Czy apokalipsa wywołana przez AI jest możliwa? Jak bardzo powinna martwić nas taka możliwość?
Obawy, że sztuczna inteligencja może powstać i zniszczyć ludzkość, są zrozumiałe. Wielu z nas wychowało się na filmach takich jak „Terminator” czy „Matrix”, które bazując na tym, iż maszyny nie mają emocji, pokazały, jak może wyglądać świat bez decyzyjnego pierwiastka ludzkiego. Przed niekontrolowanym rozwojem AI ostrzegają ci sami ludzie, którzy ją tworzą. Czy czeka nas wojna między biologiczną i sztuczną inteligencją?
– Stworzenie nadludzkiej sztucznej inteligencji może prowadzić do dwóch najgorszych scenariuszy W pierwszym z nich zdolność do zabicia wszystkich ludzi — na przykład w postaci superwirusa zaprojektowanego przez AI — mogłaby trafić w niepowołane ręce. W drugim AI mogłaby okazać się czymś w rodzaju superinteligentnego obcego, który — być może bez złych intencji — unicestwia swoich słabych gospodarzy — mówi Charles Jones, profesor ekonomii w Stanford Graduate School of Business. Cena ludzkiego życia W przeciwieństwie do innych zagrożeń egzystencjalnych, takich jak zmiany klimatu czy ryzyko wojny konwencjonalnej, zagrożenia związane z AI są trudne do oszacowania. Są terenem spekulacji z prostej przyczyny – wiemy o tym znacznie mniej niż o wzorcach klimatycznych a nawet o prawdopodobieństwie wystąpienia konfliktu zbrojnego. Mimo to powinniśmy zacząć planować, jak zapobiec tym zagrożeniom, nim będzie za późno. Wymaga to przekierowania części środków z wyścigu AI na badania nad bezpieczeństwem. Pytanie jak dużych środków? Profesor Jones przeprowadził odpowiednie obliczenia i przyznał, że liczby te są naprawdę szokujące. Jego modelowanie sugeruje, że optymalne wydatki na ograniczanie ryzyka związanego z niekontrolowanym rozwojem sztucznej inteligencji powinny wynosić co najmniej 1% obecnego PKB Stanów Zjednoczonych — czyli ponad 310 miliardów dolarów rocznie. W niektórych analizowanych scenariuszach wydatki te powinny przekraczać nawet 20% PKB. – Te liczby są naprawdę duże, ale logika stojąca za nimi jest prosta: życie ludzkie jest cenne, więc jego ochrona przed katastrofalnym ryzykiem może uzasadniać ogromne wydatki. Gdy prawa robotyki Asimova to za mało Powinniśmy chronić się przed ryzykiem, to jasne. Pozostaje pytanie: przed jakim konkretnie ryzykiem? – Scenariusz wygląda mniej więcej tak. Wyobraź sobie, że dajemy AI jedno zadanie: rozwiązanie dużego, złożonego problemu, takiego jak hipoteza Riemanna – jednego z najsłynniejszych nierozwiązanych problemów matematycznych. Może ona uznać, że potrzebuje ogromnej mocy obliczeniowej i nieograniczona zdrowym rozsądkiem zacznie przekształcać każdy nieożywiony obiekt na Ziemi w jeden ogromny superkomputer, pozostawiając 8 miliardów ludzi na śmierć głodową w gigantycznym, sterylnym centrum danych. Może nawet wykorzystać nas jako surowiec – napisał na łamach „New Scientist” dziennikarz technologiczny Matthew Sparkes. Oczywiście możemy mówić o różnego rodzaju wbudowanych zabezpieczeniach, trzech prawach robotyki Asomova czy nawet tworzeniu AI kontrolującej inną AI. Kłopot w tym, że nasza zdolność do wbudowywania zabezpieczeń i zasad w AI jest zwyczajnie mało skuteczna. Możemy powiedzieć dzisiejszym dużym modelom językowym, żeby nie były rasistowskie, nie przeklinały ani nie zdradzały przepisów na materiały wybuchowe — ale w odpowiednich okolicznościach i tak to zrobią. Po prostu nie rozumiemy wystarczająco dobrze, co dzieje się wewnątrz modeli AI, aby skutecznie zapobiegać ich niepożądanym działaniom. Klasyczny dylemat więźnia – Nawet gdybyśmy rozwiązali wszystkie te problemy, wciąż pozostaje scenariusz, w którym model AI celowo postanawia się nas pozbyć – w stylu „Terminatora” lub „Matrixa”. Może do tego dojść poprzez bardzo stopniowe ulepszenia AI przez długi czas albo niemal natychmiast, w wyniku tzw. osobliwości – hipotetycznego procesu, w którym AI staje się na tyle inteligentna, by ulepszać samą siebie, a następnie bardzo szybko iterować, stając się coraz mądrzejszą i w mgnieniu oka przewyższając ludzką inteligencję – komentuje Sparkes. Choć dyrektorzy i badacze AI wyrażają obawy, że rozwój postępuje zbyt szybko, mają silne bodźce, by nie naciskać hamulca. – Można to rozumieć jako klasyczny dylemat więźnia — wyjaśnia Jones, odwołując się do scenariusza z teorii gier, w którym działanie we własnym interesie jest racjonalne, ale prowadzi do gorszego wyniku zbiorowego. Prawdopodobieństwo zagłady Zdaniem profesora Jonesa każde laboratorium pracujące nad AI przekonuje, że nawet jeśli spowolni prace nad AI, to, co ma się wydarzyć, i tak się wydarzy. Ale jeśli będę się ścigać, to może będę bezpieczniejszy niż inni. Więc powinienem brać udział w wyścigu. Z drugiej strony artykuł z 2024 roku, który objął prawie 3000 badaczy AI, wykazał, że ponad połowa z nich uważa, iż prawdopodobieństwo wyginięcia ludzkości lub trwałego, poważnego jej osłabienia spowodowanego przez AI — tzw. p(doom), czyli „prawdopodobieństwo zagłady” — wynosi co najmniej 10 procent. Profesor Jones ma pewne pomysły na ograniczenie ryzyka związanego z niekontrolowanym rozwojem AI. Sądzi, że podatek od GPU mógłby finansować badania nad bezpieczeństwem. AI mogłaby też być kontrolowana podobnie jak broń jądrowa — poprzez międzynarodowe porozumienia i instytucje. Podczas zimnej wojny, jak zauważa Jones, „udało nam się nie nacisnąć czerwonego przycisku”. Jednocześnie przyznaje, że powstrzymanie AI może okazać się jeszcze trudniejsze niż zapobieganie wojnie nuklearnej: – Jeśli osiem miliardów ludzi miałoby dostęp do czerwonego przycisku, czy można zagwarantować, że nikt go nie naciśnie? Źródło: Stanford Business, New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Tajemniczy tunel w Będzinie wreszcie odnaleziony. Archeolodzy odkrywają tajemnice dawnego getta
Archeolodzy odnaleźli nieznany wcześniej tunel, na terenie dawnego getta w Będzinie. Podziemne przejście prowadziło do kryjówki młodych bojowników stawiających czoła nazistowskiej opresji. Odkrycie wywołało ekscytację wśród pracowników wykopalisk, którzy już teraz zapowiadają kolejne prace na terenie wojennych kryjówek.
Budynek znajdujący się przy ulicy Rutki Laskier 24 został w 2024 roku wykupiony od prywatnego właściciela przez fundację „Brama Cukermana”, która zajmuje się przywracaniem pamięci Żydom poległym w nierównej walce w Będzinie. Prace archeologiczne przeprowadzone w chałupie, będącej w czasie nazistowskiej okupacji zamaskowanym schronem żydowskiej bojówki, ukazały nieudokumentowane wcześniej podziemne pomieszczenia. Dzięki nim młodzi walczący przez wiele dni potrafili odpierać agresję oprawcy. Tunel łączący kryjówki przez lata zyskał status mitycznego, a teraz archeologom udało się ostatecznie potwierdzić jego obecność. Losy będzińskiego oporu Historia będzińskiego ruchu oporu w getcie ma swój początek wraz z wizytą Mordechaja Anielewicza – komendanta Żydowskiej Organizacji Bojowej, który zachęcił tamtejszych Żydów do formowania grup samoobrony. Dom przy obecnej ul. Rutki Laskier (która swoją nazwę wzięła od związanej z Będzinem młodej Żydówki zamordowanej w 1943 roku w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau) zamienił się w tajną kryjówkę formacji oporu. Pod powierzchnią chałupy została wydrążona – pełniąca funkcję schronu – piwnica, do której wejście prowadziło przez kuchenny piec. To z tej kryjówki prowadzić miał podziemny tunel łączący dom ze stodołą. Heroiczna walka będzińskich Żydów rozpoczęła się 1 sierpnia 1943 roku wraz z początkiem akcji likwidacyjnej tamtejszego getta i trwała aż przez 16 dni. Tak długi opór był nie tylko konsekwencją walecznej postawy ŻOB-u, ale również zasługą sprawnie rozwiniętej sieci podziemnych kryjówek. Dopiero teraz lepiej poznajemy schrony wybudowane w trakcie II wojny światowej. „Odkrycie ważne w skali kraju” Biografie walczących w będzińskim getcie uda się uzupełnić dzięki pracom archeologicznym prowadzonym na terenie posesji przy ulicy Rutki Laskier. Badacze za pomocą georadaru odkryli naruszenia terenu, które świadczyły o istnieniu podziemnych pomieszczeń. Oprócz znanego już wcześniej bunkra „kuchennego”, udało się ustalić położenie dwóch pozostałych: węglowego (wykopanego pod stodołą) oraz pralnianego (znajdującego się pod działającą tu niegdyś pralnią). Jak podaje TVP3 Katowice, podczas prac wykopaliskowych badacze natrafili na kabel, który mógł być elementem instalacji elektrycznej zasilającej radio w jednym z bunkrów. Założycielka fundacji „Brama Cukermana”, Karolina Jakoweńko, podkreśla znaczenie tego typu znalezisk, zaznaczając, że to pierwszy taki artefakt świadczący o technicznej działalności grup oporu. Wcześniej archeologom udawało się znaleźć głównie odpady, które w latach 90. były zrzucane do piwnic przez okolicznych mieszkańców. Tego typu znaleziska świadczą o wieloletnim współistnieniu świadków makabrycznej historii z nieświadomymi niczego użytkownikami przestrzeni pamiętającej czasy Zagłady. Przyszłość będzińskich prac Choć dotychczasowe odkrycia niewątpliwie wzbudzają entuzjazm, archeolodzy zaznaczają, że to dopiero początek. Tym razem przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, fundacja „Brama Cukermana” wejdzie na poddasze budynku, by tam skrupulatnie przebadać odnalezione przedmioty. Jak zaznacza Jakoweńko, to miejsce nigdy wcześniej nie było przeszukane i mogą się tam znajdować ukryte pamiątki dramatycznych wydarzeń. Pozostaje śledzić działania fundacji, która przywraca historię uczestników tragicznych wydarzeń z czasów II wojny światowej. Więcej informacji o działalności organizacji znajduje się w raporcie pt. „Podziemne formy oporu. Badania archeologiczne w otoczeniu Domu Bojowników Getta w Będzinie”. Źródła: ŻIH, TVP Katowice, Wyborcza.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Grał według zasad systemu – i ocalił ponad tysiąc istnień. Historia Oscara Schindlera nie jest oczywista
Oskar Schindler – bawidamek, ryzykant i agent niemieckiego wywiadu, przy okazji był człowiekiem, który zaryzykował cały swój majątek i życie, by wyrwać z rąk machiny zagłady 1200 istnień. Mówimy tu o jednej z najbardziej niejednoznacznych postaci historycznych. Heroizm nie zawsze ma czyste ręce. Jednak czy w kontekście czynów, których dokonał, ma to jakiekolwiek znaczenie?
Spis treści: Jak Schindler został „gaunerem”? Małżeństwo z Emilie Pelzl Szpiegostwo i Abwehra Krakowskie imperium Oskara Schindlera Ewolucja postawy Lista Schindlera Od bohatera do bankruta Historia Oskara Schindlera nie jest czarno-biała, jak mogłoby się wydawać. Pozornie niemiecki przedsiębiorca wydaje się być postacią nieskazitelną. Nie można jednak nie wspomnieć, że w tym przypadku najwyższe poświęcenie przeplata się z egoizmem, a „narzędziem zbawienia” jest oportunizm. Nie zmienia to jednak faktu, że gdyby nie on, lista ofiar Holocaustu byłaby dłuższa. Jak Schindler został „gaunerem”? Oskar Schindler urodził się 28 kwietnia 1908 roku w Svitavach (Zwittau), przemysłowym mieście na Morawach, które w tamtym czasie były częścią Austro-Węgier. Był to wówczas wielokulturowy region, gdzie Morawianie koegzystowali z Niemcami sudeckimi i Żydami. Rodzina Schindlerów reprezentowała lokalną klasę wyższą. Ojciec Oskara, Johann, pracował w branży ubezpieczeniowej, ale bez większych sukcesów. Los odwrócił się, gdy zaczął sprzedawać generatory prądu dla rolnictwa i przemysłu. Matka, Francisca z domu Luserová, nazywana w rodzinie Fanny, była opisywana jako kobieta elegancka, ale borykająca się z nieustannymi problemami zdrowotnymi. Zmarła w 1935 roku, w wieku 53 lat. Edukacja i pierwsze skandale W szkole Schindler nie odnosił spektakularnych sukcesów. Co więcej, już wtedy ujawnił drzemiącą w nim skłonność do sięgania po nieszablonowe, a przy tym – także moralnie wątpliwe rozwiązania. Po ukończeniu szkoły podstawowej, uczęszczał do gimnazjum technicznego. Jego edukacja zakończyła się jednak już w 1924 roku. Młody Oskar został wydalony z placówki za fałszowanie dokumentów szkolnych. To właśnie wtedy wśród lokalnej społeczności zyskał przydomek „Schindler-gauner”, czyli krętacz, oszust. Poprawa nie przyszła z postępującym wiekiem. Uwielbiał luksusowy, wystawny i hulaszczy tryb życia, co nierzadko sprowadzało na niego problemy. Dwukrotnie został aresztowany za pijaństwo, najpierw w 1930, później w 1932 roku. Małżeństwo z Emilie Pelzl 8 marca 1928 roku Schindler ożenił się z córką majętnego rolnika ze Starego Maletína, Emilie Pelzl. Młoda para nie miała lekkiego startu. Rodzice wybranki Oskara nie widzieli w nim dobrego kandydata na męża dla swojej córki. Postrzegali go raczej jako człowieka nieodpowiedzialnego, a ich podejrzenia nie były bezpodstawne. Schindler szybko roztrwonił cały posag, jaki wniosła Emilie, a nie była to mała suma. 100000 koron czeskich wydał na swoje pasje i kochanki. Ich małżeństwo było dalekie od ideału, ale Pelzl trwała przy swoim mężu przez cały okres wojenny. Historycznie odegrała niezwykle ważną rolę. To właśnie ona sprawowała opiekę nad więźniami. Szpiegostwo i Abwehra W latach 30. Oskar Schindler podejmował próby prowadzenia własnego biznesu, ale wszystkie kończyły się fiaskiem. Tkwił w trudnej sytuacji finansowej, ale brak pieniędzy nie skłonił go do porzucenia wystawnego życia. To właśnie te czynniki pchnęły go w objęcia Abwehry, czyli niemieckiego wywiadu wojskowego. Od 1935 roku działał jako agent. Miał za zadanie zbierać informacje o czeskich instalacjach wojskowych, ruchach wojsk i infrastrukturze kolejowej. Był to wybór czysto oportunistyczny, choć ułatwiony przez rosnące nastroje narodowosocjalistyczne wśród Niemców sudeckich, skupionych wokół Partii Niemców Sudeckich Konrada Henleina, do której Schindler wstąpił w 1935 roku. 18 lipca 1938 roku został aresztowany przez czechosłowacki kontrwywiad w hotelu Ungar w Svitavach. Schindler został oskarżony o zdradę stanu, za co trafił do więzienia w Brnie. Paradoksalnie, moment, który mógł być końcem jego historii, okazał się początkiem zupełnie nowej drogi. Po układzie monachijskim został zwolniony na mocy ogólnej amnestii w październiku 1938 roku. Szybko wstąpił do NSDAP, stając się pełnoprawnym członkiem partii, co miało mu otworzyć drzwi do kariery w okupowanej Polsce. Krakowskie imperium Oskara Schindlera W 1939 roku wybuchła II wojna światowa. Schindler dostrzegł w globalnym kryzysie szansę dla siebie. W październiku 1939 roku przybył do Krakowa. Przyświecał mu jasny cel – wzbogacić się na wojennej koniunkturze. Przejęcie fabryki „Rekord” Kluczowym elementem jego planu było przejęcie zakładu produkcyjnego. Wybór padł na upadłą fabrykę „Rekord” na ulicy Lipowej 4 na Zabłociu, która przed wojną produkowała naczynia emaliowane. 15 stycznia 1940 roku oficjalnie uruchomił Deutsche Emailwarenfabrik (DEF), potocznie zwaną „Emalią”. Schindler od początku wykazywał się niezwykłym zmysłem biznesowym. Wykorzystał fakt, że żydowska siła robocza była najtańsza. Wynagrodzenia płacone SS za więźniów były ułamkiem stawek rynkowych dla Polaków. Ekonomiczne wyrachowanie? Tak, jednak to właśnie chciwość Oskara stała się fundamentem systemu, który później pozwolił na ocalenie setek ludzi. Pod koniec 1942 roku, fabryka uzyskała status zakładu zbrojeniowego, co czyniło jej pracowników „niezbędnymi dla wysiłku wojennego” i chroniło ich przed natychmiastową wywózką do obozów zagłady. Rola Itzhaka Sterna i Abrahama Bankiera Nie można nie wspomnieć o wpływie, jaki na Schindlera wywarli jego żydowscy współpracownicy. Itzhak Stern stał się nie tylko mózgiem operacyjnym firmy, ale także „moralnym katalizatorem dla Oskara”. To właśnie on uświadomił Schindlerowi skalę niemieckich zbrodni i przekonał go, że fabryka może stać się azylem. Z kolei Abraham Bankier, bankrutujący właściciel „Rekordu”, pomógł mu poruszać się w zawiłościach czarnego rynku i finansowania przedsięwzięć w warunkach okupacyjnych. Dzięki nim Schindler zrozumiał, że w systemie totalitarnym pieniądze i łapówki są jedynym sposobem na obejście nieludzkiego prawa. Ewolucja postawy W 1943 roku przeprowadzona została likwidacja krakowskiego getta. Był to moment zwrotny w życiu Schindlera. Widok brutalnych egzekucji i bezmyślnego okrucieństwa SS wywołał u niego głęboki wstrząs. To wtedy egoistyczny cel pomnażania majątku ustąpił miejsca obsesyjnej wręcz chęci ratowania Żydów. Relacje z Amonem Göthem Żeby móc zrealizować swój plan, Oskar musiał nawiązać stosunki towarzyskie z Amonem Göthem. Wspólne libacje, dostawy luksusowych towarów z czarnego rynku i gigantyczne łapówki pozwoliły Oskarowi na wynegocjowanie zgody na budowę własnego podobozu na terenie fabryki DEF. Dzięki temu więźniowie pracujący dla Schindlera nie musieli znosić nieludzkich warunków obozu w Płaszowie i codziennie narażać się na śmierć z ręki sadystycznego i nieobliczalnego komendanta. W podobozie na Zabłociu panowały o wiele lepsze warunki. Lista Schindlera W 1944 roku Niemcy przegrywali na froncie wschodnim. Rozpoczęli wówczas likwidację obozów i zakładów przemysłowych w Polsce, by zatrzeć ślady swych zbrodniczych działań. Schindler podjął wówczas najbardziej brawurową decyzję w swoim życiu: postanowił przenieść fabrykę wraz z pracownikami do Brünnlitz w swoim rodzinnym Kraju Sudetów. Tworzenie listy ocalenia Dzięki wpływom i posiadanym funduszom udało mu się przekupić urzędników w Inspektoracie Uzbrojenia i uzyskać zgodę na relokację zakładu. Kluczową postacią w tworzeniu listy był Mieczysław Pemper, który jako osobisty sekretarz Götha miał dostęp do tajnych raportów o planowanej likwidacji fabryk. Pemper, we współpracy z Itzhakiem Sternem i przy użyciu nazwisk dostarczonych przez Marcela Goldberga, przygotował spis około 1200 osób. Transporty rozpoczęły się w październiku 1944 roku. Jednak nie wszystko szło zgodnie z planem. Transport z 300 kobietami omyłkowo trafił do Auschwitz-Birkenau. Schindler, wykazując się niebywałą determinacją, wysłał swoją sekretarkę z łapówkami (m.in. diamentami i obietnicą wypłaty 7 marek dziennie za pracownicę), co doprowadziło do jedynego znanego przypadku, gdy tak duża grupa ludzi żywa opuściła komory gazowe fabryki śmierci. Ratunek więźniów z Goleszowa W styczniu 1945 roku, w samym środku mroźnej zimy, pod bramę fabryki w Brünnlitz podstawiono dwa zaplombowane wagony z 120 więźniami z Goleszowa. Emilie Schindler odegrała tu kluczową rolę – powstrzymała komendanta SS przed odesłaniem transportu, a Oskar przekonał go, że więźniowie są mu niezbędni do pracy. Od bohatera do bankruta Po 9 maja 1945 roku, jako nazista i były szpieg, Schindler musiał uciekać przed Armią Czerwoną. Schronił się w Niemczech, gdzie kilka lat spędził w nędzy, do której nie przywykł. W 1949 roku wyemigrował do Argentyny, gdzie starał się odbudować finansową potęgę. Wszystkie przedsięwzięcia, których się podejmował, kończyły się jednak fiaskiem. W obliczu osobistej porażki, zdecydował się na powrót do Niemiec, zostawiając Emilie w Argentynie bez środków do życia. Tam podejmował kolejne próby biznesowe, ponownie z marnym skutkiem. Oskar Schindler, niegdyś potężny przemysłowiec, spędził ostatnie lata życia w skromnym mieszkaniu, utrzymując się głównie z darów i emerytury wypłacanej przez Schindlerjuden i organizacje żydowskie. Zmarł 9 października 1974 roku. Zgodnie z jego ostatnią wolą, ciało Oskara przewieziono do Izraela. Spoczął na katolickim cmentarzu, na Górze Synaj w Jerozolimie. Do dziś jego grób jest miejscem pielgrzymek ocalonych i ich rodzin, którzy kładą tam kamienie w geście żydowskiej tradycji pamięci. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Życie straciło tu ponad 1,1 mln osób. Auschwitz-Birkenau to symbol piekła na ziemi
Auschwitz-Birkenau to symbol jednego z najczarniejszych rozdziałów w historii ludzkości. To tutaj niemieccy naziści z nieznaną wcześniej światu pedantycznością mordowali swoje ofiary w imię zbrodniczej ideologii. Ich ciała palono w piecach, by zatrzeć ślady ludobójstwa.
W tym artykule: Początki obozu Auschwitz-Birkenau. Od więzienia do fabryki śmierci Holokaust na terenie obozu Auschwitz-Birkenau Ilu ludzi zginęło w Auschwitz? Nieludzkie warunki życia i umierania w Auschwitz Próby ucieczki z Auschwitz-Birkenau Marsze śmierci, czyli tragiczny koniec tragicznej historii obozów zagłady Auschwitz jako symbol Najpierw był tu obóz koncentracyjny, w którym zamykano więźniów politycznych. Później stał się obozem zagłady, gdzie zamordowano ponad 1 mln ludzi. Taką drogę przeszedł obóz Auschwitz, gdzie Niemcy postanowili urządzić centrum ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej, czyli Holokaustu. Początki obozu Auschwitz-Birkenau. Od więzienia do fabryki śmierci Początki funkcjonowania niemieckiego obozu koncentracyjnego na terenie Oświęcimia nie zwiastowały tak tragicznego dalszego ciągu wydarzeń. Obóz założony został z inicjatywy szefa SS Heinricha Himmlera w 1940 roku, a więc jeszcze przed niemiecką inwazją na Związek Radziecki. A przede wszystkim jeszcze przed niemiecką decyzją o pełnej eksterminacji Żydów w styczniu 1942 r. Bezpośrednią przyczyną powstania Konzentrationslager Auschwitz było przede wszystkim rozładowanie coraz bardziej przepełnionych więzień, aresztów i obozów przede wszystkim na terenach sterroryzowanej, okupowanej Polski. W tych właśnie więzieniach tłoczyli się pierwsi więźniowie polityczni z wykluwającego się ruchu oporu, osoby próbujące przedostać się przez zieloną granicę do Francji, do odbudowywanego wojska polskiego, a także duchowni i inteligencja. Archeolodzy odkryli tunel na terenie dawnego obozu zagłady Grupa archeologów kierowana przez Wojciecha Mazurka z Chełma oraz Yorama Haimiego z Izraela trafiła na ślady podziemnego tunelu, wykopanego prawdopodobnie przez więźniów z Sonderkommando Dalsza rozbudowa obozu i budowa szeregu podobozów zbiegła się w czasie z „przyspieszeniem” diabolicznej niemieckiej maszyny wojennej. Wówczas doszło do stworzenia całego kompleksu obozowego na czele z obozem macierzystym obozem (Stammlager) Auschwitz. Obok niego funkcjonowały obozy KL Birkenau (pol. Brzezinka, dokładnie KL Auschwitz II) i KL Monowitz (Monowice, niemiecka nazwa obozu – KL Auschwitz III). W trzecim z tych miejsc funkcjonował wielki obóz pracy przymusowej zakładów chemicznych Buna-Werke. Poza trzema głównymi obozami składającymi się na KL Auschwitz, wokół obozu głównego do zimy 1945 roku zbudowany został kompleks ponad 40 różnych podobozów. W tych miejscach więźniowie pracowali niewolniczo na rzecz nie tylko obozowej gospodarki, ale także i dla całego systemu gospodarczego III Rzeszy. Na czele z jego wielkimi koncernami, takimi jak choćby IG Farben. Po inwazji Wermachtu na ZSRR w czerwcu 1941 roku, w obozie przygotowano miejsce dla dużej grupy jeńców z Armii Czerwonej. Równocześnie z niemieckim atakiem na sowieckie imperium naziści rozpoczęli także aktywną fazę Holokaustu, czyli zagłady Żydów. Holokaust na terenie obozu Auschwitz-Birkenau „Akcja likwidacyjna” polegała na przewożeniu żydowskiej ludności skupionej dotąd w gettach do obozów zagłady. Wśród nich znalazł się również obóz Auschwitz-Birkenau. A dokładnie KL Brzezinka, gdzie znajdowały się komory gazowe i piece krematoryjne. Dzięki dogodnemu położeniu geograficznemu, gęstej linii kolejowej, bliskości terytoriów z dużym odsetkiem ludności żydowskiej, to właśnie wspomniana Brzezinka wraz z obozami stała się centrum niemieckiej machiny śmierci. Poza licznymi Żydami z południowej Polski, to tutaj zsyłano na śmierć także Żydów z terenów innych europejskich krajów będących pod kontrolą III Rzeszy. Najwięcej Żydów odbyło tragiczną podróż w jedną stronę do Auschwitz-Birkenau z Węgier, a także z centralnej Polski. Żydzi byli transportowani do Brzezinki w różnych warunkach. Polscy Żydzi byli najczęściej skazani na mordercze warunki przepełnionych wagonów bydlęcych. Żydzi z Zachodu i z Węgier często bywali przewożeni do obozu zagłady w wagonach pasażerskich, do końca nie zdając sobie sprawy z faktycznego celu podróży. Niemcy zapowiadali im wysiedlenie na bliżej nieokreślone tereny wschodnie. Oprawcy zachęcali swoje ofiary do zabierania ze sobą bagaży i prowiantu. Wszystkie te rzeczy na czele z kosztownościami szybko odbierano Żydom po przyjeździe na teren obozu. Jeszcze szybciej dochodziło do natychmiastowej selekcji na tzw. rampie, gdzie kończyły swoją drogę wagony z więźniami. Dzieci, starcy, osoby chore nie podlegały obozowej ewidencji. Od razu były przeznaczane do eksterminacji w komorach gazowych, gdzie ginęli na skutek zatrucia gazem o nazwie Cyklon B. Miejsce kaźni na pozór przypominało łaźnie. Mordowani nierzadko do końca nie spodziewali się tego, jak straszny los zgotują im SS-mani. Śmierć w komorach gazowych była szczególnie okrutna. Gaz zabijał ofiary powoli. Wyjątkowo długo konali ci, którzy znaleźli się daleko od otworów, którymi kaci wrzucali puszki z trucizną. A także ci, którzy znajdowali się we względnie dobrej formie fizycznej. Zaduszeni ludzie początkowo byli zakopywani przez tzw. Sonderkommanda, złożone z innych uwięzionych Żydów w ziemi. Niemcy dość szybko podjęli decyzję o paleniu zwłok dla zatarcia śladu zbrodni w specjalnie stworzonych, wielkich piecach krematoryjnych. Ilu ludzi zginęło w Auschwitz? Ze względu na akcję niszczenia przez SS-manów dokumentacji, śladów zbrodni i akcji palenia zwłok, trudno o pełne i precyzyjne określenie liczby osób, które zginęły na terenie oświęcimskiego obozu. Ostrożne szacunki historyczne mówią o co najmniej 1,1 mln ofiar Auschwitz-Birkenau. Wśród nich w komorach gazowych zabito ok. 1 mln Żydów (głównie z Węgier i Polski). Oprócz tego zginęło ok. 75 tys. etnicznych Polaków, 21 tys. Cyganów, 15 tys. jeńców radzieckich i ok. 15 tys. ludzi różnych innych narodowości. Mimo że w obozie zginęło łącznie tak wielu ludzi, jego liczebność nigdy nie przekroczyła kilkudziesięciu tysięcy więźniów. Łącznie przez 5 lat funkcjonowania obozu zagłady zarejestrowano i dłużej przetrzymywano w obozie łącznie ok. 400 tys. ludzi. Więźniowie ci otrzymywali numer obozowy zastępujący nazwisko, a także charakterystyczny dla Auschwitz naramienny tatuaż właśnie z ewidencyjnymi numerem. Szacuje się, że piekło Oświęcimia przeżyła ok. połowa osadzonych w nim Polaków i znacznie mniejszy odsetek więźniów narodowości żydowskiej. Nieludzkie warunki życia i umierania w Auschwitz Część mężczyzn i kobiet narodowości żydowskiej zdolnych do pracy Niemcy zaczęli wykorzystywać do swoich celów. Szansa na ich przeżycie wzrastała, choć w nieznaczny sposób. Spośród transportowanych do Auschwitz Żydów selekcjonowano także do barbarzyńskich eksperymentów pseudomedycznych. Niemieccy lekarze spod znaku SS pastwili się nad swoimi ofiarami, testując nowe lekarstwa, trucizny, gazy bojowe. Przeprowadzali przeczące człowieczeństwu zabiegi i różnorakie operacje, rzekomo dla potrzeb naukowych. Obiekty UNESCO w Polsce. 17 miejsc, które docenił świat Ile jest i jakie są obiekty UNESCO w Polsce? Do tej pory na Listę Światowego Dziedzictwa wpisanych zostało ponad 1000 zabytków z całego globu. Na terenie naszego kraju znajduje się ich 17. P... Poza mordowaniem w komorach gazowych, Żydzi byli, podobnie jak Polacy i inni więźniowie, eksterminowani także poprzez morderczą pracę, bestialskie traktowanie, tortury, bicie i głodowe racje żywnościowe. Przydział jedzenia w obozie Auschwitz miał wg Niemców wystarczać na ok. 3-miesięczne przeżycie. Warunkiem uniknięcia śmierci głodowej były więc niezwykle trudne próby zapewnienia sobie dodatkowego pożywienia, np. z resztek i z kradzieży w czasie pracy. Równie ciężkie warunki Niemcy narzucili swoim ofiarom także jeśli chodzi o inne podstawowe warunki bytowe. Każdy więzień dostawał na cały rok wyłącznie cienki pasiak i bieliznę. Zdecydowana większość więźniów spała przez cały rok w zimnych, brudnych barakach na drewnianych pryczach w ogromnym ścisku. Populację obozu atakowały plagi insektów i przede wszystkim rozmaite choroby, na czele z tyfusem. Próby ucieczki z Auschwitz-Birkenau Fatalny los więźniów pchał ich często do próby stawienia jakiegokolwiek oporu wobec obozowej załogi SS. Pomimo panującego terroru, donosicielstwa i wszelkim przeciwnościom, za drutami zdołano utworzyć nawet pewne organizacje podziemne i samopomocowe. Więźniowie opracowali różnego rodzaju plany obozu nie tylko na użytek ewentualnego zbrojnego buntu, ale także na potrzeby informacyjne i wywiadowcze. W ten sposób udało się przekazać prawdę o niemieckich zbrodniach Auschwitz na zewnątrz. W akcji szczególnie odznaczył się Witold Pilecki, który w tym celu odbył udaną ucieczkę z obozu. Próby ucieczek, zwłaszcza w początkowej fazie funkcjonowania obozu, tępiono drakońskimi karami. Niemcy stosowali odpowiedzialność zbiorową nie tylko na współwięźniach, ale także na członkach rodzin osadzonych. Tym niemniej dochodziło do prób wydostania się na wolność. Najsłynniejszą, skuteczną ucieczkę podjęła grupa więźniów przebrana w SS-mańskie mundury z Kazimierzem Piechowskim na czele. Uzbrojeni śmiałkowie dzięki fortelowi zdołali wyjechać przez bramę obozu skradzionym samochodem osobowym. Marsze śmierci, czyli tragiczny koniec tragicznej historii obozów zagłady Ostatnim akordem w strasznej historii obozu Auschwitz-Birkenau były tzw. marsze śmierci. W obliczu zbliżania się frontu na przełomie lat 1944–1945, Niemcy zdecydowali się na ewakuację obozów zagłady. Zdecydowali się na pędzenie pieszo głodnych, skąpo ubranych, wyselekcjonowanych jako wciąż zdolnych do pracy więźniów w głąb swojego terytorium. W potwornych warunkach zginęły w takich okolicznościach tysiące ludzi. SS-mani pozostawili na miejscu ok. 9 tysięcy ludzi. To właśnie nich zastali w obozie żołnierze radzieccy, którzy 27 stycznia dotarli do bram obozu. Ostatecznie wyzwolili oni więźniów największego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego. Wielu zbrodniarzom z Auschwitz udało się uciec. Wśród nich był m.in. niesławny „anioł śmierci”, dr Josef Mengele, który do końca życia mieszkał w Brazylii. Na sporą część niemieckich katów spod znaku SS spadła jednak zasłużona kara. W procesie w Warszawie został skazany na śmierć przez powieszenie między innymi komendant obozu, Rudolf Höss. Wyrok wykonano na terenie obozu, a szubienicę pozostawiono dla pamięci potomnych. Polski mikrobiolog prowadził własną wojnę z hitlerowcami. Otruł ponad 150 nazistów Wybitny polski mikrobiolog Franciszek Witaszek miał otruć podczas wojny nawet 150 hitlerowców wytypowanych przez polskie podziemie. Wykorzystywał do tego chorobotwórcze bakterie tyfusu. Sprawiedliwej kary nie uniknęli także inni liczni członkowie załogi SS, wartownicy, lekarze. A także najbardziej okrutni więźniowie funkcyjni, czyli kapo, wysługujący się swoim panom w czasie trwania oświęcimskiego piekła na ziemi. Poza warszawskim procesem, wyroki w sprawie Auschwitz zapadały także w powojennych Niemczech Zachodnich, gdzie odbyły się w latach 60. trzy procesy. Auschwitz jako symbol Auschwitz, przerażająca do dziś swoim brzmieniem nazwa-symbol, stała się niejako synonimem całego zła eksterminacji i ludobójstwa Niemców wobec niewinnych ludzi z podbitych przez siebie terytoriów. Pomimo tego, że na terenie obozu śmierci ginęli przede wszystkim Żydzi, Auschwitz przenikło do świadomości Polaków jako miejsce szeroko pojętej narodowej martyrologii okresu II wojny światowej. Cierpienie i ofiary wielkiego obozu położonego w Oświęcimiu i okolicach przeniosły się niejako na całość krzywd, które okupanci spod znaku swastyki wyrządzili obywatelom Rzeczpospolitej wszystkich narodowości. Oświęcimski obóz zapisał się najmocniej jednak w historii Żydów jako centrum zagłady narodu żydowskiego, czyli Szoah. Na 6 milionów żydowskich ofiar niemieckiego nazizmu ponad 1 milion osób poniosło śmierć właśnie w KL Auschwitz, głównie w komorach gazowych Brzezinki. Źródła: F. Piper, Ilu ludzi zginęło w KL Auschwitz. Liczba ofiar w świetle źródeł i badań 1945-1990, Oświęcim, 1992 K. Smoleń, T. Świebocka, Auschwitz - zbrodnia przeciw ludzkości, Oświęcim, 1990
Archiwum Ringelbluma: historia warszawskich Żydów ukryta w metalowych bańkach po mleku
W listopadzie 1940 roku na terenie warszawskiego getta zaczęło powstawać archiwum Ringelbluma. Dokument, który skrupulatnie opisywał losy żydowskiej dzielnicy w trakcie II wojny światowej, do dzisiaj nie został w pełni odkryty. Do tej pory udało się wydobyć spod powierzchni Warszawy dwie z trzech części archiwum.
Spis treści: Dlaczego archiwum Ringelbluma powstało? Prace nad archiwum Ukrycie i odnalezienie archiwum Znaczenie odkrycia Pomysł na powstanie dokumentacji powstał z inicjatywy historyka dr. Emanuela Ringelbluma oraz jego grupy „Oneg Szabat” (radość soboty). Nazwa nawiązywała do cyklicznych sobotnich spotkań członków stowarzyszenia, w trakcie których omawiano dotychczasowe efekty prac archiwizacyjnych. Dlaczego archiwum Ringelbluma powstało? Do pracy nad dokumentacją Ringelblum zaangażował inteligencję żyjącą na terenie ówczesnego getta. Członkami Oneg Szabat byli m.in. sekretarz Hersz Wasser, rabin Izrael Lichtensztajn oraz dziennikarka Rachela Auerbach. Za główny cel postawili oni sobie udokumentowanie każdego aspektu życia społeczności żydowskiej. Od początku zakładali oni późniejsze wykorzystanie tworzonych przez nich relacji, które w przyszłości pomogą w lepszym zrozumieniu obrazu tego, co wydarzyło się w trakcie II wojny. Okrucieństwa stosowane wobec ludności żydowskiej cechowały się wyjątkową skalą, która w opinii Ringelbluma byłaby trudna do zaakceptowania przez pokolenia powojenne. Prace nad archiwum Początkowo archiwiści zajmowali się głównie dokumentacją życia codziennego w getcie. Członkowie Oneg Szabat opisywali np. ulice wraz z obowiązującym na nich handlem. Interesujące świadectwo funkcjonowania getta stanowią materiały zebrane przez Rachelę Auerbach, dotyczące codzienności kobiet, osób starszych oraz żydów w kryzysie bezdomności. Dzięki tym zapiskom do współczesnych czasów przetrwała wiedza o codzienności getta warszawskiego – jego okrucieństwie, biedzie i zagładzie. Archiwizacja nabrała jeszcze bardziej dramatycznego charakteru w roku 1942, kiedy to do członków „Oneg Szabat” zaczęły docierać coraz bardziej konkretne i przerażające informacje o masowych mordach Żydów na wschodzie – m.in. w Chełmnie nad Nerem (Kulmhof), gdzie stosowano ciężarówki gazowe, oraz w okolicach Lublina. W maju i czerwcu 1942 r. raporty te zaczęły być systematycznie weryfikowane i zbierane, a od lipca, w związku z rozpoczęciem Wielkiej Akcji deportacyjnej z warszawskiego getta do Treblinki, „Oneg Szabat” ostatecznie przekształciła się w tajne centrum dokumentowania ludobójstwa. Od tego czasu współpracownicy Ringelbluma rozpoczęli pracę nad tajnymi biuletynami informacyjnymi, takimi jak „Doniesienia z getta” – przeznaczone dla zachodnich aliantów i kontaktów zagranicznych oraz „Wiadomości” – pisane po polsku i hebrajsku. Ukrycie i odnalezienie archiwum Wraz z początkiem Wielkiej Akcji Deportacyjnej w 1942 r. Oneg Szabat rozpoczęło pracę nad ukryciem archiwum, tak aby przetrwało ono do czasów powojennych. W tym celu trzej współpracownicy Ringelbluma zakopali pierwszą część dokumentacji w 10 blaszanych skrzynkach w piwnicy przy ulicy Nowolipki 68. Niespełna rok później – po zakończeniu akcji deportacyjnej – archiwiści zebrali drugą partię materiałów, którą następnie schowali pod tym samym adresem. Tym razem jednak posłużyli się metalowymi bańkami po mleku, które dzięki swojej szczelności idealnie nadawały się do przechowywania wrażliwych na wilgoć materiałów. Ostatnia, nieodnaleziona partia dokumentów, została schowana prawdopodobnie w podziemiach budynku przy ul. Świętojerskiej 34, w którym ukrywał się Ringelblum z rodziną. Do pierwszego odkrycia doszło tuż po zakończeniu wojny. We wrześniu 1946 roku, podczas odgruzowywania terenu dawnej szkoły im. Borochowa przy ul. Nowolipki 68 w Warszawie, robotnicy natknęli się na metalowe skrzynie zakopane pod piwniczną podłogą. Znalezisko było wynikiem przypadku – nikt wówczas jeszcze nie prowadził planowych poszukiwań archiwum. Drugą część udało się odnaleźć cztery lata później. Tym razem już podczas celowych prac wykopaliskowych archeolodzy natrafili na dwie bańki po mleku zawierające m.in. ponad 480 dokumentów. Wśród nich znajdowały się relacje dotyczące deportacji z innych miast, w tym z Lublina, Białegostoku i Sokółki. Pomimo kilku prób odnalezienia trzeciej części w latach 50., 70. i 90., nigdy nie udało się jej zlokalizować. Doszczętne zniszczenie domu przy ul. Świętojerskiej prawdopodobnie przyczyniło się do destrukcji tej partii archiwum. Według niektórych relacji, część dokumentów mogła zostać również przejęta przez Niemców lub rozgrabiona przez szabrowników. Znaczenie odkrycia Odnalezione fragmenty Archiwum Ringelbluma to jedno z najważniejszych odkryć dokumentalnych XX wieku. W 1999 roku wpisano je na listę UNESCO – Pamięć Świata jako świadectwo wyjątkowego wysiłku cywilnego w dokumentowaniu ludobójstwa. Digitalizacja archiwum prowadzona przez JHI od 2014 roku pozwala dziś każdemu na dostęp do dokumentów przez internet. Źródło: JHI Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Była kronikarką Holokaustu. Jej dziennik jest jednym z najważniejszych świadectw zagłady Żydów
Anna Frank była jedną z ofiar bestialskiego pogromu Żydów, którego podczas II wojny światowej dopuścili się Niemcy. Holokaust dosięgnął kilku milionów osób, jednak to właśnie jej nazwisko w największym stopniu jest dziś utożsamiane z tragicznymi w skutkach działaniami, zmierzającymi do „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”. Anna Frank zginęła w niemieckim obozie zagłady, jednak pamiętnik, który prowadziła w trakcie ukrywania się przed prześladowcami, zapewnił jej nieśmiertelność.
Spis treści: Nie zdołali uciec przed prześladowaniem Pamiętnik Anny Frank Aresztowanie Anny Frank Zdrada czy przypadek? Kto wydał kryjówkę rodziny Franków? Pamięć o Annie Frank nie zginęła 4 sierpnia 1944 roku kryjówkę, w której ukrywali się Frankowie, najechali Niemcy. Cała rodzina została aresztowana i zesłana do obozu przejściowego, skąd trafili do fabryki śmierci. Wojnę przeżył tylko Otto Frank. Jego żona i dwie córki zginęły. Symboliczny grób Anny i Margot, jej siostry, znajduje się na terenie Bergen-Belsen, jednak po nastolatce zostało coś więcej niż tylko kamienna tablica z wyrytym nazwiskiem. Dziennik Anny Frank, wydany wkrótce po zakończeniu wojny, jest uważany za jedno z najważniejszych świadectw Holokaustu. Nie zdołali uciec przed prześladowaniem Anna Frank urodziła się 12 czerwca 1929 roku, we Frankfurcie nad Menem. Jej rodzina od wielu pokoleń mieszkała w Niemczech, ale gdy w 1933 roku do władzy doszedł Adolf Hitler, Otto i Edith Frankowie zadecydowali o emigracji. W nadziei, że tam uda im się uniknąć prześladowań, a ich dwie córki będą dorastać w normalnych warunkach, osiedlili się w Amsterdamie. Niestety, ich nadzieje okazały się płonne. W 1940 roku, gdy Niemcy zajęli Holandię, prześladowania społeczności żydowskiej dotarły także tam. W wojennych realiach, przesiąkniętych nazistowską ideologią i antysemityzmem, normalność nie istniała. Anna i jej starsza siostra Margot musiały przerwać naukę w szkole Montessori i przenieść się do żydowskiego liceum. Z każdym miesiącem sytuacja stawała się coraz trudniejsza. Życie w ukryciu Kiedy nad Frankami zawisła groźba zesłania do obozu koncentracyjnego, Otto Frank musiał podjąć decyzję o ukryciu rodziny przed prześladowcami. Z pomocą swoich byłych pracowników, w oficynie kamienicy, która wcześniej należała do prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa Nederlandse Opekta Mij, zorganizował schronienie. Kryjówka, w której Frankowie spędzili ponad dwa lata, znajdowała się na ulicy Prinsengracht 263 w Amsterdamie. Frankowie przenieśli się do kryjówki w lipcu 1942 roku. Towarzyszyły im cztery osoby: partner biznesowy Ottona Hermann van Pels, wraz z żoną Auguste i synem Peterem, oraz dentysta Fritz Pfeffer. Ukrywający się przed nazistowskimi zbrodniarzami mieli po swojej stronie kilka osób. Pomagali im: Meip Gies i jej mąż Jan, Victor Kugler, Johannes Kleiman i Elisabeth Voskuijl, na którą wszyscy mówili Bep. Mimo że kryjówka Franków miała powierzchnię niedużego mieszkania (wielu chowających się przed Niemcami Żydów nie miało do dyspozycji takich warunków) i regularnie otrzymywali pomoc z zewnątrz, można wyobrazić sobie, jak trudne było dla nich życie w ukryciu. Osiem osób przez cały czas pozostawało ze sobą na niewielkiej przestrzeni. Nie mogli wychodzić, bo brak ostrożności mógł sprowadzić na nich zgubę. Musiało być to trudne do zniesienia nawet dla dorosłych, a co dopiero dla dzieci. Pamiętnik Anny Frank Jeszcze przed rozpoczęciem życia w ukryciu, bo w dniu swoich trzynastych urodzin, Anna Frank zaczęła prowadzić dziennik. Wszystkie swoje myśli spisywała w brulionie, który otrzymała w prezencie od rodziców. W swoich zapiskach nastolatka zawarła opis warunków, w której przyszło jej żyć, i swoje przemyślenia na temat wojny, rasizmu i uprzedzeń. Przedstawiła też relacje panujące między mieszkańcami kryjówki. Nie ulega wątpliwości, że cierpiała duchowe katusze, ale mimo to wiele jej wpisów ma optymistyczny wydźwięk. Anna wielokrotnie odwoływała się do radosnego dzieciństwa i wyrażała wiarę, że w każdym człowieku drzemie dobro. Przemyślenia Anny Frank ukazują ją jako wrażliwą, ale także nad wiek dojrzałą dziewczynkę. W swoich zapiskach nie rozczulała się nad sobą. Często oddawała się marzeniom, ale nie traciła przy tym kontaktu z rzeczywistością. Zdawała sobie sprawę ze swojego położenia, mimo to wierzyła, że sytuacja może się poprawić. Dwie wersje dzienników W oryginalnej wersji dziennika Anna adresowała swoje przemyślenia do postaci z książki pióra Cissy van Marxveldt, zatytułowanej „Joop ter Heul”. W utworze tytułowa bohaterka pisze dziennik, w którym zwraca się do Kitty, Conny, Emmy, Pop i Marianne. Od drugiego tomu zwracała się już wyłącznie do Kitty. Gdy jednak 29 marca 1944 roku w radiu nadano komunikat ministra Gerrita Bolkesteina, w którym wezwał słuchaczy do zachowania listów i pamiętników z okresu okupacji, młoda autorka zdecydowała się przepisać swoje myśli, o czym poinformowała w notatce datowanej na 20 maja. Wszystkie swoje wpisy rozwinęła i ujednoliciła, adresując je do tajemniczej Kitty. Kim była Kitty? Powstało kilka tez na temat tożsamości adresatki przemyśleń Anny. W 1986 roku Sietse van der Hoek uznał, że chodzi o Kitty Egyedi, przedwojenną przyjaciółkę rodziny. Theodor Holman uznał jednak, że postać ta ma charakter fikcyjny. Sam Otto Frank był jednak zdania, że jego córka miała na myśli nie fikcyjną postać, a istniejącą osobę. Zapiski nastolatki stały się świadectwem Holokaustu Rękopis, na podstawie którego powstał „Dziennik Anne Frank”, składa się z trzech tomów. W pierwszym autorka opisała wydarzenia, które rozegrały się między 12 czerwca a 5 grudnia 1942 roku. Drugi rozpoczyna się rok później, 22 grudnia 1943 roku, a kończy 17 kwietnia 1944 roku. Ostatni z istniejących tomów zawiera wpisy datowane na okres od 17 kwietnia do 1 sierpnia 1944 rok. Najprawdopodobniej istniał jeszcze jeden tom, wypełniający istniejącą lukę. Przypuszczalnie zaginął podczas przeszukania oficyny. Gdy gestapo w asyście holenderskiej policji dokonało aresztowania Franków, Meip Gies wykazała się niemałą odwagą. Schowała zapiski Anny i ukrywała je aż do jesieni 1945 roku. Wtedy przekazała wpisy sporządzone na luźnych kartkach i oryginalne dzienniki Ottonowi Frankowi. Ten zadecydował, że pokaże pamiętniki córki mieszkającej w Szwajcarii rodzinie. Niebawem wybrane zapiski zostały przekazane do publikacji. W 1946 roku, na łamach „Het Parool”, ukazał się artykuł dr Jana Romeina, w którym historyk opisał charakter dzienników. Po tej publikacji wydawnictwo Contact Publishing zaproponowało Ottonowi Frankowi wydanie wspomnień jego córki. Pierwsze wydanie ukazało się 25 czerwca 1947 roku. Trzy lata później książka została przetłumaczona na niemiecki. W 1952 roku ukazała się wersja anglojęzyczna, a po niej kolejne przekłady, w tym polski (wydany nakładem wydawnictwa PIW w 1957 roku). W 1980 roku do druku weszła pełna wersja pamiętników, w której zawarte były wszystkie przemyślenia autorki, także te związane z dojrzewaniem. Prorocze obawy W ostatnim wpisie w swoim dzienniku, datowanym na 1 sierpnia 1944 roku, Anna napisała, że najbardziej boi się odkrycia miejsca, w którym ukrywa się wraz z rodziną, i rozstrzelania. Nastolatka nie wiedziała, że jej obawy wkrótce się ziszczą. Aresztowanie Anny Frank 4 sierpnia 1944 roku do kamienicy, w której ukrywali się Frankowie, weszli Niemcy. Ukrywający się Żydzi, w tym czteroosobowa rodzina Franków, zostali aresztowani. Joop van Wijk-Voskuijl, syn Bep Voskuijl, w książce „Ukrywałam Anne Frank. Wszystkie tajemnice Elisabeth”, że tamtego poranka wszyscy usłyszeli ciężkie odgłosy kroków. Nagle w pomieszczeniu stanął mężczyzna. Surowym głosem miał zarządzić spokój i zabronił komukolwiek ruszać się z miejsca. Meip Gies wiedziała, że tajemnica, której pilnie strzegli wyszła na jaw. Jeden z mężczyzn pchnął Kleimana do kantorka, w którym przebywał Kugler. Padło pytanie: „Gdzie są Żydzi?”. Chwilę później Frankowie i ich towarzysze zostali wyprowadzeni. Śmierć w obozie Aresztanci trafili do obozu przejściowego w Westerbork. Stamtąd, 3 września 1944 roku zostali przewiezieni do Auschwitz. Był to ostatni transport, który dotarł do fabryki śmierci z terenu okupowanej Holandii. W styczniu 1945 roku, na krótko przed wyzwoleniem niemieckiego kombinatu śmierci, Edith Frank zmarła. Jej dwie córki zostały przewiezione do obozu koncentracyjnego Bergen-Belsen. Klęska III Rzeszy była już wtedy nieuchronna, jednak Anna i jej starsza siostra nie doczekały wyzwolenia. Obie zachorowały na tyfus plamisty. Najpierw zmarła Margot. Anna odeszła w lutym 1945 roku, na dwa miesiące przed wyzwoleniem obozu przez Brytyjczyków. Zdrada czy przypadek? Kto wydał kryjówkę rodziny Franków? W jaki sposób Niemcy wpadli na trop miejsca, w którym ukrywała się rodzina Franków? To jedno z tych pytań, na które być może nigdy nie poznamy odpowiedzi. Na ten temat pojawiło się kilka tez, ale brakuje twardych dowodów na ich poparcie. Szukali dokumentów? W 2016 roku historyk Gertjan Broek przeprowadził badania na zlecenie Fundacji im. Anny Frank, w toku których ustalił, że do aresztowania rodziny Franków mogło dojść przypadkiem. Badacz wskazał, że dowodzący rewizją podoficer SS Karl Silberbauer wcześniej nie uczestniczył w obławach na Żydów, podobnie zresztą jak biorący udział w przeszukaniu holenderscy policjanci. Zajmował się przede wszystkim kwestiami żydowskiej własności, a z relacji świadków wynika, że chodziło mu przede wszystkim o dokumenty. Najprawdopodobniej szukał sfałszowanych kartek na żywność. Ta teza kłóci się jednak z okolicznościami aresztowania Franków, opisanymi w książce „Ukrywałam Anne Frank. Wszystkie tajemnice Elisabeth”. Z zawartej tam relacji wynika, że jeden z Niemców wykrzyczał: „Wo sind die Juden?”, czyli „Gdzie są Żydzi?”. Mimo że opinia Broeka wydawała się wiarygodna, teza na temat wydania kryjówki Anny Frank przez cały czas była żywa. Na początku 2022 roku międzynarodowa grupa badaczy ogłosiła, że tożsamość zdrajcy prawdopodobnie została ustalona. Zdradzeni przez żydowskiego notariusza? Badaniami w tym zakresie zajmował się zespół ekspertów skupiony wokół dziennikarza Pietera van Twiska, filmowca Thijsa Bayens i byłego agenta FBI Vince’a Pankoke’a. Grupa przez pięć lat pracowała nad rozwiązaniem zagadki sprzed dziesięcioleci. W styczniu 2022 roku w holenderskich i niemieckich mediach pojawiła się informacja o wynikach ich pracy. Niebawem ukazała się książka „The Betrayal of Anne Frank: A Cold Case Investigation”, w której Rosemary Sullivan opisała ich tezę. Wykorzystując nowoczesne techniki śledcze, eksperci ustalili, że zdrady prawdopodobnie dopuścił się Arnold van den Bergh. Żydowski notariusz miał przekazać Niemcom listę miejsc w Amsterdamie, w których ukrywają się Żydzi, w tym rodzina Anny Frank. Pankoke ogłosił, że ma 85-procentową pewność co do tożsamości zdrajcy. Jak doszło do wyjawienia kryjówki Franków? Arnold van der Bergh, członek Judenratu (Rady Żydowskiej) w Amsterdamie, od pierwszych dni niemieckiej okupacji Holandii miał mieć dobre kontakty z najeźdźcą. Ponoć pomagał Hermanowi Göringowi w zakupie dzieł sztuki i tą postawą ocalił siebie i swoją rodzinę przed deportacją. Nie mógł jednak wiecznie znajdować się pod protektoratem. W 1944 roku, gdy zesłanie do obozu koncentracyjnego wydawało się nieuniknione, miał uratować skórę, skazując na śmierć swoich rodaków. Wówczas miał przekazać Niemcom listę z adresami żydowskich kryjówek na terenie Amsterdamu. Znajdował się na niej adres domu, w którym od lipca 1942 roku ukrywała się rodzina Franków. Swoją tezę badacze oparli na uwadze zawartej w liście napisanym przez Johannesa Kleimana, powiernika Ottona Franka, po 31 marca 1958 r. Dotyczyła ona rzekomo rozstrzygającego dokumentu z 1945 roku, w którym wymienione zostało nazwisko notariusza. Eksperci nie zostawili suchej nitki na raporcie Wkrótce po opublikowaniu wyników pracy badaczy, głos w tej sprawie zabrali dwaj holenderscy historycy: Bart Wallet z Uniwersytetu w Amsterdamie i Bart van der Boom z Uniwersytetu w Lejdzie. Naukowcy nie kryli swojego oburzenia i wprost nazwali raport „oszczerstwem”. W swojej wypowiedzi podnieśli, że Arnold van den Bergh nie był jedynym, któremu z powodu przynależności do Judenratu zarzucono kolaborację z Niemcami, a praca zespołu nie miała nic wspólnego z rzetelnymi badaniami historycznymi. Przypomnieli też, że nie ma żadnych dowodów, które potwierdzałyby, że członkowie Rady Żydowskiej wydali Niemcom adresy kryjówek swoich rodaków. Inna sprawa – po liście, na której rzekomo miał znajdować się adres kryjówki Franków i namiary na schronienia wielu innych Żydów, nie zachował się żaden ślad. Przed wyciąganiem pochopnych wniosków na podstawie raportu przestrzegli też przedstawiciele muzeum Dom Anne Frank. Sam oskarżony nie mógł zabrać głosu w sprawie. Arnold van den Bergh zmarł w 1950 roku. Teza oparta o błędy w tłumaczeniu Prawdziwą bombę na wyniki pracy zespołu badaczy zrzuciła holenderska publicystka Natasha Gerson. W opublikowanym raporcie zarzuciła im, że swoją tezę oparli na elementarnych błędach w tłumaczeniu dokumentu. W raporcie, na który w swojej książce powołała się Sullivan, pojawiła się uwaga: „Przeczytałem anonimowy list, przesłany mi przez notariusza van Hasselta”. Tymczasem, jak podkreśliła Gerson, poprawne tłumaczenie brzmi: „Przeczytałem przesłany mi anonimowy list do notariusza van Hasselta”. Wyraźne, lecz z pozoru drobne przeinaczenie, czyni ogromną różnicę. Wynika bowiem z tego, że wbrew temu, co stwierdzili badacze, Kleiman nie dowiedział się o anonimowym liście dopiero w 1958 roku, gdy rzekomo go otrzymał, a wtedy odczytał ją van Hasseltowi. To z całą stanowczością obala tezę, według której owa notatka miała być przez kilkanaście lat zatajana przed mężczyzną, który pomagał ukrywającym się Frankom. Niemcy nie znali Arnolda van den Bergha W swojej pracy Natasha Gerson wypunktowała wiele błędów, które pojawiły się w raporcie. Wymieniając te najważniejsze, warto wspomnieć też o rzekomych kontaktach notariusza z Niemcami. Arnold van den Bergh miał znajdować się pod ochroną wpływowych oficerów SS – Willy’ego Lagesa, szefa Sicherheitsdienstu w Amsterdamie, i Ferdinanda aus der Fünten, dowodzącego Centralnym Biurem Emigracji Żydowskiej w Amsterdamie. Rzecz w tym, że obaj zeznali, że nie jest im znany nikt o takim nazwisku. Przypadkowe przeinaczenie czy celowe oszustwo? Co ciekawe, w pracach zespołu uczestniczyli też dwaj holenderscy badacze. To sprowokowało ważne pytanie: czy możliwym jest, że nie dostrzegli oni, że tłumaczenie zawiera elementarne błędy? Gerson wysnuła tezę, że bardziej niż o pomyłce, należy tu mówić o celowym przeinaczeniu, mającym zachować spójność tezy, która nie miała racji bytu. Po co jednak badacze mieliby dopuścić się celowego oszustwa? Jak zauważyła autorka raportu, ich praca była dotowana, więc sprawa wydania kryjówki Anny Frank wymagała wyjaśnienia. Publikacja została wstrzymana We wrześniu 2022 roku wydawnictwo Ambo Anthos, nakładem którego ukazała się w Holandii książka Rosemary Sullivan, oficjalnie przeprosiło za wydanie kontrowersyjnego tytułu. Zapadła też decyzja o rezygnacji z dodruku. Pamięć o Annie Frank nie zginęła Zagadka wydania kryjówki Anny Frank i jej rodziny póki co nie doczekała się rozwiązania. Być może nigdy nie dowiemy się, jak Niemcy trafili na trop Franków. Pewne jest natomiast, że pamięć o autorce słynnego dziennika nigdy nie zginie. Pamiętnik Anny Frank doczekał się tłumaczenia na 30 języków, a historia młodej Żydówki została przeniesiona na ekran. W kamienicy na Prinsengracht w Amsterdamie działa muzeum Dom Anny Frank, którego ekspozycja cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem. Sceptyków nie brakowało Historia młodej dziewczyny przyczyniła się do wzrostu zainteresowania w powojennej Europie trudnym tematem losu społeczności żydowskiej. Zupełnie przy okazji, stała się pożywką dla zwolenników rewizjonizmu Holokaustu, zdaniem których informacje na temat zagłady Żydów były albo mocno przesadzone albo wręcz nieprawdziwe. Tak oto rozpoczęła się kampania podważająca nie prawdziwość zapisów Anny Frank, a jej istnienie. Autorzy śmiałych tez podnosili, że wszystkie fotografie Anny Frank miały być fałszerstwem, a pojawiająca się na nich osoba – opłaconą aktorką. A co z pamiętnikami, na podstawie których powstał „Dziennik Anne Frank”? Zdaniem sceptyków, wszystko to było fikcją stworzoną przez syjonistów. Dowody nie zamknęły im ust Żydzi nie zamierzali akceptować absurdalnego stanowiska, na którym stali zwolennicy rewizjonizmu. Dostarczenia dowodów w sprawie podjął się Szymon Wiesenthal, sławny „łowca nazistów”. W 1963 roku odnalazł oficera Karla Silberbauera, który uczestniczył w aresztowaniu Franków i ich towarzyszy. Ten zeznał, że nie wie, kto wyjawił adres kryjówki, ale samo zatrzymanie na Prinsengracht 263 doskonale pamięta. Potwierdził, że podczas rewizji widział rękopisy Anny. Czy to zeznanie położyło kres kwestionowaniu tego, co oczywiste? Otóż nie. Sceptycy zagłady Żydów nie poddawali już w wątpliwość istnienia Anny, ale zaatakowali jej ojca, twierdząc, że to on jest autorem pamiętników. Ostatecznych dowodów obalających niedorzeczne twierdzenia dostarczył w 1986 roku Instytut Dokumentów Wojennych. Wykonana analiza charakteru pisma dowiodła zgodności dzienników ze znanymi przykładami pisma Anny. Badania dowiodły, że użyte materiały piśmienne odpowiadają tym, które były dostępne w Amsterdamie w czasie, gdy powstały zapiski. Anna Frank przetrwała nie tylko w swoich dziennikach, ale także w kulturze Na szczęście większość osób nigdy nie wątpiła w istnienie Anny Frank i w autentyczność jej wspomnień. W 1955 roku na Broadwayu zadebiutowała sztuka teatralna „Dziennik Anne Frank”. W tym samym roku została nagrodzona Pulitzerem. Cztery lata później na podstawie jej scenariusza powstała adaptacja filmowa w reżyserii George’a Stevensa. W 1960 roku, na 32. gali wręczenia nagród Akademii Filmowej, „Pamiętnik Anny Frank” zdobył trzy Oscary. Shelley Winters przekazała swoją statuetkę amsterdamskiemu muzeum Dom Anne Frank. O tym, jak ważnym świadectwem Holokaustu jest „Dziennik Anne Frank”, najlepiej świadczy fakt, że w 2009 roku wspomnienia i przemyślenia młodej Żydówki zostały wpisane na listę Pamięć Świata UNESCO, obejmującą najwartościowsze dokumenty. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ta substancja miała być środkiem owadobójczym. Stała się narzędziem masowego mordu
Cyklon B w czasie II wojny światowej stał się oliwą smarującą tryby niemieckiej machiny zagłady. W poszukiwaniu najwydajniejszej metody „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”, nazistowscy oprawcy opracowali okrutny system eksterminacji. W komorach gazowych obozów życie straciło ponad milion niewinnych ofiar, przede wszystkim Żydów, ale także Polaków, Sowietów i Romów. Wszyscy oni umierali w niewyobrażalnych mękach.
Spis treści: Odpowiedzialni za zagładę Środek owadobójczy stał się narzędziem masowego mordu Pierwsze użycie Cyklonu B na ludziach Niewyobrażalnie okrutna śmierć Machina śmierci ruszyła Ręka sprawiedliwości dosięgnęła tych, którzy przyczynili się do zagłady Jak na ironię, Cyklon B, symbol Holokaustu, wymyślił Niemiec żydowskiego pochodzenia – Fritz Haber. W zamyśle naukowca (który w 1918 roku został nagrodzony Noblem za opracowanie metody syntezy amoniaku), specyfik ten miał służyć do zabijania insektów – pcheł i wszy. Sprawdził się doskonale podczas I wojny światowej, gdy był używany do dezynfekcji mundurów i bielizny. Utalentowany chemik z całą pewnością nie zdawał sobie sprawy, że opracowany przez niego specyfik w niedalekiej przyszłości posłuży do masowej eksterminacji jego narodu. Odpowiedzialni za zagładę W 1933 roku, gdy w nazistowskich Niemczech rozpoczęło się prześladowanie Żydów, Fritz Haber uciekł, by ratować życie. Cyklon B był jednak nieprzerwanie produkowany. Już w czasie wielkiej wojny, wytwarzaniem insektycydu zajmowała TASCH, czyli Technischer Ausschuss für Schädlingsbekämpfung (Komisja Techniczna ds. Walki ze Szkodnikami). Po wojnie instytucja została przekształcona w spółkę Degesch (Deutsche Gesellschaft für Schädlingsbekämpfung), której udziałowcami były czołowe niemieckie przedsiębiorstwa chemiczne. Prawa do znaku handlowego i dystrybucji miały dwie spółki (de facto kontrolowane przez Degesch) – Heli i Testa. Pierwsza prowadziła sprzedaż po zachodniej stronie Łaby, druga – po wschodniej. To właśnie Testa zaopatrywała większość obozów zagłady. Środek owadobójczy stał się narzędziem masowego mordu Czym właściwie był Cyklon B? Silny insektycyd miał formę szaro-niebieskiego granulatu, wytwarzanego z ziemi okrzemkowej. Granulki były nasączone cyjanowodorem, związkiem chemicznym zbudowanym z wodoru, węgla i azotu. Zanim w niemieckich obozach zagłady stanęły komory gazowe, Cyklon B był wykorzystywany zgodnie z przeznaczeniem – do odwszawiania i dezynfekcji baraków i obozowych drelichów. W ten sposób zbrodniarze chcieli zapobiec rozprzestrzenianiu się tyfusu plamistego. Na pomysł wykorzystania Cyklonu B do eksterminacji więźniów wpadł Karl Fritzch, znany z sadystycznych skłonności zastępca komendanta obozu Auschwitz-Birkenau. Pierwsze użycie Cyklonu B na ludziach Z jego rozkazu, w podziemiach bloku 11, gdzie wcześniej śmiercią głodową zmarł Maksymilian Kolbe, przeprowadzono pierwsze próby użycia tej substancji na ludziach. Pod koniec sierpnia 1941 roku Cyklonem B zamordowano 30 sowieckich jeńców. SS-mani najprawdopodobniej wsypali granulki przez okno celi. Istnieje też teza, że otwartą puszkę ze specyfikiem wrzucili przez drzwi, ale ta wersja wydaje się mniej prawdopodobna. Mieli przecież do czynienia z zaprawionymi w boju żołnierzami, którzy mogli stawiać opór. Kolejną próbę przeprowadzono na około 100 więźniach zamkniętych w sześciu celach. Żeby gaz nie wydostawał się na zewnątrz, okna i drzwi uszczelniono piaskiem. Rezultaty musiały zadowolić oprawców, bo już 3 września podjęli pierwszą próbę masowej eksterminacji. W 28 celach bloku 11 stłoczyli 600 sowieckich jeńców, 250 Polaków z obozowego szpitala i 10 więźniów z kompanii karnej. Część poddanych okrutnemu eksperymentowi przeżyła. Padł wówczas rozkaz nakazujący powtórzenie procedury. Niewyobrażalnie okrutna śmierć Jak zabijał Cyklon B? Męki, na które Niemcy skazywali swoje ofiary, najlepiej obrazują słowa Czesława Głowackiego, więźnia obozu Auschwitz-Birkenau, który składał zeznania podczas procesu Rudolfa Hössa, komendanta konglomeratu śmierci. Po otwarciu drzwi cel bloku 11, oczom więźniów oddelegowanych do ich oczyszczenia ze zwłok ukazał się makabryczny widok. Na twarzach ofiar malował się grymas niewyobrażalnej męki. Szukający powietrza ludzie cisnęli się do drzwi. Z bólu wyrywali sobie włosy z głowy. Na rękach i nogach nosili ślady ugryzień. Gdy cyjanowodór dostaje się do krwi, następuje zablokowanie procesu uwalniania tlenu z czerwonych krwinek, a enzymy oddychania tkankowego ulegają dezaktywacji. U zatrutych pojawiają się objawy porażenia ośrodka oddechowego, czemu towarzyszą zawroty głowy, wymioty i uczucie panicznego lęku. Zwieracze przestają pełnić swoją funkcję. Dochodzi do mimowolnego wydalenia ekskrementów. Wysokie stężenie substancji w powietrzu wywołuje szybką śmierć. Należy jednak podkreślić, że Niemcom nie zależało na skróceniu mąk swoim ofiarom. Więźniowie zamknięci w komorach gazowych konali przez około 30 minut. Nieliczni, którym udało się przeżyć, byli żywcem paleni w piecach lub dołach krematoryjnych. Machina śmierci ruszyła Zadowalający wynik bestialskiego eksperymentu doprowadził do wybudowania pierwszej komory gazowej. Powstała w wysiedlonym domu we wsi Brzezinka. Żeby zwiększyć wydajność procesu uśmiercania, na terenie obozu Auschwitz II-Birkenau niebawem stanęły ogromne komory gazowe, przy których znajdowały się obsługiwane przez sonderkommando krematoria. Dym buchał z kominów właściwie non stop. Do samego obozu Auschwitz-Birkenau Niemcy sprowadzili około 25 ton Cyklonu B. Nie wiadomo, jaka część partii została użyta w komorach gazowych. W optymalnych warunkach, czyli przy odpowiednio wysokiej temperaturze i niskiej wilgotności powietrza, 5–7 kg granulatu wystarczyło, by w okrutny sposób uśmiercić 1500 osób. Należy jednak podkreślić, że jesienią i zimą Niemcy stosowali o około 2–3 kg więcej granulatu, by osiągnąć taki efekt. Ręka sprawiedliwości dosięgnęła tych, którzy przyczynili się do zagłady Fritz Haber nie opracował Cyklonu B do zabijania ludzi, ale dyrektorzy Testy – Bruno Tesch i Karl Weinbacher – współpracowali z SS intencjonalnie. Doskonale wiedzieli, dlaczego część transportowanej partii ma być pozbawiona ostrzegawczej substancji zapachowej. Po wojnie brytyjski trybunał wojenny skazał ich na śmierć przez rozstrzelanie. Środek, który w czasie II wojny światowej posłużył Niemcom za narzędzie masowej zagłady, wciąż jest produkowany. Uragan D2, silny insektycyd, wytwarzany jest w fabryce w czeskim Kolínie. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ludzki genom przetrwa miliardy lat. Naukowcy zapisali go w ultrawytrzymałym krysztale
Naukowcy z Anglii zapisali pełny ludzki genom w niesamowicie wytrzymałym krysztale. Nie jest mu straszne promieniowanie kosmiczne ani ekstremalnie wysokie temperatury. Czy dzięki temu wynalazkowi ludzkość będzie mogła się odrodzić za miliardy lat?
Spis treści: Zachować genom na przyszłość Kryształ pamięci – rewolucyjna technologia? Kryształ pamięci bezpieczny w podziemiach Genomem określamy kompletny zestaw informacji genetycznej danego organizmu. U wszystkich organizmów komórkowych genom tworzy dwuniciowy DNA (kwas dezoksyrybonukleinowy). Każdy człowiek ma inny, unikatowy genom. DNA można określić jako chemiczny kod, zawierający zapis instrukcji dotyczących produkcji białek dla organizmów żywych. Zachować genom na przyszłość Ludzkość świadoma jest licznych zagrożeń, które na nią czekają: globalne katastrofy czy niszczycielskie wojny. Dlatego co jakiś czas pojawiają się projekty mające na celu zachowanie na przykład różnych gatunków roślin na wypadek globalnej katastrofy. Na wyspie Spitsbergen w tunelu wydrążonym w wiecznej zmarzlinie znajduje się Globalny Bank Nasion. Naukowcy z Uniwersytetu Southampton w Anglii poszli o krok dalej. Postanowili unieśmiertelnić kod życia, czyli genom, w tym przypadku ludzki. Zapisali pełny ludzki genom w, jak to określają, „krysztale pamięci 5D”. To kryształ do przechowywania danych, który może przetrwać miliardy lat. Badacze liczą, że kod życia zaklęty w tym materiale może przyczynić się do przywrócenia populacji ludzkości z zagłady za tysiące, miliony, a nawet miliardy lat. W ocenie twórców tego formatu zapisu, technologia ta mogłaby również zostać wykorzystana do stworzenia trwałego zapisu genomów zagrożonych wyginięciem gatunków roślin i zwierząt. Kryształ pamięci – rewolucyjna technologia? Opracowany przez Anglików kryształ jest odpowiednikiem topionego kwarcu, jednego z najbardziej wytrzymałych chemicznie i termicznie materiałów na Ziemi. Ten nośnik wytrzymuje ekstremalnie wysokie i ekstremalnie niskie temperatury do 1000 st. C. Kryształ może również wytrzymać bezpośrednią siłę uderzenia do 10 ton na centymetr kwadratowy i pozostaje niezmieniony przez długą ekspozycję na promieniowanie kosmiczne. Jak przekonują naukowcy z Southampton, w przeciwieństwie do innych formatów przechowywania danych, które z czasem ulegają degradacji, kryształy pamięci 5D mogą przechowywać do 360 terabajtów informacji bez utraty przez miliardy lat. Dane są wpisywane w kryształ przez ultraszybkie lasery. Ta metoda kodowania wykorzystuje dwa wymiary optyczne i trzy współrzędne przestrzenne do zapisu w całym materiale – stąd „5D” w nazwie. W przypadku około trzech miliardów „liter” w ludzkim genomie, każda z nich była sekwencjonowana 150 razy, aby upewnić się, że znajduje się we właściwej pozycji. Co prawda obecnie nie jest możliwe syntetyczne tworzenie ludzi, roślin i zwierząt (od podstaw) przy użyciu samej informacji genetycznej. Jednak w ostatnich latach nastąpił znaczny postęp w biologii syntetycznej. Dlatego taka zakodowana informacja na tysiąclecia może kiedyś mieć kluczowe znaczenie. Kryształ pamięci bezpieczny w podziemiach Stworzony przez zespół pod kierunkiem profesora Petera Kazanskiego trafił już do podziemi w Austrii. Głęboko w kopalni soli znajduje się tam rodzaj schronu, „Memory of Mankind” („Pamięć świata”). Jest to projekt konserwatorski, którego głównym celem jest uchronienie wiedzy o współczesnej cywilizacji ludzkiej. Informacje są składowane na ceramicznych tabliczkach. – Wiemy z prac innych osób, że materiał genetyczny prostych organizmów może zostać zsyntetyzowany i wykorzystany w istniejącej komórce w celu stworzenia żywego okazu w laboratorium – mówi prof. Kazansky. W jego ocenie „kryształ pamięci 5D” otwiera przed innymi badaczami możliwości zbudowania repozytorium informacji genomowych, z którego można by odtworzyć złożone organizmy, takie jak rośliny i zwierzęta. Oczywiście jeśli nauka w przyszłości na to pozwoli. Bo kluczowe pytanie brzmi: czy tak zapisane dane mogą zostać odzyskane przez inteligencję (gatunek lub maszynę), która pojawi się po nas w odległej przyszłości? – Wizualny klucz zapisany na krysztale daje znalazcy wiedzę o tym, jakie dane są w nim przechowywane i jak można je wykorzystać – podkreśla prof. Kazansky. Na niewielkiej płytce widoczne są wyryte: uniwersalne pierwiastki (wodór, tlen, węgiel i azot); cztery zasady azotowe wchodzące w skład cząsteczki DNA (adenina, cytozyna, guanina i tymina) wraz z ich strukturą molekularną; ich umiejscowienie w strukturze podwójnej helisy DNA; sposób pozycjonowania genów w chromosomie, który można następnie wprowadzić do komórki. Dzięki temu wiadomo, jaka informacja jest zapisana w krysztale. Ten wizualny klucz przypomina nieco informację zapisaną na dysku, który umieszczono w sondzie Voyager 1, która ciągle mknie w kosmosie. Źródło: Uniwersytet w Southampton. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Już wiadomo, skąd 66 mln lat temu przyleciała planetoida, która zabiła dinozaury
Badania próbek osadów sprzed 66 mln lat pozwoliły odkryć pochodzenie obiektu, który wybił słynny krater Chicxulub i doprowadził do zagłady dinozaurów. „Zabójcą” wielkich gadów była planetoida węglista pochodząca aż zza Jowisza.
W tym artykule: Krater, którego wszyscy szukali Planetoida czy kometa? Badania granicy K-T Glen Penfield i Antonio Camargo byli dwoma geofizykami zatrudnionymi przez meksykańską państwową spółkę naftową Pemex. W 1978 r. dostali zadanie przebadania fragmentu Zatoki Meksykańskiej na północ od Jukatanu. Ich celem było wytypowanie miejsc pozwalających na wykonanie odwiertów. Praca wymagała zebrania danych geofizycznych, m.in. magnetycznych. Penfield zauważył, że występują w nich anomalie, które zmapował. Następnie sięgnął po inny typ danych zgromadzonych jeszcze w latach 40., określających anomalie siły ciężkości. Połączył jedne informacje z drugimi – i nagle na mapie obejmującej Zatokę Meksykańską i Jukatan otrzymał okrąg średnicy ok. 180 km. Penfield od razu domyślił się, że odkrył gigantyczny krater uderzeniowy. Krater, którego wszyscy szukali Sęk w tym, że nie zainteresowało to niemal nikogo. W 1980 r. geofizyk natknął się w czasopiśmie „Science” na artykuł podpisany m.in. przez Waltera Alvareza. Tekst opisywał badania warstwy osadów sprzed 66 mln lat, wyjątkowo bogatej w iryd. Alvarez i inni autorzy artykułu uznali, że pierwiastek ten to pozostałość po wielkiej planetoidzie lub komecie, która uderzyła w Ziemię i zapoczątkowała tzw. wymieranie kredowe. To właśnie wówczas z planety zniknęły dinozaury. Teoria Alvareza miała pewną lukę. Mianowicie – nie znano wówczas odpowiednio dużego i jednocześnie odpowiednio starego krateru, który powstałby po takim uderzeniu. Penfield pomyślał, że odkryta przez niego na Jukatanie struktura mogłaby pasować. Napisał list do Alvareza. Nigdy nie doczekał się odpowiedzi. Rok później wraz z kolegą przedstawili swoje wnioski na konferencji stowarzyszenia geofizyków SEG. Ich raport nie przyciągnął wielkiej uwagi. Podobnie jak jeden artykuł prasowy, który go relacjonował. Odkrycie Penfielda zaczęto brać na poważnie dopiero w latach 90. Dziś krater znaleziony przez dwóch geofizyków jest już powszechnie znany jako krater Chicxulub (od miejscowości Chicxulub Pueblo, gdzie wypada jego środek). W XXI naukowcy przeanalizowali wszystkie dostępne dowody i potwierdzili, że właśnie tam pod koniec kredy uderzył obiekt, który spowodował zagładę dinozaurów. Planetoida czy kometa? Co to był za obiekt? Planetoida albo kometa, odpowiadali dotychczas badacze. Jednak w ostatnim numerze „Science” ukazała się praca odrzucająca hipotezę komety. Jej autorzy uważają, że śmierć wielkich gadów spowodowała stosunkowo rzadka planetoida typu C. Wskazują również miejsce w Układzie Słonecznym, z którego pochodził ten ogromny kawał skały. Zdaniem Maria Fishera-Gödde i jego współpracowników – autorów nowej pracy w „Science” – mordercza planetoida uformowała się aż za orbitą Jowisza. Nie oznacza to jednak, że nadleciała prosto stamtąd. Możliwe, że powstała w samych początkach Układu Słonecznego, ponad 4,5 mld lat temu. Z zewnętrznej części Układu mogła wówczas trafić do pasa asteroid między Marsem i Jowiszem. – Nie możemy być pewni, gdzie ta planetoida się ukrywała, zanim uderzyła w Ziemię – przyznaje Fisher-Gödde. Tajemniczy krater znaleziony w oceanie może mieć związek z zagładą dinozaurów Naukowcy odkryli w pobliżu wybrzeży Zachodniej Afryki krater ukryty pod powierzchnią oceanu. Pochodzi sprzed ok. 66 mln lat, czyli z okresu, kiedy wyginęły dinozaury. Zdaniem badaczy, nie da s... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/tajemniczy-krater-znaleziony-w-oceanie-moze-miec-zwiazek-z-zaglada-dinozaurow-fot-getty-images-05c1757.jpeg" width="938" height="620" alt="Tajemniczy krater znaleziony w oceanie może mieć związek z zagładą dinozaurów (fot. Getty Images)" title="Tajemniczy krater znaleziony w oceanie może mieć związek z zagładą dinozaurów (fot. Getty Images)" /> Badania granicy K-T Naukowcy przebadali próbki pobrane z tzw. granicy K-T. To warstwa rozgraniczająca osady pochodzące z kredy od tych z późniejszego paleogenu. To właśnie granicę K-T badał Alvarez, odkrywając, że irydu jest w niej aż 160 razy więcej niż w warstwach sąsiednich. Fisher-Gödde poszedł jego tropem. Tym razem jednak skupił się na izotopach rutenu. Ruten występuje na Ziemi niezwykle rzadko, natomiast w planetoidach całkiem często. Ma wiele odmian – izotopów – a ich skład stanowi swoistą „pieczątkę w paszporcie” planetoidy. Na jego podstawie można wywnioskować, z jakiego rodzaju planetoidą mamy do czynienia i skąd ona pochodzi. Dzięki analizie izotopów rutenu naukowcy rozróżniają planetoidy typu C – węgliste – i częstsze planetoidy typu S, zawierające krzemiany. I to właśnie badanie próbek osadów z granicy K-T wykazało, że za krater Chicxulub odpowiada planetoida typu C pochodząca zza Jowisza. Naukowcy uważają również, że właśnie ten rodzaj planetoid przyniósł na Ziemię wodę. Źródła: Phys.org, Science, Wikipedia, Scientific American. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu
Co sprawiło, że 66 mln lat temu przetrwała tylko część gatunków roślin i zwierząt? Wciąż nie jest pewne, jak wyginęły dinozaury. Oto przegląd stanu wiedzy na ten temat.
W tym artykule: Teorie dotyczące tego, jak wyginęły dinozaury Uderzenie planetoidy lub komety Erupcje wulkaniczne Jak wyglądała zagłada dinozaurów? Badania w kraterze Chicxulub Skutki uderzenia planetoidy Sześćdziesiąt sześć milionów lat temu wymarły ostatnie z nielotnych dinozaurów. Identyczny los spotkał olbrzymie mozazaury i plezjozaury w morzach oraz pterozaury w przestworzach. Plankton, podstawa łańcucha pokarmowego w oceanach, również mocno ucierpiał. Wiele rodzin ramienionogów i gąbek morskich zniknęło, podobnie jak kryjące się w twardych muszlach amonity. Zmniejszyła się różnorodność rekinów. Większość roślinności uschła. W sumie więcej niż połowa żyjących na świecie gatunków zniknęła z powierzchni Ziemi. Co spowodowało to masowe wymieranie, które nastąpiło pod koniec kredy i na początku trzeciorzędu? Naukowcy wciąż szukają odpowiedzi na to pytanie. Tym bardziej, że trzeba znaleźć wytłumaczenie, dlaczego większość ssaków, żółwie, krokodyle, żaby i salamandry przeżyły. Ptakom się upiekło. Podobnie ślimakom, małżom, rozgwiazdom i jeżowcom. Rośliny odporne na warunki klimatyczne i będące w stanie przetrwać skrajności poradziły sobie dobrze. Teorie dotyczące tego, jak wyginęły dinozaury Naukowcy skłaniają się w większości ku dwóm teoriom, które mogą wyjaśnić wymieranie w kredzie. Pierwsza to uderzenie ciała niebieskiego, takiego jak kometa bądź planetoida. Druga zakłada nagły wzrost aktywności wulkanicznej. Wszyscy sądzą, że dinozaury ryczały. Tymczasem naukowcy twierdzą, że wydawały ptasie odgłosy Naukowcy znaleźli najstarszą zachowaną krtań nieptasich dinozaurów. Jak się okazało, różni się ona budową zarówno od krtani gadów, jak i od aparatu głosowego ptaków. Pewne cechy tej ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wszyscy-sadza-ze-dinozaury-ryczaly-tymczasem-naukowcy-twierdza-ze-wydawaly-ptasie-odglosy-fot-de-agostini-via-getty-images-b706cd7.jpg" width="938" height="616" alt="Wszyscy sądzą, że dinozaury ryczały. Tymczasem naukowcy twierdzą, że wydawały ptasie odgłosy (fot. De Agostini via Getty Images)" title="Wszyscy sądzą, że dinozaury ryczały. Tymczasem naukowcy twierdzą, że wydawały ptasie odgłosy (fot. De Agostini via Getty Images)" /> Każdy z tych scenariuszy zapełniłby niebo pyłami. One zaś pozbawiłyby Ziemię energii słonecznej, uniemożliwiając proces fotosyntezy. Po opadnięciu pyłu, gazy cieplarniane zablokowane w atmosferze spowodowałyby drastyczny wzrost temperatury. Taka nagła huśtawka klimatyczna mogłaby zakończyć życie wielu organizmów, którym udało się przetrwać długotrwałe ciemności. Uderzenie planetoidy lub komety Teoria uderzenia wzięła się z odkrycia, że warstwa skał pochodząca właśnie z okresu wymierania jest bogata w iryd. Występuje ona na całym świecie, na lądzie i w oceanach. Iryd to pierwiastek rzadko spotykany na Ziemi. Natomiast w meteorytach znajduje się w takim samym stężeniu, jak w tej warstwie skał. Stąd też naukowcy postawili tezę, że iryd został rozproszony na całym świecie w momencie uderzenia komety lub planetoidy w Ziemię. Od czasu pojawienia się wspomnianej hipotezy znaleziono szeroki na 180 kilometrów krater Chicxulub przy półwyspie Jukatan w Meksyku. Czas jego powstania szacuje się na 66 milionów lat temu. Wielu naukowców uważa, że zmiany w środowisku spowodowane przez takie zdarzenie mogły spowodować wymarcie dinozaurów. Erupcje wulkaniczne Jednak wnętrze Ziemi, źródło magmy, także jest bogate w iryd. Niektórzy naukowcy twierdzą, że doszło do potężnych, rozległych wycieków lawy. Wówczas na terenie Indii powstały tzw. trapy – ogromne pokrywy z lawy, mające łącznie 500 tys. km kw. powierzchni i grubość sięgającą 2 km. Wzrost aktywności wulkanicznej datowany na około 66 milionów lat temu również spowodowałby rozprzestrzenienie irydu na całym świecie. Jego skutkiem byłaby też emisja blokujących promienie słoneczne pyłów, sadzy i gazów cieplarnianych. Obie hipotezy mają swoje mocne strony. Niektórzy naukowcy uważają, że obie mogły przyczynić się do wyginięcia. Inni sugerują, że prawdziwym powodem były stopniowe zmiany klimatyczne i zmieniający się poziom mórz. Niezależnie od tego, co kryje się za wymarciem, był to koniec panowania tyranozaurów i świeży start dla szybko dywersyfikujących się i dostosowujących do nowych środowisk życia ssaków. Jak wyglądała zagłada dinozaurów? Oto scenariusz ostatniego dnia przed katastrofą według pierwszej z powyższych teorii. Wyobraźmy sobie wschód słońca w ostatnim dniu ery mezozoicznej 66 milionów lat temu. Promienie słońca padają na bagna i lasy iglaste ciągnące się wzdłuż wybrzeża na dzisiejszym Półwyspie Jukatańskim w Meksyku. Ciepłe wody Zatoki Meksykańskiej tętnią życiem. Kiedy ten zaginiony świat dinozaurów i ogromnych insektów skrzeczy i bzyczy w najlepsze, planetoida wielkości góry pędzi w kierunku Ziemi z prędkością około 64 tysięcy kilometrów na godzinę. Przez kilka ulotnych chwil kula ognia, która wydaje się być dużo większa i bardziej jaskrawa niż świecące słońce, przemyka przez niebo. Chwilę później planetoida uderza w Ziemię. Czy dinozaury potrafiły machnąć ogonem tak szybko, że wywoływały grom dźwiękowy? Znamy już odpowiedź Do niedawna sądzono, że w historii Ziemi istniały zwierzęta, które umiały poruszyć pewną częścią ciała z prędkością naddźwiękową. Chodzi o dinozaury z rodziny diplodoków, mające... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/czy-dinozaury-potrafily-machnac-ogonem-tak-szybko-ze-wywolywaly-grom-dzwiekowy-znamy-juz-odpowiedz-fot-getty-images-1176e78.jpg" width="933" height="700" alt="Czy dinozaury potrafiły machnąć ogonem tak szybko, że wywoływały grom dźwiękowy? Znamy już odpowiedź (fot. Getty Images)" title="Czy dinozaury potrafiły machnąć ogonem tak szybko, że wywoływały grom dźwiękowy? Znamy już odpowiedź (fot. Getty Images)" /> Siła wybuchu penetruje skorupę ziemską na głębokość kilkudziesięciu kilometrów, żłobiąc krater o szerokości ponad 185 kilometrów i powodując parowanie tysięcy kilometrów sześciennych skał. Wybuch uruchamia lawinę następujących po sobie kataklizmów, które prowadzą do zagłady 80 procent życia na Ziemi – w tym większości dinozaurów. Badania w kraterze Chicxulub Grupa brytyjskich naukowców, pracująca na platformie wiertniczej w Zatoce Meksykańskiej, uzyskała próbki z górnego pierścienia krateru Chicxulub. Pierścień znajduje się tam, gdzie Ziemia odbiła się w kilka sekund po uderzeniu. Wybrzuszenie w obrębie ścian krateru uformowało dużą, okrągłą strukturę. Dzięki badaniu jej geologii naukowcy mają nadzieję na lepsze poznanie niesamowitych zjawisk, które tego dnia nawiedziły naszą planetę. To co już wiemy mogłoby posłużyć za scenariusz do niejednego filmu w Hollywood. Dzięki „kalkulatorowi konsekwencji” – programowi opracowanemu przez zespół geofizyków z Purdue University i Imperial College London – użytkownicy mogą wprowadzać szereg kluczowych detali, na przykład rozmiar planetoidy i jej prędkość, by tworzyć szczegółowe scenariusze wydarzeń. – Można wypróbować różnych odległości od miejsca uderzenia, by zobaczyć, jak skutki zmieniają się wraz z odległością – tłumaczy Joanna Morgan, jeden z czołowych naukowców przy projekcie Chicxulub. – Jeżeli znajdowalibyśmy się blisko epicentrum, w odległości tysiąca kilometrów, kula ognista zabiłaby nas od razu albo po kilku sekundach. – Faktycznie jeśli bylibyśmy na tyle blisko, by zobaczyć uderzenie, zginęlibyśmy na miejscu – potwierdza Gareth Collins, wykładowca planetologii na uniwersytecie Imperial College London i uczestnik badań. Skutki uderzenia planetoidy Dziewięć sekund po uderzeniu obserwator spaliłby się wskutek silnego promieniowania cieplnego. Drzewa, trawa i krzewy spontanicznie stanęłyby w płomieniach. Po pożarze czas na powódź. W zależności od lokalnej topografii, skutki uderzenia wywołałyby tsunami. 2,5 minuty po uderzeniu woda wzbiła się na wysokość 4,5 kilometra. Po 10 minutach fala zmniejszyła swoją wysokość do 1,5 km, ale znajdowała się już 220 km od miejsca uderzenia planetoidy. Następujące po tym trzęsienie ziemi o sile 10,1 w skali Richtera byłoby najsilniejszym trzęsieniem w historii. – Tak silne wstrząsy sejsmiczne odpowiadałyby skumulowanym trzęsieniom ziemi z ostatnich 160 lat – tłumaczy Rick Aster, profesor sejsmologii na Colorado State University i były przewodniczący Amerykańskiego Towarzystwa Sejsmologicznego. Zaledwie osiem minut po uderzeniu materiał wyrzucony w powietrze zacząłby opadać, pokrywając palący się krajobraz warstwą gorącego żwiru i popiołu. Najstarszy dowód na to, że dinozaury jadły ssaki. Dawne gady wyglądały jak wrony i miały cztery skrzydła Czym żywiły się dinozaury? Te mięsożerne jadły także ssaki. Czy ma to jakiś związek z ludźmi? W głębi lądu, poza zasięgiem bezpośrednich skutków eksplozji, oczom obserwatora ukazałoby się ciemniejące niebo i apokaliptyczny pokaz spadających gwiazd, wywołanych przez powracający na Ziemię gruz. – Nie przypominałoby to deszczu meteorów – twierdzi Collins. – Meteory rozpalają się przy większych prędkościach i robią się gorące. Tutaj deszcz gruzu na nowo wchodziłyby do atmosfery na mniejszych wysokościach, leciał wolniej i emitował promieniowanie podczerwone. – Nie do końca wiemy, jak by to wyglądało. Może coś na kształt czerwonej łuny – dodaje. Następnie niebo ściemniałoby, a wirujące dookoła popiół i gruz pogłębiłyby zapadający mrok. – Przez kilka pierwszych godzin panowałaby prawie całkowita ciemność – podkreśla Collins. – Jednak potem niebo zaczęłoby się rozjaśniać. Następne tygodnie, a może miesiące czy lata wyglądałyby jak coś pomiędzy zmierzchem a bardzo zachmurzonym dniem.
Asteroida, która unicestwiła dinozaury spowodowała gigantyczną falę tsunami, która przemierzyła pół globu
Asteroida, która doprowadziła do zagłady dinozaurów spowodowała liczne kataklizmy, w tym olbrzymie tsunami. Do tej pory naukowcy zastanawiali się, jak wysoka mogła być fala. Okazuje się, że gigantyczna!
W tym artykule: Jakie były skutki uderzenia asteroidy, która spowodowała masowe wymieranie? Symulacja komputerowa wykazała, jak silne było tsunami sprzed 66 mln lat Po 10 minutach fala znajdowała się już 220 km od miejsca uderzenia asteroidy Około 66 mln lat temu w Ziemię, w miejsce, w którym znajduje się dzisiejszy półwysep Jukatan w Meksyku, uderzyła asteroida o średnicy 10 km i masie biliona ton. Zdarzenie spowodowało serię kataklizmów, m.in. tsunami, trzęsienia ziemi oraz wyrzucenie pyłu, który przez lata unosił się w powietrzu, doprowadzając do poważnych zmian klimatycznych. Jakie były skutki uderzenia asteroidy, która spowodowała masowe wymieranie? W tym roku naukowcy odkryli, że uderzenie planetoidy wyrzuciło do stratostrefy dużo większą ilość siarki, niż dotychczas przypuszczano. Uczeni stwierdzili, że dużych rozmiarów chmura przez kilkaset lat powodowała ograniczenie promieniowania słonecznego. Taki stan rzeczy miał spowodować jeszcze większe ochłodzenie klimatu. Rodzaje dinozaurów - ciekawostki i opisy gatunków. Co wiemy o tych pradawnych gadach? Jakie rozróżniamy gatunki dinozaurów? Zapraszamy na wycieczkę do prehistorycznego świata, którym władały olbrzymie potwory. Najnowsze badania rzucają nowe światło na skalę zniszczeń, które wywołało uderzenie planetoidy. Naukowcy z Uniwersytetu w Michigan twierdzą, że tsunami, które powstało zaraz po zderzeniu, miało aż 4,5 km wysokości. Co więcej, fala przetoczyła się niemalże przez połowę naszej planety, powodując katastrofalne szkody i zabijając miliony zwierząt. Odkrycie zostało opublikowane na łamach czasopisma naukowego „AGU Advances”. Symulacja komputerowa wykazała, jak silne było tsunami sprzed 66 mln lat Naukowcy przeprowadzili pierwszą w historii globalną symulację siły tsunami, które wywołało uderzenie asteroidy. Krok po kroku stworzyli model rozchodzenia się fali w ciągu pierwszych dwóch dni od upadku planetoidy. Autorzy napisali w swojej pracy, że siła tsunami była nawet o 30 000 razy większa od tego na Oceanie Indyjskim z 26 grudnia 2004 roku, które wywołało silne trzęsienie ziemi o magnitudzie 9,1. Trzęsienie ziemi na Alasce wywoła tsunami w Japonii? Są ostrzeżenia Jak wiemy, fale tsunami są związane z ruchami płyt tektonicznych. Ostatnie trzęsienia na Alasce zaniepokoiły Japończyków. Warto przypomnieć, że wówczas sięgające „zaledwie” 15 m fale zniszczyły nadmorskie wsie i miasteczka, a także kąpieliska odwiedzane przez turystów. Kataklizm dotknął Indonezję, Sri Lankę, Indie, Tajlandię, Malediwy, Somalię, Birmę oraz Malezję. Zginęło łącznie ok. 230 tys. osób. Po 10 minutach fala znajdowała się już 220 km od miejsca uderzenia asteroidy Naukowcy w swojej pracy wykorzystali wieloetapową analizę metodą modelowania komputerowego geologii Ziemi oraz wód i osadów morskich, która poparta była danymi formowania się krateru uderzeniowego. Uczeni ustalili, że 2,5 minuty po uderzeniu woda wzbiła się na wysokość 4,5 kilometra. Po 10 minutach fala zmniejszyła swoją wysokość do 1,5 km, ale znajdowała się już 220 km od miejsca uderzenia asteroidy. Badacze twierdzą, że już po godzinie od upadku niebezpiecznego ciała niebieskiego tsunami opuściło Zatokę Meksykańską i przedzierało się przez Północny Atlantyk. Cztery godziny po zderzeniu tsunami przetoczyło się przez zbiornik, który 66 mln lat temu oddzielał Amerykę Północną od Ameryki Południowej. Z kolei 24 godziny po uderzeniu fala przeszła przez większą część Pacyfiku i Atlantyku i dostała się do Oceanu Indyjskiego. W dwa dni tsunami uszkodziło większość wybrzeży naszej planety. Symulacja naukowców wykazała, że regiony, które najmniej ucierpiały to południowy Atlantyk, Północny Pacyfik i obszar dzisiejszego Morza Śródziemnego. Co ciekawe, zespół badaczy odkrył, że ślady prehistorycznych zniszczeń widać nawet na wschodnich wyspach Nowej Zelandii, czyli obszarze oddalonym od krateru Chicxulub o ok. 12 000 km. Źródło: AGU Advances. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wykryto ogromną asteroidę zmierzającą prosto w kierunku Ziemi! Co teraz?
Co moglibyśmy zrobić, gdyby okazało się, że zagraża nam podzielenie losu dinozaurów unicestwionych przez uderzenie asteroidy? Naukowcy mają kilka pomysłów.
W tym artykule: Krótka historia kolizji Ziemi z asteroidami Co moglibyśmy zrobić? Póki co, mamy czas Niedawno pisaliśmy o serii asteroid, które w najbliższych tygodniach miną Ziemię w bliskiej (pod kosmicznym względem) odległości. Żadna z nich nie jest na kursie kolizyjnym z nasza planetą, więc nie musimy się martwić. W historii Ziemi (i naszej cywilizacji również) zdarzały się jednak momenty, w których jej położenie zbiegało się w czasie i przestrzeni z torem lotu dużych, kosmicznych głazów, jakimi są asteroidy. Krótka historia kolizji Ziemi z asteroidami Najbardziej doniosłym uderzeniem asteroidy w naszą planetę o którym wiemy, było to sprzed około 65 mln lat, które doprowadziło do wyginięcia dinozaurów (pomimo istniejących teorii o tym, że tak naprawdę to inne czynniki, jak aktywność wulkaniczna, doprowadziły do ich zniknięcia, obecnie panuje szeroki, naukowy konsensus na temat tego, że to właśnie asteroida była przyczyną ich zagłady). Asteroida o średnicy około 10 km uderzyła w wybrzeże półwyspu Jukatan, zmieniając oblicze życia na Ziemi na zawsze. Pozostałością po tym zdarzeniu jest krater o nazwie „Chicxulub". W Arizonie znajduje się chyba najsłynniejszy, a na pewno najlepiej zachowany krater na świecie. Liczący ok. 1,2km średnicy krater (zwany Kraterem Barringera) jest efektem uderzenia asteroidy mierzącej, jak się szacuje, jedynie około 50 m, do którego doszło mniej więcej 50 tys. lat temu. W 1908 roku, asteroida lub kometa o rozmiarach około 20 m, eksplodowała z siłą około tysiąc razy większą niż bomba atomowa, która zniszczyła Hiroszimę w 1945 roku, w atmosferze nad Wschodnio–Syberyjską Tajgą. Ostatnim wydarzeniem związanym z asteroidą, komentowanym szeroko na całym świecie, był przelot meteoru czelabińskiego, który w lutym 2013 roku rozpadł się ok. 30 km nad powierzchnią Ziemi. Dezintegracja obiektu o średnicy jedynie około 20 m i szacowanej masie 10 tys. ton spowodowała falę uderzeniową, która uszkodziła w sumie 7500 budynków. rater Chicxulub 60 mln lat temu (getty images) Żadna z kolizji (z Ziemią, bądź z jej atmosferą) do których doszło już w czasie istnienia ludzkiej cywilizacji, nie miała na szczęście poważnych konsekwencji dla ludzkości. Jednak w każdej chwili może zostać wykryta asteroida, której wielkość (dużo większa niż skromne 20 czy 50 metrów), masa oraz trasa przelotu i moment przecięcia się jej trajektorii z ziemską orbitą mogą oznaczać dla nas perspektywę końca świata jaki znamy, a nawet koniec ludzkości w ogóle. Jednak po raz pierwszy w historii naszej planety, zamieszkuje ją cywilizacja, która może wpłynąć na losy takiej asteroidy niszcząc ją, lub choćby zmieniając jej kurs na tyle, by ominęła Ziemię. W 1998 roku Kongres USA powierzył NASA zadanie identyfikacji potencjalnie „zabójczych” asteroid, a w 2005 roku ponowił i rozszerzył swoje wymagania względem amerykańskiej agencji kosmicznej w tym względzie. Do 2020 roku NASA zidentyfikowała w bezpośrednim sąsiedztwie Ziemi około 10 000 asteroid o średnicy około 150 m lub większych. Jak na razie, żadna z nich nie stanowi dla nas wysoce prawdopodobnego zagrożenia w przeciągu przynajmniej następnych 150 lat. Jednak, co jeśli wykryta zostanie nowa asteroida, która okaże się być na kursie kolizyjnym z Ziemią a jej uderzenie będzie perspektywą np. kilkunastu lat? Asteroidy w bezpośrednim sąsiedztwie Ziemi (NASA/JPL-Caltech, public domain) Co moglibyśmy zrobić? Oto niektóre z pomysłów, proponowanych przez naukowców, na uratowanie ludzkości przed niszczycielską asteroidą, która miałaby uderzyć w Ziemię: Detonacja bomby atomowej na powierzchni asteroidy Taką ewentualność, wraz z najnowszymi wynikami badań opublikowanymi w 2021 roku, opisaliśmy szczegółowo tutaj. Zepchnięcie asteroidy z kursu To opcja o wiele mniej spektakularna od (wyglądającej atrakcyjnie również w filmach) eksplozji bomby atomowej. Popchnięcie asteroidy ma jednak tą zaletę, że nie wiąże się z nim ryzyko eksplozji ładunku wybuchowego podczas startu. Według takiego scenariusza, w asteroidę miałaby po prostu wlecieć odpowiednio masywna rakieta lub pojazd kosmiczny i choćby nieznacznie zepchnąć ją z kursu. Im dalej od Ziemi, tym mniejsza korekta trajektorii asteroidy byłaby konieczna do ocalenia Ziemi. Problemem jest fakt, że póki co, nie posiadamy rakiet o odpowiednio dużej mocy, by osiągnąć sukces. To nie jest jednak przeszkoda nie do pokonania. Posiadane przez nas możliwości techniczne pozwalają na traktowania takiego rozwiązania poważnie, zwłaszcza, że byłoby ono stosunkowo mało skomplikowane. Ściągnięcie, lub jak często się to określa dosłownie, odholowanie asteroidy z kursu Największym naszym sprzymierzeńcem w przypadku takiego rozwiązania jest brak tarcia w kosmicznej próżni. Ruch wszystkich obiektów w przestrzeni kosmicznej jest określony przez, tak naprawdę, jedną siłę: grawitację (zjawisko polegające na tym, że wszystkie obiekty obdarzone masą lub energią wzajemnie się przyciągają). Należało by więc umieścić w pobliżu asteroidy obiekt posiadający odpowiednio dużą masę. Następnie efekt wzajemnego przyciągania się pomiędzy nim a asteroidą, czyli grawitacja, mógłby doprowadzić do „ściągnięcia” jej z kursu. Działanie tej metody jest bardzo powolne. Ewentualny statek kosmiczny wysłany z Ziemi w celu „odholowania” asteroidy byłby w stanie korygować jej kurs w tempie milimetrów lub centymetrów na rok. To może wydawać się niewielką odległością, jednak przy odpowiednim zapasie czasu (powiedzmy stu lat) można by ściągnąć ją z kursu o, powiedzmy, metr. To przy uwzględnieniu milionów kilometrów, jakie dzieliły by asteroidę od Ziemi mogłoby wystarczyć do tego, by ominęła ona naszą planetę. Taka metoda jest też najbezpieczniejszym i najłatwiejszym sposobem na uniknięcie zderzenia. Zepchnięcie asteroidy wiązką jonową lub laserem Rozwiązanie polega to na tym, że statek kosmiczny, umieszczony w pobliżu asteroidy wystrzeliwał by w jej kierunku wiązkę jonów bądź lasera. Uderzająca w powierzchnię asteroidy wiązka spychała by ją stopniowo z kursu. Pamiętając o prawach fizyki, trzeba pamiętać, że statek taki musiałby jednocześnie nieustannie zbliżać się do asteroidy, czyli musiałby mieć własny napęd i zapas paliwa. W przeciwnym razie nastąpiłby bowiem efekt „równej i przeciwnej reakcji" i statek kosmiczny po prostu odpychałby się od asteroidy. Inną wariacją tego pomysłu jest po prostu pomalowanie asteroidy na biało. To zwiększyłoby współczynnik z jakim odbijała by ona światło słoneczne. Fotony pochodzące ze Słońca zadziałałyby tutaj tak samo jak wiązka lasera. To jednak również bardzo powolna metoda, która mogłaby zadziałać tylko wtedy, gdy asteroida zostałaby wykryta odpowiednio wcześnie. Jeszcze innym rozwiązaniem mogłoby być umieszczenie na powierzchni asteroidy czegoś na wzór koparki połączonej z katapultą. Tak, dobrze przeczytaliście! W tym przypadku najpierw kosmiczna koparka odłupywała by fragmenty asteroidy z jej powierzchni, a następnie jakiś rodzaj wyrzutni wystrzeliwał by je w przestrzeń kosmiczną. Tutaj również zadziałałaby wspomniana zasada „równej i przeciwnej reakcji". Wyrzucanie skał z powierzchni asteroidy prowadziłoby do stopniowej zmiany jej kursu w przestrzeni kosmicznej. Artystyczna impresja przechwycenia asteroidy w specjalną powłokę w celu jej „odholowania" (NASA/Advanced Concepts Lab, public domain) Póki co, mamy czas Wszystkie te metody wymagają wczesnego wykrycia asteroidy. Pocieszające jest jednak to, że obiekty wystarczająco duże, aby unicestwić życie na Ziemi, są jednocześnie wystarczająco dużych rozmiarów by wcześnie je dostrzec, więc w razie czego będziemy mieli zapas czasu na zaplanowanie najlepszego rozwiązania. Na przykład, na wyprodukowanie i zgromadzenie odpowiednich zapasów białej farby.
Czy bomba atomowa może jednak uratować Ziemię przed asteroidą?
Wyniki najnowszych badań NASA dają nadzieję na skuteczną obronę Ziemi przed asteroidą mogącą zniszczyć życie na naszej planecie.
W tym artykule: Seria przelotów w pobliżu Ziemi Broń atomowa może się jednak przydać? Film „Armageddon" to czysta fantazja, ale... Nowe oprogramowanie „Spheral" Obrona planetarna to nie science–fiction Nie tak dawno temu, okazało się, że w stroną centralnego Układu Słonecznego zmierza gigantyczna asteroida. Zanim jednak dotrze w nasze okolice, już w najbliższych tygodniach Ziemię minie cała seria innych, dość pokaźnych asteroid. Jest ich co najmniej osiem. Wszystkie one mają rozmiary przynajmniej 140 metrów i jako takie są sklasyfikowane jako obiekty potencjalnie niebezpieczne (z ang.: PHO). Według systemu NASA zajmującego się śledzeniem asteroid (NASA Asteroid Tracker), trzy z tych asteroid mają przelecieć obok naszej planety już w ciągu najbliższych kilku dni, a pięć kolejnych przemknie w bezpośrednim sąsiedztwie Ziemi w listopadzie. Seria przelotów w pobliżu Ziemi Dzisiaj, 20. października Ziemię minie asteroida 1996 VB3, której wielkość jest szacowana na około 130 metrów. Minie Ziemię w odległości 3,2 miliona kilometrów, co oczywiście w żaden sposób nie zagraża naszej planecie, jednak w skali kosmicznej, można powiedzieć, że kosmiczna skała minie nas z bardzo bliska. Najciekawszymi (z punktu widzenia astronomów) obiektami, które przemkną w pobliżu Ziemi będą: asteroida 2004 UE, która przeleci obok nas w odległości 4,2 miliona kilometrów. Będzie to również największy obiekt z grupy gości, którzy odwiedzą ziemskie sąsiedztwo, bowiem jego rozmiary szacuje się na od 170 metrów do 380 metrów. Inną, masywną asteroidą która przeleci tuż obok (pamiętajmy wciąż, że mówimy o odległościach w skali kosmicznej) nas jest 1982 HR (znana również pod bardziej poetycką nazwą: 3361 Orfeusz). To masywna asteroida, której rozmiar szacuje się na około 300 metrów i która najbliżej Ziemi znajdzie się 21. listopada. To, oprócz astronomicznej ciekawostki dla wąskiej grupy ekspertów, przypomnienie, że wszyscy znajdujemy się na planecie w przestrzeni kosmicznej, w której są tysiące asteroid o różnej wielkości i składzie. Niektóre z nich mogą być na kursie kolizyjnym z naszym wspólnym domem. Część z nich może okazać się na tyle duża, że w przypadku uderzenia, moglibyśmy podzielić los dinozaurów. Nawet jeśli na co dzień nie zawracamy sobie głowy takimi rzeczami, zespoły naukowców nieustannie planują, co można by zrobić w przypadku zagrożenia upadkiem niszczycielskiej asteroidy na powierzchnię Ziemi. Broń atomowa może się jednak przydać? Np. w Centrum Badania Obiektów Bliskich Ziemi w ośrodku Jet Propulsion Laboratory w NASA raz na dwa lata przeprowadzana jest symulacja uderzenia asteroidy w Ziemię. Przy okazji ostatnich takich badań, ogłoszono informację, że w przypadku, w którym okazałoby się, że Ziemi zagraża jakiś potężny obiekt, który mógłby w przypadku uderzenia doprowadzić do końca cywilizacji, pomocna mogłaby być (odrzucona swego czasu jako rozwiązanie) broń atomowa. Ale po kolei. Tegoroczne „ćwiczenia” były wyjątkowe, ze względu na to, że po raz pierwszy wzięto w nich pod uwagę rekordową liczbę czynników i od podstaw stworzono nowe, dedykowane do takich badań oprogramowanie. Według ich założeń asteroida zmierzająca w naszym kierunku zostałaby wykryta zaledwie sześć miesięcy przed uderzeniem. Uznano, że to zbyt mało czasu, aby jakakolwiek ogólnoświatowa, skoordynowana strategia łagodzenia skutków katastrofy mogła być wprowadzona w życie. Uczestnicy symulacji, skupili się więc w pierwszej kolejności na reagowaniu. Film „Armageddon" to czysta fantazja, ale... Swego czasu, głównie za sprawą hollywoodzkich filmów sprzed około dwudziestu lat, w powszechnej świadomości zagościło rozwiązanie takiego problemu polegające na zniszczeniu asteroidy bombą atomową. Naukowcy odrzucili jednak takie efektowne rozwiązanie, ponieważ, jak uważano, wiele asteroid jest zbyt masywnych i twardych, by mogły zostać zniszczone przez eksplozję jakiejkolwiek bomby na ich powierzchni (wiercenie w niej, by umieścić bombę w jej wnętrzu jak w słynnym filmie „Armageddon” to, póki co, czysta fantazja). Jednak nawet jeśli mielibyśmy szczęście i zagrażająca nam asteroida była by podatna na destrukcję eksplozją, mogłaby ona zostać rozbita na mniejsze obiekty, które wciąż zagrażałyby Ziemi (w skrajnie niefortunnych przypadkach sytuacja mogłaby się nawet stać jeszcze gorsza). Teraz jednak, jak pokazują nowe, obiecujące badania, taka strategia mogłaby jednak zadziałać w ograniczonym zakresie (tzn. nie doprowadziłaby do całkowitego zniszczenia asteroidy, ale i tak, mogłaby uratować nas). I to nawet w przypadku, w którym mielibyśmy tylko kilka miesięcy na reakcję. To bardzo dobra wiadomość, ponieważ sugeruje, że mamy szanse na skuteczną obronę przed nadlatującymi asteroidami, które mogą tak naprawdę zostać wykryte nagle i niespodziewanie. Scenariusz, w którym nagle okaże się, że mamy bardzo mało czasu na działanie jest niestety bardzo realny. Nowe oprogramowanie „Spheral" Najważniejszym pytaniem zadawanym przy okazji nowych badań, było to, co stanie się z powstałymi na skutek atomowej eksplozji fragmentami asteroidy. Ewentualne odłamki mogłyby kontynuować swoją podróż w kierunku Ziemi, potencjalnie pogarszając złą sytuację. Naukowcy pod kierownictwem fizyka Patricka Kinga z Laboratorium Fizyki Stosowanej na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa, przeprowadzili symulacje, aby zbadać dokładnie „orbitalne tendencje odłamków wylatujących z wybuchu asteroidy”. Oprogramowanie o nazwie „Spheral”, modelowało skutki oddziaływania wybuchu jądrowego na fikcyjną asteroidę. Program „Spheral” śledził odłamki od momentu detonacji oraz jak zachowywała by się chmura fragmentów asteroidy. W symulacji uwzględniono nawet efekty grawitacyjne innych ciał planetarnych w Układzie Słonecznym. Symulacja zademonstrowała skutki wybuchu bomby o mocy jednej megatony (milion ton trotylu), która eksplodowała w pobliżu powierzchni asteroidy o wielkości 100 metrów. Naukowcy przeprowadzili symulację kilka razy, z asteroidami poruszającymi się po pięciu różnych orbitach. Wyniki okazały się bardzo zachęcające. W przypadku wszystkich testowanych asteroid uderzenia jądrowe wykonane na wiele miesięcy przed zderzeniem znacznie zmniejszyły objętość nadlatującego w kierunku Ziemi materiału. View oEmbed on the source website Symulacja detonacji bomby atomowej na powierzchni asteroidy (Lawrence Livermore National Laboratory) Obrona planetarna to nie science–fiction Jak mówi profesor King: „W przypadku 100-metrowego obiektu, który ma uderzyć w Ziemię, jeśli zastosujemy solidną technikę rozbijania jądrowego na co najmniej miesiąc przed zderzeniem, możemy zapobiec uderzeniu w Ziemię nawet 99% lub więcej masy asteroidy". Ostatecznie, mając na uwadze, iż to jedynie symulacje, i ich efekty należy traktować z odpowiednim dystansem, naukowcy napisali w swojej pracy: „Stwierdzamy, że zakłócenie (toru lotu asteroidy) może być bardzo skuteczną strategią obrony planetarnej, nawet w przypadku bardzo późnych interwencji, i powinno być uważane za skuteczną strategię zapasową, gdyby preferowane metody, które wymagają długiego czasu ostrzegania, zawiodły". Obecnie, nie jesteśmy jeszcze całkiem gotowi do bombardowania bronią atomową żadnych asteroid, ale to nie znaczy, że nie trwają prace nad stworzeniem czegoś, co określane jest mianem (choć zabrzmi to jak żywcem wyjęte z filmów science–fiction) „obrony planetarnej”. NASA jest o krok od wysłania w kosmos misji DART, która ma wystartować 24 listopada. W jej ramach, statek kosmiczny uderzy w asteroidę o nazwie Dimorphos 2 października 2022 roku, w nadziei na zmianę prędkości i trajektorii asteroidy. Misja ta, może stanowić podstawę do bardziej znaczących przedsięwzięć w najbliższej przyszłości, szczególnie w przypadku konieczności uruchomienia tzw. „impaktora kinetycznego”, czyli pocisku, bomby lub czegoś, co zmieni trajektorię asteroidy w sytuacji awaryjnej. Źródło: ScienceDirect