Satelita Proba-3 zadzwonił do domu! ESA przywróciła kontakt ze statkiem przełomowej misji tworzącej sztuczne zaćmienia Słońca
Europejska Agencja Kosmiczna ogłosiła w czwartek 19 marca, że ponownie nawiązała łączność ze statkiem kosmicznym będącym częścią misji Proba-3, po utracie kontaktu miesiąc temu. To znakomita informacja. Pozostaje jednak pytanie, czy uda się przywrócić statkom pełną operacyjność?
Wystrzelona w grudniu 2024 roku misja ESA Proba-3 wykorzystuje dwa statki kosmiczne lecące w ultraprecyzyjnej formacji, aby symulować zaćmienie Słońca ponad 60 tys. kilometrów nad Ziemią. Jeden z satelitów, wyposażony w osłonę o średnicy 1,4 metra, która odgrywa rolę Księżyca – blokuje światło słoneczne – podczas gdy drugi obserwuje koronę z obszaru cienia. Takie sztuczne zaćmienie trwa przez sześć godzin i możliwe jest raz na około 19 godzin, bo tyle trwa pełna obieg po wyznaczonej orbicie. Pierwsze zdjęcia z tego typu sztucznych zaćmień Słońca opublikowano w czerwcu 2025 r. roku. Były dowodem, że udało się uzyskać precyzyjny lot w formacji, który w przyszłości może być podstawą procesów tankowania satelitów na orbicie, orbitalnych elektrowni solarnych, a nawet stoczni orbitalnych. Z drugiej strony, utworzony przez dwa statki koronograf pokazał swoją ogromną wartość naukową. Walentynkowa anomalia Jednak 14 lutego 2026 r. doszło do anomalii na jednym z dwóch satelitów tego kosmicznego tandemu. – W oprogramowaniu komputera pokładowego jednej z części misji Proba-3 – statku kosmicznym Coronagraph (CSC) – wystąpiła anomalia. Najprawdopodobniej problem został spowodowany przez dwa niemal jednoczesne zdarzenia, które doprowadziły do zablokowania tzw. „semafora” w oprogramowaniu, czyli prostego licznika kontrolującego, która część systemu może korzystać ze współdzielonego zasobu (takiego jak dane czy element sprzętowy), tak aby zadania nie kolidowały ze sobą – mówi dr Marek Stęślicki, heliofizyk z Zakładu Fizyki Słońca Centrum Badań Kosmicznych PAN we Wrocławiu. Dr Stęślicki jest jednym z głównych naukowców misji Proba-3. Jak wyjaśnia ekspert, w weekend 14–15 lutego CSC miał wykonać rutynową operację: tzw. desaturację koła reakcyjnego, służącego do koercji położenia w przestrzeni (obracania) statku kosmicznego. Gdy koła reakcyjne działają z maksymalną prędkość obrotową, oprogramowanie dodatkowo nakazuje użycie silników napędowych, aby pomóc podczas zwalniania kół reakcyjnych. Przed użyciem silniki muszą osiągnąć odpowiednią temperaturę. Podczas działania funkcji oprogramowania odpowiedzialnej za rozgrzewanie silników temperatura sprzętu przekroczyła dopuszczalny próg. Spowodowało to przerwanie funkcji dokładnie w momencie blokowania niektórych semaforów, co spowodowało nieprzewidzianą kombinację stanów semaforów. Jeden zablokowany semafor – Prawdopodobieństwo wystąpienia takiego zdarzenia jest bardzo niskie, dlatego ta luka w zabezpieczeniach oprogramowania nie została wykryta podczas testów. Zablokowany semafor uniemożliwił zmniejszania prędkości koła reakcyjnego, co spowodowało stopniową utratę prawidłowej orientacji statku kosmicznego. Co za tym idzie, panel słoneczny przestał być skierowany w stronę Słońca. W końcu utracono kontakt z CSC. Trwało to ponad miesiąc. Na całe szczęście panel słoneczny ustawił się tak, aby dostarczać odpowiedną ilość energii do systemów sondy i udało się ponownie nawiązać kontakt! W trakcie najbliższych spotkań konsorcjum naukowego misji poznamy dalsze procedury, które – mamy nadzieję – pozwolą uzyskać pełną sterowność i przywrócą możliwość obserwacji korony słonecznej – podsumowuje dr Stęślicki. Demonstracja technologii – Misja Proba-3 jest demonstracją technologii i technik umożliwiających tworzenie niezwykle precyzyjnych formacji satelitarnych. Patrząc na misję pod tym kątem, możemy mówić o pełnym sukcesie. Satelity Proba-3 ponad 50-krotnie ustawiły się w idealnej formacji, tworząc tym samym najdłuższy koronograf świata. Jest to bardzo ważny krok w kierunku przyszłych systemów wielosatelitarnych, działających z precyzją pojedynczego statku kosmicznego. Jednak poza demonstracją technologii misja ma też wymiar naukowy. Możliwość tworzenia sześciogodzinnych sztucznych zaćmień Słońca i badania jego korony daje heliofizykom niespotykane dotąd możliwości badawcze. Dlatego odzyskanie kontaktu ze statkiem Coronagraph jest tak świetną i wyczekiwaną informacją. Przed Proba-3 jeszcze wiele odkryć – komentuje dr hab. Piotr Orleański, dyrektor Centrum Badań Kosmicznych PAN. CBK PAN zaangażowane jest w misję zarówno inżynieryjnie, jak i naukowo. CBK PAN kierowało konsorcjum opracowującym tzw. Coronograph Control Box (CCB), czyli sterownik koronografu słonecznego, który zarządza głównym ładunkiem naukowym misji. W skład konsorcjum wchodziły firmy N7 Space, Creotech Instruments oraz Astri Polska. Drugim budowanym w CBK PAN urządzeniem misji jest Filter Wheel Assembly & Polarisers (FWA) – zestaw filtrów optycznych i polaryzatorów, które pozwalają wybierać, jakie światło obserwujemy i w jaki sposób je analizujemy. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Tak wyglądał krwawy księżyc. Miliardy ludzi obserwowały zaćmienie
Pojawiły się pierwsze zdjęcia całkowitego zaćmienia Księżyca, tzw. Krwawego Księżyca. Późną nocą 3 marca mogli obserwować je mieszkańcy Ameryki Północnej, Australii i Wschodniej Azji. To wyjątkowy spektakl, którego w Europie możemy zazdrościć.
Nawet 3 mld ludzi na całym świecie miało 3 marca 2026 roku okazję zobaczyć przynajmniej część zaćmienia Księżyca. Nie było widoczne w Polsce, ale świat obiegły fascynujące zdjęcia z tego wyjątkowego, „krwawego” wydarzenia. Zaćmienie 3 marca 2026 – krwawy księżyc widoczny na pięciu kontynentach Kulminacyjna faza zaćmienia trwała około godziny, ale całe spektakularne zjawisko trwało aż 5 godzin i 39 minut, więc wiele osób miało wystarczająco dużo czasu na obserwację. Pomogło to, że zjawisko można było podziwiać na wielu kontynentach: cieszyli się nim zarówno mieszkańcy Stanów Zjednoczonych, jak i Meksyku, Australii, Azji Wschodniej, Nowej Zelandii, Filipin, Indii czy Chin. Według wstępnych szacunków było to jedno z najliczniej obserwowanych zjawisk astronomicznych ostatnich lat. Dlaczego księżyc jest „krwawy”? Podczas całkowitego zaćmienia Księżyca jego tarcza przybiera czerwonawą barwę – stąd jego przydomek „krwawy”. Efekt ten spowodowany jest zjawiskiem „rozpraszania Rayleigha”. Krótsze fale światła słonecznego – niebieskie – są rozpraszane w ziemskiej atmosferze (a podczas zaćmienia Księżyca Ziemia znajduje się idealnie pomiędzy nim a Słońcem), natomiast te dłuższe – czerwone – docierają do Księżyca. Dlatego właśnie Księżyc staje się „krwawy”. To samo zjawisko odpowiada za czerwony kolor nieba podczas zachodu i wschodu Słońca. Warto pamiętać, że to jedynie efekt optyczny, a nie astronomiczny. Księżyc tak naprawdę nie zmienia swojej barwy. Gdzie najlepiej było widać krwawy Księżyc? Najlepsze warunki do obserwacji miały osoby mieszkające w strefach czasowych CST (w Chinach) i PST (na zachodnim wybrzeżu Ameryki), a mieszkańcy wschodniego wybrzeża Stanów Zjednoczonych mogli zaobserwować moment przybierania czerwonawej barwy tuż przed zachodem. Z kolei mieszkańcy Meksyku, Australii, Nowej Zelandii czy Filipin podziwiali pełnię zjawiska niemal przez całą noc. W Chinach krwawy księżyc zbiegł się z obchodami Festiwalu Lampionów, czyli święta kończącego obchody Chińskiego Nowego Roku, co nadało wydarzeniu szczególne znaczenie kulturowe. Intensywność koloru krwawego księżyca zależy od czystości atmosfery, wysokości Księżyca nad horyzontem oraz zanieczyszczeń powietrza. W regionach, gdzie powietrze jest wyjątkowo czyste, krwawy księżyc może być jaśniejszy, z kolei większa ilość pyłów i zanieczyszczeń nadaje mu ciemniejszy, wręcz brunatny odcień. Jak potwierdzają obserwacje, w 2026 roku mieszkańcy południowej Azji mogli oglądać bardziej intensywnie czerwony księżyc niż ci z Ameryki Północnej. Globalna społeczność obserwatorów Zaćmienie Księżyca 2026 roku pokazało, jak astronomia może łączyć ludzi na całym świecie. Szacuje się, że nawet 3 miliardy osób obserwowały zaćmienie – czy to bezpośrednio, czy za pośrednictwem transmisji internetowych i relacji w mediach społecznościowych. Wspólne obserwacje organizowano w planetariach, szkołach oraz parkach narodowych, a liczne konkursy fotograficzne i sesje Q&A z naukowcami popularyzowały wiedzę astronomiczną w szerokich kręgach społecznych. Kiedy kolejne zaćmienie Księżyca? Chociaż tym razem nie było nam dane obejrzeć zaćmienia na własne oczy, to na kolejne nie będziemy musieli długo czekać – raptem kilka lat. Najbliższe będziemy mogli obserwować z terytorium Polski już 31 grudnia 2028 roku. W Stanach Zjednoczonych kolejne całkowite zaćmienie Księżyca będzie widoczne dopiero w czerwcu 2029 roku. To całkiem niedługo, szczególnie w kontekście, że najbliższe całkowite zaćmienie Słońca w Polsce czeka nas dopiero w 2135 roku... Ale nic straconego, bo w 2026 roku zaćmienie Słońca będzie widoczne w Hiszpanii. Najlepsze miejsca do obserwacji są już jednak dawno zarezerwowane. Źródła: LiveScience, NASA, urania.edu.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przed nami najdłuższe zaćmienie Słońca w historii. Możemy go jednak nie zobaczyć
Okazuje się, że zbliżamy się historycznie najdłuższego całkowitego zaćmienia Słońca w historii. To wielkie wydarzenie, bo poprzedni rekord padł 27 czerwca 363 roku. Statystycznie jednak nikt z czytających ten tekst – i piszący – nie będzie miał szans go zobaczyć. Dlaczego?
Według obliczeń astronomów najdłuższe zaćmienie Słońca w historii wydarzy się 16 lipca 2186 roku. Ziemię spowije mrok rodem z filmów katastroficznych. Kiedy będzie historyczne zaćmienie Słońca? Rekordowe zaćmienie z 363 roku zostanie pobite po 1800 latach. Warto było czekać, bo ma potrwać aż 7 minut i 29 sekund. To niemal najdłuższy możliwy czas zaćmienia, bo teoretycznie może ono maksymalnie trwać 7 minut i 32 sekundy. Najlepszym punktem obserwacji do obserwacji historycznego zaćmienia – informujemy na wszelki wypadek, jeśli chcielibyście przekazać informacje swoim wnukom – będzie Ameryka Południowa, a dokładnie wąski pas w Kolumbii, Wenezueli i północnej Brazylii. Co to jest zaćmienie Słońca? W przeszłości zaćmienia przerażały – nagłe nastanie nocy budziło lęki i było odczytywane jako gniew bogów, zwiastun katastrof naturalnych czy chorób. Dzisiaj wiemy, że zaćmienia są wynikiem idealnego ustawienia Księżyca pomiędzy Ziemią a Słońcem. Naukowcy są w stanie przewidzieć je co do sekundy, jednak ciągle mają w sobie coś „magicznego”. Co ciekawe, zaćmienie Słońca zachodzi wyłącznie podczas nowiu – to faza, kiedy tarcza Księżyca jest niemal całkowicie niewidoczna. W ciągu roku na całej Ziemi występują co najmniej dwa zaćmienia, a na jednym obszarze występuje ono statystycznie raz na 370 lat. Nie zawsze, bo np. w Hrubieszowie wystąpiło ono zarówno 1842, jak i w 1851 roku. Rodzaje zaćmień Słońca Niezwykłym przypadkiem związanym z zaćmieniami Słońca jest to, że Księżyc jest 400 razy mniejszy od gwiazdy, ale znajduje się także… 400 razy bliżej Ziemi niż ona. To sprawia, że oba ciała niebieskie z powierzchni naszej planety zdają się być niemalże tej samej wielkości. To jednak iluzja. Nauka rozpoznaje kilka rodzajów zaćmień. Wyróżnia je stopień przesłonienia Słońca przez Księżyc. Z pewnością najbardziej spektakularne jest zaćmienie całkowite, podczas którego cała tarcza jest przesłonięta. Charakterystyczne, częściej spotykane jest zaćmienie obrączkowe, gdy widoczny jest jasny pierścień Słońca wokół Księżyca. Zaćmienie Słońca w Polsce W Polsce mamy ostatnio szczęście – 29 marca 2025 mogliśmy obserwować częściowe zaćmienie Słońca. Kolejna taka szansa 2 sierpnia 2027, więc nie musimy długo czekać. Jeśli będziemy jednak chcieli ujrzeć całkowite zaćmienie Słońca w naszym kraju, to musimy uzbroić się w cierpliwość – najbliższa taka szansa 7 października 2135 roku. Powody historycznie najdłuższego zaćmienia Słońca Czemu rekord przewidziano dokładnie na 2186 rok? Jest kilka przyczyn. To wynik wyjątkowej, chociaż bezwiednej współpracy Ziemi, Słońca i Księżyca. Przede wszystkim Ziemia znajdzie się blisko najdalszego punktu swojej orbity od Słońca (w aphelium), przez co życiodajna gwiazda będzie mieć nieco mniejszą tarczę. Jednocześnie Księżyc będzie w najbliższym punkcie swojej orbity od Ziemi (perygeum), przez co zajmie więcej miejsca na nieboskłonie. Dzięki temu łatwiej będzie mu zasłonić Słońce. To samo w sobie wystarczyłoby do wystąpienia całkowitego zaćmienia Słońca, ale dodatkowo cień będzie padał niemal idealnie prostopadle na powierzchnię Ziemi, co jeszcze wzmocni efekt i pozwoli zaćmieniu osiągnąć swoją niemal maksymalną długość. Niestety, większość z nas nie będzie miała okazji tego doświadczyć. Jeśli komuś bardzo zależy na całkowitym zaćmieniu, to najbliższe będzie można zaobserwować z terenów Portugalii, Hiszpanii i Grenlandii już 12 sierpnia 2026. Uwaga – zjeżdża się tam wtedy mnóstwo turystów. Nie będzie to jednak historycznie najdłuższe zaćmienie Słońca. Źródło: Szkoła Główna Mikołaja Kopernika, NASA, National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Już jutro zaćmienie Słońca widoczne z obszaru Polski! Jak je obserwować?
29 marca z obszaru Polski można będzie oglądać Słońce w kształcie nadgryzionego ciasteczka. Będzie to częściowe zaćmienie Słońca. W czasie obserwacji należy dbać o bezpieczeństwo.
Spis treści: Zacznie się przed południem Rodzaje zaćmień Słońca Raz na 200 lat Najbliższe, przypadające na sobotę 29 marca 2025 roku częściowe zaćmienie Słońca będzie widoczne w zachodniej, środkowej i północnej Europie, na Grenlandii, we wschodniej Kanadzie, na Morzu Arktycznym i północnym Atlantyku. Będzie je można obserwować również m.in. z Senegalu, Gambii, Sahary Zachodniej, Maroka, a także z zachodniej Algierii. Największe zaćmienie nastąpi nad północnym Labradorem, gdzie faza maksymalna osiągnie aż 93,61%. W przypadku obserwacji z obszaru Polski, najlepiej będzie udać się do Świnoujścia, gdzie w maksimum zaćmienia tarcza słoneczna będzie zasłonięta w 16,4%. – Można przyjąć, że im dalej na północny zachód, tym większa faza zaćmienia. Oznacza to, że większa część tarczy słonecznej będzie zakryta przez Księżyc – mówi Robert Szaj, popularyzator astronomii. Zacznie się przed południem Na terenie Polski częściowe zaćmienie Słońca w sobotę 29 marca rozpocznie się przed południem. Natomiast faza maksymalna, w zależności miejsca obserwacji w Polsce, będzie widoczna między godz. 12.20 a 12.30. Całe zjawisko na terenie Polski zakończy się po 13. – Marcowe obserwacje będą doskonałym treningiem przed kolejnym częściowym zaćmieniem, które będziemy mogli obserwować w sierpniu 2026 roku. To przyszłoroczne zaćmienie będzie miało miejsce tuż przed zachodem Słońca, który sam w sobie jest wyjątkowo zjawiskowy, a jeszcze piękniejszy, gdy dołączy do niego cieniutki sierp Słońca. Jeśli pogoda nam dopisze, będzie to wyjątkowe wydarzenie – mówi Robert Szaj. Mamy też dobrą informację dla tych, którzy w sierpniu 2026 roku będą w Hiszpanii. Tam można będzie obserwować całkowite zaćmienie Słońca. Rodzaje zaćmień Słońca Przypomnijmy, że zaćmienia Słońca jest zjawiskiem astronomicznym powstającym, gdy Księżyc znajdzie się pomiędzy Słońcem a Ziemią i tym samym przysłoni światło słoneczne. Księżyc jest mniejszy od Słońca o tyle samo, ile razy jest bliżej Ziemi. Sprawia to, że jego kątowe rozmiary na niebie są bardzo zbliżone do słonecznych. Częściowe zaćmienie Słońca ma miejsce, gdy Księżyc zakrywa jedynie część Słońca. W przypadku, gdy patrząc z Ziemi dostrzegamy jedynie jasna obrączkę Słońca, z czarnym kołem w środku mamy do czynienia z zaćmieniem obrączkowym. Występuje, gdy tarcza Księżyca nie jest w stanie zasłonić całej tarczy Słońca i ma miejsce, gdy cień, jaki rzuca Księżyc nie znajduje się na powierzchni Ziemi. Jeśli cień, jaki rzuca Księżyc, jedynie delikatnie dotyka powierzchni Ziemi, powoduje to, że obserwator będący w jego „środku” widzi całkowite zaćmienie, natomiast osoba, która jest dokładnie w tym samym momencie w miejscu oddalonym od pasa cienia obserwuje jedynie zaćmienie obrączkowe. Jest to tak zwane zaćmienie hybrydowe, nazywane również obrączkowo-całkowitym. Raz na 200 lat Zaćmienie Słońca jest zjawiskiem stosunkowo rzadkim, ze względu na konieczność specyficznego ułożenia ciał niebieskich względem siebie. W związku z tym jest to znakomity moment na popularyzację astronomii. – W przypadku prowadzenia obserwacji Słońca najważniejsze jest bezpieczeństwo – wyjaśnia Robert Szaj. – Nigdy i pod żadnym pozorem nie można patrzeć na Słońce bezpośrednio, tym bardziej przy użyciu lornetek, teleskopów, aparatów fotograficznych czy jakiegokolwiek innego sprzętu nie wyposażonego w specjalne filtry słoneczne. Tego typu filtry można kupić w sklepach ze sprzętem optycznym oraz w internecie. Przypominają srebrną folię, która pochłania lub odbija światło słoneczne – dodaje popularyzator. Chociaż w niedługim czasie czekają nas aż trzy częściowe zaćmienia Słońca – tegoroczne, przyszłoroczne i kolejne w 2027 roku, ogółem zjawiska te są stosunkowo rzadkie. Szczególnie całkowite zaćmienia Słońca. Ostatnie było widziane z terenu Polski w 1954 roku, a kolejne będzie dopiero w 2135 roku. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Majowie składali krwawe ofiary na cześć „umierającego” boga. Rytuał miał związek z zaćmieniem Słońca
Majowie wierzyli, że podczas zaćmienia Słońca umiera ich bóg. Aby go uratować, upuszczali sobie krew, którą następnie palili, aby uratować bóstwo.
W tym artykule: Strach przed ciemnością Obserwacje nieba według Majów Czym dla Majów było zaćmienie Słońca? Wszelka wiara ma swoje korzenie w strachu. Ludzie od najdawniejszych czasów obawiali się nie tylko samej śmierci i kresu życia, ale również żywota teraźniejszego i tego, co ich otacza. To między innymi ekstremalne zjawiska naturalne, które trudno było wówczas w logiczny sposób wyjaśnić. Ale ludzie bali się również czegoś bardziej prozaicznego, czegoś, co jest nieodłącznym elementem nocy – ciemności. Strach przed ciemnością Wyobraźmy sobie czasy, w których jedynym źródłem światła jest Słońce, a mrok oświetlać można było jedynie pochodnią lub ogniskiem. Nocą do życia budziły się stworzenia, które za dnia spały, a niektóre drapieżniki dopiero po zachodzie słońca wychodziły na żer. W ciemności widzimy lub wydaje nam się, że widzimy najstraszniejsze rzeczy, jakie tylko możemy sobie wyobrazić. „Ciągle się boję, że coś jest w pobliżu” – śpiewał Bruce Dickinson, wokalista Iron Maiden w piosence „Fear of the Dark”. Wiara w monstra, potwory i duchy była najprawdopodobniej konsekwencją strachu przed ciemnością. Ku pokrzepieniu duszy, społeczeństwa niemal każdej cywilizacji tworzyły bogów i religie, które były swoistą tarczą przed złem tego świata. Wiara pomagała w szukaniu odpowiedzi na trudne pytania i nadawała sens życiu. Bogowie często związani byli z porami roku i kalendarzem słonecznym. Tak było na przykład w wierzeniach Majów. Obserwacje nieba według Majów W trudnym do przewidzenia życiu jedna rzecz była niemal niezmienna. Słońce codziennie pojawiało się na niebie, żeby po kilku-kilkunastu godzinach zniknąć za horyzontem. Majowie przywiązywali bardzo dużą uwagę do obserwacji gwiazd. Lud ten wierzył, że widoczne ciała niebieskie były istotami boskimi, a ich ruchy były interpretowane jako podróże bogów między Ziemią, podziemnym światem a innymi niebiańskimi miejscami. Piramidy schodkowe, okrutne rytuały i krwawe wojny. Z czym jeszcze kojarzy nam się cywilizacja Majów? Cywilizacja Majów jest obecnie zaliczana do grona najbardziej rozwiniętych kultur prekolumbijskich. Ludy majańskie pozostawiły po sobie niezwykle bogatą spuściznę w postaci imponujących obi... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/cywilizacja-majow-osiagniecia-rytualy-i-budowle-majow-co-wiemy-o-tej-cywilizacji-fot-getty-images-7056056.jpg" width="938" height="625" alt="Cywilizacja Majów – osiągnięcia, rytuały i budowle Majów. Co wiemy o tej cywilizacji? (fot. Getty Images)" title="Cywilizacja Majów – osiągnięcia, rytuały i budowle Majów. Co wiemy o tej cywilizacji? (fot. Getty Images)" /> – Starożytni Majowie byli prawdopodobnie jednymi z najwspanialszych obserwatorów nieba. Prowadzili systematyczne obserwacje ruchu Słońca, planet i gwiazd. Na podstawie tych obserwacji stworzyli złożony system kalendarza, który regulował ich świat. Był jednym z najdokładniejszych kalendarzy czasów przednowożytnych – wyjaśnia Kimberly H. Breuer, badaczka cywilizacji Majów na University of Texas w Arlington. 8 kwietnia 2024 nad Pacyfikiem można było ok. 19 naszego czasu podziwiać jedyne w tym roku całkowite zaćmienie Słońca. Współcześnie jest to bardzo interesujące i spektakularne zjawisko, ale niemal każdy potrafi wyjaśnić, dlaczego do niego dochodzi. Tysiące lat temu, w czasach Majów nie byłoby to tak oczywiste i wywołałoby niemałe poruszenie. Czym dla Majów było zaćmienie Słońca? Majowie kojarzyli zachody słońca ze śmiercią i rozpadem. Każdego wieczoru bóg słońca Kinich Ahau odbywał niebezpieczną podróż przez Xibalbę, czyli majańskie zaświaty, aby narodzić się na nowo o wschodzie słońca. Według mitologii Majów, zaćmienie Słońca było niczym fatum. To omen, który zwiastował przyszły kataklizm. Kinich Ahau był uosobieniem dobrobytu i porządku. Jego brat Chak Ek – Gwiazda Poranna, czyli planeta Wenus – kojarzony był z wojną i niezgodą. Mieli wrogie relacje i walczyli o dominację. Majowie wierzyli zatem, że ich potyczkę można było oglądać w niebiosach. Podczas zaćmień Słońca w całości można zobaczyć planety, gwiazdy, a czasem nawet komety. Gdy Kinich Ahau (czyli Słońce) był ukryty za Księżycem, Majowie wierzyli, że ich bóg umiera. Aby przywrócić równowagę światu i skierować go na właściwy kurs, konieczne były rytuały. A te wymagały często brutalnych ofiar. W rytuałach brała udział elita Majów, a przede wszystkim król. Przebijali sobie ciała, a następnie upuszczali krew, którą palili ku czci boga słońca. Majowie uważali, że „krew królów” była najwyższą formą ofiary, która miała wzmocnić boga Kinich Ahau. Według mitologii, bogowie stwórcy również oddali swoją krew i zmieszali ją z kukurydzą (świętą rośliną Majów), aby stworzyć pierwszych ludzi. Po krótkim czasie Słońce zaczyna wyłaniać się zza Księżyca. To oznacza, że Kinich Ahau został uratowany, a ofiara miała sens. Majowie mogli zatem znowu cieszyć się dostatkiem i wierzyć, że pomogli swojemu bogu. Przynajmniej na kilkanaście miesięcy. Źródło: The Conversation. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Dzisiaj w Ameryce Północnej jest całkowite zaćmienie Słońca. Co przy okazji tego fenomenu chcą badać naukowcy?
Dzisiaj jest długo wyczekiwany dzień całkowitego zaćmienia Słońca. Niestety, nie zobaczymy go z Polski. Całkowite zaćmienie Słońca mogą bezpośrednio obserwować tylko mieszkańcy Ameryki Północnej. A konkretnie trzech krajów: Meksyku, Stanów Zjednoczonych i Kanady.
W tym artykule: Kto będzie obserwował całkowite zaćmienie Słońca? Jak bardzo ciemno zrobi się w czasie zaćmienia? Całkowite zaćmienie Słońca: okazja dla naukowców Kiedy całkowite zaćmienie będzie widoczne z Polski? Co to jest całkowite zaćmienie Słońca? To szczególny przypadek ustawienia względem siebie Słońca, Księżyca i Ziemi. Księżyc całkowicie zasłania sobą wówczas Słońce widziane z Ziemi. Nasza gwiazda staje się na chwilę czarną kulą z jasno świecącą krawędzią. Kto będzie obserwował całkowite zaćmienie Słońca? Całkowicie zasłoniętą tarczę Słońca pierwsi zobaczą mieszkańcy zachodniego wybrzeża Meksyku około godzinę przed południem czasu lokalnego. Następnie zjawisko będzie widoczne w kolejnych stanach USA – w sumie w trzynastu – w pasie mierzącym 185 km. Na koniec całkowite zaćmienie da się obserwować z Nowej Fundlandii, ok. 17:16 po południu czasu lokalnego. Jak długo Księżyc będzie idealnie zasłaniał sobą Słońce? W zależności od miejsca zjawisko potrwa od 2 do 4,5 minuty. Znacznie dłużej będzie widoczne częściowe zaćmienie – nawet trzy godziny. Częściowo zasłonięte Słońce da się śledzić z całej Ameryki Środkowej i Północnej poza Alaską i zachodnimi rejonami Kanady. Jak bardzo ciemno zrobi się w czasie zaćmienia? Jak podaje „New Scientist”, cień Księżyca będzie przesuwał się po powierzchni Ziemi z prędkością 2400 km/godz. W pasie, przez który przejdzie, znacznie spadnie temperatura. Stanie się to jednak odczuwalne przede wszystkim tam, gdzie będzie całkowite zaćmienie. Tam również zrobi się najciemniej. Nie należy spodziewać się co prawda ciemności nocnych. Jednak nagle na Ziemi zapanuje ponownie brzask – albo zmrok. Na krótką chwilę będzie tak, jak pół godziny przed wschodem albo pół godziny po zachodzie Słońca. Na niebie pojawią się najjaśniejsze gwiazdy i planety. Lot z widokiem na zaćmienie Słońca albo transmisja online. Gdzie oglądać to wyjątkowe zjawisko? Już 8 kwietnia miliony osób będą mogły zobaczyć zaćmienie Słońca. Linie lotnicze wychodzą naprzeciw tym, którzy boją się, że nie zobaczą spektaklu na niebie z powodu zachmurzenia. Pl... Całkowite zaćmienie Słońca: okazja dla naukowców Na całkowite zaćmienie Słońca czekają nie tylko fani rzadkiego fenomenu, ale również naukowcy. Jak powiedziała Pam Melroy, zastępczyni administratora NASA, zjawisko stanowi „nadzwyczajną naukową okazję”. Czym będą się dzisiaj zajmować badacze? Obserwacje korony słonecznej. Szczególne ustawienie względem siebie Ziemi, Księżyca i Słońca pozwala badać koronę naszej gwiazdy. Korona słoneczna to najbardziej zewnętrzna część jej atmosfery. Jej obserwację utrudnia jasna tarcza gwiazdy. W czasie całkowitego zaćmienia Księżyc działa jak naturalny koronograf: przyrząd astronomiczny zasłaniający światło Słońca. Korona to miejsce, gdzie pojawiają się rozbłyski słoneczne: nagłe wyrzuty energii w przestrzeń kosmiczną. Ta część atmosfery ma również pewną paradoksalną cechę – im dalej od Słońca, tym bardziej jej temperatura rośnie. Dlaczego? Nie wiadomo. Obserwacje korony w czasie całkowitego zaćmienia, i to w okresie, kiedy Słońce zbliża się do maksimum swojego jedenastoletniego cyklu, mogą dostarczyć wiele ciekawych danych. By je przeprowadzić, NASA wysyła dwa odrzutowce WB-57, by uchwyciły zaćmienie za pomocą instrumentów badawczych na pokładzie. Atmosfera Ziemi. Podczas zaćmienia naukowcy chcą również przyjrzeć się bliżej zmianom zachodzącym w górnej części ziemskiej atmosfery, zwanej jonosferą. To, co się w niej dzieje, wpływa na fale radiowe wykorzystywane w komunikacji oraz na GPS. Jonosfera, stykając się z przestrzeni kosmiczną, jest najbardziej narażona na działanie Słońca. W czasie zaćmienia NASA chce przeprowadzić w niej eksperymenty z użyciem trzech rakiet meteorologicznych. Zostaną wystrzelone z Virginii w czasie zaćmienia oraz 45 minut przed nim i 45 min po nim. Dotrą na wysokość 420 km. Zachowanie zwierząt. Na całkowite zaćmienie Słońca reagują nie tylko ludzie, ale i zwierzęta. W czasie poprzednich zaćmień obserwowano ich niekiedy bardzo dziwne albo nietypowe zachowania. W ogrodach zoologicznych żyrafy rzucały się do galopu, koguty piały, gibony zaczynały wydawać chóralne okrzyki. Część z tego jest jasna: zwierzęta myślą, że zapadł zmierzch i szykują się do snu. Jednak zoolodzy zauważyli również wiele zachowań powodowanych niepokojem – dzisiaj ponownie będą mogli im się bliżej przyjrzeć. To oczywiście nie wszystko. Naukowcy chcą też obserwować zachowania ludzi przyglądających się zaćmieniu – ich zachwyt czy fascynację. Ponadto planowanych jest wiele projektów nauki obywatelskiej, obejmujących np. rejestrowanie zmian temperatury. Kiedy całkowite zaćmienie będzie widoczne z Polski? Kiedy będziemy mieli szansę uczestniczyć w podobnym astronomicznym święcie bez konieczności odbywania transatlantyckiego lotu? Po raz ostatni całkowite zaćmienie Słońca widać było w Suwałkach w czerwcu 1954 r. Ile jeszcze musimy czekać na następne? Niestety, bardzo długo. Całkowite zaćmienie Słońca będzie widoczne w Polsce dopiero 7 października 2135 roku. Zobaczą je przyszli mieszkańcy Wrocławia, Katowic i Krakowa. Za to już za trzy lata zobaczymy, podobnie jak wszyscy Europejczycy, zaćmienie częściowe. Będzie miało miejsce 2 sierpnia 2027 r. Źródła: New Scientist, phys.org, NASA. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Już dziś zaćmienie Słońca 2022. Jaka będzie pogoda? Następne takie zjawisko dopiero za 4 lata!
We wtorek 25 października Księżyc znajdzie się pomiędzy Ziemią a Słońcem, dzięki czemu będziemy mieli szansę zobaczyć częściowe zaćmienie Słońca 2022. Kolejne czeka nas dopiero za cztery lata. Pogoda powinna sprzyjać obserwacjom.
W tym artykule: Zaćmienie Słońca 2022 Częściowe i całkowite zaćmienie Słońca Zaćmienie Słońca 2022 – jak oglądać? Sonda Solar Orbiter znów zbliżyła się do Słońca Do częściowego zaćmienia Słońca, widzialnego z terenu Polski, dojdzie 25 października w godzinach południowych. Początek, czyli chwila, gdy Księżyc zetknie się z tarczą Słońca, nastąpi o około godz. 11:10. Maksimum zaćmienia przypadnie na godz. 12:17, a cały kosmiczny spektakl zakończy się o godz. 13:24. W trakcie maksimum tarcza słoneczna będzie zakryta w 34 procentach. Poniżej informacje o wydarzeniu i zasadach bezpieczeństwa w czasie obserwacji. Zaćmienie Słońca 2022 – 34% to zarówno dużo, jak i mało. Mało, bo nie zauważymy jakiegoś bardzo wyraźnego spadku jasności w ciągu dnia. Dużo, bo będziemy mogli się cieszyć obserwacjami przez ponad dwie godziny. Tyle Księżyc będzie przemieszczał się na tle tarczy Słońca – wyjaśnia dr Tomasz Mrozek, astronom z Zakładu Fizyki Słońca Centrum Badań Kosmicznych PAN. – Następne częściowe zaćmienie widoczne z terenu Polski będzie miało miejsce 12 sierpnia 2026 r. Na całkowite zaćmienie widoczne z terytorium Polski trzeba poczekać trochę dłużej. Dojdzie do niego dopiero 7 października 2135 r., a pas całkowitego zaćmienia pokryje jedynie południowe części naszego kraju – dodaje naukowiec. Potężna burza słoneczna może dosłownie unicestwić internet To niestety nie spekulacja, a przedmiot obaw naukowców, którzy właśnie opublikowali pracę badawczą na ten temat. Jak zauważa, podczas częściowego zaćmienia nie dojdzie do spektakularnego spadku jasności Słońca. Będzie to raczej przypominało chwilę, gdy tarczę słoneczną przesłania chmura, niż gwałtowne zapadnięcie nocy. To ostatnie zjawisko jest możliwe tylko przy całkowitych zaćmieniach Słońca, a te nie zdarzają się często. Przy obserwacjach astronomicznych kluczowe znaczenie ma pogoda. W przypadku zaćmienia Słońca lekkie zachmurzenie może nawet być ułatwieniem, o ile tarcza słoneczna wciąż jest widoczna. Jakie są prognozy pogody na 25 października? Polska wschodnia ma być pokryta chmurami i zapowiadane są tam opady deszczu. Dotyczy to zwłaszcza okolic Gdańska, Olsztyna, Białegostoku i Lublina. Trochę lepsze warunki – przelotne opady i zachmurzenie z przejaśnieniami – mają mieć rejony centralne (Łódź, Warszawa), a także okolice Kielc i Rzeszowa. Zachmurzenie z przejaśnieniami to z kolei prognoza dla Polski zachodniej. Częściowe i całkowite zaćmienie Słońca – Aby doszło do całkowitego zaćmienia Słońca, Księżyc musi się znaleźć dokładnie między Ziemią a Słońcem – tłumaczy dr Mrozek. – Należy pamiętać, że średnice tarcz Księżyca i Słońca widocznych na naszym niebie są prawie identyczne. Oznacza to, że wystarczy się nieco przemieścić po powierzchni Ziemi i już nie zobaczymy całkowitego zaćmienia, a tylko częściowe. – Pas całkowitego zaćmienia jest bardzo wąski. Jego szerokość zależy od aktualnej odległości Ziemia-Słońce. Na przykład pas całkowitego zaćmienia z 17 kwietnia 1912 r. był szeroki ledwie na kilometr. A faza całkowitego zaćmienia trwała dwie sekundy – wyjaśnia naukowiec. I dodaje, że na szczęście zwykle pas ma szerokość kilkudziesięciu, a nawet paruset kilometrów. W kontekście powierzchni Ziemi pas o szerokości kilkuset kilometrów, nawet jeśli jest długi na kilka tysięcy km, to wciąż bardzo ograniczony obszar. W danym miejscu kuli ziemskiej całkowite zaćmienia zdarzają się bardzo rzadko. – Trochę lepiej jest z pasem częściowego zaćmienia, bo jest on wyraźnie szerszy. Mimo to częściowe zaćmienie Słońca w konkretnym miejscu na Ziemi, powiedzmy kraju o powierzchni Polski, daje się zobaczyć co kilka lat – mówi astronom. Zaćmienie Słońca 2022 – jak oglądać? Chociaż zaćmienia Słońca to rzadkie zdarzenie, nie jest to intensywny czas dla profesjonalnych astronomów. Co innego amatorzy. Wiele rodzimych instytucji, w tym Centrum Nauki Kopernik w Warszawie, Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego czy Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego, przygotowują specjalne wydarzenia dla amatorów heliofizyki i astronomii. Natomiast ci, którzy zdecydują się oglądać częściowe zaćmienie bez profesjonalnego wsparcia, powinni założyć na swoje teleskopy specjalne filtry słoneczne np. z mylaru. Można je kupić w sklepach optycznych. Bezpośrednie patrzenie w Słońce, nawet przez przydymione szkło czy starą dyskietkę, grozi utratą wzroku. – Najłatwiejszą metodą jest rzutowanie obrazu Słońca na jakąś białą powierzchnię. Można do tego celu użyć jakiejś małej lunety, albo lornetki i zwykłej kartki papieru. Szczegółowe instrukcje można znaleźć w internecie, choćby na stronie Uniwersytetu Wrocławskiego – dodaje dr Tomasz Mrozek. Sonda Solar Orbiter znów zbliżyła się do Słońca A skoro już o Słońcu mowa, to warto dodać, że 12 października sonda Solar Orbiter Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) weszła w swoje peryhelium. Czyli zbliżyła się maksymalnie do Słońca. Dane z tego zbliżenia wciąż spływają i pewnie poznamy szczegóły właśnie w okolicy 25 października, czyli w dniu częściowego zaćmienia. Zanim to jednak nastąpi, możemy obejrzeć fantastyczny film, jaki ESA przygotowała ze zdjęć z 20 dni obserwacji gwiazdy przez Solar Orbitera. Obserwacje te były dokonywane między 20 września a poniedziałkiem 10 października. View oEmbed on the source website Zdjęcia zostały wykonane przez jeden z teleskopów instrumentu Extreme Ultraviolet Imager (EUI), który pozwala fotografować całe Słońce w trybie niskiej rozdzielczości przestrzennej. Obrazy są rejestrowane co 2 minuty, co pozwala na stworzenie animacji zbliżania się do Słońca. Film pokazuje obracające się Słońce oraz mieniącą się koronę słoneczną, która osiąga temperaturę do miliona stopni Celsjusza. Źródło: ESA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Zapomnij o spadających gwiazdach. Te potrafią nawet „mrugać”
Według astronomów gwiazda VVV-WIT-08 najprawdopodobniej należy do nowej grupy podwójnych układów „mrugających”. To nie pierwszy taki przypadek znany nauce.
W tym artykule: Zaćmienie gwiazdy. Jak to wygląda? „Mrugające gwiazdy” w kosmosie Dzięki stale rozwijającej się technologii o kosmosie wiemy coraz więcej. Odkrycie nowej planety nie wywołuje już takiego szumu w mediach jak jeszcze kilkanaście lat temu. Ba, naukowcy z NASA odkrywają ich każdego roku tak wiele, że badają wyłącznie te, które wydają im się najciekawsze. Oczywiście inne ciała niebieskie również pozostają w kręgu ich zainteresowań. Chociażby gwiazdy. Niektóre z nich, jak się okazuje, potrafią „mrugać”. Zaćmienie gwiazdy. Jak to wygląda? VVV-WIT-08 to olbrzymia gwiazda oddalona od Ziemi o ponad 25 tys. lat świetlnych. Znajduje się w gwiazdozbiorze Strzelca. Według astronomów najprawdopodobniej należy do nowej grupy podwójnych układów „mrugających”, w których gwiazda stokrotnie większa od Słońca raz na kilka dekad jest zaćmiona przez swojego niezbadanego jeszcze towarzysza orbitalnego. Może być on inną gwiazdą lub planetą. – „Zaobserwowaliśmy, jak ciemny, duży i wydłużony obiekt przechodzi między nami a odległą gwiazdą i możemy jedynie spekulować, jakie jest jego pochodzenie” – mówi dr Sergey Koposov, astronom z Uniwersytetu w Edynburgu. – „Czasami znajdujemy gwiazdy zmienne, które nie pasują do żadnej ustalonej kategorii” – dodaje profesor Philip Lucas, współautor badań. Gwiazda VVV-WIT-08 znajduje się w wyjątkowo gęstym regionie Drogi Mlecznej, dlatego też dr Koposov i jego współpracownicy rozważali, czy możliwy jest scenariusz, w którym nieznany obiekt mógł po prostu dryfować i przypadkowo przesłonić VVV-WIT-08. Symulacje wykluczyły jednak takie rozwiązanie. Nie powinniśmy szukać kontaktu z obcymi? Mogą być „ekstremalnie niebezpieczni” Czy kosmici istnieją i, czy jeśli tak, to czy mają pokojowe zamiary względem Ziemi? Amerykański dziennikarz popularnonaukowy przekonuje, że nie powinniśmy tego sprawdzać. „Mrugające gwiazdy” w kosmosie Podobne układy gwiezdne są znane astronom od lat. Gigantyczna gwiazda Epislon Aurigae co 27 lat jest częściowo zasłaniania przez ogromny dysk z pyłu. Wówczas ciemnieje około 50 proc. jej powierzchni. Inny przykład to TYC 2505-672-1, rekordzista pod względem długości okresu orbitalnego, który trwa aż 69 lat. – „Z pewnością można znaleźć ich więcej, ale prawdziwym wyzwaniem jest teraz ustalenie, czym są ukryci towarzysze. […] Dzięki temu będziemy mogli dowiedzieć się czegoś nowego o tym, jak ewoluują tego rodzaju systemy” – podsumowuje dr Leigh Smith z Instytutu Astronomii na Uniwersytecie Cambridge.
Zobacz to, co widziało tylko 164 pasażerów lotu #870. Zaćmienie słońca ponad chmurami
Ten krótki film pozwala zobaczyć, jak niesamowitym zjawiskiem jest zaćmienie słońca. Z takiej perspektywy obejrzeli go pasażerowie samolotu lecącego z Anchorage do Honolulu.
W marcu 2016 roku miało miejsce rzadkie zjawisko astronomiczne: Księżyc całkowicie przyćmił Słońce. Nagraniem z tego widowiska pochwaliły się linie lotnicze Alaska Airlines. To nie przypadek. Mniej więcej rok wcześniej astronom Joe Rao zwrócił uwagę przedstawicielom przewoźnika, że jedno z ich połączeń idealnie zbiegnie się z zaćmieniem. Rao pracuje w Planetarium Hayden w American Museum of Natural History. W 2015 wyliczył tak zwaną “ścieżkę totalną”, czyli drogę na kuli ziemskiej najbardziej skupionego cienia Księżyca przesłaniającego Słońce. Standardowo wyznaczony czas lotnicznego połączenia byłby 25 minut za wcześnie. Co zrobił astronom? Zadzwonił do Alaska Airlines i poinformował ich, jaki widok mogą przegapić. Ku własnemu zaskoczeniu Rao szybko przekonał dział obsługi klienta, by przekazali sprawę dalej i ostatecznie lot przesunięto. A na pokładzie znalazł się także sam Rao, który wraz ze 163 pozostałymi pasażerami mógł podziwiać zaćmienie słońca z jedynej w swoim rodzaju perspektywy. View oEmbed on the source website Źródło: Alaska Airlines
Wilczy Księżyc na niebie. Pełnia i półcieniowe zaćmienie w jednym
10 stycznia na polskim niebie będzie można podziwiać półcieniowe zaćmienie Księżyca. Wcale nie trzeba zarywać nocy, bo „podniebny spektakl” rozpocznie się po godz. 18, a zakończy po kilkanaście minut po 22.
W piątek na niebie zajaśnieje Wilczy Księżyc – taką nazwę nosi pierwsza w roku pełnia księżyca, określana także Pełnią Wilczego Księżyca, Pełnią Lodowego Księżyca lub Pełnią Starego Księżyca. Określenie „wilczy” wzięło się z od wycia głodnych wilków, które właśnie w styczniu w poszukiwaniu jedzenia miały podchodzić najbliżej domostw ludzi. Tym razem wilcza pełnia będzie połączona z półcieniowym zaćmieniem Księżyca. Jak podaje Karol Wójcicki na profilu Z głową w gwiazdach, początek fazy półcieniowej wypada o godzinie 18.07. O 20.10 zaćmienie osiągnie maksymalny poziom, a o godz. 22.12 faza półcieniowa się zakończy. W maksymalnym punkcie w półcieniu znajdzie się nawet 90 proc. tarczy srebrnego globu. Całe widowisko potrwa więc nieco ponad 4 godziny, ale warto poświęcić ten czas na obserwację nieba, bo w 2020 roku nad Polską będziemy mogli podziwiać jeszcze tylko jedno takie zaćmienie – 5 czerwca. Latem warunki do obserwacji nie będą jednak tak dobre. Półcieniowe zaćmienie księżyca można będzie zaobserwować gołym okiem. Oczywiście pod warunkiem, że nieba nie zakryją chmury. Półcieniowe zaćmienie księżyca Do zaćmienia Księżyca dochodzi wtedy, gdy Słońce, Ziemia i Księżyc znajdują się w jednej linii. Ziemia między Słońcem a Księżycem sprawia, że mniej promieni słonecznych odbija się od powierzchni naszego naturalnego satelity. „Cień ziemi nie jest jednak jednorodny, z uwagi na rozmiar Słońca wyróżniamy w nim strefę głównego cienia i tak zwanego półcienia. W czasie piątkowego zaćmienia Księżyc w aż 90% swojej średnicy zanurkuje w strefę półcienia. (…) Im bardziej Księżyc zanurza się w półcieniu, tym mniej promieni słonecznych do niego dociera – dlatego Księżyc stanie się wyraźnie ciemniejszy w pobliżu swojego południowego bieguna. Północy biegun znajdzie się poza granicą półcienia i będzie "świecił" normalnie” – czytamy na profilu Z głową w gwiazdach. Katarzyna Grzelak
Widzieliście krwawy superksiężyc? Za nami niezwykłe zaćmienie ziemskiego satelity [ZDJĘCIA]
Pierwsze wyjątkowe widowisko astronomiczne 2019 roku za nami. Krwawy superksiężyc wilka można było oglądać 21 stycznia między 5:41 a 6:43. Mamy zdjęcia.
Ogromny krwistoczerwony Księżyc pojawił się na niebie 21 stycznia 2019 (w Polsce wszystko rozegrało się między godz. 5.41 a 6.43). Zjawisko znane jako „super blood wolf moon” (Superkrwawy księżyc wilka*) rozpoczęło się, gdy znajdujący się w pełni Księżyc znalazł się w cieniu Ziemi. Zaćmienie było widoczne z połowy naszej planety (szczególnie w Ameryce Północnej i Południowej, Europie i Afryce). Całkowite zaćmienie + superksiężyc Na czym polegała wyjątkowość tego widowiska? Otóż było to całkowite zaćmienie Księżyca w takim ustawieniu względem Ziemi, że wydawał się on większy niż zazwyczaj. To tzw. „superksiężyc” - moment, w którym Księżyc znajduje się najbliżej ziemi (perygeum) i sprawia wrażenie większego nawet o 14% (dane NASA). Minionej nocy księżyc znalazł się po przeciwnej stronie Ziemi niż Słońce (Słońce, Księżyc i Ziemia w linii prostej), w związku z czym oświetlona Słońcem Ziemia rzuciła na swojego satelitę cień. W efekcie Księżyc przyciemnił się, ale nie zniknął, ponieważ oświetliły go resztki słonecznego światła, które przebiły się przez ziemską atmosferę. Krwawy, rdzawy Jak to się stało, że srebrny glob zamienił się na ponad godzinę w krwawą kulę? Tę dramatyczną poświatę zapewniło światło słoneczne, które przebiło się przez ziemską atmosferę (światło niebieskie uległo rozproszeniu). W zależności od warunków pogodowych Księżyc przybierał różne odcienie - od rdzawego przez ceglasty po krwistoczerwony. To kosmiczny prezent dla miłośników astronomii i fotografów. " /] Ostatnie całkowite zaćmienie księżyca mogliśmy oglądać w Polsce 27 lipca 2018 roku i było to najdłuższe zaćmienie od 100 lat. * Wilk w nazwie tego zaćmienia to nic innego jak zwyczajowe określenie pierwszej styczniowej pełni.
Księżyc zniknie prawie na dwie godziny, a Mars ukaże się w pełnej okazałości! Wyjątkowe zjawiska na nocnym niebie
27 lipca 2018 roku to spektakularna data w kalendarzu astronomicznym. Na nocnym niebie będziemy oglądać całkowite zaćmienie Księżyca i Wielką opozycję Marsa.
To, co wydarzy się na wieczornym niebie 27 lipca 2018, nie miało jeszcze precedensu w tym stuleciu. Mowa o trzech wyjątkowych zjawiskach astronomicznych: o całkowitym zaćmieniu Księżyca, Superopozycja Marsa i o tym, co w konsekwencji prowadzi do powyższych, czyli takim ustawieniu Słońca, Ziemi, Księżyca i Marsa, że cały kwartet znajdzie się w jednej linii (tzw. koniunkcji). Będący w pełni Księżyc zniknie tego dnia na prawie dwie godziny (to najdłuższe zaćmienie w tym stuleciu!). Nasza planeta, znajdująca się w tym czasie między Słońcem a Księżycem, rzuci cień na satelitę, zasłaniając jego tarczę. Zjawisko będzie widoczne w całej Polsce. Zacznie się ok. 20:30, ok. godz. 21:30 rozpocznie się faza całkowita, a apogeum osiągnie ok. 22:20. Najlepsze widoki czekają mieszkańców południowo-wschodnich rubieży kraju. Jakiego spektaklu powinniśmy się spodziewać? Czy Księżyc po prostu zniknie z nieba? - To nie tak. Warto spojrzeć w niebo, bo to bardzo zaskakujące. Księżyc znajdzie się dokładnie w cieniu Ziemi, ale Ziemia ma atmosferę, przez którą przechodzi światło słoneczne. Każdy zna czerwone światło, które pojawia się podczas zachodu słońca i właśnie to światło przejdzie za Ziemię aż do Księżyca i oświetli jego tarczę. W trakcie całkowitego zaćmienia Księżyc zrobi się czerwony. To naprawdę inspirujący widok! - tłumaczy Michał Gochna z Centrum Nauki Kopernik. Kolejnego takiego widowiska możemy się spodziewać za 105 lat. To nie wszystko. Tego samego dnia czeka nas jeszcze Wielka opozycja Marsa. Nie dość że nasz planetarny sąsiad znajdzie się najbliżej Ziemi po przeciwnej stronie niż Słońce (będzie przez nie oświetlany!), to jeszcze będzie w peryhelium, czyli w miejscu największego zbliżenia ze Słońcem. To stwarza wyjątkowo korzystne warunki do obserwacji tej planety. W efekcie zaprezentuje się nam najwyraźniej, najjaśniej, będzie wydawał się większy i pokaże całą swoją tarczę. To wyjątkowa okazja, by przyjrzeć się Czerwonej Planecie. Będzie można obserwować ją lornetką, a nawet gołym okiem, a niewielki teleskop pozwoli dostrzec sporo jej szczegółów. - Niewiele się o tym mówi, ale tak jak Księżyc planety przechodzą przez fazy: kiedy Księżyc jest w pełni, świeci najjaśniej. Podobnie może mieć planeta, ale nie każda - to zależy od tego czy jest bliżej Słońca niż Ziemia czy dalej. Merkury czy Wenus nigdy nie będą obserwowalne z Ziemi w pełni. Mars natomiast przechodzi przez fazy - nie zawsze jest cały i oświetlony. Kiedy jest w opozycji - można niejako powiedzieć, że jest w pełni - tłumaczy ekspert Centrum Nauki Kopernik. Oba zdarzenia - całkowite zaćmienie Księżyca i Wielka opozycja Marska są niejako konsekwencją koniunkcji, czyli ustawienia Słońca, Ziemi, Księżyca i Marsa w jednej linii. To niezwykle rzadkie zjawiska astronomiczne, które będą miały miejsce jednocześnie! 27 lipca 2018 to spektakularna data w kalendarzu astronomicznym. - Gdyby ktoś miał poświecić jedną noc na to, żeby spojrzeć w niebo, to powinien to zrobić właśnie w piątek. Nie przyjmuję takich tłumaczeń że nie miałem czasu, zerknąć w niebo, bo będą dwie godziny na to, by popatrzeć na zaćmiony Księżyc - dodaje Gochna. Na wspólne oglądanie zaćmienia Księżyca zapraszamy do Centrum Nauki Kopernik w Warszawie. Jest tylko jedno "ale". Po tygodniu upałów czekają nas burze, istnieje więc ryzyko, że całe widowisko rozegra się za chmurami. Oby nie!
Wybraź sobie, że na niebie nie ma słońca przez ponad 3 lata! Tam jest to możliwe
Co 69 lat „słońce” znika nam w bardzo głębokim zaćmieniu na trzy i pół roku. Taka jest rzeczywistość jednego z układów podwójnych gwiazd, który znajduje się 10 tysięcy lat świetlnych od nas – informują badacze z amerykańskiego Vanderbilt University w Nashville.
System znany jest pod nazwą katalogową TYC 2505-672-1 i właśnie odkryto jego właściwości, które ustanawiają nowe rekordy w dwóch kategoriach: najdłużej trwające zaćmienie gwiazdowe oraz najdłuższy okres pomiędzy zaćmieniami w układzie podwójnym. Poprzednią rekordzistką była epsilon Aurigae, olbrzymia gwiazda zaćmiewana co 27 lat przez swoją towarzyszkę na czas od 640 do 630 dni. Obserwacje zostały wykonane przez grupę naukowców z kilku amerykańskich uniwersytetów (Vanderbilt, Harvard, Lehigh, Ohio State, Pennsylvania State), a także badaczy i miłośników astronomii działających w ramach sieci Las Cumbres Observatory Global Telescope Network i w American Association of Variable Star Observers (AAVSO), głównej organizacji zbierającej wyniki obserwacji fotometrycznych wykonanych przez astronomów amatorów. Wyniki opublikowano w czasopiśmie naukowym „Astronomical Journal”. Informacje wykonane przez miłośników astronomii były kluczowe dla badań. Organizacja AAVSO zebrała kilkaset obserwacji gwiazdy TYC 2505-672-1 podczas najnowszego zaćmienia. Skorzystano także z danych przeglądu nieba Digital Access to a Sky Century @ Harvard (DASCH), który zawiera historyczne dane z płyt fotograficznych od 1890 do 1989 roku. W ostatnich latach wiele uniwersytetów i obserwatoriów astronomicznych digitalizuje swoje archiwa płyt fotograficznych, co ułatwia dostęp do zebranych na nich danych. Łącznie naukowcy mieli około 9000 zdjęć systemu z ostatnich ośmiu lat (czyli m.in. w trakcie zaćmienia) oraz 1432 zdjęcia z archiwum harvardzkiego, plus kilkaset kolejnych punktów pomiarowych od AAVSO. Analizy pokazały, że badacze mają do czynienia z system podobnym do epsilon Aurigae, aczkolwiek z kilkoma różnicami. Wydaje się, że TYC 2505-672-1 składa się z dwóch czerwonych olbrzymów, z których jeden został odarty z materii do względnie niewielkiego jądra i jest otoczony przez olbrzymi dysk materii, który wywołuje zaćmienia. Źródło: PAP
Zaćmienie Księżyca. Czym jest krwawy superksiężyc?
W nocy z 27 na 28 września czeka nas wyjątkowe zaćmienie Księżyca. Mówi się o nim jako o krwawym superksiężycu – nazwa tyleż sensacyjna, co całkiem precyzyjna.
Superksiężyc oznacza, że nasz satelita jest tego dnia wyjątkowo blisko Ziemi - jego odległość to około 357 tys. kilometrów. Dzięki temu będzie nieco większy i jaśniejszy, niż zwykle. Różnica nie jest ogromna (około 10 proc. względem największego oddalenia), ale dobre i to. Natomiast „krwawy” bierze się z koloru, na jaki zabarwi się tarcza Księżyca podczas zaćmienia. Ta barwa jest efektem oświetlenia powierzchni satelity przez światło słoneczne przefiltrowane przez ziemską atmosferę. Zatrzymuje ona światło niebieskie i przepuszcza czerwone - to właśnie ono będzie przez 72 minuty jedynym, jakie oświetli Księżyc. Fot. Antonio Cerezo, Pablo Alexandre, Jesús Merchán. David Marsán CC BY:SA 3.0 Podczas zaćmienia Księżyc, Ziemia i Słońce ustawiają się dokładnie w jednej linii i cień naszej planety zasłania ziemskiego satelitę. Zdarza się to tylko podczas pełni i - co ciekawe - jest zjawiskiem rzadszym niż zaćmienie Słońca. Jednak zacieniony Księżyc widać z dużej części Ziemi przez kilkadziesiąt minut, podczas gdy zaćmienie Słońca można zobaczyć tylko w wąskim pasie i przez krótki czas. (Czytaj też: Zalejemy księżyce listami) By zobaczyć zaćmienie trzeba będzie niestety wstać nad ranem. Faza, którą można zobaczyć wyraźnie zaczyna się o 4.11 w poniedziałek. To zaćmienie całkowite, początek pełnego wejścia w cień Ziemi. Maksymalna faza tego zjawiska będzie miała miejsce o 4.47, a zakończy się ono o 5.23. Księżyc będzie widoczny na zachodzie, stopniowo będzie się obniżał ku horyzontowi. Końcowe fazy będą już trudne do obserwacji, bo tarcza będzie ledwie 10 stopni nad horyzontem. Dlatego najlepiej znaleźć sobie miejsce, z którego dobrze widać zachodni horyzont. Zaćmienie Księżyca to zjawisko, które nie wymaga do obserwacji żadnych przyrządów czy umiejętności. Ciepło się ubieramy i patrzymy. Ewentualnie możemy skorzystać z lornetki, choć i bez niej wszystko dobrze widać. (Czytaj też: Woda na księżycu Saturna) Mimo pory utrudniającej obserwację warto zerwać się tak wcześnie. To pierwsze takie zaćmienie od 2011 roku, a warunki do obserwacji nie były tak korzystne od ośmiu lat. Następna okazja dopiero w 2018 roku! Oby tylko dopisała pogoda... Piotr Stanisławski, CrazyNauka.pl