Najrzadsza papuga świata powraca. Tylu piskląt nie było od pół wieku
Krytycznie zagrożona, nielotna papuga kakapo z Nowej Zelandii, zbliża się do najlepszego sezonu lęgowego od 1977 roku. Naukowcy nie kryją ekscytacji – to największy sukces w historii ochrony tego gatunku.
Kakapo – jedyna na świecie nielotna papuga i jeden z najrzadszych gatunków ptaków na świecie – będzie miała najlepszy sezon lęgowy od 1977 roku. Według szacunków Nowozelandzkiego Departamentu Ochrony Przyrody (DOC) oraz Programu Odbudowy Kakapo, aż 84 samice w wieku rozrodczym mogą przystąpić do lęgów w tym sezonie. Jego początek rozpoczyna się w grudniu. Byłby to bezprecedensowy wynik, najlepszy w całej historii monitoringu tego krytycznie zagrożonego gatunku. Co sprawiło, że kakapo wraca do lęgów? Kakapo są niezwykłe nie tylko dlatego, że należą do najrzadszych zwierząt świata. Są też nielotami, najcięższymi papugami na świecie i prowadzą nocny tryb życia. Dlaczego ich najlepsze lęgi szykują się właśnie teraz? Kluczowym czynnikiem jest wyjątkowy urodzaj owocóq drzew rimu (Dacrydium cupressinum). To gatunek iglastego drzewa, należący do rodzaju obłuszynów. Rośnie tylko w Nowej Zelandii. Owoce te są podstawą diety kakapo w okresie lęgowym. Są też naturalnym sygnałem inicjującym okres godowy papug. A w tym roku zaobserwowano wyjątkowo dużo zawiązków owoców. W 2026 wykluje się najwięcej piskląt Ostatni udany sezon lęgowy miał miejsce w 2022 roku, kiedy wykluło się 57 piskląt. Na początku programu ochrony, w 1995 roku, kakapo były na skraju wyginięcia. Żyło wtedy tylko 51 osobników, w tym zaledwie 20 samic. Dziś globalna populacja liczy około 237–240 ptaków. To wielki sukces, ale nie można jeszcze ogłosić pełnego zwycięstwa: gatunkowi nadal zagraża niska różnorodność genetyczna, podatność na choroby oraz nieregularny cykl rozrodczy. Wciąż znaczenie ma dosłownie każde pisklę. Sezon godowy kakapo Kakapo rozpoczynają gody w okolicach Bożego Narodzenia, z kulminacją w styczniu. Samce zbierają się na tokowiskach i wydają charakterystyczne, niskie buczące dźwięki, które przyciągają samice. Po wyborze partnera samice samodzielnie wysiadują jaja i wychowują młode. Jaja składane są w lutym i marcu, a pisklęta wykluwają się po około miesiącu. Kakapo dożywają sędziwego wieku, nawet 60 lat. To najwięcej wśród wszystkich papug. Wyzwania dla dalszej ochrony Równolegle do programu ochrony, prowadzone są intensywne badania naukowe nad kakapo. Naukowcy chcą poznać m.in. skład ich mikrobioty jelitowej, wpływ diety i antybiotyków na ich zdrowie, a także wpływ zmian klimatycznych na owocowanie rimu. Dużym wyzwaniem będzie znalezienie dla rosnącej populacji papug nowych siedlisk. Wolne od drapieżników wyspy, na których żyją, zbliżają się do granic pojemności. Mimo to eksperci podkreślają, że kakapo są jednym z nielicznych krytycznie zagrożonych gatunków, których los udało się odwrócić. A sezon 2025/26 daje wyjątkową nadzieję na dalszą odbudowę populacji. Źródła: Bird Guides, University of Auckland Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Te pingwiny masowo umarły z głodu, a my tego nie zauważyliśmy. Zniknęło 95% z nich w ciągu 8 lat
Żyjące u wybrzeży RPA pingwiny przylądkowe masowo wymarły z głodu w okresie linienia – wtedy, kiedy były najbardziej bezbronne. Przyczyną ich tragedii jest długa reakcja łańcuchowa całego ekosystemu, a najbardziej przyłożyły się do tego sardynki.
Szacuje się, że w dwóch najważniejszych koloniach lęgowych pingwinów przylądkowych, czyli na należących do RPA wyspach Dassen i Robben, w ciągu 8 lat wyginęło około 95% ptaków, które w 2004 roku się tam rozmnażały. Drastyczne spadki populacji i masowe przypadki śmierci głodowej pokazują, jak bardzo zwierzęta są wrażliwe na zmiany środowiskowe i działalność człowieka. Czemu umarło tak wiele pingwinów przylądkowych? Pingwiny przylądkowe (Spheniscus demersus) raz do roku przechodzą proces linienia, podczas którego wymieniają wszystkie swoje pióra. W tym okresie, trwającym około 21 dni, ptaki nie mogą polować – utracona warstwa piór pozbawia je izolacji termicznej i charakterystycznej dla tego gatunku wodoodporności. Aby przetrwać ten czas, pingwiny muszą wcześniej zgromadzić zapasy tłuszczu. Od 2004 roku biomasa sardynek (Sardinops sagax) u zachodniego wybrzeża RPA osiągała poniżej 25% swojej maksymalnej obfitości. Tak się składa, że ryby te są głównym pokarmem pingwinów. Brak sardynek równał się braku zapasów tłuszczu nielotów, a to oznaczało niemożliwość regeneracji zmęczonych organizmów i masową śmierć. Czy jest jeszcze szansa na uratowanie pingwinów? W 2024 roku pingwin przylądkowy został oficjalnie sklasyfikowany jako krytycznie zagrożony. Globalny spadek populacji gatunku w ciągu ostatnich 30 lat wyniósł niemal 80%. Chociaż sytuacja zdaje się – i jest! – dramatyczna, naukowcy wskazują, że są jeszcze działania, które mogą pomóc w uratowaniu tych ptaków. Zdaniem ekspertów konieczne jest przede wszystkim odbudowanie zasobów sardynek w kluczowych obszarach żerowania pingwinów. Jednocześnie podkreślają oni, że poprawa rozrodu tych ryb zależy głównie od warunków środowiskowych, takich jak temperatura czy zasolenie wód. Wpływ ma także intensywne rybołówstwo rejonach ich kolonii. Katastrofa ekologiczna u wybrzeży RPA Spadek biomasy sardynek wiąże się z globalnymi zmianami klimatycznymi. Wzrost temperatury i zmiany zasolenia wód u wybrzeży południowej Afryki wpłynęły na przesunięcie obszarów rozrodu sardynek z zachodniego wybrzeża ku południowemu. Jednak ze względu na strukturę przemysłu rybnego, większość połowów wciąż prowadzono na zachód od Przylądka Igielnego, co doprowadziło do wysokiego poziomu eksploatacji w tym regionie. Nic nie zostało dla pingwinów. Już w 2006 roku poziom eksploatacji sardynek osiągnął 80%, co jeszcze bardziej utrudniło życie ptakom. To właśnie wtedy odnotowano znaczne nasilenie spadku przeżywalności dorosłych osobników – zwłaszcza podczas krytycznego okresu linienia. Pingwiny wymierają na całym świecie Nie tylko pingwiny przylądkowe mają problemy – alarmujące dane dotyczą również innych gatunków pingwinów. Według prognoz naukowców światowa populacja pingwinów cesarskich może spaść aż o 90% do końca XXI wieku, co praktycznie oznacza ich wyginięcie. Przytoczyć można także katastrofy o charakterze lokalnym, które doprowadzają do całkowitego wyginięcia kolonii. Tak było w przypadku pingwinów białookich, którym olbrzymia góra lodowa oderwana od lodowca odcięła dostęp do żerowisk. Z liczącej ponad 150 000 osobników kolonii miało przeżyć jedynie 10 000. Obecnie jest ich znacznie mniej. Masowe wymieranie pingwinów oznacza nie tylko utratę ikonicznych zwierząt, ale także poważne zaburzenia w funkcjonowaniu ekosystemów morskich. Pingwiny są ważnym elementem łańcucha pokarmowego – kontrolują populacje ryb i bezkręgowców, a ich wyginięcie grozi zaburzeniem równowagi ekologicznej. Kolejnym. Źródło: Journal of African Ornithology, Antarctic Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Lwy ryczą na dwa sposoby. Ten drugi może uratować im życie. Naukowcy zaczęli go rozumieć
Myśleliśmy, że o lwach wiemy już wszystko. Jak bardzo się myliliśmy! Naukowcy udowodnili, że królowie sawanny wydają nie jeden, ale dwa różne rodzaje ryków, które pomagają im w komunikacji i w których – co ważne – zapisane jest wiele lwich cech charakterystycznych. Dzięki temu udaje je zrozumieć, a przez to... uratować tysiące zwierząt przed wyginięciem.
Zespół badaczy z University of Exeter dokonał zaskakującego odkrycia – afrykańskie lwy wydają nie jeden, ale dwa różne rodzaje ryku. Oprócz znanego dotychczas pełnogłosowego, gardłowego ryku, który kojarzymy z wytwórnią filmową MGM, naukowcy zidentyfikowali wcześniej niesklasyfikowany „ryk pośredni”. Okazuje się, że jest wyjątkowy dla każdego osobnika. W jaki sposób to odkrycie może uratować całą populację? Czemu lew tak ryczy w księżycową noc? Ryk 200-kilogramowego drapieżnika słychać na sawannie nawet z odległości 8 km, co czyni go jednym z najgłośniejszych zwierząt żyjących na lądzie. Lwy ryczą w celu oznaczania terytorium swojego panowania, odstraszania rywali, zakomunikowania udanego polowania czy przekazywania informacji innym członkom stada. Naukowcy ustalili jednak, że ryki lwów są wyjątkowymi sygnaturami dla danych osobników, które zawierają informacje o płci, wieku i innych cechach zwierzęcia. To sugeruje, że nagrania samych dźwięków sawanny mogą pomóc naukowcom w liczeniu lwów na danym terenie, a tym samym w szacowaniu gęstości populacji, określaniu ich zwyczajów czy zachowań. W ramach badania naukowcy rozmieścili 50 specjalnie zaprojektowanych mikrofonów w Parku Narodowym Nyerere w Tanzanii i przymocowali czujniki akustyczne do obroży pięciu lwów w rezerwacie Bubye Valley w Zimbabwe. W sumie zespół zarejestrował 3149 wokalizacji lwa afrykańskiego (Panthera leo). Ryk rykowi nierówny Szkopuł tkwił w tym, że wiele informacji „zapisanych” było właśnie w drugim, niedawno odkrytym rodzaju ryku: ryku pośrednim. Trudnością okazała się jego identyfikacja – ta opierała się na ocenie specjalistów, co mogło prowadzić do błędów wynikających z ludzkiego uprzedzenia. Postanowili więc skorzystać z nowoczesnej technologii i zaprzęgli do pracy sztuczną inteligencję. Po raz pierwszy w historii naukowcy użyli AI do automatycznego rozróżniania typów ryku lwa. Nowa metoda osiągnęła dokładność na poziomie 95,4%, co stanowi ogromny postęp względem dotychczasowej, subiektywnej analizy eksperckiej. Czy możemy zastąpić kamery rejestratorami dźwięku? Algorytmy uczenia maszynowego niemal bezbłędnie określają liczbę lwów, ich cechy charakterystyczne czy odległości od czujnika. To pozwala zautomatyzować klasyfikację ryku pełnogłosowego i pośredniego. Nowe podejście znacznie upraszcza tzw. pasywny monitoring akustyczny i może zastąpić kosztowne i mniej dokładne metody, takie jak fotopułapki czy tropienie zwierząt po śladach. – Uważamy, że konieczne jest szeroko zakrojone przejście na stosowanie pasywnych technik akustycznych. Bioakustyka będzie miała kluczowe znaczenie dla skutecznej ochrony lwów i innych zagrożonych gatunków – apeluje Jonathan Growcott, główny autor badania. Zagrożona populacja lwów Według danych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody lwy afrykańskie są obecnie klasyfikowane jako gatunek „narażony na wyginięcie”. Szacuje się, że na wolności żyje od 20 000 do 25 000 osobników, ale liczba to w ciągu ostatnich 25 lat zmniejszyła się o połowę. Ten dramatyczny spadek liczebności populacji to ostateczny argument na to, że potrzebujemy skuteczniejszych metod monitorowania i ochrony tego ikonicznego drapieżnika. Identyfikacja osobników na podstawie ich ryku może pomóc w śledzeniu lwich ruchów. Źródło: Ecology and Evolution, Bioacoustics Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kamery uchwyciły moment, który wzruszył naukowców. Maleństwo z Kenii daje nadzieję dla całego gatunku
W Parku Narodowym Chyulu Hills w Kenii doszło do wydarzenia, które daje nadzieję na ocalenie całego gatunku. Kamery uchwyciły samicę krytycznie zagrożonego nosorożca kenijskiego z nowo narodzonym młodym.
Narodziny krytycznie zagrożonego nosorożca kenijskiego (Diceros bicornis michaeli) wywołały ogromną radość wśród naukowców i miłośników przyrody na całym świecie. Nosorożec kenijski to jeden z podgatunków nosorożca czarnego. Jest ich w sumie 7 i wszystkie żyją w Afryce. Cały gatunek jest na skraju wyginięcia, głównie z powodu kłusownictwa. Rogi nosorożców czarnych są uważane za lekarstwo w tradycyjnej medycynie chińskiej, są też cenioną ozdobą m.in. w Jemenie i na Bliskim Wschodzie. Wzruszające nagranie: mały nosorożec i jego matka Narodziny młodego nosorożca kenijskiego na wolności to niezwykle ważne wydarzenie. Niewielka, izolowana populacja w Kenii przez całe dekady znajdowała się na granicy wymarcia. Pierwsze podejrzenia o pojawieniu się maleństwa pojawiły się wiosną, gdy strażnicy zauważyli charakterystyczne, małe ślady wśród śladów dorosłej samicy. Kilka miesięcy później kamerom-pułapkom organizacji Big Life Foundation i Kenya Wildlife Service udało się uchwycić pierwsze kadry matki z młodym w trudno dostępnym górskim rejonie Kenii. Matką okazała się młoda samica Namunyak, której imię w lokalnym języku Maa znaczy „błogosławiona”. Jej maleństwo ma około pół roku, a jego płeć pozostaje nieznana – póki co nie udało się kamerom uchwycić żadnego ujęcia które by to rozstrzygnęło, a maluch niemal zawsze chowa się za matką. Przyrodnicy jeszcze nie nadali mu/jej imienia. Jakie są szanse na przetrwanie malucha? Cielęta nosorożców są wyjątkowo narażone na ataki drapieżników, choroby i zagrożenia ze strony ludzi, więc młode jest teraz w kluczowym momencie swojego życia. Dotychczasowe obserwacje wskazują jednak, że maluch jest zdrowy, aktywny i przejawia typowe dla jego wieku zachowania, m.in. bawi się. Narodziny te powiększyły lokalną populację do zaledwie 9 osobników. To skrajnie mało, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że nosorożce czarne były kiedyś szeroko rozpowszechnione we wschodniej Afryce. Masowe kłusownictwo w latach 70., napędzane ogromnym popytem na rogi, doprowadziło niemal do całkowitego wyginięcia nosorożca kenijskiego. Przez wiele lat sądzono, że populacja w Chyulu wyginęła, ale pod koniec lat 90. strażnicy odkryli grupę, która przetrwała dzięki odosobnieniu w trudnym, górzystym terenie. Nadzieja dla wymierającego gatunku Chyulu Hills to obszar wyjątkowo niedostępny: ostre skały, gęste akacje i strome zbocza mocno utrudniają obserwację zwierząt i ich dokładne policzenie. W ostatnich latach zainstalowano sieć 48 kamer, która nieco ułatwia zadanie strażnikom i przyrodnikom. To już drugie narodziny małego nosorożca kenijskiego w ciągu dwóch lat. Młode urodzone w 2023 r. dojrzewa i wkrótce opuści matkę, a ona sama może znów zajść w ciążę. Eksperci podejrzewają, że w górach może skrywać się więcej nieodnotowanych osobników. Odbudowa tej genetycznie odrębnej populacji ma kluczowe znaczenie dla przyszłości całego gatunku. Każde nowe narodziny dają ogromną dawkę nadziei. Źródła: ABC News, Big Life Foundation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
„Nie bało się mnie!” – maleństwa z australijskiego buszu uratowane od wyginięcia
Numbaty, czyli mrówkożery workowate, to niewielkie ssaki żywiące się termitami. Do XX wieku można je było spotkać na rozległych suchych obszarach Australii. Jednak w latach 70. XX wieku niemal całkowicie zniknęły, do czego przyczyniło się drapieżnictwo ze strony lisów i kotów oraz utrata siedlisk na rzecz człowieka. Ale jest iskierka nadziei. W dwóch rezerwatach zaobserwowano pojawienie się młodych tego gatunku.
Spis treści: Numbat: rzadki jak panda wielka Powrót numbatów możliwy dzięki izolacji od drapieżników Nadzieja na powrót numbatów po latach suszy Fotoreporter Australian Wildlife Conservancy (AWC) – niezależnej australijskiej organizacji non-profit, której celem jest ochrona zagrożonej dzikiej przyrody i ekosystemów w Australii – nagrał pięć młodych numbatów wychodzących ze swojej nory w Parku Narodowym Mallee Cliffs. Kolejne dwa udało mu się zaobserwować w rezerwacie Scotia Wildlife Sanctuary. Chociaż to zaledwie siedem kilkunastocentymetrowych maluchów, specjaliści zajmujący się odnowieniem populacji gatunków zagrożonych nie kryją swojego zachwytu. Numbat: rzadki jak panda wielka – To wyjątkowe odkrycie, zwłaszcza że mówimy o gatunku, który tak trudno dostrzec na wolności. Zaobserwowanie siedmiu młodych świadczy o tym, że populacja rozmnaża się w sprzyjających warunkach i coraz lepiej się stabilizuje – skomentowała zdarzenie Rachel Ladd, ekolożka z AWC. Organizacja AWC ściśle współpracuje z zarządem australijskich parków narodowych, prowadząc projekty ponownego wprowadzania numbatów na tereny wolne od drapieżników. W 2020 roku, gdy AWC – we współpracy z ministrem środowiska Nowej Południowej Walii Mattem Keanem – uruchomiło pilotażowy program odnowy populacji, gatunek ten był na granicy wyginięcia. – Mrówkożery workowate to niezwykle efektowny i bardzo rzadki gatunek, który niegdyś występował od południowo-zachodniej części Nowej Południowej Walii po południowo-zachodnią Australię Zachodnią. Obecnie na świecie żyje zaledwie około 1000 osobników, co czyni numbata gatunkiem rzadszym niż czarny nosorożec czy panda wielka – mówił wówczas minister Kean. Powrót numbatów możliwy dzięki izolacji od drapieżników Dzięki rozbudowie sieci ogrodzonych obszarów wolnych od drapieżników, udało się stworzyć bezpieczne schronienie dla tak zagrożonych wyginięciem gatunków jak numbaty, bilby (torbacze królicze) i szczury gniazdowe większe. Według ekspertów z AWC, numbaty zaobserwowane właśnie w Mallee Cliffs to najprawdopodobniej pra-pra-wnuki osobników, które zostały wprowadzone do tego parku w 2020 roku. Brad Leue, fotograf i filmowiec, który zarejestrował nagranie, opowiada, że obserwował zwierzęta przez kilka dni, śledząc ich aktywność w okolicach rodzinnej nory o wylocie wielkości filiżanki. – Mogłem przyjrzeć się ich codziennej rutynie. Spędzają noc z matką w norze, a około ósmej rano wychodzą i bawią się w promieniu około pięćdziesięciu metrów od domu, podczas gdy matka poluje na termity – powiedział Brad Leue. Nadzieja na powrót numbatów po latach suszy Ekscytacji nie kryje również Michael Daddow, pracownik ds. zarządzania terenem w AWC. – To było surrealistyczne uczucie – zobaczyć czworo rodzeństwa w jednym miejscu. Biegały, bawiły się i zasypiały razem. Najodważniejsze z nich nawet podbiegło do mnie, żeby się przyjrzeć, zanim uciekło z powrotem do nory. Wcale się nie bało! – opowiadał. Dwa pozostałe młode zaobserwowano w rezerwacie Scotia Wildlife Sanctuary, na ziemiach Barkindji, gdzie numbata ponownie wprowadzono pod koniec lat 90. XX wieku. Według AWC jest to obserwacja, która – wraz z innymi niedawnymi spotkaniami tego gatunku w rezerwacie – daje nadzieję na odbudowę populacji po spadku liczebności spowodowanym suszą w latach 2018–2019 w regionie dolnego Murray-Darling. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dwa procent nadziei. Atlantyckie olbrzymy wracają z krawędzi wyginięcia
Wieloryb biskajski to jeden z najbardziej zagrożonych gatunków na Ziemi. Najnowsze dane z 2025 roku przynoszą jednak promyk nadziei – populacja tych olbrzymów nieznacznie wzrosła. Czy to wystarczy, by odwrócić los gatunku?
Dobre wiadomości napłynęły z północnego Atlantyku. Populacja krytycznie zagrożonego wieloryba biskajskiego (Eubalaena glacialis) po raz kolejny nieznacznie wzrosła. Według najnowszych szacunków z 2024 roku, na świecie żyją teraz 384 osobniki. To wzrost w porównaniu z poprzednim rokiem. Dane opracowali naukowcy z Anderson Cabot Center for Ocean Life przy New England Aquarium we współpracy z amerykańską NOAA. Uwzględniono w nich także nowonarodzone cielęta. Ostrożny optymizm badaczy Liczba wielorybów biskajskich wzrosła dokładnie o 2,1% w porównaniu z rokiem 2023 (376 osobników). Heather Pettis, kierująca programem badań i przewodnicząca North Atlantic Right Whale Consortium podkreśla, że choć wzrost jest niewielki, to pozwala na „ostrożny optymizm”. Jednak wobec tak małej liczby osobników wciąż konieczne są zdecydowane działania ochronne. Dla wieloryba biskajskiego każdy rok może okazać się kluczowy. Życie z liną w pysku: największe zagrożenia Największymi zagrożeniami dla tych zwierząt są sieci rybackie, w które regularnie wpadają. Poza tym są ofiarami kolizji ze statkami. W 2024 roku odnotowano: 5 zgonów, 16 przypadków zaplątania i 8 kolizji. Rok 2025 przyniósł wyraźną poprawę – póki co nie stwierdzono żadnej śmierci, tylko jedno zaplątanie i jedną kolizję. Naukowcy zaznaczają jednak, że niektóre osobniki wciąż pływają z resztkami lin i sieci z poprzednich lat, a do końca roku pozostało jeszcze kilka miesięcy. Ciekawym przykładem jest samiec oznaczony jako „Catalog #5110”, zauważony z linami oplątanymi wokół pyska w grudniu 2024 r., a potem ponownie w kwietniu 2025 r. w zatoce Cape Cod (USA). Mimo prób odplątania i ogromnego zaangażowaniu kilku organizacji, nie udało się usunąć wszystkiego i zwierzę nadal żyje z liną w pysku. Późne narodziny w nietypowych miejscach W sezonie 2025 urodziło się 11 cieląt, w tym cztery od samic rodzących po raz pierwszy. To wynik niższy od oczekiwań, ale ważny sygnał, że starsze samice też rodzą. Część porodów nastąpiła w nietypowych miejscach, m.in. u wybrzeży Nowego Jorku i w zatoce Cape Cod. Według naukowca Philipa Hamiltona dłuższe dojrzewanie samic i późne pierwsze porody to zjawisko coraz częstsze. Powrót znad krawędzi i pomysły na ochronę Od początku XXI wieku liczebność wielorybów biskajskich dramatycznie się wahała. Po stuleciach intensywnych polowań, które niemal doprowadziły do ich wyginięcia, w ostatniej dekadzie XX wieku populacja powoli rosła, by w latach 2010–2020 drastycznie spaść (o ok. 25%). Dopiero od 2020 r. widać trend wzrostowy – o ponad 7% w ciągu pięciu lat. Mimo to gatunek wciąż jest na krawędzi wymarcia. Obecna ochrona skupia się na ograniczaniu kolizji ze statkami, m.in. poprzez wyznaczanie tymczasowych stref bez połowów i ograniczenia prędkości. Kolejny pomysł to wdrażanie rybołówstwa bez lin. Organizacje ekologiczne, m.in. Oceana, szacują że co roku zaplątaniu ulega około 25% populacji w USA i Kanadzie, a aż 85% osobników miało z linami kontakt przynajmniej raz w życiu. Pettis podkreśla, że droga do pełnej odbudowy gatunku będzie długa, a sukces zależy zarówno od skutecznego monitoringu, jak i współpracy władz, rybaków oraz organizacji pozarządowych. Źródła: Phys.org, NOAA Fisheries Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
To maleństwo może uratować ginący gatunek. „Pisklę 101” daje nową nadzieję
Tej pięknej papugi w naturze już nie ma. Żyła na niewielkim obszarze, w gęstych lasach brazylijskiej Amazonii. Od 2019 roku jest uznawana za gatunek wymarły na wolności. Jej przetrwanie zależy już tylko od osobników żyjących w niewoli. Pojawiła się nowa iskierka nadziei – w ogrodzie zoologicznym w Belgii właśnie wykluło się pisklę ary modrej.
Ara modra to piękna papuga, której niestety już w naturze nie zobaczymy. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) w 2019 roku ogłosiła ją gatunkiem wymarłym na wolności. Ostatni dziki osobnik widziany był w 2000 roku. Obecnie wszystkie istniejące ary modre żyją w niewoli – w ogrodach zoologicznych i ośrodkach hodowlanych uczestniczących w międzynarodowych programach ochrony. Jeden z nich – prywatne ZOO Pairi Daiza w Hainaut (Belgia) – właśnie dochował się pisklęcia. Był to długi i trudny proces. Sukces hodowców ary modrej w Belgii Belgijska placówka od lat uczestniczy w globalnym programie ochrony ary modrej. Współpracuje m.in. z brazylijskim instytutem ICMBio (Chico Mendes Institute for Biodiversity Conservation) oraz ogrodem zoologicznym w São Paulo. W Pairi Daiza mieszka dwanaście takich papug. Tylko trzy z nich są pokazywane publicznie. Pozostałe przebywają w odizolowanej wolierze, z minimalnym kontaktem z ludźmi, ze względu na ich niezwykłą wrażliwość i płochliwość. Wysiłki belgijskich hodowców, by ary modre rozmnożyć, przez całe lata nie przynosiły efektu. Od początku ich obecności w placówce ptaki złożyły już dokładnie 100 jaj. Niestety, żadne nie było zapłodnione. Dopiero jajko numer 101 okazało się sukcesem. Dlaczego? Dokładnie nie wiadomo. Opiekunowie przypuszczają, że mogło być skutkiem ostatnich zmian w diecie ptaków, które wpłynęły korzystnie na ich płodność. Jak wyhodowano cenne pisklę? Para papuzich rodziców była niedoświadczona, więc zapłodnione jajo zostało od razu zabrane z gniazda i przekazane pod opiekę zespołu specjalistów. Po starannej inkubacji, 21 września 2025 roku wykluło się zdrowe pisklę! Od tego czasu jest karmione ręcznie, co dwie godziny, przez całą dobę. Jak podkreśla opiekun ptaków, Thomas Biagi, to praca wyczerpująca, ale niezwykle satysfakcjonująca. Cały zespół ZOO ma świadomość, że w jego rękach leży przyszłość jednego z najrzadszych gatunków na świecie. Nowonarodzone pisklę nie ma jeszcze pięknego błękitnego upierzenia – na razie jego ciałko jest nagie i różowe, a zaczątki piór dopiero przebijają się przez skórę. Jego narodziny to ogromny przełom dla programu ochrony ary modrej. Młody ptak w przyszłości odegra kluczową rolę jako osobnik hodowlany i pomoże w odbudowie populacji w Brazylii. W 2022 roku rozpoczęto tam program reintrodukcji ary modrej i wypuszczono kilka ptaków na wolność. Naukowcy i opiekunowie w Pairi Daiza wierzą, że nowonarodzone „pisklę 101” odegra istotną rolę w przywróceniu gatunku naturze. Inne programy ochrony ary modrej W 2012 roku Brazylijska Agencja Ochrony Przyrody (ICMBio) wraz z kilkoma organizacjami partnerskimi utworzyła plan ratowania ary modrej, którego celem jest zwiększenie populacji hodowlanej. W 2016 roku, wraz z międzynarodową organizacją ratującą zagrożone papugi (ACTP), rozpoczęła projekt reintrodukcji ary modrej. Dwa lata później wiele osobników zostało zgromadzonych w ośrodku ACTP w Berlinie, gdzie udało się z powodzeniem rozmnożyć ary. Dziś te osobniki stanowią podstawę programu reintrodukcji. W 2020 roku ponad 50 ar modrych przewieziono do specjalnie wybudowanej przez ACTP stacji w Curaçá w Brazylii. To z niej ptaki będą przywracane do środowiska naturalnego. Źródła: Pairi Daiza, Muzeum Naturalne w Berlinie Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Kuliki cienkodziobe oficjalnie wyginęły. Oto, dlaczego zniknięcie tych ptaków powinno nas martwić
Pierwsze odnotowane wymieranie ptaków bytujących jednocześnie w Europie, Afryce Północnej i Azji Zachodniej dzieje się właśnie na naszych oczach. To niechlubny zaszczyt, którego nie chce dostąpić żaden gatunek. Ofiarą zostały kuliki cienkodziobe, ale nowa Czerwona Lista Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody jest jeszcze bardziej alarmująca.
Kuliki cienkodziobe to gatunek oficjalnie wymarły – tak wynika z najnowszej aktualizacji Czerwonej Listy Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody. Jak do tego doszło, co oznacza to tragiczne wyginięcie niezwykłych ptaków i jak mają się pozostałe europejskie gatunki? Oficjalnie wymarłe ptaki Pierwsze oznaki spadku populacji zaczęto zauważać już w 1912 roku. Niestety, nie zostały wdrożone odpowiednie systemy ochrony tych zwierząt. Przez kolejne dekady populacja stopniowo spadała, jednak dopiero w 1988 roku zaklasyfikowano go do gatunków wymagających szczególnej ochrony. Było zbyt późno – od końca XX wieku nie zaobserwowano żadnego osobnika. W miłośnikach ptaków wciąż tliła się nadzieja, jednak kuliki cienkodziobe w październiku 2025 roku zostały uznane za wymarłe przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody. Jakim ptakiem był kulik cienkodzioby? Kuliki cienkodziobe wyróżniały się w tłumie. Stały dumnie na długich, smukłych nogach i prezentowały spiczasty, czarny dziób. Tym bardziej żal, że już nigdy więcej nie usłyszymy ich dźwięcznego, przenikliwego i nieco niepokojącego głosu. Kuliki żywiły się małymi owadami, skorupiakami i mięczakami. Cienkie dzioby były im potrzebne do sondowania mułu w poszukiwaniu pożywienia, a rola, którą odgrywały jako drapieżniki w ekosystemach wodnych nie została zastąpiona. Ich zniknięcie będzie miała konsekwencje dla innych gatunków. Miejsca lęgowe kulika znajdowały się na zachodniej Syberii, a na zimowiska przylatywał nad Morze Śródziemne. Był więc turystą, z którym mieliśmy wiele wspólnego. Czemu kuliki wyginęły? Przede wszystkim jako główną przyczynę spadku liczebności wskazuje się… polowania. Te znacząco przetrzebiły populację tych brodzących ptaków. To, w połączeniu z osuszaniem ich siedlisk – bagien – i przerabianiu ich na trawiaste łąki pod wypas zwierząt hodowlanych doprowadziło do szybkiej utraty miejsc lęgowych. Szeroki zasięg ptaka dodatkowo utrudniał jego ochronę. Kuliki umierały często, rodziły się rzadko i niewiele można było z tym zrobić. Wyginięcie kulika cienkodziobego jest sygnałem ostrzegawczym Te niezwykłe ptaki zamieszkiwały głównie bagna i były wyznacznikiem ich stanu. Skoro zniknęły, to znaczy, że ich siedliska również muszą być narażone na zmiany. Wszystkie ptaki wodne, takie jak kuliki cienkodziobe czy ich żyjący kuzyni kuliki wielkie są cennymi wskaźnikami zanieczyszczenia wody czy braku dostępności pożywienia. Utrzymanie populacji ptaków brodzących powinno być więc najwyższym priorytetem. Zaczęło się od kulików cienkodziobych, ale dramatycznie zmniejsza się też populacja czajki, krwawodzioba czy rycyka. Jak mają się ptaki na świecie? Według najnowszej Czerwonej Listy Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody 164 gatunki zostały uznane za wymarłe, 5 za wymarłe w naturze, 216 jest krytycznie zagrożonych, a 372 są po prostu zagrożone. 668 gatunków jest zagrożonych wyginięciem, a 967 jemu bliskie. Do grona narażonych na wyginięcie dołączyła między innymi bernikla rdzawoszyja czy orzeł cesarski. Źródła: BirdLife International, Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
27 tysięcy zamiast pół miliona. Dlaczego nie widzimy tragedii nosorożców?
Chociaż proces wymierania nosorożców nieco się uspokoił, to według ekologów nie ma powodów do radości. Nie zgadzają się oni na cieszenie się z 27 000 osobników na całym świecie, podczas gdy sto lat temu niemal pół miliona z nich zasiedlało Afrykę i Azję. Czy znieczuliliśmy się na drastyczne zmniejszanie populacji zwierząt? Winny może być znany i niebezpieczny syndrom psychologiczny.
Opublikowany niedawno raport „State of Rhino” przygotowany przez Międzynarodową Fundację Nosorożców pierwszy raz od dawna nie wykazał drastycznego spadku populacji tych niezwykłych zwierząt. Chociaż może się to wydawać pozytywną informacją, to według ekologów po prostu tak bardzo przyzwyczailiśmy się do tragicznej sytuacji, że zaczęliśmy ją akceptować. Populacja nosorożców na świecie Jak wyglądają liczby? W Afryce populacja nosorożców czarnych wzrosła do 6788 osobników z 6195. W ich przypadku tendencja jest pozytywna, bo w wyniku kłusownictwa w latach 90. XX wieku było ich zaledwie 2300. Nie zawsze jednak tak było – w 1960 roku tropikalne stepy przemierzało 100 000 nosorożców. Niestety, spadła populacja najliczniejszego gatunku tych niezwykłych zwierząt, czyli nosorożców białych. Liczba przedstawicieli zmalała do 15 752 z 17 464 osobników. Walka z kłusownikami trwa, ale populacja wciąż utrzymuje się na stałym poziomie. Nie inaczej sprawa ma się w Azji – kontynent przemierza 4075 nosorożców większych (czyli o 61 osobników więcej niż przed rokiem. Krytyczną sytuację przeżywają nosorożce sumatrzańskie i jawajskie, których populacje zmniejszyły się odpowiednio do 34 z 47 osobników oraz do 50 z 76 osobników. Odpowiedzialni są oczywiście kłusownicy. Nosorożce na skraju wymarcia Naukowcy biją na alarm. Oczywiście, powinniśmy być zadowoleni, że populacja nosorożców nie pikuje pionowo w dół, jak miało to miejsce w poprzednich latach. Naszą reakcję określają jednak mianem syndromu „przesuwającego się punktu odniesienia” (ang. shifting baseline syndrome). Jest to zjawisko, w którym stopniowa, powolna zmiana otoczenia lub jakości środowiska jest niezauważalna, ponieważ obserwatorzy przyzwyczajają się do nowych, gorszych warunków. Nasze oczekiwania stają się coraz niższe wraz z postępującym kryzysem. Ich zdaniem zaakceptowanie liczby 27 000 nosorożców jako wyniku godnego celebracji jest nieakceptowalne i zwiastuje katastrofę tej rodziny zwierząt. Jak chronić ginące gatunki? Na całym świecie miłośnicy natury chwytają się rozmaitych środków, by chronić ginące gatunki – również nosorożców. W Afryce nie tylko transportuje się je helikopterami w bezpieczniejsze miejsca poza wzrokiem chciwych kłusowników, ale także obejmuje strażą wojska. Niedawną głośną informacją był niezwykły sposób ochrony z RPA, w którym w rogi nosorożców wszczepia się radioaktywne substancje, zupełnie niegroźne dla zwierząt. Te sprawiają jednak, że kościec staje się zupełnie nieprzydatny dla kłusowników i łatwo wykrywalny przez służby, np. na lotniskach. Jaki los czeka nosorożce? Miejmy nadzieję, że znajdziemy kolejne metody, by przywrócić ich populację chociaż do ułamka tego, jaka była ona w przeszłości. Wymaga to jednak zdecydowanych działań i nieosiadania na laurach. Udało nam się chociaż trochę powstrzymać ich rychłe wyginięcie. Pora na krok dalej. Przede wszystkim musimy zdawać sobie sprawę ze skali problemu, który w naszych głowach potrafi się sprytnie zakamuflować pod płaszczykiem pozornego sukcesu. Źródło: International Rhino Foundation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Krytycznie zagrożony ptak widziany na Mazowszu. To jedyny raz w tym roku
Czajka towarzyska to ptak krytycznie zagrożony, a do tego nie występujący w Polsce. Widziano ją jednak w nadwiślańskiej wsi w województwie mazowieckim. Dla ornitologów to prawdziwa sensacja.
Sezon migracji ptaków już w pełni. Ornitolodzy co i rusz chwalą się niezwykłymi obserwacjami rzadkich gatunków. Niektóre z nich goszczą w Polsce sporadycznie, inne są sensacją ze względu na swój zagrożony status. Tak też jest w przypadku sensacyjnej obserwacji ostatnich dni: w Polsce pojawiła się krytycznie zagrożona czajka towarzyska. Gdzie i kiedy zaobserwowano czajkę towarzyską? To pierwsza obserwacja tego ptaka w 2025 roku. Czajkę towarzyską wypatrzył Mariusz Godlewski. 20 września 2025 zaobserwował ją w Starych Gniewniewicach – nadwiślańskiej wsi na Mazowszu, położonej niedaleko północnych krańców Puszczy Kampinoskiej. Czajka towarzyska była w stadzie innych, znacznie powszechniejszych czajek zwyczajnych. „Ten krytycznie zagrożony azjatycki gatunek ciągle jeszcze zalatuje do nas w miarę regularnie, a szczyt pojawów przypada właśnie na wrzesień. Gratulacje!” – pisze portal Birding Poland. Czajka towarzyska: zasięg występowania i wygląd To ptak faktycznie bardzo rzadki. Czajka towarzyska (Vanellus gregarius) w naturze występuje na południu Rosji i w Kazachstanie. Na zimę migruje do ciepłych krajów w Afryce, na Bliskim Wschodzie i na subkontynencie indyjskim. Kraje które wybiera najczęściej to: Sudan, Erytrea, Izrael, Palestyna, Liban, Arabia Saudyjska, Iran, Pakistan i Indie. O tej porze roku ptak ten jest w tzw. szacie spoczynkowej. Jego pióra mają pustynny, szaro-beżowy kolor, z jaśniejszym brzuchem i czarną „czapeczką” na głowie. W sezonie lęgowym przybiera bardziej jaskrawe ubarwienie, z dużo ciemniejszym brzuchem. W odróżnieniu od „naszej” czajki zwyczajnej nie ma na głowie charakterystycznego czubka. Dlaczego ten ptak jest tak rzadki? Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 2004 roku klasyfikuje czajkę towarzyską jako gatunek krytycznie zagrożony. Według najnowszych danych jej populacja być może nareszcie wzrasta i jest ostrożnie szacowana na około 17 tys. osobników na całym świecie. Ogromne stada czajek towarzyskich obserwowano w 2007 roku w Turcji (ponad 3 tys. ptaków) oraz w Syrii (1500 osobników). Jednak z pewnością populacja tych ptaków drastycznie spadła pod koniec XX wieku – nawet o 75 procent. Naukowcy wskazują, że to wynik przede wszystkim polowań na szlakach migracyjnych. A skąd czajka towarzyszka wzięła się w Polsce? Dodajmy, że to nie jedyna jej obserwacja w naszym kraju – od 2021 roku widziano ją u nas 61 razy. To dalekie echo jej niegdysiejszego zasięgu występowania, bo kiedyś była powszechna w Europie. Ostatnią jej ostoją na naszym kontynencie była populacja w Ukrainie. Ostatnie tygodnie to ciekawy czas dla ornitologów. Polskę odwiedziły także: świerszczak melodyjny i pelikan kędzierzawy. Źródło: Birding Poland Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Słodkie chomiki giganty zagrożone. Wrocław dał im szansę
Odważne jak psy, rzadkie jak białe kruki. Chomiki europejskie walczą o przetrwanie. Dzięki wysiłkom przyrodników mają realną szansę wrócić na polskie pola. Do małego cudu doszło właśnie we Wrocławiu.
Na niektórych polskich polach nadal żyją chomiki europejskie. W ciągu półwiecza ich zasięg terytorialny zmniejszył się jednak o ok. 70-80%. Teraz można je spotkać głównie w południowo-wschodniej części naszego kraju. Przyrodnicy na pomoc chomikom europejskim Polscy przyrodnicy działają na rzecz ochrony tego zagrożonego wyginięciem gatunku. Jedna z inicjatyw ma miejsce w ZOO we Wrocławiu. Placówka ta prowadzi hodowlę zachowawczą chomików europejskich. W praktyce oznacza to próbę ich rozmnożenia, a następnie wypuszczenia do naturalnego środowiska. ZOO we Wrocławiu poinformowało właśnie, że w jego murach przyszło na świat pięć chomików europejskich. To 3 samce i 2 samiczki. Otrzymały nawet imiona: Bryg, Bosman, Brzask, Burza i Bryza. – ZOO Wrocław uczestniczy w programie ochrony chomika europejskiego prowadzonym między innymi przez Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu. Jednym z założeń projektu jest powrót chomików do natury. Potomstwo naszych par będzie w przyszłości trafiać tam, skąd pochodzą ich rodzice – do środowiska naturalnego, a konkretnie pod Jawor – mówi lek. wet. Tomasz Jóźwik, prezes wrocławskiego ZOO. Chomiki i ich potrzeby Zwiedzający wrocławskie muzeum nie zobaczą jednak chomików. Przyrodnicy chcą im bowiem stworzyć jak największy komfort. – Chomiki potrzebują spokoju i zapewnienia dobrych warunków hodowlanych. Stworzenie im odpowiednich okoliczności rozrodu jest sprawą kluczową. Hodowla jest typowo zachowawcza, a chomików nie można w naszym zoo zobaczyć na ekspozycji. Ich tryb życia i ciekawostki na temat gatunku są zaprezentowane przy zagrodzie żubrów, gdzie znajdują się tablice edukacyjne oraz przekrój przez model chomiczej nory – mówi Monika Górska, brygadzistka w Wydziale Małych Ssaków ZOO Wrocław. Co wiemy o chomikach europejskich? Egzemplarze tego gatunku pojawiły się na obszarze Polski już kilkadziesiąt tysięcy lat temu. Osiągają ponad 30 cm długości ciała, a ważą nawet 1 kg. Zamieszkują pola uprawne – tam kopią nory do głębokości nawet 2 m. Zagrożeniem dla nich jest nowoczesne rolnictwo: głęboka orka i nawozy sztuczne. Chomiki lubią zamieszkiwać obszary, gdzie zasiewane są różnorodne zboża. Uważane są za zwierzęta waleczne. Gdy czują się zagrożone, stają na tylnych łapach i wydają dźwięki podobne do szczekania – stąd bywają nazywane „ziemnymi pieskami”. Ale dzieje się tak, gdy konfrontacja jest nieunikniona. Z reguły unikają kontaktu – szczególnie z człowiekiem. View oEmbed on the source website Ich obecność w przyrodzie jest bardzo cenna. Dlaczego? Jedzą szkodliwe dla upraw rolniczych chrząszcze i ślimaki. W opuszczonych przez nie norach gromadzi się woda, która nawilża glebę podczas suszy. Ich tunele napowietrzają i mieszają glebę. Jest to gatunek parasolowy – chroniąc chomiki, chroni się jednocześnie inne gatunki. Są pożywieniem dla innych dzikich zwierząt. Jak pomóc w ochronie chomików? Według niektórych prognoz bez podjęcia zdecydowanych działań ten gatunek może wyginąć w ciągu kilku lat. Dlatego w program ochrony chomika europejskiego zaangażowało się wiele instytucji, a pierwsze osobniki z hodowli zachowawczych trafiły już do natury. Projekt ochrony chomika europejskiego prowadzony jest między innymi przez miasto Jaworzno, PTOP Salamandra, zespół z Wydziału Biologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Uniwersytet Rolniczy w Krakowie. Nie tylko naukowcy mogą pomóc. W te działania często mogą się angażować ochotnicy. Dla ochrony gatunków zagrożonych organizowany jest coroczny bieg charytatywny Wild Run. W tym roku odbędzie się on we wrocławskim ZOO 5 października na rzecz gatunków europejskich, w tym chomika. Źródła: ZOO Wrocław, Nauka w Polsce, Gov.pl Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Radioaktywne rogi nosorożców? To sposób naukowców z RPA na przemytników
Radioaktywne rogi nosorożców to nie fikcja, a realny sposób na walkę z kłusownictwem. Naukowcy z RPA wykorzystują zaskakującą metodę, która ma ochronić zagrożone gatunki przed wyginięciem. Działa na lotniskach i granicach.
Spis treści Nowe podejście do ochrony nosorożców Czy izotopy nie zagrażają zdrowiu zwierząt? Promieniowanie jako narzędzie wykrywania przemytu W Republice Południowej Afryki rozpoczęła się niezwykła kampania antykłusownicza – naukowcy z Uniwersytetu Witwatersrand rozpoczęli wstrzykiwanie w rogi nosorożców radioaktywnych izotopów, które mają uprzykrzać życie przemytników. Zabieg ten pozwala na łatwe wykrycie przemycanych rogów nosorożców na lotniskach czy przejściach granicznych. Nowe podejście do ochrony nosorożców Przygotowania do startu programu nazwanego Rhisotope trwały już od kilku lat. To wspólny projekt fizyków i ekologów z Uniwersytetu Witwatersrand w RPA, w który zaangażowali się także przedstawiciele sektora energetyki. Chcieli oni rozwiązać problem malejącej populacji nosorożców i wzrastającego problemu kłusownictwa. Wiele osób może kojarzyć charakterystyczną fotografię, na której grupa uzbrojonych żołnierzy pilnuje ostatniego nosorożca północnego. Dzięki staraniom naukowców obecnie może być nieco łatwiej. Testy przeprowadzone w zeszłym roku okazały się skuteczne: wszczepienie w rogi zwierząt materiałów radioaktywnych pozwoliło wykrywać je na lotniskach i granicach, a dzięki temu skutecznie ścigać przestępców. Czy izotopy nie zagrażają zdrowiu zwierząt? Sprawą bezpieczeństwa nosorożców zajęli się fizycy z Instytutu Promieniowania i Zdrowia Uniwersytetu Witwatersrand. – Wykazaliśmy ponad wszelką wątpliwość, że proces ten jest zupełnie bezpieczny dla zwierząt, a przy tym pozwala na wykrywanie rogów nosorożców przez międzynarodowe systemy bezpieczeństwa nuklearnego – mówi James Larkin, dyrektor naukowy Rhisotope. Promieniowanie jako narzędzie wykrywania przemytu Pomysł naukowców okazał się bardzo skuteczny: izotopy sprawiają, że rogi wykrywalne są nawet wewnątrz masywnych kontenerów transportowych. Larkin dowodzi ponadto, że nawet pojedynczy róg o znacznie zmniejszonym stężeniu promieniowania, niż to wykorzystywane w programie, pozwala na uruchomienie alarmu w detektorach promieniowania. Populacja nosorożców w XX wieku drastycznie spadła – na jego początku szacowało się ją na około 500 000 osobników, a obecnie wynosi ona jedynie… 27 000, z czego ponad połowa żyje w Republice Południowej Afryki. Wystepują tam dwa gatunki: nosorożec czarny i biały. Jednym z głównych problemów gatunku jest popyt na rogi nosorożców na czarnym rynku – te wśród zwolenników lokalnej medycyny alternatywnej mają służyć jako środek na potencję. Co roku z tego powodu zabija się nawet około 500 przedstawicieli tych wielkich ssaków. W walce z tym procederem niezwykle ważne są więc programy takie jak Rhisotope, pozwalające uchronić ten wyjątkowy na skalę światową gatunek – a w przyszłości także inne – przed wyginięciem. Źródło: Nauka w Polsce, Phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
„Rekin-anioł” pojawił się w Walii po latach. Budzi nadzieję wśród naukowców
Jeden z najrzadszych rekinów na świecie został po raz pierwszy od czterech lat uchwycony na nagraniu z kamery śledzącej delfiny w Zatoce Cardigan w Walii. Raszpla zwyczajna jest gatunkiem krytycznie zagrożonym.
Spis treści Krytycznie zagrożona raszpla u wybrzeży Walii „Rekin-anioł”: ofiara trałowania i degradacji środowiska Jak i gdzie żyją raszple? Raszple to rodzina ryb chrzęstnoszkieletowych, w której większość gatunków jest zagrożona, niektóre krytycznie. Obserwacja w Walii dotyczy raszpli zwyczajnej, jednego z najbardziej zagrożonych gatunków. Sarah Perry, menedżerka ds. ochrony i badań morskich w organizacji Wildlife Trust of South and West Wales, powiedziała, że było to „rzadkie i ekscytujące spotkanie”. Krytycznie zagrożona raszpla u wybrzeży Walii Ryba została sfilmowana przez podwodną kamerę przy okazji do badania grupy delfinów butlonosych, które żyją u wybrzeży Walii. To pierwszy raz od czterech lat, kiedy zaobserwowano tę rybę. Wcześniej młody osobnik tego gatunku został uchwycony na kamerze we wrześniu 2021 roku. Po raz pierwszy widziano ram raszplę w 2019 roku i naukowcy uważają że to znak istnienia nowej, walijskiej populacji. Sarah Perry dodała, że nowe obserwacje raszpli „pojawiają się w kluczowym momencie, gdy Senedd (parlament Walii) i rząd Wielkiej Brytanii rozważają zakaz trałowania w obszarach chronionych”. „Rekin-anioł”: ofiara trałowania i degradacji środowiska Raszple, po angielsku nazywane „angelshark” (rekin-anioł) były niegdyś powszechne we wschodnim Atlantyku i Morzu Śródziemnym, ale ich populacja gwałtownie zmniejszyła się z powodu degradacji siedlisk i połowów. Raszple padały ofiarami tzw. połowów przypadkowych, kiedy to wpadały w sieci rybackie przy okazji łowienia innych ryb, szczególnie za pomocą włoków. To sieci używanie do połowów przydennych, uważanych za wyjątkowo szkodliwe dla środowiska. Połowy włokami niszczą morskie dno, zagrażając całemu ekosystemowi dennemu. Jak i gdzie żyją raszple? Raszple są rekinami przydennymi. Większość czasu spędzają zakamuflowane w osadach na dnie morskim, gdzie czyhają na ryby. W 2019 roku eksperci stwierdzili, że Walia może być kluczowym siedliskiem dla raszpli zwyczajnej, która wcześniej najliczniej występowała w wodach Wysp Kanaryjskich. Raszpli od bardzo dawna nie wiedziano ani w Morzu Północnym, ani Śródziemnym. Jej obserwacje gdzie indziej należą do ogromnych rzadkości, mimo że jest gatunkiem chronionym przez wiele krajów i od wielu lat. Akwarium Deep Sea World w North Queensferry w Szkocji prowadzi program hodowli raszpli zwyczajnych w niewoli. Pierwszych młodych dochowano się tam w 2011 roku. Źródło: BBC Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ostatnia deska ratunku dla nosorożca północnego. Niezwykły wysiłek przyrodników
Ten gatunek nosorożca jest na skraju całkowitego wyginięcia – przy życiu pozostały tylko dwie samice. A jednak naukowcy nie ustają w próbach jego ocalenia, a National Geographic – w dokumentacji tego niezwykłego przedsięwzięcia.
Spis treści Ratowanie nosorożca północnego: in vitro, surogatki i „hormonalny zwiadowca” Czy komórki macierzyste pomogą w ratowaniu nosorożca? Udział National Geographic Niedawno naukowcy osiągnęli przełom w ratowaniu nosorożca północnego. Udało się doprowadzić do pierwszej na świecie udanej ciąży przy użyciu zapłodnienia in vitro. Chociaż surogatka imieniem Curra zmarła po kilku miesiącach ciąży z powodu infekcji bakteryjnej, samo zagnieżdżenie się zarodka potwierdziło skuteczność metody. Ratowanie nosorożca północnego: in vitro, surogatki i „hormonalny zwiadowca” W ramach projektu „BioRescue”, międzynarodowy zespół naukowców planuje w najbliższych miesiącach kolejną próbę implantacji zarodka nosorożca północnego. Surogatką zostanie samica nosorożca południowego. To drugi podgatunek nosorożca białego, nie zagrożony tak bardzo jak nosorożec północny. Dotychczas udało się stworzyć około 30 zarodków z zachowanego nasienia samców oraz komórek jajowych jednej z dwóch ostatnich samic imieniem Fatu. Druga – Najin – ma już 35 lat. Obie żyją w rezerwacie Ol Pejeta w Kenii pod stałą ochroną. Ten ambitny projekt ma na celu przywrócenie populacji tego gatunku w ich naturalnym środowisku. Z pewnością jednak zajmie to dekady. Wyzwań jest wiele – od ograniczonej liczby zarodków, przez konieczność zsynchronizowania cyklu płciowego samic, po edukację potomstwa przez istniejące jeszcze nosorożce, by mogły uczyć się właściwych dla swojego gatunku zachowań społecznych. Aby nie przegapić odpowiedniego momentu na implantację zarodka, naukowcy korzystają z pomocy wysterylizowanego samca, który ma pełnić funkcję „zwiadowcy hormonalnego”. Kopulacja wywołuje bowiem u samicy fizjologiczne zmiany, które zwiększają szanse powodzenia implantacji. Czy komórki macierzyste pomogą w ratowaniu nosorożca? BioRescue nie poprzestaje na technice in vitro – planuje także wykorzystać zaawansowane metody inżynierii komórkowej. Zespół pracuje nad przekształceniem komórek skóry z zakonserwowanych tkanek w komórki jajowe i plemniki, co pozwoliłoby stworzyć nowe zarodki z większą różnorodnością genetyczną. Podobne techniki dały już efekt u myszy, ale ich zastosowanie u nosorożców wymaga dalszych badań. Historia najbliższego krewniaka – nosorożca południowego – daje naukowcom nadzieję. Pod koniec XIX wieku jego liczba spadła prawdopodobnie do około 20 osobników, lecz intensywna ochrona i działania konserwatorskie doprowadziły do odbudowy populacji do niemal 17 tys. osobników. Naukowcy wierzą, że przy odpowiednich działaniach podobny sukces osiągną też z nosorożcem północnym. Alternatywą (choć mniej pożądaną) jest krzyżowanie nosorożców północnych z południowymi, jednak to zatarłoby charakterystyczne cechy nosorożców północnych, takie jak owłosione uszy czy przystosowanie do podmokłego środowiska. Różnice genetyczne mogłyby też wpłynąć na odporność na choroby. Projekt BioRescue wspierają liczni partnerzy: Ministerstwo Edukacji i Badań, Instytut Leibniza w Niemczech, Safari Park w Czechach, Służba Ochrony Przyrody w Kenii, Ol Pejeta Conservancy, a także japoński naukowiec Katsuhiko Hayashi, który specjalizuje się w biologii komórek macierzystych. Dzięki jego metodom z użyciem komórek skóry zidentyfikowano potencjalną możliwość odbudowania populacji do 12 osobników z unikatowym zestawem genów. Udział National Geographic National Geographic dokumentuje wysiłki przyrodników. Na wrzesień tego roku zaplanowano premierę filmu dokumentalnego „The last rhinos. A new hope”. Fotografka Ami Vitale zaangażowała się w długoterminowy projekt fotograficzny, który znalazł się na łamach National Geographic. Jej zdjęcia publikujemy w tym artykule. Jedno z nich (poniżej) zostało uznane za najlepszą fotografię National Geographic 2024 roku i jedno z najciekawszych zdjęć XXI wieku. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/07/Screenshot-2025-07-24-at-14-11-36-National-Geographic-Pictures-of-the-Year-8ed3943.png" width="961" height="628" alt="70-dniowy martwy płód nosorożca północnego. Surogatką była samica nosorożca południowego, która zmarła w wyniku infekcji. Fot. Ami Vitale/National Geographic" title="70-dniowy martwy płód nosorożca północnego. Surogatką była samica nosorożca południowego, która zmarła w wyniku infekcji. Fot. Ami Vitale/National Geographic" /> Źródło: National Geographic
Najrzadszy i najpiękniejszy sęp Europy powrócił w Alpy. Przez przesądy wyginął sto lat temu
Orłosęp brodaty znów króluje w Alpach. Po stu latach nieobecności ten niezwykły ptak zyskał szansę na przetrwanie w Europie. Dzięki wysiłkom ekologów i programowi reintrodukcji jego alpejska populacja powoli rośnie.
Spis treści Dlaczego orłosęp zniknął z Alp? Reintrodukcja orłosępa przynosi efekty Niezwykłe fakty o orłosępie brodatym Po raz pierwszy od wielu dekad Alpy stały się miejscem, gdzie przy dużej dozie szczęścia można zobaczyć jednego z najniezwyklejszych ptaków Europy. Orłosęp brodaty, dzięki programowi reintrodukcji realizowanemu przez szwajcarską organizację Vulture Conservation Foundation, żyje i rozmnaża się, powoli budując stabilną populację. Dlaczego orłosęp zniknął z Alp? Jednak sto lat temu tych ptaków już nie można było zobaczyć w Alpach. Lokalna populacja została wytępiona, ponieważ wyznaczano nagrody za ich zabicie — wierzono bowiem, że porywają i zabijają jagnięta, a nawet małe dzieci. Ostatni dziki orłosęp brodaty w Alpach został zastrzelony w 1913 roku w dolinie Aosty we Włoszech. Orłosęp wymarł nie tylko w Alpach – kiedyś zamieszkiwał m.in. Bałkany, Grecję, Hiszpanię, Korsykę, Sycylię i Sardynię. Jego europejskie populacje przeżyły wyłącznie w Pirenejach i na Krecie. Poza Europą występuje m.in. w Afryce, Turcji, Iranie i Azji Środkowej aż po Mongolię i Chiny. Reintrodukcja orłosępa przynosi efekty Dzięki projektowi reintrodukcji, prowadzonemu przez Vulture Conservation Foundation, populacja tych ptaków ponownie pojawiła się w Alpach i rośnie. W 1986 roku VCF rozpoczęła wypuszczanie osobników wychowanych w niewoli. Od tego czasu wypuszczono nad Alpy 264 ptaki. Obecnie ich alpejska populacja utrzymuje się samodzielnie. Od 1997 roku urodziło się 522 młodych osobników na wolności. Ptaki zostały uznane za gatunek chroniony przez Unię Europejską w 2009 roku, a we Francji za ich zabicie grozi kara do 150 000 euro grzywny i trzy lata więzienia. Obecnie VCF szacuje, że w Alpach żyje 460 orłosępów, a w 2024 roku na wolności urodziło się 61 młodych ptaków. Tam, gdzie kiedyś rolnicy polowali na „gypaète barbu” lub „lammergeiera”, jak nazywa się te ptaki po francusku i niemiecku, dziś ściągają miłośnicy ptaków, licząc na dostrzeżenie pięknego orłosępa, który wrócił znad krawędzi zagłady. Niezwykłe fakty o orłosępie brodatym Orłosęp brodaty (Gypaetus barbatus) jest jednym z największych ptaków szponiastych świata – rozpiętość jego skrzydeł dochodzi do 2,8 metra, a masa ciała może przekraczać 7 kg. Charakterystyczną cechą gatunku są czarne pióra tworzące „brodę” pod dziobem, od których pochodzi nazwa ptaka. Jego upierzenie jest biało-rdzawe, z ciemnymi lotkami i ogonem w kształcie klina. Jest jedynym ptakiem na świecie, którego dieta składa się niemal wyłącznie z kości. Żeruje na padlinie, głównie kozic, koziorożców i owiec. Potrafi zrzucać duże kości z wysokości kilkudziesięciu metrów na skały, by je rozbić i dostać się do bogatego w składniki odżywcze szpiku. Źródło: CNN Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
500 gatunków ptaków może wyginąć w ciągu następnego stulecia – ostrzegają naukowcy
Działalność człowieka przyczynia się do bezprecedensowego zagrożenia dla ptaków. Brytyjscy naukowcy szacują, że utrata siedlisk i zmiany klimatu doprowadzą do wielkiego wymierania ptasich gatunków. Nawet 500 z nich może zniknąć w ciągu 100 lat.
Spis treści Co ustalili naukowcy z Uniwersytetu w Reading? Niektóre gatunki znikają szybciej Zmiany klimatu i utrata siedlisk mogą doprowadzić do wyginięcia 500 gatunków ptaków w najbliższym stuleciu – ustalili badacze z Uniwersytetu w Reading. Ich badanie, opublikowane w czasopiśmie „Nature Ecology & Evolution” ujawnia, że liczba ta jest trzykrotnie wyższa niż liczba wszystkich udokumentowanych wyginięć ptaków od 1500 roku n.e. Co ustalili naukowcy z Uniwersytetu w Reading? Wymarcie zagrożonych gatunków, takich jak m.in. strojnoczub nagoszyi, hełmoróg, czy gołoliczka krótkodzioba, znacznie zmniejszyłoby bioróżnorodność ptaków na całym świecie, szkodząc ekosystemom. Wiele unikalnych gatunków ptaków pełni w nich ważne funkcje. Naukowcy odkryli, że nawet przy całkowitej ochronie przed zagrożeniami wywołanymi przez człowieka – takimi jak utrata siedlisk, polowania i zmiany klimatu – około 250 gatunków ptaków i tak jest raczej nie do uratowania. – Wiele ptaków jest już tak zagrożonych, że samo ograniczenie wpływu człowieka ich nie uratuje. Te gatunki potrzebują specjalnych programów odnowy populacji, takich jak hodowla w niewoli i odbudowa siedlisk, aby przetrwać – mówi Kerry Stewart, główna autorka badania z Uniwersytetu w Reading (Wielka Brytania). Według badaczki stoimy w obliczu bezprecedensowego w nowożytnych czasach kryzysu wymierania ptaków. Potrzebujemy natychmiastowych działań, by ograniczyć zagrożenia ze strony człowieka w różnych siedliskach i wprowadzić specjalne programy ratunkowe dla najbardziej zagrożonych gatunków. Niektóre gatunki znikają szybciej Badacze przeanalizowali stan populacji niemal 10 000 gatunków ptaków, korzystając z danych Czerwonej Listy Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN). Przewidywali ryzyko wyginięcia na podstawie zagrożeń, z jakimi mierzy się każdy gatunek. Symulacje wykazały, że ptaki o większych ciałach są bardziej podatne na polowania i zmiany klimatu, natomiast ptaki o szerokich skrzydłach bardziej cierpią z powodu utraty siedlisk. – Aż 250–350 gatunków będzie wymagać specjalnych działań ochronnych, takich jak programy hodowlane i odtwarzanie siedlisk, aby przetrwać kolejne stulecie”. Według niej najważniejsze jest ratowanie 100 najbardziej zagrożonych gatunków – bo przełożyłoby się na zachowanie aż 68% różnorodności kształtów i rozmiarów ptaków. Takie podejście może pomóc w utrzymaniu zdrowych ekosystemów – powiedziała profesor Manuela Gonzalez-Suarez, jedna z autorek badania. Ogólnie najskuteczniejszą strategią ochronną jest powstrzymanie niszczenia siedlisk. Z kolei ograniczenie polowań uratowałoby ptaki o najbardziej niezwykłych cechach, które są szczególnie istotne dla zdrowia ekosystemów. Źródło: Nature Ecology & Evolution Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ta ryba demon nie istnieje. Mimo to w Meksyku można ją kupić na targu
Mityczne ryby można w Meksyku kupić na bazarze – choć nie istnieją. Tworzy się je z zagrożonych gatunków płaszczek, które wyglądem przypominają istoty z legend. Przerażające rzeźby wykonane z ryb przypominają śmiejące się demony.
Spis treści: Jak powstają „ryby demony” sprzedawane turystom Historia pez-diablo Problem ochrony zagrożonych gatunków rochowatych Od potwora z Loch Ness po jednorożce, mityczne stworzenia od dawna fascynują ludzi. Czasem ta fascynacja prowadzi w zaskakujące rejony. Na przykład w Meksyku ludzie tworzą pez diablo – spreparowane okazy ryb wyglądające jak istoty mityczne. Jak powstają „ryby demony” sprzedawane turystom Pez diablo znane są też jako garadiávolos lub rayas chupacabras i mają różne zastosowania. Wykonuje się je z wysuszonych i odpowiednio uformowanych tzw. ryb gitarowych – płaszczek z rodziny rochowatych, które należą do najbardziej zagrożonych ryb morskich na świecie. Czasem są traktowane jako magiczne talizmany, innym razem sprzedawane jako pamiątki turystyczne lub nawet rzekome środki lecznicze na raka czy anemię. Ich wygląd kojarzy się z mitycznymi stworzeniami – wszystko dzięki charakterystycznej budowie ryb używanych do wyrobu takich pamiątek. Proceder ma miejsce m.in. w Meksyku. Historia pez-diablo Niektóre płaszczki z rodziny rochowatych (Rhinobatidae) mają nozdrza położone tuż nad otworem gębowym, przypominające dziwaczne oczy. To właśnie ta anatomiczna osobliwość pozwala tworzyć z nich przerażające „rzeźby” przypominające hybrydy człowieka i demona. Tradycja tworzenia takich stworów sięga XVI wieku w Europie, gdzie płaszczki formowano na kształt smoków i uznawano za talizmany lub źródła nadprzyrodzonej mocy. W XX wieku płaszczki z rodziny rochowatych zaczęły być wykorzystywane do podobnych celów. Pierwszy znany przypadek takiego spreparowanego okazu opisano w 1933 roku. Od tamtej pory pojawiały się one w kolekcjach etnograficznych i licznych publikacjach prasowych w Ameryce Północnej jako lokalne sensacje. Problem ochrony zagrożonych gatunków rochowatych Problem polega jednak na tym, że rochowate to ryby mocno przetrzebione. Według Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) aż dwie trzecie znanych ich gatunków jest zagrożonych wyginięciem. Występują one głównie w ciepłych wodach strefy tropikalnej i umiarkowanej, gdzie są poławiane zarówno celowo, jako tanie źródło białka, jak i przypadkowo, jako przyłów. Coraz częściej jednak trafiają też do akwariów lub stają się materiałem na „mistyczne” rzeźby pez-diablo. Handlarzom zdecydowanie bardziej opłaca się sprzedać rybę jako pez diablo niż na mięso – świeży okaz w Meksyku kosztuje około dwóch dolarów, a spreparowany na międzynarodowych platformach sprzedażowych może osiągnąć wartość od 50 do nawet 500 dolarów. Taki zysk zachęca do dalszych połowów, nawet jeśli gatunki te są objęte ochroną. Handel rochowatymi jest teoretycznie ograniczony przez Konwencję CITES – międzynarodowe porozumienie mające na celu kontrolę handlu zagrożonymi gatunkami. Jednak skuteczność tych regulacji jest różna i zależy od zaangażowania poszczególnych krajów. Bez lepszego monitoringu i świadomości społecznej ryzyko wyginięcia tych unikalnych zwierząt będzie rosło. Źródło: The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ma na imię Goliath, liczy sobie 135 lat i właśnie po raz pierwszy został ojcem
Żółw słoniowy w Zoo w Miami zadziwił opiekunów. Potężny samiec jest prawdopodobnie najstarszym nowym ojcem na świecie. Dopiero w wieku 135 lat dorobił się potomstwa. Zoo zgłosiło wyczyn Goliatha do Księgi Rekordów Guinnessa.
Spis treści Najstarszy ojciec świata – niezwykła historia Goliatha Historyczne narodziny w Zoo Miami Żółw słoniowy – symbol ewolucji i długowieczności W Zoo Miami miało miejsce wyjątkowe wydarzenie – najstarszy mieszkaniec ogrodu zoologicznego, żółw słoniowy z Galapagos o imieniu Goliath, świętował 135 urodziny oraz... swój pierwszy w życiu Dzień Ojca. To także pierwszy raz w historii Zoo Miami, kiedy udało się doprowadzić do skutecznego rozmnożenia żółwia słoniowego. Najstarszy ojciec świata – niezwykła historia Goliatha Goliath waży 234 kilogramy (517 funtów) i według oficjalnych danych wykluł się na wyspie Santa Cruz, należącej do archipelagu Galapagos, 15 czerwca 1890 roku. Przybył do Bronx Zoo w Nowym Jorku w 1929 roku, a po wielu latach, w 1981 roku, został przeniesiony do Zoo Miami. Choć przez lata miał intymne relacje z różnymi samicami, dopiero teraz udało mu się zostać ojcem. Matką jego pierwszego potomka jest żółwica Sweet Pea, która trafiła do Crandon Park Zoo na Florydzie jako dorosły osobnik w 1960 roku, co pozwala oszacować jej wiek na 85–100 lat. Historyczne narodziny w Zoo Miami Z ośmiu jaj złożonych przez Sweet Pea 27 stycznia jedno wykluło się po 128 dniach inkubacji – 4 czerwca. To pierwsze w historii Zoo Miami narodziny żółwia słoniowego, gatunku zagrożonego wyginięciem. Liczba tych żółwi drastycznie spadła przez działalność człowieka i wprowadzenie gatunków inwazyjnych na wyspy Galapagos. Dziś największymi zagrożeniami dla nich są zmiany klimatyczne i utrata siedlisk. Nowo wykluty żółwik wydaje się zdrowy i przebywa na osobnym wybiegu. W warunkach naturalnych małe żółwie słoniowe nie są wychowywane przez rodziców – od momentu wyklucia zdane są całkowicie na siebie. Goliath i Sweet Pea nie mają kontaktu z maluchem i z pewnością za nim nie tęsknią. Mają się dobrze i przebywają w swojej części wybiegu, gdzie mogą być oglądani przez publiczność. Ron Magill, rzecznik Zoo Miami, z dumą ogłosił narodziny jako wyjątkowy moment i wyraził uznanie dla wytrwałości Goliatha, który mimo bardzo zaawansowanego wieku został ojcem. Zoo złożyło także wniosek do Księgi Rekordów Guinnessa, by uznać Goliatha za „najstarszego ojca-debiutanta w historii”. Rozważana jest również możliwość uznania Goliatha i Sweet Pea za „najstarszych rodziców-debiutantów”, ponieważ łączny wiek pary przekracza 200 lat. Żółw słoniowy – symbol ewolucji i długowieczności Żółw słoniowy (Chelonoidis nigra) to największy żółw lądowy. Może ważyć do 400 kg i żyć ponad 100 lat. Występuje wyłącznie na archipelagu wysp Galapagos, gdzie jego różnorodne podgatunki przyczyniły się do rozwoju teorii ewolucji Karola Darwina. Zauważył on różnice w budowie żółwi z różnych wysp, co wsparło jego wnioski o przystosowaniu gatunków do środowiska. Żółw słoniowy jest roślinożerny i zagrożony wyginięciem. Źródło: Phys.org Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ośmiornica przejechała się na najszybszym rekinie świata. „Oceany są pełne niezwykłych rzeczy”
Naukowcy nagrali wyjątkową scenę: głowonoga, który wdrapał się na grzbiet ryby. Ośmiornica była obserwowana – i nagrywana – podczas dziesięciominutowej przejażdżki na ostronosie atlantyckim, najszybszym rekinie świata.
W tym artykule: Nietypowy duet na powierzchni oceanu Ośmiornica z głębin i najszybszy rekin świata Rekin zagrożony wyginięciem To się wydarzyło w grudniu 2023 roku. Ekipa biologów morskich prowadziła badania w Hauraki Gulf, zatoce przy Wyspie Północnej Nowej Zelandii. W pewnym momencie zauważyli coś nietypowego. Był to rekin ostronosy (Isurus oxyrinchus), zwany też ostronosem atlantyckim, superszybki drapieżnik. Na głowie miał coś dużego i pomarańczowego. Jedną z badaczek biorących udział w tamtej ekspedycji była prof. Rochelle Constantine z Uniwersytetu Auckland. – Duża, metalicznie szara płetwa grzbietowa zwiastowała dużego rekina. Ale chwileczkę, co to za pomarańczowa plama na jego głowie? Boja? Rana? – tak Constantine wspomina zaskoczenie, jakie poczuł cały zespół. – Wypuściliśmy drona, włożyliśmy GoPro do wody i wtedy zobaczyliśmy coś niezapomnianego: ośmiornicę siedzącą na rekinie, uczepioną jego głowy mackami – opowiada badaczka. Nietypowy duet na powierzchni oceanu Naukowcy przezwali nietypową parę „sharktopus” (od shark i octopus, angielskich słów oznaczających rekina i ośmiornicę). Obserwowali i filmowali niezwykły duet przez dziesięć minut, po czym popłynęli w swoją stronę. Przez ten czas ośmiornica pozostawała uczepiona ryby. – Ośmiornica trzymała wszystkie swoje macki razem na głowie rekina, być może po to, by uniknąć zauważenia – wspomina prof. Constantine. – Była w stanie utrzymać się na swoim miejscu, ponieważ rekin płynął powoli. Podejrzewam, że ośmiornica odpadłaby, gdyby poruszał się szybciej – dodaje. View oEmbed on the source website Ośmiornica z głębin i najszybszy rekin świata Widok był zaskakujący i to nie tylko dla amatorów dzikiej przyrody. Także specjalistom w dziedzinie biologii morskiej trudno jest wytłumaczyć, w jaki sposób oba zwierzęta się spotkały. Ośmiornice żyją na dnie morskim. Z kolei rekiny ostronose żerują na otwartych oceanicznych wodach i większość czasu spędzają blisko powierzchni. Jakby tego było mało, ośmiornica wybrała sobie na podwózkę naprawdę wyjątkową rybę. Ostronosy atlantyckie mogą płynąć z prędkością nawet 74 km/godz.! Dorastają do czterech metrów i ważą do pół tony. Ich unikatową umiejętnością jest skoczność. Potrafią wyskoczyć z wody nawet na 6 metrów. Są drapieżnikami polującymi na inne ryby: makrele, tuńczyki, mieczniki. A także żółwie morskie, morświny, inne rekiny oraz głowonogi. Rekin, którego dosiadła ośmiornica, miał ok. 3 m długości. Jak wspominają badacze, nie sprawiał wrażenia, żeby pasażerka na gapę mu przeszkadzała. – Ocean jest pełen niezwykłych rzeczy – skomentowała prof. Constantine dla Live Science. Rekin zagrożony wyginięciem Naukowcy nie podali, do jakiego gatunku należała zauważona przez nich ośmiornica. Zwrócili natomiast uwagę, że ostronosy atlantyckie są uznawane za zwierzęta zagrożone wyginięciem. Dlaczego? Po pierwsze, od dawna polowano na nie dla płetw, które są cenionym przysmakiem. Po drugie, mogą przypadkowo zaplątywać się w sieci podczas połowów tuńczyka czy miecznika. No i wreszcie rozmnażają się bardzo powoli. U tych jajożyworodnych zwierząt ciąża trwa aż 15–18 miesięcy. Na świat przychodzi od 4 do 18 młodych, jednak potrzeba kolejnych 18 miesięcy przerwy, by samica znowu mogła zajść w ciążę. Ryby te dożywają 30 lat, ale samice osiągają dojrzałość płciową dopiero po kilkunastu latach. – Jedną z najlepszych rzeczy w byciu naukowcem morskim jest to, że nigdy nie wiesz, co zobaczysz następnym razem w morzu. Wspierając inicjatywy ochrony przyrody, zwiększamy szanse, że takie niezwykłe chwile będą się nadal zdarzać – podsumowuje prof. Constantine. Źródło: Live Science, University of Auckland Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Na zboczach podwodnych gór znaleziono 50 nowych gatunków. A także rybę wyglądającą, jakby miała wybuchnąć
Ekspedycja naukowa zbadała jedną z najbardziej tajemniczych części Pacyfiku. Podwodne łańcuchy górskie w pobliżu wybrzeży Chile okazały się domem kilkudziesięciu nowych gatunków. A także wielu takich, które miały w ogóle nie występować w tym regionie.
W tym artykule: Tajemnicze podwodne góry Wyprawa na stoki podmorskich szczytów Mieszkańcy morskich głębin Ochrona podmorskich gatunków 50–60 – co najmniej tyle nowych gatunków odkryli uczestnicy ekspedycji Schmidt Ocean Institute. Wyprawa miała na celu zbadanie jednego z najsłabiej poznanych regionów świata. To podmorski łańcuch górski Salas y Gómez Ridge. Rozciąga się od wybrzeży Chile aż do Wyspy Wielkanocnej. Tajemnicze podwodne góry Salas y Gómez oraz sąsiedni mniejszy Nazca to dwa potężne podwodne łańcuchy górskie. Mają prawie 3 tys. km – ich długość odpowiada z grubsza szerokości całej Ameryki Południowej. Ukrywają się pod wodami południowo-wschodniego Pacyfiku. Większość z tych pasm znajduje się na pełnym morzu, poza jurysdykcją jakiegokolwiek kraju. W skład Salas y Gómez i Nazca wchodzi ponad 200 podmorskich gór. Zimny Prąd Peruwiański i Rów Atakamski skutecznie odizolowują je od innych rejonów Pacyfiku. To sprawia, że łańcuchy Salas y Gómez oraz Nazca są tajemniczą, słabo poznaną krainą o wysokiej bioróżnorodności. Naukowcy szacują, że ponad połowa występujących tu organizmów jest endemiczna. Czyli nie występuje nigdzie indziej na świecie. Żyje tam również ponad 80 zagrożonych i krytycznie zagrożonych gatunków. Wyprawa na stoki podmorskich szczytów Nic dziwnego, że biolodzy morscy są zainteresowani jak najlepszym poznaniem środowiska naturalnego Salas y Gómez i Nazca. Najnowsza wyprawa do tego regionu – skupiająca się na łańcuchu Salas y Gómez Ridge – rozpoczęła się 4 lutego. Trwała 40 dni. Wzięło w niej udział 25 naukowców z pięciu krajów. Specjaliści przyjrzeli się bliżej zboczom 10 podmorskich gór – sześciu z nich po raz pierwszy. Wykorzystali do tego zdalnie sterowany podmorski pojazd, który mógł opuścić się na 4500 m poniżej poziomu morza. Na głębokościach badacze natrafili na prawdziwe skarby. Stworzenia, jakich nigdy nie widziano w tych rejonach. Oraz takie, których ludzie w ogóle nie widzieli nigdy wcześniej. Mieszkańcy morskich głębin Wśród fauny Salas y Gómez Ridge były kalmary, ryby, koralowce, mięczaki, gąbki szklane, jeżowce, kraby i homary. Ponadto zauważono koralowca Leptoseris – najgłębiej występujące zwierzę zależne od zdolności fotosyntezy (nie swojej, tylko pewnego gatunku glonów, które tworzą z koralowcem związek zwany mutualizmem). Leptoseris należy to koralowców tworzących tzw. mezofotyczne ekosystemy koralowców. To rafy koralowców, które żyją na średnich głębokościach (30–150 m). Występuje tam już bardzo mało światła, dlatego koralowce tworzą rozległe, płaskie struktury. Ułatwia to wychwytywanie promieni słonecznych współpracującym z nimi glonom. Ponadto w czasie ekspedycji naukowcy obserwowali występujące na znacznych głębokościach ośmiornice, a także ryby należące do wężorowatych, o wydłużonym i spłaszczonym ciele i ostrych zębach. Oraz głębinową rybę z rodzaju Chaunax o jaskrawym, pomarańczowym zabarwieniu. Ma ona charakterystyczny, rozzłoszczony pysk wyglądający, jakby zwierzę miało lada moment wybuchnąć. Ochrona podmorskich gatunków W czasie ekspedycji naukowcy zmapowali teren o powierzchni 78 tys. km kw. Jednym z ich celów było przeanalizowanie, w których rejonach występują poszczególne gatunki morskich stworzeń. W przyszłości umożliwi to zbadanie, jak na występowanie tych zwierząt wpływają zmiany klimatyczne zachodzące na świecie. – Najpierw jednak musimy lepiej zrozumieć różnorodność biologiczną i zależności regionu – mówi Ariadna Mechó z Barcelona Supercomputing Center, jedna z badaczek ekspedycji. – Po to, by ustalić, które kluczowe gatunki w nim występują i w jakich dokładnie górach żyją (…). W zasadzie jest to wyjątkowa eksploracja w miejsca, gdzie praktycznie wszystko jest niezbadane – dodaje naukowczyni. To już druga wyprawa do tego rejonu. Wcześniej, w styczniu i lutym 2024 roku, naukowcy badali Nazca Ridge. Wówczas także odkryli około 100 nowych gatunków. Celem obu ekspedycji było zwrócenie uwagi na oba podmorskie łańcuchy. A konkretnie: na konieczność objęcia ich pełną ochroną. Źródła: Schmidt Ocean Institute, Phys.org, StoryMap, Narodowe Centrum Nauki. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Czy zebra jest czarno-biała czy biało-czarna? Nietypowe umaszczenie ma swój cel
Nie wszystkie zebry mają czarne i białe paski. Nieliczne osobniki na skutek mutacji mają sierść wyblakniętą, rudą, przypominającą złoto lub z cętkami zamiast pasków. Zachwycające? Niestety, najnowsze badania mówią, że zwierzęta z nieprawidłowym umaszczeniem mogą stanowić dramatyczny dowód na to, jaka przyszłość czeka ten gatunek.
W tym artykule: Jakiego koloru jest zebra? Skąd się biorą nietypowe paski zebry? Jak geny wpływają na populacje zebr? Co grozi zebrom o nietypowym umaszczeniu? Zebry zazwyczaj zamieszkują afrykańskie sawanny, łąki, lasy oraz nawet górskie tereny. Te społeczne zwierzęta często poruszają się w stadach, zapewniając sobie wzajemną ochronę przed drapieżnikami. Zebry są roślinożercami, głównie pasąc się na trawie, a ich unikatowe paski zebry mogą pełnić funkcję kamuflażu, regulacji temperatury lub nawet odstraszania much. Jakiego koloru jest zebra? Czy zebra jest bardziej czarno-biała czy biało-czarna? Kiedy patrzymy na te fascynujące zwierzęta, zazwyczaj widzimy czarne paski na białym tle. Jeśli jednak przyjrzymy się dokładnie, dostrzeżemy, że zebry są właściwie czarne i pokryte białymi pasami. Te paski to wynik pigmentacji. Potocznie jednak opisuje się zebry jako zwierzęta czarno-białe. Właśnie ze względu na uderzający kontrast ich pasków na tle koloru. W naturze można jednak spotkać również inne kolory zebr. W 2019 roku w rezerwacie narodowym Masai Mara w Kenii naukowcy zarejestrowali źrebaka, którego ciemnobrązowe ciało pokrywały białe plamki. W 2018 roku zaobserwowano zebrę blondynkę, której ciemne pasy wyglądały jak wyblakłe. W 2011 roku z kolei znaleziono zebrę tak gęsto pokrytą brunatnym futrem, że pasków praktycznie nie było widać. Skąd się biorą nietypowe paski zebry? Takie aberracje spowodowane są przeważnie mutacjami genetycznymi wpływającymi na produkcję melaniny – naturalnego barwnika w skórze. U ssaków występują dość rzadko. A naczęściej spotykaną jest albinizm – całkowity brak barwnika. Prof. Brenda Larison z Uniwersytetu Kaliforniejskiego w Los Angeles odkryła jednak coś niezwykłego. Względnie duża liczba – aż 5% zebry stepowej żyjącej w pobliżu jeziora Mburo w Ugandzie miała nietypowe umaszczenie. – Obserwacja dziwnie umaszczonych zebr doprowadziła mnie do pytania. Czy powodem, dla którego jest tak wiele różnych odmian zebr, jest wsobność populacji? – mówi nam amerykańska badaczka. O populacji wsobnej lub chowie wsobnym mówimy wówczas, gdy dochodzi do łączenia się w pary zwierząt spokrewnionych przez wspólnych bliskich przodków. W języku polskim innym określeniem tego zjawiska jest też „kojarzenie krewniacze”, co dobrze oddaje istotę zjawiska. W wyniku chowu wsobnego zanika zmienność genetyczna, może nastąpić uzewnętrznienie się określonych kombinacji genowych w populacji i ich utrwalenie wśród potomstwa. Jak zebry przechytrzyły owady? Zagadka pasków rozwiązana Po co pasy? Służą do zniechęcania uciążliwych i roznoszących choroby owadów zwanych bąkowatymi – stwierdzili ostatnio badacze z Węgier i Szwecji w magazynie Journal of Experimental Biol... Jak geny wpływają na populacje zebr? Aby sprawdzić zasadność swoich podejrzeń, prof. Larison wraz z zespołem przeprowadziła analizy genetyczne 140 zebr stepowych. Wśród nich było 7 zwierząt o nietypowych wzorach na skórze. Badane osobniki pochodziły z 9 miejsc w Afryce, w tym z Parku Narodowego Etosha w Nambii i Parku Narodowego Krugera w RPA. Wyniki badania, opublikowane w czasopiśmie naukowym „Molecular Ecology", pokazały, że bardziej izolowane populacje zebr cechowały się mniejszą różnorodność genetyczną, co nie było zaskoczeniem. Badanie jednak ujawniło również, że te grupy były bardziej skłonne do wydawania na świat nietypowo prążkowanych zebr. To sugeruje, że obserwowane mutacje genetyczne są powodowane słabą różnorodnością genetyczną w subpopulacji. Co grozi zebrom o nietypowym umaszczeniu? – Chociaż badanie obejmowało tylko 7 zwierząt z nietypowym umaszczeniem, wyniki mogą być ostrzeżeniem dla przyszłości zebry stepowej. Mimo że zebry stepowe nie są szczególnie zagrożone, problemy genetyczne mogą sygnalizować niebezpieczne zjawiska – mówi prof. Larison. Wśród zagrożeń spowodowanych chowem wsobnym Larison wymienia m.in. utratę zdolności do kamuflażu. Zebry w biało-czarnym stadzie są dla drapieżników prawdziwym wyzwaniem, bo trudno w tym falującym tłumie wyodrębnić jedno zwierzę. Odmienne umaszczenie sprawi, że taki osobnik stanie się łatwym celem. Zasadność obaw może potwierdzać fakt, że większość zebr o nietypowych wzorach to źrebięta, a nie dorosłe osobniki. ŹRÓDŁA: „Molecular Ecology"
Odkryli w głębinach około 300 nieznanych gatunków. Sukces naukowców z Polski i Norwegii
Około 300 nieznanych nauce morskich gatunków odkryli w głębinach morskich u wybrzeżu Ghany naukowcy z Polski i Norwegii. Zobacz niesamowity film z tych podwodnych badań.
W tym artykule: Współpraca międzynarodowa i wielki sukces Film z niesamowitych badań Presja człowieka na środowisko i inne obserwacje Wybrzeże Zachodniej Afryki jest jednym z najsłabiej poznanych obszarów na Ziemi. Tą białą plamą na mapie badań morskich są zwłaszcza głębiny oceaniczne tego regionu, o których do niedawna nie wiedzieliśmy dosłownie nic. Współpraca międzynarodowa i wielki sukces To właśnie ten rejon stał się celem wspólnych badań naukowców z Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. Współpracowali z nimi eksperci z norweskiego Instytutu Morskiego w Bergen. Pozwoliły one nie tylko na odkrycie ogromnej różnorodności organizmów morskich. Odnaleziono wiele gatunków wcześniej nieznanych nauce i udało się zbadać morskie dno do głębokości 1000 m. – Badania dna oceanów wciąż bywają porównywane do badania powierzchni Księżyca. Tak naprawdę przez ostatnie kilkadziesiąt lat naukowcom udało się ledwie podrapać morskie dno łyżeczką do herbaty, zwłaszcza gdy porównamy ten wynik do wiedzy o ekosystemach lądowych – opowiada obrazowo prof. Krzysztof Pabis z Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska, który był koordynatorem projektu. Jak dodał, w ramach badań udało się pobrać u wybrzeża Ghany 270 próbek wzdłuż 500 km wybrzeża tego kraju na głębokościach sięgających tysiąca metrów. Czyni to ten projekt jednym z większym na obszarze Oceanu Atlantyckiego. – Umożliwiło to jednak poznanie obszaru zaledwie 12 m kw. dna. Na tej powierzchni odpowiadającej wielkości niewielkiego pokoju w bloku znaleźliśmy jednak około 800 gatunków, w tym około 300 nowych dla nauki – dodał prof. Pabis. Dzięki projektowi udało się także wytypować najbardziej narażone obszary dna oraz miejsca wymagające pilnej ochrony. Wskazano gatunki będące potencjalnymi wskaźnikami zmian środowiska naturalnego i przedstawiono wytyczne dla przyszłego monitoringu. Głównym sukcesem ekspedycji jest jednak lepsze zrozumienie złożonych zależności pomiędzy organizmami żywymi a rozmaitymi czynnikami fizycznymi i chemicznymi, w tym zwłaszcza substancjami toksycznymi dostającymi się do oceanu w wyniku działań człowieka. Ekspedycja odbyła się co prawda w 2012 roku, ale przy tego typu badaniach eksperci potrzebują dużo czasu na analizę pozyskanego materiału. Poszczególne wyniki były i nadal są stopniowe publikowane w zagranicznych periodykach naukowych. Film z niesamowitych badań Uniwersytet Łódzki opublikował właśnie niezwykły film dotyczący tego projektu biologów. Można w nim zobaczyć to, w jaki sposób wyglądały prace badawcze prowadzone z pomocą statku badawczego i zdalnego robota. Wypowiadają się w nim również członkowie ekspedycji w przestrzeni Orientarium ZOO w Łodzi. View oEmbed on the source website Presja człowieka na środowisko i inne obserwacje Badania wybrzeża Ghany umożliwiły nie tylko poznanie nowych gatunków, ale też na ocenę stanu środowiska morskiego, szczególnie narażonego na wpływ ludzkiej działalności, takiej jak wydobycie ropy i gazu oraz zmiany klimatyczne. Jak czytamy w komunikacie biura prasowego UŁ, praca zespołu biologów pod kierownictwem prof. Krzysztofa Pabisa, dostarczyła cennych informacji o złożonych zależnościach między organizmami a czynnikami środowiskowymi. Z badań opublikowano szereg publikacji naukowych w ważnych periodykach naukowych, m.in. „Oceanologia”, „Science of The Total Environment” czy „Ecological Indicators”. Kolejne są w przygotowaniu. Autorami, oprócz prof. Pabisa są inny członkowie tego programu badawczego z Uniwersytetu Łódzkiego: dr Robert Sobczyk, dr Anna Stępień, dr Piotr Jóźwiak oraz Krzysztof Podwysocki. – Opublikowane opracowania na wiele lat staną się punktem odniesienia dla badań zoogeograficznych, ekologicznych oraz ocen różnorodności biologicznej. Już teraz wskazały one na konieczność zmiany dotychczasowych przekonań na temat granic regionów Atlantyku – przekonują łódzcy badacze. Źródło: Uniwersytet Łódzki Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Niepokojące wieści z oceanu. Rekiny młoty znikają z niektórych swoich siedlisk
W Zatoce Kalifornijskiej jest coraz mniej rekinów młotów. A przyczyną tego stanu rzeczy nie jest, jak przypuszczano, ani hałas wytwarzany przez łodzie, ani ingerencja nurków.
W tym artykule: Rybołówstwo dziesiątkuje populacje rekinów Głowomłoty tropikalne zniknęły z niektórych obszarów Zatoki Kalifornijskiej Potrzebna jest coraz większa ochrona gatunków przed kłusownictwem i rybołówstwem Rekiny młotowate to rodzina morskich ryb żarłaczokształtnych, mających charakterystyczny kształt pyska, któremu zawdzięczają swą nazwę. Żyją w strefach przybrzeżnych Pacyfiku, Atlantyku i Oceanu Indyjskiego. Większe osobniki trzech gatunków: głowomłota tropikalnego (Sphyrna lewini), głowomłota olbrzymiego (Sphyrna mokarran) i głowomłota pospolitego (Sphyrna zygaena) uznawane są za potencjalnie niebezpieczne dla człowieka. Rybołówstwo dziesiątkuje populacje rekinów Nowe badanie opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Marine Policy” wykazało, że pewien gatunek młotowatych znika z południowo-zachodniej części Zatoki Kalifornijskiej. W artykule badacze zwrócili uwagę, że jest to konsekwencja rybołówstwa na szeroką skalę. Naukowcy przeanalizowali dane dostarczane przez nurków. Podwodne obserwacje pochodziły z ostatnich 50 lat. Autorzy odkryli, że liczebności głowomłotów tropikalnych spadła aż o 97%. Chodzi o okolice gór podwodnych El Bajo. Z kolei w podwodnych górach Las Animas liczba osobników spadła do zera. Obydwa obszary znajdują się u wybrzeży Meksyku. Głowomłoty tropikalne zniknęły z niektórych obszarów Zatoki Kalifornijskiej W badaniu czytamy, że Zatoka Kalifornijska to akwen, w którym w wyniku rybołówstwa nastąpił powszechny spadek liczebności różnych gatunków ryb. Jednak to głowomot tropikalny miał ucierpieć najbardziej. – To gatunek półpelagiczny, który tworzy duże ławice w górach podwodnych, gdzie chroni się w ciągu dnia – napisali badacze. Kamakai – największy rekin tygrysi uchwycony na filmie. Co giganci świata zwierząt mogą powiedzieć nauce? Jaki jest największy rekin na świecie? Uważa się, że to może być Kamaki, samica żarłacza tygrysiego. Gigantka nie jest jednak jedyną kandydatką do tego zaszczytnego tytułu. – Góra podwodna El Bajo w pobliżu wyspy Espíritu Santo i góra podwodna Las Animas w pobliżu wyspy San José w południowej Zatoce Kalifornijskiej to od dawna popularne miejsca do nurkowania w celu obserwacji S. lewini. W naszym badaniu wykorzystaliśmy wiedzę lokalnych płetwonurków do określenia zmian w liczebności ławic S. lewini w latach 1970–2020 – czytamy w artykule. Naukowcy alarmują, że w 2010 roku w okolicach El Bajo widziano zaledwie 5 rekinów młotów. Z kolei w tym samym roku w Las Animas nie odnotowano ani jednej obserwacji. Dla porównania 50 lat wcześniej w tym samym regionie widywano średnio 1000 rekinów w pobliżu tej podwodnej góry. – Badanie to pokazuje, jak ważne jest gromadzenie lokalnej wiedzy ekologicznej w celu udokumentowania spadku populacji gatunków, szczególnie w przypadku S. lewini, który w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych publikowanej przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody jest obecnie określany jako „krytycznie zagrożony” – twierdzą uczeni. Potrzebna jest coraz większa ochrona gatunków przed kłusownictwem i rybołówstwem Dorosłe głowomłoty tropikalne osiągają długość od 2,5 do 5 m. Ważą do około 400 kg. Rekiny te mają ubarwienie oliwkowe, szarobrunatne lub brązowe. Spód brzucha tej ryby chrzęstnoszkieletowej jest najczęściej biały. Rekin wypływa na żer głównie w nocy. Poluje na mniejsze ryby i bezkręgowce. Gatunek jest poławiany głównie ze względu na jego płetwy, a także olej z wątroby. Mieszkańcy Karaibów często polują na jego przedstawicieli także dla mięsa. I to właśnie rybołówstwo jest głównym powodem krytycznego stanu gatunku. Kathryn Ayres, główna autorka badania, zwróciła uwagę, że dotychczas niektórzy uważali, iż spadek liczebności osobników w okolicach gór podwodnych był spowodowany coraz większym hałasem wytwarzanym przez łodzie, a także intruzami w postaci nurków. Jednak najnowsza analiza wykazała, że te czynniki miały minimalny wpływ na ucieczkę głowomłotów. – W innych obszarach, które są chronione przed rybołówstwem, takich jak archipelag Revillagigedo w Meksyku, nurkowie nadal napotykają bardzo duże ławice – powiedziała Ayres. – Chociaż głowomłoty nie pływają już wokół nurków, a często przed nimi uciekają, gatunek ten nadal jest w tym miejscu powszechnie obecny – twierdzi badaczka, która wyraziła nadzieję, że coraz więcej siedlisk naturalnych krytycznie zagrożonych gatunków zostanie objętych podobną opieką. Źródło: Marine Policy Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Pierwsze w historii zdjęcie gigantycznego szczura z Vangunu. Gatunek jest krytycznie zagrożony
Fotopułapka na wyspie Vangunu po raz pierwszy w historii uchwyciła na zdjęciu gigantycznego szczura Uromys vika. Naukowcy są jednak pełni obaw, że to może być pierwsze i jedno z ostatnich zdjęć, ponieważ gatunek jest niemal wymarły na skutek działalności człowieka.
W tym artykule: Poszukiwania gigantycznego szczura z wyspy Vangunu Pierwsze w historii zdjęcie rzadkiego gatunku Gigantyczne szczury są krytycznie zagrożone Szczur olbrzymi z Vangunu (Uromys vika) to gigantyczny nadrzewny gatunek gryzonia z rodziny Muridae. Szczura odkryto na wyspie, która jest częścią Nowej Georgii na Wyspach Salomona. Znajduje się między Nową Gruzją a Nggatokae. Lokalni mieszkańcy mówią na zwierzę po prostu vika. Odkryto je dopiero w 2015 r. po wielu latach poszukiwań. Szczura opisano w 2017 roku. Poszukiwania gigantycznego szczura z wyspy Vangunu Do tej pory wiedza na temat szczura opierała się głównie na opowieściach miejscowych. Stworzono przybliżoną grafikę, jak stworzenie może wyglądać, ale nigdy nie zrobiono mu zdjęcia. Ludzie opowiadali o szczurach olbrzymach, które wspinają się na drzewa i rozłupują swoimi zębami kokosy. Co więcej, niektórzy twierdzili, że osiągają nawet 5 metrów długości (co akurat okazało się nieprawdą). Naukowcy nigdy wcześniej nie zbadali tych zwierząt, dlatego nie było jasne, czy historie te są w ogóle prawdziwe, a szczury istnieją. Ten niedźwiedź zrobił sobie aż 400 „selfie”. Wyjątkowa sesja z fotopułapki w amerykańskim lesie Zwierzęta bardzo często padają „ofiarą” leśnych paparazzi w postaci fotopułapek. Niektóre z nich wyglądają, jakby robiły sobie selfie, ale ten niedźwiedź jest prawdziwym rekordzist... W 2017 roku zespół badaczy z Field Museum w Chicago popłynął na wyspy, aby odkryć prawdę. Od tego czasu zaobserwowali kilka gigantycznych szczurów, a nawet udało im się schwytać jednego i pobrać próbki skóry, które zabrali z powrotem do Chicago. Pierwsze badania wykazały, że gryzonie prawdopodobnie ważyły średnio 1 kilogram i mierzyły do 45 centymetrów długości, czyli około 3–4 razy więcej niż zwykłe szczury wędrowne lub śniade. Pierwsze w historii zdjęcie rzadkiego gatunku Z kolei analiza DNA próbek skóry viki wykazała, że szczur rzeczywiście był nieznanym wcześniej gatunkiem i to właśnie zespół nazwał go Uromys vika. W 2023 roku po wielu nieudanych próbach w końcu udało się zrobić zwierzęciu zdjęcie. Naukowcy zostawili w lesie fotopułapkę wraz z przynętą, która miała zwabić osobnika. O swoim sukcesie napisali na łamach czasopisma „Ecology and Evolution”. Badacze podkreślili, że wygląd gryzonia zgadzał się z relacjami świadków. – Uchwycenie po raz pierwszy w historii zdjęć olbrzymiego szczura Vangunu to niezwykle pozytywna wiadomość dla tego słabo poznanego gatunku – przekazał w oficjalnym oświadczeniu główny autor badania Tyrone Lavery, wykładowca biologii na Uniwersytecie w Melbourne w Australii. Naukowcy przyznają, że zwierzę do tej pory było nieuchwytne niczym cień. Ostatni raz przedstawiciela gatunku podobno widziano niemal 6 lat temu, gdy martwy osobnik miał spaść z drzewa. Naukowcy w swoich poszukiwaniach korzystali z pomocy mieszkańców społeczności Zaira, którzy zarządzają największym pozostałym obszarem dziewiczego lasu Vangunu. Ludzie ci dysponują również największą wiedzą na temat lokalnego ekosystemu. Właśnie dlatego pomagali ustawiać fotopułapki w jak najlepszych miejscach. Zespołowi udało się ostatecznie wykonać 95 zdjęć szczurów, a analiza wykazała, że były to cztery osobniki. Gigantyczne szczury są krytycznie zagrożone – Wszystkie zdjęcia wykonano w godzinach nocnych, a największą aktywność szczura odnotowaliśmy około północy – napisali naukowcy w swoim badaniu. Przysmakiem, który zwabili gigantycznego gryzonia, był olej sezamowy. – To mogło być kluczem do ich sukcesu – twierdzą badacze i dodają, że poprzednie próby użycia masła orzechowego przyciągały tylko szczury z gatunku Rattus rattus. Chociaż uchwycenie na zdjęciu tego wyjątkowo rzadkiego olbrzyma jest sukcesem, naukowcy wyrazili swoje zaniepokojenie sytuacją tych zwierząt. – Te fotografie powstają w krytycznym momencie – napisali uczeni. Podczas badań odkryto bowiem, że szczury z Vungunu mogą wkrótce wyginąć. Powodem ma być komercyjna wycinka drzew, która od lat odbywa się na terenie większości lasów wyspy. – Między innymi w regionie Zaira wydano zgodę na wycinkę drewna. Jeśli decyzja zostanie podtrzymana i dojdzie do wyrębu, niewątpliwie doprowadzi to do wyginięcia olbrzymiego szczura Vangunu – podkreślają naukowcy. Miejscowa społeczność złożyła odwołanie od tej decyzji. Uczeni mają teraz nadzieję, że nowe zdjęcie viki może wpłynie na decydentów, którzy dostrzegą problem wyginięcia zagrożonego gatunku. Źródło: Ecology and Evolution Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Takiego niemowlaka jeszcze nie widzieliście. W Indonezji urodził się krytycznie zagrożony nosorożec
W ten weekend na świat przyszedł nosorożec sumatrzański. Ten najmniejszy z nosorożców jest gatunkiem krytycznie zagrożonym. Inne dobre wieści napłynęły z Wielkiej Brytanii. Tam z kolei z połowie listopada przyszedł na świat nosorożec czarny.
W tym artykule: Najmniejszy nosorożec Dobre wieści z Wielkiej Brytanii Imię dla nosorożca Ten maluch nie ma jeszcze imienia. Określenie „maluch” też jest nieco na wyrost. W chwili przyjścia na świat samiec nosorożca sumatrzańskiego ważył już 25 kg. Urodziła go samica o imieniu Delilah w Parku Narodowym Way Kambas na Sumatrze. Poród nastąpił w ten weekend. W niedzielę pracownicy parku znaleźli siedmioletnią Delilah leżącą koło noworodka. Ojcem dziecka jest samiec Harapan. To już drugie narodziny nosorożca sumatrzańskiego (Dicerorhinus sumatrensis) w Way Kambas w tym roku. Wcześniej park dochował się nowego mieszkańca we wrześniu. Najmniejszy nosorożec I jedne, i drugie narodziny to wielki sukces dla opiekunów zwierząt. Stado nosorożców sumatrzańskich zamieszkujące park narodowy powiększyło się aż do 10 sztuk. To znaczący odsetek wszystkich przedstawicieli tego gatunku żyjących na Ziemi. WWF i Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody szacują, że nosorożców sumatrzańskich pozostało mniej niż 80 sztuk. Wszystkie zamieszkują Sumatrę i Borneo. Ten gatunek to najmniejszy z nosorożców. Jednak najmniejszy nie oznacza, że mały. Dorosły osobnik może ważyć nawet tonę. Jest owłosiony, a na pysku ma dwa rogi. Kiedyś występował także w Azji południowo-wschodniej i w Chinach. Jednak kłusownictwo i zmiany klimatyczne sprawiły, że populacja nosorożca sumatrzańskiego drastycznie się zmniejszyła. Stąd każde narodziny to wielkie święto. Tym bardziej, że w indonezyjskim rezerwacie po raz pierwszy doszło do nich dopiero w 2012 roku. Dobre wieści z Wielkiej Brytanii Miłośników nosorożców ucieszy też podobna nowina, która napłynęła właśnie z Wielkiej Brytanii. W tamtejszym zoo przyszedł na świat przedstawiciel innego gatunku nosorożców – nosorożec czarny. Maluch urodził się 12 listopada w Chester Zoo w Cheshire. Do porodu doszło w ciągu dnia na wybiegu. Całe zdarzenie zostało nagrane. – Czekaliśmy na te narodziny długie 15 miesięcy – powiedziała Emma Evision, zoolożka opiekująca się nosorożcami w Chester Zoo. – To nietypowe, że nosorożec urodził się w dzień. I to jeszcze dosłownie na naszych oczach, gdy byliśmy zajęci codziennymi rzeczami – dodaje Evision cytowana przez „Science Alert”. Imię dla nosorożca Podobnie jak w przypadku dalekiego kuzyna urodzonego na Sumatrze, samiec z brytyjskiego zoo nie ma jeszcze imienia. Jego matka to Zuri. Jak poinformowano w oświadczeniu, mały jest zdrowy, dobrze odżywiony, a także „ciekawski i pełen energii”. Czarne nosorożce są większe i cięższe od swoich sumatrzańskich krewnych. Kiedyś były powszechne w południowej i wschodniej Afryce. Na początku poprzedniego wieku żyło tam nawet 100 tys. nosorożców. Później populacja zaczęła szybko się zmniejszać, aż w latach 90. spadła poniżej trzech tysięcy. Teraz sytuacja wygląda nieco lepiej. Nosorożców czarnych jest na wolności ponad 6 tysięcy. Jednak nie dotyczy to wszystkich podgatunków tego zwierzęcia. Nosorożec czarny Diceros bicornis michaeli pozostaje krytycznie zagrożony. A to właśnie do tego podgatunku należy Zuri i jej młode. Na wolności żyje w tej chwili kilkaset sztuk tych nosorożców, głównie dzięki wdrożonym programom ochrony broniącym zwierząt przed kłusownikami. Niestety, populacja powiększa się bardzo powoli. Samica rodzi tylko jedno młode raz na kilka lat i to po trwającej ponad rok ciąży. Stąd właśnie każdy nowy nosorożec, który przychodzi na świat – nawet w niewoli – jest tak ważny dla wszystkich troszczących się o ochronę przyrody. Źródła: Phys.org, ScienceAlert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com