stanie prowadzić działalności w sposób ciągły. Jesienny podział kraju na strefy, wraz z kolejnymi obostrzeniami, dodatkowo uderzył w branżę gastronomiczną. Od 24 października lokale zostały całkowicie zamknięte, z możliwością sprzedaży posiłków wyłącznie na wynos lub z dowozem do domu. Początkowo restrykcje miały obowiązywać do 17 stycznia, ale rząd wydłużył je do 31 stycznia. Restauratorzy liczą, że kolejne otwierane lokale zwrócą uwagę rządzących na ich trudną sytuację i wymogą zmiany w obowiązujących przepisach. – Nie możemy dłużej żyć w takiej niepewności, mamy rodziny, czujemy się odpowiedzialne za naszych pracowników. Włożyłyśmy w ten biznes całe nasze serce, nie możemy się poddać – dodaje Joanna Kuźnicka z wrocławskiej restauracji „Pici Pasta”. Jednak wszystko wskazuje na to, że na pełne otwarcie branży trzeba będzie jeszcze poczekać. Póki co rządzący zapowiedzieli zniesienie obostrzeń dla handlu. – Postuluję, aby od 1 lutego przywrócić pełną dostępność handlu, mówiąc wprost otworzyć galerie handlowe. Jeżeli chodzi o kolejne branże, podejmowanie takiego zobowiązania byłoby zdecydowanie przedwczesne – podkreślił podczas konferencji prasowej wicepremier Jarosław Gowin, szef resortu Rozwoju, Pracy i Technologii. Jednak liczby nie pozostawiają złudzeń - to był wyjątkowo trudny rok dla branży gastronomicznej. Choć restauratorzy robią, co mogą, wielu z nich każdego miesiąca stoi w obliczu zwolnień pracowników. Inni muszą zawiesić lub całkowicie zamknąć swoje firmy. Izba Gospodarcza Gastronomii Polskiej wylicza, że w Polsce łącznie działa ponad 76 tys. lokali. Jednak z powodu kryzysu wywołanego pandemią koronawirusa liczba ta zmniejszy się o ponad 20%. Do akcji #OtwieraMY dołącza coraz więcej przedsiębiorców. Swoje otwarcie, pomimo obowiązujących zakazów, zapowiedziała już branża fitness. Z informacji przekazanych przez Polską Federację Fitness wynika, że część klubów sportowych i siłowni wznowi działalność już 1 lutego.
Zakopiańscy twórcy ludowi w obiektywie Adama Brzozy. Zobacz niezwykłe portrety
Zakopane od stuleci skupia artystów, jest miejscem, w którym tradycja jest żywa i ważna. Zakopiańskich twórców, którzy wciąż czerpią z dawnych praktyk, sfotografował Adam Brzoza.
Malują na szkle, haftują, rzeźbią, tworzą poezję i prozę, zajmują się tkactwem, kowalstwem, wykonują elementy góralskich ubrań... To oni - artyści ludowi tworzący u stóp Giewontu - sprawiają, że Zakopane jest tak wyjątkowe. Są depozytariuszami niematerialnego dziedzictwa kulturowego - wiedzy o tradycjach oraz zwyczajach wypracowanych przez ich przodków. Wiele z nich wymusiły niełatwe warunki życia w rejonach górskich. Dawni zakopiańczycy wiele ze swoich potrzeb zaspokajali samodzielnie, odkrywali więc własne techniki wytwarzania i ozdabiania tkanin czy obróbki surowców dostępnych w ich najbliższym otoczeniu. Na tych, którzy kultywują rodzime zwyczaje, spoczywa dziś obowiązek przekazania wiedzy kolejnym pokoleniom - bo tylko wtedy, gdy są praktykowane przez coraz młodsze osoby, są żywe. To właśnie z myślą o nich powstał album „Wtopieni w krajobraz. Zakopiańscy twórcy Ludowi” - pełen zdjęć Adama Brzozy, fotografa National Geographic i tekstów Joanny Staszak. Książka stanowi zbiór opowieści o talencie, realizacji pomysłów i przekazywaniu wiedzy kolejnym pokoleniom. O jej oprawę graficzną zadbał zakopiański artysta grafik Stanisław Berbeka. - Moim celem było sportretowanie twórców z Zakopanego. Postanowiłem zrobić to, pokazując nie tylko twarze, ale także dłonie, ponieważ to one są łącznikiem ze światem zewnętrznym. Co ktoś sobie wymyśli, to albo musi za ich pomocą stworzyć, albo napisać, dlatego uznałem, że portret będzie kompletny dopiero z dłońmi - tłumaczy fotograf Adam Brzoza. Wszystko sfotografował jednym obiektywem: 85 mm, manualnym, starym, nieperfekcyjnym, ale jak mówi - dającym ciekawy klimat. Nie używał lamp, żadnego dodatkowego oświetlenia - wyłącznie naturalne. - Na całość przeznaczyłem ok. 2 miesiące. Odwiedzałem ludzi w ich domach, rozmawiałem z nimi i fotografowałem. Rozmowa zazwyczaj była dłuższa niż sam proces fotografowania, bo to ona pozwala nawiązać nić porozumienia, które daje zdecydowanie więcej niż 30 minut różnych "prób" fotograficznych - wyjaśnia Brzoza. Skąd tytuł książki - „Wtopieni w krajobraz”? Malarka na szkle, Ewelina Pęksowa, powiedziała kiedyś: I tacy są artyści opisani w publikacji wydanej przez Miasto Zakopane: tworzący z pasją, rozwijający swój talent w tym szczególnym miejscu pod Tatrami, gdzie żyją z urodzenia lub z wyboru. Prace w drewnie, zarówno rzeźbę figuralną, jak i meble oraz kołodziejstwo, można podziwiać w twórczości Eugeniusza Boguckiego, Floriana Walkosza-Berdy, Stanisława Walkosza-Jambora, Marcina Zubka. Marcin Zubek z synami. Fot. Adam Brzoza Obróbka żelaza, znana jest na Podhalu od XV w. Kowale, dzięki którym możliwa była m.in. praca na roli, zajmowali się nie tylko kuciem bron, sierpów czy motyk, ale także okuwaniem wozów i sań. Z biegiem czasu wykształciło się kowalstwo artystyczne. Jego tajniki przekazywano z ojca na syna. Rodziny kowalskie tworzące do dzisiaj w Zakopanem reprezentują: Stanisław Gąsienica-Byrcyn, Janusz Gąsienica-Makowski, Paweł Gąsienica-Makowski, Andrzej Kowalczyk, Damian Lassak, Maciej Łukaszczyk-Capowski, Katarzyna Capowska, Michał Sieczka, a spośród nieżyjących: Władysław Gąsienica-Makowski, Wojciech Gąsienica-Walczak, Mieczysław Król-Łęgowski. Janusz Gąsienica-Makowski. Fot. Adam Brzoza Kobiety, zajmujące się przede wszystkim gospodarstwem domowym, zaczęły realizować swoje talenty, wykonując i ozdabiając ubrania oraz tkając. Umiejętności te można było od 1883 r. nabyć m.in. w Krajowej Szkole Koronkarstwa powstałej dzięki dr. Tytusowi Chałubińskiemu i Helenie Modrzejewskiej, a z czasem przekształconej w Technikum Tkactwa Artystycznego im. Heleny Modrzejewskiej w Zakopanem. Wiele góralskich dziewcząt pozyskało tutaj niezbędną w tym zakresie wiedzę i nauczyło się zawodu, jednak najcenniejsze wzory i techniki przekazywane były kobietom przez ich matki. Dzięki temu wiele prac można także dziś rozpoznać po wzornictwie charakterystycznym dla danego góralskiego rodu. Przykładem tego są m.in. dzieła polaniarskich Sablicek reprezentowanych w Zakopanem przez Józefę Zubek. Do grona znakomitych twórców kultywujących haft, koronkarstwo, tkactwo oraz szyjących i ozdabiających ubrania góralskie należą także: Andrzej Dańko, Bogumiła Dańko, Mateusz Etynkowski, Agnieszka Owczarek-Etynkowska, Maria Sieczka, Bożena Gąsienica-Byrcyn, Dorota Opitz, Maria Pycińska, Danuta Walkosz-Jambor. Z ich historii wybrzmiewają radość z tego, że dane jest im żyć w tym szczególnym zakątku Polski oraz wdzięczność dla poprzednich pokoleń, które przekazały im swoją wiedzę i umiejętności. Józefa Zubek. Fot. Adam Brzoza Witrochromia, czyli malarstwo na szkle, znane jest na Podhalu od XIX w. Początkowo obrazy były kupowane od wędrownych handlarzy, którzy przybywali z południa Europy, a dopiero z czasem zaczęto je kolekcjonować. Wiek XX przyniósł natomiast pierwsze próby tworzenia w tej technice przez mieszkańców Podtatrza. Rozkwit nastąpił po 1945 r., kiedy w Szkole Przemysłu Drzewnego jej podstawy zaczął przekazywać swoim wychowankom artysta plastyk Jan Samuel Miklaszewski. Uczniowie, wśród których znaleźli się m.in. Helena Roj-Kozłowska oraz Jan Jachymiak, nie tylko rozwijali swój talent, ale także przekazali wiedzę kolejnym pokoleniom. To właśnie oni stanęli u początków twórczości wielu z dzisiejszych zakopiańskich artystów malujących na szkle. Tę dziedzinę sztuki w przywołanym projekcie reprezentują: Barbara Baniecka-Dziadzio, Anna Bogucka, Bogdan Dziadzio, Magdalena Fortecka, Zofia Fortecka, Maria Gąsienica-Gładczan, Anna Liscar, Zofia Majerczyk-Owczarek, Jolanta Pęksa, Marta Walczak-Stasiowska, a spośród nieżyjących: Adam Doleżuchowicz, Ewelina Pęksowa, Władysław Walczak-Baniecki oraz Zdzisław Walczak. Marta Walczak-Stasiowska. Fot. Adam Brzoza Premierze książki towarzyszą dwie wystawy, które będzie można oglądać od 7 sierpnia w Centrum Kultury Rodzimej – willi Czerwony Dwór, działającej w ramach Zakopiańskiego Centrum Kultury. Na jednej zgromadzone zostały eksponaty wykonane przez zakopiańskich artystów, uzupełnione zdjęciami Adama Brzozy. Druga, prezentowana w ogrodzie, ukaże portrety twórców i ich pełne pasji spracowane dłonie. Zapraszamy! Opracowanie na podstawie artykułu Joanny Staszak.
Święta i sylwester 2020: bez wielkich imprez i bliskich, za to w domku w górach?
Pandemia koronawirusa całkowicie wywróciła życie wielu z nas. Pod znakiem zapytania stoją także tegoroczne święta Bożego Narodzenia i Sylwester. Okazuje się, że więcej osób niż zazwyczaj ma zamiar świętować poza domem, rośnie bowiem zainteresowanie wynajmem domków wypoczynkowych i apartamentów.
Zainteresowanie apartamentami i domkami na okres świąt i sylwestra jest zdecydowanie większe niż rok temu – wynika z danych firmy Sun & Snow. Zdaniem przedstawicieli firmy to jeden ze skutków epidemii koronawirusa. Boże Narodzenie najczęściej spędzamy w gronie najbliższej rodziny. Polacy wciąż rzadko decydują się na połączenie świątecznej przerwy z urlopem i wyjazd do zagranicznego czy krajowego kurortu. Jednak epidemia może to zmienić. Fakt, że w czasie wzrostu zachorowań na koronawirusa, powinniśmy ograniczyć kontakty, także z bliskimi – szczególnie jeśli są to osoby w starszym wieku – może przyczynić się do wzrostu zainteresowania wyjazdami w okresie świątecznym. Firma Sun & Snow poinformowała, że rezerwacji na okres świąteczny przybywa znacznie szybciej niż w roku ubiegłym. W poprzednim roku średnie obłożenie górskich apartamentów w okresie świąt Bożego Narodzenia wyniosło ok. 77 proc. Największym powodzeniem cieszyły się Zakopane i Karpacz. W tym roku dużą popularnością mogą cieszyć się także domki wypoczynkowe, które pozwalają na zachowanie stosownego dystansu od innych gości ośrodka, oraz unikanie niepotrzebnych kontaktów. Taki sposób na wypoczynek wydaje się więc bezpieczną alternatywą dla rodzinnych zjazdów. Szczególnie, jeśli przerwę świąteczną spędzimy w naszym stałym gronie, nie zapraszając dodatkowych gości. – Odwiedzający nas mają ze sobą znacznie mniejszy kontakt niż w obiektach hotelowych, gdzie wspólne przestrzenie i oferta gastronomiczna wpisane są na stałe w architekturę takich ośrodków. Od samego początku obecnej trudnej sytuacji wprowadziliśmy też wszystkie zalecane przez rząd i sanepid środki bezpieczeństwa – mówi Karolina Orłowska, dyrektor operacyjna firmy. Dla niektórych podróżnych dodatkowym plusem może okazać się fakt, że wszystko wskazuje na to, że tegoroczne miejskie imprezy sylwestrowe się nie odbędą. Czemu to zaleta? Organizowany ostatnio w Zakopanem sylwester TVP sprawił, że przyjezdni musieli stać w wielokilometrowych korkach – zarówno wjeżdżając do miasta, jak i z niego wyjeżdżając. Niestety, trudno przewidzieć, czy w związku z rosnącą liczbą zakażonych koronawirusem, władze nie zdecydują o zamrożeniu turystyki. Rząd otwarcie przyznaje, że kolejne posunięcia związane z ewentualnymi blokadami i ograniczeniami będą podejmowane na bieżąco, w oparciu o wskaźnik zachorowań.
Szukasz inspiracji na weekendową wyprawę? Ten szlak to Tatry w pigułce
Murowaniec o świcie jeszcze cichy, schroniskowa kuchnia nie działa, a w jadalni przy długich stołach tylko najzaciętsi. Czuć charakterystyczny zapach schroniska, nie do podrobienia. Jak już przyjdą tłumy z dołu, zapach nie będzie taki wyraźny.
Na dworze rześko. Też pachnie, ale zupełnie inaczej. Chłodne powietrze przepełnia ostra, trochę anyżkowa woń łopianów, które rosną chyba we wszystkich tatrzańskich dolinach. Za chwilę, trochę wyżej, po wyjściu z lasu, już ich nie ma. Na podejściu robi się cieplej, kilkanaście minut dalej, kiedy ścieżka zakosami wspina się na Karb – nawet gorąco. Uwielbiam ten moment, wtedy człowiek wreszcie się budzi do końca. Ciało nabiera pewności ruchów, a mięśnie zaczynają pracować na pełnych obrotach. I myśli. Te też nabierają swobody, przelatują przez głowę niczym nie zatrzymywane, jedna goni drugą. Pozwalam im płynąć. Na Grani Kościelców myślę o Janie Długoszu. Nie, nie tym kronikarzu. O Janie Długoszu zwanym Palantem. Słynnym polskim taterniku, którego nie znałam, bo zginął na długo przed moim urodzeniem, w 1962 r. Właśnie na Grani Kościelców. Prowadził jakiś kurs wspinaczkowy dla wojska, nadzorował zespoły wspinające się na Zadnim Kościelcu. Spadł. W łatwym terenie, który dla takiego świetnego wspinacza jak on nie powinien być żadnym problemem. Najprawdopodobniej się poślizgnął. Ale wokół jego śmierci narosły legendy. Byli tacy, którzy mówili, że to zaplanowane samobójstwo. Inni uważali, że zapłacił za brawurę. Że tyle razy ryzykował życie – przechodził np. na żywca zimowe drogi, na których inni się asekurowali. Że igrał z niebezpieczeństwem, aż w końcu przyszło mu zapłacić cenę. Udawało mu się w trudnych ścianach, w Tatrach, w Alpach, na Kaukazie, to noga podwinęła mu się na łatwiutkiej grani. Bilans fartu i niefartu musiał się wyrównać. Sam Długosz był trochę mistykiem. Wierzył w te wszystkie nie do końca racjonalne opowieści o szczęściu i złym fatum towarzyszącym wspinaczom. Szlakiem Lenina Odganiam złe myśli. W końcu jestem tylko na zwykłej wycieczce. Jednak w dół z Karbu schodzę trochę ostrożniej niż zwykle. Zaraz zresztą czeka mnie długie podejście pod Świnicę. Kiedyś droga z Karbu szła bliżej zachodniej ściany Kościelca, można było obserwować wspinające się w tej pięknej litej skale zespoły. I przede wszystkim nie traciło się tyle wysokości. Ale ścieżka szła przez tereny świstaków. Żeby nie przeszkadzać zwierzątkom, Tatrzański Park Narodowy przeniósł ścieżkę niżej, co znacznie wydłużyło podejście. Na grani już nie czuję właściwie żadnego zapachu oprócz własnego potu. Za to nieziemski widok wszystko mi wynagradza. Pierwsza duża przełęcz za Świnicą to słynny Zawrat. Można tutaj dojść bezpośrednio z Hali Gąsienicowej innym, niebieskim szlakiem. Ten szlak, który idzie potem dalej, przez Pięć Stawów aż do Morskiego Oka, nazywał się kiedyś Szlakiem Lenina. Oznaczony był czerwoną gwiazdką namalowaną na białym górnym pasku znaczka symbolizującego szlak. – Ludzie ją ciągle wydrapywali – opowiadał mi kiedyś tata. – Dlatego wciąż wysyłali kogoś do poprawiania. Raz, w latach 60., widziałem faceta z dwiema puszkami niebieskiej i białej farby oraz malutką puszeczką z czerwoną i szablonem gwiazdki. On malował, a ja szedłem kilkaset metrów za nim i zdrapywałem to, co namalował. Zauważył i zaczął mnie gonić, ale uciekłem. Potem już przestali malować te czerwone gwiazdy. Ostatni raz chyba je odnowili w 1970 r., na tak zwany SRUL, czyli wielką imprezę zorganizowaną na stulecie urodzin Lenina. Przyjście na świat wodza rewolucji polscy turyści mieli uczcić rajdem po szlakach Lenina. Potem, w kolejnych latach, powtarzano rajdy. Każdy zakład pracy musiał dać urlop na udział w takiej ważnej imprezie. Ludzie mówili, że jadą na urodziny Lenina i mieli dzięki temu fajny wiosenny weekend w Tatrach (Włodzimierz Ilicz urodził się w kwietniu). Zawrat wiąże się jednak nie tylko z symboliką rewolucyjną, ale też z religijną. To tutaj zaczyna się słynna Orla Perć, szlak, którego powstanie zainicjowali młodopolski poeta Franciszek Henryk Nowicki i ksiądz Walenty Gadowski. Pomysłodawcy starannie wybrali jego przebieg. Zdecydowali, żeby szedł boczną, a nie główną, graniczną granią Tatr, bo w ten sposób będzie czysto polski, a nie polsko-węgierski. Ksiądz i poeta uważali też, że chodzenie tym podniebnym szlakiem da ludziom poczuć wielkość Absolutu i pozwoli im, poprzez kontemplację piękna przyrody, zbliżyć się do Boga. Realizowali swój pomysł przez trzy lata: od 1903 do 1906 r. Ksiądz Gadowski na własnych plecach ponoć wnosił stalowe klamry i łańcuchy, które miały ułatwić turystom poruszanie się po grani. W 1904 r., tuż poniżej Zawratu, budowniczowie Orlej Perci umieścili w ścianie Zawratowej Turni blisko półtorametrową figurkę Matki Boskiej. Zrobili to z okazji 50. rocznicy ogłoszenia dogmatu o niepokalanym poczęciu. Figurka przetrwała do dziś i wiąże się z nią inna, późniejsza anegdota. 1 września 1939 r. dwóch taterników: Stanisław Wrześniak i Zdzisław Dziędzielewicz, poprowadziło tędy drogę wspinaczkową zwaną „Drogą przez Matkę Boską”. Wyszli na wspinaczkę o świcie, z Zakopanego, jeszcze z wolnej Polski, a wrócili wieczorem już do miasta okupowanego przez hitlerowców. Za Zawratem ciągnie się najtrudniejszy odcinek Orlej Perci. Najbardziej chyba lubię Zmarzłą Przełęcz z tamtejszym Chłopkiem, czyli wielkim kamieniem ustawionym tak, że każdy, kto go widzi, zastanawia się, jakim cudem ta ogromna granitowa bryła tu się jeszcze trzyma. Podobno kiedyś spadnie. Może za rok, może za sto lat, ale spadnie. W stronę szarlotki Z grani schodzę na Koziej Przełęczy, żółtym szlakiem w dół, do Pustej Dolinki. Widać stąd południową ścianę Zamarłej Turni. To jedna z piękniejszych ścian wspinaczkowych w Tatrach. Przy dobrej pogodzie można obserwować na niej nawet kilkanaście jednocześnie wspinających się zespołów. Dochodzą tu kursanci z ośrodka szkoleniowego PZA położonego w Betlejemce na Hali Gąsienicowej, ale i bardziej wytrawni alpiniści. Kiedyś, kiedy jeszcze wspinacze nie bardzo afiszowali się ze swoją taternickością, każdy zespół starał się, kończąc drogę, jak najszybciej się rozwiązać i schować wszystkie wspinaczkowe atrybuty do plecaków, tak żeby nie być sensacją dla turystów z Orlej Perci. Teraz zauważyłam, że to się trochę zmieniło. Młode pokolenie potrafi paradować w uprzężach nawet po schronisku. W niepamięć odeszły te zamierzchłe czasy, gdy wspinaczy można było poznać tylko po bardziej zniszczonych butach i pewniejszym kroku na ścieżce. Trzymanie kasku luźno przytroczonego do plecaka czy – nie daj Boże! – liny na wierzchu było w złym guście. Schodzę dalej. W dole już lśni tafla Czarnego, a zaraz obok Wielkiego Stawu. Pusta Dolinka się kończy i rozszerza w szeroką Dolinę Pięciu Stawów Polskich. Grań, po której niedawno jeszcze szłam, znaczy niebo wysoko nade mną. Siadam nad stawem i przypominam sobie powiedzonko znajomego: „z chodzenia po górach najprzyjemniejsze jest siedzenie na trawie po”. Nie da się ukryć. Czeka mnie jeszcze jedna przyjemność. Za kilkanaście minut będę w schronisku. A tam szarlotka. Jej wizja pomaga mi szybciej ponownie założyć przepocone skarpetki i treki, które teraz wydają mi się jakoś idiotycznie sztywne i zbyt ciężkie, jak na moje zmęczone stopy. Jest jeszcze wcześnie, dopiero pora obiadu, a ja już mam za sobą, jak mawia mój tata – kawał górskiej przygody. Ten szlak to takie Tatry Polskie w pigułce. Ta wycieczka jest jak szlagier. Im bardziej go znamy, tym bardziej kochamy. Jest w nim cała uroda gór i masa historii polskiej turystyki i polskiego taternictwa. Gdybym miała jakiegoś gościa, miłośnika gór z zagranicy, zabrać na jeden dzień w Tatry, wzięłabym go właśnie tu.
W poszukiwaniu prawdziwego oscypka. Oto, co trzeba wiedzieć o tatrzańskim serze
Czy wiesz, że oscypki można sprzedawać tylko od maja do września, a prawo do ich produkowania ma tylko kilka gmin? Dowiedz się, jak rozpoznać prawdziwego oscypka i przygotuj własnego.
Było tak, że jeden góral z drugim wsadzali ser do kieszeni spodni, by był na czarną godzinę. I kiedy ta godzina nadchodziła, sięgali i scypali go po trochu, zaspokajając pierwszy głód. Od czynności tej wzięła się nazwa najpopularniejszego produktu pod Tatrami, a od kieszeni w portkach – wrzecionowaty kształt dzisiejszych serów. Tak przynajmniej widzi to Kazimierz Furczoń z Leśnicy-Gronia, człowiek, który dorobił się tytułu głównego bacy Podhala. Można wierzyć jemu, można i tym, którzy dowodzą, że łoz-scypek (z góralska) lub oscypek (po pańsku) wziął się od nazwy drewienek (oscypiorki), którymi się już prawie gotowy wyrób zdobi, lub – jak niektórzy lubią żartować – od… scypania się z owcami. Scypania, czyli użerania się z nimi i pilnowania, by je jaki wilk lub niedźwiedź nie rozszarpał (Władek z bacówki w Białym Dunajcu: – Szkoda to wielka, bo zawsze porwie tę najdroższą za kilka stówek, jakby skurczybyk wiedział, jak się ceny kształtują). POZNAJ ETAPY PRODUKOWANIA OSCYPKA >>> Mistrz czy fajtłapa Kiedyś na Podhalu owcze sery robiło się raz na tydzień, przy niedzieli, na wesela i święta, a do ich pucenia (ugniatania) bab się nie dopuszczało. Bo – jak mówi Kazimierz – więcej by było w tym baciarki (zabawy) niż pracowania. Dziś sery, przysposobione we wszelakie możliwe certyfikaty unijne, wyrabia się od maja do września, codziennie; i coraz częściej dopuszcza się juhaski do produkcji. Choć – jak zaznacza Władek – tylko te ładne i niezbyt gadatliwe. Takie, które dobrze wiedzą, że prawdziwy oscypek ma mieć kolor jak słońce, a gdy się go przekroi, winien się wykazać elastyczną strukturą i maleńkimi oczkami (po wielkości oczek od razu poznać mistrza albo fajtłapę). Pachnieć musi ogniem i dobrym drewnem, a ważyć od 60 do 80 dag. Podobno najwięksi smakosze wyczują od razu, w której bacówce się ser wyrabiało i kto w tym ręce maczał. Bo choć dyrektywa unijna surowa, serca i temperamentów górali nie da się przyciąć w sztywną matrycę. Różnić się sery mogą zatem kremowością, długością (od 17 do 23 cm) i zdobieniami, które już zależą od fantazji tego, kto w rękach dzierży oscypiorkę. No i kolorem też, bo kto powiedział, że słońce powinno mieć każdego dnia ten sam odcień. Po czym zaś poznać bacę, który dobry oscypek potrafi zrobić? Po tym, że przy wejściu do szałasu czy bacówki powie z szacunkiem „Duchu Swaty”, a o serze, proporcjach i grubości skórki wie wszystko o każdej porze dnia i nocy. Wie, że innego oscypka niż taki, który ma albo 100 proc. owcy (czyli mleka owczego), albo 60 proc. owcy i 40 proc. krowy polskiej czerwonej, nie wolno mu za żadne skarby sprzedać. Przecież to by było oszukaństwo jakieś. Katarzyna Kachel
Tej wiosny minęło 75 lat od zakończenia II wojny światowej, w której życie straciło ponad 66 mln żołnierzy i cywilów (przede wszystkim cywilów). Ci, którzy uczestniczyli w tym konflikcie i przeżyli, obecnie mają ok. 90 lat. Każdego dnia coraz mniej z tych osób może nam opowiedzieć, co wtedy widzieli i słyszeli. W National Geographic od 1888 r., kiedy to nasz magazyn pojawił się na rynku, opowiadamy o ludzkiej podróży. Gdy to pokolenie przechodzi do historii, ważne jest, abyśmy uważniej spojrzeli na losy tych niezwykłych kobiet i mężczyzn i wyciągnęli wnioski z ich doświadczeń. Dziś, w czasach koronawirusa, który najgroźniejszy jest dla osób starszych i chorych, wydaje się to jeszcze ważniejszym zadaniem – usłyszeć ich głosy, zanim ucichną na zawsze. To, czego się dowiedzieliśmy od ostatnich świadków wojny, nie było zaskoczeniem: bez względu na to, ile masz lat i po której stronie walczyłeś, wojna była tak palącym doświadczeniem, że dla ciebie nigdy nie minęła. Każda osoba, z którą rozmawialiśmy, zaświadcza o jej horrorze. Przywołajmy tu japońskiego weterana, który wspomina, jak on i inni młodzi mężczyźni „zostali wysłani na śmierć za cesarza i naród i każdy zachowywał się tak, jakby w to wierzył. Ale, jak mówi, kiedy żołnierze umierali, nigdy nie słyszałem, by ktoś wołał cesarza albo naród”. Słyszał tylko imiona bliskich. Pewna Niemka, w czasie wojny będąca dzieckiem, mówi o wstydzie, jaki wciąż odczuwa z powodu zaangażowanych działań jej ojca, wysoko postawionego SS-mana. Wspomina też głód, jakiego doświadczyła, gdy zbliżająca się Armia Czerwona odcięła dostęp do jej miasta. Dziś odwiedza szkoły w Hamburgu, aby ostrzec przed niebezpieczeństwem, które znowu rośnie. „Ludzie niczego się nie nauczyli” – mówi. „To przerażające, że neonaziści wracają. I to nie tylko w Niemczech. Ludzie wciąż tak łatwo pozwalają sobą manipulować”. Relacje z pierwszej ręki osób, które przeżyły II wojnę światową, mają teraz dużo większe znaczenie niż kiedykolwiek wcześniej. Po trzech czwartych stulecia, w czasach, gdy niektórzy zaprzeczają, że miały miejsce nawet pewne wydarzenia wojenne, ich naoczni świadkowie mają nam do przekazania ważne lekcje. Dzielenie się tymi historiami daje nam jeszcze jedną szansę, aby podziękować kobietom i mężczyznom z tego wspaniałego pokolenia za ich służbę i poświęcenie. Dziękuję, że czytasz National Geographic.
Śladami wielkich pisarzy. Oto 4 miasta, które warto zwiedzać z książką w ręku
Dobra książka to świetny towarzysz podróży. Tym bardziej, jeśli na jej kartach odkrywamy żywy obraz celu naszej wyprawy, odmalowany piórem pisarza.
Poznaj 4 miasta, które warto zwiedzać z książką w ręku >>>
Nie masz pomysłu na wakacje w Europie? Oto 5 niecodziennych miejsc na starym kontynencie
Słońce już jest, termin urlopu wyznaczony, więc najwyższa pora wybrać miejsce, gdzie można pojechać na wakacje. Jeśli znudziły Cię popularne kierunki wakacyjne i chciałbyś poznać nietypowe miejsca z historią w tle, to poniższe zestawienie jest właśnie dla ciebie. Poznaj 5 niecodziennych lokalizacji w Europie, które idealnie sprawdzą się na urlop!
Alternatywą dla najczęściej wybieranych kierunków podróży są nietypowe kraje i regiony, o których nie pomyślelibyśmy w pierwszej kolejności, planując urlop. Jednak kiedy już się na nie zdecydujemy, możemy mieć pewność, że wakacje będą jedyne w swoim rodzaju. Prezentujemy 5 europejskich miejsc na wakacyjny wyjazd. Rumunia i legenda pierwszego wampira Rumunia to kraj z wiekową historią, w którym zachowały się liczne pamiątki po okresie średniowiecza. Popularność turystyczną zyskała głównie dzięki Transylwanii (inaczej Siedmiogrodzie) i legendzie hrabiego Drakuli. Jednak słynny wampir to nie jedyna atrakcja regionu. Warte uwagi są m.in. góry Karpaty okalające całą Transylwanię, najstarsze miasto Braszów, kościoły warowne, oraz wiele średniowiecznych zamków, murów i niesamowitych widoków. Wszystko to tworzy niesamowity klimat, który zainspirował Brama Stokera do napisania książki pt. „Drakula”. Turyści zainteresowani legendą mogą odwiedzić miejscowość Bran i zwiedzić zamek wampira. Gruzja – kraina winem płynąca Gruzja to kolebka wina – trunek ten jest ważną częścią kultury gruzińskiej, w związku z czym otacza się go tutaj (i słusznie!) olbrzymią czcią. W miejscowości Kachetia od ponad 7 tysięcy lat praktykuje się uprawę winorośli. W Gruzji występuje aż 500 rodzimych gatunków winogron, z których produkowane są różne odmiany wina. Winnic i miejsc, gdzie można spróbować „napoju bogów”, tutaj z pewnością wam nie zabraknie. Co więcej, gdy składamy wizytę mieszkańcom Gruzji, możemy mieć pewność, że w drzwiach powitają nas lampką wina domowej produkcji. Oczywiście to nie jedyne, co ten region oferuje turystom. Warto zwiedzić zabytkowe, średniowieczne cerkwie oraz świątynie w Tbilisi i atrakcyjne turystyczne miejscowości, m.in. Kutaisi i Wardzia. Szkocja w filmie i w legendzie Szkocja to z jednej strony kraj pełen spokojnych, bezkresnych łąk i gór, a z drugiej ojczyzna tajemniczej legendy jeziora Loch Ness i żyjącego w jego głębinach potwora. Nessie, jak zdrobniale nazywają mieszkańca jeziora turyści, to kryptyda, czyli hipotetyczne zwierzę, którego istnienia nie udało się potwierdzić. Jednak to nie zmienia faktu, że rzesza turystów pragnie przekonać się na własne oczy, czy Nessie naprawdę istnieje. Czym jeszcze może zaciekawić nas Szkocja? Oczywiście filmowym wiaduktem w Glenfinnan, przez który Harry Potter jechał do Hogwartu. W wakacyjne miesiące można poczuć się jak Harry i wyruszyć w podróż pociągiem linii kolejowych West Highland Line. A zatem różdżki w dłoń i w drogę! Z Zakopanego nad wodospad polskiego poety W Polsce też można odwiedzić ciekawe miejsca, które kryją się nieopodal głównych punktów turystycznych. Jeśli wybieracie się do Zakopanego, ale Krupówki i trasę na Morskie Oko znacie jak własną kieszeń to warto zboczyć z zatłoczonych szlaków i zobaczyć urokliwe wodospady Wodogrzmoty Mickiewicza. Co prawda Mickiewicz nigdy w tym miejscu nie był – jedyne, co łączy go z wodospadami, to ich nazwa, która jest formą upamiętnienia poety. Jednak gdyby je zobaczył, tęskniłby do nich jak „do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych(…)” W pobliżu Tatr Wysokich znajdują się trzy główne wodospady – Wyżni Wodogrzmot, Pośredni Wodogrzmot i Niżni Wodogrzmot. Wodospad Pośredni można zobaczyć już z wielkiego kamiennego mostu na trasie do Morskiego Oka. Piramida i prowansalskie pola na Mazurach O tym, że Mazury są urokliwym i idealnym do odpoczynku zakątkiem Polski, nikogo nie trzeba przekonywać. Zaskoczy was pewnie fakt, że wakacje na mazurach mają więcej wspólnego ze słynnymi miejscami nad Morzem Śródziemnym niż może się wydawać. Bez trudu do nich dotrzemy, jeśli zatrzymamy się np. w Mrągowie. Pierwszym z nich jest najprawdziwsza XIX-wieczna piramida znajdująca się w Rapie. Piramida ma wysokość 16 metrów oraz podstawę kwadratu o boku długości 10 metrów. Co ciekawe, w jej wnętrzu zachodzą zakłócenia pola magnetycznego. Drugim wartym uwagi miejscem na Mazurach jest lawendowe pole pod Nowym Kawkowem. Tu możemy poczuć namiastkę prowansalskiego klimatu. Tym bardziej w miesiącach letnich, kiedy lawendowy odcień fioletu pokrywa całą plantację. Źródło: AccorHotels
Narty pod Nosalem, czyli z rodziną do Zakopanego
Na Zakopane w dobrym tonie jest ponarzekać. Ale czy warto? Ma naprawdę sporo do zaoferowania.
Wielki pluszowy niedźwiedź o tubalnym głosie podnosi raz jedną, raz drugą nogę. Na obu ma narty, w rękach kije. Pokrzykuje, opowiada dowcipy, podśpiewuje, a przy tym prowadzi rozgrzewkę przed codziennym treningiem narciarskim. Dzieciaki go uwielbiają. A gdy przychodzi do zawodów na stoku pod Nosalem, nie mówią o niczym innym. Liczy się tylko trasa i tyczki do pokonania z prawej lub lewej. A na koniec, tuż przed noworoczną imprezą, puchary i odznaki. I marzenia o powrocie na stok przy najbliższej nadarzającej się okazji. U schyłku roku w Zakopanem meldujemy się regularnie od paru lat. To już tradycja. Z Warszawy da się tu w miarę szybko dojechać (mimo korka!), góry są na rozmiar dzieci, a ceny karnetów czy zakwaterowania – mimo wszystko – sporo niższe niż w krajach alpejskich. A więc gdy jedziemy w piątkę, to jedyna szansa, by nie zbankrutować. Poza tym współczesne Zakopane ma naprawdę sporo do zaoferowania. Kiedy już poszalejemy na nartach, jedziemy do term, do aquaparku albo na łyżwy, np. na lodowisko przy Krupówkach. Gdy mamy dzień wolny od „obowiązków sportowych”, wspólnie idziemy w góry, na prostsze – na razie – szlaki, np. do Doliny Białego czy Strążyskiej. Już parę kroków od centrum jest szansa na obcowanie z naturą. Wieczorami obowiązkowo ruszamy na smażonego oscypka czy moskole do jednej z wielu góralskich knajp, jak Bąkowo Zohylina, Góralska Tradycja czy Restauracja Zakopiańska. Nie zawsze łatwo znaleźć tam stolik, ale warto poczekać, bo te podhalańskie biesiady dzieciaki wspominają jeszcze długo po powrocie. Tak jak i całe „wyprawy” zresztą. Maciej Wesołowski ■ NOCLEG W okresie noworocznym za apartament rodzinny trzeba zapłacić od 200 zł wzwyż. My wybieramy zwykle kwatery położone w wyższych partiach miasta, np. przy Cyrhli, gdzie tak bardzo nie czuje się zakopiańskiego smogu. ■ ROZRYWKA Kursy narciarskie dla dzieci organizuje strama-szkola.pl. Cena za 4 dni – 450 zł za dziecko.