Reichstag to jedna z największych atrakcji Berlina. Okazały gmach pamięta trudną historię Niemiec
Reichstag, słynny gmach parlamentu Rzeszy w Berlinie, przeszedł długą drogę: od symbolu skłóconej potęgi cesarskiej, aż do globalnej ikony stabilnej i otwartej demokracji. To coś więcej niż tylko budynek. Okazały gmach był świadkiem ponad stuletniej burzliwej historii. Dziś, dzięki swojemu znaczeniu i samej architekturze, należy do najchętniej odwiedzanych atrakcji w Berlinie. W tym artykule przybliżamy historię tego miejsca.
Spis treści: Nowa siedziba parlamentu, czyli historia gmachu Reichstagu Nie tylko serce demokracji, ale i atrakcja turystyczna Monumentalny gmach Reichstagu obecnie jest siedzibą drugiej izby niemieckiego parlamentu. Nie można jednak nie wspomnieć, że mówimy tu także o jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli niemieckiej stolicy. Wielka szklana kopuła jest dziś ikonicznym elementem panoramy miasta, zupełnie jak Tower Bridge w Londynie czy Łuk Triumfalny w Paryżu. Nowa siedziba parlamentu, czyli historia gmachu Reichstagu Swoimi korzeniami historia gmachu Reichstagu sięga narodzin nowoczesnych Niemiec. Po zjednoczeniu w 1871 roku, Berlin stał się stolicą cesarstwa. Nowo powstały parlament – Reichstag – pilnie potrzebował reprezentacyjnej siedziby. W marcu zaczął obradować w pałacu Schwerin, dawnej siedzibie pruskich deputowanych. Obiekt szybko okazał się za mały dla organu, do którego dołączyli parlamentarzyści państw południowoniemieckich. Jeszcze w tym samym roku powołano parlamentarną komisję, która otrzymała zadanie przygotowania budowy nowej siedziby. Wkrótce Reichstag przeniósł się do budynku dawnej Królewskiej Manufaktury porcelany. Historyczny obiekt miał być tymczasową siedzibą parlamentu. Prognozowano, że po 5–6 latach deputowani zaczną obradować w nowym gmachu. Okres przejściowy potrwał jednak znacznie dłużej. Architekt i jego dzieło W 1882 roku konkurs na projekt nowego budynku wygrał niemiecki architekt Paul Wallot. Jego wizja, ukształtowana podróżami studyjnymi do Włoch i Wielkiej Brytanii oraz fascynacją mistrzami renesansu, zakładała stworzenie monumentalnego gmachu w stylu neorenesansowym. W swoim projekcie Wallot chciał zgrabnie połączyć elementy renesansu, baroku i klasycyzmu, by w ten sposób wyrazić powagę, historyczną ciągłość i siłę zjednoczonego narodu. Budowa trwała dekadę, od położenia kamienia węgielnego 9 czerwca 1884 roku do uroczystego otwarcia 5 grudnia 1894 roku. Fasada została ozdobiona bogatymi detalami, w tym płaskorzeźbą na frontonie przedstawiającą Germanię oraz alegorie dwóch granicznych rzek ówczesnego cesarstwa – Renu i Wisły. Cztery narożne wieże symbolizowały cztery królestwa tworzące Rzeszę: Prusy, Bawarię, Saksonię i Wirtembergię. Zwieńczeniem projektu była niesamowita kopuła ze stali i szkła. W tamtych czasach taka konstrukcja była prawdziwym majstersztykiem inżynierii i jednocześnie – namacalnym symbolem niemieckiej potęgi przemysłowej. Dzieło Wallota mierzyło 75 m wysokości (według pierwotnego zamysłu konstrukcja miała osiągać 85 m, ale okazała się za ciężka). Konflikt z cesarzem O ile początkowo Wilhelm II miał pozytywny stosunek do budowy gmachu Reichstagu, to z czasem zaczęła narastać w nim niechęć, zarówno wobec projektu, jak i samej idei parlamentaryzmu. Dzięki monumentalnej kopule budynek parlamentu fizycznie górował nad siedzibą monarchy. Cesarz odczytał to jako wyzwanie rzucone autokratycznej władzy. Władca pogardliwie nazywał gmach „reichsaffenhaus”, czyli „małpiarnią Rzeszy”, co było obelgą wymierzoną zarówno w architekturę, jak i w demokratyczne aspiracje deputowanych. Konflikt miał również wymiar osobisty. Znana jest anegdota o wizycie cesarza w pracowni Wallota, podczas której Wilhelm II chwycił za pióro, zaczął samowolnie poprawiać plany. Architekt miał stwierdzić, że „to się nie uda”. Ta konfrontacja doskonale obrazuje napięcie między monarchą a rosnącą w siłę władzą obywatelską. Niechęć cesarza była tak silna, że wielokrotnie odmawiał on Wallotowi przyznania prestiżowych odznaczeń. Spóźniony hołd Najlepszym dowodem na ideologiczny spór wokół budynku była historia jego dedykacji. Inskrypcja „Dem Deutschen Volke”, czyli „Narodowi Niemieckiemu”, choć zawarta w oryginalnym projekcie Wallota, przez ponad dwie dekady napotykała na zaciekły opór cesarza. Ostatecznie umieszczono ją na fasadzie dopiero w 1916 roku, w samym środku I wojny światowej. W tym geście kryła się głębsza kalkulacja. W momencie, gdy wojenna euforia opadła, a naród ponosił ogromne ofiary, dedykacja ta stała się potężnym narzędziem propagandowym. Miała jednoczyć społeczeństwo wokół idei walki za naród, a nie tylko za monarchę. Wymiar symboliczny miał też materiał, z którego odlano litery. Posłużył do tego brąz pozyskany z dwóch armat zdobytych w czasie wojen napoleońskich. W ten sposób wysiłek militarny został połączony z tożsamością narodową. Narodziny i upadek republiki 9 listopada 1918 roku z jednego z balkonów Reichstagu, polityk Philipp Scheidemann proklamował powstanie Republiki Niemieckiej, co oznaczało koniec monarchii i początek tzw. Republiki Weimarskiej. Wówczas gmach stał się siedzibą jej demokratycznego parlamentu. Ten okres nie trwał jednak długo. 27 lutego 1933 roku, zaledwie miesiąc po dojściu Adolfa Hitlera do władzy, gmach stanął w płomieniach. Pożoga strawiła salę plenarną i wspaniałą kopułę. Dla nazistów to wydarzenie stało się dogodnym pretekstem do rozprawienia się z opozycją. O podpalenie oskarżono holenderskiego komunistę Marinusa van der Lubbe. Już następnego dnia wydano dekret o ochronie narodu i państwa, który zawieszał podstawowe prawa obywatelskie, takie jak choćby wolność słowa i zgromadzeń. To otworzyło drogę do budowy totalitarnej dyktatury. Gmach w czasach III Rzeszy Naziści wykorzystali pożar do legitymizacji swojej władzy. Paradoksalnie, nigdy nie przywrócili budynkowi jego dawnej funkcji. Dla nich gmach był symbolem znienawidzonej demokracji weimarskiej. Fasadowy parlament, w praktyce będący niczym innym, jak tylko „maszynką” do wyrażania poparcia dla przemówień Hitlera, gromadził się w budynku pobliskiej Opery Krolla. Zniszczony, podupadający gmach Reichstagu służył przede wszystkim celom propagandowym, a w czasie II wojny światowej został przekształcony w obiekt militarny. Zorganizowano tam wówczas szpital polowy i fabrykę lamp radiowych. Okna zostały zamurowane. W 1945 roku Armia Czerwona zdobyła Berlin. Reichstag nie pełnił żadnej funkcji rządowej, a mimo to stał się dla Rosjan głównym celem. Dlaczego? Ze względów symbolicznych i propagandowych. Zdobycie gmachu miało być ostatecznym dowodem na upadek III Rzeszy. Zdjęcie, które 2 maja 1945 roku wykonał Jewgienij Chałdiej, przedstawiające czerwonoarmistów wznoszących flagę nad zrujnowanym budynkiem, stało się jednym z najbardziej ikonicznych obrazów końca wojny w Europie. Reichstag w okresie zimnej wojny Po wojnie zrujnowany gmach znalazł się po zachodniej stronie Berlina, tuż przy granicy z sektorem radzieckim. Stolicę RFN przeniesiono do Bonn, a Reichstag utracił swoją pierwotną funkcję. Co prawda w 1961 roku rozpoczęła się trwająca trzy lata odbudowa gmachu, jednak jej efekty były co najmniej kontrowersyjne. W toku prac, usunięto resztki zniszczonej kopuły oraz większość historycznych zdobień. Przez dekady budynek pełnił głównie funkcje muzealne. Transformacja Normana Fostera Upadek Muru Berlińskiego otworzył nowy, najbardziej spektakularny rozdział w historii Reichstagu. Jego odbudowa stała się architektonicznym symbolem zjednoczenia i odrodzenia niemieckiej demokracji. 3 października 1990 roku w gmachu Reichstagu odbyła się oficjalna ceremonia zjednoczenia Niemiec. Rok później, 20 czerwca 1991 roku, po burzliwej debacie, zjednoczony Bundestag podjął historyczną decyzję o przeniesieniu stolicy z powrotem do Berlina, przesądzając tym samym o przyszłości budynku jako siedziby parlamentu. Konkurs architektoniczny na przebudowę gmachu wygrał w 1993 roku sir Norman Foster. Brytyjski architekt przedstawił odważną koncepcję, jednak zachowującą szacunek do historii. We wnętrzu postanowił stworzyć nowoczesną, funkcjonalną przestrzeń, pozostawiając jednak historyczne mury zewnętrzne wraz z ich wszystkimi „bliznami”. Najbardziej rozpoznawalnym elementem projektu jest nowa kopuła. Ważący 1200 ton element mierzy 40 m średnicy i wznosi się na wysokość 24 m. Przebudowę ukończono w 1999 roku. Pierwsze posiedzenie Bundestagu odbyło się w nowym gmachu 19 kwietnia tego samego roku. Nie tylko serce demokracji, ale i atrakcja turystyczna Reichstag dziś jest nie tylko siedzibą drugiej izby niemieckiego parlamentu, ale także jednym z najistotniejszych punktów na turystycznej mapie Berlina. Budynek jest udostępniony do zwiedzania. Wstęp jest bezpłatny, ale obowiązuje wcześniejsza rezerwacja. Największą atrakcją jest możliwość wejścia do szklanej kopuły, z której roztacza się wspaniały widok na okoliczne zabudowania. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ten pałac był siedzibą jednego z najpotężniejszych rodów Europy. Do dziś stanowi centrum władzy w Austrii
Hofburg jest czymś więcej niż tylko pałacem. To prawdziwe „miasto w mieście”, którego mury przez ponad sześć stuleci były świadkiem narodzin i upadku imperiów. Jeden z największych kompleksów pałacowych na świecie stanowi namacalną manifestację potęgi Habsburgów. W komnatach, w których niegdyś rezydowali monarchowie, dziś urzęduje prezydent, a w historycznych skrzydłach mieszczą się ministerstwa, muzea i jedno z najważniejszych centrów kongresowych na świecie. Jaka jest historia tego niezwykłego miejsca? Jakie atrakcje skrywa? W tym artykule odpowiadamy na te pytania.
Spis treści: Siedem wieków ewolucji pałacu Architektoniczny kalejdoskop Jakie atrakcje skrywa Hofburg? Na pierwszy rzut oka, historyczny kompleks pałacowy Hofburg może wydawać się miejsce pozbawionym smaku i dobrego gustu. Surowy charakter gotyku sąsiaduje tam z renesansową harmonią, obok której uwidacznia się barokowy przepych kontrastujący z klasycystycznym umiarem, a wszystko to wieńczy imperialny rozmach historyzmu. Paradoksalnie, ten „architektoniczny miszmasz” jest w istocie największą wartością tego miejsca. Imponujący pałac nie jest dziełem jednej epoki. W praktyce jest czymś w rodzaju trwałego zapisu historii, dzięki któremu można dokładnie prześledzić zmieniające się gusta i ideologie kolejnych władców. Siedem wieków ewolucji pałacu Inicjatywę budowy pierwszej warowni w tym strategicznym miejscu przypisuje się dynastii Babenbergów, jednak pierwsze wzmianki w dokumentach pojawiają się około 1278 roku, już w kontekście nowego władcy. Po zwycięskiej bitwie pod Suchymi Krutami, Rudolf I Habsburg przejął władzę w Austrii i przeniósł centrum potęgi swojego rodu do Wiednia. Przez następne 640 lat to właśnie tam mieściła się siedziba dynastii. Początkowo obiekt miał charakter typowo obronny. Jego najstarszą zachowaną częścią jest Dziedziniec Szwajcarski i przylegająca do niego Kaplica Zamkowa. Te wczesne struktury, których charakterystycznymi cechami są grube mury i surowa forma, jednoznacznie potwierdzają, że zanim Hofburg stał się wystawnym pałacem, był fortecą chroniącą władcę w niespokojnych czasach. XV wiek był czasem konfliktów wewnętrznych. W tamtym czasie, Wiedeń chwilowo przestał pełnić funkcję stałej rezydencji władcy. W 1462 roku doszło do dramatycznych wydarzeń, gdy cesarz Fryderyk III został oblężony w murach Hofburga przez własnego brata, Albrechta VI, wspieranego przez zbuntowanych mieszkańców Wiednia. Później zamek zajął węgierski król Maciej Korwin. Początek transformacji Z czasem władza monarsza zaczęła w mniejszym stopniu opierać się na sile oręża, a w większym na rozbudowanej biurokracji i dyplomacji, ceremoniale dworskim i prestiżu. Co za tym idzie, siedziby władców zaczęły zmieniać swój charakter. Z potężnych warowni stawały się reprezentacyjnymi, wystawnymi pałacami. Wiatr zmian nie ominął Hofburga. Inwestycja w renesansową elegancję, a później w oszałamiający barokowy splendor miała na celu wizualne potwierdzenie statusu Habsburgów jako czołowej dynastii Europy. Pałac przestał być tylko schronieniem – stał się sceną, na której codziennie odgrywano spektakl władzy, skierowany zarówno do poddanych, jak i do europejskich rywali. Architektoniczny kalejdoskop Spacer po dziedzińcach i korytarzach Hofburga przypomina podróż przez historię architektury. Każde skrzydło, fasada i portal przedstawia zupełnie inny styl. Wynika to z faktu, że Habsburgowie niezbyt często burzyli stare struktury. W ten sposób wyrażali szacunek dla dziedzictwa przodków. Zamiast burzyć, wchłaniali je, dobudowując nowe elementy. W ten sposób powstał unikatowy mariaż stylów. Gotycki trzon O początkach pałacu świadczy gotycka Kaplica Zamkowa. Wzniesiona w XIII wieku i rozbudowana dwa stulecia później jest miejscem, gdzie do dziś w każdą niedzielę można usłyszeć Wiedeński Chór Chłopięcy, kontynuujący tradycję ufundowanej w 1498 roku przez Maksymiliana I Kapeli Dworskiej. Surowe, strzeliste formy i sklepienia krzyżowe przypominają o czasach, gdy Hofburg był przede wszystkim warownią. Trzeba jednak podkreślić, że na przestrzeni wieków, jej zewnętrzna fasada została niemal całkowicie zasłonięta przez późniejsze dobudówki, a wnętrze wielokrotnie przebudowywano. Renesansowy rozwój W XVI wieku, w Wiedniu zapanowała moda na nową, inspirowaną antykiem estetykę. Za panowania cesarza Ferdynanda I gotycki zamek zaczął przekształcać się w rezydencję utrzymaną w stylu renesansowym. Najdoskonalszym świadectwem tej epoki jest Brama Szwajcarska, prowadząca na najstarszy dziedziniec. Ukończona w 1552 roku, stanowi jeden z pierwszych i najważniejszych przykładów architektury renesansowej w Wiedniu. Cechuje ją bogata dekoracja z malowidłami i inskrypcjami, wyliczającymi tytuły Ferdynanda I, i herbami ziem, które znalazły się pod panowaniem Habsburga. Miała stanowić manifest potęgi i legitymizmu władzy. W tym okresie powstały także dwa wolnostojące pałace, Amalienburg i Stallburg, które z czasem włączono w obręb kompleksu. Przepych baroku Dzisiejszy wygląd zamku najsilniej zdefiniował styl kontrreformacji i absolutyzmu. W XVII wieku, z powodu nieustających wojen, władzy brakowało funduszy na istotną rozbudowę rodowej rezydencji. W tamtym czasie jedynym znaczącym projektem była budowa Skrzydła Leopolda, w którym później rezydowała Maria Teresa. Prawdziwy „boom” budowlany nastąpił na wiedeńskim dworze w XVIII wieku, w czasie panowania Karola VI. Rozpoczął się wówczas okres określany mianem „Vienna gloriosa”, czyli „Wiedeń chwalebny”. Pragnąc podkreślić imperialny status swojej stolicy, cesarz zatrudnił najwybitniejszych architektów epoki, Johanna Bernharda Fischera von Erlacha i jego syna Josepha Emanuela. Obiekty, które wówczas powstały, to: Kancelaria Cesarska, Zimowa Szkoła Jazdy, Austriacka Biblioteka Narodowa. Wkład w barokowy rozwój pałacu miała również Maria Teresa, która zleciła przebudowę części wnętrz na sale balowe i koncertowe. W ten sposób chciała podkreślić rosnącą rolę dworu jako europejskiego centrum życia kulturalnego i towarzyskiego. Imperialna wizja Ostatni wielki etap rozbudowy Hofburga przypadł na długie panowanie Franciszka Józefa I. W ramach monumentalnej przebudowy Wiednia i budowy Ringstrasse, cesarz postanowił nadać swojej rezydencji ostateczny, godny wielkiego imperium kształt. Najbardziej imponującym projektem tej epoki było Forum Cesarskie. Za pomocą potężnych łuków triumfalnych architekci Gottfried Semper i Karl von Hasenauer zaplanowali stworzenie gigantycznego, symetrycznego placu na wzór antycznego Rzymu, który miał połączyć Hofburg z nowo wybudowanymi muzeami. Ambitne przedsięwzięcie nie zostało jednak w pełni zrealizowane. Jedyną jego ukończoną częścią jest półkoliste Nowe Skrzydło, którego budowę zakończono dopiero w 1913 roku. Jakie atrakcje skrywa Hofburg? Hofburg to nie tylko monumentalne fasady, wspaniałe dziedzińce i współczesne instytucje polityczne, urzędujące w zabytkowych murach. To przede wszystkim niezwykłe bogactwo kolekcji zabytków i świadectwo dawnych dziejów kraju, który kiedyś był jednym z najpotężniejszych imperiów. Apartamenty Cesarskie i Muzeum Sisi 24 autentycznie zachowane pokoje ukazują oficjalne i prywatne życie cesarza Franciszka Józefa i cesarzowej Elżbiety. Wejście do tej części jest zlokalizowane pod monumentalną kopułą Skrzydła św. Michała. Zwiedzający mogą wejść między innymi do sal audiencyjnych, gabinetów, jadalni, a także do przestrzeni prywatnych – sypialni i słynnej sali gimnastycznej Sisi. Skarbiec cesarski W najstarszej części pałacu znajduje się pomieszczenie, w którym zdeponowano kolekcję o ogromnej wartości, nie tylko historycznej, ale także materialnej. W Skarbcu Cesarskim przechowywane są insygnia władzy dwóch wielkich imperiów – bezcenna, ponad tysiącletnia korona Świętego Cesarstwa Rzymskiego oraz austriacka korona cesarska Rudolfa II. Można tam podziwiać także skarby zakonu Złotego Runa, relikwie, klejnoty, a także legendarne artefakty, jak choćby domniemany „róg jednorożca” (w rzeczywistości kieł narwala, któremu przypisywano magiczne właściwości). Hiszpańska Dworska Szkoła Jazdy (Zimowa Szkoła Jazdy) To jedna z najciekawszych atrakcji Wiednia. We wspaniałej ujeżdżalni projektu Fischera von Erlacha odbywają się pokazy tzw. białego baletu w wykonaniu koni lipicańskich. Szlachetna rasa, którą Habsburgowie zaczęli hodować w XVI wieku, do dziś jest szkolona według zasad klasycznego jeździectwa. Muzea w Nowym Zamku Skrzydło Neue Burg mieści kilka ważnych kolekcji, które stanowią część Muzeum Historii Sztuki. Należą do nich: Zbrojownia Cesarska, Kolekcja Dawnych Instrumentów Muzycznych, Muzeum Świata. Austriacka Biblioteka Narodowa Cała biblioteka jest imponującą instytucją, ale najciekawszą jej częścią pozostaje barokowa Sala Paradna. Dzieło architektury, wypełnione historycznymi woluminami i posągami, często jest określane mianem najpiękniejszej sali bibliotecznej świata. Kościół Augustianów Dawny kościół parafialny dworu cesarskiego jest bezpośrednio połączony z pałacem. To właśnie tam odbywała się większość ślubów Habsburgów, w tym ceremonia zaślubin Franciszka Józefa i Sisi w 1854 roku. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Średniowieczne grodzisko Wiślan zostało Cudem Polski 2025. To wyjątkowy punkt fotograficzny i nieodkryta atrakcja Ponidzia
Obecnie spokojne i sielankowe Ponidzie było niegdyś świadkiem wyjątkowych wydarzeń historycznych. Zamieszkiwało je wojownicze plemię Wiślan, po których zostało nam niewiele śladów: jednym z nich jest ogromne Grodzisko w Stradowie – największy tego typu obiekt w Polsce. Po wygranej w „Cudach Polski 2025” ma szansę zostać ponownie odkryte przez turystów.
Grodzisko w Stradowie zostało laureatem plebiscytu „Cuda Polski 2025” organizowanym przez „National Geographic Traveler”. Reprezentant Ponidzia zwyciężył w województwie świętokrzyskim i skradł serca głosujących. To wspaniały punkt fotograficzny i miejsce owiane legendą dawnych Słowian. Jak je odwiedzić? Centrum plemienia Wiślan i największy gród wczesnośredniowieczny Grodzisko w Stradowie to największe grodzisko w Polsce, którego początki sięgają VIII–IX wieku. Archeolodzy potwierdzają, że był to centralny ośrodek władzy i administracji plemienia Wiślan, który zamieszkiwały nawet tysiące ludzi. Naukowcy sukcesu grodu upatrują w jego strategicznym położeniu oraz dostępności wody i żyznych gleb. Wały grodziska osiągają do 12 metrów wysokości i nawet 20 metrów szerokości. Z góry rozciąga się imponująca panorama na okoliczne pola Ponidzia – malowniczego regionu województwa świętokrzyskiego – a sam obiekt zachwyca rozmiarem i stanem zachowania unikatowym na skalę całego kraju. Robi kolosalne wrażenie i przenosi w czasy pierwszych Słowian. Z czego składa się grodzisko? Centrum administracyjne Wiślan – czyli plemienia zachodniosłowiańskiego z grupy plemion lechickich, zamieszkującego we wczesnym średniowieczu tereny w dorzeczu górnej Wisły – składa się z głównego grodu (tzw. Zamczyska rozciągającego się na ponad 1,5 ha) oraz trzech rozległych podgrodzi: Barzyńskiego, Mieściska i Walików, które pełniły funkcje mieszkalne i gospodarcze. Cały obszar mierzy razem 25 ha. Według badań na terenie grodziska odnaleziono pozostałości 211 wczesnośredniowiecznych obiektów. Znajdują się tu także cztery cmentarzyska, w tym jedno w obrębie Zamczyska – tam najprawdopodobniej chowano plemienną elitę. Jak odwiedzić Grodzisko w Stradowie? Grodzisko znajduje się w południowej części województwa świętokrzyskiego, w gminie Czarnocin, na wzgórzu Garbu Wodzisławskiego (352 m n.p.m.). Oddalone jest o około 60 km zarówno od Krakowa, jak i od Kielc, więc dla mieszkańców tych miast jest idealnym pomysłem na jednodniową wycieczkę. Na miejscu zmodernizowaną całą infrastrukturę turystyczną: znajdziemy tam parking, nowe ścieżki, specjalne kładki, aleje, schodki czy punkty widokowe, z których wykonać można zachwycające zdjęcia pofałdowanych pól Ponidzia. Przy dobrej pogodzie dostrzeżemy nawet majaczący na horyzoncie zarys Beskidów. Zwiedzanie Grodziska w Stradowie to spotkanie z historią, polskim dziedzictwem i niezwykłą przyrodą województwa świętokrzyskiego. To miejsce zachwyci wszystkich tych, którzy szukają nieoczywistych kierunków podróży. Nic dziwnego, że zostało Cudem Polski! Sponsorem plebiscytu jest: Źródło: National Geographic Polska, UJ Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zamiast podpisu – znak liścia lub krzyża. Tak wyglądał „branding” w starożytnym Rzymie
Ażurowe symbole w kształcie diamentów, liści i krzyży wykonane na rzymskich naczyniach sprzed dwóch tysięcy lat – to nie estetyczny element zdobienia, ale „branding” starożytnych artystów. Były to sygnatury rzemieślników tworzących najbardziej ekskluzywne produkty imperium – wynika z najnowszych badań.
To ustalenie było możliwe bez korzystania z zaawansowanych technologii, ale dzięki… ciekawości. Prof. Hallie Meredith z Uniwersytetu Stanowego Waszyngtonu w USA analizowała kolekcję rzymskich naczyń zwanych diatreta przechowywanych w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. Są to luksusowe szklane naczynie późnorzymskie, zdobione w wyszukany sposób – wykańczane poprzez nałożenie ażurowej siatki szklanej. Do intrygujące ustalenia doszło, gdy badaczka postanowiła odwrócić jedno z nich i na spodzie jednego z nich dostrzegła znaki. „Podpisy” starożytnych warsztatów? Diatreta to delikatne dzieła sztuki wykonywanego z pojedynczego bloku szkła między 300 a 500 rokiem n.e. Są przedmiotem analiz od wielu lat ze względu na ich estetyczność. Jednak niewielu archeologów przyglądało się symbolom na odwrocie tych zabytków. A tam znajdują się abstrakcyjne ażurowe symbole, takie jak diamenty, liście czy krzyże. Są wyryte obok inskrypcji życzącej właścicielowi długiego życia. Zdaniem prof. Meredith są to tak naprawdę znaki rzemieślników – sygnatury warsztatów, które rzeźbiły szkło. Zatem symbole te miały wskazywać na konkretne warsztaty. Nie były to „osobiste autografy”, lecz starożytny odpowiednik brandu lub „logotyp” warsztatu. – Ponieważ jestem wyszkolona jako rzemieślniczka, ciągle miałam ochotę odwracać przedmioty na drugą stronę – powiedziała prof. Meredith, która zaczęła dmuchać szkło na studiach licencjackich i kontynuuje tę praktykę do dziś. Tak zaczęła się jej przygoda z nową interpretacją symboli. Starożytny branding? Skąd przekonanie, że te pięknie wykonane symbole nie miały po prostu ładnie wyglądać? Wskazuje na to ich lokalizacja – spód naczynia. Jest to logiczne miejsce dla celowego oznaczenia twórcy. Badaczka prześledziła te same symbole na innych rzeźbionych naczyniach. Świadczy to – w jej ocenie – o istnieniu wizualnego języka wspólnego dla szklarzy w okresie od IV do VI wieku n.e.. Jak tłumaczy prof. Meredith, wykonanie tak wysublimowanego naczynia wymagało skoordynowanej współpracy zespołów grawerów, polerowaczy i uczniów przez tygodnie, miesiące, a nawet lata. Oznaczenie zbiorowe warsztatu miało po prostu sens przy tak złożonym, wspólnym przedsięwzięciu. Zagadek jest więcej Od ponad 250 lat naukowcy dyskutują nad tym, jak powstawały rzymskie ażurowe naczynia szklane – czy były rzeźbione ręcznie, odlewane czy dmuchane. Produkcja diatreta zaczynała się od obróbki grubościennego półfabrykatu, który był starannie rzeźbiony w dwie koncentryczne warstwy połączone delikatnymi szklanymi mostkami. Efektem końcowym była niezwykle lekka kratownica, znajdująca się nieco przed główną szklaną ścianką naczynia. Takie naczynia były niezbędnym wyposażeniem elity starożytnego Rzymu. Źródło: World Archaeology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To jedna z najbardziej zaskakujących krain w Europie – leży zaledwie 300 km od granic Polski
Frankonia, kraina położona w północnej Bawarii, to wyjątkowe połączenie natury, kultury i historii. Wędrując przez Bayreuth, Bamberg i Szwajcarię Frankońską, odkrywamy barokowe rezydencje, legendarne opery i bajkowe formacje skalne, które inspirowały samego Wagnera. To przewodnik po jednym z najpiękniejszych regionów Niemiec.
Spis treści: Bayreuth – teatr iluzji, kaprysy margrabiów i wizje Wagnera Szwajcaria Frankońska – krajobraz jak z opery i baśni Wagnera Bamberg – cesarskie pałace, romańska katedra i dymne piwo tradycji Jak zaplanować podróż do Frankonii Punktualnie o godz. 17 tryska woda. Strumienie kreślą w powietrzu eleganckie łuki – na tle parkowej zieleni, figur rzymskich cesarzy na fasadzie Nowego Pałacu i wieńczącej ją kwadrygi Apollina, zza której bije blask zniżającego się słońca. Spektakl godny boga piękna, ale nasz przewodnik marszczy brwi. – Wiosną, gdy wody jest więcej, wygląda to okazalej – przekonuje. Fontanny Ermitażu działają jednak w rytmie natury, bez wsparcia pomp. – Napędza je grawitacja – wyjaśnia Richard. Tak samo jak w XVIII w. Bayreuth – teatr iluzji, kaprysy margrabiów i wizje Wagnera Z fontanny przy Nowym Pałacu woda spływa kaskadą stawków, by wytrysnąć raz jeszcze przed pustelnią Georga Wilhelma. – Margrabia kazał też zainstalować ukryte sikawki przy Starym Pałacu. Lubił znienacka opryskiwać dworzan – opowiada Richard. Niepoważne jak na władcę księstwa? Cały Ermitaż powstał z myślą o podobnych rozrywkach. Georg Wilhelm i jego małżonka Wilhelmina urządzali w parku oryginalne zabawy, przy pałacyku Fantaisie damy dworu przebierały się za pastereczki, w Teatrze Ruin margrabina wystawiała modne sztuki, a niekiedy sama wkładała kostium. Zaskoczenie, zwodniczość, iluzja – tym 300 lat temu żyło Bayreuth pod rządami Wilhelminy i Georga Wilhelma. Książęca para uczyniła z księstwa artystyczną perełkę, a ukształtowany przez nią styl zapisał się w historii jako bayreuckie rokoko. Pierwsze skrzypce w ekstrawaganckim małżeństwie grała Wilhelmina. Pochodziła z rodu znaczniejszego niż jej mąż. Jako córka króla Prus była szykowana do wydania za następcę angielskiego tronu i odebrała świetne wykształcenie: znała kilka języków, pisała poezję, grała na pięciu instrumentach, komponowała. Ambitne plany matrymonialne spaliły jednak na panewce, a niedoszła królowa Anglii trafiła do prowincjonalnego księstwa. Opera Margrabiów w Bayreuth Ale nie wyszła na tym źle: miała mocną pozycję na dworze, pełny skarbiec i nieograniczoną swobodę. Spożytkowała ją w służbie swej największej pasji: teatru. Wybudowana przez nią Opera Margrabiów też zwodzi i zaskakuje – z zewnątrz wydaje się tak zwyczajna, że można ją wziąć za elegantszą kamienicę. Ale gdy uchylamy drzwi jednej z lóż, otwiera się przed nami świat jak z baśni. Kolumienki, poręcze i empory oplata gęstwa złotych pnączy, pyzate amorki dokazują nad widownią, anioły dmą w trąby, na suficie Apollo rozsiadł się na obłoku wśród muz. Nawet bez scenografii sala jest wymarzoną sceną do spektaklu prestiżu i splendoru. Wilhelmina niewiele o nie dbała – zamiast w książęcej loży siadała w pierwszym rzędzie, jak najbliżej śpiewaków i muzyków. Może wiedziała, że cały ten blichtr to gra pozorów – tak jak zdobiące operę złocenia i marmury, które wykonano z… drewna. Świetność Bayreuth też okazała się iluzją i po śmierci Wilhelminy w 1758 r. ulotniła się jak sen. Artyści wyjechali; opera i skarbiec zaczęły świecić pustkami. Pod koniec stulecia księstwo przyłączono do Prus, wkrótce kupiła je Bawaria. Bayreuth na powrót stało się jednym z wielu prowincjonalnych miasteczek. Kilkadziesiąt lat później okazało się to jego atutem. Willa Wahnfried i Festspielhaus „Cóż za przyjemne odludzie, z dala od zaczadzenia i zgniłego fabrycznego smrodu naszej miejskiej cywilizacji!” – zachwycał się w 1870 r. Richard Wagner. Słynny kompozytor przyjechał do Bayreuth, poszukując miejsca na teatr do wystawienia swego cyklu „Pierścień Nibelunga”. Operę Margrabiów uznał jednak za zbyt małą i zbyt efektowną – marzył mu się skromniejszy teatr, by nic nie odciągało uwagi widzów od jego dzieł. Prywatnie nie był jednak zwolennikiem surowości. Przekonujemy się o tym, zwiedzając jego willę Wahnfried, dziś muzeum kompozytora. Wysoki hol, biblioteka ze złoconym sufitem, wychodzący na ogród salon z żyrandolem i fortepianem Steinwaya. W porównaniu z przepychem rezydencji pobliski Festspielhaus zaskakuje prostotą. Przedsionek z drewna i cegły, jak w dworcowej poczekalni. Sala ogromna, ale prawie 2 tys. miejsc na widowni upakowano gęsto; pod sufitem płótno, jak w namiocie cyrkowym. Wrażenie prowizoryczności nie jest przypadkowe. Wagner zaprojektował najdrobniejsze detale budynku, ale planował zburzyć go po kilku edycjach festiwalu. Do śmierci kompozytora impreza odbyła się jednak tylko dwukrotnie: w 1876 i 1882 r. Mimo to obiekt przetrwał i dziś ciągną tu tłumy. Na listę oczekujących na bilety na letni festiwal, podczas którego wystawiane są wyłącznie inscenizacje 10 oper kompozytora, trzeba się wpisać z kilkuletnim wyprzedzeniem – bez gwarancji sukcesu! Szwajcaria Frankońska – krajobraz jak z opery i baśni Wagnera Białe mury nakryte rudym dachem, schodkowe szczyty, jedna smukła wieża. Średniowieczny zameczek w Gössweinstein jest urokliwy, ale zaskakująco skromny jak na pierwowzór Zamku Graala z „Parsifala” Wagnera. Za to sceneria wokół ma operowy rozmach. Garby gór dźwigają się jak wyspy z morza mgieł w dolinach, z zieleni lasów sterczą jasne zęby skał. Świt, który podziwiamy z urwiska Krezubergu nad miasteczkiem, ma nawet muzyczną oprawę – dźwięki organów z bazyliki św. Trójcy. Jej wieże z piaskowca o miodowym odcieniu jarzą się w pierwszych promieniach słońca złocistym blaskiem. Magiczny świat Szwajcarii Frankońskiej kompozytor miał na wyciągnięcie ręki – i chętnie z tego korzystał. Co chwilę natykamy się tu a to na punkt widokowy Wagnershöhe, a to na Skałę Brunhildy. Kraina ta – ulubiony cel wspinaczy i wędrowców – rozciąga się w trójkącie pomiędzy Bayreuth, Bambergiem a Norymbergą; w wapiennym płaskowyżu woda pożłobiła doliny i jaskinie, rzeźbiąc przy okazji tysiące iglic i maczug. Najsłynniejsze podziwialiśmy we wsi Tüchersfeld, gdzie szachulcowe domy przycupnęły u stóp skalnych grzybów. Ale skalne miasto, przez które schodzimy w dolinę, niewiele im ustępuje. Ścieżka wije się zakosami, lawiruje wśród załomów, urwisk i srebrzystych pni buków, zmuszając nas niekiedy do przeciskania się przez wąskie szczeliny. Na dnie doliny, w Behringersmühle, wita nas wesoły gwizd i kłęby jasnej pary. Wagner skrzywiłby się na widok parowozu, uznając go za symbol zgniłej nowoczesności pośród nieskalanej natury, nam jednak jazda staroświeckim pociągiem bardzo się podoba. Z podestu wagonu patrzymy na zieloną dolinę wartko płynącego Wiesentu – jedną z najbardziej malowniczych w Szwajcarii Frankońskiej. Ze stacyjki w Muggendorfie lipowa aleja prowadzi nas na zbocze. Po chwili odbijamy na ścieżkę; ta wije się pośród omszałych buków i łanów bluszczu, gramoli na skalne grzebienie, odbija na zawieszoną nad doliną wychodnię. Na krzaku dzikiej róży czerwienią się owoce. Mrużymy oczy: samotna baszta zamku Neideck strzeże zakola rzeki w dole. Zieleń gęstnieje – a potem nagle ziemia wybrzusza się, unosząc ze sobą kępę drzew. Kilka metrów w górę dźwiga je wapienny łuk Schwingenbogen. Zadzieramy głowy, by objąć wzrokiem zarwane sklepienie groty i obramowany jego skłonem las. I nagle przypominamy sobie, że już to gdzieś widzieliśmy. Właśnie tak wyglądała grota, w której mityczny Zygfryd przekuł na nowo miecz swego ojca – na ilustracji sprzed półtora wieku, która posłużyła Wagnerowi do zaprojektowania scenografii trzeciej części „Pierścienia Nibelunga” na premierę w Bayreuth. Bamberg – cesarskie pałace, romańska katedra i dymne piwo tradycji Z paryskich tapiserii spoglądają radżowie i wąsaci mandaryni, ukryte pośród palm ary stroszą pióra, na honorowym miejscu złoci się ananas. – To była obsesja XVIII-wiecznej Europy. Jeden owoc potrafił kosztować tyle, co rozpłodowy ogier! – twierdzi nasz przewodnik Hubert. Ale nie chodziło wcale o smak: – Nawet bogacze jedli ananasy rzadko. Ustawiano je raczej pośrodku stołu i podziwiano jako symbol luksusu. Ananasa nie mogło tu zabraknąć, bo luksusowe jest w zasadzie wszystko: wazy z alabastru i stół bilardowy z Włoch, gigantyczne zwierciadła i żyrandole, podłogi z wzorami ułożonymi z klonu, orzecha czy dębu i złote tapety w rajskie ptaki. No i zdobne piece w większości sal – przypominające o tym, że mimo przepychu lokatorzy niemiłosiernie tu marzli. – Zimą temperatura nie przekraczała 7–9 stopni – opowiada Hubert. Nic dziwnego, że gospodarza uwieczniono w futrze. – Gronostaj przede wszystkim podkreślał jego pozycję. Lothar Franz von Schönborn jako jedyny z arcybiskupów Bambergu został cesarskim elektorem. Władający Bambergiem na przełomie XVII i XVIII w. dostojnik zamarzył o godnym lokum. Dokończył budowę Nowej Rezydencji, urządzając w niej oszałamiającą Salę Cesarską. Mierzącą przeszło 20 na 12 m komnatę zdobią wizerunki cesarzy rzymskich i niemieckich, sufit pokrywa monumentalna alegoria dobrych rządów. – Lothar Franz chciał być gotów na wizytę monarchy. Ale nigdy jej nie doczekał, podobnie jak jego następcy. Jedynym cesarzem, który przechadzał się po tej sali, był… Napoleon – śmieje się Hubert, bo to wódz Francuzów przyłączył w 1802 r. biskupie księstwo do Bawarii, kładąc kres jego wielowiekowej historii. O potędze średniowiecznego Bambergu przekonujemy się w archikatedrze św. Piotra i św. Jerzego. Świątynia wznosząca się naprzeciw rezydencji także jest ozdobna – dekoracja jej czterech portali uchodzi za arcydzieło romańskiej rzeźby. Ale cała budowla, konsekrowana w 1111 r., jest surowa, dostojna. Z czterema wieżami mierzącymi po przeszło 80 m wygląda jak górujący nad miastem zamek. Aura solidności towarzyszy nam, gdy schodzimy z katedralnego wzgórza na starówkę. Mieszczańskie kamienice tłoczą się przy brukowanych uliczkach, z gospód pachnie pieczoną wieprzowiną, przed browarem Schlenkerla tłoczą się piwosze z kuflami ciemnego, wędzonego piwa. To bamberski rarytas. I żadna tam kraftowa fanaberia, tylko przejaw przywiązania do tradycji. W średniowieczu słód wędzono, by się nie psuł – i tak już zostało. Piwo jest świetne, a dymny, ziemisty aromat pasuje do stojącego mocno na nogach miasta. Niecałe 200 m dalej przekonujemy się jednak, że i bamberskim mieszczanom nieobca była fantazja. Oto przed nami Stary Ratusz z XV w. – nie dość, że cały w kolorowych freskach, to przycupnął… pośrodku rzeki. Ponoć arcybiskup nie chciał przyznać mieszczanom ziemi, więc ci wzięli sprawy w swoje ręce – i usypali wyspę. To tylko legenda, ale przecież południowe skrzydło budynku, wiszące nad rzeką niczym gigantyczny zegar z kukułką, jest jakby rodem z baśni albo pokazu iluzjonisty. Tak jak bayreuckie pałace i opera, tak jak labirynt zaczarowanych skał. Jak zaplanować podróż do Frankonii Dojazd Z Warszawy, Gdańska, Poznania, Wrocławia, Krakowa i Rzeszowa dolecicie do Monachium liniami Lufthansa, a z Warszawy także LOT-em (od 600 zł w dwie strony). Podróż pociągiem z lotniska do Bayreuth lub Bambergu trwa 3 godz. (od 28 euro w jedną stronę). Przejazd koleją z Warszawy przez Berlin do Bambergu zajmie 8–9 godz. (od 59 euro w jedną stronę); db.de. Transport Transport publiczny w okolicach Bayreuth, Bambergu i Norymbergi, w tym całej Szwajcarii Frankońskiej, należy do sieci VGN. Bilet dzienny za 19,80 euro uprawnia do nieograniczonej liczby przejazdów 2 os. dorosłych i 4 dzieci (lub rowerów – łączna liczba ludzi i jednośladów nie może być większa niż 6) oraz 1 psa. Bilety sobotnie zachowują ważność w niedzielę; vgn.de. Nocleg B&B Hotel, dogodnie położony w centrum Bayreuth (od 350 zł/2 os.). Znakomitą lokalizację u stóp wzgórza katedralnego w Bambergu ma Hotel Am Dom (od 350 zł/2 os.). Świetną bazą do eksploracji Szwajcarii Frankońskiej jest Aparthotel Minderlein w Pottensteinie serwujący śniadania z lokalnych produktów (od 500 zł/2 os.). Jedzenie Popularnego piwa Maisel, a także współczesnej kuchni niemieckiej spróbujecie w restauracji Liebesbier w Bayreuth. Tradycyjna gospoda Goldene Krone w Pottensteinie specjalizuje się w daniach z Frankonii, jak käsespätzle (kluski z serem) czy schweineschäuferle (pieczona łopatka wieprzowa z kapustą). Browar Schlenkerla w Bambergu słynie z wędzonego piwa i pasujących do niego dań: faszerowanej cebuli czy pieczonych kiełbasek. Gasthof Resengörg w Ebermannstadt serwuje znakomite karpie. Źródło: National Geographic Traveler, Germany Travel Nasz ekspert Bartek Kaftan dziennikarz, podróżnik, autor książek. Stały współpracownik magazynu „National Geographic Traveler”.
Polska starówka doceniana w niemieckim plebiscycie. Kraków prześcignął europejskie stolice
Niemiecka platforma turystyczna Tourlane opublikowała listę najurokliwszych starówek z podziałem na pięć regionów. W europejskim rankingu górą było krakowskie Stare Miasto, które prześcignęło między innymi Rzym, Wiedeń czy Florencję. Miasta oceniano pod kątem czterech różnych kryteriów.
Tourlane to turystyczna platforma online. Użytkownicy, dzięki konsultacji z ekspertami turystycznymi, mogą zaplanować swoją podróż „od A do Z”. Przy projektowaniu wyprawy bierze się pod uwagę wszystko: od lotów, przez noclegi, po atrakcje lokalne. Dzięki pomocy profesjonalistów użytkownik jest w stanie zaplanować swoje wczasy według indywidualnych preferencji, biorąc pod uwagę budżet, styl podróży i zainteresowania. Trzeba jednak pamiętać, że wycieczki z Tourlane różnią się od popularnych wczasów realizowanych przez biura podróży. Niemiecka platforma daje nam możliwość kompleksowego zaplanowania wycieczki, jednak w trakcie wakacji jesteśmy zdani na siebie, a z ekspertami możemy się jedynie kontaktować drogą online. Jak powstała lista? Mimo że ranking odnosi się w dużym stopniu do wymiarów estetycznych starówek, autorzy listy podkreślają, że zestawienie zostało wyłonione na podstawie obiektywnej analizy danych. Łącznie oceniano 65 miast z całego świata, podzielonych na pięć regionów: Europa, Ameryka Łacińska, USA, Azja, Bliski Wschód / Północna Afryka. Starówki zostały ocenione pod kątem czterech parametrów: age (wiek starego miasta) – liczony od momentu, kiedy pojawiły się pierwsze potwierdzone ślady osadnictwa, walkability (łatwość zwiedzania pieszo) – łatwość w poruszaniu się pomiędzy najważniejszymi atrakcjami starówki, cena pieszej wycieczki z przewodnikiem – nie obejmowała cen wejściówek do poszczególnych atrakcji, popularność w mediach społecznościowych – liczba postów na Instagramie z hashtagiem odpowiadającym danemu staremu miastu. Największą wagę przypisano parametrowi walkability (50%), potem wiekowi (20%), kosztom zwiedzania (20%) i na końcu popularności na Instagramie (10%). Portal wyłonił najlepsze stare miasta w każdym z pięciu regionów. Gdy spojrzymy na poszczególne tabele, dostrzeżemy kilka mniej oczywistych destynacji, co czyni ranking jeszcze ciekawszym. Kraków na czele Europy Mieszkańcy stolicy Małopolski mogą być dumni ze swojego Starego Miasta. Zajęło bowiem najwyższą lokatę spośród wszystkich europejskich miast biorących udział w plebiscycie. Stare Miasto z Sukiennicami było przede wszystkim najlepsze pod kątem kategorii „walkability” i cen wycieczek z przewodnikiem. W porównaniu do drugiego Neapolu, krakowska starówka okazała się tańsza o średnio 7 euro, będąc również najtańszym starym miastem z całej finałowej dziesiątki. Ekspertom turystycznym nie umknęła również świetna piesza infrastruktura historycznego centrum Krakowa. Podium rankingu zostało zamknięte przez starówkę w niemieckiej Ratyzbonie, znanej z jednego z najbardziej urokliwych jarmarków bożonarodzeniowych. Na kolejnych miejscach ulokowały się m.in. Wilno, Ryga czy Porto. Warto również zaznaczyć, że w pierwszej dziesiątce pojawił się drugi polski akcent. Miejsce ósme zajęła warszawska starówka. Starówki na innych kontynentach Choć miejsca takie jak stare miasto kojarzyć się mogą głównie z miastami europejskimi, to plebiscyt objął również inne kontynenty. W Ameryce Łacińskiej triumfowała kolumbijska Kartagena, zbudowana w duchu kolonialnej architektury. Na kontynentach mniej kojarzących się ze starówkami wygrywały kolejno: Augustine na Florydzie (USA), wietnamskie Hoi An (Azja), tunezyjskie Sousse (północna Afryka oraz Bliski Wschód). Pełna lista dostępna jest na stronie Tourlane. Źródło: Tourlane Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Tu spoczął „polski Lancelot”. Dijon to miasto pełne niespodzianek
W sercu Burgundii odnajdziemy nie tylko najlepsze wina i aromatyczną musztardę. To właśnie w jej stolicy, w Dijon, zmarł Władysław Biały – ostatni Piast kujawski, który wybrał życie zakonnika. Miasto skrywa jego grób i legendę. Co jeszcze warto zobaczyć w tym mieście?
Spis treści: Dijon to uczta dla miłośników architektury Filip Śmiały i jego pałac Polska królowa Francji Wino i jego klimaty Niezwykłe muzeum archeologiczne Piast kujawski mnichem Dijon, czyli kolebka musztardy Burgundia to jedna z najbardziej nieokiełznanych geograficznie krain Europy. Zmieniała na przestrzeni wieków kształt oraz rozmiar, by w wyniku politycznych aliansów zniknąć z mapy. Francuska prowincja Bourgogne, której stolicą jest Dijon, obejmuje tylko jeden z regionów średniowiecznego księstwa Burgundii. Dzisiaj wina z tego regionu uznawane są za najlepsze na świecie, a obiekty oraz budynki związane z ich produkcją są wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Dijon to uczta dla miłośników architektury Dijon najlepiej prezentuje się wczesnym porankiem. Słońce powoli zaczyna oświetlać dachówki z emaliowanej terakoty, które zdobią dachy miasta. Jakimś cudem ominęły to miejsce dewastacje wojen XX wieku, a ucierpiało ono poważniej jedynie podczas rewolucji francuskiej. Tym samym spacer przez starówkę jest też wędrówką przez historię i architekturę. My spacerujemy na linii wschód–zachód przez Rue de la Liberté. Szachulcowe budynki mieszczańskie, gotyckie świątynie, rezydencje burżuazji oraz książąt stoją dumnie od stuleci i czekają na miłośników architektury. Najbardziej reprezentacyjną budowlą miasta jest bez wątpienia Pałac książąt burgundzkich. Filip Śmiały i jego pałac Dijon szczyt potęgi osiągnęło w XV wieku za panowania dynastii burgundzkiej, bocznej linii Walezjuszów. Decyzją jej pierwszego przedstawiciela – Filipa Śmiałego – rozbudowano stary castrum na nową siedzibę władców, która miała odzwierciedlać ich ambicje. Pałac książąt burgundzkich, wraz z książęcym placem po południowej stronie, jest dzisiaj wizytówką miasta oraz najważniejszą instytucją muzealną. Pałac rozbudowywano przez kolejne stulecia, przez co zwiedzając jego część muzealną możemy podziwiać oryginalne wnętrza pomieszczeń gotyckich, renesansowych i barokowych. Polska królowa Francji Czujne oko wyłapać powinno polski akcent wśród obrazów w pomieszczeniach barokowych. Wisi tu bowiem osiemnastowieczna kopia portretu Marii Leszczyńskiej, królowej Francji, żony Ludwika XV, córki Stanisława Leszczyńskiego. Wnętrza galerii udekorowane są też dziełami sztuki burgundzkiej, w rozmaitych formach, jak na przykład gobeliny tkane złotymi nićmi. Samo skrzydło muzealne było wcześniej siedzibą Orderu Złotego Runa. Wino i jego klimaty Pałac książąt jest też częścią światowego dziedzictwa UNESCO obejmującego winnice Burgundii. Od czasów późnego średniowiecza, pod wpływem zakonów benedyktyńskich i cysterskich, oraz wsparciu książąt Burgundii, rozwijała się polityka identyfikacji wina z miejscem jego produkcji. Dało to początek systemowi działek gruntu. Precyzyjnie wyznaczone działki winorośli na wąskim, niespełna dwukilometrowym pasie winnic pomiędzy Dijon a Beaune, wyróżniają się specyficznymi warunkami naturalnymi. Warunki te, ukształtowane przez pracę mnichów, stopniowo identyfikowane były w odniesieniu do produkowanego wina. Głównymi szczepami uprawianymi tutaj są czerwony pinot noir i białe chardonnay. Wśród amatorów powszechna jest opinia, iż najlepsze wina na świecie z tych szczepów powstają właśnie na tych działkach. Niezwykłe muzeum archeologiczne Kończymy spacer na Placu św. Benignego, tuż przy katedrze pod tym samym wezwaniem. Kompleks katedralny to dawny klasztor benedyktynów. W jego refektarzu, dormitorium oraz kryptach zlokalizowane jest Muzeum Archeologiczne. Ekspozycja muzeum oraz piękne wnętrza dają wyśmienite wprowadzenie do zwiedzania samej katedry, której niewątpliwą atrakcją główną jest krypta, zwana też rotundą. Tę inspirowaną rzymskim Panteonem budowlę postawiono nad grobem św. Benignego we wczesnym średniowieczu. Szybko stała się jednym z głównych przystanków pielgrzymki z Trewiru do Composteli. Rotunda została częściowo zniszczona i zasypana podczas wojen rewolucyjnych, przez co zapomniano o niej na kilka dekad. Dziś, pieczołowicie odnowioną, można zwiedzać tylko z przewodnikiem, dwa razy dziennie, za niewielką opłatą. Piast kujawski mnichem Z katedrą łączy się też historia ostatniego piasta kujawskiego, Władysława Białego. Ten starannie wykształcony i pobożny władca małego księstwa gniewkowskiego miał duże ambicje polityczne oraz duszę prawdziwego podróżnika. Zaliczył m.in. pielgrzymkę do Ziemi Świętej oraz audiencję u papieża Urbana w Awinionie. Podczas krucjaty na Litwie, razem z Filipem Śmiałym walczył z poganami, po czym zdecydował się wstąpić do zakonu cystersów w Citeaux, na południe od Dijon. Zrzucił habit jeszcze kilkukrotnie i przy wsparciu księcia Burgundii próbował szczęścia w zmaganiach o koronę polską po śmierci ostatniego Piasta, Kazimierza Wielkiego. Misja ta zakończyła się jednak bez sukcesu i Władysław wrócił do Dijon, gdzie zakończył żywot. Wśród lokalnych mnichów znany był jako „Le Roy Lancelot” (Król Lancelot). Pochowano go w krypcie Katedry św. Benignego. Płytę nagrobną uratował od zapomnienia i wyeksponował w nawie bocznej Władysław Czartoryski, przywódca Hotelu Lambert i znawca sztuki. Dijon, czyli kolebka musztardy Za panowania Filipa Śmiałego miał też zostać pierwszy raz uregulowany prawnie przepis na produkcję musztardy. Dziś musztarda dijońska jest chyba jeszcze bardziej znana niż burgundzkie wino. Zgodnie z legendą, francuskie słowo „moutarde” ma pochodzić od motta używanego przez książąt Burgundii, „Moult me ​​tarde” (oznaczającego „Wielu na mnie czeka”). Książę Filip miał je wykrzyknąć do mieszkańców Dijon, którzy przybyli na jego wezwanie, aby walczyć obronie Burgundii w 1381 roku. Wytwórcy musztardy oddali mu wówczas hołd, dodając motto do swoich garnków z musztardą. Spacer można kontynuować w kierunku południowym, gdzie od 2022 roku czeka na podróżnych Cité Internationale de la Gastronomie et du Vin. Jego misją jest promocja zarówno francuskiej kuchni (można na przykład zrobić własną musztardę), jak i „klimatów” burgundzkich winnic, wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jeżeli nie jesteśmy spragnieni i głodni, a ciekawość regionu nie została zaspokojona, to więcej o kulturze burgundzkiej dowiemy się w Muzeum Życia Burgundzkiego Perrin de Puy Cousin, zlokalizowanym w dawnym klasztorze bernardynów. Co zobaczyć w okolicy Dijon? 70 km na północny-zachód znajduje się Opactwo Fontenay. Jest jednym z najstarszych zachowanych opactw cysterskich, wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. 40 km na południe jest zlokalizowany Hôtel-dieu de Beaune, dawne hospicjum. Tu gdzie kończy się pas winnic czeka na nas budynek będący kwintesencją architektury Burgundii. Dziś mieści się tu muzeum, a sam budynek również znajduje się na liście UNESCO. Źródło: National Geographic Polska
Praga według Dana Browna. Magiczny przewodnik śladami bohaterów „Tajemnicy tajemnic”
Zabytki i legendy Pragi odgrywają ważną rolę w najnowszej książce Dana Browna „Tajemnica tajemnic”. Oto pojawiające się w niej atrakcje stolicy Czech.
Spis treści: Najnowsza powieść Dana Browna Praga w „Tajemnicy tajemnic” Jak odkryć magię stolicy Czech 9 września światową premierę ma „Tajemnica tajemnic” – kolejna powieść autora bestsellerów Dana Browna. Głównym bohaterem ponownie jest historyk prof. Robert Langdon. Prawa do ekranizacji książki wykupił już Netflix, zapowiadając serial o tajemnicach stolicy Czech. Najnowsza powieść Dana Browna Dan Brown znany jest z zamiłowania do sensacji i spisków, ale też kultury, historii i pięknych miast. Akcja jego wcześniejszych książek – i filmów bazujących na nich – ma miejsce m.in. w Rzymie („Anioły i demony”), Barcelonie („Początek”) i Florencji („Inferno”). „Tajemnica tajemnic” zabiera nas do czeskiej Pragi. Nic dziwnego – to miasto uwielbiane przez turystów i filmowców, bogate w zabytki i legendy. Jest to więc doskonała sceneria dla intrygi powieści, w której współczesna nauka i technologia splatają się z działalnością tajnych organizacji i mistyką. Praga w „Tajemnicy tajemnic” Praga to miasto, w którym przez cały rok pojawiają się tłumy zwiedzających. Zwłaszcza w miejscach takich jak Rynek Starego Miasta czy Most Karola. Dan Brown oczywiście o nich wspomina, ale akcja „Tajemnicy tajemnic” pokazuje nam też inne, nie zawsze powszechnie znane rejony miasta. Ruszajmy więc tropem jego bohaterów. Sala Władysławowska, Hradczany Hradczany to dla wielu jeden z obowiązkowych punktów wycieczki do Pragi. Dan Brown na początku zaprasza nas do kompleksu zamkowego. A konkretnie do gotyckiej Sali Władysławowskiej − największej i najważniejszej z reprezentacyjnych komnat zamku. Zbudowano ją za panowania Władysława II Jagiellończyka, syna polskiego króla Kazimierza Jagiellończyka. Ma ma rozmiary 62 na 16 m i wysokość 13 m. Do środka można było wjechać na koniu – organizowano tu nawet turnieje rycerskie. Bastion U Božích muk, Wyszehrad Przenosimy się do Wyszehradu. Z dala od popularnych tras turystycznych znajdziemy Bastion XII, zwany Krzyżowym, gdzie w „Tajemnicy tajemnic” ma się mieścić tajne laboratorium. W rzeczywistości to zrewitalizowane umocnienia, gdzie znajdują się punkt widokowy, plenerowa galeria rzeźb i restauracja. Wieża Petrinska, Petřín Potem bohater powieści trafia do zbudowanej w 1891 roku wieży widokowej na wzgórzu Petřín, przypominającej wieżę Eiffla. Oglądana stąd panorama Pragi jest romantyczna i wyjątkowa. Prof. Langdon tego jednak nie doceni, bo musi ratować życie. W innych okolicznościach mógłby zwiedzić zabawne muzeum znajdujące się w podziemiach wieży, poświęcone fikcyjnemu bohaterowi Czech – Jarze Cimrmanowi. Labirynt Luster, Petřín Pozostajemy na wzgórzu Petřín w pobliżu wieży. Zbudowany w 1981 r. Labirynt Luster trudno uznać za zabytek. Dan Brown wykorzystał go w scenie pościgu. Czy warto to miejsce odwiedzić – zdecydujcie sami. Zdecydowanie warto natomiast przespacerować się stąd do znajdującej się niedaleko barokowej klasztornej Biblioteki na Strahovie (choć jej akurat nie ma w książce). Podzielona jest na trzy części: salę teologiczną, salę filozoficzną i łączący je gabinet osobliwości. Można tu zobaczyć wypełnione cennymi księgami okazałe, drewniane regały, sięgające ozdobionego freskami sufitu. Zwiedzających jest mniej niż w innej, najbardziej znanej praskiej bibliotece, która w książce Browna odgrywa znaczącą rolę. Klementinum, Stare Miasto Tego miejsca autor „Tajemnicy tajemnic” po prostu nie mógł pominąć. Jezuicki kompleks w centrum miasta to m.in. 68-metrowa wieża astronomiczna i biblioteka. U Dana Browna w Klementinum eksponowana jest tajemnicza księga Codex Gigas, zwana Biblią Szatana. W rzeczywistości i bez tego wnętrza z 1722 r. zapierają dech w piersiach. 40 m długości, 10 m wysokości, bogaty zbiór książek i dawnych globusów – to miejsce naprawdę magiczne. Synagoga Staronova, Josefov Kolejny magiczny zakątek to Josefov – stara dzielnica żydowska. Przy ulicy Červenej pod numerem 2 mieści się słynna synagoga Staronová. Jest najstarszą działającą bożnicą w Europie Środkowej – sobotnie modlitwy odbywają się tu od 1270 r. Gdy powstała w XIII w., nazywano ją „nową”, ale potem powstało kilka kolejnych i ta nazwa nie miała już racji bytu. Synagoga jest zbudowana w stylu gotyckim i wiąże się z legendą o golemie – kluczową dla „Tajemnicy tajemnic”. Stary Cmentarz Żydowski, Josefov Rabin Loew ulepił ponoć glinianego wielkoluda i ożywił go, pisząc mu na czole hebrajskie słowo „emet” – czyli „prawda”. Golem miał wykonywać polecenia swego pana, ale sam nie miał własnej woli. Gdy zaczął wyrządzać szkody, rabin ukarał go, zmazując z czoła pierwszą literę, by powstało słowo „met” – „śmierć”. Z nastrojem tej opowieści dobrze współgra stara żydowska nekropolia przy ul. Szerokiej. Pochowano tu ok. 12 tysięcy osób, układając trumny warstwami. Kryt Folimanka, Wyszehrad Wracamy na Wyszehrad. Schron Folimanka to w książce główna siedziba tajnej organizacji, prowadzące nieludzkie eksperymenty. Ten opuszczony kompleks podziemnych bunkrów na pewno spodoba się miłośnikom urbeksu. Ale uwaga – dla zwiedzających dostępny jest tylko przez jedną sobotę w miesiącu. Ogrody Wallensteina, Mala Strana Barokowy Pałac Wallensteina to obecnie siedziba Senatu Republiki Czeskiej. Kiedy parlament nie obraduje, można zwiedzać wnętrza budynku. Stale otwarte są natomiast wspaniałe pałacowe ogrody w stylu włoskim. Jedna z ich atrakcji to Krapnikova stena – mur ze sztucznymi naciekami. Niektóre z nich przypominają ludzkie twarze, co nie umknęło uwadze prof. Langdona. Katedra św. Wita, Hradczany W finale książki wracamy na Hradczany. Górująca nad nimi gotycka katedra to serce czeskiej państwowości. Archikatedra Świętych Wita, Wacława i Wojciecha stoi w miejscu, gdzie w 925 r. patron Czech, książę Wacław I wzniósł wczesnoromańską rotundę. Obecną katedrę zaczęto budować w roku 1344. Znajdują się w niej m.in. czeskie insygnia koronacyjne z koroną Św. Wacława. Drzwi do skarbca otwiera jednocześnie siedem osób – głównych przedstawicieli władz kościelnych, państwowych i miejskich. Polski akcent – w katedrze znajdziemy też grobowiec czeskiego księcia Brzetysława. To on w 1038 roku spustoszył Wielkopolskę, w tym Gniezno, z którego wykradł relikwie św. Wojciecha (do dziś znajdują się w katedrze św. Wita). Dla Czechów to bohater... Jak odkryć magię stolicy Czech „Tajemnica tajemnic” może stanowić dobrą inspirację do odwiedzenia Pragi. Na miejscu lepiej jednak mieć pod ręką przewodnik taki jak „Praga. Miasto magiczne. Spacerownik historyczny” Marka Pernala. Część informacji zdążyła się co prawda zdezaktualizować, ale trasy spacerowe, opisy zabytków i ciekawostki zgromadzone w tej książce są bezkonkurencyjne.
Brama Isztar – co łączy Nabuchodonozora, glazurowane lwy i berlińskie muzeum?
Brama Isztar bez wątpienia jest jednym z najwspanialszych zabytków starożytnego świata. Imponująca konstrukcja nawet dziś robi niesamowite wrażenie, mimo że budowla, którą możemy podziwiać, jest tylko częściową rekonstrukcją. Kiedy odkryto bramę Isztar? Jak wyglądała w czasach starożytnych? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Babilon króla Nabuchodonozora II Poszukiwanie cudów starożytnego świata Starożytna układanka Zrekonstruowana brama Isztar robi nieprawdopodobne wrażenie Nabuchodonozor II zapisał się na kartach historii nie tylko jako ten, który zdobył i zniszczył Jerozolimę, podbił Syrię, Palestynę i część Fenicji. Był także ambitnym budowniczym, który przekształcił starożytny Babilon we wspaniałą, olśniewającą i potężną stolicę wielkiego imperium. W czasie jego panowania powstało wiele niesamowitych budowli. E-sagila, wiszące ogrody królowej Semiramidy, liczne pałace, fortyfikacje i drogi procesyjne – to tylko niektóre przykłady. Na tej liście nie może zabraknąć też zachwycającej bramy Isztar, która otwierała drogę prowadzącą do świątyni poświęconej Mardukowi. Babilon króla Nabuchodonozora II Stary Testament opisuje Babilon jako miasto rozpusty i grzechu, a Nabuchodonozora, króla Babilonii z dynastii chaldejskiej, przedstawia jako okrutnego i aroganckiego władcę. Trudno się temu dziwić. W końcu to właśnie syn Nabopolassara złupił i doszczętnie zniszczył Jerozolimę, obracając w gruz między innymi wspaniałą świątynię Salomona. To on na niemal pół wieku zniewolił mieszkańców Judei i zmusił ich do niewolniczej pracy na rzecz imperium babilońskiego. Należy jednak podkreślić, że czas jego panowania był czasem największej świetności Babilonii i wiecznego miasta Babilonu. Nabuchodonozor II zdobywał nowe ziemie, powiększając terytorium imperium i umacniając jego pozycję. Na podległych mu terenach zapewnił względny pokój i stabilność, a to sprzyjało rozwojowi handlu, co sprzyjało rozwojowi gospodarczemu. Podczas jego panowania stolica imperium nowobabilońskiego stała się najwspanialszym miastem ówczesnego świata. Olśniewające budowle dodawały miastu splendoru. Nawet obserwowane z zewnątrz, musiało robić niesamowite wrażenie. Trzy linie murów obronnych najpewniej prezentowały się imponująco, podobnie jak osiem prowadzących do miasta bram. Poszukiwanie cudów starożytnego świata W 1899 roku na tereny starożytnego miasta przybył niemiecki archeolog Robert Koldewey. Specyfika regionu nie dawała większych szans na znalezienie wielu skarbów dawnego świata. O ile starożytni Grecy, Rzymianie czy Egipcjanie mieli pod dostatkiem trwałego budulca, to w dorzeczu Tygrysu i Eufratu jedynym dostępnym materiałem był muł, który nawet po wypaleniu nie był tak twardy, jak kamień. A jednak badacze dokonali niesamowitych odkryć. W rezultacie wykopaliska prowadzone pod egidą Niemieckiego Towarzystwa Orientalnego trwały do 1917 roku. Badaczom udało się trafić na fundamenty i dolne partie zigguratu E-temenanki, ogromnej konstrukcji, która mogła być inspiracją dla biblijnej Wieży Babel. Znaleźli też piwnice i kanały, które skojarzyli z wiszącymi ogrodami Semiramidy. Cegły mułowe niezbyt dobrze zniosły próbę czasu, ale wśród licznych znalezisk było jedno, które można było zrekonstruować. Podczas wykopalisk, archeolodzy odsłonili fundamenty i dolne części murów bramy Isztar, ale obok leżało mnóstwo dobrze zachowanych niebieskich cegieł. To dawało nadzieję, że uda się przywrócić starożytnej budowli jej dawny kształt. Starożytna układanka W 1903 roku do Berlina dotarły pierwsze pokryte niebieską glazurą cegły. Później wysłano kolejne, w pięciuset wypełnionych po brzegi skrzyniach. Rozpoczęły się prace rekonstrukcyjne. Początkowo naukowcy nie radzili sobie zbyt dobrze, aż odkryli, że na cegłach zachowały się znaki wskazujące kolejność montażu. W wielu miejscach brakowało oryginalnego budulca. Trzeba było wykonać współczesne repliki, a żeby te wyglądały wiarygodnie, nie obyło się bez budowy specjalnych pieców. Rekonstrukcja ostatecznie zakończyła się w 1930 roku. Zrekonstruowana brama Isztar robi nieprawdopodobne wrażenie Monumentalna brama Isztar składała się z dwóch połączonych przejściem wrót, czterech wież zwieńczonych krenelażem i łączących je murów. Była oblicowana niebieską glazurowaną cegłą. Na tym tle były widoczne wyobrażenia 575 zwierząt, które symbolizowały bóstwa Babilonii. Lwy odpowiadały bogini Isztar, bóstwu miłości, wojny i płodności. Byki symbolizowały Adada, boga burz, pogody i płodności. Z kolei Smoki-węże były symbolem Marduka, najwyższego bóstwa Babilonu. Naukowcom nie udało się odtworzyć wszystkich zwierząt, a w budynku Muzeum Pergamońskiego zmieściły się tylko mniejsze z podwójnych wrót (większe są przechowywane w muzealnych magazynach). To nieistotne. Ważne jest, że uczeni odtworzyli cegła po cegle fragment świata, który istniał przed nastaniem naszej ery. Wspaniała brama do dziś jest eksponowana w berlińskim muzeum. Wraz z odtworzoną drogą procesyjną, prezentuje się niesamowicie. Warto wspomnieć, że także Irak ma swoją bramę Isztar. Ta jest jednak repliką. Dlaczego na terenie Babilonu wznosi się kopia, a oryginał zachowano w Berlinie? Cóż, ma to związek ze specyfiką polityki przełomu XIX i XX wieku. Zawłaszczanie znalezisk archeologicznych przez kraje prowadzące wykopaliska nie było wówczas niczym niezwykłym. Cesarstwo Niemieckie zawarło w tej sprawie porozumienie z Imperium Osmańskim, które z dzisiejszej perspektywy wydaje się co najmniej kontrowersyjne. Jednak konserwacja i rekonstrukcja bramy wymagała zastosowania zaawansowanej technologii i niewykluczone, że na miejscu nie dało się zrealizować tak ogromnego przedsięwzięcia. Gdzie i kiedy będzie można zobaczyć Bramę Isztar? Brama Isztar znajduje się dziś w kolekcji berlińskiego Muzeum Pergamon na Wyspie Muzeów. Niestety, samo muzeum zostało zamknięte 23 października 2023 roku z powodu wieloletniej modernizacji. Planowane jest częściowe otwarcie północnego skrzydła wraz z wybranymi ekspozycjami wiosną 2027 roku, natomiast pełne udostępnienie całości kolekcji – w tym Bramy Isztar – przewidziano dopiero około 2037 roku. Do tego czasu odwiedzający Berlin mogą poznać wybrane elementy zbiorów w specjalnych wystawach towarzyszących oraz w projekcie Pergamonmuseum Das Panorama Yadegara Asisi. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Najpiękniejszy zamek w Polsce na prestiżowej liście – wiążą się z nim tajemnice II wojny światowej
Zamek Książ trafił na prestiżową listę Pomników Historii. Oprócz wspaniałych komnat i ogrodów kryje także system tuneli o nieznanym przeznaczeniu. Do dziś badacze próbują ustalić, jaki był powód ich wykonania w czasie II wojny światowej.
Spis treści: Książ na liście Pomników Historii Książ – wszystko, co musisz wiedzieć Zamek Książ jest jednym z najbardziej znanych i popularnych wśród turystów założeń obronnych w Polsce. Wrażenie robi nie tylko wspaniała architektura i usytuowanie pałacu, ale tez niezwykła historia, w której nie brakuje legend i tajemnic. Zamek ten wraz z przylegającym parkiem trafił właśnie na prestiżową listę Pomników Historii. Co to oznacza? Książ na liście Pomników Historii Pomnik Historii to jedna z pięciu form ochrony zabytków. Wpis na tę listę jest zarezerwowany dla zabytków nieruchomych o wyjątkowym znaczeniu dla dziedzictwa kulturowego Polski. Książ jest 133 lokalizacją, którą wpisano na tę listę. Znajdują się na niej m.in.: Zamek piastowski w Międzyrzeczu; Biskupin– rezerwat archeologiczny; Gdańsk – Twierdza Wisłoujście; Góra Św. Anny – komponowany krajobraz kulturowo-przyrodniczy; Kazimierz Dolny; Kraków – historyczny zespół miasta; Wrocław– Hala Stulecia; Żyrardów– XIX-wieczna Osada Fabryczna. Książ – wszystko, co musisz wiedzieć Zamek w Książu wzniesiony w latach 1288-92 dla księcia świdnicko-jaworskiego Bolka I zwanego Surowym. Należy do nielicznej grupy zachowanych zamków piastowskich. Na przestrzeni kilku stuleci twierdzę zamieszkiwało wiele rodzin szlacheckich, w tym potężny ród Hochbergów. To oni w latach 1509–1941 rozbudowali zamek. W XVIII wieku Konrad Ernest Maximilian von Hochberg zainicjował pierwszą wielką przebudowę zamku. Stworzono wtedy reprezentacyjne skrzydło barokowe. Podczas II wojny światowej Książ zajęli niemieccy okupanci. Hitlerowcy stworzyli pod zamkiem system tuneli. Ich zastosowanie do dziś jest owiane tajemnicą. Po II wojnie światowej Książ popadł w ruinę, został też wyrabowany przez Sowietów. Dopiero w latach 1956–1962 zamek został objęty ochroną przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu. Zabezpieczono drzwi i okna, co uniemożliwiło dalsze grabieże. Turyści mogą dziś poznawać zagadki Książa. Udostępniono dla nich liczne komnaty, tarasy i ogrody. Śmiałkowie mogą nawet wejść do części podziemnych tuneli. Zamek powoli ujawnia swoje tajemnice. Na przykład w ubiegłym roku udało się poznać twórcę zaginionych ogrodów wokół Książa. Źródła: Narodowy Instytut Dziedzictwa, Zamek Książ Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Europa ma 5 nowych cudów na liście UNESCO. Znasz wszystkie?
Zamek, który zainspirował Disneya, grobowce wróżek i kamienne kolosy starsze niż piramidy – brzmi jak bajka? To rzeczywistość! Te niezwykłe miejsca właśnie trafiły na listę UNESCO i warto je dopisać do wakacyjnych planów.
Spis treści: Bajkowe zamki Bawarii – dziedzictwo Ludwika II Tajemnice z Bretanii i pałace Krety Cud natury w Danii i domy wróżek na Sardynii Polska bez nowego wpisu Każdego roku Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO wydłuża się o miejsca uważane za świadectwa dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego. Łączy je to, że zasługują na szczególną ochronę i uwagę. Podczas tegorocznej 47. sesji Komitetu UNESCO w Paryżu na elitarną listę wpisano aż 26 nowych obiektów. 5 z nich znajduje się w Europie. Wśród nich są zarówno romantyczne zamki, jak i starożytne pałace, tajemnicze megality i spektakularne krajobrazy. Oto miejsca, które warto wpisać na swoją listę „do zobaczenia”. Bajkowe zamki Bawarii – dziedzictwo Ludwika II Wśród tegorocznych europejskich wpisów znalazł się zamek Neuschwanstein w Bawarii. To ikona niemieckiego romantyzmu i rzekoma inspiracja dla zamku Śpiącej Królewny w Disneylandzie. Ale to nie jedyny zabytek związany z królem Ludwikiem II, który zyskał uznanie UNESCO. Na listę trafiły również: Pałac Herrenchiemsee, wzorowany na Wersalu, Linderhof, pełen przepychu rokokowy pałac, Myśliwski domek w Schachen, z orientalnym wnętrzem niczym z baśni. Każda z tych rezydencji to dziedzictwo „szalonego króla”, który uciekał w świat fantazji, sztuki i samotności. Co roku odwiedzają je łącznie miliony turystów. Teraz zyskały dodatkowe potwierdzenie swojej wyjątkowości. Tajemnice z Bretanii i pałace Krety Zupełnie inne widoki i atrakcje oferuje francuskie wybrzeże Bretanii. Od tysiącleci znajdują się tam megalityczne głazy ustawione w regularnych rzędach. Liczą ponad 6 tysięcy lat, a więc są starsze niż piramidy w Gizie. Ich przeznaczenie wciąż pozostaje zagadką. Różne teorie mówią o miejscu kultu lub obserwacji astronomicznych. Niezależnie od zastosowania atmosfera tego miejsca porusza wyobraźnię nie tylko badaczy. Miłośników starożytnych kultur zaintrygują z kolei minojskie pałace na Krecie. Zostały wpisane na listę UNESCO jako grupa sześciu stanowisk archeologicznych: Knossos, Fajstos, Malia, Zakros, Kydonia i Zominthos. To tutaj, w II tysiącleciu p.n.e., rozkwitała jedna z pierwszych wielkich cywilizacji Europy. Szczególnie fascynujący jest Knossos – zespół pałacowy. Według mitów to właśnie tu znajdował się słynny labirynt z Minotaurem. Dziś odrestaurowane fragmenty budowli pozwalają lepiej poznać codzienne życie mieszkańców sprzed czterech tysięcy lat. Cud natury w Danii i domy wróżek na Sardynii W Danii uwagę warto skierować na klify Møns Klint. To spektakularne wapienne ściany wyrastające nad Bałtykiem. Ich biały kolor ostro kontrastuje z błękitem morza. Malownicze miejsce upodobali sobie nie tylko fotografowie. Klify mają też ogromną wartość geologiczną i biologiczną. Można tam znaleźć rzadkie gatunki roślin i skamieniałości sprzed milionów lat. Z kolei na Sardynii UNESCO wyróżniło zespół prehistorycznych grobowców zwanych Domus de Janas, czyli „Domami Wróżek”. Te wykute w skałach struktury pochodzą z epoki neolitu i pełniły funkcje grobów zbiorowych. Ich wygląd przywołuje jednak na myśl świat baśni. To unikatowe świadectwo pradawnych rytuałów i wyobrażeń o śmierci, a zarazem fascynujący przykład architektury sprzed tysięcy lat. Polska bez nowego wpisu Tym razem Polska nie powiększyła swojej kolekcji obiektów wpisanych na listę UNESCO. Wnioski o wpisanie Głównego Miasta Gdyni oraz młynów papierniczych w Dusznikach-Zdroju zostały wycofane z uwagi na potrzebę dopracowania dokumentacji. To jednak nie oznacza porażki. Nadal jest szansa na wpis w kolejnych latach. Warto przypomnieć, że Polska ma już na liście 17 obiektów, w tym m.in. Stare Miasto w Krakowie, Zamość, Puszczę Białowieską czy Kopalnię Soli w Wieliczce. Wiele miejsc wciąż czeka na swoje odkrycie i docenienie. Wpis na listę Światowego Dziedzictwa to ogromny zaszczyt, ale i zobowiązanie. Każdy z obiektów musi być odpowiednio chroniony, zarządzany i dostępny w sposób zrównoważony. Dla turystów to gwarancja autentycznego doświadczenia, a dla lokalnych społeczności – impuls do rozwoju infrastruktury i troski o środowisko. Źródło: EuroNews Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Książę miał tu spotykać się z pięknymi paniami – rusza konserwacja najbardziej tajemniczego zabytku Warszawy
W centrum stolicy, ukryta pod ziemią i prawie nieznana, od lat niszczeje niezwykła budowla z XVIII wieku. Elizeum było miejscem szalonych przyjęć na dworze księcia Kazimierza Poniatowskiego, ale szybko popadło w ruinę. Władze Warszawy właśnie rozpoczynają długo wyczekiwaną konserwację tego tajemniczego zabytku.
Spis treści Jak przebiegnie konserwacja Elizeum? Elizeum – historia i ciekawostki Nawet wśród mieszkańców Warszawy niewiele osób o tej budowli wie. Ukryta pod ziemią warszawskiej skarpy, jest pozostałością większego założenia parkowego, choć jej przeznaczenie do dziś nie jest jasne. Elizeum to niezwykła, ceglana konstrukcja, która przez dekady niszczała i była niedostępna dla turystów i Warszawiaków. Teraz nareszcie to się zmieni – rozpoczęto prace konserwatorskie. Jak przebiegnie konserwacja Elizeum? Rozpoczęły się prace konserwatorskie przy Elizeum w Warszawie. To część długofalowego programu ratowania tego niezwykłego, ale zaniedbanego zabytku. W pierwszym etapie głównym zadaniem będzie osuszanie murów – przez udrożnione historyczne kanały wentylacyjne, przy użyciu dmuchaw, suche powietrze będzie stopniowo usuwało wilgoć, co jest niezbędne do zabezpieczenia ceglanej konstrukcji. Proces ten potrwa co najmniej pół roku, a tempo osuszania będzie monitorowane przez specjalistów z SZRM, Biura Konserwatora Zabytków i Zarządu Zieleni. Potem nastąpi rekonstrukcja izolacji, wykorzystująca oryginalną technologię – glinę – tak, jak wykonywano takie prace w XVIII wieku. Koszt całej inwestycji wyniesie 4,9 mln zł, jej wykonawcą jest firma Renewal Art, projekt przygotowała FestGrupa. Zakończenie prac planowane jest na połowę 2028 roku, przy dofinansowaniu z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków. Elizeum – historia i ciekawostki Elizeum, zaprojektowane przez Szymona Bogumiła Zuga, powstało w latach 1776–1778 dla księcia Kazimierza Poniatowskiego (brata króla Stanisława Augusta). Jest jedynym zachowanym pawilonem ogrodowym romantycznego założenia „Na Książęcem” (obecnie park Rydza-Śmigłego przy ulicy Książęcej). Ta dwukondygnacyjna, ceglana rotunda o średnicy ok. 7,5 m pełniła rolę luksusowego, podziemnego salonu zespolonego z grotą, w którym odbywały się przyjęcia i słuchano muzyki. Według legend książę Poniatowski urządzał tam potajemne „spotkania z pięknymi paniami”. Takie budowle w architekturze określa się jako maison de plaisance – „domy przyjemności”. Przykłady takich budowli to np. Schloss Favorite w Ludwigsburgu (Niemcy) czy kompleks ogrodowo-pałacowy w Rzeszowie. Nazwa nawiązuje do Pól Elizejskich – mitycznego miejsca wiecznej szczęśliwości i wiosny. Wnętrze bogato zdobione freskami, rzeźbami, sztukateriami i kolumnami, przetrwało zaledwie kilkadziesiąt lat. Po śmierci księcia w 1800 r. Elizeum służyło jako lodownia, potem magazyn, a jego izolacja gliniana została z czasem zniszczona przez korzenie drzew i wilgoć, co doprowadziło do dewastacji wnętrza. Obecnie co jakiś czas można zwiedzać główną salę – tylko przy okazji np. nocy muzeów czy Europejskich Dni Dziedzictwa. Elizeum pierwotnie miało trzy wejścia: jedno przez nieistniejącą już sztuczną grotę, drugie wychodziło na sadzawkę (to dziś jedyne wejście), trzecie, przez wewnętrzną klatkę schodową i podziemny korytarz, prowadziło do Domku Imama. Odległy o 60 metrów od głównej groty, pełnił on rolę kuchni, w której przygotowywano potrawy na przyjęcia organizowane w Elizeum. Z czasem w budowli zadomowiły się nietoperze i traszki, co stworzyło dodatkowy problem przy ewentualnym remoncie, który jednak udało się rozwiązać. 23 osobniki nocków Nettera zostaną przeniesione do specjalnie dla nich wybudowanego „zimowego domku” zwanego hibernakulum. Oględziny przed konserwacją nie potwierdziły obecności traszek. Źródło: Urząd Miasta Stołecznego Warszawy Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nowa atrakcja w Gizie pozwoli zobaczyć piramidy z góry. Zdania są podzielone
Nowa atrakcja w Gizie budzi emocje. Kolejka linowa ma zapewnić niezapomniane widoki na piramidy, ale eksperci ostrzegają przed możliwym naruszeniem historycznego krajobrazu.
Spis treści: Piramidy w Gizie z nowej perspektywy Egipt stawia na nowoczesność Egipt od lat jest jednym z ulubionych kierunków wakacyjnych Polaków. Turystów przyciągają nie tylko namnażające się kurorty położone nad Morzem Czerwonym, ale też liczne zabytki. Obowiązkowym miejscem do zobaczenia w Egipcie są oczywiście piramidy w Gizie. Choć mają ponad 4 tysiące lat, również i tam docierają udogodnienia turystyczne. Piramidy w Gizie z nowej perspektywy Już niebawem turyści odwiedzający Gizę będą mogli podziwiać Piramidę Cheopsa (i dwie pozostałe) z zupełnie nowej perspektywy. Umożliwi to wagonik kolejki linowej. Wzbudzająca kontrowersje inwestycja wkracza w decydującą fazę realizacji. Wiele wskazuje na to, że pierwsza stacja kolejki zostanie oddana do użytku jeszcze w tym roku. Całość ma być gotowa przed oficjalnym otwarciem długo wyczekiwanego Wielkiego Muzeum Egipskiego. Do tej pory data otwarcia kompleksu była przekładana już kilkukrotnie. Planowana kolejka linowa będzie kursować na trasie o długości około 2,5 kilometra. Ma zostać wyposażona w dziesięć stacji, łącząc Wielkie Muzeum Egipskie z piramidami w Gizie. Szybki i komfortowy transport to nie wszystko. Największą atrakcją będzie panoramiczny widok na piramidy, Sfinksa oraz otaczający je pustynny krajobraz. Do tej pory podziwianie cudów starożytności z lotu ptaka nie było dostępne dla wszystkich. Projekt wpisuje się w strategię ożywienia sektora turystycznego, który przez ostatnie lata zmagał się z kryzysami wywołanymi pandemią COVID-19, napięciami politycznymi i konfliktami w regionie. Władze Egiptu liczą, że nowoczesna infrastruktura zachęci turystów z całego świata do powrotu i wydłużenia swojego pobytu w kraju. Egipt stawia na nowoczesność To niejedyna zmiana wokół płaskowyżu w Gizie. Trwa tam również budowa nowej promenady łączącej muzeum z piramidami. Wprowadzane są też elektryczne autobusy, które mają zredukować hałas i emisję spalin. Całość ma na celu nie tylko poprawę komfortu zwiedzania, ale też ochronę dziedzictwa archeologicznego, które w przeszłości było narażone na negatywny wpływ turystyki masowej. Choć projekt kolejki spotyka się z pozytywnym odbiorem wielu turystów i inwestorów, nie brakuje krytyki. Część archeologów i konserwatorów zabytków ostrzega, że nowa infrastruktura może nieodwracalnie zmienić krajobraz kulturowy płaskowyżu. Przeciwnicy uważają, że stawianie stacji w pobliżu historycznych budowli może odebrać im autentyczny charakter. Mimo kontrowersji wokół kolejki wiele wskazuje na to, że Egipt wkroczy w nową erę turystyki. Zderzenie nowoczesności z historią nie musi oznaczać utraty autentyczności – o ile zostanie przeprowadzone z odpowiednią troską o dziedzictwo. Źródło: turystyka.rp.pl Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
To jedna z najwspanialszych świątyń. Stała się symbolem zmian zachodzących na świecie
Hagia Sophia uchodzi za jedno z największych dzieł architektury bizantyjskiej. Na przestrzeni wieków wspaniała świątynia była świadkiem wielu dziejowych wydarzeń – koronacji cesarzy, krucjat, wielkich kataklizmów i przemian zachodzących w religii i polityce. Dziś jest nie tylko miejscem modlitwy, ale także jedną z najwspanialszych atrakcji turystycznych i najbardziej wyrazistym symbolem Stambułu.
Spis treści: Zanim powstała Hagia Sophia Justynian I zapragnął wybudować najwspanialszą świątynię Kościół Mądrości Bożej stał się meczetem Mądrości Bożej Świątynia stała się muzeum Międzynarodowy skandal Bizantyjskie mozaiki to arcydzieła sztuki sakralnej Co jeszcze można podziwiać w świątyni? Każdy miłośnik historii i zabytków powinien przynajmniej raz udać się do Stambułu. Wspaniały pałac Topkapi, imponujący pałac Dolmabahçe, Cysterna Bazyliki, ikoniczna wieża Galata – można tak wymieniać i wymieniać. Na liście atrakcji dawnej stolicy Turcji nie można pominąć meczetów, a zwłaszcza jednego – górującej nad miastem świątyni Hagia Sophia. To unikatowe miejsce, wpisane na listę UNESCO, stanowi najwspanialszy przykład bizantyjskiej architektury i sztuki. Zanim powstała Hagia Sophia Przed Hagią Sophią na miejscu, gdzie dziś wznosi się wspaniały meczet, istniały dwie świątynie. Pierwsza powstała w 325 roku, gdy Konstantyn Wielki, pierwszy chrześcijański władca Imperium Rzymskiego, założył Konstantynopol. Kościół „Megale Ekklesia” (czyli „Wielki Kościół”) pełnił funkcję głównego miejsca modlitwy w nowej stolicy. Dokładny wygląd budowli nie jest znany. Najprawdopodobniej był to dość prosty bazylikowy budynek z drewnianym stropem. Wiadomo natomiast, że świątynia spłonęła w 404 roku. Wtedy w Konstantynopolu wybuchły zamieszki w związku z wygnaniem Jana Chryzostoma, gdy cesarzowa Eudoksja nie zgodziła się na reformy patriarchy. Kolejny kościół powstał w 415 roku, z polecenia cesarza Teodozjusza II. Nowa świątynia pełnymi garściami czerpała z tradycji rzymskiej. Składała się z bazyliki z atrium, a jej fasadę zdobiły marmury. Niestety, nowa budowla nie przetrwała nawet stu lat. 13 stycznia 532 roku w Konstantynopolu rozpoczęło się powstanie ludowe, będące reakcją na politykę Justyniana I Wielkiego (rewolta Nika). W trakcie trwających pięć dni krwawych walk w mieście spłonęło wiele budynków. Jednym z tych, które strawił ogień, był kościół. Justynian I zapragnął wybudować najwspanialszą świątynię Jeszcze w tym samym roku cesarz zarządził odbudowę świątyni. Prace z tym związane zlecił Antemiuszowi z Tralles, uznanemu inżynierowi i matematykowi, i Izydorowi z Mieltu, cenionemu architektowi. Według Prokopiusza z Cezarei, Justynian I osobiście uczestniczył w planowaniu kościoła. Władca pragnął bowiem, by nowa świątynia przywróciła miastu świetność i stała się symbolem potęgi Bizancjum. W samym centrum projektu znalazła się ogromna kopuła o średnicy około 31 metrów. W zamierzeniu projektantów, element ten miał unosić się na pendentach, umożliwiających osadzenie go na kwadratowym planie. Udało się. Kopuła nowej świątyni w Konstantynopolu była jednym z najśmielszych rozwiązań w ówczesnej architekturze. Najśmielszych i najnowocześniejszych. Nowa świątynia otrzymała nazwę „Hagia Sophia”, co można przetłumaczyć jako „Mądrość Boża” lub „Święta Mądrość”. Budowla została poświęcona 27 grudnia 537 roku. Według legendy, po zakończeniu prac cesarz miał powiedzieć: „Salomonie, przewyższyłem cię!”. Miało to oznaczać, że Hagia Sophia jest wspanialsza od biblijnej Pierwszej Świątyni. Hagia Sophia symbolizowała związek cesarstwa z Bogiem Na przestrzeni lat Hagia Sophia pełniła funkcję najważniejszego miejsca kultu religijnego w całym Cesarstwie Bizantyjskim. Nie zmieniło tego nawet potężne trzęsienie ziemi, które rozpętało się w 558 roku. Kataklizm poważnie zagroził świątyni. Runął wówczas jej najważniejszy punkt – centralna kopuła. Niebawem Hagia Sophia odzyskała świetność. Cesarz właściwie natychmiast zarządził odbudowę zniszczonych fragmentów. Nic dziwnego. W końcu wspaniała świątynia nie tylko symbolizowała potęgę imperium, ale także jego związek z Bogiem. Żeby uniknąć podobnych sytuacji w przyszłości, nowa kopuła została podwyższona. Ten zabieg zwiększył stabilność konstrukcji. Należy jednak wspomnieć, że żadne rozwiązania architektoniczne nie mogły uchronić wspaniałego kościoła przed zagrożeniem, które zawisło nad miastem dziewięć wieków później. Hagia Sophia w okresie ikonoklazmu W VIII wieku w Bizancjum rozpoczął się okres sprzeciwu wobec kultu obrazów. Z polecenia Leona III w 726 roku zaczęto niszczyć wizerunki Maryi z Nazaretu, Jezusa Chrystusa i świętych. Trwało to do 843 roku, kiedy cesarzowa Teodora, regentka sprawująca władzę w imieniu Michała III, położyła kres tym działaniom. W tym czasie wiele mozaik w najważniejszej świątyni w mieście zniszczono lub zamalowano. W IX stuleciu rozpoczął się mozolny proces przywracania dekoracji i tworzenia nowych, co stanowiło wyraz triumfu ikonoduli. Klęski naturalne i grabieże W 989 roku rozpętało się kolejne trzęsienie ziemi. Także tym razem majestatyczna kopuła runęła. Budowa nowej trwała dwa lata. Proces nadzorował Trdat, osmański architekt. W 1204 roku Konstantynopol zdobyli krzyżowcy biorący udział w IV krucjacie. Świątynia została wówczas zbezczeszczona i ograbiona. W mieście powstało Cesarstwo Łacińskie i aż do jego odzyskania w 1261 roku Hagia Sophia służyła katolikom. Kolejne poważne zniszczenia dokonały się 1894 roku, gdy Stambuł ponownie nawiedziło potężne trzęsienie ziemi. Zniszczeniu uległa wówczas część dekoracji. Kościół Mądrości Bożej stał się meczetem Mądrości Bożej 29 maja 1453 roku Konstantynopol – symbol potęgi władzy cesarskiej – padł łupem Turków osmańskich. Zdobycie miasta i śmierć Konstantyna XI Paleologa pociągnęły za sobą upadek Bizancjum. Mehmed II Zdobywca uczynił miasto stolicą swojego imperium, którą pozostało aż do XX wieku. Hagia Sophia przetrwała potężny ostrzał artylerii tureckiej. Budowla zachwyciła sułtana swoim majestatem do tego stopnia, że zdecydował się zachować ją w niemal niezmienionej formie. Niemal, bo budowla musiała zostać dostosowana do wymogów kultu muzułmańskiego. Ostatnie nabożeństwo 28 maja w kościele odbyła się ostatnia msza. W liturgii uczestniczyli wszyscy obrońcy miasta, bez względu na wyznanie. Obok siebie stanęli biskupi, księża i mnisi, którzy wcześniej zarzekali się, że „nie postawią nogi w katedrze, dopóki nie oczyści się jej z rzymskiego skażenia”. W obliczu niebezpieczeństwa, wszyscy wznosili modły o oswobodzenie. Dziedzictwo dwóch religii Po zdobyciu miasta kościół Mądrości Bożej został przemianowany na meczet Mądrości Bożej. Wspaniałe mozaiki i freski, prezentujące postaci religii chrześcijańskiej, zniknęły pod warstwą tynku. Rygorystyczne zasady islamu zabraniały bowiem przedstawień figuralnych w miejscach modlitwy. Odkryta pozostała jedynie mozaika przedstawiająca Matkę Boską w apsydzie i serafów w pendentywach (jedynie zakryto ich twarze metalowymi osłonami w kształcie gwiazd). We wnętrzu pojawił się mihrab, czyli wskazująca kierunek Mekki nisza. Z rozkazu Mehmeda II dodano także minbar, czyli kazalnicę. Nieco później, bo w XVI wieku, dobudowano cztery minarety. Elementy te pełniły przede wszystkim funkcję religijną, ale pozwoliły też wzmocnić nadwyrężoną konstrukcję kopuły. Na przestrzeni wieków świątynia doczekała się rozbudowy. Dodano między innymi bibliotekę, sułtańską lożę, mauzolea władców, fontannę do ablucji i medaliony z imionami Mahometa i kalifów. W ten sposób Hagia Sophia stała się unikatowym miejscem, łączącym chrześcijańskie i muzułmańskie dziedzictwo. Świątynia stała się muzeum Po zdobyciu Konstantynopola, Imperium Osmańskie rozpoczęło podbój Europy. Marsz Turków osmańskich powstrzymała dopiero Liga Święta, w 1683 roku. Po porażce pod Wiedniem, państwo Osmanów istniało jeszcze przez niemal 250 lat. Gdy 1 listopada 1922 roku sułtanat został zniesiony, a ostatni sułtan, Mehmed VI, uciekł, formalnie przestało istnieć. Niemal rok później, 29 października 1923 roku, powołana została Republika Turcji. Co wówczas stało się z meczetem? Żeby podkreślić nowoczesny, świecki charakter państwa, w 1934 roku Mustafa Kemal Atatürk zadecydował o zmianie przeznaczenia Hagii Sophii. Miejsce modlitwy, które przez 916 lat służyło chrześcijanom, a przez 481 lat – muzułmanom, zaczęło pełnić funkcję muzeum. Tym samym wspaniała Hagia Sophia stała się dostępna dla ludzi z całego świata. Po dokonaniu sekularyzacji świątyni, rozpoczęły się intensywne prace konserwatorskie. Freski i mozaiki, które przez prawie pięć stuleci były ukryte pod warstwą tynku, ponownie ujrzały światło dzienne. Z posadzki zniknęły dywany. Międzynarodowy skandal Jako muzeum Hagia Sophia stała się jedną z największych atrakcji Turcji. Wspaniała świątynia każdego roku przyciągała miliony odwiedzających, aż do lipca 2020 roku, kiedy sąd administracyjny w Turcji wydał postanowienie o unieważnieniu dekretu z 1934 roku, na mocy którego Hagia Sophia została przekształcona w muzeum. Po tej decyzji Recep Tayyip Erdoğan wydał dokument, w którym postanowił, że od 24 lipca budowla na nowo będzie pełnić funkcję miejsca modlitwy muzułmanów. Właściwie można było się tego spodziewać, bo faktyczne odejście od świeckości muzeum nastąpiło już w 2016 roku. Wtedy po raz pierwszy od 81 lat muezin zaintonował w jej wnętrzu ezan wzywając wiernych do modlitwy. Decyzja tureckiego prezydenta wywołała sprzeciw Hieronima II, zwierzchnika greckiego Kościoła prawosławnego. Swoje niezadowolenie wyraził też Bartłomiej I, ekumeniczny patriarcha Konstantynopola. Papież Franciszek, głowa Kościoła katolickiego, wyraził głęboki smutek w związku z tą decyzją, a władze kilku krajów, w tym Grecji, Francji i Stanów Zjednoczonych wystosowały protest. Zdało się to na nic, bowiem decyzja Erdoğana miała wymiar nie tylko religijny, ale także polityczny. Prezydent w ten sposób podkreślił imperialną przeszłość kraju. Zwiedzanie? Tak, ale z ograniczeniami Na szczęście tym razem chrześcijańskie mozaiki nie zostały trwale ukryte. Zdobienia są zakrywane na czas nabożeństw. Recep Tayyip Erdoğan obiecał, że nie zostawi turystów z niedosytem. Prezydent obiecał, że religijne i kulturalne dziedzictwo będzie dostępne dla wszystkich, nie tylko dla muzułmanów. Zapewnił też, że opłaty za wstęp zostaną zniesione. Obietnicy dotrzymał. Turyści mogli wchodzić do świątyni wspólnie z wiernymi, a dystans między nimi zapewniały jedynie barierki i znaki. Zmieniło się to na początku 2024 roku, kiedy Mehmet Nuri Ersoy, turecki minister kultury i turystyki, ogłosił nowe zasady zwiedzania meczetu. Od stycznia przewodnicy nie mogą oprowadzać zwiedzających po korytarzach. Turyści od razu są kierowani na górną galerię. Przywrócona została też opłata za wstęp. Na osłodę, na początku 2025 roku przekazana została informacja, że do zwiedzania udostępnione zostaną podziemia świątyni – tunele piwnice i grobowce, do których nie można było wchodzić przez ponad 1500 lat. Czy warto odwiedzić to miejsce? Hagia Sophia skrywa w sobie ogrom bogactwa, nie tylko kulturowego i religijnego, ale także artystycznego. Odpowiedź wydaje się być oczywista. Z górnej galerii można spojrzeć z ciekawej perspektywy na tę perełkę architektury sakralnej. Bizantyjskie mozaiki to arcydzieła sztuki sakralnej Z poziomu górnej galerii można podziwiać między innymi wspaniale zachowane bizantyjskie mozaiki. Kunsztowne dzieła przedstawiają wizerunki świętych, a każde skrywa w sobie unikatową symbolikę. Poniżej wymieniamy najwspanialsze dekoracje, które po prostu trzeba zobaczyć. Mozaika Deesis Pochodzące z XIII wieku dzieło znajduje się na galerii katedry. Mozaika stworzona dla upamiętnienia końca użytkowania świątyni przez katolików przedstawia Chrystusa Pantokratora, po którego lewej stronie znajduje się Najświętsza Maria Panna, a po prawej – Jan Chrzciciel. Kunsztowne dzieło zdobi galerię południową, która była zarezerwowana dla cesarza i członków jego dworu. To umiejscowienie sugeruje, że było ono przeznaczone wyłącznie dla nielicznych. Rekonstrukcje serafów W pendentywach galerię zdobią pozbawione twarzy wizerunki serafów. Odkryli je w 1849 roku bracia Fossati, podczas prowadzenia prac konserwatorskich. Dwa z czterech wizerunków aniołów to rekonstrukcje. Po oryginalnych mozaikach pozostały jedynie niewielkie fragmenty. Mozaika Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus Sklepienie głównej absydy zdobi wizerunek siedzącej na tronie bez oparcia Matki Bożej, na której kolanach siedzi Dzieciątko Jezus. To pierwsza mozaika, która powstała w Hagii Sophii po burzliwym okresie ikonoklazmu. Dzieło odsłonięte 29 marca 867 roku najprawdopodobniej jest rekonstrukcją wcześniejszej, pochodzącej z VI wieku mozaiki. Mozaika nad bramą cesarską Jednym z najwspanialszych dzieł zdobiących kościół jest mozaika umieszczona w tympanonie bramy cesarskiej, symbolizująca wieczną władzę cesarzy bizantyjskich, nadaną im przez Zbawiciela. Dzieło przedstawia Chrystusa Pantokratora, siedzącego na wysadzanym klejnotami tronie. W lewej ręce trzyma księgę, w której zawarta jest inskrypcja: „Pokój z tobą. Ja jestem światłością świata”. Prawą ręką Chrystus udziela błogosławieństwa. Hołd składa mu klęczący u jego stóp cesarz Leon VI Filozof. Po bokach Jezusa widnieją medaliony z wizerunkiem Marii i Archanioła Gabriela. Mozaika cesarzowej Zoe Mozaika, na której uwieczniony został wizerunek bizantyjskiej cesarzowej Zoe, znajduje się w południowej galerii. Przedstawiono na niej władczynię trzymającą zwój. Po lewej stronie umieszczono cesarza Konstantyna IX Monomacha, który ofiaruje Jezusowi worek z kosztownościami. Nad jego głową widnieje inskrypcja: „Konstantyn Monomach, pobożny władca Rzymian i sługa jedynego Boga Jezusa”. Inskrypcja pojawia się także nad głową cesarzowej. Ta głosi: „Wielce pobożna cesarzowa Zoe”. Co jeszcze można podziwiać w świątyni? W obszarze górnej galerii można zwiedzić lożę cesarzowej. To prywatny obszar widokowy, który tysiące lat temu był zarezerwowany wyłącznie dla bizantyjskich cesarzowych. Usytuowany w taki sposób, by zapewniał idealny widok na główną salę, niegdyś pozwalał władczyniom obserwować nabożeństwa i ceremonie. Dziś pozwala poczuć atmosferę cesarskiego dworu. Zwiedzanie świątyni daje możliwość przyjrzenia się z bliska najmisterniejszym detalom świątyni. Kunsztownie zdobione marmurowe balustrady, masywne kolumny, wspaniałe wzory na ścianach – to wszystko jest w zasięgu zwiedzających. Niestety, na dolną część można spoglądać tylko z poziomu galerii. Obszar, gdzie odbywają się modlitwy, jest zamknięty dla turystów. O czym należy pamiętać? Jako że Hagia Sophia jest czynnym meczetem, obowiązują pewne zasady zwiedzania. Najważniejsze wymieniamy poniżej. Odwiedzający to miejsce powinni mieć na sobie skromny strój. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni, powinni zakryć ramiona i kolana. Ponadto panie muszą pamiętać o zakryciu włosów chustą. Zgodnie z islamskim zwyczajem, do muzułmańskich świątyń wchodzi się boso, ale turyści nie muszą zdejmować butów. Wynika to z faktu, że nie mają wstępu do części, w której odbywają się modlitwy. W czasie modlitw Hagia Sophia pozostaje zamknięta. Przed udaniem się na miejsce, warto sprawdzić aktualny harmonogram. Przed wejściem do meczetu, zwiedzający są poddawani kontroli bezpieczeństwa. To rutynowa i niezbędna czynność. Fotografowanie wnętrza Hagii Sophii jest dozwolone, ale zaleca się nie używać lampy błyskowej. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ta twierdza była strategicznym punktem obrony Prus Wschodnich. To jedna z największych atrakcji Mazur
Twierdza Boyen, jedna z najlepiej zachowanych pruskich fortyfikacji w Polsce, należy do najbardziej rozpoznawalnych obiektów historycznych na Mazurach, świadczących o burzliwej przeszłości tego regionu. Kiedyś potężne fortyfikacje miały strategiczne znaczenie obronne, dziś są jedną z największych atrakcji turystycznych Krainy Tysiąca Jezior. Jakie atrakcje oferuje twierdza Boyen w Giżycku? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Upokarzające klęski wymusiły wprowadzenie zmian w systemie obronnym Jakie atrakcje oferuje twierdza Boyen? Każdy miłośnik historii poczuje się tam usatysfakcjonowany Mazury kojarzą się przede wszystkim z rozległymi jeziorami i wspaniałą florą i fauną. Nie można jednak zapomnieć, że to także kraina zabytków. Wilczy Szaniec, kompleks bunkrów w Mamerkach, zamki krzyżackie i liczne obiekty sakralne – to tylko kilka przykładów z długiej listy, na której nie może zabraknąć także twierdzy Boyen, jednego z najważniejszych obiektów obronnych Prus Wschodnich. Upokarzające klęski wymusiły wprowadzenie zmian w systemie obronnym Wojny napoleońskie bezlitośnie obnażyły słabość pruskiego systemu obronnego. Armia, która wcześniej uchodziła za potęgę, doznała wręcz upokarzających klęsk. Wiele pruskich twierdz nie oparło się sile wojsk napoleońskich. Mało tego, niektóre poddały się praktycznie bez walki. Prusacy wyciągnęli wnioski z druzgocącej porażki. Stało się jasne, że konieczne jest wprowadzenie gruntownych zmian, zarówno w strukturach armii, jak i w systemie obronnym. Dowódcy zrozumieli, że mocne punkty oporu mogą skutecznie związać siły nieprzyjaciela i zapewnić czas na reorganizację wojsk. Strategiczny obiekt obronny na mapie Prus Wschodnich Bogatsi w doświadczenia, Prusacy zaczęli modernizować stare i wznosić nowe fortyfikacje. Najszerszymi zmianami objęli wschodnią granicę. W kwietniu 1843 roku Fryderyk Wilhelm IV zarządził budowę twierdzy chroniącej strategiczny przesmyk między dwoma jeziorami: Niegocin i Kisajno. Obiekt zaprojektowany na planie sześcioramiennej gwiazdy miał powstać w sąsiedztwie miasta Lötzen. Do fortu miały prowadzić cztery bramy, a całość otaczać masywny mur o długości 2303 m. Zabudowania zostały zaprojektowane w taki sposób, by w forcie mogło stacjonować do 3 tys. żołnierzy. Kamień węgielny wmurowano 4 września 1844 roku. Budowa trwała 12 lat. Na cześć ministra wojny Aby uhonorować Hermanna von Boyena, ówczesnego ministra wojny i inicjatora zmian w pruskim systemie obronnym, 24 grudnia 1846 roku król oficjalnie nadał fortyfikacjom nazwę feste Boyen. Na cześć generała nazwano też sześć bastionów: Hermann, Ludwig i Leopold (od imion von Boyena) i Schwert, Recht oraz Licht (w nawiązaniu do miecza, prawa i światła, symboli rodowych generała). Twierdza Boyen podczas I wojny światowej Podczas wielkiej wojny twierdza okazała się kluczowym elementem pruskiej obrony przy wschodnich granicach. Potężne umocnienia i naturalne przeszkody terenowe skutecznie blokowały rosyjską armię i umożliwiły przeprowadzenie mobilizacji wojsk na terenie Mazur. Twierdza Boyen podczas II wojny światowej W trakcie drugiego wielkiego konfliktu, twierdza nie odegrała bezpośredniej roli bojowej. W przededniu II wojny światowej stanowiła jeden z punktów zbornych niemieckiej armii, która z terenu Prus Wschodnich wkroczyła na polskie ziemie. W trakcie trwania walk, siedzibę miał tam ośrodek Abwehry, w którym szkolono żołnierzy z armii gen. Andrieja Własowa, którzy przeszli na stronę nieprzyjaciela. W styczniu 1945 roku, kiedy do miasta zbliżały się wojska z III Frontu Białoruskiego. Niemcy opuścili twierdzę bez podejmowania walki. Dzieje twierdzy po kapitulacji Niemiec W 1945 roku twierdza Boyen przeszła na własność Wojska Polskiego. Pięć lat później umiejscowiono tam kilka przedsiębiorstw spożywczych, co wymusiło przekształcenie istniejących i budowę nowych zabudowań i w rezultacie doprowadziło do powstania dużych zniszczeń. Dopiero na początku lat 90. zlikwidowano większość zakładów. Jakie atrakcje oferuje twierdza Boyen? Każdy miłośnik historii poczuje się tam usatysfakcjonowany Twierdzę Boyen udostępniono wówczas dla turystów odwiedzających Giżycko. Od tamtego czasu miejsce to cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem. Trudno się temu dziwić. Mówimy tu przecież o jednym z najlepiej zachowanych zabytków XIX-wiecznej architektury obronnej. Jeżeli dodamy do tego znajdujące się na terenie fortu obiekty, otrzymamy naprawdę interesujące miejsce do zwiedzenia. Cztery bramy Kiedyś na teren fortu prowadziły cztery bramy: Giżycka, Wodna, Prochowa i Kętrzyńska. Pierwsza z wymienionych dziś pełni funkcję wejścia. Z uwagi na wschodnie położenie, jest najsilniej umocniona. Składa się z dwóch wejść pod wałami, które rozdziela sucha fosa i mur Carnota. Brama Wodna umożliwiała dostarczanie zaopatrzenia barkami z jeziora Niegocin. Straciła na znaczeniu w 1868 roku, gdy wybudowano linię kolejową. Wówczas zaczęto ją traktować jako alternatywną drogę zaopatrzenia. Brama Prochowa pozwalała zaopatrywać pododdziały, które stacjonowały poza fortem. Po obu jej stronach, pod wałem, umieszczono magazyny amunicji. Zamykana stalowymi wrotami i mostem zwodzonym (od strony fosy) Brama Kętrzyńska, po obu stronach była zaopatrzona w schrony i wartownie. To wejście dosłownie ocieka dekoracyjnymi detalami. Sala ćwiczeń Dawna sala ćwiczeń jest największym zachowanym budynkiem z okresu wojskowego. Kiedyś żołnierze pracowali tam nad kondycją fizyczną. Dziś ten historyczny obiekt zachwyca wspaniałym murem pruskim. Stacja gołębi pocztowych Gołębie pocztowe hodowano na terenie fortu nie w celach hobbystycznych. Ptaki były niezawodnym sposobem na utrzymywanie kontaktu z innymi jednostkami. Gołębniki znajdowały się na dwóch górnych kondygnacjach. Mogły zmieścić do 700 ptaków. Na parterze umiejscowiono pomieszczenia obsługi. Koszarowce W twierdzy znajdują się trzy budynki koszarowe: „Miecz”, „Domaniewskiego” i „Hermann”. W pierwszym obecnie znajdują się wystawy historyczne i hostel. Inne atrakcje To jeszcze nie wszystkie obiekty, jakie można zwiedzić na terenie twierdzy. Inne atrakcje to między innymi: stanowisko obserwacyjne artylerii, warsztat amunicyjny, amfiteatr, laboratorium prochowe, zespół piekarni, kojec artyleryjski, schrony koszarowe, spichlerze, majdan, stajnia i wozownia, warsztat artyleryjski. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Po 80 latach milczenia „Mikołaj” wraca do Gdańska. To świadek historii miasta
Barokowy dzwon „Mikołaj”, symbol zapomnianej historii i duchowej siły miasta, znów rozbrzmi w kościele św. Mikołaja. Ale zanim to się stanie, musiał przejść długą, pełną zwrotów akcji drogę.
Spis treści: Zapomniany symbol Gdańska Powrót do Polski „Mikołaj” będzie dzwonił dla gdańszczan Gdzie znajduje się serce Gdańska? Jedni wskażą pewnie Fontannę Neptuna, inna zabytkową Bramę Żuraw. Tymczasem jednym z najstarszych miejsc w mieście jest liczący ponad 800 lat kościół św. Mikołaja. I to właśnie tam znajdowało się serce barokowego dzwonu „Mikołaj”. Dzwon milczał przed 80 lat, ale po wielu dekadach nareszcie wróci do domu. Zapomniany symbol Gdańska Dzwon „Mikołaj” został odlany w 1697 roku przez gdańskiego mistrza Absaloma Wittwercka. Pierwotnie zawisł w dzwonnicy dominikańskiego kościoła św. Mikołaja. Świątynia jest związana z zakonem od XIII wieku. Słynny dzwon jest świadkiem trudnej historii Gdańska. Przetrwał wojnę, przetopienia i niemieckie parafie. XX wiek okazał się dla „Mikołaja” szczególnie dramatyczny. W 1942 roku na mocy zbrodniczej ustawy Metallspende des deutschen Volkes III Rzesza masowo rekwirowała metalowe zabytki. Następnie przetapiano je na łuski i pociski. Właśnie wtedy ważący ponad tonę dzwon „Mikołaj” został zdjęty z wieży i przewieziony do Niemiec. Dwa inne dzwony z tego samego kościoła od razu trafiły do pieców hutniczych. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, dlaczego Niemcy oszczędzili „Mikołaja”. Być może uratowała go artystyczna wartość. Na jego płaszczu widnieje relief fundatora, o. Justa Słowikowskiego. Mogła to być również kwestia przypadku. Powrót do Polski Po wojnie „Mikołaj” zyskał nowy dom w niemieckim Kassel. W 1952 roku zawisł na wieży kościoła Matki Bożej. Gdańszczanie nie zapomnieli jednak o swoim dzwonie. W 2017 roku rozpoczął się proces jego odzyskania. – To był czas intensywnego, ale owocnego dialogu – przyznaje o. Michał Osek, przeor gdańskich dominikanów. – Dziś możemy powiedzieć, że „Mikołaj” wraca do Gdańska na zawsze. Powrót był możliwy dzięki porozumieniu między parafiami, a także wsparciu niemieckich ministerstw spraw wewnętrznych i zagranicznych oraz konsulatu w Gdańsku. Parafia w Kassel pokryje koszty demontażu dzwonu, natomiast klasztor dominikanów sfinansuje jego transport do Polski. „Mikołaj” będzie dzwonił dla gdańszczan Dzwon ma zostać przywrócony na swoje miejsce w czerwcu 2025 roku. Ponownie trafi do kościoła, który sam również podnosi się po latach kryzysu. W 2018 r. świątynia została zamknięta w całości z powodu zagrożenia katastrofą budowlaną. Obecnie budynek przechodzi intensywną rewitalizację. Jeszcze w grudniu planowane jest ponowne otwarcie południowej nawy. Rok 2025 to nie tylko czas powrotu dzwonu. To również 270-lecie słynnych barokowych organów św. Mikołaja oraz początek obchodów 800-lecia obecności dominikanów w Gdańsku. W ramach obchodów zaplanowano koncerty, prezentacje historyczne oraz pielgrzymkę do Caleruegi – rodzinnego miasta św. Dominika w Hiszpanii. Źródło: PAP, National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Oto miasto pełne zabytków. Nie zmieniło się od średniowiecza
Siena jest zaliczana do najatrakcyjniejszych miast w Toskanii. Trudno się temu dziwić. Wspaniałe zabytki są tam obecne niemal na każdej ulicy, a takiej atmosfery, jak tamtejsza, nie ma nigdzie indziej. To wyjątkowe miasto urzeka na wiele sposobów. Co zobaczyć w Sienie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Długa historia z legendą w tle Siena oferuje niepowtarzalną atmosferę Wyścigi i zabytki, czyli atrakcje Sieny W średniowieczu Siena zaliczana była do najbogatszych miast Europy. Konkurowała wówczas z Florencją o rządy w Toskanii. Dziś stolica regionu przewyższa ją powierzchnią, liczbą mieszkańców i popularnością wśród turystów, ale to wbrew pozorom nie działa na niekorzyść Sieny. W niewielkim mieście do dziś zachowała się atmosfera odległej przeszłości. Każda uliczka i każda kamienica nosi ślady historii, a miasto przyciąga czymś jeszcze – niepowtarzalną atmosferą. Długa historia z legendą w tle Według legendy, Sienę założyli Senio i Aschio – synowie Remusa. Uciekając przed Romulusem, schronili się w górach, gdzie wznieśli zamek Senio, wokół którego z czasem wyrosło miasto. Jak było naprawdę? W starożytności obszar dzisiejszej Sieny zamieszkiwali Etruskowie. Około 30 roku n.e. Rzymianie założyli tam obóz wojskowy, który z czasem umocnił się i przekształcił w ośrodek handlu. Miasto znajdowało się w obszarze ważnych szlaków handlowych, co sprzyjało dynamicznemu rozwojowi. Siena stała się jednym z kluczowych ośrodków włókiennictwa, a w XII wieku była już zaliczana do najbogatszych miast. Niemal cała ówczesna Europa miała dług u tamtejszych bankierów. Gdy wybuchł spór między gwelfami a gibelinami, miasto stanęło po stronie cesarza. To stało się zarzewiem konfliktów z Florencją. W XIV wieku Siena zaczęła tracić na znaczeniu. W 1348 roku miasto nawiedziła zaraza, która zabiła około 100 tys. osób. Rozpoczął się gospodarczy upadek miasta. Ostateczny cios zadał Lorenzo de Medici. Wojska władcy Republiki Florenckiej zdobyły miasto w 1473 roku. Od tamtej pory Siena pozostawała w cieniu Florencji, co siłą rzeczy musiało odbić się na jej rozwoju. Gdy stolica regionu rozrastała się, w Sienie panowała stagnacja, która trwała aż do końca II wojny światowej. Siena oferuje niepowtarzalną atmosferę Czy to oznacza, że toskańskie miasteczko nie jest warte zainteresowania? Otóż nie. Siena to dziś prawdziwa perła na turystycznej mapie Włoch, gdzie na każdym kroku da się wyczuć niezwykłą atmosferę. Wzdłuż nastrojowych wąskich uliczek wyrastają wysokie kamienice. Gdzie okiem sięgnąć, w oczy rzuca się charakterystyczna cegła, będąca głównym materiałem budowlanym. Czy to naprawdę współczesne miasto? Tak, ale z zachowaną w pełni antyczną strukturą. W Sienie każdy zakamarek nosi ślady odległej historii. Nawet wytężając słuch, nie sposób usłyszeć warkot silników. To dlatego, że w centrum miasta obowiązuje zakaz ruchu samochodowego. Władze Sieny wprowadziły ten przepis już w 1966 roku, gdy nikt jeszcze nie myślał o takich ograniczeniach. Wszędzie za to widać spacerujących mieszkańców i przechadzających się turystów, ale nie sposób oprzeć się wrażeniu, że nikt nigdzie się nie spieszy. Piazza del Campo, czyli serce miasta w kształcie muszli W Sienie czas płynie jakby wolniej, a najlepiej można poczuć to na Piazza del Campo. Ceglany plac w kształcie muszli zawsze jest wypełniony ludźmi. Jedni siedzą przy stolikach, racząc się doskonałym winem lub włoskimi deserami. Inni po prostu siedzą lub nawet leżą na kostce brukowej, rozmawiając, czytając lub po prostu – relaksując się i taki widok nikogo tam nie dziwi. To doskonałe miejsce by odpocząć, ale tak samo dobrze sprawdza się jako punkt startowy, z którego można wyruszyć na podbój miasta. Wyścigi i zabytki, czyli atrakcje Sieny A w Sienie jest co zwiedzać. Już sam plac i zwarta zabudowa historycznego centrum stanowią nie lada atrakcję. Próżno szukać tam szklanych wieżowców i innych nowoczesnych zabudowań. Siena to zupełnie inne miasto. A dalej wcale nie jest mniej ciekawie. Już w średniowieczu powstało tam siedemnaście dzielnic, z których każda miała swoją własną flagę i fontannę, a wszystko to zachowało się do dziś, łącznie z tradycją organizacji wyścigów konnych, w których uczestniczą przedstawiciele wszystkich dzielnic. Palio Mowa o wydarzeniu zwanym Palio, które rokrocznie odbywa się 2 lipca i 16 sierpnia. To festyn na cześć Matki Boskiej, którego kulminacją jest słynna gonitwa konna. Wyścig jest rozgrywany na dystansie zaledwie trzech okrążeń Piazza del Campo, ale i tak dostarcza wielu emocji. To dlatego, że w trakcie jego trwania nie obowiązują żadne zasady. Jeźdźcy uciekają się do wielu nieczystych zagrań zarówno podczas rywalizacji, jak i przed nią. Niejednokrotnie dochodziło do kradzieży koni, a nawet porwania konkurentów. Będąc w Sienie w lipcu lub sierpniu, warto wybrać się na to wydarzenie. Zabawa jest przednia. Jakie jeszcze atrakcje oferuje miasto? Najciekawsze wymieniamy poniżej. Palazzo Publico Zaczynamy od jednego z najważniejszych obiektów na Pizazza del Campo. Budynek wybudowany na przełomie XIII i XIV wieku jest historyczną siedzibą władz miejskich. Dziś mieści się tam Museo Civico, czyli Muzeum miejskie, w którym przechowywane są historyczne szkice, obrazy i dokumenty. Średniowieczna fasada z elementami gotyckimi zachwyca, a wewnątrz jest jeszcze ciekawiej. XIV-wieczne freski sieneńskich artystów prezentują się zachwycająco. Torre del Mangia Będąc na Piazza del Campo, nie można nie zauważyć mierzącej 102 metry wieży. Budowę rozpoczęto w 1338 roku i zakończono po dziesięciu latach. Dawniej dzwon na wieży oznajmiał koniec dnia roboczego. Rozbrzmiewał także podczas otwierania i zamykania bram miejskich. Dziś znajduje się tam wspaniały punkt widokowy. Żeby dotrzeć na taras, trzeba pokonać 503 stopnie. Katedra Matki Bożej Wniebowziętej Cattedrale Metropolitana di Santa Maria Assunta to jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów w Sienie. Budowa wspaniałej katedry rozpoczęła się 1215 roku. Prace trwały niemal 50 lat, a w następnym stuleciu dobudowano kolejne elementy. Okazały kościół przyciąga uwagę trójosiową parawanową fasadą. Zarówno na zewnątrz, jak i w środku w oczy rzucają się charakterystyczne czarno-białe pasy marmuru, będące jednym z najcharakterystyczniejszych elementów włoskiego gotyku. Inkrustowana podłoga prezentuje się zachwycająco, podobnie jak ośmiokątna ambona, którą wykonał sławny rzeźbiarz Nicola Pisano. Ogromną atrakcją tego miejsca jest też biblioteka Piccolomini, której ściany zdobią freski pędzla samego Pinturicchia. Przechowywane są tam średniowieczne manuskrypty. Bazylika San Domenico Pozostańmy jeszcze w obszarze zabytków architektury sakralnej. Kolejny obiekt, który warto uwzględnić w planie wycieczki to bazylika San Domenico. Kościół wzniesiony na wzgórzu Camporegio powstał w latach 1226–1256, a w XIV wieku doczekał się przebudowy. Znaczna część bazyliki ucierpiała podczas trzęsienia ziemi, które nawiedziło ten obszar pod koniec XVIII stulecia. Na szczęście zniszczone fragmenty udało się zrekonstruować. Co niezwykłego ma w sobie ta świątynia? Interesująca, nieco monumentalna architektura to jedno. W kościele przechowywane są relikwie patronki Sieny – św. Katarzyny. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Podziemna niespodzianka pod Wawelem. Turyści zobaczą to, co przez wieki było ukryte
Smocza Jama jeszcze nigdy nie była tak blisko. Dzięki przeszklonym kładkom i nowoczesnej wystawie odkryjesz legendy i tajemnice skrywane pod Wawelem.
Spis treści: Nowa atrakcja turystyczna w Krakowie Wawel z nowej perspektywy Kraków często jest doceniany na arenie międzynarodowej zarówno przez turystów, jak i dziennikarzy. Przykładowo w zestawieniu przygotowanym przez firmę Holiday Cars dawny gród Kraka znalazł się wyżej niż Berlin czy Praga. Kraków przyciąga podróżnych z Polski i zagranicy obowiązkowymi atrakcjami turystycznymi. Wśród nich są m.in. Sukiennice czy Bazylika Mariacka. Stałym punktem wycieczek do Krakowa jest też oczywiście Wawel z Zamkiem Królewskim i innymi zabytkami. Już niebawem słynne wzgórze będzie można odwiedzać inaczej niż dotychczas. Nowa atrakcja turystyczna w Krakowie Zamek Królewski na Wawelu już 23 maja otworzy podziemną trasę „Międzymurze”. To prawdziwa gratka dla turystów. Nowa ekspozycja będzie połączeniem historii, archeologii i nowoczesnych technologii. Nazwa atrakcji turystycznej nie jest przypadkowa. „Międzymurze” to przestrzeń między dawnymi murami obronnymi Wawelu. Przez wieki pełniła kluczową funkcję w systemie fortyfikacji zamku. Dzięki wieloletnim pracom archeologicznym i konserwatorskim zwiedzający mają teraz okazję zobaczyć relikty architektury od X do XIX wieku, w tym romańską wieżę, gotyckie przedmurze oraz średniowieczne mury kleszczowe. Warto podkreślić, że nowa trasa to nie tylko spacer wśród zabytków, ale pełnoprawna wystawa muzealna. Historia Wawelu dosłownie ożyje na oczach zwiedzających. Będzie możliwe dzięki połączeniu światła, dźwięków i projekcji multimedialnych. Przeszklone kładki prowadzące nad zabytkami pozwalają zobaczyć je z nowej, nieznanej dotąd perspektywy. Wawel z nowej perspektywy Jednym z najbardziej ekscytujących elementów trasy jest przejście nad wapienną skałą. To właśnie pod nią znajduje się słynna Smocza Jama. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych technologii odwiedzający odkryją historię powstania jaskini oraz poznają legendę o smoku wawelskim w formie inspirowanej średniowiecznymi opisami. Otwarcie podziemnej trasy „Międzymurze” to jedno z najważniejszych wydarzeń turystycznych sezonu letniego 2025. Najnowsza historia miejsca sięga końca lat 40. XX wieku i pierwszych badań archeologicznych. Gabriel Leńczyk prowadził je na terenie zburzonego wówczas austriackiego szpitala wojskowych rekonwalescentów. Kolejne dekady prac archeologicznych, inżynieryjnych oraz konserwatorskich doprowadziły do odkrycia przestrzeni, w której odsłonięte przez archeologów ślady dawnej architektury obronnej nakładają się na siebie. Tak powstał jedyny na terenie Polski obraz historii fortyfikacji od wieku X do XIX. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Watykan – ciekawostki o najmniejszym kraju świata, który w całości wpisano na listę UNESCO
Jedyny kraj w całości wpisany na listę UNESCO. Słynie z doskonałej poczty, a co dziesiąty obywatel pełni służbę wojskową. Co jeszcze skrywa Stolica Apostolska? Oto ciekawostki o Watykanie, które pokazują, jak niezwykłe jest to mikropaństwo.
W tym artykule: Watykan – państwo czy miasto? Ile mieszkańców ma Watykan? Jak zostać obywatelem Watykanu? Linie kolejowe w Watykanie Związek zawodowy w Watykanie Spożycie wina w Watykanie Przestępczość w Watykanie Historia Wzgórza Watykańskiego rozpoczyna się w IV stuleciu, gdy Konstantyn Wielki przekazał rzymskim biskupom Pałac Laterański. Nieco później powstało pozostające pod władzą papieską Państwo Kościelne. Jak głosi legenda, jego początek miał być związany ze sfałszowaną donacją Konstantyna, na mocy której papieżom został darowany Rzym wraz z okolicami. Początkowo siedzibą papieży był Lateran. Watykan był natomiast miejscem pielgrzymek do grobu św. Piotra. Przeniesienie siedziby papiestwa do Watykanu nastąpiło dopiero w 1377 roku, w czasie pontyfikatu Grzegorza XI. W 1870 roku król Wiktor Emanuel II włączył Państwo Kościelne do granic Królestwa Włoch. Szturm na Porta Pia nastąpił, gdy trwał Sobór Watykański I. W ramach protestu przeciwko zaborowi, papież Pius IX ogłosił się „więźniem Watykanu”. Spór zakończył się dopiero 24 lutego 1929 roku, kiedy podpisane zostały traktaty laterańskie. Porozumienie między rządem Benito Mussoliniego i Stolicą Apostolską zagwarantowało istnienie Państwa Watykańskiego. Watykan – państwo czy miasto? Powierzchnia Watykanu to zaledwie 44 hektary. Żeby zobrazować, o jak małym obszarze mówimy, wystarczy wspomnieć, że powierzchnia Żoliborza, najmniejszej dzielnicy Warszawy, to 850 hektarów. Watykan jest mniejszy nawet od Łazienek Królewskich, których powierzchnia wynosi ok. 76 ha. Czy zatem mówimy tu o państwie, czy raczej niewielkim mieście? Pod względem geograficznym, Watykan jest enklawą, bo ze wszystkich stron otacza go terytorium Włoch. Granice są otwarte, co oznacza, że na terytorium Watykanu można dostać się bez paszportu czy dowodu osobistego. Czy zatem rzeczywiście mówimy tu o suwerennym państwie? Otóż tak. Wspomniane wcześniej traktaty laterańskie zagwarantowały międzynarodową podmiotowość i suwerenność Państwa Watykańskiego. W praktyce, Watykan jest miastem-państwem. Oznacza to, że swoim zakresem obejmuje samorządne i niezależne od innych podmiotów miasto. To najmniejszy kraj świata. Skromniejszą (bo wynoszącą zaledwie 0,0056 kilometra kwadratowego) powierzchnię ma jedynie Sealand – mikronacja utworzona na dawnej platformie przeciwlotniczej Fort Roughs. Należy jednak podkreślić, że mimo iż państwo deklaruje niezależność od korony brytyjskiej, nie jest uznawane za suwerenny podmiot. Mało tego, na arenie międzynarodowej nie ma nawet statusu quasi-państwa, więc tytuł najmniejszego kraju bezsprzecznie należy się Watykanowi. W Państwie Watykańskim obowiązuje monarchia elekcyjna i teokratyczna. Władza spoczywa w rękach papieża, a funkcje legislacyjne pełni Papieska Komisja ds. Państwa Watykańskiego. Kwestiami związanymi z bieżącym zarządzaniem państwem zajmuje się Gubernatorat Państwa Watykańskiego. Na arenie międzynarodowej reprezentuje je sekretarz stanu, potocznie nazywany „premierem”. Od 2002 roku walutą obowiązującą w Watykanie jest euro. Warto jednak wspomnieć, że państwo ma prawo do wybijania własnych rewersów na monetach. Państwo Watykańskie ma własną armię – Gwardię Szwajcarską. W 2022 roku służbę w niej pełniło 135 żołnierzy. Biorąc pod uwagę powierzchnię i liczbę mieszkańców, Watykan należy uznać za jeden z najbardziej zmilitaryzowanych krajów świata. Należy jednak podkreślić, że państwo nigdy nie pójdzie na wojnę. W traktatach laterańskich zapisano jego neutralność. Warto wspomnieć, że Watykan ma też swoją reprezentację w piłce nożnej. Nieoficjalną, bo niezrzeszoną w Międzynarodowej Federacji Piłki Nożnej (FIFA) ani w Unii Europejskich Związków Piłkarskich (UEFA). Drużyna nie może trenować w swoim kraju, bo boisko nie zmieści się w Państwie Watykańskim. Drużyna składa się z gwardzistów szwajcarskich i pracowników watykańskich. Ile mieszkańców ma Watykan? Wykonywaniem badań statystycznych oraz zbieraniem i udostępnianiem danych zajmuje się w Watykanie Centralny Urząd Statystyczny Kościoła Katolickiego. Instytucja nie ma jednak swojej strony internetowej, więc brakuje bieżących danych na temat liczby mieszkańców najmniejszego państwa świata. Ostatnia informacja na ten temat jest datowana na 2019 rok. Wówczas Państwo Watykańskie miało 825 mieszkańców. Obywatelstwo watykańskie mają w większości duchowni i gwardziści. „Cywilnych” mieszkańców państwa jest garstka. Jak zostać obywatelem Watykanu? Jak uzyskać obywatelstwo Watykanu? Nie jest to takie proste. Watykański dowód tożsamości otrzymują jedynie osoby na stałe zamieszkujące w Państwie Watykańskim z racji godności, obowiązków, urzędu lub zatrudnienia. Mówiąc wprost, żeby być obywatelem Watykanu, trzeba w Watykanie pracować lub pełnić posługę. Należy jednak wspomnieć, że obywatelami automatycznie stają się też rodziny pracowników cywilnych. Czyli ich współmałżonkowie, dzieci, pozostali zstępni, a także bracia i siostry, o ile mieszkają razem z obywatelem państwa. Większość zatrudnionych w Watykanie „cywilów” pozostaje przy swoich paszportach. Przysługują im jednak pewne przywileje, jak choćby zwolnienia podatkowe. Linie kolejowe w Watykanie Czy Watykan ma swoje linie kolejowe? Oczywiście. Stacja i tory zostały wybudowane w trakcie pontyfikatu papieża Piusa XI. Od 1929 roku państwo ma zagwarantowane połączenie z siecią włoską, ale całość watykańskiej sieci kolejowej obejmuje zaledwie dwa niemal trzystumetrowe odcinki. Mówimy tu zatem o najkrótszej linii na świecie. Kolej w Watykanie jest przeznaczona przede wszystkim do przewozu poczty. Pociągi pasażerskie zajeżdżają na stację niezbyt często, zwykle w okresie świąt i ważnych uroczystości. Okazjonalnie uruchamiane są też pociągi turystyczne. Związek zawodowy w Watykanie Może się wydawać, że skoro w Watykanie pracuje niewiele osób świeckich, istnienie związku zawodowego mija się z celem. Nic bardziej mylnego! W 1985 roku w Państwie Watykańskim powstała jedyna tego typu organizacja: ADLV, czyli Associazione Dipendenti Laici Vaticani (Stowarzyszenie Świeckich Pracowników Watykanu). Powołanie związku było podyktowane złymi warunkami pracy. Świecki personel zarabiał niewiele, a zasady przyznawania wynagrodzeń nie były jasno uregulowane. W 1988 roku ADLV zorganizowało pierwszy strajk. Cztery lata później odbyła się kampania masowych wypowiedzeń. To działanie służyło wywalczeniu emerytur dla „cywili” zatrudnionych w Watykanie. Mimo że związek powstał w 1985 roku, przez władze kościelne został uznany dopiero osiem lat później. Spożycie wina w Watykanie Który kraj notuje największe spożycie wina? Francja? Hiszpania? A może Włochy? Żaden z wymienionych. W skali całego świata, rekord w tej dziedzinie regularnie biją obywatele Watykanu. Statystyczny mieszkaniec Państwa Watykańskiego w ciągu roku spożywa 74 litry tego trunku. To przekłada się na około 105 butelek rocznie i niemal 9 butelek miesięcznie. Całkiem sporo, zwłaszcza jak na kraj, w którym mieszkają przede wszystkim duchowni. Skąd takie wysokie spożycie wina w Watykanie? Cóż, odpowiedź padła dwa zdania wcześniej. Trzeba wspomnieć, że w Państwie Watykańskim istnieje obowiązek przyjmowania komunii świętej nie tylko pod postacią chleba, ale także wina. Obrzędowość z całą pewnością podnosi statystykę, ale nie bez znaczenia jest też fakt, że większość mieszkańców Watykanu to starsi mężczyźni, którzy posiłki spożywają w grupach. Przestępczość w Watykanie Nie można nie wspomnieć, że Państwo Watykańskie przoduje nie tylko w spożyciu wina. Na zaskakująco wysokim poziomie utrzymuje się też tamtejszy wskaźnik przestępczości. Kierując się statystyką, należałoby uznać, że ta niewielka enklawa jest jednym z najniebezpieczniejszych miejsc na świecie, bowiem na jednego obywatela przypada tam aż 1,5 przestępstwa. Należy jednak podkreślić, że łamania prawa dopuszczają się przede wszystkim turyści i osoby niebędące obywatelami Watykanu. W statystyce przodują kradzieże kieszonkowe. Zdarzają się też inne występki, jak choćby próby wysłuchania spowiedzi przez przebierańców. Przestępcy skazani przez wymiar sprawiedliwości Watykanu najczęściej są karani grzywną. Państwo nie dysponuje regularnymi pomieszczeniami więziennymi. Jeżeli ktoś zostaje skazany na karę pozbawienia wolności, odbywa wyrok we Włoszech. Koszt pobytu skazańców w zakładzie karnym jest pokrywany przez skarbiec papieski. A trzeba podkreślić, że opłaty z tego tytułu nie należą do niskich. O ile większości przestępstw dopuszczają się przyjezdni, to nie można powiedzieć, że mieszkańcy Watykanu mają sumienie czyste jak łza. Także oni dopuszczają się różnych występków. Zdarzyło się, że jeden ze świeckich pracowników został przyłapany ze sporą ilością kokainy. To jednak i tak nic w porównaniu z głośnym skandalem, którego głównym bohaterem był kardynał Giovanni Angelo Becciu. Jeden z najwyższych rangą urzędników Kościoła katolickiego został oskarżony i skazany za poważne oszustwa finansowe. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Hersonissos to jeden z najwspanialszych kurortów na Krecie. Atrakcji tam nie brakuje
Hersonissos to miasto o dwóch obliczach. Z jednej strony zaspokoi oczekiwania wszystkich, którym bliskie są typowo kurortowe rozrywki. Z drugiej – jak u siebie poczują się tam także ci, którym zależy przede wszystkim na zwiedzaniu architektonicznych pozostałości z czasów starożytnych i poznaniu atrakcji przyrodniczych malowniczej Krety. Co zobaczyć w Hersonissos? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Hersonissos to świetna baza wypadowa Jak wygląda Hersonissos? W miasteczku nikomu nie grozi nuda Idealne miejsce na słoneczne kąpiele Ślady historii starożytnej Hersonissos to typowy turystyczny kurort, w którego panoramie dominują plaże, bary, puby, kluby nocne, restauracje i sklepy. Należy jednak podkreślić, że historia tego miejsca sięga czasów minojskich, a to czyni je idealnym kierunkiem dla wszystkich miłośników starożytnej historii. To właśnie w pobliżu popularnego kurortu znajdują się pozostałości jednej z najwspanialszych antycznych budowli. Czy potrzeba lepszej rekomendacji dla tego magicznego miejsca? Hersonissos to świetna baza wypadowa Niewielkie, kilkunastotysięczne miasteczko znajduje się na północnym wybrzeżu Krety. Od Heraklionu, stolicy administracyjnej i największego miasta greckiej wyspy, jest oddalone zaledwie o 25 kilometrów w kierunku wschodnim. W szczycie sezonu, w niewielkim miasteczku przebywa nawet 50 tys. osób. Trudno się temu dziwić. W pobliżu Hersonissos wybudowano drogę łączącą wschodnią część wyspy z zachodnią. Łatwo stamtąd dotrzeć do większości najatrakcyjniejszych zakątków Krety, więc miasteczko doskonale sprawdza się w roli bazy wypadowej do zwiedzania innych miejsc. W pierwszej kolejności warto jednak poznać wszystkie uroki tego niezwykłego miejsca. Gwarantujemy, że atrakcji tam nie brakuje. Jak dostać się do Hersonissos? Dojazd z Heraklionu nie stanowi najmniejszego problemu. Ze stolicy Krety kursują autobusy do Hersonissos, a podróż nie trwa dłużej niż trzy kwadranse. Wielu turystów decyduje się na wynajem samochodu. To dobry pomysł, bo dysponując środkiem transportu, można łatwo dotrzeć do wszystkich atrakcji w pobliżu miasteczka i do innych zakątków Krety. Z największego miasta na wyspie prowadzi tam malownicza nadmorska droga. Dojazd potrwa najwyżej 30 minut. Jak wygląda Hersonissos? Hersonisos nie jest dużym miastem. Z jednego końca na drugi można dotrzeć w około 90 minut, utrzymując niespieszne tempo spaceru. Większość kluczowych zabudowań skupia się wzdłuż głównej ulicy. Równolegle do niej poprowadzono promenadę. To typowy kurort z niezliczonymi sklepami, hotelami, restauracjami, barami i klubami. Zabudowa mieszkalna jest tam w mniejszości. Na pierwszy rzut oka widać, że miasto jest nastawione przede wszystkim na obsługę ruchu turystycznego. Za dnia tłum nie przytłacza, bo większość przyjezdnych wypoczywa na wspaniałych piaszczystych plażach. Inaczej wygląda to wieczorem. Po zachodzie słońca, Hersonissos ożywa. Tłum zalewa ulice, przemieszczając się z imprezy na imprezę. W miasteczku nikomu nie grozi nuda Nie oznacza to jednak, że to turystyczne miasteczko nie oferuje niczego poza typowymi nadmorskimi rozrywkami. Przeciwnie, w Hersonissos i jego bliskich okolicach atrakcji jest pod dostatkiem i z całą pewnością każdy znajdzie coś dla siebie. Przyjrzyjmy się kilku najciekawszym. Jaskinia Skotino Naszą pierwszą propozycją jest jedna z najciekawszych atrakcji naturalnych w tej części Krety. Mowa o grocie w oddalonym o około 10 kilometrów Skotino. Nie, nie jest to jaskinia morska, jak choćby słynna Lazurowa Grota, ale to nie czyni jej mniej interesującą. Archeolodzy ustalili, że najprawdopodobniej znajdowało się tam miejsce kultu bogini Britomartis. Główna komora ma 36 metrów szerokości i 160 metrów głębokości. Można tam zaobserwować wspaniałe formy naciekowe – liczące kilka tysięcy lat stalagmity i stalaktyty. Muzeum Lychnostatis To wspaniały skansen na obrzeżach miasta, tematycznie poświęcony historii lokalnego rzemiosła. Można tam podziwiać dawne narzędzia kaletników i maszyny tkackie. Zabytkowa zabudowa obejmuje między innymi domy kreteńskich rolników, kościół, wiatrak i gorzelnię. Prowadzone są też pokazy pracy rzemieślników korzystających z tradycyjnych metod. Odwiedzający mogą wziąć udział w warsztatach. Stare Hersonissos Turystyczny zgiełk bywa męczący. Na szczęście tuż za granicami miasteczka można znaleźć znacznie cichsze i spokojniejsze miejsca, bliższe kreteńskiej tradycji. Jednym z nich jest Stare Hersonissos. Wioska oddalona o około 2 km na północ od kurortu urzeka nastrojową zabudową i wspaniałymi restauracjami, skupionymi wokół centralnego placu. Panuje tam zupełnie inna atmosfera niż we „współczesnym” mieście, znacznie spokojniejsza i bardziej senna. Wioska Koutouloufari To samo można powiedzieć o Koutouloufari. Niewielka osada znajduje się w pobliżu centrum Hersonissos. W tamtejszych tawernach serwowane są specjały lokalnej kuchni. Na tle tradycyjnej zabudowy maluje się bujna zieleń i wspaniały widok na morze. Cretaquarium, czyli wspaniałe akwarium Nie trzeba nurkować, by poznać wspaniały świat morskich głębin. W pobliskim Gournes znajduje się akwarium, które jest jedną z największych atrakcji w całym regionie Heraklionu. Na powierzchni 1600 metrów kwadratowych zgromadzono aż 2500 zwierząt reprezentujących 250 gatunków morskiej fauny. w Cretaquarium można podziwiać m.in. ośmiornice, rekiny i wiele innych morskich stworzeń. Idealne miejsce na słoneczne kąpiele Nie można jednak zapomnieć, że Kreta to także wspaniałe plaże. Gdzie powinni udać się miłośnicy słonecznych kąpieli? Oto nasze propozycje: Sarantari – to zaciszna plaża otoczona klifami. Atmosfera jest tam spokojna, więc idealnie nadaje się dla rodzin z dziećmi; Silva Maris – podobna atmosfera panuje na plaży Silva Maris. Zaciszny skrawek wybrzeża zachęca do odpoczynku w spokojnej atmosferze; Star Beach – na przeciwległym biegunie znajduje się nasz kolejna propozycja. Star Beach to miejsce słynące jako jedno z najbardziej rozrywkowych w okolicy. Można tam zaznać ekstremalnych przygód, takich jak skok na bungee i skorzystać ze wspaniałych zjeżdżalni. Nie brakuje też atrakcji dla młodszych plażowiczów. Po zmroku rozpoczynają się tam trwające do białego rana imprezy. Ślady historii starożytnej Hersonissos przyciąga przede wszystkim doskonale rozwiniętą infrastrukturą turystyczną, wspaniałą pogodą i wieloma atrakcjami. Jednak nie można zapomnieć, że obszar, na którym dziś rozpościera się jeden z najpopularniejszych kurortów na Krecie, był zamieszkany już w starożytności i jest ważnym stanowiskiem archeologicznym. W samym miasteczku, jego bliskich okolicach i całym regionie Heraklionu naukowcy odkryli wiele pamiątek po czasach minojskich i antycznych, ale nie tylko. Poza pozostałościami po akweduktach, rzymskim porcie i innych antycznych budowlach, zachowały się tam także bizantyjskie mozaiki i zabudowania z początków chrześcijaństwa. Badacze są przekonani, że w Hersonissos znajdowała się świątynia wzniesiona ku czci bogini Artemidy. Wciąż prowadzone są badania w tym zakresie. Rzymski port W starożytności, Hersonissos było ważnym miastem portowym i jako takie funkcjonowało od czasów greckich do bizantyjskich. Współczesny port w Hersonissos powstał na ruinach wybudowanego w czasach rzymskich. Większość pozostałości po antycznych zabudowaniach spoczęła na dnie morza, ale niektóre można podziwiać do dziś. Przykładem niech będzie fontanna z mozaikami przedstawiającymi sceny z życia rybaków. Ruiny starożytnego pałacu Najcenniejsze znalezisko z czasów przed nastaniem naszej ery znajduje kilkanaście kilometrów od granic turystycznego miasteczka. Mowa o wspaniałym pałacu w Knossos, jednej z najważniejszych pamiątek po kulturze minojskiej. Jak głosi legenda, wielka budowla, jedna z najbardziej ikonicznych w greckiej mitologii, miała tysiąc komnat i była siedzibą legendarnego władcy Krety – króla Minosa. Przylegał do niej labirynt, w którym król wyspy uwięził minotaura – monstrualnego pół człowieka, pół byka, który był owocem związku Pazyfae, żony Minosa, i zesłanego przez Posejdona zwierzęcia. Budowla imponuje skalą, skomplikowanym, dostosowanym do warunków terenowych układem i bogatym zdobnictwem. Częściowo zrekonstruowany obiekt jest dostępny do zwiedzania. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gandawa zachwyca średniowieczną architekturą. To jedno z najpiękniejszych miast w Belgii
Gandawa to jedno z najatrakcyjniejszych, a przy tym także jedno z najbardziej niedocenianych belgijskich miast. Wielu turystów omija je szerokim łukiem, a to spory błąd. Miejsce to ma długą historię, której ślady są tam widoczne niemal na każdym kroku. Co zobaczyć w Gandawie? Poniżej wymieniamy największe atrakcje i przybliżamy historię tego pięknego miasta.
Spis treści: Miasto u zbiegu dwóch rzek Gandawa szczyci się długą historią Gandawa to idealny cel dla miłośników zabytków Belgię każdego roku odwiedza około 5 milionów turystów. Wielu z nich obiera za kierunek Brukselę, Antwerpię i Brugię. Z kolei Gandawa często nie jest uwzględniana w planie wycieczki. Niesłusznie, bo to wspaniałe miasto w niczym nie ustępuje wyżej wymienionym. Wystarczy powiedzieć, że w średniowieczu było jednym z największych i najbogatszych w Europie, a architektura sprzed kilku wieków zachowała się tam do dziś, w dodatku w doskonałym stanie. Miasto u zbiegu dwóch rzek Gandawa, stolica prowincji Flandria Wschodnia, znajduje się w północno-zachodniej części Belgii, w Regionie Flamandzkim. Jej granice obejmują obszar u ujścia rzeki Leie do Skaldy. Największe miasto w prowincji jest jednocześnie drugim (po Antwerpii) najludniejszym w kraju. Na powierzchni niemal 158 kilometrów kwadratowych mieszka prawie 270 tys. osób. Swoją nazwę miasto zawdzięcza lokalizacji. Wywodzi się ona od celtyckiego słowa „ganda”. Można to przetłumaczyć jako „miejsce połączenia” lub „zbiegu”. W tym przypadku chodzi o dwie rzeki. Gandawa szczyci się długą historią Ziemie, na których dziś rozciąga się miasto, były zamieszkane jeszcze przed nastaniem naszej ery. W swojej długiej historii, Gandawa przechodziła z rąk do rąk – stanowiła własność między innymi władców Burgundii, Habsburgów i ich hiszpańskiej linii, władców francuskich i niderlandzkich. W tym czasie miasto przeżywało wzloty i upadki, aż w 1830 roku znalazło się w granicach Belgii. Czasy najdawniejsze Najstarsze ślady osadnictwa wskazują, że żyli tam Celtowie. Dowody archeologiczne potwierdzają też osadnictwo rzymskie, jednak nie zachowały się żadne pisemne przekazy na ten temat. Początki chrześcijaństwa w mieście W VII wieku na ziemie nad Skaldą przybył francuski mnich Amand z misją nawrócenia tamtejszych pogan. Śladami jego bytności na tym obszarze są dwa klasztory, które założył wraz z Bawonem. Po katolickim świętym zachowała się także legenda. Jak głosi owa opowieść, Amand przybył do miasta rzeką, ale wrogo nastawiona ludność nawet nie pozwoliła mu zejść z pokładu łodzi. Popłynął więc dalej, aż dotarł do miejsca, gdzie później wzniesiono klasztor św. Piotra. Duchowny nie ustawał w modlitwach o nawrócenie miejscowej ludności, aż pewnego dnia stanął przed okazją udowodnienia mocy wiary. Gdy w mieście stracono skazańca (przez powieszenie), mnich przywrócił go do życia. Inna wersja legendy głosi, że wskrzesił kobietę, która popełniła samobójstwo. Po tym wydarzeniu, mieszkańcy Gandawy mieli masowo przyjmować chrzest. Najazdy wikingów i odbudowa W IX wieku Gandawa stała się celem zakusów wikingów i na jakiś czas zniknęła z mapy. Po raz pierwszy wojowniczy lud najechał te ziemie w 851 roku. 28 lat później ponownie wyprawili się na miasto. Do 883 roku splądrowali klasztory, a miasto de facto przestało istnieć. Podniosło się z kolan dzięki wysiłkom hrabiów Flandrii. Dzieło odbudowy rozpoczął Baldwin I Żelazne Ramię, a kontynuował je jego syn – Baldwin II Łysy. W czasie jego panowania na lewym brzegu rzeki Leie powstały umocnienia i pierwszy rynek, wokół którego wyrósł potężny gród. Pod koniec X wieku oba klasztory znów zaczęły pełnić swoją funkcję. Początki prosperity Czas dynamicznego rozwoju Gandawy rozpoczął się na przełomie XI i XII wieku. Około 1100 roku hrabia Flandrii nadał miastu liczne przywileje. Jednym z nich było prawo do powołania własnej rady miejskiej. Mniej więcej w tym czasie wzniesione potężne mury obronne, a Gandawa zaczęła urastać do rangi jednego z najpotężniejszych ośrodków polityki i handlu w regionie. Od XII do XV wieku głównymi gałęziami tamtejszej gospodarki były produkcja i handel suknem. Miasto bogaciło się, a liczba mieszkańców rosła z roku na rok. Wystarczy powiedzieć, że do XV stulecia Gandawa stała się drugim po Paryżu największym miastem średniowiecznej Europy (poza granicami Włoch). Rządy książąt burgundzkich Gandawa zaczęła stopniowo tracić na znaczeniu, gdy w 1383 roku do władzy doszli książęta burgundzcy. Wówczas w przemyśle tekstylnym, miasto zaczęło ustępować sąsiedniej Brabancji, Niderlandom i Anglii. Wolność mieszkańców była ograniczana, a powstania – tłumione. Kryzys wisiał w powietrzu, ale dzięki rozwiniętemu handlowi miasto wciąż pozostawało istotnym ośrodkiem. Gandawa miastem kultury i nauki Gandawa traciła na znaczeniu gospodarczym, ale zyskiwała na innych polach. W 1432 roku, dzięki pracy braci van Eyck, powstał tam wspaniały Ołtarz Baranka Mistycznego. To właśnie tam swoje największe dzieła tworzył Hugo van der Goes, jeden z najsławniejszych przedstawicieli drugiej generacji prymitywistów niderlandzkich. W mieście działały towarzystwa teatralne i kluby mieszczańskie. Gandawa brylowała też w dziedzinie nauki. Żyło tam wielu znanych uczonych. Mieszkańcy mogli pobierać nauki w prestiżowych ośrodkach, m.in. w gimnazjum Geeraard de Duivelsteen. Przemiany religijne w Gandawie W duchu trwającej reformacji, w XVI wieku w mieście zaczęły postępować zmiany religijne. Spotkało się to ze stanowczą reakcją ze strony zbrojnego ramienia Kościoła katolickiego. Inkwizycja dopuszczała się ogromnych okrucieństw. Heretycy płonęli na stosach, ale mieszkańcy nie przyglądali się temu biernie. W odpowiedzi na działania Kościoła, w 1566 roku wybuchła rewolta ikonoklastów. Kalwiniści początkowo cieszyli się dużym poparciem, ale w końcu katolicka część społeczeństwa zaczęła się niepokoić ich postępami. Gdy z rozkazu Filipa II nowym namiestnikiem Niderlandów został Ferdynand Álvarez toledański, znany jako Żelazny Książę, nastąpił rozłam wśród uczestników rewolty, na których spłynęły potężne represje. Skutkiem tego była wojna osiemdziesięcioletnia. Okres panowania Francji i Niderlandów W 1745 roku, w czasie wojny o sukcesję austriacką, Gandawa znalazła się pod panowaniem francuskim. Trzy lata później, na mocy postanowień pokoju w Akwizgranie, miasto zostało przekazane Austrii, ale już w 1794 roku ponownie znalazło się w granicach Francji. Zaczęło wówczas rozkwitać ekonomicznie. Gdy w 1815 roku znalazło się pod panowaniem niderlandzkim, ponownie stało się jednym z kluczowych portów (wcześniej Gandawa utraciła dostęp do morza na mocy postanowień pokoju w Münster). Gandawa to idealny cel dla miłośników zabytków Tak jak Kornwalia w Anglii, Gandawa nie jest najpopularniejszym kierunkiem turystycznych eskapad do Belgii. Nie oznacza to jednak, że nie jest warta zwiedzenia. Przeciwnie. Gandawa to przede wszystkim miasto zabytków. Jeden dzień nie wystarczy, by obejrzeć wszystkie fantastyczne budowle, będące namacalnymi dowodami długiej historii miasta. Co warto zobaczyć w Gandawie? Poniżej zamieszczamy kilka propozycji. Zabytkowa dzwonnica Na pewno mierzącą 91 m wysokości dzwonnicę, nie tylko dlatego, że z tarasu widokowego rozpościera się wspaniała panorama. To jeden najważniejszych tego typu obiektów w Belgii. Nic dziwnego, że został wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Kościół św. Mikołaja W planie wycieczki warto umieścić też piękny XIII-wieczny kościół św. Mikołaja. Świątynia, która powstała na miejscu dawnego kościoła romańskiego, jest jednym z najwspanialszych przykładów gotyku skaldyjskiego. Wieże zwieńczone szpiczastymi kopułami dominują w panoramie miasta i są jednym z najcharakterystyczniejszych punktów orientacyjnych. Zamek Hrabiów Kolejnym wspaniałym zabytkiem Gandawy jest potężna warownia władców Flandrii. Wzniesiony w 1180 roku zamek stanął w miejscu, gdzie wcześniej mieścił się jego drewniany odpowiednik. Dziś mieści się tam Muzeum Sztuki Wojennej i Broni. Poza historycznym orężem, eksponowane są tam także średniowieczne narzędzia tortur. Katedra św. Bawona Wzniesiona w XI wieku świątynia jest jednym z najważniejszych zabytków w mieście. To właśnie tam chrzest przyjął sam Karol V. Eksponowane jest tam wspaniałe dzieło Huberta i Jana van Eycków – słynny Ołtarz Baranka Mistycznego. W murach katedry można też podziwiać obraz „Św. Bawo przybywa do klasztoru w Gandawie” pędzla samego Rubensa. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Twierdza Modlin. Bronili jej Francuzi, Rosjanie i Polacy. I niedźwiedzica polarna
Twierdza Modlin odegrała istotną rolę w wojnach napoleońskich, powstaniu listopadowym, I i II wojnie światowej. A przez pewien czas broniła jej nawet niedźwiedzica polarna. Poznajcie to niezwykłe dzieło inżynierii militarnej.
Spis treści: Czym była Twierdza Modlin? Kiedy upadła Twierdza Modlin? Twierdza Modlin w filmach Ciekawostki na temat Twierdzy Modlin Czy w Twierdzy Modlin stacjonuje wojsko? Zwiedzanie Twierdzy Modlin Twierdzę Modlin można uznać za jedną z najważniejszych atrakcji turystycznych Mazowsza obok Kampinoskiego Parku Narodowego, Zamku Książąt Mazowieckich w Ciechanowie czy Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu. Wizyta w tym miejscu, przesyconym urozmaiconą historią, jest z pewnością prawdziwą gratką dla fanów historii wojskowości i fortyfikacji. Co trzeba wiedzieć o Twierdzy Modlin? Czym była Twierdza Modlin? Lokalizacja Twierdzy Modlin była starannie przemyślana. Jeszcze przed jej powstaniem na początku XVIII wieku wzbudzała zainteresowanie wojskowych. Tutaj łączy się Wisła z Narwią i Wkrą, poza tym niedaleko stąd usytuowana jest obecna stolica Polski, Warszawa. Pierwszy plan wzniesienia twierdzy w tym strategicznym miejscu mieli Rosjanie w 1791 roku. Powstał nawet jej projekt autorstwa generała Jana Pietera van Suchtelena. Jednak faktyczną budowę rozpoczęto dopiero na polecenie Napoleona Bonapartego w 1807 roku. Twierdzę Modlin najprościej zdefiniować jako szereg różnego rodzaju umocnień i budowli wzniesionych dla żołnierzy. Jest jedną z największych i najlepiej zachowanych twierdz w naszym kraju. Tworzą ją: cytadela położona na prawym brzegu Narwi, umocnione przedmościa: kazuńskie i nowodworskie, dwa łańcuchy fortów. Kiedy upadła Twierdza Modlin? Nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie. Twierdza istniała w różnych realiach politycznych. Można więc stwierdzić, że upadała i podnosiła się do życia kilkukrotnie. Oto kluczowe momenty w jej historii. Twierdza Modlin była oblegana po raz pierwszy w 1813 roku przez Rosjan. Wówczas bronili jej żołnierze polscy i francuscy. Skapitulowano 1 grudnia. Kolejne oblężenie twierdzy miało miejsce w czasie powstania listopadowego. Wówczas przejęli ją Polacy. Jej komendantem został gen. Ignacy Ledóchowski. Modlin był w rękach powstańców prawie do końca zrywu, bo do 9 października 1831 roku, kiedy jej obrońcy skapitulowali. Na kolejne dramatyczne wydarzenia trzeba było poczekać blisko 90 lat. W czasie I wojny światowej twierdzę w błyskawicznym tempie zdobyły wojska niemieckie. Oblężenie trwało tylko od 9 sierpnia do 20 sierpnia 1915 roku. Główne walki trwały sześć dni. Rosyjskie siły były co prawda liczne (105 tys. osób), ale brakowało im odpowiedniego uzbrojenia. Już w 1920 roku Modlin ponownie uległ oblężeniu, ale tym razem wewnątrz bronili się Polacy przed wojskami bolszewików. Generał Sikorski z armią 46 tysięcy ludzi odparł atak, chociaż chwilo część fortów znalazła się w rękach wroga. Ostatnie oblężenie Modlin przeżył w 1939 roku. Wówczas twierdzy broniło 15 tys. polskich żołnierzy przed wojskami hitlerowskimi. Był to ważny punkt obrony w czasie kampanii wrześniowej. Twierdza poddała się dzień po stolicy, 29 września. Żołnierzom brakowało broni, amunicji, pożywienia i pomocy medycznej. W 1939 roku twierdza uległa bardzo poważnym zniszczeniom w wyniku nalotów bombowych i ostrzału artyleryjskiego. Twierdza Modlin w filmach Mimo że infrastruktura twierdzy była rozkradana w ostatnich dekadach, to nadal zachowało się sporo jej oryginalnych elementów. Przyciągają one filmowców i twierdza była planem dla wielu produkcji. Tutaj realizowano zdjęcia do filmów i seriali. Wśród produkcji były: „CK Dezerterzy”, „Wesele”, „Pan Tadeusz”, Pułkownik Kwiatkowski”, „1920. Bitwa Warszawska” czy „Czas honoru”. Ciekawostki na temat Twierdzy Modlin Z uwagi na bogatą historię z tą niezwykłą twierdzą związane są liczne interesujące i nierzadko zaskakujące fakty. Oto najciekawsze: na terenie fortecy znajduje się najdłuższy w Europie budynek. Jest to cytadela będąca koszarami wojskowymi. Liczy 2250 m długości; w 1919 roku twierdzy pilnowała Baśka Murmańska, czyli oswojona niedźwiedzica polarna. Przybyła do Modlina wraz z polskimi żołnierzami z polskich formacji tzw. Murmańczyków, walczących w latach 1918–1919 przeciwko bolszewikom na północy Rosji. Została zabita przez lokalną ludność po zerwaniu się z uwięzi; wewnątrz długich budynków koszarowych organizowane są cykliczne biegi na 5 km; twierdzę wzniesiono z 200 milionów cegieł; w Twierdzy Modlin zaczęła się historia polskiej Marynarki Wojennej. W 1920 roku, w czasie wojny polsko-bolszewickiej, w Modlinie stacjonowała Flotylla Wiślana. Czy w Twierdzy Modlin stacjonuje wojsko? Obecnie twierdza jest atrakcja turystyczną. Nie stacjonuje w niej dłużej wojsko. Po II wojnie światowej nadal większość obiektów zajmowało Wojsko Polskie. Jednak w 2013 roku Agencja Mienia Wojskowego sprzedała dużą część terenu twierdzy prywatnej firmie. Zwiedzanie Twierdzy Modlin Twierdzę Modlin można obecnie zwiedzać z różnymi firmami. Świadczą one usługi przewodnickie w wydzielonych terenach twierdzy. Możliwe jest też wynajęcie przestrzeni w jej ramach. Zwiedzanie to koszt kilkunastu złotych. Po części terenu można przemieszczać się bezpłatnie, jednak warto wykupić wycieczkę z przewodnikiem, który opowie o obiektach i wprowadzi tam, gdzie bez wejściówki nie jest to możliwe. Oto wybrane firmy, świadczące działalność turystyczną, działające w obrębie Twierdzy Modlin: twierdzamodlin.pl, twierdzamodlin.com/.
Malta rozpieszcza fanów popkultury. Wyjątkowa budowla zostanie otwarta na jeden dzień
Fort Manoel to jeden z najlepiej zachowanych XVIII-wiecznych obiektów obronnych na Morzu Śródziemnym, a także plan zdjęciowy słynnej „Gry o Tron”. Niebawem będzie można go zwiedzić osobiście, ale tylko przez jeden dzień.
Spis treści: Perła architektury wojskowej na Malcie Fort Manoel na ekranie Nikt już chyba nie ma wątpliwości co do tego, że Malta wyrasta na nowy ulubiony kierunek podróży Polaków. Nasi rodacy chętnie odwiedzają wyspiarskie państewko nie tylko latem. Potwierdza to tegoroczny rekord. Według najnowszych danych, w styczniu 2025 roku to właśnie turyści z Polski byli najliczniejszą grupą podróżnych zza granicy. Po raz pierwszy w historii wyprzedziliśmy na podium Brytyjczyków i Włochów. Dzięki łagodnemu śródziemnomorskiemu klimatowi sezon turystyczny trwa na Malcie praktycznie przez cały rok. Nowe atrakcje pojawiają się tam niezależnie od pory roku. Już niebawem na liście miejsc do zobaczenia na Malcie pojawi się nowość. To prawdziwa gratka dla turystów, bo obiekt zostanie udostępniony tylko na jeden dzień. Chodzi o twierdzę Fort Manoel. Perła architektury wojskowej na Malcie Położony na tuż przy Valletcie Fort Manoel to jeden z najważniejszych zabytków wojskowych na Malcie. Został wzniesiony w 1723 roku na polecenie Wielkiego Mistrza Zakonu Joannitów Antonio Manoela de Vilhena. Dziś uchodzi za arcydzieło barokowej inżynierii obronnej. Strategiczne położenie twierdzy umożliwiało skuteczną obronę przed atakami korsarzy oraz Osmanów. Po zajęciu Malty przez Brytyjczyków w 1800 roku Fort Manoel został przejęty przez ich wojsko. Funkcjonował jako baza wojskowa aż do 1964 roku. Po latach zaniedbań i zniszczeń, fort przeszedł gruntowną renowację, przywracającą mu dawną świetność. Dziś jest jednym z najlepiej zachowanych przykładów XVIII-wiecznej architektury militarnej na Morzu Śródziemnym. Charakterystyczny gwiaździsty kształt, monumentalne bastiony oraz harmonijna kompozycja sprawiają, że fort jest też przy okazji jednym z najbardziej atrakcyjnych architektonicznie budynków na wyspie. Na co dzień nie można zwiedzać jego wnętrz, ale 6 kwietnia 2025 roku Fort Manoel wyjątkowo otworzy się dla turystów podczas specjalnego Dnia Otwartego. W godzinach 9:00–17:00 będzie można podziwiać odrestaurowane wnętrza, imponujące fortyfikacje oraz bogato zdobioną kaplicę św. Antoniego z Padwy. To właśnie tu, na przestronnym dziedzińcu, mogło niegdyś stacjonować nawet 500 żołnierzy. Fort Manoel na ekranie Dla miłośników popkultury Fort Manoel jest miejscem szczególnym. Właśnie tutaj nakręcono jedną z najbardziej pamiętnych scen serialu „Gra o Tron”. Mowa oczywiście o egzekucji Neda Starka w Wielkim Sepcie Baelora. Dzięki temu twierdza zyskała popularność z dodatkowego powodu i przyciąga nie tylko historyków, ale też fanów serialu z całego świata. Fort Manoel to niejedyne miejsce na Malcie, w którym powstawała „Gra o Tron”. Przykładowo Mdina – nazywana Miastem Ciszy – została Królewską Przystanią. To właśnie w Bramie Miejskiej Mdiny nakręcono scenę, w której Catelyn Stark i Ser Rodrik Cassel przybywają do stolicy. Wewnątrz miasta filmowano też ulice i dziedzińce Królewskiej Przystani. Z kolei Rezydencja Wielkiego Mistrza Zakonu Joannitów posłużyła jako rezydencja Illyria Mopatis w Pentos, gdzie Daenerys Targaryen po raz pierwszy spotkała Khala Drogo. Inne znane miejsca i budynki na Malcie, które pojawiły się w serialu to m.in.: Fort Ricasoli, nieistniejące już Lazurowe Okno czy San Anton Palace. Źródło: Malta Tourism Authority Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Miasto, którego mogą nam pozazdrościć obcokrajowcy. Jedna atrakcja przyciąga tłumy
Wolsztyn to jedno z najbardziej niezwykłych miast w Wielkopolsce. Położone niespełna 80 km od Poznania, zachwyca klimatem i żywą tradycją kolejnictwa, która wciąż przyciąga pasjonatów z całej Europy.
W tym artykule: Parowozownia w Wolsztynie Co warto zobaczyć w Wolsztynie? Wolsztyn – informacje praktyczne Za założyciela Wolsztyna uznaje się Peregryna Komorowskiego, rycerza Kazimierza Wielkiego. Jednak największy wpływ na rozwój miasta wywarli cystersi, którzy nadali mu charakterystyczny dla ówczesnego budownictwa kształt. Za symboliczny początek działalności zakonników uznaje się moment uzyskania przez nich zgody na zbudowanie międzyjeziornej grobli na Dojcy. Nazwa miasta pochodzi od niemieckiego słowa „wollestein”, czyli „kamień wełny” (dawna jednostka miary kupieckiej). W przeszłości Wolsztyn i jego okolice były ważnym ośrodkiem przemysłu włókienniczego na mapie Polski. Na terenie Wolsztyna swoje świątynie posiadali zarówno wyznawcy religii protestanckiej, katolickiej, jak i mojżeszowej. Obecny Kościół pw. Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej wzniesiono w II połowie XVIII wieku. Poewangelicki Kościół pw. Wniebowstąpienia Pańskiego, którego początki sięgają XIX w., po II wojnie światowej został przejęty przez katolików. Z kolei wybudowaną w latach 1839–1840 synagogę zniszczyli hitlerowscy okupanci. Po 1945 r. budynek przerobiono na kino. Historia Wolsztyna ma też swoje ciemne strony. Miasto kilkukrotnie bardzo boleśnie dotknięte było przez zarazy i ogień. Najtragiczniejszy w skutkach pożar miał miejsce w 1810 roku na skutek wielotygodniowej suszy. Żywioł pochłonął ponad 70% domów, a także ratusz, kościół ewangelicki, synagogę, browar miejski i wieże kościoła katolickiego. Parowozownia w Wolsztynie Bezapelacyjnie największą atrakcją, z której słynie Wolsztyn, jest wybudowana w 1907 roku parowozownia. Przyciągająca rokrocznie tłumy turystów, zarówno tych krajowych, jak i zagranicznych. Trudno się jednak temu dziwić, ponieważ to jedyne miejsce na Starym Kontynencie, gdzie lokomotywy parowe wciąż wyjeżdżają na tory i odbywają się planowe przewozy pasażerskie. W obecnym rozkładzie jazdy znajdziemy połączenia do Leszna i Poznania. Parowozownia w Wolsztynie nadal pełni rolę zaplecza technicznego dla funkcjonujących lokomotyw parowych. Dzięki temu pasjonaci kolejnictwa mogą podpatrywać codzienne czynności związane z przygotowaniem maszyny do jazdy. Odwiedzający mają również możliwość zobaczyć na własne oczy wachlarzową halę postojową, warsztat z kuźnią oraz zespół urządzeń obsługujących lokomotyw. Czyli stację wodną z wieżą ciśnień i żurawiem wodnym, kanał oczystkowy ze składem opału i ponad 100-letnią obrotnicę. Ponadto na miejscu działa też wyposażony w zabytkowe maszyny warsztat ślusarski, kompresorownia oraz odlewnia panewka i kanały zapadni. Na terenie obiektu mieści się też niewielkie muzeum, przybliżające historię kolei. W izbie muzealnej znajdują się liczne przedmioty związane z kolejnictwem, takie jak stare bilety kolejowe, urządzenia sygnalizacyjne czy lampy naftowe używane przez kolejarzy. Zwiedzający podziwiać mogą również makietę przedstawiającą fragment tamtejszej stacji. Parowozownia w swoim dorobku posiada ok. 20 lokomotyw różnych serii, w tym m.in. słynny parowóz Pm36-2, znany jako „Piękna Helena”. Z kolei w ruchu planowym wykorzystywana jest jedna powojenna maszyna parowa – Pt47-65. Dodajmy, że rokrocznie, na przełomie kwietnia i maja, w Wolsztynie organizowana jest „Parada Parowozów”, która przyciąga do miasta tłumy miłośników kolei z całej Europy i nie tylko. Placówkę można także zwiedzać w ramach przypadającej w maju Nocy Muzeów. Co warto zobaczyć w Wolsztynie? Wolsztyn to jednak nie tylko atrakcje związane z parowozownią. Chętnie odwiedzanym przez turystów miejscem jest także położony niespełna kilometr od centrum miasta Skansen Budownictwa Ludowego Zachodniej Wielkopolski. Znajdujące się na miejscu stare chaty, stodoły i wiele innych budynków gospodarczych pozwalają przenieść się do odległych czasów olęderskich osadników. Uwagę zwiedzających z pewnością przykuje także jeden z najlepiej zachowanych w Polsce wiatraków kozłowych z 1603 roku. Skansen, będący częścią wolsztyńskiego Muzeum Regionalnego, zajmuje powierzchnię 3,5 ha. Wszystkie tworzące go obiekty usytuowane są zgodnie z ówczesną topografią wsi. W skład wspomnianego Muzeum Regionalnego w Wolsztynie wchodzą również Muzeum dr. Roberta Kocha i Muzeum Marcina Rożka. Pierwsze z nich upamiętnia postać Roberta Kocha, wybitnego niemieckiego mikrobiologa i laureata Nagrody Nobla z dziedziny medycyny. Odkrywca prątka gruźlicy w latach 70. XIX wieku przeprowadził się do Wolsztyna, gdzie pracował jako lekarz powiatowy. W dawnym domu naukowca, a dziś muzeum poświęconemu jego osobie, odwiedzający mogą oglądać przeróżne pamiątki związane z noblistą. Drugi z obiektów powstał na cześć Marcina Rożka, słynnego wielkopolskiego artysty XX wieku. Autor wielu znanych pomników i rzeźb zginął w Auschwitz, po tym, jak odmówił władzom II Rzeszy wykonania popiersia Adolfa Hitlera. Muzeum rzeźbiarza znajduje się w wybudowanej według jego koncepcji willi przy ul. 5 stycznia 34. W zbiorach placówki nie brakuje rzeźb, obrazów, rysunków autorstwa Rożka. Z okien willi roztacza się widok na Jezioro Wolsztyńskie, które zachwyca swoim urokiem o każdej porze roku. Szczególnie wiosną i latem, gdy pobliskie skwery, place i ulice zdobią tysiące wielobarwnych roślin. W ramach ciekawostki dodajmy, że Wolsztyn nazywany bywa „miastem kwiatów”. Wolsztyn kusi turystów nie tylko licznymi atrakcjami, ale również mnóstwem ciekawych wydarzeń i imprez. Od lat największym zainteresowaniem przyjezdnych, ale i mieszkańców cieszą się: Parada Parowozów (kwiecień/maj); Wolsztyński Tydzień Żeglarski (maj); Spotkania Folklorystyczne (czerwiec); Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej (wszystkie niedziele sierpnia); Międzynarodowy Festiwal Muzyki Country (drugi weekend sierpnia); Polska Man Triathlon (sierpień); Festyn Jesienny (wrzesień). Wolsztyn – informacje praktyczne Do Wolsztyna bez problemu dojedziemy pociągiem. Podróż z Poznania trwa ok. półtorej godziny. Tanio i smacznie zjecie w bistro „Europa”, nieopodal Muzeum Roberta Kocha. Po więcej informacji i ciekawostek na temat Wolsztyna odsyłamy was do siedziby Biura Promocji Turystyki przy ul. Kocha 12. Źródło: wielkopolska.travel Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Zamek w Stobnicy znów budzi kontrowersje. Czy budowa zostanie ukończona?
Zamek w Stobnicy to niezwykle kontrowersyjny obiekt, ale nie ze względu na architekturę, która wyraźnie wyróżnia się na tle współczesnych trendów. Czy ten niezwykły obiekt jest dostępny dla zwiedzających? Jaka jest jego historia? Spór prawny o budowę trwa.
W tym artykule: Zamek w Stobnicy: zwiedzanie Zamek w Stobnicy: bilety Zamek w Stobnicy: dojazd Zamek w Stobnicy: historia obiektu Największe kontrowersje wzbudza położenie budynku. Zamek w Stobnicy wzniesiono na skraju Puszczy Noteckiej, na obszarze Natura 2000. Łatwo można się domyślić, że takie położenie spotkało się z ogromną falą krytyki. Nie można jednak nie wspomnieć, że inwestycja ma też pokaźne grono zwolenników, głównie wśród mieszkańców wsi Stobnica i gminy Oborniki. Zamek Książ wybudowano w XIII wieku, podobnie jak zamek Czocha. W kolejnym stuleciu powstał zamek w Czersku, a w XV wieku ukończony został zamek w Liwie. W porównaniu z tymi warowniami i rezydencjami, zamek w Stobnicy to dosłownie młodzik, bo obiekt ten zaczęto wznosić w 2015 roku. To jeden z nielicznych współczesnych zamków w Polsce, przy czym należy podkreślić, że w tym przypadku, słowo „zamek” nie zostało użyte na wyrost. Obiekt w Stobnicy prezentuje typowo średniowieczny styl, przez co często jest porównywany do tak wspaniałych budowli, jak choćby zamek w Malborku. Zamek w Stobnicy: zwiedzanie Zamek w Stobnicy wznosi się na sztucznie usypanej wyspie, zlokalizowanej na skraju Puszczy Noteckiej. Ma 14 kondygnacji nadziemnych i jedną podziemną, jest też zaopatrzony w kilkudziesięciometrową wieżę. W pierwszej połowie 2022 roku znaczną część obiektu pokryto elewacją w kolorze piaskowym, co jeszcze bardziej upodobniło go do średniowiecznych warowni. Abstrahując od wszelkich kontrowersji związanych z położeniem inwestycji, trzeba przyznać, że zamek prezentuje się imponująco. Potężna bryła, która góruje nad zieloną linią wyznaczoną przez szczyty drzew Puszczy Noteckiej, zachęca do zwiedzenia tego niezwykłego budynku, jednak w tym temacie nie mamy dobrych informacji – na razie obiekt nie jest udostępniony dla zwiedzających i trudno powiedzieć, czy kiedykolwiek będzie można obejrzeć jego wnętrza lub przynajmniej obejrzeć z bliska potężną bryłę budynku. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zamek-w-stobnicy-opis-zwiedzanie-bilety-i-dojazd-historia-obiektu-fot-sz-archi-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-6ccbf5e.jpeg" width="1280" height="720" alt="Zamek w Stobnicy: opis, zwiedzanie, bilety i dojazd, historia obiektu (Fot. SZ Archi, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" title="Zamek w Stobnicy: opis, zwiedzanie, bilety i dojazd, historia obiektu (Fot. SZ Archi, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" /> Prace budowlane w Stobnicy wciąż trwają, więc obiekt nie jest dostępny dla zwiedzających. Dostępu na ogromny teren inwestycji strzeże płot zaopatrzony w drut kolczasty. Na miejscu obecni są też pracownicy ochrony. Co jakiś czas, w okolicy zamku, jak i w samym obiekcie, pojawiają się amatorscy eksploratorzy, ale trzeba z całą stanowczością podkreślić, że każde z tych wejść jest nielegalne. Na razie okazały zamek można podziwiać wyłącznie z daleka. Zamek w Stobnicy: bilety Nie sposób stwierdzić, czy kiedykolwiek będą sprzedawane bilety wstępu na zamek w Stobnicy. Wynika to z faktu, że jak dotąd, inwestor (poznańska spółka D.J.T.) nie zdradził jego przeznaczenia. Plotki wskazują, że ma to być luksusowy apartamentowiec, choć nie brakuje też niepotwierdzonych informacji, według których zamek jest budowany z przeznaczeniem na luksusowy hotel. Ta teza wydaje się o tyle prawdopodobna, że obiekt jest położony na obszarze wyjątkowo atrakcyjnym pod względem turystycznym. W 2022 roku pojawiły się też doniesienia, że budynek będzie łączył funkcję apartamentowca z lokalami na sprzedaż z częścią hotelową. Nic jednak nie jest pewne i do czasu wydania oficjalnego oświadczenia w tej sprawie nie możemy być pewni, czy turyści będą mogli zwiedzić tą niezwykłą budowlę. Zamek w Stobnicy: dojazd Stobnica to niewielka wieś sołecka, położona w gminie Oborniki (województwo wielkopolskie). Chcąc dostać się na miejsce, najlepiej kierować się w stronę Obornik - z okolic Poznania drogą nr 92, następnie drogą ekspresową S11 i drogą nr 11. Od strony Piły, do obornik można dojechać drogą nr 11. Na miejscu należy wjechać na trasę prowadzącą z Obornik do Wronek, która przebiega wzdłuż Warty. Podkreślamy, zamek w Stobnicy można podziwiać tylko z pewnej odległości. Z poziomu gruntu widoczna jest tylko niewielka część bryły budynku, bo teren inwestycji jest odgrodzony od dostępnych ścieżek gęstym pasem lasu. Wejście na teren obiektu jest surowo wzbronione, więc wycieczka do Stobnicy może okazać się wielkim rozczarowaniem. Zamek w Stobnicy: historia obiektu O zamku w Stobnicy zrobiło się głośno w 2018 roku, kiedy inwestycja została upubliczniona. Jej historia zaczęła się jednak trzy lata wcześniej, gdy organ właściwy w tej sprawie – starosta obornicki – wydał pozwolenie na budowę. Kontrowersyjne położenie zamku w Stobnicy Pierwsze zdjęcia monumentalnego budynku zaczęły pojawiać się latem 2018 roku. Uwagę mediów i opinii publicznej przyciągnęła nie tylko oryginalna bryła wielkiego obiektu, która nasuwa jednoznaczne skojarzenia ze średniowiecznymi warowniami. Największe kontrowersje wzbudziło położenie inwestycji – zamek powstaje w Puszczy Noteckiej, na terenie Natura 2000. Ekolodzy podnosili wówczas, że tak duża inwestycja nie może być realizowana w tym miejscu. Zamek w Stobnicy pod lupą służb Centralne Biuro Antykorupcyjne już w 2018 roku zaczęło przyglądać się inwestycji prowadzonej w niewielkiej wsi w gminie Oborniki. Niebawem, sprawą zainteresowała się też prokuratura. Po pewnym czasie wystosowano akty oskarżenia wobec sześciu osób związanych ze sprawą. Jeden z najpoważniejszych dotyczył rozpoczęcia inwestycji budowlanej pomimo przepisów wynikających z objęcia tego obszaru programem ochrony przyrody Natura 2000. Mimo to wojewoda Łukasz Mikołajczyk nie zadecydował o cofnięciu pozwolenia na budowę. W konsekwencji, doprowadziło to do jego dymisji (pod koniec 2020 roku), o którą wnioskował minister Mariusz Kamiński. Decyzja o zdymisjonowaniu wojewody pozwalała przypuszczać, że budowa zamku zostanie wstrzymana. Nie można było wykluczyć, że zapadnie decyzja o konieczności wykonania rozbiórki obiektu, jednak prace na terenie inwestycji nie zostały wstrzymane. Decyzja o pozwoleniu na budowę uznana za nieważną Decyzję o pozwoleniu na budowę, która została wydana w 2015 roku, Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego uznał za nieważną dopiero w sierpniu 2021 roku. To działanie było dla inwestora równoznaczne z koniecznością zakończenia prac. Należy jednak podkreślić, że historia zamku w Stobnicy nie kończy się w tym miejscu. Kolejne zwroty akcji W lutym 2022 roku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zadecydował o uchyleniu decyzji wydanej przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Na mocy tej decyzji, prace mogły zostać legalnie wznowione. W czerwcu 2022 roku Sąd Rejonowy w Obornikach umorzył postępowanie wobec trzech z sześciu oskarżonych w sprawie budowy obiektu (na mocy aktu oskarżenia wystosowanego przez prokuraturę pod koniec 2020 roku). Decyzja ta dotyczyła Pawła N., Dymitra N. i Waldemara S. W marcu 2025 r. nastąpił kolejny zwrot akcji. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne dotyczące budowy. Wyrok NSA jest prawomocny. Oznacza to zatem, że pozwolenie na budowę jest ważne. Co dalej z zamkiem w Stobnicy? Inwestycja zdaje się powoli zmierzać ku końcowi. W połowie 2022 roku z zewnątrz budynek był już niemal kompletny. Nie wiadomo, na jakim etapie znajdują się prace wewnątrz obiektu. Z niepotwierdzonych informacji wynika, że koniec budowy jest planowany na 2025 rok. Jednak biorąc pod uwagę prawno-administracyjny galimatias, który towarzyszy tej inwestycji, trudno mówić o jakichkolwiek konkretach. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.