Samice delfinów dobrze wiedzą, których samców unikać. Odkryto ich niezwykłą strategię
Nowe badania sugerują, że samice delfinów butlonosych mogą prowadzić w pamięci swoisty rejestr zachowań samców ze swojego otoczenia. Rozpoznają ich unikatowe gwizdy sygnaturowe i dzięki temu pamiętają, których samców należy unikać.
Według nowych badań samice delfinów butlonosych bacznie obserwują i zapamiętują zachowania samców ze swojego otoczenia, rozpoznając ich unikalne gwizdy podpisowe – i dzięki temu wiedzą, których osobników unikać. Uwięzione samice delfinów Badanie przeprowadzone w Shark Bay w Australii wykazało, że samice delfinów indopacyficznych częściej unikały samców, które miały już na koncie agresywne pilnowanie i przetrzymywanie partnerek. Strategia ta polega na tym, że koalicje samców współpracują ze sobą, aby przez wiele tygodni więzić przy sobie samicę i móc się z nią kopulować. Wówczas samice bywają gryzione, uderzane lub taranowane przez samce, które dodatkowo ścigają je i wydają odgłosy gróźb. Wszystko to ma na celu zastraszenie partnerek i pełną kontrolę nad ich ruchami. – Wszystko wskazuje na to, że samce delfinów posiadają dość zaawansowane zdolności poznawczo-społeczne, które pozwalają im na tworzenie sojuszy i współpracę w celach rozrodczych. A co z samicami? – pyta dr Alice Bouchard, główna autorka badania opublikowanego w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” i badaczka zachowań zwierząt na Uniwersytecie Bristolskim w Wielkiej Brytanii. Jak dodaje, o ile męskie koalicje i ich zachowania zostały w Zatoce Rekina wnikliwie przeanalizowane, o tyle wciąż niewiele wiadomo o reakcjach samic wobec samców. To badanie przynosi zupełnie nowe spojrzenie w tej kwestii. – Samice wykorzystują wiedzę o konkretnych osobnikach. To dla mnie absolutnie fascynujące – komentuje dr Laela Sayigh, badaczka zajmująca się komunikacją delfinów w Instytucie Oceanograficznym w Woods Hole w Massachusetts. Samice delfinów rozpoznają samce po „imieniu” Aby zbadać, jak samice reagują na samców, naukowcy zwrócili się ku dźwiękom. Delfiny butlonose (Tursiops truncates) słyną ze swoich gwizdów sygnaturowych – unikatowych odgłosów, które działają podobnie jak imiona. Delfiny używają tych gwizdów do identyfikowania samych siebie, a inne osobniki potrafią rozpoznawać się nawzajem właśnie na podstawie tych wokalizacji. Dzięki długoterminowemu gromadzeniu danych i śledzeniu poszczególnych delfinów badacze mogą również identyfikować ich gwizdy sygnaturowe. Aby rozpocząć badanie, dr Alice Bouchard i jej zespół zgromadzili 34 gwizdy zarejestrowane u samców w latach 2013–2017. Gdy znaleźli niewielką grupę odpoczywających lub przemieszczających się samic, używali podwodnych mikrofonów, zwanych hydrofonami, opuszczanych z łodzi, aby odtwarzać nagrania tych gwizdów. Następnie badacze dokumentowali reakcje samic – zarówno akustyczne, jak i behawioralne – za pomocą dronów. – Eksperymenty polegające na odtwarzaniu dźwięków są niezwykle trudne do przeprowadzenia – fakt, że autorom się to udało, budzi ogromny podziw – mówi prof. Janet Mann, biolożka badająca delfiny na Uniwersytecie Georgetown, która również pracuje w Zatoce Rekina. – Wymaga to jednoczesnego zbiegu wielu sprzyjających okoliczności: od dobrej pogody, przez namierzenie konkretnych delfinów, odpowiednie ustawienie ich względem łodzi, aż po jednoczesne sterowanie dronem w powietrzu, emitowanie dźwięków pod wodą i nagrywanie reakcji w tym samym czasie. Samice nie odpowiedziały własnymi głosami, jednak ich zachowanie zdradzało jednoznaczną reakcję. – Gdy puszczaliśmy gwizdy samców, samice momentami wpadały w panikę i natychmiast odpływały – opowiada dr Alice Bouchard. – Oczywiście po tych sytuacjach przeanalizowaliśmy, jakie kryteria miały kluczowy wpływ na tak gwałtowne reakcje. Jak samice reagowały na konkretne samce Badanie wykazało, że samice odpływały od dźwięku samców, które w przeszłości częściej angażowały się w przetrzymywanie samic w ramach „wymuszonych asyst”. Co więcej, samice nie reagowały wyłącznie na podstawie własnych wcześniejszych interakcji z danym samcem. Wydawało się raczej, że odpowiadają na jego szerszą historię relacji z samicami w całej populacji. – Dzięki wieloletnim badaniom tej populacji wiemy, że samce agresywnie pilnują swoich partnerek w okresie godowym – mówi Stephanie King, główna autorka badania i biolog behawioralny z Uniwersytetu Bristolskiego w Wielkiej Brytanii. Choć nie jest to regułą, badacze zaobserwowali wyraźne oznaki męskiego przymusu w około połowie udokumentowanych związków. King dodaje jednak, że rzeczywista skala zjawiska jest prawdopodobnie znacznie większa, ponieważ większość z tych zachowań ma miejsce pod wodą, poza zasięgiem wzroku. Powody unikania spotkań Badanie wykazało ponadto, że samice zdolne do zajścia w ciążę – co ustalono na podstawie ich wieku oraz fazy cyklu rozrodczego – reagowały gwałtowniej niż samice niepłodne, odpływając na znacznie większą odległość od łodzi. W przypadku gatunków, u których samce bywają agresywne lub kontrolujące podczas godów (jak ma to miejsce choćby u szympansów), baczna obserwacja ich zachowań przynosi samicom wymierne korzyści – pozwala im bowiem unikać zagrożeń i zwiększa szanse na sukces reprodukcyjny. Zdaniem prof. Stephanie King silniejsza reakcja u samic delfinów znajdujących się w fazie płodnej sugeruje, że mogą one stosować podobną strategię, wykorzystując wiedzę o konkretnych osobnikach do unikania tych najbardziej agresywnych. Badaczka dodaje, że istnieje też inna możliwość: samice mogą po prostu unikać samców, z którymi już wcześniej kopulowały. Mogłaby to być celowa strategia polegająca na kopulowaniu z wieloma partnerami, dzięki czemu żaden samiec nie ma pewności, czy młode jest jego własnym potomkiem. Dr Laela Sayigh uważa tę teorię za wysoce prawdopodobną. Taki mechanizm pomaga chronić cielęta przed niebezpieczeństwem, jako że dzieciobójstwo jest u samców delfinów udokumentowanym zachowaniem. Dla Jane Mann fakt, że samice unikają konkretnych samców – zwłaszcza w okresie rui – nie jest zaskoczeniem. Jak podkreśla, wcześniejsze analizy wykazały, że samice z Zatoki Rekina ogólnie stronią od dorosłych samców, gdy ci przebywają w grupach, ponieważ to właśnie wtedy wykazują oni największą agresję. – Wyjątkowość tego odkrycia polega na wykazaniu, że samice reagują na gwizdy sygnaturowe konkretnych samców – dodaje badaczka. Z tym stanowiskiem zgadza się dr Laela Sayigh: – Fakt, że delfiny wykorzystują znajomość gwizdów sygnaturowych oraz tożsamość przypisanych do nich osobników do podejmowania decyzji opartych na wiedzy społecznej, stanowi niezwykle ważny wkład w naukę – mówi. Zagadki godów delfinów Wciąż pozostaje wiele do odkrycia w kwestii ich relacji i wyborów dokonywanych podczas godów, a także mechanizmu leżącego u podstaw sposobu, w jaki samice decydują się na unikanie niektórych samców. Nie wiemy jeszcze, czy polega to na kojarzeniu gwizdu samca z własnymi wcześniejszymi doświadczeniami, rozpoznawaniu konkretnych osobników i pamiętaniu historii ich zachowań, czy może na zdobywaniu wiedzy o samcach poprzez obserwowanie tego, jak traktują one inne samice. – Zarówno samce, jak i samice w tej populacji prowadzą skomplikowane życie społeczne – podsumowuje prof. Stephanie King. Choć w sezonie rozrodczym obserwuje się więcej zachowań opartych na przymusie, naukowcy zauważają również, że w innych okresach samce i samice dbają o relacje i spędzają czas na delikatnych pieszczotach oraz wzajemnym ocieraniu się o siebie. Dr Alice Bouchard zauważa, że niektóre samice były również bardziej skłonne podpływać do konkretnych samców na dźwięk ich gwizdu, choć potrzeba dalszych analiz, aby w pełni zrozumieć tę zależność. W przyszłości badaczka chciałaby dowiedzieć się, co dokładnie sprawia, że dany samiec staje się dla nich atrakcyjny, a nie odpychający, oraz czy te preferencje ostatecznie decydują o tym, które osobniki zostają ojcami młodych. Źródło: National Geographic
Jakie zachowania doprowadzają pasażerów do szału? Te nawyki w samolocie irytują najbardziej
Podróż samolotem dla wielu osób jest początkiem upragnionych wakacji, jednak nawet najlepiej zaplanowany wyjazd potrafią zepsuć drobne niedogodności. Długie kolejki, opóźnienia czy ograniczona przestrzeń na pokładzie to tylko część problemów, z którymi mierzą się pasażerowie. Równie frustrujące bywają jednak zachowania innych podróżnych – szczególnie podczas wielogodzinnych lotów, kiedy trudno po prostu od nich uciec. Które nawyki pasażerów są uznawane za najbardziej irytujące i czego lepiej unikać podczas podróży?
Wspólna podróż samolotem wymaga od pasażerów pewnego kompromisu i przestrzegania niepisanych zasad dotyczących komfortu innych osób. W zamkniętej przestrzeni nawet pozornie drobne zachowania mogą szybko zacząć działać na nerwy współpodróżnym – od głośnych rozmów po nieustanne kopanie fotela czy słuchanie muzyki bez słuchawek. Firma ubezpieczeniowa Tiger.co.uk postanowiła sprawdzić, które sytuacje pasażerowie uznają za najbardziej irytujące podczas lotów. W badaniu przeprowadzonym wśród tysiąca brytyjskich turystów uczestnicy wskazali zachowania, które najczęściej psują atmosferę na pokładzie i sprawiają, że podróż staje się znacznie mniej komfortowa. Te zachowania najbardziej irytują pasażerów. Problemem są nawet fotele Badanie przeprowadzone przez firmę Tiger.co.uk pokazuje, że największą frustrację podczas lotów wywołują sytuacje związane z ograniczoną przestrzenią i brakiem cierpliwości innych podróżnych. Za najbardziej irytujący nawyk uznano odchylanie fotela – wskazało je 14% respondentów. Choć funkcja ta jest dostępna w większości samolotów, wielu pasażerów uważa, że korzystanie z niej znacząco pogarsza komfort osób siedzących z tyłu, szczególnie podczas krótkich lotów, gdzie miejsca na nogi i tak jest bardzo niewiele. Problem staje się jeszcze bardziej odczuwalny podczas posiłków lub pracy na laptopie. Drugie miejsce zajęło wstawanie jeszcze przed wyłączeniem sygnalizacji zapiętych pasów bezpieczeństwa – ten zwyczaj zirytował 12% ankietowanych. Chodzi przede wszystkim o pasażerów, którzy natychmiast po lądowaniu zrywają się z miejsc i ustawiają w przejściu, mimo że samolot nadal kołuje. Eksperci przypominają, że takie zachowanie może być nie tylko uciążliwe, ale również niebezpieczne. W ubiegłym roku turecki urząd lotnictwa cywilnego poinformował nawet, że osoby ignorujące sygnał pasów bezpieczeństwa mogą zostać ukarane grzywną. Trzecie miejsce w zestawieniu zajął brak przygotowania do kontroli bezpieczeństwa i paszportowej – 11% respondentów przyznało, że szczególnie irytują ich osoby rozpoczynające gorączkowe szukanie dokumentów dopiero przy stanowisku kontroli. W pierwszej piątce znalazły się również zachowania dobrze znane z komunikacji miejskiej i codziennych podróży – 9% ankietowanych wskazało korzystanie z telefonu, oglądanie filmów lub słuchanie muzyki bez słuchawek jako jeden z najbardziej denerwujących nawyków na pokładzie samolotu. Taki hałas staje się szczególnie uciążliwy podczas wielogodzinnych lotów nocnych. Tyle samo osób zirytowało także stanie w swoim rzędzie jeszcze przed otwarciem drzwi samolotu. Zdaniem pasażerów blokuje to przejścia i utrudnia innym spokojne przygotowanie się do opuszczenia pokładu. Klaskanie po lądowaniu i kolejki do wejścia. Tego pasażerowie też nie lubią W drugiej części zestawienia znalazły się zachowania, które dla wielu osób mogą wydawać się drobnostkami, ale w praktyce regularnie wywołują irytację podczas podróży. Szóste miejsce zajęło ustawianie się w kolejce do wejścia na pokład jeszcze przed rozpoczęciem boardingu. Wielu pasażerów zwraca uwagę, że tworzenie tłumu przy bramce często nie przyspiesza wejścia do samolotu, a jedynie zwiększa chaos i utrudnia poruszanie się po lotnisku. Szczególnie krytykowane są sytuacje, gdy osoby podróżujące z późniejszymi grupami boardingowymi próbują ustawiać się w kolejce znacznie wcześniej. Na siódmym miejscu znalazło się wielokrotne otwieranie i zamykanie schowków bagażowych w czasie lotu. Pasażerowie przyznają, że ciągłe sięganie po bagaż podręczny może przeszkadzać innym, szczególnie podczas nocnych lotów lub w trakcie serwisu pokładowego. W pierwszej dziesiątce znalazło się także klaskanie po lądowaniu samolotu. Choć dla części podróżnych jest to forma podziękowania dla pilotów i załogi, 6% uczestników badania uznało ten zwyczaj za irytujący i niepotrzebny. Podobny wynik uzyskały prośby o zamianę miejsc, zwłaszcza gdy dotyczą foteli przy oknie lub przejściu, za które inni pasażerowie wcześniej dodatkowo zapłacili. Listę najbardziej irytujących zachowań zamyka natomiast rozmowa podczas pokazu bezpieczeństwa. Również 6% ankietowanych przyznało, że przeszkadza im ignorowanie instrukcji załogi oraz głośne rozmowy w trakcie prezentowania zasad bezpieczeństwa przed startem. Choć wielu pasażerów traktuje te komunikaty rutynowo, linie lotnicze regularnie przypominają, że procedury mogą różnić się w zależności od modelu samolotu czy przewoźnika. Wyniki badania pokazują więc, że podróżnych coraz bardziej irytują nie tylko hałas czy brak przestrzeni, ale również zachowania odbierane jako lekceważące wobec innych osób znajdujących się na pokładzie. Źródła: The Mirror, Tiger.co.uk Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Wojna domowa wśród szympansów. Dlaczego dawni przyjaciele zaczęli się zabijać?
Szympansy z Ngogo w Parku Narodowym Kibale w Ugandzie – największa znana nauce dzika społeczność tego gatunku – trwale podzieliły się na dwie grupy. Badacze opisują, że po rozłamie zakończonym w 2018 r. doszło do serii śmiertelnych ataków między dawnymi członkami wspólnoty.
Przez pierwsze dwie dekady badań afrykańskie Ngogo uchodziło za model społecznej „plastyczności” typowej dla szympansów. Zwierzęta tworzyły zmienne podgrupy i swobodnie przemieszczały się między nimi, utrzymując relacje w skali całej wspólnoty. Ten układ – znany jako dynamika fission–fusion – pozwala łączyć współpracę z elastycznością. Jednego dnia osobniki rozchodzą się do „zajęć w podgrupach”, następnego znów spotykają. Społeczność z Ngogo została przedstawiona m.in. w serialu dokumentalnym Netfliksa „Chimp Empire” (Imperium szympansów) . Około 2015 r. obserwatorzy zaczęli jednak dostrzegać coś, co w tak dużej, dzikiej społeczności jest sygnałem alarmowym: rosnącą polaryzację. Dwa zgrupowania szympansów, określane później jako „zachodnie” i „centralne”, coraz częściej się mijały i unikały kontaktu. Zmiana zbiegała się z przetasowaniami w hierarchii dominacji. Pojawiła się rok po śmierci kilku dorosłych samców, którzy mogli pełnić rolę „łączników” spajających rozległą strukturę społeczną. Rozłam prowadzi do wojny domowej Do 2018 r. podział był już pełny i trwały: szympansy funkcjonowały jako dwie odrębne grupy, zajmujące osobne terytoria. W tym momencie historia przestaje dotyczyć wyłącznie reorganizacji życia społecznego, a zaczyna opowiadać o cenie, jaką płacą zwierzęta, gdy dawni partnerzy stają się rywalami. W latach 2018–2024 badacze odnotowali lub – na podstawie mocnych przesłanek terenowych – wnioskowali z wysoką pewnością o serii skoordynowanych ataków. W bilansie znalazło się siedem napaści na dorosłych samców oraz 17 ataków na niemowlęta. Dawni przyjaciele, którzy w czasie wcześniejszych obserwacji trzymali się za ręce, teraz rzucili się sobie do gardeł. Jeden z ataków można zobaczyć na filmie nagranym przez badaczy. – Szczególnie uderzające jest to, że szympansy zabijały byłych członków własnej grupy – mówi Aaron Sandel, profesor antropologii na Uniwersytecie Teksańskim w Austin i główny autor badania. – Nowe tożsamości grupowe okazały się silniejsze niż relacje oparte na współpracy, które istniały od lat. Od 2021 r. dzieciobójstwo miało pojawiać się częściej; w opisie badań mowa o kilku zgonach rocznie. Zespół podkreśla, że rzeczywista skala przemocy mogła być większa, bo część osobników znikała bez jednoznacznego wyjaśnienia. Cała sytuacja może zostać porównana do wojny domowej między ludźmi, choć badacze dystansują się wobec takiego określenia. Co to odkrycie mówi o naturze konfliktu? Trwałe rozłamy wśród szympansów są wyjątkowo rzadkie. Szacunki oparte na danych genetycznych sugerują, że takie zdarzenia mogą zachodzić mniej więcej raz na 500 lat. W tym kontekście Ngogo staje się czymś więcej niż głośną obserwacją: to rzadkie wgląd w proces, który zwykle umyka badaczom. Wcześniej opisywano przypadek wojny szympansów z lat 70. w Gombe w Tanzanii. Jednak do dziś towarzyszą mu spory, m.in. z powodu dokarmiania tamtejszych szympansów przez ludzi. W Ngogo zwierzęta nie były dokarmiane, a obraz zmian powstał dzięki długiemu, niemal trzydziestoletniemu ciągowi obserwacji i danych zbieranych przez duży zespół terenowy. Autorzy pracy, opublikowanej w prestiżowym czasopiśmie „Science”, zwracają uwagę na jeszcze jeden wymiar. Przemoc była wymierzona nie w „obcych”, lecz w byłych członków tej samej społeczności. To dlatego wynik odbił się szerokim echem w dyskusjach o źródłach konfliktów. Badacze widzą w nim wyzwanie dla poglądu, że zbiorowa przemoc u ludzi musi być napędzana przede wszystkim przez kulturowe „znaczniki” tożsamości, takie jak etniczność czy religia. W przypadku szympansów do polaryzacji i śmiertelnych starć wystarczyły zmienione relacje i lokalna rywalizacja. Sytuacja z Ngogo przypomina, jak krucha bywa równowaga w złożonych społecznościach – i jak wiele mówi o niej cierpliwa, wieloletnia praca w terenie. Im dokładniej rozumiemy mechanizmy dzielące grupy, tym lepiej potrafimy rozpoznawać moment, w którym współistnienie zaczyna się niepostrzeżenie rozpadać. – Możemy mieć sposób na zmniejszenie konfliktów społecznych w naszym życiu osobistym. Jak podsumowuje nasza praca, to właśnie w drobnych, codziennych aktach pojednania i ponownego spotkania między jednostkami możemy znaleźć szansę na pokój – podkreśla prof. Sandel. Źródło: Science
To nagranie zmieni podręczniki biologii. Rodzącej matce kaszalota i noworodkowi pomagało 10 „ciotek”
Po raz pierwszy w historii zaobserwowano asystę przy porodzie u gatunku innego niż naczelne. Rodzącej matce kaszalota towarzyszyła grupa wspierających ją samic, również niespokrewnionych. To nieznane do tej pory oblicze empatii u waleni.
W lipcu 2023 roku badacze z projektu CETI, monitorujący grupę kaszalotów u wybrzeży Karaibów, stali się świadkami wydarzenia, którego nigdy wcześniej nie udało się sfilmować. Dzięki dronom zarejestrowano pełny proces narodzin małego wieloryba. Nagranie dostarczyło dowodów na to, że poród w świecie kaszalotów nie jest indywidualną sprawą matki, tylko skoordynowanym działaniem grupy. W wydarzeniu brało udział aż 11 dorosłych osobników, które skupiły się blisko matki, tuż pod powierzchnią wody, pomagając rodzącej i noworodkowi. Grupowy wysiłek matki i „podwodnych położnych” Podczas trwającego pół godziny porodu 10 samic utrzymywało precyzyjną formację wokół matki. Od razu po tym, jak noworodek pojawił się na świecie, dorosłe osobniki podprowadziły go ku powierzchni wody, pomagając zaczerpnąć pierwszy oddech. To kluczowe, bo nowo narodzone kaszaloty nie mają wystarczającej wyporności i bez pomocy mogą po prostu utonąć. Samice na zmianę podtrzymywały młode, dając mu czas na rozprostowanie płetw ogonowych i przyzwyczajenie się do oddychania. Naukowcy podkreślają, że w matriarchalnych społecznościach kaszalotów wiedza o opiece nad potomstwem jest przekazywana z pokolenia na pokolenie. Na nagraniu widać, że w pomoc angażują się nie tylko blisko spokrewnione z matką samice. Gotowość na ataki drapieżników Widać też, że grupa przewidziała potencjalne zagrożenia. Zaledwie kilkanaście minut po porodzie w okolicy pojawiły się grindwale krótkopłetwe. Samice kaszalotów natychmiast przyjęły postawę obronną. Uformowały barierę między noworodkiem a intruzami, blokując im dostęp również od spodu. Doszło też do agresywnego odstraszania: samice otwierały szczęki i wykonywały gwałtowne ruchy głowami w kierunku nadpływających grindwali. Jeden z intruzów uderzył w dorosłą samicę osłaniającą młode. View oEmbed on the source website Co wieloryby „mówiły” podczas porodu? Naukowcy zebrali też dane za pomocą podwodnych rejestratorów dźwięku. W kluczowych momentach – na początku porodu oraz podczas ataku grindwali – styl komunikacji wielorybów uległ gwałtownej zmianie. Dźwięki znacząco odbiegały od standardowej komunikacji stada. Sugeruje to, że kaszaloty mają określony zestaw sygnałów, zarezerwowany dla stresujących momentów. Po ustaniu zagrożenia i ustabilizowaniu się sytuacji noworodka, grupa wróciła do typowych dźwięków. Historyczna obserwacja Znaczenia tej obserwacji nie można przecenić: to pierwszy raz, kiedy udokumentowano asystę przy porodzie u gatunku innego niż naczelne. Świadczy to o tym, że struktura społeczna i zachowania kaszalotów (a zapewne i innych waleni) są znacznie bardziej skomplikowane i empatyczne, niż sądzono. Do niedawna nie wiedzieliśmy nawet, że naczelne pomagają sobie przy porodzie – zachowanie to było uważane za typowo ludzkie. Ta grupa kaszalotów była obserwowana na Karaibach od 2005 roku, ale dopiero teraz naukowcy mieli tyle szczęścia, by nagrać cały poród. Szczegółowa analiza tej obserwacji, wraz z filmem, została właśnie opublikowana w artykule naukowym w prestiżowym „Science”. Naukowcy potwierdzili, że cielę przeżyło swój pierwszy rok życia i na razie ma się dobrze. Jego płeć pozostaje na razie nieznana. Cały poród i jego analizę można obejrzeć tutaj. Źródło: Project CETI, Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Ryś pracz? Niezwykłe nagranie z Hiszpanii. Tego u drapieżników jeszcze nie widziano
Fotopułapki w Hiszpanii zarejestrowały zdumiewające zachowanie u rysia iberyjskiego. Samice po polowaniu postanowiły… namoczyć swoje ofiary w wodzie. Tego typu zachowania są częste u wielu zwierząt, ale nigdy wcześniej nie widziano niczego podobnego u drapieżnika.
Odkrycia dokonywane dzięki nowoczesnej technologii, takiej jak drony czy fotopułapki, regularnie dostarczają nam dowodów na to, jak mało wciąż wiemy o życiu dzikich zwierząt. Najnowsze doniesienia z Hiszpanii, opublikowane w czasopiśmie „Ecology”, opisują fenomen, który wprawił naukowców w osłupienie. Po raz pierwszy w historii udokumentowano u rysiów iberyjskich (Lynx pardinus) celowe zanurzanie upolowanej zdobyczy w wodzie przed jej spożyciem. Rysiowe „panie domu” w hiszpańskich górach Choć mycie jedzenia kojarzy nam się głównie z szopami praczami, zachowanie to jest dość częste i typowe dla gatunków wszystkożernych lub roślinożernych, spożywających owoce. Jednak u mięsożerców regułą jest konsumpcja ofiary niemal natychmiast po zabiciu, ewentualnie jej ukrycie na później. Tymczasem kamery w Górach Toledańskich w środkowej Hiszpanii zarejestrowały samice rysiów iberyjskich, które fundowały swoim ofiarom (królikom europejskim) „kąpiel” w korytach z wodą. Od 2020 roku naukowcy zaobserwowali aż osiem takich incydentów z udziałem pięciu różnych samic. Zjawisko to powtarzało się w odstępach kilku lat u różnych osobników, co wyklucza przypadkowość i sugeruje, że mamy do czynienia z utrwalonym wzorcem behawioralnym, zapewne unikatowym dla tej konkretnej populacji. „Kocia kultura” czy racjonalne działanie? Największą zagadką pozostaje cel tego działania. Badacze wykluczyli wpływ warunków atmosferycznych – namaczanie królika nie było skorelowane z falami upałów ani suszą, więc nie chodzi o chłodzenie mięsa. Kluczem do rozwiązania tej zagadki może być struktura społeczna i pokrewieństwo. Wszystkie samice wykazujące to zachowanie zamieszkiwały sąsiadujące terytoria lub były ze sobą spokrewnione (np. matki i córki). To prowadzi do fascynującej hipotezy o istnieniu lokalnej „kultury” – specyficznej tradycji przekazywanej z pokolenia na pokolenie lub poprzez obserwację sąsiadek. Choć rysie są samotnikami, ich terytoria często się nakładają, co stwarza przestrzeń do nieświadomego uczenia się nowych nawyków. Nieco przypomina to swoistą „modę” wśród jednej z populacji orek, które nosiły na głowach „nakrycia” z martwych łososi. Z kolei inna grupa orek wytworzyła „lokalny zwyczaj” wyjadania wątroby rekinom. Obiad i napój w jednym Inna hipoteza, wsparta wstępnymi eksperymentami, sugeruje że namaczanie ofiary może być metodą transportu wody dla potomstwa. Późnym latem, gdy młode rysie przechodzą z mleka matki na pokarm stały, nawodnienie organizmu jest kluczowe dla ich przeżycia. Naukowcy sprawdzili, że królik po 30-sekundowym namoczeniu zatrzymuje znaczną ilość wody, która w cieniu paruje bardzo wolno. Jeśli samica dostarczy mokrego królika do gniazda, młode dostają obiad i napój w jednym. Zrozumienie takich niuansów pozwala lepiej chronić ten wciąż narażony na wyginięcie gatunek. Źródło: Ecology Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Punch wreszcie zyskuje akceptację stada. Największa zagadka dotyczy jednak jego matki
Punch, młody makak japoński z ZOO w Ichikawie, coraz lepiej odnajduje się w stadzie po odrzuceniu przez matkę. Choć dziś ma nowych towarzyszy i rzadziej szuka pocieszenia w pluszowej zabawce, biologów nadal zastanawia, dlaczego w ogóle doszło do tak rzadkiego zachowania.
Punch przyszedł na świat 26 lipca 2025 roku w ogrodzie zoologicznym w mieście Ichikawa, niedaleko Tokio. Jego historia zyskała światowy rozgłos, gdy do sieci trafiły zdjęcia i filmy przedstawiające osamotnionego malca kurczowo trzymającego pluszową zabawkę po odrzuceniu przez matkę. Sława Puncha przybrała takie rozmiary, że ZOO musiało wprowadzić ograniczenia dla odwiedzających i nakaz zachowania ciszy. Jego sytuacja w stadzie na początku nie była wesoła – inne małpy go prześladowały. Nowe informacje są optymistyczne: Punch ma przyjaciół i coraz lepiej sobie radzi. Biolodzy z uniwersytetu Concordia zastanawiają się jednak dlaczego w ogóle doszło do porzucenia przez matkę. Okazuje się że w naturze coś takiego się praktycznie nie zdarza. Przełom w integracji ze stadem Obecnie sytuacja Puncha uległa znacznej poprawie. Siedmiomiesięczny maluch coraz śmielej nawiązuje kontakty społeczne w grupie liczącej około 60 osobników. Coraz częściej widuje się go w towarzystwie dorosłych małp, na których plecy próbuje się wspinać. Makaki zaczynają go akceptować: iskać i przytulać. Punch stopniowo uczy się skomplikowanych zasad panujących w małpiej społeczności. Wcześniej wychowywany przez ludzi małpek nie potrafił się odnaleźć. Dzięki naturalnej elastyczności behawioralnej swojego gatunku, ma jednak ogromną szansę na pełną integrację ze stadem. Pożegnanie z pluszakiem Punch coraz rzadziej korzysta ze swojego ukochanego pluszaka. Zabawka została mu podsunięta tuż po urodzeniu, aby nauczyć go odruchu chwytania, który u noworodków makaków jest niezbędny do trzymania się futra matki. Przez kilka miesięcy pluszowy orangutan był jedynym źródłem komfortu: Punch tulił się do niego w trudnych chwilach. Dziś dyrektor ZOO, Shigekazu Mizushina, z optymizmem podkreśla, że Punch „wyrasta” z pluszaka. Wciąż sypia z nim każdej nocy, ale opiekunowie liczą, że w końcu zacznie zasypiać z innymi członkami stada. Makaki w naturze są niezwykle troskliwe Porzucenie noworodka jest wśród makaków japońskich niemal niespotykane w naturze. Małpy te słyną z niezwykle silnego instynktu macierzyńskiego. Badacze z uniwersytetu Concordia obserwują dzikie makaki na wyspie Awaji w Japonii od ponad 25 lat. Twierdzą że dzikie matki nie porzucają swoich dzieci, nawet jeśli są chore. Przywołują przykłady niezwykłej wręcz opieki nad słabszymi młodymi. Jedna z nich np. podtrzymywała swoje niepełnosprawne dziecko, pomagając mu chodzić. Inna nosiła dziecko kilka lat dłużej, niż zwykle robią to makaki. Nawet w przypadku śmierci młodego matka potrafi nosić jego ciało przez wiele dni. Jeśli któraś z matek słabo sobie radzi, zawsze może liczyć na pomoc innych samic w stadzie. W niewoli może tego zabraknąć. Dlaczego matka odrzuciła Puncha? Przypadek Puncha według biologów wynika prawdopodobnie właśnie ze specyfiki życia w niewoli. Sądzą, że jego matka mogła być zestresowana otoczeniem lub brakowało jej odpowiednich wzorców społecznych. Statystyki wskazują, że w ogrodach zoologicznych do porzuceń u makaków dochodzi w około 7,7% przypadków, najczęściej u matek o niskiej randze w stadzie lub rodzących po raz pierwszy. Źródła: The Conversation, The Independent Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Jak one to robią? Tylko 21 gatunków na Ziemi potrafi zmienić ubarwienie na zimę
Zimą znikają w śniegu, latem zlewają się z lasem. Zmiana koloru futra to wyjątkowy sposób na przetrwanie, dostępny nielicznym. Tej rzadkiej w świecie zwierząt strategii używają także gatunki występujące w Polsce.
Zjawisko sezonowej zmiany ubarwienia to jedna z najbardziej fascynujących i zarazem najrzadszych adaptacji w świecie przyrody. Na całym świecie zidentyfikowano zaledwie 21 gatunków ptaków i ssaków, które wykształciły tę zdolność, by przetrwać w surowych warunkach północnego klimatu. Białe futro i pióra: jak zapada decyzja o zmianie? Proces ten nie jest wywoływany bezpośrednio przez temperaturę czy pojawienie się pierwszego śniegu. Kluczowe są zmiany w długości dnia. Gdy dni stają się krótsze, organizm zwierzęcia otrzymuje sygnał hormonalny do rozpoczęcia linienia, a nowe futro lub pióra są już białe. Głównym celem tej zmiany jest kamuflaż. Gatunkom narażonym na ataki drapieżników (jak np. zając amerykański), białe futro pozwala stopić się z otoczeniem. Z kolei dla drapieżników, takich jak łasice czy gronostaje, zmiana barwy ułatwia podkradanie się do ofiar. Oprócz funkcji ochronnej, naukowcy wskazują na korzyści w termoregulacji. Białe futro lub pióra są pozbawione melaniny, czyli ciemnego pigmentu. Dzięki temu włosy i pióra mają wewnątrz niewielkie puste przestrzenie, a uwięzione w nich powietrze tworzy dodatkową warstwę izolacyjną. Polscy mistrzowie bieli Gatunkiem, który występuje u nas i potrafi zmieniać ubarwienie na zimowe jest m.in. gronostaj (Mustela erminea). W lecie jego futro jest brązowe z jasnym brzuchem, natomiast zimą staje się niemal całkowicie białe, z charakterystycznym czarnym końcem ogona. To właśnie to zimowe futro było przez wieku niezwykle cenionym materiałem i ozdobą najdroższych ubrań, noszonych często przez koronowane głowy. Jeszcze ciekawszym przypadkiem jest łasica (Mustela nivalis). Polsce tylko jej populacje z północnych regionów kraju czasem zmieniają ubarwienie na białe. Bardziej na północ jest to regułą. Południowe łasice zimą mogą też tylko trochę pojaśnieć lub przybrać mieszane ubarwienie. Wyjątkowi goście i przykłady ze świata Zając bielak (Lepus timidus) jest mieszkańcem europejskiej i azjatyckiej Północy. W Polsce pojawia się rzadko, głównie w północno-wschodniej części kraju. W zimie jego futro staje się całkowicie białe, poza czarnymi końcówkami uszu. Wśród ptaków prawdziwą mistrzynią jest pardwa białosterna (Lagopus leucura), występująca w Ameryce Północnej. Jej upierzenie może przybrać właściwie dowolną kombinację bieli, brązu i szarości, w zależności od panujących warunków. W Polsce czasem można spotkać pardwę mszarną (Lagopus lagopus), która także potrafi zmieniać ubarwienie na zimowe. Po co być białym, kiedy nie ma śniegu? Coraz większym problemem dla gatunków zmieniających ubarwienie jest ocieplenie klimatu. Mimo rosnącej temperatury, długość dnia się nie zmienia. Ich organizmy więc dostają sygnał do zmiany ubarwienia – ale w środowisku zaczyna brakować śniegu lub leży on krócej. Zamiast kamuflażu białe ubarwienie zaczyna się wyróżniać. Białe zwierzę na brązowym, bezśnieżnym tle staje się jaskrawym celem dla drapieżników, co drastycznie zwiększa śmiertelność. W niektórych regionach zimą współistnieją osobniki białe i brązowe. Jeśli zimy będą stawać się coraz krótsze, brązowy kolor może stać się cechą dominującą dzięki doborowi naturalnemu i ułatwić przetrwanie. Źródło: Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Dzięki autyzmowi zrozumiała zwierzęta. Temple Grandin – zoolożka, która odmieniła los milionów krów
Temple Grandin jest osobą, której udało się połączyć wrażliwość wynikającą ze spektrum autyzmu z głębokim zrozumieniem zwierząt. Mimo trudności społecznych rozwinęła karierę naukową i stała się uznaną zoolożką oraz działaczką na rzecz osób w spektrum autyzmu. W filmie biograficznym opowiadającym o jej drodze w postać Temple brawurowo wcieliła się Claire Danes.
Spis treści: Dziecięce trudy spektrum autyzmu Na ranczo u ciotki: początek fascynacji zwierzętami Kontrowersje wokół współpracy Temple Grandin Dobre życie i „dobra smierć”? Działalność społeczna i książki Nigdy nie przestawaj się uczyć Film biograficzny i osiągnięcia naukowe Temple Grandin urodziła się 29 sierpnia 1947 roku w Bostonie w stanie Massachusetts, jako córka Richarda Grandina i Eustacii Cutler. W wieku dwóch lat zdiagnozowano u niej autyzm, który w tamtym czasie był często postrzegany jako forma uszkodzenia mózgu. Lekarze początkowo obwiniali matkę za stan dziecka oraz zasugerowali, że dziewczynka powinna zostać objęta opieką instytucjonalną. Wówczas oznaczało to praktycznie zamknięcie w domu dla osób upośledzonych i spędzenie w nim całego życia. Dziecięce trudy spektrum autyzmu Jednak rodzice nie zgodzili się na to i postanowili zatrzymać córkę w domu, nie szczędząc ani czasu, ani pieniędzy na jej edukację. Stworzona przez intensywna terapia logopedyczna pomogła Temple rozwinąć zdolności komunikacyjne. Grandin zaczęła mówić w wieku czterech lat. Mimo że rodzice zapewniali jej dobre warunki edukacyjne, to konieczność uczęszczania do szkoły ze zdrowymi i nie rozumiejącymi jej przypadłości dziećmi, wymagała odwagi. Temple była często wyśmiewana przez rówieśników. Dziewczyna nie tylko nie mówiła wyraźnie i płynnie, ale miała też różnorodne tiki, których nie mogła kontrolować. Pomimo tych trudności osiągała sukcesy w szkole i zapisała się na studia. W 1970 roku uzyskała licencjat z psychologii w Franklin Pierce College, następnie tytuł magistra nauk o zwierzętach na Arizona State University oraz doktorat z tej samej dziedziny na University of Illinois w Urbana-Champaign. Na ranczo u ciotki: początek fascynacji zwierzętami Zwierzętami zaczęła interesować się już w szkole średniej. Jednak to wyjazd do Arizony, gdzie jej ciotka prowadziła ranczo, sprawił, że zdecydowała się na karierę w dziedzinie nauk o zwierzętach. Dzięki wyjątkowej zdolności myślenia obrazowego oraz doskonałej pamięci szczegółów zaczęła projektować humanitarne systemy obsługi zwierząt hodowlanych, co z czasem doprowadziło do przełomowych zmian w całej branży. „Zauważyłam, że kiedy kładę ręce na zwierzęciu czekającym w kolejce w Beeflandzie, mogę wyczuć jego zdenerwowanie. Czasami dotyk uspokaja zwierzę. Niektórzy ludzie uważają, że skoro te krowy i byki i tak niedługo zostaną zabite, nie warto ich dobrze traktować. Oto moja odpowiedź: A gdyby tak twoja umierająca babcia była w szpitalu? Jak by ci się podobało, gdyby lekarz powiedział: Och, ta pacjentka jest już na wykończeniu. Możemy ją wyrzucić na korytarz” - napisała Temple Grandin w książce „Byłam dzieckiem autystycznym”. Kontrowersje wokół współpracy Temple Grandin Obecnie ponad połowa bydła w USA jest obsługiwana w systemach zaprojektowanych przez nią. Do jej innych działań zawodowych należało m.in. opracowanie standardów dobrostanu zwierząt dla przemysłu mięsnego oraz doradztwo dla dużych firm z branży gastronomicznej i spożywczej. Ta współpraca wywołała wiele kontrowersji i była negowana przez część ruchów prozwierzęcych. Grandin podkreśla jednak, że kluczowe znaczenie ma minimalizowanie stresu i lęku zwierząt, a nie wyłącznie maksymalne wydłużanie ich życia. Zwraca uwagę, że zwierzęta domowe cierpią często z powodu długotrwałej izolacji i braku kontaktu, co również stanowi zaniedbanie ich dobrostanu. Dobre życie i „dobra smierć”? „Wiele osób dziwi się, że choć tak bardzo kocham zwierzęta, to współpracuję z przemysłem mięsnym. Dużo o tym myślałam. Ze wszystkich zwierząt najbardziej lubię krowy, a projektowałam urządzenia dla rzeźni. Patrząc na krowy, zdałam sobie sprawę z tego, że nie byłoby ich, gdyby nie ludzie. A skoro to my doprowadziliśmy do tego, że te zwierzęta są z nami, jesteśmy za nie odpowiedzialni. Powinny przy nas dobrze żyć i mieć dobrą śmierć. Powinniśmy sprawić, by uniknęły stresów. Takie jest moje zadanie” – napisała w książce zatytułowanej „Zrozumieć zwierzęta. Wykorzystywanie tajemnic autyzmu do rozszyfrowania zachowań zwierząt”. Działalność społeczna i książki Temple Grandin zyskała rozpoznawalność po pojawieniu się w książce Olivera Sacksa „Antropolog na Marsie”, wydanej w 1995. Tytuł książki nawiązuje do sposobu postrzegania doświadczeń społecznych przez Grandin. Jeszcze przed publikacją Temple była aktywna w środowiskach zajmujących się autyzmem — po raz pierwszy przemawiała publicznie w latach 80., na prośbę jednego z założycieli Autism Society of America. Jako osoba wysoko funkcjonująca w spektrum autyzmu, Grandin potrafi w wyjątkowo precyzyjny sposób opisać swoje doświadczenia. Mówi o nadwrażliwości na dźwięki i bodźce sensoryczne, które czynią kontakty społeczne bolesnymi. Myśli głównie obrazami, a język traktuje jako umiejętność drugorzędną. Jej wrażliwość na szczegóły i zmiany w otoczeniu pomogła jej lepiej zrozumieć zachowania bydła i innych zwierząt hodowlanych. Grandin zajmuje jednoznaczne stanowisko w sprawach edukacji dzieci autystycznych. Opowiada się za wczesną interwencją i odpowiednim przygotowaniem nauczycieli do pracy z indywidualnymi zainteresowaniami uczniów. Jest zwolenniczką koncepcji neuroróżnorodności i sprzeciwia się idei „całkowitego wyleczenia” autyzmu, argumentując, że jej własne osiągnięcia nie byłyby możliwe bez cech wynikających z autyzmu. Nigdy nie przestawaj się uczyć „Mam siedem zasad udanej dorosłości: podążaj za swoją pasją i naucz się o niej wszystkiego, co możliwe. Żyj. Bądź sobą, ale pamiętaj, żeby się trochę dostosować. Rozwijaj swoje talenty. Doskonałość nie jest możliwa. Ciężko pracuj. Nigdy nie przestawaj się uczyć.” – napisała w książce „Autyzm. Przewodnik. 9 postaw wspierających rozwój dzieci w spektrum”. Film biograficzny i osiągnięcia naukowe W 2010 roku HBO wyprodukowało film zatytułowany po prostu „Temple Grandin” z Claire Danes w roli głównej. Produkcja otrzymała 15 nominacji do nagrody Emmy i zdobyła pięć statuetek, w tym za najlepszy film telewizyjny oraz najlepszą aktorkę dramatyczną. Claire Danes otrzymała również Złoty Glob za swoją rolę. Temple Grandin została uhonorowana wieloma nagrodami, w tym doktoratami honoris causa Uniwersytetu McGill, Uniwersytetu Illinois oraz Duke University. Jest członkinią American Society of Agricultural and Biological Engineers oraz była członkinią zarządu Autism Society of America. Obecnie jest profesorką nauk o zwierzętach na Colorado State University. Ma na swoim koncie kilkanaście książek, z czego wiele stało się bestsellerami. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dlaczego niektórzy ludzie zawsze się spóźniają? Nauka potrafi to wyjaśnić
Niektórzy ludzie zawsze się spóźniają – i nie ma to nic wspólnego z brakiem szacunku. Psychologia i biologia wyjaśniają, co naprawdę za tym stoi.
Spis treści: Co mówi o tym nauka? Czy to kwestia osobowości? Optymiści i błąd planowania Wolne duchy i niska sumienność Żonglerzy i multitasking Nocne marki i rytm okołodobowy Rozproszeni i „ślepota na czas” Nigdy nie jest za późno, by się poprawić A może warto spojrzeć szerzej? Czy jesteś osobą, która robi milion rzeczy naraz, wolnym duchem albo zbyt optymistycznym planistą? Eksperci twierdzą, że to właśnie takie cechy sprawiają, że niektórzy niemal zawsze są „w niedoczasie”. Jeśli należysz do tych, których „będę za pięć minut” regularnie zamienia się w piętnaście, nie jesteś sam. I wcale nie musi to oznaczać, że jesteś nieuważny czy lekceważący. Większości z nas zdarzyło się spóźnić. Niektórzy jednak żyją w permanentnym niedoczasie. To rodzi pytanie: dlaczego część ludzi jakby „ma wewnętrzne ustawienie” na spóźnianie się, podczas gdy inni traktują punktualność jak święte prawo? Co mówi o tym nauka? To zagadka, która od dekad zajmuje naukowców zajmujących się zachowaniem człowieka. Wyniki badań bywały przy tym sprzeczne. Na przykład badanie opublikowane w 2003 roku w czasopiśmie „Human Performance” nie wykazało istotnego statystycznie związku między chronicznym spóźnianiem się a jedną konkretną cechą osobowości. Sugerowało to, że punktualność nie musi wynikać z jednej wady charakteru. Nowsze badania rysują jednak bardziej złożony obraz. W grę wchodzą skłonności psychologiczne, indywidualne „zegary wewnętrzne”, a nawet różnice biologiczne. Wszystko to może subtelnie popychać jednych ku punktualności, a innych ku spóźnieniom – często bez ich pełnej świadomości. Czy to kwestia osobowości? Jeff Conte, zastępca szefa katedry psychologii na Uniwersytecie Stanowym w San Diego i jeden z czołowych badaczy punktualności, od lat bada te wzorce – również we wspomnianym badaniu z 2003 roku. Zauważa, że choć spóźnianie nie daje się prosto przypisać jednej cesze, to obecnie przeważają dowody, że istnieją indywidualne różnice osobowościowe, które wiążą się z chronicznym spóźnianiem się. Podobnie mówią inni badacze zachowań. Zrozumienie tych wzorców ma większe znaczenie, niż mogłoby się wydawać. Punktualność działa jak społeczny „klej”. Okazuje szacunek dla czasu innych, wpływa na relacje i spaja systemy – od pracy, przez transport, aż po ochronę zdrowia. – Kiedy zgadzasz się, by być w jakimś miejscu o określonej godzinie, w gruncie rzeczy zawierasz kontrakt – wyjaśnia Pauline Wallin, psycholożka z Pensylwanii, która prowadzi warsztaty o prokrastynacji i chronicznym spóźnianiu się. – Jeśli jedna osoba stale się spóźnia, narusza tę umowę nie tylko w danej chwili, ale często w całej relacji. Optymiści i błąd planowania Psychologowie Daniel Kahneman i Amos Tversky pod koniec lat 70. wprowadzili pojęcie „błędu planowania”. Opisuje ono naszą skłonność do zaniżania czasu potrzebnego na wykonanie zadania, nawet jeśli robiliśmy je już wielokrotnie. – W gruncie rzeczy błąd planowania to wiara, że nasz plan zrealizuje się idealnie – mówi Allen Bluedorn, profesor emeritus zarządzania na Uniwersytecie Missouri i autor wielu badań nad zarządzaniem czasem. – Większość ludzi go przejawia. I dużo silniej w odniesieniu do własnych planów niż wtedy, gdy szacują czas wykonania zadań przez innych. Choć większość z nas popełnia ten błąd, niektórzy robią to znacznie częściej. Inni z kolei nie nauczyli się jeszcze świadomie go kompensować. Nie ma bezpośrednich, twardych dowodów, które łączyłyby osoby szczególnie podatne na błąd planowania z chronicznym spóźnianiem się. Badania dość jasno pokazują jednak mechanizm. Pierwszy jest intuicyjny: błędnie oceniasz czas trwania zadania, więc wychodzisz – i docierasz – później, niż zamierzałeś. – To prowadzi do wniosku, niemal truizmu, że im bardziej ktoś przejawia błąd planowania, tym częściej będzie zaniżał czas wyjścia i przez to się spóźniał – podkreśla Bluedorn. Badania konsekwentnie też pokazują, że osoby zaniżające czas trwania zadań – szczególnie takich, które wydają się im „pod kontrolą” – mają tendencję, by zakładać, że przyspieszą każdy krok. W efekcie pozostawiają zbyt mały margines na realne opóźnienia. To zwiększa ryzyko błędów w szacowaniu czasu, które często kończą się spóźnieniem. Wolne duchy i niska sumienność Spośród pięciu głównych cech osobowości (tzw. Wielkiej Piątki) – otwartości, sumienności, ekstrawersji, ugodowości i neurotyczności – to sumienność najsilniej i najstabilniej wiąże się z punktualnością. Osoby, które wypadają na niej wysoko, znacznie częściej przychodzą na czas. – Dzieje się tak, ponieważ ludzie sumienni są zwykle odpowiedzialni, zorientowani na cel i zdyscyplinowani. Są też rzetelni i zwracają uwagę na szczegóły – wyjaśnia Geraldine Joaquim, psychoterapeutka z West Sussex w Anglii. Cecha ta jest tak ważna, że metaanaliza z 2019 roku wykazała, iż sumienność jest najlepszym spośród cech „niekognitywnych” predyktorem ogólnego sukcesu życiowego. Dawna Ballard, profesor nadzwyczajna komunikacji na Uniwersytecie Teksasu w Austin i autorka książki „Time by Design” tłumaczy, że osoby sumienne spontanicznie budują nawyki sprzyjające punktualności. Przygotowują się, planują, tworzą strukturę dnia. – Z kolei gdy ktoś wypada nisko na skali sumienności, zwykle ma trudności z zarządzaniem czasem i zadaniami – dodaje. Niższa sumienność wiąże się częściowo z chaosem organizacyjnym, mniejszą skłonnością do doprowadzania planów do końca oraz słabszym monitorowaniem czasu. Wszystko to bezpośrednio utrudnia konsekwentne pojawianie się o umówionej porze. Żonglerzy i multitasking Jeśli kochasz robić kilka rzeczy naraz – przeskakujesz między mailami, gotowaniem i odpisywaniem na wiadomości – możesz być naturalnie „polichroniczny”. Oznacza to preferowanie wielu zadań jednocześnie zamiast wykonywania ich po kolei. W niektórych kreatywnych lub społecznych kontekstach może to być zaletą. Badania pokazują jednak, że taka skłonność często podkopuje punktualność. Są na przykład wyniki sugerujące, że osoby o wysokiej polichroniczności spóźniają się na umówione spotkania średnio nawet o 15 minut bardziej niż te, które funkcjonują w trybie monochronicznym (czyli „jedna rzecz naraz”). Conte tłumaczy mechanizm: – Polichronicy mają skłonność, by pierwszeństwo nadawać relacjom, rozmowom, temu, co właśnie się dzieje. Sztywne harmonogramy schodzą u nich na dalszy plan. Ballard dodaje, że taka logika kieruje zachowaniami w kulturach polichronicznych – na przykład w wielu regionach Ameryki Łacińskiej czy Bliskiego Wschodu – a nie „tykanie zegara”. W takich miejscach nigdy nie przerwałoby się nagle rozmowy tylko po to, by gdzieś dotrzeć punktualnie. Byłoby to uznane za niegrzeczne i nieefektywne. Paradoks polega na tym, że w kulturach monochronicznych – jak USA, Niemcy czy Japonia, a także w rodzinach i organizacjach, gdzie punktualność jest wysoko ceniona – takie zachowanie może zostać odebrane dokładnie odwrotnie. Jako lekceważące lub nieodpowiedzialne. Nocne marki i rytm okołodobowy Wewnętrzny zegar każdego człowieka tyka inaczej. Osoby o późnym chronotypie – potocznie „nocne marki” – naturalnie później zasypiają i później wstają. To często odbija się na punktualności, bo większość świata działa według porannego rozkładu. Powstaje to, co badacze nazywają „rozminięciem rytmu okołodobowego z wymaganiami otoczenia”. – Jeśli jesteś sową, większość świata po prostu nie jest zgrana z twoim rytmem – podkreśla Ballard. Chodzi nie tylko o samą rozbieżność. Badania z zakresu chronobiologii pokazują, że u nocnych marków wydzielanie melatoniny często jest przesunięte. To sprawia, że wczesne poranki są dla nich poznawczo trudne i fizycznie obciążające. – W efekcie takim osobom dłużej zajmuje „rozruch”, bo hormony odpowiedzialne za wybudzenie nie są jeszcze w pełni aktywne, gdy trzeba wstać nienaturalnie wcześnie – wyjaśnia Joaquim. – Wciskanie drzemki oznacza potem pośpiech. A pośpiech sprzyja spóźnieniom. Nocne marki spóźniają się jednak nie tylko na poranne spotkania. Rozminięcie z rytmem dobowym powiązano też z impulsywnością i trudnościami w planowaniu, które rozciągają się na resztę dnia. Badania wskazują, że sowy częściej przekraczają terminy, zaniżają czas potrzebny na przygotowanie się oraz mają większe wahania poziomu czujności w ciągu dnia. Wszystko to zwiększa ryzyko spóźnień, nie tylko o 8 rano. Rozproszeni i „ślepota na czas” U wielu osób źródłem spóźnień nie jest osobowość, lecz neurobiologia. Osoby z ADHD, ze spektrum autyzmu, z dysleksją i pokrewnymi trudnościami często doświadczają zjawiska nazywanego „ślepotą na czas”. To poczucie, że czas płynie inaczej lub mniej przewidywalnie niż dla większości ludzi. – Ślepota na czas utrudnia ocenę upływu minut i godzin – wyjaśnia Ballard. – Można przez to gubić się w momentach przejścia między zadaniami albo tak się w czymś zatopić, że czas dosłownie przestaje istnieć. Badania to potwierdzają. Osoby z ADHD często zaniżają długość odcinków czasu i mają trudności z planowaniem oraz realizowaniem zadań z nadchodzącym terminem. Inne prace wskazują na podobne zaburzenia postrzegania czasu przy innych trudnościach neurorozwojowych – jak spektrum autyzmu, dysleksja, dyspraksja czy niektóre zaburzenia funkcji wykonawczych. Każde z nich może zakłócać poczucie czasu i sekwencjonowanie zadań. Nigdy nie jest za późno, by się poprawić Na koniec dobra wiadomość: nawet osoby spóźniające się całe życie mogą poprawić swoją punktualność. Szczególnie wtedy, gdy zamiast liczyć wyłącznie na silną wolę, skupią się na konkretnym obszarze, który sprawia im największą trudność. Aby to zrobić – nawet jeśli chcesz po prostu ogólnie walczyć z tendencją do spóźniania – Conte podkreśla znaczenie zmian strukturalnych. Pomagają wcześniejsze alarmy, wydłużanie przerw między kolejnymi zobowiązaniami czy planowanie buforów czasowych. Isip zachęca, by pracować w zgodzie ze swoimi mocnymi stronami, zamiast próbować całkowicie się „przeprogramować”. Można więc postawić na takie rozwiązania, które nam realnie pasują: zegary wizualne, werbalne „odprawy” z kimś bliskim czy przygotowywanie rzeczy na długo przed wyjściem. A może warto spojrzeć szerzej? Nie trzeba też robić rewolucji od razu. – Wystarczy poprawić jeden fragment całego procesu, by zauważyć różnicę – podkreśla. Poleca również praktyczną metodę: wypisz wszystkie kroki potrzebne, by gdzieś dotrzeć. Czas dojazdu, znalezienie miejsca parkingowego, dojście z samochodu do miejsca spotkania. Następnie przypisz każdemu z nich realistyczne okno czasowe już na etapie planowania. Dzięki temu zyskujesz dużo klarowniejszy obraz tego, co musi się wydarzyć i kiedy. Odpowiedzialność nie spoczywa jednak wyłącznie na osobach spóźnialskich. Ci, którzy są naturalnie punktualni, też mogą zmniejszyć napięcia, uznając, że inni po prostu inaczej doświadczają czasu. Pomaga też odrobina elastyczności i życzliwości w planowaniu wspólnych terminów. – Cechy osobowości nie są wymierzone w nikogo osobiście – zauważa Ballard. – Jeśli ktoś nie ma tej cechy, która tobie ułatwia punktualność, zrozumienie jego priorytetów i perspektywy może naprawdę zmniejszyć konflikty. Źródło: National Geographic
Dlaczego psy zakopują jedzenie i przedmioty? To naturalne zachowanie – ale coś innego niż na przykład u wiewiórek
Twój pies upycha ulubioną zabawkę pod poduszką lub zakopuje gryzak w ogrodzie? To zachowanie starsze niż sam gatunek – sięga instynktów dzikich psich przodków. I wcale nie oznacza robienia zapasów „na czarną godzinę”.
Psy często i w różny sposób „zakopują” swoje zasoby – mogą to być zabawki, gryzaki, czy jedzenie. Takie zachowanie nie występuje u wszystkich psów, objawia się też z różną intensywnością. To tzw. caching, czyli ukrywanie zasobów na później. Według biologów nie wynika z lęku przed brakiem jedzenia, lecz z głęboko zakorzenionych, instynktownych zachowań. Jak chowają wiewiórki, a jak wilki? U ssaków, a także ptaków, caching występuje całkiem często. Temu zachowaniu przyjrzała się biolożka i specjalistka od dobrostanu zwierząt, Mia Cobb, z Uniwersytetu w Melbourne. Opisuje dwa typy tego zachowania: tzw. larder hoarding, polegający na gromadzeniu dużych zapasów w jednym lub dwóch miejscach (np. u wiewiórek), oraz scatter hoarding, czyli rozpraszanie małych ilości w wielu lokalizacjach. To właśnie ten drugi sposób występuje u psowatych, m.in. u lisów i wilków. Czemu ma służyć? Zabezpieczeniu nadmiaru jedzenia. Duża ofiara, której zwierzęta nie były w stanie zjeść naraz, w ten sposób się nie zmarnuje i zostanie – przy odrobinie szczęścia – ukryta przed konkurentami. Dlaczego psy wciąż zakopują zasoby? Współczesne, udomowione psy wciąż to robią, mimo że już nie muszą walczyć o przetrwanie. Węch i pamięć przestrzenna pozostały ich mocnymi stronami. Jeśli pies coś „zakopuje” nie oznacza to, że „martwi się” o przyszłość – to głęboko zakorzeniony instynkt. Chowanie częściej obserwuje się u psów, które doświadczyły głodu lub silnego stresu, a także u ras o predyspozycjach łowieckich, jak teriery czy gończe. Nie ma więc powodu, by traktować to zachowanie jako problem. Wiele psich zachowań, które uznajemy za kłopotliwe (także np. kopanie) jest dla nich całkowicie naturalne. Gdy pies starannie chowa kość lub zabawkę, po prostu kieruje się naturalnym, instynktownym mechanizmem, który przypomina o jego dzikich korzeniach. Spełnienie naturalnej potrzeby W niektórych sytuacjach jednak skłonność do chowania może stać się niewygodna, jeśli pies przy okazji np. brudzi w domu. Warto wtedy zastanowić się nad przyczyną. Naszą rolą jest zapewnienie psu możliwości realizowania potrzeb: ruchu, kontaktów społecznych i stymulacji umysłowej. W zaspokojeniu naturalnej potrzeby węszenia i skanowania środowiska pomagają np. maty węchowe i interaktywne zabawki, które angażują psa w poszukiwanie i „rozwiązywanie problemów”, zmniejszając nudę i napięcie. Źródło: The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Koty potrafią zrobić niemal 300 różnych min. Używają ich na potęgę
Kocia komunikacja to nie tylko miauczenie, mruczenie i fukanie. Okazuje się, że koty potrafią robić setki różnych min. Sygnalizują nimi wrogie lub przyjacielskie zamiary.
W tym artykule: Po drodze na uczelnię Złożona mimika kotów Koty mają miny wrogie i przyjazne Uboczne skutki udomowienia kotów Koty to samotnicy o pokerowym pysku? Nic podobnego. Gdy znajdują się w towarzystwie swoich pobratymców, używają mimiki i to na potęgę. Po prawie rocznych badaniach dwie naukowczynie zidentyfikowały aż 276 różnych kocich grymasów. Te kocie miny są doskonale czytelne dla wszystkich innych kotów znajdujących się w okolicy. Co więcej, jest możliwe, że tak rozbudowany zestaw grymasów koty zawdzięczają nam. A konkretnie – spędzeniu ostatnich 10 tys. lat rozwoju ewolucyjnego w towarzystwie ludzi, podejrzewają Lauren Scott i Brittany Florkiewicz. Ich fascynująca praca o naszych czworonożnych towarzyszach ukazała się w październiku w czasopiśmie „Behavioural Processes”. Po drodze na uczelnię Lauren Scott nie jest zoolożką ani zwierzęcą behawiorystką. To studentka medycyny i miłośniczka kotów. Dwa lata temu studiowała na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles (UCLA). Kilka minut od uczelni znajduje się kocia kawiarenka CatCafé Lounge. Goście mogą tam spędzać czas – a nawet uprawiać jogę – w towarzystwie kilkudziesięciu kotów. Od sierpnia 2021 r. do czerwca 2022 r. Scott zaczęła nagrywać koty po zamknięciu kawiarni. W sumie na taśmach zarejestrowała zachowania 53 zwierząt. Następnie dokładnie przeanalizowała nagrania wraz z psycholożką ewolucyjną Brittany Florkiewicz. Obie badaczki zrobiły zestawienie ruchów mięśni kocich pysków, wykluczając te związane z ziewaniem, żuciem i oddychaniem. Złożona mimika kotów Tym, co pozostało, były ruchy mięśni składające się na miny służące kotom do porozumiewania się ze sobą. Jak się okazało, tych min koty są w stanie zrobić całkiem sporo, bo aż 276. To tylko niewiele mniej niż grymasy, które wykrzywiają twarze szympansów. Małpy naczelne potrafią zrobić 357 min. W przypadku kotów każda mina składała się z około czterech unikatowych ruchów pyska. Było to np. rozchylanie warg, opuszczanie szczęki, rozszerzanie lub zwężanie źrenic, mrugnięcia, rozciąganie kącików ust, lizanie nosa, wysuwanie lub cofanie wąsów i poruszanie w różny sposób uszami. W sumie lista „składowych min” u kotów miała aż 26 pozycji. U psów liczy ona tylko jedną więcej. Według Brittany Florkiewicz ludzie mają 44 specyficzne ruchy twarzy – ile tworzymy z nich min, jeszcze nie udało się policzyć. Psy i koty na wegańskiej diecie? Dla środowiska byłoby to bardzo dobre, oszacował naukowiec Gdyby psy i koty dostawały bezmięsne posiłki, miałoby to ogromny i pozytywny wpływ na środowisko naturalne. Jeszcze lepiej, gdyby po mięso rzadziej sięgali również ludzie. Koty mają miny wrogie i przyjazne Co koty komunikują swoimi minami? Badaczki policzyły, że 45 proc. grymasów było przyjacielskich. 37 proc. zdradzała wrogie zamiary, które mogły skończyć się wysunięciem pazurów i szarpaniem za futro. Pozostałe 18 proc. min okazało się wieloznaczne – przynajmniej dla nas, ludzi. Można bowiem podejrzewać, że koty dobrze wiedzą, co się za nimi kryje. Jak wygląda przyjazna kocia mina? Gdy inny kot jest witany z sympatią, zwierzę wysuwa w jego stronę uszy i wąsy. Odsuwanie ich sygnalizuje, że między kotami rodzi się rywalizacja. Na nieprzyjaźń między kotami wskazują również zwężanie źrenic i oblizywania warg. Co ciekawe – sympatyczne kocie miny świadczące o dobrych zamiarach i chęci zabawy przypominały nieco te, które w podobnych okolicznościach robią ludzie, psy, małpy i inne zwierzęta. Uboczne skutki udomowienia kotów Rozbudowana mimika kotów może być skutkiem udomowienia przez ludzi, podejrzewają badaczki. Co prawda w ich badaniach udział wzięły zwierzęta domowe, nie dzikie. Jednak żyjący współcześnie dzicy krewni kotów domowych – jak kot nubijski – to zwierzęta prowadzące samotny tryb życia. Być może przodkowie dzisiejszych kotów również byli samotnikami i to po nich koty odziedziczyły swoje „wrogie” miny. Natomiast te przyjazne mogły podchwycić, gdy zbierały się w stada żyjące w pobliżu ludzi – np. gromadzące się wieczorami w oczekiwaniu na resztkę ludzkiej kolacji. Badania Scott i Florkiewicz mogą w przyszłości zostać wykorzystane w praktyce. Np. do stworzenia aplikacji, która pomogłaby właścicielom kotów odczytywać subtelne sygnały wysyłane przez ich pupili. Albo, która pomogłaby upewnić się, że nowy kot „dogada się” z dotychczasowymi kocimi domownikami. Następnym krokiem badaczek mogłoby być np. sprawdzenie, czy mimikę kotów rozumieją inne zwierzęta – przede wszystkim psy. Źródła: Behavioural Processes, science.org, Live Science Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jak zachowywać się na plaży? Eksperci alarmują: brak kultury to coraz większy problem
Choć większość turystów nie kieruje się złą wolą, brak świadomości bywa równie szkodliwy jak celowe ignorowanie zasad. „Kultura plażowania” wymaga dziś nie tylko dbałości o środowisko, ale także uważności na potrzeby i komfort wszystkich odpoczywających na piasku.
Spis treści: Niewłaściwe zachowania na plaży Społeczna hipokryzja na piasku W sezonie wakacyjnym wiele osób decyduje się na wypoczynek nad wodą, co sprawia, że nadmorskie plaże stają się przestrzenią intensywnej obecności turystów. W jednym miejscu spotykają się wówczas różne zwyczaje, style bycia oraz odmienne sposoby spędzania wolnego czasu. Ta różnorodność, choć naturalna, niesie ze sobą ryzyko nieporozumień i napięć. Wspólna przestrzeń wymaga więc wzajemnego poszanowania granic – zarówno fizycznych, jak i kulturowych. Niektóre zachowania, takie jak opalanie topless, spożywanie posiłków w większym gronie czy nadmierne zbliżanie się do innych plażowiczów, mogą być odbierane jako naruszające przyjęte normy społeczne. Tym bardziej warto zadać sobie pytanie, jak naprawdę zachowujemy się na plaży – i jak nasza obecność wpływa na otoczenie. Niewłaściwe zachowania na plaży Z najnowszego badania serwisu Beach.com, przeprowadzonego wśród 1000 respondentów w USA, wynika, że aż 93% uczestników deklaruje przestrzeganie zasad odpowiedniego zachowania na plaży. Równocześnie 92% przyznaje się do co najmniej jednego zachowania, które powszechnie uznawane jest za niewłaściwe. To właśnie ta wyraźna rozbieżność między samooceną a rzeczywistymi nawykami plażowiczów stała się głównym przedmiotem analizy badania. Najczęściej wskazywane przewinienia to: oddawanie moczu w wodzie, spożywanie alkoholu oraz zabieranie piasku i muszli. Aż 70,1% respondentów przyznało się do sikania do morza – i to wyłącznie wśród tych, którzy byli gotowi otwarcie to zadeklarować. Kolejne 48,6% spożywało alkohol na plaży, a 38,6% wynosiło z niej muszle lub piasek. Choć każde z tych zachowań może nieść określone konsekwencje, szczególnie niepokojące z punktu widzenia ekologii jest masowe zbieranie muszli. Badanie opublikowane w 2014 roku wykazało, że proceder ten zaburza równowagę lokalnych siedlisk: przyspiesza erozję, zakłóca cykl obiegu węglanu wapnia oraz wpływa na liczebność i różnorodność organizmów, które wykorzystują muszle jako schronienie. – Muszle mięczaków mają pierwszorzędne znaczenie dla krabów pustelników. Choć piaszczyste plaże nie są ich naturalnym środowiskiem, muszle ślimaków występujące na błotnistych równinach i skalistych brzegach stanowią dla tych zwierząt podstawowe źródło zasobów. Co ważne, wiele małych organizmów osiada też na nieużytkowanych muszlach, więc ich usunięcie oznacza utratę siedlisk dla całych kolonii – tłumaczył Geerat Vermeij, profesor geologii i specjalista w dziedzinie mięczaków z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis. Społeczna hipokryzja na piasku Lista niewłaściwych zachowań nie kończy się jednak na trzech najczęściej wskazywanych przewinieniach. Badanie Beach.com ujawniło również inne nawyki, które zakłócają spokój i komfort wspólnego wypoczynku. Wśród nich znalazły się: długotrwałe zajmowanie publicznych toalet, głośne odtwarzanie muzyki z głośników, palenie papierosów, pozostawianie odpadków po czworonogach, dokarmianie dzikich zwierząt oraz przebywanie zbyt blisko innych plażowiczów bez uzasadnionej potrzeby. Co ciekawe, te same osoby, które przyznają się do łamania plażowego savoir-vivre’u, chętnie krytykują podobne zachowania u innych. Zespół badawczy zwrócił uwagę na to zjawisko, podkreślając, że wiele osób nie dostrzega własnych niedociągnięć, jednocześnie otwarcie potępiając je u pozostałych plażowiczów. – Po cichu przyznają się do niewłaściwego zachowania na plaży, ale znacznie częściej mówią o złym zachowaniu innych. Choć 93% twierdzi, że przestrzega zasad, to 92% deklaruje, że zdarza im się je łamać. Co więcej, aż 70% uczestników badania przyznaje, że to właśnie cudze zachowania negatywnie wpływają na ich doświadczenia związane z pobytem na plaży – zauważyli autorzy raportu, dodając, że ten rozdźwięk między deklaracjami a rzeczywistymi postawami badacze określają mianem społecznej hipokryzji. Jak w takim razie należy się zachowywać? Podstawowe zasady „etykiety plażowej” nie są skomplikowane – opierają się przede wszystkim na konsekwencji i wzajemnym szacunku. Wystarczy pamiętać o tym, by sprzątać po swoim psie, unikać głośnego słuchania muzyki bez słuchawek, zachowywać odpowiedni dystans wobec innych plażowiczów czy pozostawiać plażę w takim stanie, w jakim ją zastaliśmy. Źródła: Travel + Leisure, Beach.com Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Orki przynoszą ludziom prezenty. Co się kryje za tym fascynującym zachowaniem?
Dzikie orki oceaniczne dzielą się upolowanym jedzeniem z ludźmi. 34 udokumentowane przypadki pokazują, że te fascynujące drapieżniki mogą próbować nawiązać z nami relację – z ciekawości, potrzeby kontaktu lub altruizmu.
Spis treści Orki przynoszą ludziom jedzenie – na całym świecie Co orki najczęściej ofiarują? Zabawa, eksploracja, a może uogólniony altruizm? Ostatnie badania nad zachowaniem orek oceanicznych przynoszą coraz więcej fascynujących obserwacji. Widziano już orki noszące na głowach martwe łososie, robiące sobie toaletę za pomocą wodorostów, czy delikatnie się „całujące”. Tym razem naukowcy wzięli na warsztat inne zachowanie: orki regularnie przynoszą ludziom jedzenie, a wygląda to jak dawanie prezentów. Orki przynoszą ludziom jedzenie – na całym świecie Nowe badania opublikowane w „Journal of Comparative Psychology” dokumentują 34 przypadki, w których dzikie orki próbowały podarować ludziom jedzenie. Obserwacji tych dokonano w ciągu ostatnich 20 lat, w wielu odległych od siebie miejscach na czterech oceanach. Zachowania te występowały zarówno w pobliżu łodzi, na otwartym morzu, jak i z brzegu. Najwyraźniej są wśród dzikich orek czymś powszechnym. Według Jareda Towersa z organizacji Bay Cetology w Kanadzie, jednego z autorów badania, dzielenie się jedzeniem to u orek zachowanie prospołeczne i sposób na budowanie relacji wewnątrzgatunkowych. Skoro orki dzielą się także z ludźmi, może to świadczyć o ich chęci nawiązania kontaktu także z nami. Co orki najczęściej ofiarują? Orki oceaniczne (Orcinus orca) znane są z wyjątkowo złożonych struktur społecznych. Żyją w grupach rodzinnych prowadzonych przez samice-matki. Więzi rodzinne trwają przez całe życie – młode nie opuszczają grup, wspólnie z matkami żyją i polują. W niektórych regionach takie stada łączą się w większe społeczności, tworząc klany. Orki bawią się (np. podrzucając wodorosty czy wyskakując z wody), nawiązują przyjaźnie, a nawet flirtują. To wszystko sugeruje bogate życie emocjonalne tych wielkich drapieżników. W analizowanych w badaniu przypadkach orki oferowały ludziom łącznie 18 różnych gatunków upolowanych zwierząt, a także roślin. Były to w większości ryby, ale też ssaki i ptaki, a nawet jeden gad, bezkręgowce i wodorosty. 97% z tych sytuacji wiązało się z oczekiwaniem na reakcję człowieka. Orki pływały w pobliżu, patrzyły i czekały kilka minut, a gdy prezent został odrzucony lub zignorowany, próbowały ponownie. W dwóch przypadkach orki ponownie podały tego samego ptaka, którego wcześniej ludzie im oddali. Zabawa, eksploracja, a może uogólniony altruizm? Część interakcji miała cechy zabawy (38% przypadków), badacze uważają jednak, że dominował motyw eksploracji i ciekawości. Świadczy o tym różny wiek orek, oferowanie świeżych zdobyczy, a także to, że w ponad 75% przypadków, gdy człowiek zignorował ofiarę orka wykorzystała ją później sama lub podzieliła się z innymi. Zachowania te mogą być przejawem tzw. uogólnionego altruizmu – rzadkiej cechy u zwierząt społecznych, polegającej na dzieleniu się bez oczekiwania wzajemności. Mogą również odzwierciedlać ciekawość poznawczą oraz chęć zrozumienia, jak ludzie reagują. Orki podobnie „testują” nieznane sobie wcześniej osobniki we własnych grupach. W większości przypadków jedna lub dwie orki oddzielały się od grupy z „prezentem”, co sugeruje indywidualną motywację, a nie zachowanie pokazowe. Co ciekawe, w niektórych rejonach świata, jak Australia czy Rosja, odnotowano przypadki współpracy między orkami a rybakami, co może mieć wpływ na to ciekawe zachowanie. Choć pozostają dzikimi i niebezpiecznymi drapieżnikami, orki najwyraźniej są też ciekawskimi i otwartymi na nowe doświadczenia zwierzętami. Potwierdza się przypuszczenie że ich duży mózg oraz stadny tryb życia przekładają się na wysokie umiejętności społeczne. Źródło: Journal of Comparative Psychology Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czułe giganty: po raz pierwszy nagrano „całujące się” orki
Udokumentowno nigdy wcześniej niewidziane zachowanie dzikich orek – delikatne dotykanie się pyskami, przypominające całowanie. Nagranie z fiordów północnej Norwegii rzuca nowe światło na społeczne interakcje tych morskich ssaków.
Spis treści „Całujące się” orki dotychczas widziano tylko w niewoli Gesty czułości czy coś więcej? Jak naukowcy interpretują pieszczoty orek W październiku 2024 roku, podczas ekspedycji snorkelingowej w fiordach Kvænangen w północnej Norwegii, grupa naukowców-amatorów zaobserwowała i udokumentowała niezwykle rzadkie zachowanie dwóch dzikich orek. Zwierzęta przez około dwie minuty delikatnie dotykały się pyskami, w tym trzykrotnie wzajemnie podgryzały się w języki. Zachowanie to przypominało całowanie. Nagranie i artykuł naukowy poświęcony tej obserwacji opublikowano w czasopiśmie "Oceans". „Całujące się” orki dotychczas widziano tylko w niewoli Do tej pory podgryzanie języków i „całowanie” u orki oceanicznej odnotowano tylko kilka razy i to wyłącznie w niewoli. Po raz pierwszy w 1978 roku, a ponownie m.in. w 2019 w ogrodzie zoologicznym Loro Parque na Teneryfie. Obserwacja z Norwegii stanowi pierwszy dowód występowania tego zachowania w naturze. View Ediplayer on the source website Według autorów publikacji, tego rodzaju pieszczoty mogą pełnić funkcję społeczną, podobnie jak inne formy kontaktu pyskiem u ssaków społecznych. U małp "całowanie" i dotykanie ust jest wyrazem przywiązania i zaufania, u psów i wilków lizanie pyska oznacza często uległość lub szacunek. Wśród ssaków morskich podobne interakcje obserwowano także u białuch arktycznych (Delphinapterus leucas). Wygląda na to, że w wodzie kontakt z użyciem jamy ustnej może pełnić ważne funkcje komunikacyjne, bo inne formy dotyku są ograniczone. Gesty czułości czy coś więcej? Jak naukowcy interpretują pieszczoty orek Dr Javier Almunia, współautor badania i dyrektor Loro Parque Fundación, podkreśla, że podgryzanie języków jest u orek niezwykle rzadkie. Chociaż opiekunowie orek w kilku ośrodkach znają to zjawisko, występuje ono sporadycznie i nieregularnie – może pojawić się raz, a potem zniknąć na całe lata. Naukowcy nie są zgodni co do interpretacji tego zachowania. Może to być forma zacieśniania więzi, zabawy, a nawet próba wywołania transferu pokarmu. Dr Luke Rendall z Uniwersytetu w St. Andrews w Szkocji zaznacza jednak, że bez danych dotyczących struktury społecznej dzikich orek nie da się jednoznacznie określić funkcji tego zachowania. Ostrzega też przed nadmiernym poleganiem na danych z niewoli, gdzie środowisko społeczne jest nieporównywalne z naturalnym. W artykule autorzy sugerują, że "całowanie" może być też formą tzw. zachowania trendowego – podobnie jak zakładanie martwych łososi na głowy, które udokumentowano w jednej z populacji orek. Obecność tego zachowania u dzikich zwierząt potwierdza, że nie jest ono efektem życia w niewoli, lecz częścią naturalnego behawioru orek. Mimo fascynującej obserwacji, badacze przyznają, że na razie nie można wysnuwać zbyt daleko idących wniosków. Zachowanie zostało zaobserwowane tylko raz, a jego znaczenie wymaga dalszych badań, w tym porównań liczbowych między środowiskiem naturalnym a warunkami kontrolowanymi. Źródło: Oceans Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Wieloryby ratują siebie nawzajem – mamy dowód
Gdy młody wieloryb zaplątał się w sprzęt rybacki, towarzyszący mu osobnik nie odpłynął. Nowe badania naukowców wskazują, że humbaki mogą wykazywać empatię i świadomie pomagać innym w potrzebie.
Spis treści: Niezwykłe reakcje humbaków Empatia humbaków Dlaczego wieloryby chronią inne wieloryby? Jak uratować wieloryby przed sieciami? Czy wieloryby są altruistyczne? Nowy artykuł naukowy oraz nagranie wideo przedstawiają przekonujące dowody na to, że odpowiedź brzmi „tak”. Kilka lat temu, gdy Rachel Cartwright i jej zespół badawczy zbliżyli się do dwóch wielorybów, zauważyli coś dziwnego. Młodszy wieloryb był zaplątany w linkę rybacką. Dorosły osobnik z tej pary zaczął gwałtownie uderzać płetwą ogonową o wodę. W końcu młodszy wieloryb zareagował i również zaczął uderzać ogonem. Wyglądało to tak, jakby dorosły pokazywał młodemu, co ma robić. Stopniowo linka rybacka, w którą się zaplątał, zaczęła się odczepiać. „Asystenci badawczy nazwali ją Taylor, bo próbowała ‘shake it off’ – otrząsnąć się,” mówi Cartwright, główna badaczka w The Keiki Kohola Project. W nowym badaniu Cartwright i zespół specjalistów zajmujących się przypadkami wyrzuceń na brzeg udokumentowali, w jaki sposób „towarzyszący wieloryb” próbuje pomóc, gdy inny humbak zaplącze się w sprzęt rybacki. Niezwykłe reakcje humbaków W osobnym przypadku Cartwright prowadziła badania nad rozmnażaniem humbaków, gdy jej zespół natknął się na uwięzioną dwuletnią samicę. Dorosły wieloryb płynął powoli obok niej. Delikatnie kładł płetwę piersiową na jej płetwie albo leżał z nią pyskiem w pysk na powierzchni wody. W pewnym momencie wydawało się, że próbuje ją chronić przed rekinami tygrysimi. „Płynął za nią i odganiał je ogonem” – mówi. Drugi wieloryb płynął pod nią i unosił młodą samicę na powierzchnię. „Było całkiem jasne, że nie próbował się z nią kopulować” – mówi Cartwright. Samce podczas kopulacji ustawiają się bowiem na górze. „Dla mnie naprawdę interesujące w tej sytuacji jest to, że były to niespokrewnione wieloryby” – dodaje. Dzięk sugestii Eda Lymana, eksperta NOAA ds. zaplątań oraz współautora badania, zespół skontaktował się z organizacjami ratunkowymi na Hawajach i Alasce. Chcieli dowiedzieć się, jak często takie sytuacje mają miejsce. Gdy przeanalizowali dane, „zdaliśmy sobie sprawę, że to zachowanie jest bardziej powszechne, niż sądziliśmy” – mówi Cartwright. Spośród 414 przypadków zaplątania z lat 2001–2023 — 154 na Hawajach i 260 na Alasce — „towarzyszące” wieloryby reagowały w sposób pomocny 62 razy. Empatia humbaków Olaf Meynecke, pracownik naukowy z Griffith University w Australii, który nie brał udziału w badaniu, również zaobserwował takie zachowania na południowym Pacyfiku. Jego zespół próbował uwolnić młodego wieloryba z boi owiniętej wokół jego płetw. Dwa inne wieloryby pozostały w pobliżu. Jeden znajdował się obok uwięzionego wieloryba, a drugi pod nim. Meynecke miał wrażenie, że ich obecność wyrażała: „jeśli nie będziesz w stanie utrzymać wyporności i zaczniesz tonąć, spróbuję cię podnieść.” Meynecke widział dorosłe osobniki próbujące pomóc zaplątanym cielętom, nawet jeśli ich matka była obecna. „To może być cztery, pięć, sześć dorosłych wielorybów, które wyraźnie tam są, bo chcą wesprzeć zestresowane zwierzę” – mówi. Jednak w badaniu ponad połowa z 62 przypadków dotyczyła dorosłych osobników, więc nie chodzi wyłącznie o opiekę nad młodymi. Dlaczego wieloryby chronią inne wieloryby? Przeglądając zapisy historyczne, badacze zdali sobie sprawę, że to zachowanie było obserwowane już wcześniej. Szczególnie w czasach połowów wielorybów, które zostały zakazane w większości krajów w 1986 roku. Gdy jedna ofiara została złapana, „inne wieloryby podpływały i zostawały tuż obok niej, pozostając przy niej” – mówi Cartwright. To narażało reagujące wieloryby na ryzyko, więc to zachowanie prawdopodobnie stało się rzadsze. „To zachowanie może być formą empatii afektywnej” – mówi Anna Moscrop, dyrektor ds. polityki naukowej w organizacji Whale and Dolphin Conservation. „Jednostka rozpoznaje stan emocjonalny, taki jak stres, nie doświadczając samodzielnie tych samych bodźców.” Cartwright uważa, że może to być również przykład plastyczności behawioralnej. Wieloryby dostosowują się do zmieniającego się świata, w którym zaplątania są teraz częstym zjawiskiem. Meynecke zastanawia się, czy widzimy to zachowanie częściej nie tylko dlatego, że „w oceanach jest więcej zestresowanych wielorybów.” Uważa również, że technologia, taka jak drony, ułatwia dostrzeganie i dokumentowanie tych zachowań. Zaplątania — w liny cumownicze, sieci, pułapki na kraby i inne porzucone narzędzia rybackie — są coraz większym zagrożeniem. „Ponad 80% wielorybów zostanie w pewnym momencie życia zaplątanych, a do 25% może zaplątać się każdego roku, ale samodzielnie się uwalnia” – mówi Cartwright. Jak uratować wieloryby przed sieciami? Widok wielorybów desperacko próbujących sobie nawzajem pomagać jest „absolutnie straszny”– mówi Meynecke. „Te biedne zwierzęta dokładnie wiedzą, co się dzieje, i po prostu nie mogą nic zrobić. To wykracza poza jednego osobnika. To wysoce stresująca sytuacja dla wielu wielorybów w okolicy, które się komunikują i próbują pomóc”. Co więcej, zaplątania — główna przyczyna śmiertelności wielorybów — są możliwe do uniknięcia. „Najlepszym sposobem ochrony ssaków morskich przed zaplątaniem w sprzęt rybacki jest ograniczenie ryzyka kontaktu między nimi a tym sprzętem” – dodaje Moscrop. Jednym ze sposobów osiągnięcia tego celu jest stosowanie narzędzi połowowych, które minimalizują liczbę lin pozostających w wodzie. To „drastycznie zmniejsza ryzyko zaplątania i ratuje wieloryby.” To coś, do czego każdy z nas może się przyczynić. „Podejmujemy decyzje jako konsumenci” – mówi Cartwright. „Istnieje wiele opcji zakupu ryb poławianych w sposób zrównoważony.” Źródło: National Geographic
Przyjaźń wśród ptaków? Jak najbardziej. W społecznościach szpakowatych obowiązuje zasada wzajemności
Przyjaźń to bezinteresowna, bliska relacja, która wykracza poza więzy krwi i zachowania instynktowne. Okazuje się, że nie tylko ludzie są do niej zdolni. Także ptaki, a konkretnie afrykańskie błyszczaki rudobrzuche, pomagają sobie wzajemnie poza najbliższą rodziną.
Spis treści: Błyszczaki nawiązują trwałe relacje poza grupą rodzinną Społeczności szpakowatych są liczne i złożone Badania nad więziami pozarodzinnymi w świecie zwierząt nie są łatwe. Wymagają długotrwałej obserwacji osobników w ich naturalnym środowisku. Nowe badanie błyszczaków rudobrzuchych (afrykańskich ptaków z rodziny szpakowatych) opiera się na danych zbieranych aż przez 20 lat. Udowadnia ono, że ptaki okazują sobie pomagają, a przysługi te prędzej czy później zostają odwzajemnione. Szpaki nawiązują trwałe relacje poza grupą rodzinną Nowy artykuł opublikowany w tym tygodniu w czasopiśmie „Nature” opiera się na 20 latach badań błyszczaków rudobrzuchych z Afryki Wschodniej. W latach 2002-2021 naukowcy przebadali tysiące interakcji między setkami ptaków i pobrali wiele próbek DNA, aby ustalić pokrewieństwo. Ogromna ilość danych behawioralnych i genetycznych z 40 sezonów lęgowych pozwoliła w końcu jednoznacznie odpowiedzieć na kilka kluczowych pytań: Czy ptaki preferowały pomaganie swoim krewnym? Czy pomagały osobnikom niespokrewnionym, nawet wtedy, gdy ich krewni byli dostępni? Czy na przestrzeni lat ptaki odwdzięczały się za pomoc? Naukowcy odkryli, że choć błyszczaki wolą wspierać krewnych, także często i konsekwentnie pomagają niespokrewnionym ptakom. Nie przypadkowym, tylko wielokrotnie tym samym osobnikom, co świadczy o trwałej relacji. Takie związki przyjaźni mogą trwać nawet przez wiele lat. To pierwsze tak silne dowody na istnienie długoterminowych wzajemnych relacji społecznych u dzikich zwierząt, które nie są ze sobą spokrewnione. Badanie rzuca nowe światło na fascynujące zagadnienie przyjaźni wśród zwierząt. Społeczności szpakowatych są liczne i złożone Prof. Dustin Rubenstein, jeden z autorów artykułu, podkreśla, że społeczności szpakowatych są bardzo liczne i złożone, obejmując zarówno grupy rodzinne, jak i niespokrewnionych członków. Trochę przypominają w tym ludzkie społeczeństwa. Badacze planują dalsze analizy, aby zrozumieć mechanizmy powstawania i trwałości tych relacji. Odkrycie to sugeruje, że podobne wzorce wzajemnej pomocy mogą występować w społecznościach wielu gatunków zwierząt. Większość szpakowatych żyje w stadach, zwłaszcza poza sezonem lęgowym – co doskonale możemy obserwować w Polsce, na przykładzie naszych szpaków zwyczajnych. Tworzą duże zbiorowiska liczące setki, a nawet tysiące osobników. Pomaga im to w obronie przed drapieżnikami i ułatwia żerowanie. Są znane z rozbudowanego repertuaru wokalnego, który służy nie tylko do przyciągania partnera, ale także komunikacji wewnątrz grupy. Potrafią naśladować dźwięki innych gatunków i sygnały z otoczenia. Najlepszymi naśladowcami odgłosów są jednak gwarki. Źródło: Nature Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
„Mowa” bonobo jest zdumiewająco podobna do ludzkiego języka. Występują w niej „zdania”
Naukowcy wykazali, że szympansy karłowate (bonobo) tworzą złożone z odgłosów „zdania”, łudząco podobne do kombinacji słów używanych przez ludzi. To pierwszy taki przypadek w świecie zwierząt.
Spis treści: Jak działa ludzki język? Tworzenie słownika bonobo Szympansy „mówią” całymi zdaniami Ludzie mogą rozmawiać bez końca na każdy temat, a nawet o przysłowiowym niczym. Pozwala nam na to elastyczność naszych języków – najbardziej złożonych systemów komunikacji, jakie wytworzyła natura. Wydawało się, że takie możliwości są poza zasięgiem zwierząt. Ale okazuje się że nasi najbliżsi genetyczni krewni, czyli szympansy karłowate bonobo (Pan paniscus) także to potrafią. Naukowcy pieczołowicie przeanalizowali komunikację bonobo żyjących w rezerwacie Kokolopori w Kongo w Afryce. Okazuje się, że małpy porozumiewają się kombinacjami dźwięków, czyli odpowiednikami słów ułożonych w zdania. Jak działa ludzki język? Istotną cechą języka ludzkiego jest zdolność do łączenia elementów. Na przykład morfemy można łączyć w słowa (np. „bio” + „logia”), a słowa – w zdania. Jest to możliwe dzięki tzw. kompozycjonalności. Mniejsze znaczące jednostki są łączone w większe struktury. Ich znaczenie jest określone przez znaczenia składowych, ale nie zawsze z nimi identyczne. Ważny jest m.in. także sposób połączenia. Kompozycjonalność daje językowi ogromne pole do tworzenia nowych pojęć i przekazywania nowych informacji. Istnieją dwa rodzaje kompozycjonalności. Ta prostsza jest asocjacją dwóch pojęć – np. „wysoki tancerz ” oznacza osobę, która posiada jednocześnie te dwie cechy. Ale „zły tancerz” nie oznacza już kogoś, kto jednocześnie jest tancerzem i złą osobą. Znaczenie tego wyrażenia jest czymś więcej niż sumą składowych. To kompozycjonalność bardziej złożona. Kompozycjonalność nie jest wyłącznie cechą ludzkich języków. Liczne badania ptaków i naczelnych wykazały, że zwierzęta są zdolne do łączenia wokalizacji w większe struktury. Jednak wciąż brakowało jednoznacznych dowodów na to, że zwierzęta potrafią tworzyć nowe pojęcia i znaczenia, łącząc elementy komunikacji. Nowe badanie na szympansach bonobo wreszcie to potwierdziło. Tworzenie słownika bonobo Naukowcy z uniwersytetu w Zurychu oraz Harvarda skrupulatnie przebadali dźwięki wydawane przez bonobo. Wykonali prawdziwie mrówczą pracę, używając metod stosowanych w badaniu ludzkich języków, czyli lingwistyce. Najpierw skatalogowali dźwięki i przypisali im znaczenia. Była to tytaniczna praca: aby uniknąć pomyłek analizowano ponad 300 czynników, wpływających na kontekst każdej „wypowiedzi” bonobo. Na przykład prosty komunikat „biegnij” może przecież znaczyć zupełnie co innego, gdy widać drapieżnika („uciekamy”), niż gdy zaprasza do zabawy („pobiegajmy”). Analizowano m.in., czy odgłos jest wydawany, gdy szympans odpoczywa, porusza się, pożywia się. Po każdym odgłosie skrupulatnie przyglądano się jego efektom: co robiły inne szympansy. Czy zaczęły coś robić, a może przestały? Szympansy „mówią” całymi zdaniami Kolejnym krokiem było odnalezienie i analiza nie pojedynczych dźwięków, ale ich kombinacji. Ich znalezienie nie było trudne – okazało się, że szympansy używają wielu takich kombinacji. Oprócz 7 dźwięków podstawowych małpy znały 19 kombinacji. Dla nich wszystkich naukowcy zbudowali tzw. mapę pojęciową, narzędzie używane w lingwistyce. Naukowcy zbadali m.in. czy: każdy element kombinacji ma inne znaczenie; znaczenie kombinacji wynika ze znaczenia jej elementów; znaczenie kombinacji jest inne niż znaczenie jej elementów. „Dzięki naszym metodom określiliśmy, w jaki sposób znaczenie pojedynczych odgłosów i ich kombinacji jest ze sobą powiązane” — mówi prof. Simon Townsend, jeden z autorów badania. Naukowcy odkryli liczne kombinacje odgłosów, których znaczenie było powiązane ze znaczeniem ich pojedynczych części, co jest kluczową cechą kompozycjonalności. Ale to nie wszystko: niektóre kombinacje odgłosów wykazywały uderzające podobieństwo do bardziej złożonych struktur w ludzkich językach ludzkim. Innymi słowy – bonobo bez pudła mogłyby wskazać „złego tancerza”. Źródło: Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Kwasy tłuszczowe omega-3 obniżają agresję nawet o 28%. Na ich niedobór często cierpią przestępcy
Dieta może znacząco wpłynąć na zachowanie. Niedobór jednego z jej składników zwiększa skłonności do agresji i zachowań impulsywnych. Taki wniosek płynie z badań opublikowanych na łamach czasopisma naukowego „Aggression and Violent Behavior”.
W tym artykule: Kwasy tłuszczowe omega-3 obniżają agresję Kwasy omega-3 a przestępczość Czym są kwasy tłuszczowe omega-3? Kwasy omega-3 w diecie Ścisły związek z agresją mają kwasy tłuszczowe omega-3, nazywane są też czasem n-3. Należą do kwasów wielonienasyconych. Są konieczne do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Do niezbędnych człowiekowi kwasów omega-3 należą m.in. kwas α-linolenowy (ALA), kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA). Kwasy tłuszczowe omega-3 obniżają agresję Naukowcy z University of Pennsylvania oparli się na wcześniejszych badaniach dotyczących wpływu suplementacji kwasów omega-3 na agresję. W metaanalizie wzięli pod uwagę 29 randomizowanych badań kontrolowanych. Dotyczyły one łącznie 3918 uczestników, od dzieci w wieku do 16 lat po osoby starsze w wieku od 50 do 60 lat. Badania prowadzono w latach 1996–2024 i trwały średnio ok. 16 tygodni. Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. To zasługa diety i stylu życia Południowoamerykański lud Tsimane ma najzdrowsze serca na świecie. Badania pokazują, że w równie dobrej kondycji są mózgi członków tego plemienia. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mozgi-rdzennych-mieszkancow-amazonii-starzeja-sie-wolniej-to-zasluga-diety-i-stylu-zycia-fot-courtesy-of-the-tsimane-health-and-life-history-project-team-be480f7.jpeg" width="938" height="625" alt="Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. To zasługa diety i stylu życia (fot. Courtesy of the Tsimane Health and Life History Project Team)" title="Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. To zasługa diety i stylu życia (fot. Courtesy of the Tsimane Health and Life History Project Team)" /> Metaanaliza wykazała niewielki, ale zauważalny efekt krótkoterminowy. Przekłada się on na zmniejszenie poziomu agresji sięgające nawet 28%, po uwzględnieniu wielu różnych zmiennych. Obejmowało to zarówno agresję reaktywną (w odpowiedzi na prowokację), jak i proaktywną (zachowanie zaplanowane z wyprzedzeniem). – Trzeba zastanowić się nad zastosowaniem suplementacji kwasów omega-3 w celu zmniejszenia agresji. Niezależnie od tego, czy chodzi o gabinet lekarski, czy np. zakład karny. Polecam to zwłaszcza rodzicom, mającym problem z agresywnymi zachowaniami u dzieci. To nie jest cudowny środek, ale może pomóc – mówi dr Adrian Raine, neurokryminolog z University of Pennsylvania i główny autor metaanalizy. Uczony podkreśla, że analizowane badania skupiały się na krótkoterminowym działaniu kwasów omega-3. Następnym krokiem ma być sprawdzenie, czy ten składnik diety może zmniejszać agresję również w dłuższej perspektywie. Kwasy omega-3 a przestępczość Wcześniejsze badania wykazały, że przestępcy często mają niedobory witamin, mikroelementów oraz właśnie kwasów omega-3. Jakie są skutki niedoboru takich produktów w diecie? Należy do nich m.in. zwiększona impulsywność i skłonności do agresji. Dowiodły tego eksperymenty z więziennym jadłospisem. Osadzeni, oprócz typowego menu, przez kilka miesięcy dostawali kapsułki z zestawem witamin i kwasami omega-3. Zmiany były zaskakujące. Przykład – w więzieniu w brytyjskim mieście Aylesbury ilość aktów przemocy spadła aż o 37 proc.! Czym są kwasy tłuszczowe omega-3? Kwasy tłuszczowe to jeden z najważniejszych składników naszej diety. Powinniśmy spożywać je codziennie, ponieważ nie potrafimy ich sami wytworzyć. Ryby zawierają dużo kwasów omega-3, ponieważ jedzą duże ilości alg. Typowa dieta w krajach rozwiniętych obfituje głównie w kwasy omega-6 i 9. Nienasycone kwasy tłuszczowe są podstawowym składnikiem mózgu. Dlatego są mu niezbędne do prawidłowego działania. Zmniejszają też nasilenie przewlekłych stanów zapalnych. Naukowcy udowodnili, że kwasy omega-3 mogą chronić przed depresją, schizofrenią oraz chorobami neurodegeneracyjnymi, takimi jak parkinson i alzheimer. Poza tym są one bardzo potrzebne do prawidłowej pracy serca i układu odpornościowego. Kwasy omega-3 w diecie Właściwy poziom kwasów omega-3 może zapewnić nam dieta śródziemnomorska lub nordycka. Jej podstawowe składniki to: tłuste ryby (np. śledzie, makrele), owoce morza, świeże warzywa, nasiona chia, siemię lniane, oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia, dobrej jakości olej rzepakowy. Źródła: Aggression and Violent Behavior, archiwum NG Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie.
Nemo potrafi liczyć. Słynna rybka wykorzystuje tę umiejętność w mało sympatycznym celu
Błazenki plamiste umieją liczyć do trzech. Dzięki temu po liczbie pasków na ciele rozpoznają innych przedstawicieli swojego gatunku. I odstraszają ich jak najdalej od swojego terytorium.
W tym artykule: Błazenki liczą paski Precz z mojego ukwiału! Matematyka ryb Wszyscy znamy ten obrazek. Słodka ryba Nemo oraz jej tata Marlin unoszą się w błękitnej wodzie nad rafą koralową. Tak właśnie przedstawione zostały błazenki plamiste w popularnym filmie „Gdzie jest Nemo”. I choć od animacji trudno domagać się pełnej zgodności z rzeczywistością, wygląd Nemo i Marlina został odtworzony precyzyjnie. Obie rybki są mocno pomarańczowe, a ich ciała przecinają trzy grube białe paski. Poza tym jednak filmowy obraz błazenków – spokojnych i przyjacielskich – jest sielankowy. Tak naprawdę zaś błazenki plamiste (Amphiprion ocellaris) są mało gościnne. Rybki te występują na Oceanie Indyjskim i Pacyfiku. Żyją w pobliżu raf koralowych w symbiozie z ukwiałami. To rodzaj współpracy, na której zyskują obie strony. Błazenki są chronione przez ukwiał przed drapieżnikami. Ukwiały wyposażone są w jadowite parzydełka, groźne dla innych ryb. Z kolei koralowce korzystają z resztek pokarmu i bogatych w minerały odchodów błazenków. Nic dziwnego, że Nemo są bardzo przywiązane do swoich ukwiałowych domów. I że potrafią ich bronić przez konkurencją. Błazenki liczą paski Błazenki plamiste niekiedy tolerują na swoim terytorium inne błazenki (do tej podrodziny należy trzydzieści gatunków). Bardzo jednak nie lubią, kiedy do „ich” ukwiała zbliża się inny Nemo. Jak odróżniają przedstawicieli swojego gatunku od innych pasiastych rybek? Zdaniem naukowców – dzięki temu, że liczą pionowe paski na ich ciele. Znasz tę rybkę doskonale, ale czy wiesz co zawdzięczają jej karpie? Kilka lat temu świat oszalał na jej punkcie z powodu filmu Disney'a. Ta popularność pomogła innej znanej polskiej rybie. Ale to nie jedyna ciekawa anegdota związana z błazenkami! Do takiego wniosku doszedł zespół dr Kiny Hayashi z Instytutu Nauki i Technologii Okinawy. Badaczka założyła szkółkę młodych Nemo. Przez pierwsze sześć miesięcy życia rybki A. ocellaris nie widziały żadnych innych błazenków. Kiedy już miały pół roku, naukowcy skonfrontowali je z innymi pasiastymi błazenkami oraz z A. ocellaris. Precz z mojego ukwiału! Nemo najgorzej zareagowały na inne błazenki plamiste. W 80 proc. przypadków doszło do kilkusekundowych walk. Raz „obcy” Nemo był trzymany na dystansie aż przez 11 sekund. Inne gatunki błazenków miały znacznie łatwiej. Z Amphiprion sandaracinos – pomarańczowym błazenkiem, który w ogóle nie ma na ciele pionowych pasków, tylko jedną białą linię wzdłuż grzbietu – Nemo w zasadzie nie walczyły. Zastraszały zarówno A. clarkii, jak i A. polymnus – błazenki mające dwa albo trzy pionowe paski – ale nie tak gwałtownie, jak przedstawicieli własnego gatunku. Takie wyniki badań prowadzą do prostego pytania. Skąd błazenki wiedzą, która rybka jest ich gatunku, a która nie? Matematyka ryb Odpowiedź przyniosło kolejne doświadczenie. Tym razem naukowcy umieścili grupy błazenków w oddzielnych akwariach (błazenki mogą żyć pojedynczo, ale też parami albo w grupach). Następnie konfrontowali je z modelami Nemo. Niektóre modele nie miały żadnych pasków. Na innych namalowano jeden, dwa lub trzy. Jeśli sztuczny błazenek nie miał żadnych pasków, prawdziwe rybki się nim nie interesowały. Intruzów z jednym paskiem odstraszały, ale rzadko. Najgorzej reagowały na dwu- i trzypaskowe rybki. Z nimi zdecydowanie nie chciały dzielić przestrzeni. Rozpoznawały je jako konkurencję tego samego gatunku (do jedenastego dnia życia Nemo mają tylko dwa paski, później pojawia się trzeci). A ponieważ wiedziały, że Nemo – w przeciwieństwie do pozostałych rybek – mogą chcieć zająć ich terytorium, zaczynały je odstraszać. – Wyniki potwierdzają, że błazenki plamiste są w stanie oszacować liczbę białych pasków. I że różnice w liczbie białych słupków pomagają im rozpoznać własny gatunek – podsumowuje dr Kina Hayashi na łamach „Guardiana”. Źródła: Journal of Experimental Biology, EurekAlert, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Koty lubią i potrafią aportować. Robią to wyłącznie na własnych warunkach
Koty same decydują, kiedy chcą bawić się w aportowanie. Same decydują również, czym będą się bawić oraz kiedy będzie odbywała się taka zabawa. Taki wniosek płynie z ankiety, w której o swoich pupilach opowiedziało prawie tysiąc opiekunów kotów.
W tym artykule: Zbędny trening aportowania Koty aportują na własnych zasadach Ulubione kocie zabawki Dostosuj się do kota – Przynieś! – wołam i rzucam piłeczkę. Trufla chętnie po nią biegnie. Jednak nie zawsze wpada na to, że chciałabym, by przyniosła mi ją z powrotem. Za każdym razem, gdy to zrobi, nagradzam ją smaczkiem. Aportowanie idzie nam coraz lepiej – czy ćwiczymy na zewnątrz, czy w mieszkaniu. Jednak Trufla jest psem. Lubi się uczyć, lubi dostawać nagrody i czeka, kiedy zabieramy się za trening. Gdyby była kotem, sytuacja wyglądałaby zupełnie inaczej. Jednak nie dlatego, że zabawa w aportowanie znajdowałaby się poza jej zasięgiem. Nic podobnego – mogłoby się okazać, że w ogóle nie musiałabym jej tego uczyć. Taki wniosek płynie z badań, których wyniki zostały właśnie opublikowane w czasopiśmie naukowym „Scientific Reports”. Wzięło w nich udział 924 opiekunów kotów. 94 proc. z nich stwierdziło, że ich kota w ogóle nie trzeba było uczyć aportowania. Było to dla niego zachowanie instynktowne. Zbędny trening aportowania − Ogólnie rzecz ujmując, koty są znane z tego, że trudno je czegoś nauczyć – stwierdza Jemma Forman z Uniwersytetu Sussex, pierwsza autorka badań. – Koty same decydują, kiedy chcą aportować. Jednak stwierdzenie, że nie socjalizują się z opiekunami, byłoby błędne – zauważa badaczka. Naukowcy twierdzą, że jest skuteczny sposób na komunikację z kotem. Jaki? Zrozumieć kota to nie lada sztuka. Zwierzęta te w końcu mają swoje własne sposoby komunikacji, które znacznie różnią się od ludzkich. Na pomoc w dogadaniu się z tymi czworonogami przycho... Z analiz Forman i jej współpracowników wynika, że 59 proc. kotów, które aportuje, robi to do dziesięciu razy w miesiącu. Ponad połowa przynosi opiekunowi dany przedmiot do pięciu razu w ciągu jednej zabawy. 60 proc. kotów zaczęło aportować już jako kociaki. Czyli kiedy miały mniej niż rok. Koty aportują na własnych zasadach Badanie potwierdza obiegową opinię o wybredności kotów. Koty potrafią i lubią aportować. Jednak najbardziej im odpowiada, kiedy zabawa odbywa się według ustanowionych przez nie reguł. Koty częściej niż ich opiekunowie inicjują aportowanie. Częściej też same kończą zabawę. Również bawią się dłużej i częściej, jeśli inicjatywa była po ich stronie. „Łącznie oznacza to, że koty mają tendencję do kontrolowania zabawy w aportowanie ze swoimi właścicielami” – napisano w informacji prasowej. „Mogą kontynuować zabawę, dopóki właściciel jej nie zakończy”. Ulubione kocie zabawki Dotyczy to nie tylko czasu trwania zabawy w aportowanie, ale również wykorzystywanych w niej przedmiotów. Na ich liście na pierwszym miejscu znalazły się zabawki. Koty uwielbiają przynosić okrągłe rzeczy – jak zwinięty w kulki papier. Niektóre lubią bawić się kosmetykami, a są również takie, które będą aportować tylko jeden konkretny przedmiot. View oEmbed on the source website – Ważna jest wielkość pompona – opowiadał jeden z opiekunów kotów badaczom. – Kupiłem większy i kotka go odrzuciła. Potem próbowałem mniejszych przedmiotów mniej więcej wielkości pompona. Jednak one również jej się nie spodobały – dodawał. Wybredność dotyczy także czasu zabawy. Niektórzy opiekunowie opisywali, jak ich kot w środku nocy kładł zabawkę na ich poduszce, sygnalizując, że był gotowy do aportowania. Kot decyduje również o tym, gdzie i jak dokładnie będzie przebiegała zabawa. Może przynosić przedmiot dokładnie do rąk opiekuna albo pozostawiać go w połowie drogi. Dostosuj się do kota − Stereotyp mówiący, że kot nie chce robić tego, co my chcemy, tylko to, co sam chce, jest jak najbardziej prawdziwy – zauważa Forman na łamach „Guardiana”. Czy jednak to coś złego? − To kocie poczucie kontroli może być korzystne dla jego dobrostanu i relacji z opiekunem – mówi badaczka. − Zachęcałabym ludzi, aby byli otwarci na potrzeby swojego kota i reagowali na jego preferencje dotyczące zabawy. Nie wszystkie koty będą chciały aportować. Ale jeśli to zrobią, prawdopodobnie będą miały na to swój własny sposób – dodaje naukowczyni. Źródła: EurekAlert, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Z rodziną najlepiej wychodzi się na zdjęciu? Kawki mają na ten temat inne zdanie
Rodzice, rodzeństwo i partnerzy są zawsze na pierwszym miejscu, przynajmniej u kawek. W pomysłowym eksperymencie naukowcy wykazali, że te ptaki te dla zyskania smacznej nagrody zrywają z przyjaciółmi– ale z rodziną już nie.
W tym artykule: Badania kawek zwyczajnych z Kornwalii Nowi przyjaciele kawek Rodzina jest najważniejsza dla kawek Od kawek do ludzi Kawki zwyczajne (Corvus monedula) trzymają się z rodzeństwem i partnerami, nawet jeśli ryzykują przez to głód. Ptaki te żyją w stadach, utrzymując silne więzi zarówno z bliskimi, jak i niespokrewnionymi osobnikami. Jednak przyjaźnie bardzo łatwo jest kawkom zerwać. Wykazali to naukowcy z Uniwersytetu Exeter, prowadzący wieloletni projekt Cornish Jackdaw Project. Badacze wykazali, że za smaczny kąsek – konkretnie: larwy mącznika – kawki bez skrupułów porzucają znajomych. Natomiast rodzinę – nie. Badania kawek zwyczajnych z Kornwalii Kawki łączą się w trwałe monogamiczne pary. Dzieci pozostają w pobliżu rodziców nawet wówczas, gdy ci przestają już je karmić. Bracia i siostry utrzymują przyjaźń również w dorosłym życiu. Choć wówczas nawiązują współpracę również z innymi przedstawicielami stada – np. by odstraszyć drapieżnika. Z czasem zyskują w stadzie niespokrewnionych znajomych. Z nimi chętniej niż z innymi udają się na poszukiwanie pożywienia. Rozpoczęty ponad dziesięć lat temu Cornish Jackdaw Project polega na monitorowaniu populacji dziko żyjących kawek. W jego ramach naukowcy zaczipowali 2500 ptaków żyjących w trzech koloniach. Każde zwierzę otrzymało niewielki znacznik PIT – umieszczony pod skórą mikroczip pozwalający je zidentyfikować. Nowi przyjaciele kawek Badanie, którego wyniki zostały właśnie opublikowane w „Nature Communications” opierało się na prostym pomyśle. – W naszym eksperymencie losowo przyporządkowaliśmy kawki do dwóch grup A i B – opowiada Alex Thornton z Uniwersytetu Exeter zajmujący się ewolucją poznawczą. – Następnie zaprogramowaliśmy parę automatycznych karmników tak, by wydawały smakołyki tylko wówczas, jeśli pojawią się przy nich przedstawiciele tej samej grupy: AA lub BB. To oznaczało, że jeśli przy karmnikach pojawiły się ptaki z dwóch różnych grup, nie miały co liczyć na spróbowanie larw. Tym samym nieistotne stały się wcześniejsze więzi społeczne kawek – ani to, z kim się przyjaźniły, ani z kim były spokrewnione. Dobór do grup A i B był bowiem czysto przypadkowy. – Chodziło o to, by sprawdzić, czy ptaki będą potrafiły przebudować swoje więzi społeczne – wyjaśnia Thornton. – Ich przyjaciele mogli znaleźć się w złej grupie. Czy porzucą ich i zaczną trzymać się z ptakami z właściwej grupy? Sójki są bardziej inteligentne, niż sądziliśmy. Zobacz, jak ptak przechodzi test pianki marshmallow [WIDEO] Naukowcy dowiedli, że ptaki potrafią przejść przeznaczoną dla nich wersję słynnego testu pianki marshmallow. Te sójki, które lepiej umiały się kontrolować, wykazywały się większymi z... Rodzina jest najważniejsza dla kawek Wynik okazał się przewidywalny. Kawki szybko podjęły strategiczne decyzje i przebudowały swoje kontakty tak, by podlatywać do karmników tylko z tymi ptakami, które znajdowały się w ich nowej grupie. Wszystko po to, by zyskać jak najlepszą nagrodę. – Kawki robiły jednak wyjątek dla bliskich krewnych – mówi Thornton. Rodziców, rodzeństwa i partnerów trzymały się nawet wówczas, gdy nie zyskiwały za to nic i ryzykowały głodem. Od kawek do ludzi Choć eksperyment przeprowadzono z udziałem kawek, nie dotyczył tylko ich. Naukowców interesowało, po co zwierzęta – w tym również ludzie – tworzą grupy społeczne. Żeby powstało społeczeństwo, trzeba zapamiętywać, co nas wiąże z jego poszczególnymi członkami: jakie mieliśmy interakcje w przeszłości i jaki był ich wynik. Na tej podstawie modyfikujemy nasze teraźniejsze działania. Podobnie robią kawki. Ptaki zapamiętują, z kim się trzymały i które relacje przynosiły im korzyści w przeszłości. Korzystając z tej wiedzy, podejmują decyzje dotyczące teraźniejszości. – Wyniki badań mają duże znaczenie dla zrozumienia ewolucji inteligencji – mówi Michael Kings z Uniwersytetu Exeter, jeden z autorów artykułu. – Pokazują, że zdolność do śledzenia i zapamiętywania informacji o partnerach społecznych może przynosić korzyści. – Nasze badania pozwalają zrozumieć, jak z indywidualnych decyzji wyłaniają się społeczeństwa – dodaje Josh Arbon z Uniwersytetu Bristolu, współautor pracy. Źródła: EurekAlert, The Guardian, Nature Communications. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ranking zwierząt-zabójców. Czy któreś z nich zabija częściej niż ludzie?
Biologicznie rzecz biorąc, ludzie nie są urodzonymi mordercami. Okazuje się, że wiele gatunków ssaków zabija swoich pobratymców częściej niż my.
W tym artykule: Najgroźniejsi zabójcy w świecie zwierząt Czy człowiek to gatunek agresywny? Ewolucja zabójczych skłonności Skąd się bierze agresja Badania przeprowadzone przez zespół z Uniwersytetu Granady w Hiszpanii, kierowany przez José Maria Gómeza, pokazują, jak często zwierzęta zabijają osobniki swojego własnego gatunku. Naukowcy przeanalizowali ponad 1000 gatunków ssaków, szukając informacji o przypadkach zabójstw. Następnie zestawili te dane z informacjami o morderstwach dokonywanych przez ludzi od czasów paleolitu. Wyniki pokazują, że – wbrew pozorom – ludzie nie zajmują najwyższych pozycji w rankingu. Najgroźniejsi zabójcy w świecie zwierząt Średnio tylko jeden na trzysta przypadków śmierci u ssaków został spowodowany przez przedstawiciela własnego gatunku. Jednak niektóre gatunki są znacznie bardziej agresywne. Surykatki, które zazwyczaj kojarzą się z sympatycznymi postaciami, zajmują pierwsze miejsce w tym rankingu. Aż co piąta surykatka umiera wskutek agresji ze strony innej surykatki. Inne gatunki, takie jak szynszyle, świstaki i susły, również często zabijają swoich pobratymców. Wszystkie te zwierzęta są społeczne i terytorialne. To sprzyja konfliktom kończącym się zabójstwami. Podobne cechy odnajdziemy u drapieżników, takich jak lwy, pumy, wilki i likaony. One również zajmują wysokie pozycje w rankingu. Te zwierzęta prowadzą lekcje dla swoich młodych. Czego uczy szkoła zwierząt? Surykatki pokazują swojemu potomstwu, jak radzić sobie z niebezpiecznymi skorpionami. Od zwierząt możemy się wiele nauczyć – przykładem może być pies rasy chihuahua, którego zawzięto.. Przykładem agresji u małp są zachowania szympansów. Przez wiele lat były one uważane za sympatyczne stworzenia. Jednak obserwacje Jane Goodall pokazały, że wśród szympansów dochodzi do brutalnych wojen. Małe grupy samców patrolują granice swojego terytorium i mordują samotne osobniki, często w okrutny sposób. Te obserwacje dowodzą, że nasze skłonności do zabijania muszą wynikać z dziedzictwa ewolucyjnego. Ścieżki szympansów i ludzi rozeszły się zaledwie 4 miliony lat temu. Czy człowiek to gatunek agresywny? Ssaki naczelne, które są zwierzętami społecznymi i terytorialnymi, takie jak koczkodany rudoogonowe, lemury rdzawoczelne i pawiany, znajdują się w czołówce zabójców. U każdego z tych gatunków kilkanaście procentów śmierci wywołanych jest przez pobratymców. Nasi najbliżsi biologiczni kuzyni, tak jak szympansy i bonobo, są mocno związani ze swoimi grupami. Jednak wskaźnik zabójstw wynosi u nich odpowiednio 4,5 proc. i 0,7 proc. Ludzie są również ssakami naczelnymi. Zespół Goméza wykazał, że w naszym przypadku odsetki zabójstw powinny być zbliżone do średniej dla tej grupy, czyli 2 proc. W przedhistorycznych czasach tak faktycznie było. Jednak wraz z rozwojem cywilizacji wszystko zaczęło się zmieniać. Ewolucja zabójczych skłonności W okresie od X wieku przed naszą erą do XVI wieku naszej ery wszystko się zmieniło. Ludzkość stała się bardziej skłonna do przemocy, gdy małe, proste społeczności zaczęły się łączyć w duże zarządzane przez władców państwa. Wskaźnik zabójstw wynosił 15 proc. (to poziom typowy dla świstaków). Wynikało to z przestępstw, legalnie wymierzanych kar śmierci czy wojen. Na szczęście mimo wielkich wojen światowych wszystko zaczęło się uspakajać. Obecnie wskaźnik zabójstw wynosi średnio 1,3 proc. dla całego świata. W nowoczesnych społeczeństwach, które mają sprawny wymiar sprawiedliwości i kulturę promującą odrzucanie przemocy – tylko 0,01 proc. Zdaniem prof. Stevena Pinkera z Harvard University jest to jak najbardziej logiczne. W książce „The Better Angels of Our Nature” Pinker dowodzi, że odsetki zabójstw spadają w społecznościach ludzkich od 6 tys. lat. Obecnie są niższe niż kiedykolwiek. Jednak nasza historyczna krótkowzroczność powoduje, że odnosimy wręcz przeciwne wrażenie. Skąd się bierze agresja Konrad Lorenz, austriacki zoolog i noblista, już kilkadziesiąt lat temu doszedł do podobnych wniosków. W swojej książce „Tak zwane zło” stwierdził, że skłonność do agresji skierowanej przeciwko pobratymcom jest głęboko zakorzeniona w ewolucji. U gatunków, które nie tworzą społeczeństw i nie zajmują terytoriów, agresja nie występuje. Zwierzęta te po prostu mijają się obojętnie. Nie tylko największe drapieżniki. TOP 10 najgroźniejszych zwierząt świata Niebezpieczne zwierzęta większości z nas kojarzą się przede wszystkim z wielkimi drapieżnikami, ale wiele z nich nie musi mieć ostrych kłów, wielkich pazurów i silnych łap, by być najsp... Agresja pojawia się tam, gdzie tworzy się więź między osobnikami, która nakazuje bronić rodziny i terytorium przed zakusami innych przedstawicieli własnego gatunku. Może też być efektem przekierowania popędu. Samiec, który ma ochotę zaatakować swoją wybrankę, omija ją i uderza w przypadkowego sąsiada. Podobne skłonności cechują człowieka. Źródło: Nature.
Te węże potrafią robić fikołki. Oto zdjęcia, które to potwierdzają
Naukowcy odkryli, że pewien gatunek węża potrafi robić przewroty, które przypominają fikołki. Badacze twierdzą, że jest to sposób obrony przed innymi drapieżnikami.
W tym artykule: Węże radzą sobie w konfrontacji z większymi drapieżnikami Ten gatunek węża potrafi uciekać turlając się jak koło Po raz pierwszy w historii udokumentowano to zachowanie Dziwaczne fikołki mają zmylić inne drapieżniki Węże to niezwykłe stworzenia, które zamieszkują naszą planetę nawet od co najmniej 150 milionów lat. Jednak badania wykazały, że te żyjące współcześnie są potomkami zwierząt, którzy przeżyły wymieranie kredowe. Naukowcy uważają, że dopiero uderzenie wielkiej asteroidy spowodowała przyspieszenie korzystnych dla węży zmian ewolucyjnych. Węże radzą sobie w konfrontacji z większymi drapieżnikami Wydarzenie to sprawiło, że ten podrząd gadów zaczął stawać się niezwykle różnorodny. W ciągu zaledwie kilku milionów lat węże zasiedliły praktycznie wszystkie możliwe środowiska. Stworzenia te spotkać można na pustyniach, w górach, w lasach tropikalnych, a nawet w otwartych wodach oceanu. Chociaż węże nie mają kończyn i poruszają się, pełzając lub pływając, nie oznacza to, że są to zwierzęta bezbronne. Przeciwnie – swoje słabości przekuły w atuty. Gady te wyewoluowały w bezwzględnych i cichych myśliwych, którzy potrafią stawić czoła nawet kilkukrotnie większemu od siebie przeciwnikowi. Niektóre gatunki, takie jak pytony birmańskie, potrafią połknąć ofiarę nawet sześć razy większą niż inne węże podobnej wielkości. Zawdzięczają to swojej wyjątkowej budowie czaszki. Ten gatunek węża potrafi uciekać turlając się jak koło Naukowcy ostatnio odnaleźli kolejny dowód na to, jak fascynujące mogą być te pełzające gady. W najnowszym numerze czasopisma naukowego „Biotropica” naukowcy opisali nietypowy i nieznany wcześniej sposób obrony przed drapieżnikami. Okazuje się, że węże z gatunku Pseudorabdion longiceps z rodziny połozowatych potrafią w sytuacji zagrożenia wykonywać przewroty, które przypominają fikołki. Pseudorabdion longiceps to niewielki wąż, który występuje w niektórych krajach Azji. M.in. w południowej Tajlandii, Malezji, Singapurze, Sumatrze, Borneo i na Filipinach. Największe osobniki osiągają ok. 23 cm długości. Zwierzęta te prowadzą nocny tryb życia. Za dnia ukrywają się pod kamieniami, w ściółce lub pośród innych drobnych przedmiotów. Eksperci przyznają, że ich rozmiar sprawia, że niektóre gatunki zwierząt oraz inne większe węże upatrują w nich idealną ofiarę. Po raz pierwszy w historii udokumentowano to zachowanie Nie od dziś wiadomo, że drobne stworzenia muszą wykorzystywać swój spryt i zwinność w konfrontacji z większymi napastnikami. Niektóre zwierzęta potrafią udawać własną śmierć, inne mają zdolności kamuflażu. Naukowcy dotychczas podejrzewali, że P. longiceps w ramach obrony najczęściej ucieka przed drapieżnikami, ale nigdy nie zostało to udokumentowane. Aż do dziś. Badacze po raz pierwszy w historii zarejestrowali ten niesamowity i nietypowy mechanizm obronny. Autorzy odkrycia schwytali znalezionego osobnika i postanowili zobaczyć, jak zachowuje się w obliczu zagrożenia. Naukowcy zaobserwowali, że wąż próbował uciekać i wykonywał przy okazji dynamiczne kołowrotki lub przewroty w przód. Wyglądało to trochę tak, jakby wąż zwijał swoje ciało w koło i w ten sposób poruszał się. – Obracając się, wąż był w stanie nabrać prędkości i znacznie szybciej pokonywał dystans, który dzielił go od „bezpieczniejszej strefy”. Jednak taki ruch jest prawdopodobnie bardzo obciążający, dlatego węże nie są w stanie wykonywać go przez dłuższy czas – twierdzi w rozmowie z CNN Evan Seng Huat Quah z Universiti Malaysia Sabah, współautor badania. Dziwaczne fikołki mają zmylić inne drapieżniki Naukowcy twierdzą, że podobne zachowanie nie zostało zaobserwowane nigdy wcześniej u żadnego gatunku węża. Jednak w podobny sposób potrafią uciekać niektóre bezkręgowce, takie jak gąsienice. – Ten nagły ruch nie tylko jest zaskakujący, ale sprawia również, że potencjalne drapieżniki są zdezorientowane – podkreśla prof. Quah. Co równie interesujące, badacze zwracają uwagę na to, że podczas wykonywania fikołków, wąż dotyka ziemi stosunkowo niewielką powierzchnią swojego ciała. To sprawa, że zostawia mniejszy ślad zapachowy. Uczeni podkreślają, że utrudnia to drapieżnikom tropienie uciekającego gada. Źródło: Biotropica Najdłuższe węże świata - ile mierzą te niesamowite gady? Nie, nie ma węży, które nie mieszczą się na okazałej ciężarówce. Nie zmienia to jednak faktu, że największe osobniki osiągają ogromne rozmiary. Jakie? Zapraszamy na wycieczkę śladami... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najdluzsze-weze-swiata-ile-mierza-te-niesamowite-gady-fot-phil-noble-pa-images-pa-images-via-getty-images-12ecaa1.jpeg" width="938" height="645" alt="Najdłuższe węże świata - ile mierzą te niesamowite gady? (fot. Phil Noble - PA Images/PA Images via Getty Images)" title="Najdłuższe węże świata - ile mierzą te niesamowite gady? (fot. Phil Noble - PA Images/PA Images via Getty Images)" /> Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wszyscy sądzą, że dinozaury ryczały. Tymczasem naukowcy twierdzą, że wydawały ptasie odgłosy
Naukowcy znaleźli najstarszą zachowaną krtań nieptasich dinozaurów. Jak się okazało, różni się ona budową zarówno od krtani gadów, jak i od aparatu głosowego ptaków. Pewne cechy tej skamieniałości wskazują, że dinozaury mogły aktywnie wokalizować i być w stanie modulować dźwięki.
W tym artykule: Czy dinozaury ryczały? Najstarsza krtań dinozaura Jak zbudowana jest krtań u zwierząt Jakie dźwięki wydawały dinozaury? Wyobraźmy sobie, że przenosimy się 80 milionów lat w przeszłość. Znajdujemy się skraju lasu porastającego dzisiejszą Mongolię. Najpierw jest cicho. Potem młode drzewa szeleszczą. Gałęzie poruszają się i z gęstwiny powoli wyłania się dorosły pinakozaur. Czworonożne zwierzę nie jest wysokie: na oko oceniamy, że sięga nam najwyżej do pasa. Wydaje się za to bardzo długie, bo aż kilkumetrowe. Ma cienki ogon, zakończony „maczugą”. Grzbiet pokrywa mu pancerz z rzędami kolców. Pod nim wolno kołysze się brzuch, rozdęty od trawienia roślinności. Pinakozaur przełyka ostatnie liście, które żuł. Przygląda nam się. Następnie otwiera pysk i wydaje z siebie... No właśnie, co? Wyobraźnia podpowiada, że pewnie donośny ryk. Czy dinozaury ryczały? Jednak w rzeczywistości wcale nie musiało tak być. Jeszcze dwadzieścia lat temu wydawało nam się, że dinozaury były pokrytymi pancerzami potworami, od których ryków zamierały lasy w jurze i kredzie. Dziś wiemy, że myliliśmy się co do ich wyglądu. Niektóre miały też pióra i to niekiedy bardzo kolorowe. Odkryto szczątki gigantycznego dinozaura. „To może być największy drapieżny dinozaur znaleziony w Europie” Tylko kilka kości nieznanego gatunku dinozaura odkryli naukowcy na wyspie Wight. Mimo to są zdania, że był to prawdziwy potwór, który żył na wybrzeżu 125 mln lat temu. Być może podobną zmianę będą musiały przejść nasze wyobrażenia o dźwiękach, które wydobywały się z gardeł wielkich gadów. W najnowszym numerze czasopisma naukowego „Communications Biology” ukazała się praca, opisująca budowę pierwszej zidentyfikowanej krtani nieptasiego dinozaura (ang. non-avian dinosaur). Jej pewne cechy anatomiczne wskazują, że dinozaury mogły nawoływać się lub ostrzegać w bardzo różny sposób. Być może również wydawały dźwięki przypominające te, które dzisiaj kojarzą nam się z ptakami. Najstarsza krtań dinozaura W 2005 r. w Mongolii znaleziono szczątki pinakozaura należącego do gatunku Pinacosaurus grangeri. Już wówczas zauważono, że skamieniałość wyróżniały doskonale zachowane kości gardła. Spekulowano wówczas, że mogły odgrywać rolę w oddychaniu. Skamieniałość przebadali teraz japońscy i amerykańscy paleontolodzy. Doszli do wniosku, że kości te stanowią część krtani pinakozaura. Ich dokładna analiza wykazała, że narząd głosowy tych dinozaurów częściowo przypominał krtań gadów, a częściowo aparat głosowy ptaków. A dokładniej – był hybrydą jednego i drugiego. Jak zbudowana jest krtań u zwierząt U gadów i ssaków krtań znajduje się na początku gardła. To – w uproszczeniu – tuba składająca się z mięśni, więzadeł i chrząstek przystosowanych do wytwarzania dźwięków. Kiedy powietrze przechodzi przez krtań, jej struny głosowe (zwane też fałdami głosowymi) wibrują, co odpowiada dźwiękom o konkretnych częstotliwościach. Aparat głosowy ptaków, zwany krtanią dolną, jest zbudowany zupełnie inaczej. Przede wszystkim znajduje się w innym miejscu tchawicy – na samym jej końcu, tam gdzie rozdziela się ona na dwa oskrzela. Czyli to tak, jakby człowiek miał krtań w klatce piersiowej. Zamiast strun ptaki mają błony głosowe. Wiadomo, że powstający niżej dźwięk jest modulowany przez wyżej położone struktury. Niektóre ptaki mogą wydawać aż dwa dźwięki naraz. Cały narząd jest skomplikowany i działa w złożony, nie do końca jeszcze poznany sposób. Jakie dźwięki wydawały dinozaury? W skład krtani pinakozaura wchodziły – podobnie jak u gadów i ssaków – chrząstka pierścieniowata i chrząstka nalewkowata. Cała krtań była jednak wydłużona. Badacze podejrzewają, że mogło to służyć modulowaniu dźwięków – tak jak robią to ptaki, choć z pomocą innych struktur. Na podstawie budowy anatomicznej wnioskują, że pinakozaury mogły aktywnie i często wokalizować. Dlaczego ptaki latają? Ewolucyjna historia piór pokazuje, jak zwierzęta podbijały niebo Pochodzą od gadów, które dziś kojarzymy z wężami, jaszczurkami i żółwiami. Zatem dlaczego ptaki latają? Odpowiedź dają nam skamieniałości z czasów dinozaurów. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dlaczego-ptaki-lataja-ewolucyjna-historia-pior-pokazuje-jak-zwierzeta-podbijaly-niebo-fot-getty-images-3a919a3.jpg" width="938" height="625" alt="Dlaczego ptaki latają? Ewolucyjna historia piór pokazuje, jak zwierzęta podbijały niebo (fot. Getty Images)" title="Dlaczego ptaki latają? Ewolucyjna historia piór pokazuje, jak zwierzęta podbijały niebo (fot. Getty Images)" /> Do czego służyły im dźwięki? Prawdopodobnie odgrywały ważną rolę w zalotach, w nawoływaniu młodych, w ostrzeganiu przed niebezpieczeństwem czy odstraszaniu drapieżników. Autorzy pracy nie określili, jakie dokładnie dźwięki wydawały z siebie dinozaury. Jednak nie wykluczyli, że mogły świergotać albo wydawać odgłosy takie, jakie wydają współczesne papugi. Inny trop podsunęła Victoria Arbour, paleontolożka niezwiązana z opisanymi wyżej badaniami. – Można bezpiecznie założyć, że dinozaury brzmiały podobnie jak dzisiejsze krokodyle – powiedziała zapytana przez „New York Times”. Czyli wydawały z siebie coś, co przypomina warkot wydobywający się z puszki. Niezależnie od tego, czy teorię tę uda się potwierdzić, wydaje się jasne, że w erze dinozaurów Ziemia była bardzo głośnym miejscem. Źródła: Science Alert, Communications Biology. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Dlaczego koty gryzą? Wbrew pozorom najczęściej nie jest to przejaw agresji
Nasza bliska relacja z kotami powoduje, że zbyt często traktujemy te zwinne czworonogi jak ludzi i przypisujemy im ludzkie motywacje. Gdy kot nagle zaczyna gryźć, chociaż przed chwilą świetnie się razem bawiliście, nie oznacza to jeszcze, że z doktora Jekylla właśnie wyszedł pan Hyde. Warto wiedzieć, dlaczego koty gryzą.
W tym artykule: Dlaczego kot liże, a potem gryzie? Dlaczego kot podgryza właściciela? Co zrobić, gdy kot mnie gryzie? Gwałtowna zmiana powinna wzbudzić niepokój Jak to możliwe, że koty potrafią płynnie przejść od mruczenia i radości z pieszczot do gryzienia i innych oznak niezadowolenia? Po pierwsze nie są psami i nie lubią trwających długo, jednostajnych pieszczot, a ich ciało bywa wyjątkowo wrażliwe na głaskanie. Na tyle wrażliwe, że kot może odczuwać fizyczny ból, gdy pieszczota trwa zbyt długo. Po drugie, nie każde ugryzienie musi być oznaką niezadowolenia. Czasami jest to okazanie chęci do bardziej aktywnej zabawy. Innym razem ugryzienie to wręcz małe miłosne wyznanie. Takie w stylu drapieżnika, rzecz jasna. Warto więc wiedzieć, jak zrozumieć kota. Dlaczego kot liże, a potem gryzie? To dość częsty scenariusz. Kot łasi się przy twoich nogach lub wskakuje na kolana, ociera swoją głową o dłoń, zaczyna lizać cię po palcach. I raptem, zupełnie nieoczekiwanie, kocie ząbki wbijają ci się w skórę. Skąd ten nagły zwrot akcji? Przecież dałbyś sobie tę ugryzioną rękę uciąć, że właśnie kot okazywał ci swoje przywiązanie, a może nawet miłość. Więc dlaczego koty gryzą? Według kociej behawiorystki, dr Karen Becker, lekkie, przypominające uszczypnięcie ugryzienie, jest całkowicie normalnym sposobem zakomunikowania przez kota, że cię kocha. To w kocim świecie powszechny sygnał uczucia. Lekkie podgryzania można zaobserwować zarówno u małych kociaków, jak i dorosłych kotów, które tworzą bliskie, zgrane stada. Największe koty domowe - TOP 7 wśród ras domowych Największe koty domowe bardziej niż potulnego mruczka przypominają dzikie zwierzęta, żyjące w egzotycznych zakątkach globu. Nie oznacza to jednak, że duże kociaki nie nadają się na towar... Ale to, co w kocim świecie jest naturalnym i czułym poświadczeniem sympatii, u ludzi nie wywołuje takich samych reakcji. Dzieje się tak przede wszystkim dlatego, że kocia skóra jest bardziej odporna na zadrapania i ugryzienia niż nasza. Takie miłosne uszczypnięcia nie sprawiają kotom bólu. Dla odmiany my, jeśli już uznamy, że gryzienie jest oznaką miłości, to miłości o odcieniu sadystycznym. Ale, jak to w miłości bywa, jeśli chcemy być kochani przez nasze koty, musimy cierpieć i wytrzymywać te szczypiące, miłosne pocałunki. View Burdaffi on the source website Dlaczego kot podgryza właściciela? Odpoczywasz na kanapie po długim dniu, oglądasz ulubiony serial i przez jakiś czas chciałbyś tylko jednego – świętego spokoju. Tymczasem twój miauczący czworonóg ma zupełnie inne plany. Podskakuje wokół ciebie, wspina ci się na kolana i gwałtownie zeskakuje, miauczy. Innymi słowy, domaga się twojej uwagi na wszelkie znane mu sposoby. Ale ty jesteś zmęczony, więc tylko głaszczesz kocurka bez większego zaangażowania. Ten, niezadowolony, okazuje ci to ugryzieniem. I tym razem nie jest to delikatne miłosne uszczypnięcie, tylko prawdziwe i bolesne ugryzienie. W dodatku wcale nie przestaje gryźć, gdy próbujesz go odsunąć, zrzucić z kolan lub zrugać. O co chodzi? Przede wszystkim o to, że kot właśnie dawał ci znać, że tęsknił za tobą i potrzebuje chwili interakcji, a ty nic. Leżysz i żadnej wędki nie rzucasz, nie wodzisz światełkiem po podłodze ani nawet nie siłujesz się z czworonogiem. Kot po prostu poczuł się zignorowany i odstawiony na daleki plan. A tego żaden kot nie lubi, dlatego musiał ci dobitnie powiedzieć, co o tobie myśli. Pragnął dogryźć ci do żywego i w sumie to właśnie zrobił. Jest też opcja odwrotna, gdy kot zamiast domagać się stymulacji, jest po prostu przestymulowany, co budzi jego agresję. Po wielu minutach bardzo aktywnej zabawy, polowania na myszki, rzucania się na kulki z papieru i skoków do wędki, kot może być tak pobudzony, że przestanie kontrolować swoje odruchy. Trzeba pamiętać o tym, że zabawa z kotem jest dla niego ekwiwalentem polowania. Nasi milusińscy, niezależnie od tego, jak słodko wyglądają ich pyszczki, są po prostu drapieżnikami – bardzo skutecznymi myśliwymi. Dlatego, gdy bawimy się z kotem w polowanie i doprowadzimy go do sytuacji, w której jest już w stanie zrobić wszystko, by upolować wymykającą się zdobycz, nic dziwnego, że kończymy jak ta zdobycz. Czyli z pazurami wbitymi ciało i szczęką zaciśniętą na pulsującej tętnicy. View Burdaffi on the source website Co zrobić, gdy kot mnie gryzie? Gryzienie może być też oznaką lęku. Kot, który czuje się niepewnie w swoim domu, nie ma zaufania do właścicieli, może gryźć niejako wyprzedzając niebezpieczeństwo. W takiej sytuacji jedynym wyjściem jest zachowanie spokoju i próba zapewnienia kota o swoich dobrych zamiarach. Na rynku są też preparaty z kocimi feromonami, które, rozpylone w powietrzu sprawiają, że koty są rozluźnione i mniej skłonne do zachowań niepożądanych, jak drapanie, gryzienie i znaczenie terenu. Jak widzą koty? Ich świat jest niebieski, żółty i szary. Za to o świcie i zmierzchu mają bardzo czuły wzrok Wielu miłośników zwierząt zastanawia się, jak widzą koty. Czy dostrzegają kolory i rozpoznają ludzkie twarze? Odpowiedź dają nam badania naukowe. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-widza-koty-ich-swiat-jest-niebieski-zolty-i-szary-za-to-o-swicie-i-zmierzchu-maja-bardzo-czuly-wzrok-fot-getty-images-dc9ad30.jpg" width="938" height="631" alt="Jak widzą koty? Ich świat jest niebieski, żółty i szary. Za to o świcie i zmierzchu mają bardzo czuły wzrok (fot. Getty Images)" title="Jak widzą koty? Ich świat jest niebieski, żółty i szary. Za to o świcie i zmierzchu mają bardzo czuły wzrok (fot. Getty Images)" /> Ale nawet najlepszy sprej z feromonami nie przyniesie pożądanego efektu, jeśli kot będzie nieustannie narażony na stres. Ten stres mogą wywołać inne, szczególnie nowe zwierzęta, zachowujące się chaotycznie dzieci, obcy ludzie czy nowe miejsce zamieszkania. W takich chwilach kot potrzebuje dodatkowej uwagi, by poczuł, że ma w nas oparcie. W tym celu musimy pracować nad swoją komunikacją z kotem. Jednym z problemów, jakie mogą się manifestować gryzieniem, jest schorzenie wymagające pomocy weterynarza. Jeśli kot świetnie i z radością reaguje na głaskanie po głowie, ale każda próba pogłaskania go po brzuszku skutkuje gryzieniem i kopaniem, może mieć jakiś problem w obrębie jamy brzusznej i dotyk wywołuje ból. Należy na to zwrócić szczególną uwagę, gdy zmiana jest nagła. Niektóre koty w ogóle nie przepadają za głaskaniem innej części ciała niż głowy. Jeśli przyjrzymy się parze bliskich sobie kotów, takich, które potrafią razem spać i pielęgnować się wzajemnie, łatwo zobaczymy, że wylizują sobie zwykle uszy, głowy i pyszczki, nie dotykając innych części kociego ciała. Behawioryści przekonują, że powinniśmy iść tym tropem i skupić nasze pieszczoty na kociej głowie. Jeśli dostrzegamy, że kot zaczął gryźć, ponieważ w trakcie zabawy np. ścisnęliśmy go za łapki, powinniśmy mu oddać kontrolę. Jedną z lepiej działających sztuczek jest trzymanie rozwiniętej dłoni tuż nad kocią głową i czekanie. Jeśli kot będzie chciał się bawić – wyciągnie szyję i podsunie głowę pod rękę. Jeśli nadal nie będziemy poruszać dłonią, tylko pozwolimy by kot nią sterował, to ocierając się o rękę kot sam wskaże miejsce, którego głaskanie sprawia mu przyjemność. Gwałtowna zmiana powinna wzbudzić niepokój Niezależnie od tego, czy jesteśmy świadkami kociej agresji spowodowanej nadmierną stymulacją, kocich szczypiących buziaków czy zwykłej oznaki niezadowolenia, zawsze musimy być czujni na wszystko, co zdarza się po raz pierwszy lub mocno odbiega od codziennego kociego zachowania. Jeśli spokojny kocur raptem zaczyna warczeć, syczeć i gryźć – mogło przytrafić mu się coś potencjalnie niebezpiecznego. Mógł się czegoś wystraszyć lub paść ofiarą agresji. Gwałtowne zmiany mogą też być wynikiem rozwijającej się choroby lub zjedzenia czegoś niezbyt strawnego. Jak udomowiono koty? Działo się to w 2 etapach i w co najmniej 3 różnych rejonach świata Dzikie koty udomowiono najpierw na Bliskim Wschodzie, a kilka tysięcy lat później trafiły do Egiptu. Ale niezależnie od tego działo się to także w Chinach. Dzięki badaniom naukowym coraz l... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-udomowiono-koty-dzialo-sie-to-w-2-etapach-i-w-co-najmniej-3-roznych-rejonach-swiata-fot-shutterstock-924cd6c.jpg" width="938" height="467" alt="Jak udomowiono koty? Działo się to w 2 etapach i w co najmniej 3 różnych rejonach świata (fot. Shutterstock)" title="Jak udomowiono koty? Działo się to w 2 etapach i w co najmniej 3 różnych rejonach świata (fot. Shutterstock)" /> Zdarza się też, że koty reagują gryzieniem na zapach innych kotów lub psów. Taki kot, który spędził cały dzień w samotności, czekając aż jego człowiek wróci z pracy, zakupów czy innego miejsca, nie będzie zadowolony, gdy poczuje od niego inne zwierzę. Bo w końcu jak mogłeś, on tu czeka na ciebie z całym swoim kocim sercem, nawet paprotki nie pogryzł, a ty bawisz się z innym zwierzakiem? W takiej sytuacji kot może wykazać się pełnym wachlarzem nieprzyjemnych zachowań, porównywanym tylko z tym, co może zrobić zdradzana kobieta. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.