Satelita Proba-3 zadzwonił do domu! ESA przywróciła kontakt ze statkiem przełomowej misji tworzącej sztuczne zaćmienia Słońca
Europejska Agencja Kosmiczna ogłosiła w czwartek 19 marca, że ponownie nawiązała łączność ze statkiem kosmicznym będącym częścią misji Proba-3, po utracie kontaktu miesiąc temu. To znakomita informacja. Pozostaje jednak pytanie, czy uda się przywrócić statkom pełną operacyjność?
Wystrzelona w grudniu 2024 roku misja ESA Proba-3 wykorzystuje dwa statki kosmiczne lecące w ultraprecyzyjnej formacji, aby symulować zaćmienie Słońca ponad 60 tys. kilometrów nad Ziemią. Jeden z satelitów, wyposażony w osłonę o średnicy 1,4 metra, która odgrywa rolę Księżyca – blokuje światło słoneczne – podczas gdy drugi obserwuje koronę z obszaru cienia. Takie sztuczne zaćmienie trwa przez sześć godzin i możliwe jest raz na około 19 godzin, bo tyle trwa pełna obieg po wyznaczonej orbicie. Pierwsze zdjęcia z tego typu sztucznych zaćmień Słońca opublikowano w czerwcu 2025 r. roku. Były dowodem, że udało się uzyskać precyzyjny lot w formacji, który w przyszłości może być podstawą procesów tankowania satelitów na orbicie, orbitalnych elektrowni solarnych, a nawet stoczni orbitalnych. Z drugiej strony, utworzony przez dwa statki koronograf pokazał swoją ogromną wartość naukową. Walentynkowa anomalia Jednak 14 lutego 2026 r. doszło do anomalii na jednym z dwóch satelitów tego kosmicznego tandemu. – W oprogramowaniu komputera pokładowego jednej z części misji Proba-3 – statku kosmicznym Coronagraph (CSC) – wystąpiła anomalia. Najprawdopodobniej problem został spowodowany przez dwa niemal jednoczesne zdarzenia, które doprowadziły do zablokowania tzw. „semafora” w oprogramowaniu, czyli prostego licznika kontrolującego, która część systemu może korzystać ze współdzielonego zasobu (takiego jak dane czy element sprzętowy), tak aby zadania nie kolidowały ze sobą – mówi dr Marek Stęślicki, heliofizyk z Zakładu Fizyki Słońca Centrum Badań Kosmicznych PAN we Wrocławiu. Dr Stęślicki jest jednym z głównych naukowców misji Proba-3. Jak wyjaśnia ekspert, w weekend 14–15 lutego CSC miał wykonać rutynową operację: tzw. desaturację koła reakcyjnego, służącego do koercji położenia w przestrzeni (obracania) statku kosmicznego. Gdy koła reakcyjne działają z maksymalną prędkość obrotową, oprogramowanie dodatkowo nakazuje użycie silników napędowych, aby pomóc podczas zwalniania kół reakcyjnych. Przed użyciem silniki muszą osiągnąć odpowiednią temperaturę. Podczas działania funkcji oprogramowania odpowiedzialnej za rozgrzewanie silników temperatura sprzętu przekroczyła dopuszczalny próg. Spowodowało to przerwanie funkcji dokładnie w momencie blokowania niektórych semaforów, co spowodowało nieprzewidzianą kombinację stanów semaforów. Jeden zablokowany semafor – Prawdopodobieństwo wystąpienia takiego zdarzenia jest bardzo niskie, dlatego ta luka w zabezpieczeniach oprogramowania nie została wykryta podczas testów. Zablokowany semafor uniemożliwił zmniejszania prędkości koła reakcyjnego, co spowodowało stopniową utratę prawidłowej orientacji statku kosmicznego. Co za tym idzie, panel słoneczny przestał być skierowany w stronę Słońca. W końcu utracono kontakt z CSC. Trwało to ponad miesiąc. Na całe szczęście panel słoneczny ustawił się tak, aby dostarczać odpowiedną ilość energii do systemów sondy i udało się ponownie nawiązać kontakt! W trakcie najbliższych spotkań konsorcjum naukowego misji poznamy dalsze procedury, które – mamy nadzieję – pozwolą uzyskać pełną sterowność i przywrócą możliwość obserwacji korony słonecznej – podsumowuje dr Stęślicki. Demonstracja technologii – Misja Proba-3 jest demonstracją technologii i technik umożliwiających tworzenie niezwykle precyzyjnych formacji satelitarnych. Patrząc na misję pod tym kątem, możemy mówić o pełnym sukcesie. Satelity Proba-3 ponad 50-krotnie ustawiły się w idealnej formacji, tworząc tym samym najdłuższy koronograf świata. Jest to bardzo ważny krok w kierunku przyszłych systemów wielosatelitarnych, działających z precyzją pojedynczego statku kosmicznego. Jednak poza demonstracją technologii misja ma też wymiar naukowy. Możliwość tworzenia sześciogodzinnych sztucznych zaćmień Słońca i badania jego korony daje heliofizykom niespotykane dotąd możliwości badawcze. Dlatego odzyskanie kontaktu ze statkiem Coronagraph jest tak świetną i wyczekiwaną informacją. Przed Proba-3 jeszcze wiele odkryć – komentuje dr hab. Piotr Orleański, dyrektor Centrum Badań Kosmicznych PAN. CBK PAN zaangażowane jest w misję zarówno inżynieryjnie, jak i naukowo. CBK PAN kierowało konsorcjum opracowującym tzw. Coronograph Control Box (CCB), czyli sterownik koronografu słonecznego, który zarządza głównym ładunkiem naukowym misji. W skład konsorcjum wchodziły firmy N7 Space, Creotech Instruments oraz Astri Polska. Drugim budowanym w CBK PAN urządzeniem misji jest Filter Wheel Assembly & Polarisers (FWA) – zestaw filtrów optycznych i polaryzatorów, które pozwalają wybierać, jakie światło obserwujemy i w jaki sposób je analizujemy. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Te drzewa w Dolomitach miały przewidzieć zaćmienie Słońca. Prawda okazała się jednak inna
Międzynarodowy zespół naukowców podważa sensacyjne twierdzenia o zdolnościach drzew do przewidywania zaćmienia. Badacze ujawniają, że synchronizacja aktywności elektrycznej świerków była skutkiem lokalnej burzy, a nie „leśnej telepatii”.
W 2025 roku zespół naukowców z Włoch, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii i Australii, kierowany przez prof. Alessandro Chiolerio z Italian Institute of Technology i University of the West of England, opublikował badanie sugerujące, że świerki w Dolomitach potrafią przewidzieć zaćmienie Słońca. W pracy opublikowanej w czasopiśmie „Royal Society Open Science” autorzy twierdzili, że 14 godzin przed częściowym zaćmieniem słońca nad Dolomitami świerki wykazywały zsynchronizowany wzrost aktywności bioelektrycznej. Badacze odczytali to jako oznakę „leśnej inteligencji”. Wskazywali, że drzewa zachowywały się jak jeden organizm, komunikując się ze sobą i wspólnie przygotowując na nadchodzące zjawisko. Szczególnie podkreślano, że starsze drzewa wykazywały silniejszą reakcję, co miało sugerować, że posiadają one „pamięć” poprzednich zaćmień i przekazują wiedzę młodszym. Co naprawdę spowodowało synchronizację drzew w Dolomitach? Te kontrowersyjne tezy nie wytrzymały jednak zderzenia z naukową krytyką. W czasopiśmie „Trends in Plant Science” właśnie opublikowano artykuł autorstwa prof. Ariela Novoplansky’ego z Ben-Gurion University of the Negev i jego zespołu. Nowa praca całkowicie podważa wcześniejsze twierdzenia. Badacze przedstawili dowody, że obserwowana synchronizacja aktywności elektrycznej była wynikiem lokalnej burzy z piorunami, która miała miejsce dokładnie w czasie wzmożonej reakcji drzew. Według prof. Novoplansky’ego, zamiast odwoływać się do egzotycznych i niesprawdzonych teorii, należy brać pod uwagę dobrze znane czynniki środowiskowe. To klasyczny przykład tzw. brzytwy Ockhama. „Zamiast rozważać proste, dobrze udokumentowane czynniki, takie jak intensywna burza z piorunami w pobliżu miejsca badań, autorzy poszli w stronę atrakcyjnej narracji, że drzewa przygotowywały się na zaćmienie” – stwierdził uczony w artykule. Dlaczego teoria o „leśnej inteligencji” została odrzucona? Naukowcy obalający teorię zespołu prof. Chiolerio wskazali na wiele luk metodologicznych. Przede wszystkim przypomnieli, że każde zaćmienie jest inne – różni się lokalizacją, wielkością i czasem trwania. Świerki w Dolomitach nie miałyby zatem możliwości „uczenia się” poprzednich zaćmień i przewidywania kolejnych na podstawie przeszłych doświadczeń. Ponadto zmiany grawitacyjne związane z zaćmieniem Słońca są zbyt subtelne i nie różnią się znacząco od tych występujących np. podczas nowiu Księżyca. Rośliny potrafią reagować na zmiany warunków środowiskowych, a nawet przewidywać i przygotowywać się na zagrożenia, np. przyszłą konkurencję ze strony obecnie nieszkodliwych sąsiadów. Jednak zaćmienie Słońca nie stanowiło dla świerków żadnego problemu. „Światło było tylko o około 10,5% słabsze przez raptem dwie godziny. Większe zmiany powodują zwykłe chmury, często przechodzące nad Dolomitami” – mówi prof. Novoplansky. Kolejnym istotnym zarzutem była bardzo mała próba badawcza w pracy prof. Chiolerio – jedynie trzy żywe drzewa i pięć pniaków. Tak ograniczona liczba obserwacji nie pozwala na wyciąganie szeroko zakrojonych wniosków na temat zachowania całego ekosystemu. Prof. Novoplansky podkreślił, że „aktywność elektryczna drzew jest rzeczywistym zjawiskiem, ale nadal pozostaje dziedziną w początkowej fazie badań”. Wskazał też, że przypisywanie drzewom zdolności pamięci, przewidywania i komunikacji na podstawie samych korelacji bez udowodnionych mechanizmów jest nieuzasadnione. Jakie konsekwencje niesie promowanie pseudonauki? Według autorów nowego artykułu, publikowanie i popularyzowanie takich wniosków bez solidnych dowodów może prowadzić do szkodliwego zamieszania wśród społeczeństwa. Ułatwia to rozwój pseudonauki i podważa zaufanie do rzetelnych badań naukowych. Prof. Novoplansky stwierdził, że „las jest wystarczająco cudowny, by nie trzeba było wymyślać irracjonalnych, choć atrakcyjnych opowieści o przewidywaniu czy komunikacji między drzewami opartych jedynie na korelacji”. Źródła: Royal Society Open Science, Trends in Plant Science
Przed nami najdłuższe zaćmienie Słońca w historii. Możemy go jednak nie zobaczyć
Okazuje się, że zbliżamy się historycznie najdłuższego całkowitego zaćmienia Słońca w historii. To wielkie wydarzenie, bo poprzedni rekord padł 27 czerwca 363 roku. Statystycznie jednak nikt z czytających ten tekst – i piszący – nie będzie miał szans go zobaczyć. Dlaczego?
Według obliczeń astronomów najdłuższe zaćmienie Słońca w historii wydarzy się 16 lipca 2186 roku. Ziemię spowije mrok rodem z filmów katastroficznych. Kiedy będzie historyczne zaćmienie Słońca? Rekordowe zaćmienie z 363 roku zostanie pobite po 1800 latach. Warto było czekać, bo ma potrwać aż 7 minut i 29 sekund. To niemal najdłuższy możliwy czas zaćmienia, bo teoretycznie może ono maksymalnie trwać 7 minut i 32 sekundy. Najlepszym punktem obserwacji do obserwacji historycznego zaćmienia – informujemy na wszelki wypadek, jeśli chcielibyście przekazać informacje swoim wnukom – będzie Ameryka Południowa, a dokładnie wąski pas w Kolumbii, Wenezueli i północnej Brazylii. Co to jest zaćmienie Słońca? W przeszłości zaćmienia przerażały – nagłe nastanie nocy budziło lęki i było odczytywane jako gniew bogów, zwiastun katastrof naturalnych czy chorób. Dzisiaj wiemy, że zaćmienia są wynikiem idealnego ustawienia Księżyca pomiędzy Ziemią a Słońcem. Naukowcy są w stanie przewidzieć je co do sekundy, jednak ciągle mają w sobie coś „magicznego”. Co ciekawe, zaćmienie Słońca zachodzi wyłącznie podczas nowiu – to faza, kiedy tarcza Księżyca jest niemal całkowicie niewidoczna. W ciągu roku na całej Ziemi występują co najmniej dwa zaćmienia, a na jednym obszarze występuje ono statystycznie raz na 370 lat. Nie zawsze, bo np. w Hrubieszowie wystąpiło ono zarówno 1842, jak i w 1851 roku. Rodzaje zaćmień Słońca Niezwykłym przypadkiem związanym z zaćmieniami Słońca jest to, że Księżyc jest 400 razy mniejszy od gwiazdy, ale znajduje się także… 400 razy bliżej Ziemi niż ona. To sprawia, że oba ciała niebieskie z powierzchni naszej planety zdają się być niemalże tej samej wielkości. To jednak iluzja. Nauka rozpoznaje kilka rodzajów zaćmień. Wyróżnia je stopień przesłonienia Słońca przez Księżyc. Z pewnością najbardziej spektakularne jest zaćmienie całkowite, podczas którego cała tarcza jest przesłonięta. Charakterystyczne, częściej spotykane jest zaćmienie obrączkowe, gdy widoczny jest jasny pierścień Słońca wokół Księżyca. Zaćmienie Słońca w Polsce W Polsce mamy ostatnio szczęście – 29 marca 2025 mogliśmy obserwować częściowe zaćmienie Słońca. Kolejna taka szansa 2 sierpnia 2027, więc nie musimy długo czekać. Jeśli będziemy jednak chcieli ujrzeć całkowite zaćmienie Słońca w naszym kraju, to musimy uzbroić się w cierpliwość – najbliższa taka szansa 7 października 2135 roku. Powody historycznie najdłuższego zaćmienia Słońca Czemu rekord przewidziano dokładnie na 2186 rok? Jest kilka przyczyn. To wynik wyjątkowej, chociaż bezwiednej współpracy Ziemi, Słońca i Księżyca. Przede wszystkim Ziemia znajdzie się blisko najdalszego punktu swojej orbity od Słońca (w aphelium), przez co życiodajna gwiazda będzie mieć nieco mniejszą tarczę. Jednocześnie Księżyc będzie w najbliższym punkcie swojej orbity od Ziemi (perygeum), przez co zajmie więcej miejsca na nieboskłonie. Dzięki temu łatwiej będzie mu zasłonić Słońce. To samo w sobie wystarczyłoby do wystąpienia całkowitego zaćmienia Słońca, ale dodatkowo cień będzie padał niemal idealnie prostopadle na powierzchnię Ziemi, co jeszcze wzmocni efekt i pozwoli zaćmieniu osiągnąć swoją niemal maksymalną długość. Niestety, większość z nas nie będzie miała okazji tego doświadczyć. Jeśli komuś bardzo zależy na całkowitym zaćmieniu, to najbliższe będzie można zaobserwować z terenów Portugalii, Hiszpanii i Grenlandii już 12 sierpnia 2026. Uwaga – zjeżdża się tam wtedy mnóstwo turystów. Nie będzie to jednak historycznie najdłuższe zaćmienie Słońca. Źródło: Szkoła Główna Mikołaja Kopernika, NASA, National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Astroturystyka bije rekordy. Turyści rezerwują już noclegi na zaćmienie Słońca
W sierpniu 2026 roku tylko w kilku regionach świata będzie widoczne jedno z najrzadszych i najbardziej spektakularnych zjawisk na Ziemi. Dla obserwatorów stanie się to niezapomnianym przeżyciem.
Astroturystyka, czyli podróże motywowane zjawiskami astronomicznymi, zyskuje coraz większą popularność na całym świecie. Już teraz widać, że rok 2026 stanie się przełomowy – tysiące osób planuje swoje wyjazdy z dużym wyprzedzeniem, by być świadkami niezwykłego spektaklu na niebie. Rezerwacje hoteli i pensjonatów w wybranych lokalizacjach rosną lawinowo, a prognozy wskazują, że popyt na tego rodzaju podróże będzie jeszcze większy. Astroturystyka i zjawiska astronomiczne, które przyciągają turystów Astroturystyka nie ogranicza się jedynie do wyjazdów w miejsca pozbawione sztucznego oświetlenia – coraz częściej staje się sposobem na uczestniczenie w wyjątkowych, jednorazowych wydarzeniach astronomicznych. Powstające na całym świecie parki ciemnego nieba, specjalistyczne obserwatoria oraz oferty biur podróży koncentrują się właśnie na takich atrakcjach, jak zorze polarne czy zaćmienia Słońca. Zjawiska te działają na wyobraźnię, budząc ogromne emocje, zwłaszcza że wielu podróżnych zna je jedynie z fotografii i mediów społecznościowych. To właśnie ich niezwykła widowiskowość sprawia, że tysiące osób decyduje się planować podróże specjalnie po to, aby zobaczyć je na własne oczy. W Polsce podobne fenomeny pojawiają się niezwykle rzadko – często raz na całe pokolenie. Dlatego jedyną możliwością doświadczenia ich w pełnej skali pozostaje wyjazd w odpowiedni region świata. Jeden z najbardziej widowiskowych spektakli nieba rozegra się już w przyszłym roku. W połowie sierpnia 2026 r. w wybranych regionach Europy można będzie bowiem podziwiać całkowite zaćmienie Słońca. Choć do tego momentu pozostało jeszcze wiele miesięcy, zainteresowanie jest ogromne. Turyści masowo rezerwują bilety lotnicze oraz miejsca noclegowe w lokalizacjach gwarantujących najlepsze warunki obserwacji, obawiając się, że z czasem ich dostępność i ceny staną się wyzwaniem. Całkowite zaćmienie Słońca w 2026 roku – gdzie będzie najlepiej widoczne? Dokładnie 12 sierpnia 2026 roku całkowite zaćmienie Słońca będzie widoczne nad północną półkulą, a jego wyjątkowy pas obejmie pięć krajów, które już teraz przygotowują się na napływ turystów i miłośników astronomii. Wiadomo, że zjawisko rozpocznie się w Arktyce, przesuwając się nad odległe regiony północnej Rosji, w tym Półwysep Tajmyrski i Morze Łaptiewów. To tereny trudno dostępne, słabo zaludnione, ale właśnie dzięki temu oferujące wyjątkowo czyste i spokojne warunki obserwacji, szczególnie że zaćmienie będzie widoczne o wschodzie Słońca, tworząc niezwykły spektakl. Kolejnym miejscem, w którym Księżyc całkowicie przesłoni tarczę słoneczną, będzie Grenlandia. Rozległe krajobrazy wyspy, niemal wolne od zanieczyszczenia światłem, pozwolą obserwatorom dostrzec koronę słoneczną w jednym z najczystszych możliwych ujęć, a lodowe pustkowia stworzą niepowtarzalne tło dla tego zjawiska. Szczególną rolę odegra także Islandia – pas całkowitego zaćmienia przetnie zachodnią część kraju, obejmując m.in. Reykjavik i półwysep Snæfellsnes, gdzie ciemność zapanuje na ponad dwie minuty. Malownicze wulkany, lodowce i gorące źródła zapewnią scenerię, która sprawi, że Islandia stanie się jednym z najpopularniejszych celów astroturystów. Z kolei w południowej Europie fenomen będzie można podziwiać w Hiszpanii – pas zaćmienia obejmie północne regiony kraju, w tym Asturię, Galicję, Kastylię i León oraz Aragonię. Miasta takie jak León, Oviedo czy Soria zaoferują widoczność zaćmienia trwającego około półtorej minuty, a ciepła, letnia aura sprzyjać będzie podróżnym łączącym obserwacje z wakacyjnym wypoczynkiem. Na końcu trasy zaćmienie dotrze do Portugalii, gdzie w większości kraju widoczne będzie jedynie w formie częściowej, ale północno-wschodnie prowincje, takie jak Bragança czy Guarda, znajdą się na skraju pasa całkowitości. Tam widowisko potrwa zaledwie kilka sekund, lecz nawet tak krótki moment ciemności będzie niezapomnianym przeżyciem. Źródła: Travel Talks, Travel and Tour World Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jak zwierzęta reagują na zaćmienie Słońca – żyrafy i żaby są przerażone
Andrew Fazekas /National Geographic News
Zaćmienie Słońca potrafi wywołać zaskakujące reakcje nie tylko u ludzi, ale i u zwierząt. Świadkowie tego zdarzenia relacjonują przypadki niezwykłych zachowań – od przerażonych ptaków po biegnące żyrafy.
Spis treści: Co się dzieje podczas zaćmienia – relacje z przeszłości i dziś Jak naukowcy badają reakcje zwierząt na zaćmienie? Projekty nauki obywatelskiej – jak możesz pomóc? Na co zwrócić uwagę podczas własnej obserwacji? Żyrafy, pająki, a nawet wieloryby były obserwowane, gdy zmieniały swoje zachowanie podczas całkowitego zaćmienia Słońca. Zaćmienia Słońca występują dwa razy w roku, gdy Księżyc przechodzi między Słońcem a Ziemią, rzucając cień naszą planetę. Jakie są rodzaje zaćmień Słońca i co je różni? Istnieje kilka rodzajów zaćmień Słońca. Zaćmienie obrączkowe dzieje się wtedy, gdy Księżyc znajduje się w najdalszym punkcie swojej orbity od Ziemi, przez co wydaje się mniejszy od Słońca. Kiedy Księżyc zasłania tylko część Słońca, powstaje częściowe zaćmienie i Słońce przybiera kształt sierpa. Czasami ścieżka Księżyca powoduje całkowite zaćmienie. Wówczas niebo ciemnieje do poziomu zmierzchu, a temperatura powietrza spada w obrębie „ścieżki całkowitości”. Księżyc całkowicie zasłania wtedy Słońce, które ukazuje się jako pierścień wokół Księżyca. Może się również pojawić efekt „pierścienia z diamentem” tuż przed i tuż po fazie całkowitej. Bez względu na to, czy są całkowite czy obrączkowe, zaćmienia Słońca to zjawiska wzbudzające podziw, które mogą wywołać skrajne reakcje psychologiczne u ludzi. Według biologów i zapalonych obserwatorów zaćmień, nie tylko ludzie reagują na dramatyczne zmiany na niebie. Osoby, które były świadkami tych zjawisk, zauważyły również, że wiele zwierząt zmienia swoje zachowanie w odpowiedzi na całkowite zaćmienie Słońca. Co się dzieje podczas zaćmienia – relacje z przeszłości i dziś Doniesienia o nietypowych reakcjach zwierząt na zaćmienie Słońca pochodzą już sprzed wieków. Jedna z najstarszych relacji pochodzi od Ristoro d’Arezzo, włoskiego mnicha, który opisał zaćmienie z 3 czerwca 1239 roku. – Gdy słońce zniknęło i niebo się zaciemniło, wszystkie zwierzęta i ptaki były przerażone; dzikie bestie można było z łatwością złapać – napisał. Podczas zaćmienia obserwowanego w Portugalii 21 sierpnia 1560 roku astronom Christoph Clavius pisał: – Gwiazdy pojawiły się na niebie i (co zdumiewające) ptaki spadły na ziemię w przerażeniu przed tą okropną ciemnością. Choć trudno potwierdzić takie barwne anegdoty z przeszłości, współcześni astronomowie i obserwatorzy zaćmień również odnotowali zauważalne reakcje dzikich i domowych zwierząt. Krowy wracają do obory, świerszcze zaczynają cykać, ptaki albo udają się na spoczynek, albo stają się bardziej aktywne, a wieloryby wynurzają się z wody. Weteran obserwacji zaćmień Peter den Hartog pojechał na Węgry w 1999 roku, by doświadczyć całkowitego zaćmienia i zapamiętał, że różne gatunki ptaków i nietoperzy pojawiły się nagle podczas całkowitości. – Czy to przez intensywność światła, czy przez muchy i komary, które się pojawiły… nie wiem, ale z całą pewnością widziałem większą aktywność podczas zaćmień – mówi Hartog. Obserwator i autor Dave Balch był w Kona na Hawajach podczas zaćmienia w 1991 roku i zauważył podekscytowaną aktywność ptaków wzdłuż nabrzeża podczas faz częściowych przed i po całkowitości. – Prawie nie mogliśmy się usłyszeć! A potem przyszła całkowitość – ani dźwięku. Panowała grobowa cisza. Różnica poziomu hałasu przed i w trakcie całkowitości była oszałamiająca. Obserwatorka Tora Greve była na ekspedycji w Zambii w 2001 roku, gdy zauważyła, że gdy tylko Słońce zniknęło, żaby zaczęły się odzywać, a drapieżne ptaki przestały krążyć – być może z powodu zmian w prądach termicznych, gdy powietrze się ochłodziło. Wokół wodopoju, przy którym stała, żyrafy – jak mówi – „zaczęły biegać przez cały czas trwania całkowitości”. Gdy Słońce wróciło, zatrzymały się i znów zaczęły skubać liście z drzew. Jak naukowcy badają reakcje zwierząt na zaćmienie? Zbieranie naukowo wartościowych danych o reakcjach zwierząt na całkowite zaćmienia Słońca to trudne zadanie. Ścieżki zaćmień są rozproszone po całym świecie, a wiele z nich widocznych jest tylko z odległych regionów. To sprawia, że zdobycie czegoś więcej niż kilku danych na jedno wydarzenie jest bardzo trudne. – Jeśli naprawdę chcesz badać zachowania w sposób kompleksowy, musisz spędzić dużo czasu w terenie, obserwując i mając dobrze przygotowane procedury – mówi ekolożka Rebecca Johnson z California Academy of Sciences. – Jeśli jesteś ekologiem zachowania zwierząt, i chcesz badać tylko skutki zaćmień, to może być prawie niemożliwe. Projekty nauki obywatelskiej – jak możesz pomóc? Aby poprawić bazę danych naukowych, Rebecca Johnson pomogła stworzyć projekt Life Responds, oparty na aplikacji mobilnej iNaturalist. Jej zespół biologów i astronomów zbierał dane od milionów osób, które były świadkami całkowitego zaćmienia 21 sierpnia 2017 roku oraz 8 kwietnia 2024 roku. – Stworzyliśmy projekt, który w prosty sposób prosi ludzi, niezależnie od tego, czy znajdują się w strefie całkowitości czy częściowego zaćmienia, aby spędzili trochę czasu na zewnątrz i obserwowali zachowanie zwierząt przed, w trakcie i po zaćmieniu – powiedziała Johnson dla National Geographic w 2017 roku. W 2024 roku NASA uruchomiła własny projekt nauki obywatelskiej Eclipse Soundscapes, koncentrujący się na tym, jak świerszcze reagują na zaćmienie. Każdy może wziąć udział, nagrywając dźwięki, analizując je lub przesyłając własne obserwacje. Na co zwrócić uwagę podczas własnej obserwacji? Osoby, które chcą pomóc, zgłaszając obserwacje poprzez projekty nauki obywatelskiej, powinny wcześniej zaplanować, gdzie będą oglądać zaćmienie i jakie zwierzęta będą w pobliżu. Na przykład, jeśli ktoś znajduje się na podwórku w mieście lub w parku, może najłatwiej obserwować miejskie bezkręgowce, takie jak mrówki i pająki. Ważne jest również, aby zawsze nosić specjalne okulary ochronne podczas spoglądania na niebo w czasie zaćmienia. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/mrowki-3-970221f.png" width="1213" height="798" alt="Mrówki grzybiarki niosą liście do gniazda – grzyb. Naukowcy zaobserwowali, że podczas zaćmień Słońca aktywność wielu owadów osiąga szczyt. Fot. Bertie Gregory, National Geographic" title="Mrówki grzybiarki niosą liście do gniazda – grzyb. Naukowcy zaobserwowali, że podczas zaćmień Słońca aktywność wielu owadów osiąga szczyt. Fot. Bertie Gregory, National Geographic" /> Anegdotyczne dowody sugerują, że pająki z rodzaju krzyżakowatych niszczą swoje sieci podczas zaćmienia, dlatego Johnson zaleca obserwowanie pajęczyny. – To może być coś szczególnie łatwego do zaobserwowania – mówi – ponieważ pająki nie poruszają się daleko jak ptaki, więc jest większa szansa na zarejestrowanie zachowania wolniejszych bezkręgowców. Celem jest stworzenie wartościowej bazy danych dotyczącej zachowań zwierząt podczas zaćmień, z której naukowcy będą mogli korzystać w dalszych badaniach. – Zbieranie obserwacji i szukanie wzorców to początek nauki, a my chcemy przyciągnąć naukowców do tych danych, aby pobudzić ich badania – powiedziała Johnson w 2017 roku. – Mamy nadzieję, że uda się udokumentować coś podczas zaćmienia Słońca, czego jeszcze nikt nigdy nie widział. Źródło: National Geographic
Hiszpanię czeka astronomiczna fiesta. Kraj przygotowuje się do trzech zaćmień Słońca
Najbliższe trzy lata to prawdziwa gratka dla miłośników astronomii, którzy mieszkają w Hiszpanii lub się do niej wybierają. Z jej obszaru będzie można obserwować aż trzy zaćmienia Słońca, w tym dwa całkowite. Kraj szykuje się na przyjęcie większego niż zwykle najazdu turystów.
Spis treści: „Tercet zaćmień” w Hiszpanii to historyczne wydarzenie Zaćmienia Słońca przyciągają ludzi z całego świata Coś takiego zdarza się bardzo rzadko: jeden kraj w ciągu trzech lat doświadczy aż dwóch całkowitych zaćmień Słońca. Hiszpania może mówić o wyjątkowym szczęściu. Już jest jednym z najpopularniejszych turystycznie krajów świata, a w najbliższym czasie spodziewa się prawdziwego najazdu związanego z zaćmieniami. Do tego stopnia, że rząd powołał specjalną komisję w tej sprawie. „Tercet zaćmień” w Hiszpanii to historyczne wydarzenie Rząd Hiszpanii przyjął decyzję o powołaniu międzyresortowej komisji ds. koordynacji działań związanych z nadchodzącymi zaćmieniami Słońca w latach 2026, 2027 i 2028. Ciało, które zostanie ukonstytuowane przez aż 14 ministerstw, ma zagwarantować bezpieczeństwo publiczne podczas tych wydarzeń astronomicznych. Głównym celem jest przygotowanie kraju na wzmożony ruch turystyczny oraz wyzwania organizacyjne. Zgodnie z informacją podaną przez hiszpańskie ministerstwo nauki chodzi o trzy zaćmienia: dwa całkowite – 12 sierpnia 2026 r. oraz 2 sierpnia 2027 r., a także częściowe – 26 stycznia 2028 r. Hiszpański rząd określa tę serię jako „tercet zaćmień”, wyjątkowy pod względem astronomicznym, który wzbudzi gigantyczne zainteresowanie społeczne i naukowe. Ministerstwo wskazuje, że od 1905 roku nie było możliwości obserwowania całkowitego zaćmienia Słońca na Półwyspie Iberyjskim, a Hiszpania będzie jedynym zamieszkanym terytorium, z którego zaćmienie w 2026 r. będzie widoczne w pełni. Rząd podkreśla konieczność odpowiedniego przygotowania służb oraz instytucji publicznych na przyjęcie setek tysięcy, a może i milionów osób, które będą chciały obserwować to rzadkie zjawisko. Zadaniem nowo powołanej komisji będzie m.in. opracowanie procedur dotyczących bezpieczeństwa, logistyki, transportu oraz świadczeń medycznych w rejonach obserwacyjnych. W Polsce zjawiska te będzie można oglądać jedynie jako zaćmienia częściowe. Zaćmienia Słońca przyciągają ludzi z całego świata Podróż nawet na drugi koniec świata, by obejrzeć zaćmienie Słońca, stała się już czymś bardzo popularnym. Zwłaszcza jeśli wypada ono w kraju dobrze skomunikowanym i z rozwiniętą infrastrukturą turystyczną, a do takich niewątpliwie Hiszpania należy. Ostatnie całkowite zaćmienie w USA z 8 kwietnia 2024 roku przyciągnęło miliony. Przed zaćmieniem szacowano, że może ono przynieść amerykańskiej gospodarce 6 miliardów dolarów zysku. 12 kwietnia Kathy Hochul, gubernatorka stanu Nowy Jork, ogłosiła rekordowe dane turystyczne z dni między 6 a 9 kwietnia — liczba odwiedzających wzrosła wtedy o 45% w porównaniu z rokiem 2023, z prawie milionem odwiedzających parki stanowe i ponad 5,5 miliona zarejestrowanych przejazdów przez bramki autostradowe. Jedna z firm monitorujących dane z Airbnb porównała wpływ ekonomiczny tego wydarzenia do sytuacji, w której koncerty Taylor Swift odbywałyby się jednocześnie w każdym mieście znajdującym się na trasie zaćmienia. Ceny moteli i hoteli w pobliżu pasa całkowitego zaćmienia w dniach 7 i 8 kwietni wzrosły nawet o 100%. W Montrealu zanotowano 20-procentowy wzrost obłożenia hoteli w tych dniach. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Podwójna sonda Proba-3 wykonała pierwsze w historii sztuczne zaćmienie Słońca. Zdjęcia oszałamiają
Dwa satelity lecące po wydłużonej orbicie w ultraprecyzyjnej formacji, utworzyły najdłuższy koronograf świata. Pierwsze dane naukowe z misji Proba-3 pokazują, że urządzenia działają poprawnie, przynosząc nam wyjątkowe obrazy korony słonecznej. Przypomnijmy, że Polska ma duży udział w tej misji, zarówno od strony inżynieryjnej, jak i naukowej.
Spis treści: Kosmiczny duet Ultraprecyzyjny lot autonomiczny Bardzo udany test Starannie skoordynowany taniec bliźniaczych satelitów stworzył pierwsze sztuczne zaćmienie Słońca w kosmosie, pokazując tym samym żywiołową koronę słoneczną w niezwykle szczegółowy sposób. Wyniesiona w grudniu 2024 roku sonda Proba-3 Europejskiej Agencji Kosmicznej, po trwającej kilka miesięcy kalibracji, rozpoczęła wstępną naukową fazę misji. Kosmiczny duet Całość składa się z dwóch satelitów. Jeden, zwany Occulterem, jest wyposażony w dysk z włókna węglowego i tworzywa sztucznego o szerokości 1,4 metra. Dysk ten blokuje światło słoneczne dla drugiego satelity, Coronagraphu, wyposażonego w kamerę i instrumenty naukowe. Aby wykonać zdjęcia, błąd w ustawieniu obu satelitów nie może przekraczać 1 milimetra. Satelity poruszają się po mocno eliptycznej orbicie wokół Ziemi, o wysokości od około 600 km (perygeum) do 60 530 km (apogeum). Formacja koronografu tworzona jest w najwyższym punkcie, gdzie względna prędkość między satelitami jest najmniejsza. Jest to o tyle istotne, że mniejsza prędkość ułatwia utrzymanie dokładnego ustawienia na poziomie milimetrów i łukowych sekund. – Jasny blask Słońca ukrywa bardzo gorącą i niezwykle słabo świecącą w zakresie widzialnym koronę słoneczną: źródło wiatru słonecznego i erupcji słonecznych. Jedynym sposobem, aby w drobnych szczegółach zobaczyć ten kluczowy element Układu Słonecznego, są całkowite zaćmienia Słońca. Misja Proba-3 jest zaprojektowana tak, aby w sposób sztuczny odtwarzać to zjawisko. Misja składa się z dwóch statków kosmicznych: 1,4-metrowego przesłaniającego dysku i oddalonego od niego o 144 metry teleskopu patrzącego na Słońce. Pozwala to na długie, sześciogodzinne utrzymywanie sztucznego zaćmienia Słońca dla obiektu, na którym umieszczony jest teleskop. – mówi dr Marek Stęślicki z Zakładu Fizyki Słońca CBK PAN we Wrocławiu. Dr Stęślicki należy do ścisłego grona naukowego misji. Ultraprecyzyjny lot autonomiczny Zaprezentowane właśnie zdjęcia zostały wykonane w marcu, podczas lotu autonomicznego. Wówczas przez kilka godzin satelity były ustawione w linii, wykonując wielokrotne kilkusekundowe ekspozycje zaćmionego Słońca. Naukowcy z ESA mogli połączyć te zdjęcia uzyskując pełne zdjęcia korony słonecznej, najbardziej zewnętrznej części atmosfery Słońca, której temperatura może osiągać miliony stopni więcej niż temperatura powierzchni Słońca. – Kiedy po raz pierwszy zobaczyłem te zdjęcia, trudno mi było w to uwierzyć. Ale szybko pojawiło się również bardzo silne poczucie spełnienia i dumy z wszystkiego, co zrobiliśmy przez te lata – powiedział Damien Galano z ESA. Bardzo udany test Dodajmy, że kamera Proba-3 może również obserwować częstotliwości światła odpowiadające określonym pierwiastkom w koronie słonecznej. Takie jak ciemniejszy zielony obraz powyżej, który pokazuje światło emitowane przez żelazo pozbawione elektronów, występujące w najgorętszych obszarach korony. – Wyraźnie widzimy koronę, co już samo w sobie jest dużym osiągnięciem – mówi Galano. Zaprezentowane właśnie zdjęcia miały głównie na celu sprawdzenie, czy Proba-3 działa prawidłowo. Kiedy misja będzie w pełni uruchomiona, będzie ona w stanie robić zdjęcia sztucznych zaćmień co 19,6 godziny, za każdym razem, gdy orbituje wokół Ziemi, w tym znacznie dłuższe ekspozycje trwające do sześciu godzin. Według Galano pozwoli to nam lepiej zrozumieć fizykę korony słonecznej, a także pomoże nam lepiej zrozumieć wiatr słoneczny i wyrzuty masy koronalnej, które mają wpływ na pogodę kosmiczną. – W misji tej bardzo duży, bo ponad 30-procentowy udział ma Polska. W samym CBK PAN zostały wykonany m.in. komputer pokładowy sondy, czyli Coronograph Control Box i koło filtrów – mówi dr Stęślicki. Spośród polskich podmiotów pracujących przy misji należy też wymienić przede wszystkim Sener Polska i GMV Polska. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Już jutro zaćmienie Słońca widoczne z obszaru Polski! Jak je obserwować?
29 marca z obszaru Polski można będzie oglądać Słońce w kształcie nadgryzionego ciasteczka. Będzie to częściowe zaćmienie Słońca. W czasie obserwacji należy dbać o bezpieczeństwo.
Spis treści: Zacznie się przed południem Rodzaje zaćmień Słońca Raz na 200 lat Najbliższe, przypadające na sobotę 29 marca 2025 roku częściowe zaćmienie Słońca będzie widoczne w zachodniej, środkowej i północnej Europie, na Grenlandii, we wschodniej Kanadzie, na Morzu Arktycznym i północnym Atlantyku. Będzie je można obserwować również m.in. z Senegalu, Gambii, Sahary Zachodniej, Maroka, a także z zachodniej Algierii. Największe zaćmienie nastąpi nad północnym Labradorem, gdzie faza maksymalna osiągnie aż 93,61%. W przypadku obserwacji z obszaru Polski, najlepiej będzie udać się do Świnoujścia, gdzie w maksimum zaćmienia tarcza słoneczna będzie zasłonięta w 16,4%. – Można przyjąć, że im dalej na północny zachód, tym większa faza zaćmienia. Oznacza to, że większa część tarczy słonecznej będzie zakryta przez Księżyc – mówi Robert Szaj, popularyzator astronomii. Zacznie się przed południem Na terenie Polski częściowe zaćmienie Słońca w sobotę 29 marca rozpocznie się przed południem. Natomiast faza maksymalna, w zależności miejsca obserwacji w Polsce, będzie widoczna między godz. 12.20 a 12.30. Całe zjawisko na terenie Polski zakończy się po 13. – Marcowe obserwacje będą doskonałym treningiem przed kolejnym częściowym zaćmieniem, które będziemy mogli obserwować w sierpniu 2026 roku. To przyszłoroczne zaćmienie będzie miało miejsce tuż przed zachodem Słońca, który sam w sobie jest wyjątkowo zjawiskowy, a jeszcze piękniejszy, gdy dołączy do niego cieniutki sierp Słońca. Jeśli pogoda nam dopisze, będzie to wyjątkowe wydarzenie – mówi Robert Szaj. Mamy też dobrą informację dla tych, którzy w sierpniu 2026 roku będą w Hiszpanii. Tam można będzie obserwować całkowite zaćmienie Słońca. Rodzaje zaćmień Słońca Przypomnijmy, że zaćmienia Słońca jest zjawiskiem astronomicznym powstającym, gdy Księżyc znajdzie się pomiędzy Słońcem a Ziemią i tym samym przysłoni światło słoneczne. Księżyc jest mniejszy od Słońca o tyle samo, ile razy jest bliżej Ziemi. Sprawia to, że jego kątowe rozmiary na niebie są bardzo zbliżone do słonecznych. Częściowe zaćmienie Słońca ma miejsce, gdy Księżyc zakrywa jedynie część Słońca. W przypadku, gdy patrząc z Ziemi dostrzegamy jedynie jasna obrączkę Słońca, z czarnym kołem w środku mamy do czynienia z zaćmieniem obrączkowym. Występuje, gdy tarcza Księżyca nie jest w stanie zasłonić całej tarczy Słońca i ma miejsce, gdy cień, jaki rzuca Księżyc nie znajduje się na powierzchni Ziemi. Jeśli cień, jaki rzuca Księżyc, jedynie delikatnie dotyka powierzchni Ziemi, powoduje to, że obserwator będący w jego „środku” widzi całkowite zaćmienie, natomiast osoba, która jest dokładnie w tym samym momencie w miejscu oddalonym od pasa cienia obserwuje jedynie zaćmienie obrączkowe. Jest to tak zwane zaćmienie hybrydowe, nazywane również obrączkowo-całkowitym. Raz na 200 lat Zaćmienie Słońca jest zjawiskiem stosunkowo rzadkim, ze względu na konieczność specyficznego ułożenia ciał niebieskich względem siebie. W związku z tym jest to znakomity moment na popularyzację astronomii. – W przypadku prowadzenia obserwacji Słońca najważniejsze jest bezpieczeństwo – wyjaśnia Robert Szaj. – Nigdy i pod żadnym pozorem nie można patrzeć na Słońce bezpośrednio, tym bardziej przy użyciu lornetek, teleskopów, aparatów fotograficznych czy jakiegokolwiek innego sprzętu nie wyposażonego w specjalne filtry słoneczne. Tego typu filtry można kupić w sklepach ze sprzętem optycznym oraz w internecie. Przypominają srebrną folię, która pochłania lub odbija światło słoneczne – dodaje popularyzator. Chociaż w niedługim czasie czekają nas aż trzy częściowe zaćmienia Słońca – tegoroczne, przyszłoroczne i kolejne w 2027 roku, ogółem zjawiska te są stosunkowo rzadkie. Szczególnie całkowite zaćmienia Słońca. Ostatnie było widziane z terenu Polski w 1954 roku, a kolejne będzie dopiero w 2135 roku. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Majowie składali krwawe ofiary na cześć „umierającego” boga. Rytuał miał związek z zaćmieniem Słońca
Majowie wierzyli, że podczas zaćmienia Słońca umiera ich bóg. Aby go uratować, upuszczali sobie krew, którą następnie palili, aby uratować bóstwo.
W tym artykule: Strach przed ciemnością Obserwacje nieba według Majów Czym dla Majów było zaćmienie Słońca? Wszelka wiara ma swoje korzenie w strachu. Ludzie od najdawniejszych czasów obawiali się nie tylko samej śmierci i kresu życia, ale również żywota teraźniejszego i tego, co ich otacza. To między innymi ekstremalne zjawiska naturalne, które trudno było wówczas w logiczny sposób wyjaśnić. Ale ludzie bali się również czegoś bardziej prozaicznego, czegoś, co jest nieodłącznym elementem nocy – ciemności. Strach przed ciemnością Wyobraźmy sobie czasy, w których jedynym źródłem światła jest Słońce, a mrok oświetlać można było jedynie pochodnią lub ogniskiem. Nocą do życia budziły się stworzenia, które za dnia spały, a niektóre drapieżniki dopiero po zachodzie słońca wychodziły na żer. W ciemności widzimy lub wydaje nam się, że widzimy najstraszniejsze rzeczy, jakie tylko możemy sobie wyobrazić. „Ciągle się boję, że coś jest w pobliżu” – śpiewał Bruce Dickinson, wokalista Iron Maiden w piosence „Fear of the Dark”. Wiara w monstra, potwory i duchy była najprawdopodobniej konsekwencją strachu przed ciemnością. Ku pokrzepieniu duszy, społeczeństwa niemal każdej cywilizacji tworzyły bogów i religie, które były swoistą tarczą przed złem tego świata. Wiara pomagała w szukaniu odpowiedzi na trudne pytania i nadawała sens życiu. Bogowie często związani byli z porami roku i kalendarzem słonecznym. Tak było na przykład w wierzeniach Majów. Obserwacje nieba według Majów W trudnym do przewidzenia życiu jedna rzecz była niemal niezmienna. Słońce codziennie pojawiało się na niebie, żeby po kilku-kilkunastu godzinach zniknąć za horyzontem. Majowie przywiązywali bardzo dużą uwagę do obserwacji gwiazd. Lud ten wierzył, że widoczne ciała niebieskie były istotami boskimi, a ich ruchy były interpretowane jako podróże bogów między Ziemią, podziemnym światem a innymi niebiańskimi miejscami. Piramidy schodkowe, okrutne rytuały i krwawe wojny. Z czym jeszcze kojarzy nam się cywilizacja Majów? Cywilizacja Majów jest obecnie zaliczana do grona najbardziej rozwiniętych kultur prekolumbijskich. Ludy majańskie pozostawiły po sobie niezwykle bogatą spuściznę w postaci imponujących obi... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/cywilizacja-majow-osiagniecia-rytualy-i-budowle-majow-co-wiemy-o-tej-cywilizacji-fot-getty-images-7056056.jpg" width="938" height="625" alt="Cywilizacja Majów – osiągnięcia, rytuały i budowle Majów. Co wiemy o tej cywilizacji? (fot. Getty Images)" title="Cywilizacja Majów – osiągnięcia, rytuały i budowle Majów. Co wiemy o tej cywilizacji? (fot. Getty Images)" /> – Starożytni Majowie byli prawdopodobnie jednymi z najwspanialszych obserwatorów nieba. Prowadzili systematyczne obserwacje ruchu Słońca, planet i gwiazd. Na podstawie tych obserwacji stworzyli złożony system kalendarza, który regulował ich świat. Był jednym z najdokładniejszych kalendarzy czasów przednowożytnych – wyjaśnia Kimberly H. Breuer, badaczka cywilizacji Majów na University of Texas w Arlington. 8 kwietnia 2024 nad Pacyfikiem można było ok. 19 naszego czasu podziwiać jedyne w tym roku całkowite zaćmienie Słońca. Współcześnie jest to bardzo interesujące i spektakularne zjawisko, ale niemal każdy potrafi wyjaśnić, dlaczego do niego dochodzi. Tysiące lat temu, w czasach Majów nie byłoby to tak oczywiste i wywołałoby niemałe poruszenie. Czym dla Majów było zaćmienie Słońca? Majowie kojarzyli zachody słońca ze śmiercią i rozpadem. Każdego wieczoru bóg słońca Kinich Ahau odbywał niebezpieczną podróż przez Xibalbę, czyli majańskie zaświaty, aby narodzić się na nowo o wschodzie słońca. Według mitologii Majów, zaćmienie Słońca było niczym fatum. To omen, który zwiastował przyszły kataklizm. Kinich Ahau był uosobieniem dobrobytu i porządku. Jego brat Chak Ek – Gwiazda Poranna, czyli planeta Wenus – kojarzony był z wojną i niezgodą. Mieli wrogie relacje i walczyli o dominację. Majowie wierzyli zatem, że ich potyczkę można było oglądać w niebiosach. Podczas zaćmień Słońca w całości można zobaczyć planety, gwiazdy, a czasem nawet komety. Gdy Kinich Ahau (czyli Słońce) był ukryty za Księżycem, Majowie wierzyli, że ich bóg umiera. Aby przywrócić równowagę światu i skierować go na właściwy kurs, konieczne były rytuały. A te wymagały często brutalnych ofiar. W rytuałach brała udział elita Majów, a przede wszystkim król. Przebijali sobie ciała, a następnie upuszczali krew, którą palili ku czci boga słońca. Majowie uważali, że „krew królów” była najwyższą formą ofiary, która miała wzmocnić boga Kinich Ahau. Według mitologii, bogowie stwórcy również oddali swoją krew i zmieszali ją z kukurydzą (świętą rośliną Majów), aby stworzyć pierwszych ludzi. Po krótkim czasie Słońce zaczyna wyłaniać się zza Księżyca. To oznacza, że Kinich Ahau został uratowany, a ofiara miała sens. Majowie mogli zatem znowu cieszyć się dostatkiem i wierzyć, że pomogli swojemu bogu. Przynajmniej na kilkanaście miesięcy. Źródło: The Conversation. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Dzisiaj w Ameryce Północnej jest całkowite zaćmienie Słońca. Co przy okazji tego fenomenu chcą badać naukowcy?
Dzisiaj jest długo wyczekiwany dzień całkowitego zaćmienia Słońca. Niestety, nie zobaczymy go z Polski. Całkowite zaćmienie Słońca mogą bezpośrednio obserwować tylko mieszkańcy Ameryki Północnej. A konkretnie trzech krajów: Meksyku, Stanów Zjednoczonych i Kanady.
W tym artykule: Kto będzie obserwował całkowite zaćmienie Słońca? Jak bardzo ciemno zrobi się w czasie zaćmienia? Całkowite zaćmienie Słońca: okazja dla naukowców Kiedy całkowite zaćmienie będzie widoczne z Polski? Co to jest całkowite zaćmienie Słońca? To szczególny przypadek ustawienia względem siebie Słońca, Księżyca i Ziemi. Księżyc całkowicie zasłania sobą wówczas Słońce widziane z Ziemi. Nasza gwiazda staje się na chwilę czarną kulą z jasno świecącą krawędzią. Kto będzie obserwował całkowite zaćmienie Słońca? Całkowicie zasłoniętą tarczę Słońca pierwsi zobaczą mieszkańcy zachodniego wybrzeża Meksyku około godzinę przed południem czasu lokalnego. Następnie zjawisko będzie widoczne w kolejnych stanach USA – w sumie w trzynastu – w pasie mierzącym 185 km. Na koniec całkowite zaćmienie da się obserwować z Nowej Fundlandii, ok. 17:16 po południu czasu lokalnego. Jak długo Księżyc będzie idealnie zasłaniał sobą Słońce? W zależności od miejsca zjawisko potrwa od 2 do 4,5 minuty. Znacznie dłużej będzie widoczne częściowe zaćmienie – nawet trzy godziny. Częściowo zasłonięte Słońce da się śledzić z całej Ameryki Środkowej i Północnej poza Alaską i zachodnimi rejonami Kanady. Jak bardzo ciemno zrobi się w czasie zaćmienia? Jak podaje „New Scientist”, cień Księżyca będzie przesuwał się po powierzchni Ziemi z prędkością 2400 km/godz. W pasie, przez który przejdzie, znacznie spadnie temperatura. Stanie się to jednak odczuwalne przede wszystkim tam, gdzie będzie całkowite zaćmienie. Tam również zrobi się najciemniej. Nie należy spodziewać się co prawda ciemności nocnych. Jednak nagle na Ziemi zapanuje ponownie brzask – albo zmrok. Na krótką chwilę będzie tak, jak pół godziny przed wschodem albo pół godziny po zachodzie Słońca. Na niebie pojawią się najjaśniejsze gwiazdy i planety. Lot z widokiem na zaćmienie Słońca albo transmisja online. Gdzie oglądać to wyjątkowe zjawisko? Już 8 kwietnia miliony osób będą mogły zobaczyć zaćmienie Słońca. Linie lotnicze wychodzą naprzeciw tym, którzy boją się, że nie zobaczą spektaklu na niebie z powodu zachmurzenia. Pl... Całkowite zaćmienie Słońca: okazja dla naukowców Na całkowite zaćmienie Słońca czekają nie tylko fani rzadkiego fenomenu, ale również naukowcy. Jak powiedziała Pam Melroy, zastępczyni administratora NASA, zjawisko stanowi „nadzwyczajną naukową okazję”. Czym będą się dzisiaj zajmować badacze? Obserwacje korony słonecznej. Szczególne ustawienie względem siebie Ziemi, Księżyca i Słońca pozwala badać koronę naszej gwiazdy. Korona słoneczna to najbardziej zewnętrzna część jej atmosfery. Jej obserwację utrudnia jasna tarcza gwiazdy. W czasie całkowitego zaćmienia Księżyc działa jak naturalny koronograf: przyrząd astronomiczny zasłaniający światło Słońca. Korona to miejsce, gdzie pojawiają się rozbłyski słoneczne: nagłe wyrzuty energii w przestrzeń kosmiczną. Ta część atmosfery ma również pewną paradoksalną cechę – im dalej od Słońca, tym bardziej jej temperatura rośnie. Dlaczego? Nie wiadomo. Obserwacje korony w czasie całkowitego zaćmienia, i to w okresie, kiedy Słońce zbliża się do maksimum swojego jedenastoletniego cyklu, mogą dostarczyć wiele ciekawych danych. By je przeprowadzić, NASA wysyła dwa odrzutowce WB-57, by uchwyciły zaćmienie za pomocą instrumentów badawczych na pokładzie. Atmosfera Ziemi. Podczas zaćmienia naukowcy chcą również przyjrzeć się bliżej zmianom zachodzącym w górnej części ziemskiej atmosfery, zwanej jonosferą. To, co się w niej dzieje, wpływa na fale radiowe wykorzystywane w komunikacji oraz na GPS. Jonosfera, stykając się z przestrzeni kosmiczną, jest najbardziej narażona na działanie Słońca. W czasie zaćmienia NASA chce przeprowadzić w niej eksperymenty z użyciem trzech rakiet meteorologicznych. Zostaną wystrzelone z Virginii w czasie zaćmienia oraz 45 minut przed nim i 45 min po nim. Dotrą na wysokość 420 km. Zachowanie zwierząt. Na całkowite zaćmienie Słońca reagują nie tylko ludzie, ale i zwierzęta. W czasie poprzednich zaćmień obserwowano ich niekiedy bardzo dziwne albo nietypowe zachowania. W ogrodach zoologicznych żyrafy rzucały się do galopu, koguty piały, gibony zaczynały wydawać chóralne okrzyki. Część z tego jest jasna: zwierzęta myślą, że zapadł zmierzch i szykują się do snu. Jednak zoolodzy zauważyli również wiele zachowań powodowanych niepokojem – dzisiaj ponownie będą mogli im się bliżej przyjrzeć. To oczywiście nie wszystko. Naukowcy chcą też obserwować zachowania ludzi przyglądających się zaćmieniu – ich zachwyt czy fascynację. Ponadto planowanych jest wiele projektów nauki obywatelskiej, obejmujących np. rejestrowanie zmian temperatury. Kiedy całkowite zaćmienie będzie widoczne z Polski? Kiedy będziemy mieli szansę uczestniczyć w podobnym astronomicznym święcie bez konieczności odbywania transatlantyckiego lotu? Po raz ostatni całkowite zaćmienie Słońca widać było w Suwałkach w czerwcu 1954 r. Ile jeszcze musimy czekać na następne? Niestety, bardzo długo. Całkowite zaćmienie Słońca będzie widoczne w Polsce dopiero 7 października 2135 roku. Zobaczą je przyszli mieszkańcy Wrocławia, Katowic i Krakowa. Za to już za trzy lata zobaczymy, podobnie jak wszyscy Europejczycy, zaćmienie częściowe. Będzie miało miejsce 2 sierpnia 2027 r. Źródła: New Scientist, phys.org, NASA. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Lot z widokiem na zaćmienie Słońca albo transmisja online. Gdzie oglądać to wyjątkowe zjawisko?
Już 8 kwietnia miliony osób będą mogły zobaczyć zaćmienie Słońca. Linie lotnicze wychodzą naprzeciw tym, którzy boją się, że nie zobaczą spektaklu na niebie z powodu zachmurzenia. Planowane są też transmisje w internecie.
W tym artykule: Loty z widokiem na zaćmienie Słońca Jak zobaczyć zaćmienie słońca z bliska? Kiedy zobaczymy zaćmienie słońca w Europie? Transmisje online z zaćmienia 2024 Skąd najlepiej oglądać zaćmienie Słońca? Niekoniecznie z powierzchni Ziemi, co nie jest takie oczywiste. Chyba każdy przekonał się, że chmury potrafią skutecznie utrudnić obserwacje astronomiczne. Jak w takim razie znaleźć się na niebie w trakcie spektaklu z udziałem Księżyca i Słońca? Z pomocą przyszły w tym roku linie lotnicze Delta Air Lines i Southwest Airlines. 8 kwietnia amerykańcy przewoźnicy obsłużą loty, podczas których pasażerowie będą mieli niezakłócony widok na zaćmienie Słońca właśnie. Loty z widokiem na zaćmienie Słońca Specjalny lot linii Delta rozpocznie się w Austin w Teksasie o 12:15. czasu środkowoeuropejskiego, a zakończy o 16:20 w Detroit w stanie Michigan. Podróżni będą oglądać zaćmienie Słońca z pokładu Airbusa A220-300. Samolot jest wyposażony w duże okna, przez które można podziwiać wspaniałe widoki. Nie tylko w trakcie zjawisk astronomicznych. Podróżni, którzy nie zdążyli kupić biletów na lot Delty nr 1218, mają kilka innych możliwości. Co najmniej pięć regularnie zaplanowanych lotów tego samego przewoźnika oferuje widoki na Księżyc przesuwający przed Słońcem. Są to trasy z wylotami z Detroit, Los Angeles i Salt Lake City. Widokowe loty 8 kwietnia oferują także Southwest Airlines. Największe szanse na zobaczenie zaćmienia Słońca będą mieli podróżni startujący z Dallas, Austin, St. Louis, Milwaukee, Houston, Chicago i Nashville. Odkryto najjaśniejszy obiekt we Wszechświecie. To kwazar 500 bilionów razy jaśniejszy od Słońca Ten niezwykły obiekt jest najjaśniejszy ze wszystkich, jakie dotychczas zaobserwowaliśmy w kosmosie. Znajdująca się w jego centrum czarna dziura dziennie pochłania materię o masie nieco prze... Jak zobaczyć zaćmienie słońca z bliska? Nie tylko komercyjne linie lotnicze oferują loty z widokiem na zaćmienie Słońca. Chętni (i majętni) będą mogli również dosięgnąć nieba na pokładzie prywatnych odrzutowców. Firma T.E.I Tours & Travel organizuje specjalne przeloty na pokładzie dwóch odrzutowców Cessna Citation X. Maszyny wylecą z Kerrville w Teksasie, przelecą nad Meksykiem, a następnie wrócą do Teksasu. Lot potrwa mniej więcej trzy godziny. Cena takiej wycieczki to 9750 dolarów za osobę. Największą atrakcją będzie oczywiście obserwowanie zaćmienia Słońca. Według wyliczeń zjawisko widziane z okien odrzutowca potrwa 6 minut i 50 sekund. To dłużej niż gdziekolwiek na Ziemi. Powód, dla którego loty oferujące widok zaćmionego Słońca cieszą się coraz większą popularnością jest dość oczywisty. Samoloty komercyjne zazwyczaj wzbijają się na wysokość powyżej chmur. A to właśnie chmury są największym trudnieniem w obserwowaniu zjawisk astronomicznych z Ziemi. Tak się składa, że prawdopodobieństwo, iż właśnie 8 kwietnia niebo nad Ameryką Północną będzie zachmurzone wynosi około 50/50. Kiedy zobaczymy zaćmienie słońca w Europie? Mimo że linie lotnicze nie gwarantują, iż pasażerowie będą mogli zobaczyć zaćmienie Słońca ze swoich samolotów, bilety na specjalne połączenia rozeszły się w 24 godziny. Co może więc pójść nie tak, skoro chmury nie powinny być zagrożeniem dla obserwacji? Władze Delta Air Lines piszą w oświadczeniu o czynnikach pozostającą poza kontrolą przewoźnika. Wpływ np. na opóźnienie rejsu lub zmianę trasy może mieć m.in. kontrola ruchu lotniczego. Bez względu na to, skąd obserwuje się zaćmienie Słońca, warto mieć na sobie specjalne okulary chroniące oczy (polecany jest np. filtr spawalniczy i UV). Aparaty także powinny być wyposażone w specjalne filtry słoneczne, np. z mylaru. Najbliższe zaćmienie Słońca będzie widoczne przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych. Kiedy doczekamy się podobnych widoków nad Europą? Dopiero za dwa lata, bo 12 sierpnia 2026 roku. Kto wie, być może europejskie linie lotnicze wezmą przykład z amerykańskich i również zaproponują wtedy podróżnym specjalne loty widokowe? Transmisje online z zaćmienia 2024 Nie trzeba jednak wsiadać do samolotu, by zobaczyć tegoroczne zaćmienie Słońca. To zjawisko będzie transmitowane online na wielu stronach. Oto kilka z nich: NASA (z komentarzami ekspertów, od godz. 19), University of Maine (transmisja z balonu, od godz. 14), McDonald Observatory (od godz. 19), w serwisie Twitch (o godz. 20). Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Już dziś zaćmienie Słońca 2022. Jaka będzie pogoda? Następne takie zjawisko dopiero za 4 lata!
We wtorek 25 października Księżyc znajdzie się pomiędzy Ziemią a Słońcem, dzięki czemu będziemy mieli szansę zobaczyć częściowe zaćmienie Słońca 2022. Kolejne czeka nas dopiero za cztery lata. Pogoda powinna sprzyjać obserwacjom.
W tym artykule: Zaćmienie Słońca 2022 Częściowe i całkowite zaćmienie Słońca Zaćmienie Słońca 2022 – jak oglądać? Sonda Solar Orbiter znów zbliżyła się do Słońca Do częściowego zaćmienia Słońca, widzialnego z terenu Polski, dojdzie 25 października w godzinach południowych. Początek, czyli chwila, gdy Księżyc zetknie się z tarczą Słońca, nastąpi o około godz. 11:10. Maksimum zaćmienia przypadnie na godz. 12:17, a cały kosmiczny spektakl zakończy się o godz. 13:24. W trakcie maksimum tarcza słoneczna będzie zakryta w 34 procentach. Poniżej informacje o wydarzeniu i zasadach bezpieczeństwa w czasie obserwacji. Zaćmienie Słońca 2022 – 34% to zarówno dużo, jak i mało. Mało, bo nie zauważymy jakiegoś bardzo wyraźnego spadku jasności w ciągu dnia. Dużo, bo będziemy mogli się cieszyć obserwacjami przez ponad dwie godziny. Tyle Księżyc będzie przemieszczał się na tle tarczy Słońca – wyjaśnia dr Tomasz Mrozek, astronom z Zakładu Fizyki Słońca Centrum Badań Kosmicznych PAN. – Następne częściowe zaćmienie widoczne z terenu Polski będzie miało miejsce 12 sierpnia 2026 r. Na całkowite zaćmienie widoczne z terytorium Polski trzeba poczekać trochę dłużej. Dojdzie do niego dopiero 7 października 2135 r., a pas całkowitego zaćmienia pokryje jedynie południowe części naszego kraju – dodaje naukowiec. Potężna burza słoneczna może dosłownie unicestwić internet To niestety nie spekulacja, a przedmiot obaw naukowców, którzy właśnie opublikowali pracę badawczą na ten temat. Jak zauważa, podczas częściowego zaćmienia nie dojdzie do spektakularnego spadku jasności Słońca. Będzie to raczej przypominało chwilę, gdy tarczę słoneczną przesłania chmura, niż gwałtowne zapadnięcie nocy. To ostatnie zjawisko jest możliwe tylko przy całkowitych zaćmieniach Słońca, a te nie zdarzają się często. Przy obserwacjach astronomicznych kluczowe znaczenie ma pogoda. W przypadku zaćmienia Słońca lekkie zachmurzenie może nawet być ułatwieniem, o ile tarcza słoneczna wciąż jest widoczna. Jakie są prognozy pogody na 25 października? Polska wschodnia ma być pokryta chmurami i zapowiadane są tam opady deszczu. Dotyczy to zwłaszcza okolic Gdańska, Olsztyna, Białegostoku i Lublina. Trochę lepsze warunki – przelotne opady i zachmurzenie z przejaśnieniami – mają mieć rejony centralne (Łódź, Warszawa), a także okolice Kielc i Rzeszowa. Zachmurzenie z przejaśnieniami to z kolei prognoza dla Polski zachodniej. Częściowe i całkowite zaćmienie Słońca – Aby doszło do całkowitego zaćmienia Słońca, Księżyc musi się znaleźć dokładnie między Ziemią a Słońcem – tłumaczy dr Mrozek. – Należy pamiętać, że średnice tarcz Księżyca i Słońca widocznych na naszym niebie są prawie identyczne. Oznacza to, że wystarczy się nieco przemieścić po powierzchni Ziemi i już nie zobaczymy całkowitego zaćmienia, a tylko częściowe. – Pas całkowitego zaćmienia jest bardzo wąski. Jego szerokość zależy od aktualnej odległości Ziemia-Słońce. Na przykład pas całkowitego zaćmienia z 17 kwietnia 1912 r. był szeroki ledwie na kilometr. A faza całkowitego zaćmienia trwała dwie sekundy – wyjaśnia naukowiec. I dodaje, że na szczęście zwykle pas ma szerokość kilkudziesięciu, a nawet paruset kilometrów. W kontekście powierzchni Ziemi pas o szerokości kilkuset kilometrów, nawet jeśli jest długi na kilka tysięcy km, to wciąż bardzo ograniczony obszar. W danym miejscu kuli ziemskiej całkowite zaćmienia zdarzają się bardzo rzadko. – Trochę lepiej jest z pasem częściowego zaćmienia, bo jest on wyraźnie szerszy. Mimo to częściowe zaćmienie Słońca w konkretnym miejscu na Ziemi, powiedzmy kraju o powierzchni Polski, daje się zobaczyć co kilka lat – mówi astronom. Zaćmienie Słońca 2022 – jak oglądać? Chociaż zaćmienia Słońca to rzadkie zdarzenie, nie jest to intensywny czas dla profesjonalnych astronomów. Co innego amatorzy. Wiele rodzimych instytucji, w tym Centrum Nauki Kopernik w Warszawie, Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego czy Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego, przygotowują specjalne wydarzenia dla amatorów heliofizyki i astronomii. Natomiast ci, którzy zdecydują się oglądać częściowe zaćmienie bez profesjonalnego wsparcia, powinni założyć na swoje teleskopy specjalne filtry słoneczne np. z mylaru. Można je kupić w sklepach optycznych. Bezpośrednie patrzenie w Słońce, nawet przez przydymione szkło czy starą dyskietkę, grozi utratą wzroku. – Najłatwiejszą metodą jest rzutowanie obrazu Słońca na jakąś białą powierzchnię. Można do tego celu użyć jakiejś małej lunety, albo lornetki i zwykłej kartki papieru. Szczegółowe instrukcje można znaleźć w internecie, choćby na stronie Uniwersytetu Wrocławskiego – dodaje dr Tomasz Mrozek. Sonda Solar Orbiter znów zbliżyła się do Słońca A skoro już o Słońcu mowa, to warto dodać, że 12 października sonda Solar Orbiter Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) weszła w swoje peryhelium. Czyli zbliżyła się maksymalnie do Słońca. Dane z tego zbliżenia wciąż spływają i pewnie poznamy szczegóły właśnie w okolicy 25 października, czyli w dniu częściowego zaćmienia. Zanim to jednak nastąpi, możemy obejrzeć fantastyczny film, jaki ESA przygotowała ze zdjęć z 20 dni obserwacji gwiazdy przez Solar Orbitera. Obserwacje te były dokonywane między 20 września a poniedziałkiem 10 października. View oEmbed on the source website Zdjęcia zostały wykonane przez jeden z teleskopów instrumentu Extreme Ultraviolet Imager (EUI), który pozwala fotografować całe Słońce w trybie niskiej rozdzielczości przestrzennej. Obrazy są rejestrowane co 2 minuty, co pozwala na stworzenie animacji zbliżania się do Słońca. Film pokazuje obracające się Słońce oraz mieniącą się koronę słoneczną, która osiąga temperaturę do miliona stopni Celsjusza. Źródło: ESA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Zaćmienie Słońca. Skąd się bierze, jak je bezpiecznie obserwować i kiedy będzie najbliższe?
Gdy tarcza słoneczna zostaje przysłonięta przez Księżyc, amatorzy astronomii mogą oglądać rzadkie zjawisko. Zaćmienie Słońca można obserwować także z terenu Polski!
W tym artykule: Na czym polega zaćmienie Słońca? Rodzaje zaćmień Słońca Jak obserwować zaćmienie Słońca? Co ile lat jest zaćmienie Słońca? Historia obserwacji Słońca Znikająca stopniowo tarcza słoneczna kiedyś budziła lęk i była wykorzystywana przez kapłanów jako boski znak. Dziś zaćmienie Słońca to atrakcja dla amatorów astronomii. To zjawisko może obserwować każdy, o ile wie, jak to robić w bezpieczny dla oczu sposób. Na czym polega zaćmienie Słońca? Czym jest zaćmienie Słońca? To po prostu zasłonięcie części lub całej tarczy słonecznej przez inne ciało, w tym przypadku Księżyc. Zaćmienie, zgodnie z definicją, to także przejście ciała niebieskiego, świecącego światłem odbitym przez obszar cienia, rzucanego przez inne ciało. Występują także zaćmienia Księżyca, czyli przejście Księżyca przez cień lub półcień Ziemi, powodujące zmniejszenie blasku Księżyca. Wszystkie te zjawiska występują wtedy, gdy Księżyc podczas nowiu (przy zaćmieniu Słońca) lub pełni (przy zaćmieniu Księżyca) znajduje się w pobliżu jednego z węzłów swej orbity. Rodzaje zaćmień Słońca Wyróżniamy zaćmienia częściowe lub całkowite. Te drugie mają miejsce w przypadku zasłonięcia całej tarczy słonecznej przez Księżyc. Może też dojść do tzw. obrączkowego zaćmienia Słońca, zwanego inaczej zaćmieniem pierścieniowym. Wówczas wokół ciemnej tarczy Księżyca widać jasną obwódkę tarczy słonecznej. Dochodzi do tego w sytuacji, gdy Księżyc znajduje się najdalej od Ziemi, a Ziemia z kolei znajduje się blisko Słońca. Zaćmienie Słońca jest praktycznie niezauważalne do momentu, gdy Słońce jest zasłonięte przez Księżyc w ponad 80 proc. Kiedy już 90 proc. tarczy słonecznej jest zakryte, robi się wyraźnie szaro i daje się odczuć ochłodzenie (o ile jest ciepło). Budowa Słońca: narodziny i śmierć naszej najbliższej gwiazdy. Co się stanie ze Słońcem w przyszłości? Jak wygląda budowa Słońca? Jest ono prawie idealną kulą gorącej plazmy, utrzymywaną przez grawitację i kształtowaną przez pole magnetyczne. A chociaż trzy czwarte jego masy stanowi lekki... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/slonce-narodziny-i-smierc-naszej-najblizszej-gwiazdy-co-sie-stanie-ze-sloncem-w-przyszlosci-fot-nasa-s-goddard-space-flight-center-6590627.jpeg" width="938" height="528" alt="Słońce: narodziny i śmierć naszej najbliższej gwiazdy. Co się stanie ze Słońcem w przyszłości? (Fot. NASA's Goddard Space Flight Center)" title="Słońce: narodziny i śmierć naszej najbliższej gwiazdy. Co się stanie ze Słońcem w przyszłości? (Fot. NASA's Goddard Space Flight Center)" /> Najbardziej spektakularne jest całkowite zaćmienie Słońca. Przy 98 proc. zakrytej tarczy słonecznej zapada zmrok. W tym czasie temperatura w miejscu obserwacji (gdy jest upalnie i gorąco) może spaść o kilka, a nawet kilkanaście stopni Celsjusza. Całkowite zaćmienia Słońca kiedyś znikną. Nasz Księżyc stopniowo oddala się od Ziemi w tempie około czterech centymetrów rocznie. To oznacza, że za około 600 mln lat średnica kątowa tarczy Księżyca stanie się na tyle mała, że całkowite zaćmienia Słońca przestaną występować. Wówczas na Ziemi będzie można obserwować jedynie zaćmienia częściowe i obrączkowe. Jak obserwować zaćmienie Słońca? Uwaga! Bezpośrednie patrzenie na Słońce, nawet przez przydymione szkło, grozi utratą wzroku. Unikajcie tego i przekazujcie tę wiedzę innym. W dniach zaćmień Słońca można wziąć udział w profesjonalnych obserwacjach. Organizują je m.in. planetaria i centra nauki. Natomiast ci, którzy zdecydują się oglądać zaćmienie samodzielnie, powinni założyć na swoje teleskopy specjalne filtry słoneczne np. z mylaru. Można je kupić w sklepach optycznych. Najłatwiejszą metodą obserwowania zaćmienia jest rzutowanie obrazu Słońca na jakąś białą powierzchnię. Można do tego celu użyć małej lunety, albo lornetki i zwykłej kartki papieru. Instrukcje można znaleźć np. na stronie Uniwersytetu Wrocławskiego. Co ile lat jest zaćmienie Słońca? Zaćmienie Słońca zależy od wzajemnego ustawienia tej gwiazdy, naszej Ziemi i Księżyca. To dość skomplikowany układ, dlatego zaćmienia nie zdarzają się regularnie, np. co ileś lat. Poza tym zaćmienia Słońca są widoczne tylko z określonego obszaru kuli ziemskiej. Często jest to obszar bezludny lub mało zaludniony, bo ogromna część naszej planety to oceany. Częściowe zaćmienie Słońca 2022 będzie miało miejsce we wtorek 25 października. Maksimum zaćmienia przypadnie na godz. 12:17. Wówczas tarcza słoneczna będzie zakryta w 34 procentach. Następne częściowe zaćmienie widoczne z terenu Polski będzie miało miejsce 12 sierpnia 2026 r. 15 stycznia 2010 roku, w godzinach porannych, doszło do jednego z najdłuższych w tym tysiącleciu zaćmień obrączkowych Słońca. Maksymalny czas trwania fazy obrączkowej wynosił 11 minut i 8 sekund. Całe zjawisko najlepiej było widoczne na Oceanie Indyjskim, w Afryce Środkowej i Południowej, prawie całej Azji a także w południowo-wschodniej Europie. Na kolejne tak dobrze widoczne zaćmienie obrączkowe, będziemy musieli poczekać do 23 grudnia 3043 roku. Pierwszy raz w historii sonda NASA „dotknęła” Słońca Sonda NASA „Parker” bada koronę słoneczną, żeby poznać nieznane dotąd szczegóły dotyczące centralnej gwiazdy Układu Słonecznego. Na całkowite zaćmienie widoczne z terytorium Polski trzeba poczekać bardzo długo. Dojdzie do niego dopiero 7 października 2135 r. Pas całkowitego zaćmienia pokryje wówczas tylko południowe obszary naszego kraju. Historia obserwacji Słońca Oto najważniejsze daty w historii obserwacji słonecznych: 3340 r. p.n.e. – pierwszy obraz przedstawiający zaćmienie Słońca (Loughcrew, Irlandia); 467 r. p.n.e. – Anaksagoras jako pierwszy opisuje plamę na Słońcu (Grecja); 968 r. – pierwszy opis obserwacji korony słonecznej podczas zaćmienia (Konstantynopol); 1611 r. – Galileusz, Fabricius, Harriot i Scheiner rozpoczynają metodyczne obserwacje plam; 1859 r. – Richard Harrington obserwuje wielki rozbłysk słoneczny (Devil’s Jump, Anglia); 1904 r. – w obserwatorium Mount Wilson instalowany jest działający do dziś teleskop Snow Solar Telescope (USA); 1959 r. – wystrzelona przez ZSRR sonda Łuna 1 jako pierwsza rejestruje wiatr słoneczny w kosmosie; 1973 r. – obserwatorium Apollo Telescope Mount na amerykańskiej stacji orbitalnej Skylab fotografuje gwałtowne słoneczne eksplozje; 1995 r. – amerykańsko-europejska sonda Solar and Heliospheric Observatory (SOHO) rozpoczyna stałe monitorowanie Słońca.
Demon Wekufü pożarł na chwilę Słońce. Tłumy turystów oglądały całkowite zaćmienie gwiazdy [ZDJĘCIA]
Gdy Księżyc znalazł się między Ziemią a Słońcem na dwie minuty dzień zmienił się w noc a niebo przechodząc przez odcienie fioletu utonęło w czerni. W szerokim na 90 km pasie przechodzącym nad Argentyną i Chile 14 grudnia o godz. 16 czasu miejscowego widoczne było pełne zaćmienie Słońca.
Każdego roku mamy dwa zaćmienia Słońca. Sęk w tym, że w zależności od pory dnia czy roku może go nie być widać. Choć z punktu widzenia było to już drugie w tym regionie w ostatnich 18 miesiącach, to poprzednie trafiło na zmierzch a nowe na środek dnia. Zaćmienie Słońca w Patagonii fot. AP/Associated Press/East News Fascynujący z astronomicznego punktu widzenia spektakl w rozumieniu plemienia Mapucze przedstawiał zwycięstwo złej siły Wekufü (dosł. demon, istota z zewnątrz) nad Słońcem, które po przegranej bitwie chwilowo umierało. W zależności od wspólnoty, autochtoni świętujący tradycyjny moment walki na nieboskłonie palą ogniska a w Wekufü rzucają kamieniami i wypuszczają w jego kierunku strzały. Jak dotąd pomaganie Słońcu okazywało się skuteczne i zaćmienie się kończyło. Niespokojnemu widokowi nad głowami towarzyszy zwykle mało przyjemne wrażenie termiczne. Gdy tarcza słoneczna zostaje w pełni zasłonięta, temperatura spada ok. 5 stopni Celsjusza i wzmaga się wiatr. Zaćmienie Słońca w Patagonii fot. AP/Associated Press/East News Wyjątkowo burzowa pogoda na chwilę odpuściła i ku uciesze obserwatorów chmury rozstąpiły się. Władze Chile obawiały się zwiększonego zainteresowania obserwowaniem kosmicznego widowiska. W lipcu 2019 roku na pustyni Atacama zebrał się tłum 300 tys. osób by obserwować poprzednie zaćmienie. Zaćmienie Słońca w Patagonii fot. AP/Associated Press/East News Rok 2020 stoi pod znakiem pandemii i wszystko, nawet patrzenie w Słońce, podlega ograniczeniom. W końcu w kraju liczącym 18 mln obywateli odnotowano 570 tys. przypadków COVID-19, zmarło 16 tys. osób. Pomimo restrykcji w poruszaniu się po drogach publicznych, odległy od stolicy Santiago region Araukania odwiedziło 300 tys. turystów. Dziesiątki amatorów i doświadczonych naukowców uzbrojonych w sprzęt optyczny obstawiły nawet zbocza Villarrica, jednego z najbardziej aktywnych wulkanów w kraju. Zaćmienie Słońca w Patagonii fot. AP/Associated Press/East News W argentyńskiej Patagonii miejscowi i turyści oczekiwali na to krótkie widowisko pomiędzy miastami Villa El Chocon oraz Piedra del Aguila.
Obrączkowe zaćmienie Słońca 2020 rozpocznie astronomiczne lato. Gdzie możemy je obejrzeć?
Szybkimi krokami zbliża się dzień w kalendarzu, gdy dzień przestaje się wydłużać a noc skracać, i następuje proces odwrotny. Symbolicznie niejako moment ten część mieszkańców półkuli północnej będzie miała odznaczony obrączkowym zaćmieniem Słońca. Polacy też zobaczą jak Księżyc na chwilę przesłoni Słońce, ale fajerwerków raczej nie będzie.
Już 20 czerwca o godz. 23.43 polskiego czasu nasza gwiazda znajdzie się w najbardziej na północ wysuniętym punkcie ekliptyki i da sygnał początku astronomicznego lata. Co ciekawe, niemal w tym samym czasie nasz satelita przejdzie przez nów i zasłoni tarczę Słońca. Gdzie będzie dobrze widać to zaćmienie? Sugerując się mapką publikowaną przez NASA na stronie poświęconej tym zjawiskom, w dużej części południowo-wschodniej Europy i w większości Azji. Oraz w Bieszczadach i koło Zakopanego. Grafika: Google Maps Właściwie warto spojrzeć w niebo tylko jeżeli przebywać się będzie na południe od linii Wetlina – Czarna Góra. Na marginesie – mówimy o obserwacji z pomocą teleskopu. Faza tego konkretnego zjawiska nad Polska będzie mniejsza od 1 proc. Dla tych, którzy będą w odpowiednim regionie Ziemi, zaćmienie obrączkowe okaże się spektakularnym wydarzeniem. To na jego widok (a już zdecydowanie zaćmienia całkowitego) pozbawieni dostępu do dzisiejszej wiedzy ludzie klękali w przerażeniu czekając na koniec świata. Zaćmienia obrączkowe są podobne do całkowitego zaćmienia w tym względzie, że Księżyc, Ziemia i Słońce ustawiają się w jednej linii jedno na wprost drugiego (z perspektywy obserwatora z Ziemi). Różnica jednak w tym, że przy obrączkowym Księżyc nie może kompletnie zasłonić tarczy słonecznej, bo jest zbyt daleko od Ziemi. Dlatego nam wydaje się nieco mniejszy od Słońca – wyjaśnił w CNN Alex Young, zajmujący się fizyką Słońca astronom z należącego do NASA Centrum Lotów Kosmicznych Goddarda. View oEmbed on the source website Jan Sochaczewski
Na niebie możemy podziwiać częściowe zaćmienie Słońca. 5 faktów na temat dzisiejszego "spektaklu".
20 marca Księżyc znajduje się między Słońcem a Ziemią. W efekcie częściowo przysłoni tarczę Słońca.