Implant oka przywraca wzrok osobom ze zwyrodnieniem plamki żółtej – 27 pacjentów odzyskało zdolność czytania
Przełomowe wyniki badania: 27 pacjentów odzyskało zdolność czytania dzięki przełomowemu implantowi oka PRIMA, testowanemu przez zespół ze Stanford Medicine.
W badaniu klinicznym wzięło udział 38 pacjentów w wieku powyżej 60 lat, którzy cierpieli na tzw. zanik geograficzny — zaawansowaną postać zwyrodnienia plamki żółtej oka związanego z wiekiem (AMD). Uczestnicy mieli pogorszoną ostrość widzenia (gorszą niż 20/320) w co najmniej jednym oku. Wszyscy zostali poddani implantacji bezprzewodowego chipa PRIMA. Następnie przez rok korzystali ze specjalnych okularów wyposażonych w kamerę. Badanie prowadzono dzięki międzynarodowej współpracy, z udziałem zespołów z USA (m.in. Stanford Medicine, University of Pittsburgh School of Medicine), Niemiec (Uniwersytet Bonn), Francji, Wielkiej Brytanii, Włoch i Holandii. Głównymi autorami byli Daniel Palanker (Stanford Medicine), José-Alain Sahel (University of Pittsburgh) i Frank Holz (Uniwersytet Bonn). Co wydarzyło się podczas badania? Nowatorski system PRIMA zrewolucjonizował podejście do leczenia utraty wzroku u pacjentów z AMD. Implantowany pod siatkówkę chip o wymiarach 2x2 mm odbiera obrazy przesyłane z kamery zamontowanej na specjalnych okularach. Kamera rejestruje obraz w czasie rzeczywistym i przesyła go za pomocą światła podczerwonego, na które chip jest wrażliwy. W ten sposób implant zastępuje uszkodzone fotoreceptory oka i pobudza pozostałe komórki siatkówki do przekazywania sygnałów do mózgu. Dzięki tej technologii pacjenci odzyskali tzw. widzenie form — czyli zdolność postrzegania kształtów i wzorów. To przełom, ponieważ wcześniejsze protezy oka umożliwiały jedynie wykrywanie światła, bez rozpoznawania kształtów. Jakie efekty przyniosła terapia? Spośród 32 pacjentów, którzy ukończyli roczny okres testowania: 27 osób odzyskało zdolność czytania, 26 wykazało klinicznie istotną poprawę ostrości wzroku (czyli co najmniej dwie linie więcej na tablicy okulistycznej), średnia poprawa ostrości wzroku wyniosła 5 linii, jeden pacjent poprawił się aż o 12 linii. Uczestnicy byli w stanie czytać książki, etykiety na produktach spożywczych, a nawet oznaczenia na stacjach metra. Możliwość regulacji kontrastu, jasności oraz powiększenia obrazu do 12 razy znacznie zwiększyła funkcjonalność urządzenia w codziennym życiu. Czy były skutki uboczne? U 19 uczestników wystąpiły działania niepożądane, w tym: nadciśnienie oczne, pęknięcia w siatkówce obwodowej, krwotoki podsiatkówkowe. Żadne z tych zdarzeń nie zagrażało życiu i niemal wszystkie ustąpiły w ciągu dwóch miesięcy. Pacjenci wyrazili zadowolenie z terapii — dwie trzecie z nich oceniło urządzenie jako użyteczne na średnim lub wysokim poziomie. Co dalej z implantem PRIMA? Obecna wersja PRIMA umożliwia tylko czarno-białe widzenie, bez odcieni szarości. Jednak trwają prace nad oprogramowaniem, które wkrótce pozwoli na pełne widzenie w skali szarości. To ważne, ponieważ wielu pacjentów chciałoby odzyskać zdolność rozpoznawania twarzy. Nowa generacja implantów ma oferować znacznie wyższą rozdzielczość — obecnie chip ma 378 pikseli o szerokości 100 mikrometrów, ale nowa wersja może zawierać nawet 10 000 pikseli o rozmiarze 20 mikrometrów. W testach na szczurach uzyskano już zachęcające rezultaty. Naukowcy planują także rozszerzenie zastosowania PRIMA na inne rodzaje ślepoty związanej z utratą fotoreceptorów. Ilu osobom może pomóc PRIMA? Według dostępnych danych, ponad 5 milionów osób na świecie cierpi na zanik geograficzny spowodowany przez AMD. To właśnie dla nich implant PRIMA może oznaczać przełom — powrót do samodzielności i poprawę jakości życia. W Polsce liczba chorych na AMD wynosi ok. 1,5 mln. Zwyrodnienie plamki żółtej to obecnie najpowszechniejsza choroba siatkówki oka i najczęstsza przyczyna utraty widzenia osób po 60. roku życia. Kompletną ślepotą dotkniętych jest aż 39 mln ludzi na całym świecie. Źródło: New England Journal of Medicine
Tak naprawdę wszyscy widzimy te same kolory? Nareszcie są na to dowody
Od dawna zastanawiamy się, czy każdy z nas widzi świat w ten sam sposób. Relatywność percepcji barw była przez lata przedmiotem filozoficznych rozważań. Wykorzystując nowoczesne narzędzia uczenia maszynowego badacze przeanalizowali aktywność mózgu osób patrzących na określone kolory, a wyniki eksperymentu pokazują, że reakcje neurologiczne na konkretne barwy są zaskakująco spójne – niezależnie od badanego uczestnika.
Nowe badanie wykorzystujące sztuczną inteligencję sugeruje, że ludzki mózg reaguje na kolory w zaskakująco podobny sposób – niezależnie od tego, kto je widzi. To odkrycie może zakończyć wielowiekową debatę o subiektywności percepcji barw. Czy wszyscy patrzymy na świat tak samo? Pytanie o relatywność kolorów dręczy filozofów od setek lat. To, czy kolory są uniwersalne, było jednak niemożliwa do ustalenia: po prostu nie mieliśmy odpowiednich narzędzi. Do czasu – w sukurs przychodzi sztuczna inteligencja. Nowe badanie sugeruje, że kolory są reprezentowane i przetwarzane w ten sam sposób przez różne osoby. Ukazało się w czasopiśmie „Journal of Neuroscience” 8 września 2025 roku. Naukowcy chcieli zbadać to, w jaki sposób poszczególne obszary mózgu reagują na kolory i jak spójne jest to u różnych osób. – Teraz wiemy, że gdy widzisz czerwony, zielony lub jakikolwiek inny kolor, aktywuje to twój mózg bardzo podobnie do mojego – komentuje Andreas Bartels, współautor badania i neurokognitywista z Uniwersytetu w Tybindze w Niemczech. Twierdzi, że to fundamentalnie nowe odkrycie. Badanie z wykorzystaniem AI Naukowcy wykorzystali funkcjonalny rezonans magnetyczny w celu porównania aktywności mózgów 15 uczestników badania podczas oglądania różnych kolorów. Dzięki temu stworzyli mapę aktywności mózgu, na której każdy odcień miał neurologiczną reprezentację. Wykorzystując te dane wytrenowali skomplikowany model uczenia maszynowego. Wykorzystali go do przewidywania, na jakie kolory patrzą teraz badani ludzie, za informacje mając tylko aktywność ich mózgów. Algorytm był niemal nieomylny! W większości przypadków naukowcy byli w stanie określić – dzięki błyskawicznej i obszernej analizie sztucznej inteligencji – na jakie odcienie patrzą badani. Stwierdzono także, że poszczególne kolory były przetwarzane przez delikatnie różne obszary w obszarze kory wzrokowej, a komórki mózgowe reagowały silniej na określone odcienie. Co ważne, różnice były spójne u wszystkich uczestników. Te same kolory dla wszystkich – Istnieją wspólne cechy w sposobie, w jaki różne mózgi kodują kolory, a mają one związek ze sposobem, w jaki nasze mózgi przedstawiają przestrzeń wizualną – donosi Michael Bannert, współautor badania. Chodzi oczywiście o osoby, które nie są dotknięte ślepotą barw – np. daltonizmem, protanopią czy deuteranopią. Nasza wrażliwość na poszczególne kolory, nawet bez chorób, także może być różna. Wyraźna tendencja poszczególnych komórek mózgowych do rozpoznawania określonych kolorów to nowe odkrycie, które zaskoczyło naukowców. – Nie zgadza się to z naszą teorią dotyczącą sposobu, w jaki obszary kory wzrokowej przetwarzają kolory – dodaje Bannert. To może zmienić nasze rozumienie tego, w jaki sposób mózg dekoduje docierające do niego informacje. Badanie przekonuje, że nasz sposób patrzenia na świat może nie być tak oryginalny, jakby nam się kiedyś wydawało. Mamy ze sobą więcej wspólnego, niż wcześniej zakładaliśmy. Źródło: Journal of Neuroscience, Nature Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jak ptaki widzą świat? Mają ostrzejszy wzrok niż my
O doskonałości ptasiego wzroku wiedziano już w starożytności. Równolegle badano również ludzkie oczy. Już wtedy wykazywano, że zmysł wzroku ptaków jest bardziej rozwinięty, ostrzejszy i dokładniejszy niż u ludzi i wielu ssaków. Oto zaskakujące fakty, które warto znać!
Spis treści: Ptaki widzą lepiej niż ludzie Plamka żółta a ostrość widzenia Rola wzroku w ptasim życiu Szklane pułapki – dlaczego ptaki uderzają w szyby? Od dawna wiadomo, że wzrok ptaków odgrywa kluczową rolę w ich życiu. Pozwala im nie tylko przetrwać, ale też widzieć w sposób dla nas niedostępny. Jak to możliwe? Dzięki metodom badawczym i postępowi technologii wiemy dziś, że ptaki potrafią widzieć w ultrafiolecie, oglądać świat w 360 stopniach oraz dostrzegać najmniejszy ruch z dużych odległości. W tym artykule sprawdzimy, co sprawia, że ich oczy są tak wyjątkowe i dlaczego mimo to zdarza im się wpadać w szklane pułapki. Ptaki widzą więcej niż ludzie Świat widziany oczami ptaków znacząco różni się od tego, co postrzegają ludzie. Zaciekawieni tym faktem naukowcy, badając budowę ptasiego oka, odkryli, że ich oczy wyposażone są w cztery rodzaje czopków – receptorów odpowiedzialnych za widzenie barw. Dla porównania, ludzie mają ich tylko trzy. Oznacza to, że ptaki rejestrują nie tylko trzy podstawowe kolory: czerwony, zielony i niebieski (RGB), ale także światło ultrafioletowe, które dla nas pozostaje niewidzialne. Dzięki zmysłowi wzroku niektóre cechy ptasiego upierzenia ujawniają się wyłącznie w ultrafiolecie. Przykładem jest samiec pospolitej sikorki modraszki, którego ciemię intensywnie odbija światło UV – efekt zupełnie niewidoczny dla ludzkiego oka. Choć dla naszych oczu obie płcie wyglądają podobnie, to dla samic tego gatunku – wyposażonych w czwarty czopek – różnica jest wyraźna i ma znaczenie m.in. przy wyborze partnera. Plamka żółta a ostrość widzenia Plamka żółta to kluczowy element siatkówki oka, odpowiedzialny za ostre widzenie. U ludzi została opisana w XVIII wieku, a u ptaków – niespełna sto lat później. Większość ptaków, podobnie jak człowiek, ma jedną plamkę żółtą w każdym oku. Jednak u niektórych gatunków, takich jak dzierzby, kolibry, zimorodki, jaskółki dymówki czy ptaki drapieżne, mają aż dwie plamki w jednym oku. Umożliwia im to wyjątkowo precyzyjne widzenie – zarówno z daleka, jak i z bliska. Badania pokazują, że wyspecjalizowany zmysł wzroku przekłada się na niezwykłą ostrość widzenia. Na przykład pustułka amerykańska potrafi wykryć dwumilimetrowego owada z odległości 18 metrów, podczas gdy człowiek zauważyłby go dopiero z 4 metrów. Rola wzroku w ptasim życiu Spośród wszystkich narządów zmysłów to właśnie wzrok odgrywa fundamentalną rolę w przetrwaniu i funkcjonowaniu ptaków – niezależnie od środowiska. Dzięki niemu mogą zdobywać pożywienie, orientować się w terenie, unikać zagrożeń i rozmnażać się. Choć u większości ptaków gałki oczne są niemal nieruchome, ich pole widzenia może sięgać nawet 170 stopni dla każdego oka. U słonek (Scolopax rusticola), dzięki bocznemu osadzeniu oczu, pole widzenia osiąga aż 360 stopni, co umożliwia im w zakresie panoramicznym obserwować otoczenie w gęstej roślinności. Z kolei u ptaków drapieżnych, takich jak sowy, sokoły, czy orły, oczy są skierowane do przodu, co sprzyja widzeniu stereoskopowemu – istotnemu przy polowaniu na ruchomą zdobycz. Szklane pułapki – dlaczego ptaki uderzają w szyby? Choć ptaki mają doskonały zmysł wzroku, zderzenia z szybami są jedną z najczęstszych przyczyn ich śmierci. Dlaczego tak się dzieje? Z ich perspektywy szyba nie istnieje – widzą w niej odbicie nieba, drzew lub inne elementy otoczenia i lecą przed siebie, jakby to była otwarta przestrzeń. W środowisku naturalnym przez miliony lat nie było przezroczystych przeszkód, dlatego ptaki nie potrafią ich rozpoznawać. W odpowiedzi na ten problem coraz więcej obiektów projektuje się tak, by były bardziej widzialne – np. kropkowane wiaty przystankowe lub szyby ze specjalnymi wzorami, które nie przeszkadzają ludziom i ratują ptasie życie. Źródła: „Sekrety ptaków”, Tim Birkhead zpkww.pl avesnature.com.pl ostoja.gda.pl Nasz autor Aleksander Kusznir Pasjonat ptaków, fotograf i edukator przyrodniczy. Dziennikarz współpracujący z National-Geographic.pl. Najczęściej z pasją opisuje naturę – zarówno naszą polską, jak i z odległych zakątków świata. Inspirują go podróże, nowe doświadczenia i pyszna kawa.
Chińscy naukowcy opracowali soczewki kontaktowe pozwalające widzieć w ciemności i przy zamkniętych oczach
Nasycone nanocząsteczkami soczewki kontaktowe mogą przekształcać promieniowanie podczerwone w różne barwy światła widzialnego. Działają nawet lepiej przy zamkniętych powiekach. Można je określić mianem mikro-noktowizora bez baterii. Czy wkraczamy właśnie w nową erę technologicznego doposażania ludzkich organizmów?
Spis treści: Bliska podczerwień w kolorze Superwzrok Plamy kodujące Profesor Tian Xue (薛天) jest cenionym chińskim neurobiologiem oraz pracownikiem Uniwersytetu Nauki i Technologii Chin (USTC). Jest również dyrektorem Kluczowego Laboratorium Funkcji Mózgu i Chorób Chińskiej Akademii Nauk, a także kierownikiem Wydziału Obwodów Neuronalnych i Poznania w Hefei National Research Center for Physical Sciences at the Microscale. To właśnie on kierował zespołem badawczym, który w maju tego roku opublikował w czasopiśmie „Cell” wyniki badań nad soczewkami kontaktowymi, które umożliwiają ludziom widzenie w bliskiej podczerwieni. To innowacyjne rozwiązanie stanowi znaczący krok w kierunku rozwoju technologii rozszerzających ludzkie zmysły. Ma potencjalne zastosowania w medycynie, wojsku oraz technologii użytkowej. Bliska podczerwień w kolorze Soczewki zawierają specjalnie zaprojektowane nanocząsteczki zdolne pochłaniać i przekształcać promieniowanie podczerwone w niebieskie, zielone i czerwone światło widoczne dla ludzkiego oka. Dotyczy to w szczególności zakresu długości fal bliskiej podczerwieni od 800 do 1600 nanometrów. Zespół profesora Xue wykorzystał metodę, na jakiej bazują noktowizory, aby pomóc ludziom widzieć w ciemności. Jednak noktowizor jest całkiem sporym urządzeniem. Soczewki kontaktowe są cieniutkie, lekkie i nie wymagają dodatkowej energii. – Soczewki kontaktowe zapewniłyby personelowi wojskowemu dyskretne, niewymagające użycia rąk możliwości noktowizyjne. Przezwyciężyłyby ograniczenia nieporęcznych noktowizorów – gogli lub lunet – skomentował w rozmowie z „New Scientist” dr Peter Rentzepis z Texas A&M University. Sam przeprowadził analogiczne badania z zastosowaniem tych samych nanocząstek – fluorku gadolinu sodu, iterbu i erbu – w soczewkach okularowych. Superwzrok Noktowizyjne soczewki nie zapewniają jeszcze szczegółowego widzenia w nocy, ponieważ mogą odbierać tylko „wąskopasmowe źródła światła LED o wysokiej intensywności. Mimo to jest to ewidentny sukces. – Nasze badania otwierają potencjał dla nieinwazyjnych urządzeń do noszenia, które w przyszłości przyniosą ludziom szerokie spektrum widzenia, czyli superwzrok – komentuje prof. Xue. – Istnieje wiele potencjalnych zastosowań tego materiału. Na przykład migoczące światło podczerwone może być wykorzystywane do przesyłania informacji w zakresie bezpieczeństwa, ratownictwa, szyfrowania lub przeciwdziałania fałszerstwom – dodaje badacz Ale zdaniem Mikhaila Katsa z University of Wisconsin-Madison, który nie był zaangażowany w badania, artykuł chińskich badaczy był skrojony pod wywołanie sensacji. – To zuchwały artykuł, ale używając tylko soczewek kontaktowych nie byłbyś w stanie czytać książki w podczerwieni ani poruszać się po ciemnej drodze – komentuje Kats. Plamy kodujące Wyjaśnia też, na czym polegały badania soczewek na myszach i ludziach. Jego zdaniem soczewki przekształcały błysk światła podczerwonego w dużą kolorową plamę światła widzialnego. Te plamy miały jednak swoje zastosowania. Badacze zmieniali częstotliwość, liczbę i kolor różnych błysków światła, aby kodować i przesyłać litery alfabetu. Wynika to z poprzedniego badania, w którym naukowcy wstrzyknęli nanocząsteczki bezpośrednio do oczu myszy, aby zapewnić widzenie w podczerwieni. Soczewki stanowią jednak bezpieczniejsze i bardziej praktyczne podejście do zastosowań u ludzi. Prof. Rentzepis zauważa jednak, że nadal wiążą się one z potencjalnymi zagrożeniami dla zdrowia i bezpieczeństwa, takimi jak narażenie na ciepło z procesu konwersji światła i możliwy wyciek nanocząstek do tkanki oka. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Naukowcy twierdzą, że odkryli nowy kolor. Niełatwo go zobaczyć
Ludzkie oko jest w stanie rozróżnić 10 milionów kolorów i odcieni. Trudno wyobrazić sobie nową barwę, tak unikatową, że nie dałoby się przypisać jej do innych już znanych. Naukowcy twierdzą jednak, że odkryli zupełnie nowy kolor.
Spis treści: Jak wygląda nowy kolor? Kolorowe kontrowersje Naukowcy z USA, kierując impulsy laserowe bezpośrednio do oka, pobudzili siatkówkę tak, że uczestnicy eksperymentu zobaczyli nowy kolor nazwany „olo”. Odkrycie zostało opisane na łamach czasopisma naukowego „Science Advances”. Jak wygląda nowy kolor? Uczestnicy badania opisali kolor jako niezwykle nasycony niebiesko-zielony odcień. Badacze podkreślają, że olo nie przypomina żadnego znanego koloru i nie da się go zobaczyć bez specjalistycznej stymulacji siatkówki. Jak to w ogóle możliwe? Odkrycie tłumaczy anatomia ludzkiego oka. Na siatkówce znajdują się trzy typy komórek światłoczułych, tzw. czopków: S, M i L. Reagują one odpowiednio na światło o krótkiej (niebieskiej), średniej (zielonej) i długiej (czerwonej) długości fali. W normalnych warunkach światło naturalne zawsze pobudza kilka typów czopków jednocześnie. Na potrzeby badania naukowcy zdołali jednak precyzyjnie stymulować wyłącznie czopki M. W naturalnych warunkach jest to niemożliwe. Do tego celu użyto specjalistycznego urządzenia o nazwie Oz. Składa się ono z luster, laserów i precyzyjnych układów optycznych. Po dokładnym zmapowaniu siatkówki każdego uczestnika wiązka laserowa stymulowała pojedyncze czopki M, omijając pozostałe typy. Efekt? Kolor, którego nie da się zobaczyć gołym okiem ani odwzorować na ekranie komputera czy telefonu. Naukowcy udostępnili grafikę zbliżoną do koloru olo – intensywny turkusowy kwadrat – ale sami przyznają, że jest to tylko przybliżenie. –Nie da się go oddać na monitorze. To po prostu nie jest ten sam kolor – stwierdził dr Austin Roorda, jeden z autorów badania. Kolorowe kontrowersje Nie wszyscy są przekonani, że mamy do czynienia z nowym kolorem. Prof. John Barbur z Uniwersytetu Londyńskiego twierdzi, że to raczej kwestia percepcji niż prawdziwego „odkrycia”. Jego zdaniem olo to po prostu ekstremalnie nasycona zieleń. Co więcej, mogą ją zobaczyć, przy odpowiedniej stymulacji, wyłącznie osoby z pełnym zakresem widzenia kolorów. Pomimo kontrowersji, naukowcy widzą w eksperymencie ogromny potencjał. Narzędzie Oz może pomóc w badaniach nad ślepotą barwną czy chorobami siatkówki. To także okazja do lepszego zrozumienia, jak mózg interpretuje sygnały wzrokowe i przekształca je w kolory. Czy kiedykolwiek zobaczymy olo na ekranie smartfona lub w rzeczywistości wirtualnej? Na razie nie. – Jesteśmy bardzo daleko od tego, by olo mógł pojawić się w konsumenckiej technologii. Jednak sama świadomość, że coś takiego istnieje, poszerza nasze rozumienie widzenia i rzeczywistości – podsumowuje prof. Ren Ng z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, współautor badania i jeden z jego uczestników. Źródło: Science Advances Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Utrata wzroku nie odebrała mu marzeń. Jerzy Płonka zdobywa kolejne szczyty
Im bardziej tracił wzrok, tym mocniej udowadniał, że może więcej. Choć widzi tylko pięć procent tego co my, Jerzy Płonka zdobywa kolejne szczyty i kompletuje Koronę Europy.
W tym artykule: Przestałem widzieć, nie oddychać Być jak Chuck Norris W drodze po marzenia Człowiek pająk Życie przed sobą Przypominamy archiwalny wywiad z 2016 roku. Z Jerzym Płonką rozmawiała Katarzyna Kachel. Czasami można pomyśleć, że Jurek tylko udaje, że nie widzi. Wtedy na przykład, kiedy wspina się na Mont Blanc, prowadzi zajęcia na ściance wspinaczkowej, jedzie na rowerze do Sandomierza albo biegnie w nowojorskim maratonie. I jeszcze wtedy, kiedy nagle wsiada w pociąg do Sopotu, by wieczorem pomoczyć nogi w Bałtyku. Choć przecież jest luty i minus dwa na termometrze. Czasami pojawia się obawa, że zabraknie odpowiednich czasowników, które oddadzą intensywność i pasję tego wszystkiego, co na co dzień robi 26-letni facet z Krakowa. – Ten „krejzi men”? – Albin Marciniak z Krakowskiego Klubu Podróżników aż szerzej otwiera oczy na dźwięk nazwiska Jurka. – On nawet chodzi do kina, rozumiesz człowieka? Piotr Pogon, znany szeroko z ADHD i różnych ekstremalnych projektów, rozumie. – Nawet znam niewidomego, który tak sobie żonę znalazł – mówi. – Położył jej rękę na kolanie i poprosił: „Opowiedz mi, co widzisz”. Nie wiadomo dokładnie, czy po to Jurek chodzi do kina, ale pewne jest, że bardzo dużo widzi jak na człowieka, który widzieć w sumie nie powinien. Przestałem widzieć, nie oddychać Czy można napatrzeć się na zapas? Jakby wiedząc, że z czasem wszystko będzie tracić intensywność? Jurek urodził się i widział, jego wzrok słabł stopniowo. – Jeszcze w podstawówce czytałem książki, jeszcze grałem w nogę, w kosza, jeździłem na rolkach – opowiada. – Potem zacząłem używać lupy i coraz gorzej dostrzegałem kolegów, z którymi kopałem piłkę. W końcu przestałem rozróżniać cokolwiek. Diagnoza? Degeneracja siatkówki. Zostawił grę w piłkę, ale nie przestał przecież oddychać. – Z czasem zaczęło do mnie docierać, że wcale nie jest fajnie, a właściwie to jest nawet do dupy. I mogłem z tą świadomością zrobić to, co chciałem. Tyle że chciał żyć normalnie, po swojemu, intensywnie. A może jeszcze bardziej niż do tej pory. Jakby trochę po to, by coś udowodnić, sobie i innym: – Taką mam konstrukcję i tak zostałem wychowany przez rodziców. Na samodzielnego faceta – lubi to podkreślać. – Nie miałem taryfy ulgowej, nie siedziałem zamknięty w domu jak naleśnik. Nie użalano się nade mną. I on też nie zamierzał. Szybka kalkulacja wyraźnie zresztą pokazała, że tych dostępnych mu rzeczy jest więcej od tych, których robić nigdy nie będzie, jak prowadzenie samochodu. Ale sport, książki, kobiety, dlaczego nie? No i kino. – Co się dziwisz? Mózg człowieka jest sprytny – tłumaczy. – Dopasowuje obrazy do rzeczywistości, której nie widać. Czasami oszukuje, manipuluje, ale w sumie stara się nadrobić to, czego mu brakuje. Masz wyobraźnię? Korzystaj z niej. Być jak Chuck Norris Osobom znającym Jurka może się wydawać, że to człowiek, który istnieje po to, by pokazywać, że nie ma rzeczy niemożliwych. Bo Płonka bywa czasem jak Chuck Norris, co to potrafi podnieść krzesło, na którym siedzi. – Nawet byłe dziewczyny mówią o nim tylko dobrze – uśmiecha się Grzegorz Krawczyk z PZU, który dał się zarazić Płonce jazdą na rowerze i nartach skiturowych i przeżył. – To kwestia charyzmy, wielkiej determinacji i zdolności przekonania innych, że przeszkody nie istnieją. I to nie tylko dlatego, że ich po prostu nie widać. Dlatego Jurek zrobił kurs żeglarski i kurs lawinowy, choć wcale nie było to proste. – Nie chcieli mnie przyjąć, bali się chyba, że pomieszam linki, utopię się albo zginę w śnieżnej szczelinie. Nie bardzo też chcieli uwierzyć, że ślepy może coś znaleźć. Tyle że w moim języku nie istnieje słowo „eliminacja” ze względu na niepełnosprawność. Kursy skończyłem. – Nie tylko skończył, ale nawet znalazł zastosowanie dla detektora lawinowego – chwali Grzegorz Krawczyk. – On po prostu nie uznaje słów „nie da się”. – To fakt – zgadza się Piotr Pogon, który dobrze poznał Jurka podczas maratonu w Nowym Jorku. – Pamiętam to tak. Jurek biegnie na uprzęży i niemal bez przerwy dowcipkuje ze swoim opiekunem. Jedno z najdelikatniejszych określeń, jakie padają podczas biegu, to: „Ślepy, bierz dupę w troki”, czyli tłumacząc na normalny w miarę język: „Jurek, nie zwalniaj”. Tyle że w przypadku Jurka nie ma mowy o zwalnianiu. Często się zastanawiam, na jakich bateriach on jedzie? Jurek nowojorski maraton przebiegł w 3 godz. 55 min 25 s. Człowiek, który powrócił do żywych po lodowej próbie przetrwania. Jego wyprawa przeszła do historii Jego trzecia wyprawa polarna okazała się gehenną. Zanim na dobre się zaczęła, statek Endurance płynący na Antarktydę utknął w lodowym paku na Morzu Weddella. Dla Shackletona był to koni... W drodze po marzenia Zawsze jest jakiś początek, nawet wtedy, kiedy nie zdajemy sobie z tego do końca sprawy. I takim początkiem gór był dla Jurka Mount Blanc. – Kiedy dziś o tym myślę, szczerzę przyznaję, iż było to szaleństwo, może nawet głupota – mówi Płonka, ale trudno oprzeć się wrażeniu, że trochę kłamie, że wcale tak nie czuje. Że dziś zrobiłby dokładnie to samo. Mont Blanc przydarzył się w życiu Jurka po coś. Najprościej rzec, że po to, by na poważnie zaczął myśleć o Koronie Europy, o projekcie i stowarzyszeniu. Najtrudniej, by mógł pożegnać się z przyjacielem w taki sposób, w jaki chciał. – Ksiądz Stanisław Kracik umarł nagle, na raka, choć przecież jeszcze miesiąc wcześniej chodził z nami po górach i pływał na desce. Nie chcieliśmy się z tym pogodzić. Może nie umieliśmy – zastanawia się Płonka. – Nie poszliśmy na pogrzeb, postanowiliśmy rozstać się z nim po swojemu. Wyjście na Mont Blanc zorganizowali w... 48 godz. Z przyjacielem i przewodnikiem Michałem Myszą. – Wtedy jeszcze tego nie wiedziałem, ale dziś mogę śmiało powiedzieć, że ta wyprawa przewróciła moje życie do góry nogami – przyznaje Michał. Do grupy dołączyli jeszcze triatlonistę z samochodem, który przecież też był im potrzebny. – Mam na imię Jurek i jestem ślepy, a ty ponoć jesteś kozakiem – zadzwonił do niego Płonka i trochę się zdziwił, kiedy usłyszał w odpowiedzi: – Wchodzę w to w ciemno. Noga osunęła się Jurkowi raz. Na krawędzi. Wtedy pomyślał: Co ja tu do cholery robię? Potrzebował minuty, by się ogarnąć. Wisiał nad trzykilometrową przepaścią. Człowiek pająk Musiał nauczyć się bezgranicznego zaufania do ludzi. Kiedy ktoś prowadzi cię na linie albo jest z tobą połączony kijkiem, wiesz, jak każdy krok jest ważny, a najmniejszy fałszywy ruch niebezpieczny. Dlatego Jurek prócz zaufania ma respekt do gór, szacunek i umiejętność, która pozwala mu, by w momencie krytycznym zdecydować o powrocie. Lub przełożyć na kiedy indziej zdobywanie szczytu. – Choć tego nie lubię – uśmiecha się przekornie i dodaje: – Nieraz się bałem, kiedy zmęczenie osłabiało zmysły, a w głowie rodziły się paskudne myśli, że nie dam rady. Pytanie, po co to robię? No, nie dla widoków – mówi. Dla adrenaliny, po to, by udowodnić, że się da, że jest w tym dobry, czy dla uznania kobiet? (Pogon: – Tak, tak, to samiec alfa, lubi imponować). Jurek powtarza często: – Po to, by mając 80 lat, powiedzieć sobie, że nie spieprzyłem tego życia. – Kiedy założyłem stowarzyszenie Nie Widzę Przeszkód, organizowałem mnóstwo projektów żeglarskich, wspinaczkowych, narciarskich. Wtedy też usłyszałem o akcji Three Peaks Challenge. Zdobywasz w 24 godz. wszystkie szczyty Wielkiej Brytanii – opowiada. A że jest niepokorny, pomyślał sobie: – Jeśli wejdę na Babią Górę w dobrym czasie, zdobędę w rok Koronę Europy. Babia zajęła mu 2,5 godz. Nie było wyjścia. 1 listopada 2013 r. wszedł na najwyższy wierzchołek Irlandii, a do listopada 2014 r. miał zdobyć wszystkie 46 szczytów na całym kontynencie. Sześć gór na Bałkanach pokonał w dwa tygodnie, po miesiącu przerwy porwał się na Gloßglockner w Austrii. Nie było łatwo, ale się udało. – Tylko Korona trochę się rozciągnęła w czasie – przyznaje. Można spróbować sobie wyobrazić Jurka w górach. Widać chłopaka, który czasami porusza się jak pająk, czasami zjeżdża z grani na tyłku albo uderza głową prosto w skałę, jak to było podczas zdobywania Gerlacha (mówi, że takie bliskie spotkanie z granitem działa na człowieka bardzo orzeźwiająco). Można wyobrazić sobie, jak idzie, gdy ma za sobą przepaść, a noga trafia zaledwie 2 cm od niej, i wtedy ma się ciarki na plecach. – Myślisz, że ja nie mam? – pyta Płonka. – Cały się pocę z emocji. I boję się czasem cholernie. Można sobie wreszcie wyobrazić, jak świetnie wyczuwa szczeliny, potrafi ocenić strukturę podłoża. Doskonale zapamiętuje trasy, wie, jak padało słońce, rozpoznaje milion różnych podmuchów wiatru. Pod palcami ma cały świat porostów i mchów, z ich delikatnością i szorstkością. To coś, co dostaje w zamian. Przepłynął Pacyfik na tratwie, choć nie umiał pływać. Wyprawa Kon-Tiki była „pierwszym na świecie reality show” 28 kwietnia 1947 roku rozpoczęła się słynna wyprawa Kon-Tiki. Podróż z Peru przez Ocean Spokojny do wysp Polinezji podjął norweski podróżnik Thor Heyerdahl. Jej celem było udowodnienie, ... Życie przed sobą Jurek ma przed sobą 10 szczytów, bo tyle mu brakuje do Korony Europy, kolejne projekty, no i całe życie. Nie będzie się w nim nudził. Czasami koledzy mówią: „Płonka, w głowie nam się nie mieści, co by było, gdybyś ty, chłopie, widział”. I Jurek czasami myśli o tym, co by było. Że może mógłby wtedy bardziej, jeszcze intensywniej. Bardziej niż zjazd na nartach z Kasprowego, bardziej niż ciężkie podejście na Kebnekaise w Szwecji, kiedy dostał hipotermii, odmroził twarz i czekał na akcję ratowniczą 26 godz. w temperaturze minusowej? Na razie szykuje się na Elbrus, w maju, ale do tego czasu kto wie, co mu strzeli do głowy. Jego znajomi najbardziej lubią, kiedy Jurek mówi: – Skoro ja nie widzę, a zdobędę 46 szczytów, czego ty byś nie mógł zrobić? Kiedy myślisz, że twoje życie jest do kitu, zamknij oczy i pomyśl, że tę ciemność masz na zawsze. Tyle że ty możesz oczy otworzyć. View oEmbed on the source website
Eye-tracking w badaniach średniowiecznych malowideł w Sudanie. Unikatowe badania polskiego archeologa
Unikatową wśród polskich archeologów metodę eye-trackingu, czyli okulografię, wykorzystał polski naukowiec do badania postrzegania średniowiecznych religijnych malowideł w Sudanie.
W tym artykule: Eye-tracking w Sudanie Miejsce badań: Stara Dongola Wyniki badań: kto i gdzie patrzy? Eye-tracking (zwany inaczej okulografią), jest metodą badawczą umożliwiającą śledzenie ruchów oczu i wnioskowanie na tej podstawie o pracy uwagi wzrokowej. Taka metoda rzadko kojarzona jest z historią i archeologią. Tymczasem postanowił ją wykorzystać swoich badaniach dr Tomasz Michalik z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej (CAŚ) UW. Eye-tracking w Sudanie – Aby lepiej zrozumieć to, w jaki sposób kultura może wpływać na postrzeganie zabytków, przeprowadziliśmy badania eye-trackingowe w Starej Dongoli w Sudanie. Zaprosiliśmy do niego przedstawicieli kultur zachodnich – między innymi Niemców, Amerykanów, Hiszpanów – oraz lokalnych mieszkańców – opowiada National Geographic Polska dr Michalik. Według badacza było to pierwsze tego typu badanie w Sudanie przeprowadzone na stanowisku archeologicznym. Jego zdaniem eye-tracking jest cennym źródłem informacji o tym, jak wzrokowo poznajemy zabytki archeologiczne. Zadaniem ochotników było przyjrzenie się 17 malowidłom z XI–XIII wieku odkrytym na stanowisku. W ten sposób naukowiec chciał lepiej zrozumieć sposoby patrzenia na malowidła. Wyniki mają też posłużyć do zbudowania w przyszłości projektów edukacyjnych dotyczących malowideł, które byłyby dostosowane do potrzeb danej społeczności. – Pomimo tego, że wzrok jest jednym z głównych zmysłów dzięki, któremu poznajemy przeszłość, eye-tracking w archeologii jest wciąż rzadko stosowaną metodą. A w badaniach nad różnicami kulturowymi w postrzeganiu dziedzictwa archeologicznego Sudanu wręcz unikatową – zaznacza badacz. Dzięki okulografii możliwe było jest poznanie tego na co, w jakiej kolejności i jak długo patrzyła dana osoba na malowidle. Tym samym naukowiec dowiedział się, które obszary w szczególności wzbudziły zainteresowanie danej osoby, a które zostały pominięte. Miejsce badań: Stara Dongola Miejsce badań dr. Michalika nie było przypadkowe. Stara Dongola w przeszłości pełniła funkcję stolicy średniowiecznego królestwa Makurii (V–XIV wiek n.e.). Obecnie są to ruiny położone w północnym Sudanie. W VI wieku n.e. władcy Makurii przyjęli chrześcijaństwo, co mocno wpłynęło na kulturę materialną. Z okresu średniowiecza do naszych czasów przetrwały między innymi kościoły i klasztory. Część z nich zawiera unikatowe malowidła przedstawiające postacie i sceny biblijne, lokalnych władców czy duchowieństwo. Naukowcy wybrali jeden z takich klasztorów (znajdujący się na Komie H, czyli wzgórzu powstałym na skutek działalności człowieka) do badań okulograficznych. Analizy były elementem dwóch projektów: „Archeoorientalistyka” oraz „Kyriakós oíkos?”. Ten drugi był kierowany przez prof. Artura Obłuskiego z CAŚ UW w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki. W zespole badawczym dr. Michalika poza naukowcami z Uniwersytetu Warszawskiego znaleźli się także badacze z Liverpool Hope University (dr Tobiasz Trawiński) oraz Universytetu w Dongoli (Mohammed Hassan Siedahmed). Ta zgubna używka dotarła do Sudanu na początku XVI w. Polscy archeolodzy odkryli jej ślady Najstarsze znane nasiona tytoniu w północno-wschodniej Afryce odkryli archeolodzy pracujący w ramach misji Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW. Do Sudanu trafiły w połowie XVII wieku z... Wyniki badań: kto i gdzie patrzy? Uczestnicy badania mieli za zadanie przyjrzenie się znajdującym się na ścianach malowidłom. W czasie zwiedzania mieli założony eye-tracker. – Badanie było dla nas szczególnie ciekawe, biorąc pod uwagę fakt, że współczesna kultura sudańska (związana z islamem) różni się od tej z czasów Makurii. Jednocześnie chrześcijaństwo nadal jest kulturowo obecne w wielu krajach zachodnich. Tym samym uważaliśmy, że różnice w kulturowej dostępności malowideł chrześcijańskich mogą wpływać na sposób postrzegania malowideł odkrytych w Starej Dongoli – mówi archeolog. Uzyskane wyniki pokazały naukowcom, że osoby z kultur zachodnich oraz Sudańczycy różnią się sposobem wzrokowego eksplorowania malowideł. – Osoby z Sudanu na początku w większym stopniu spoglądały na atrybuty przedstawionych postaci, pod koniec zaś mocno eksplorowały tło malowideł. Osoby z kultur zachodnich natomiast na początku skupiały się na ciałach i twarzach przedstawionych postaci, następie zaś na ich atrybutach – wyjaśnia dr Michalik. O jakich atrybutach mowa? Na przykład koronie na głowie, klucz u św. Piotra albo skrzydłach u aniołów. Uzyskane dane sugerują badaczom inny sposób budowania sensu obrazów w przypadku badanych grup. Sposób patrzenia osób z kultur zachodnich może być związany między innymi z ogólną znajomością przedstawień chrześcijańskich. Z pozyskanych informacji wynika, że przy opowiadaniu o malowidłach w przypadku osób z Sudanu warto rozpocząć tworzenie narracji od atrybutów. Bowiem te elementy naturalnie przyciągają uwagę. Z kolei dla osób z zachodu interesujące może być wyjaśnienie stylistyki przedstawiania twarzy. Istotne wydaje się również skupianie się na tych elementach malowideł, które były w mniejszym stopniu eksplorowane przez osoby z badanych grup – konkluduje dr Michalik. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Niektóre psy naprawdę lubią telewizję. Dlaczego tak się dzieje i co oglądają czworonogi?
Czy twój pies naprawdę ogląda z tobą filmy? A może wydaje się zainteresowany tym, co właśnie robisz, bo po prostu jest blisko ciebie i tak okazuje swoje przywiązanie? Ostatnie wyniki badań pokazują, że psy chętnie spędzają czas, patrząc na ekran telewizora. Szczególnie lubią to psy ras sportowych i pasterskich.
W tym artykule: Co psy lubią oglądać w TV? Badania psiej widowni Rasy najbardziej zainteresowane telewizją Rozrywka dla psów Przez szereg lat uznawano, że psy nie widzą zbyt dobrze. A jeszcze słabiej reagują na to, co mogą dostrzec na ekranie. Jednak wraz z rozwojem technologii HD i unowocześnieniem przekazu wizualnego, przekonanie o braku zainteresowania ekranem stanęło w sprzeczności z tym, co dostrzegali sami badacze. A dostrzegali, że psy chętnie spędzają czas z opiekunami oddającymi się relaksowi przed telewizorem. To, rzecz jasna, nic nowego. Pies, jako zwierzę towarzyszące, zrobi wiele, by być blisko swojego człowieka. Potrafi nawet powstrzymać swoje naturalne odruchy, by nie zakłóciły chwili bliskości z opiekunem. Ale czy dostosowanie się psów do życia z ludźmi naprawdę mogło pójść tak daleko, że wykształciły umiejętność oglądania telewizji? Z własnego doświadczenia mogę powiedzieć, że moje psy pasterskie najchętniej oglądają kolejne odsłony „Jurassic Parku”. Za to kot jest absolutnym fanem „Transformersów”. Co psy lubią oglądać w TV? Temat psiej telewizji wzięli na warsztat naukowcy ze School of Veterinary Medicine na Uniwersytecie Wisconsin-Madison (USA). Dzięki specjalnym ankietom i zaangażowaniu 1246 właścicieli czworonogów, sprawdzili, jakie treści przyciągają psy przed ekrany. A także jak wiek i kondycja wzroku wpływają na zainteresowanie merdających telewidzów treściami wideo. Dlaczego większość psów ma ciemne oczy? Nowe badania wyjaśniają ten fenomen Naukowcy twierdzą, że to ludzie mogą być odpowiedzialni za kolor oczu udomowionych psów. Ciemne i brązowe ubarwienie ma wyglądać mniej groźnie, dlatego w przeszłości, ingerując w ewoluc... – Ankiety uwzględniały dane demograficzne, środowisko domowe, zachowania oceniane przez właścicieli, zainteresowanie treścią i zainteresowanie czterema wybranymi przez nas filmami, jakie właściciele mieli zaprezentować swoim czworonogom – wyjaśniają naukowcy w przedmowie do artykułu opublikowanego w czasopiśmie „Applied Animal Behaviour Science”. Badania psiej widowni W badaniach wzięto pod uwagę zarówno psy rasowe, jak i kundelki. Następnie badacze porównali reprezentację psów z różnych grup psów rasowych (skategoryzowanych według przeznaczenia przez American Kennel Club) z szacowaną ogólną populacją psów rasowych. Mediana wieku ocenianych psów wynosiła 4 lata. 54% stanowiły rasy czyste, 51% mieszane. Większość, bo aż 86% ankietowanych opiekunów uznała, że ich pies rzeczywiście oglądał to, co było widać na ekranie. Dodatkowo często podkreślali, że w czasie oglądania filmu psy okazywały emocje. 78% psów podchodziło do ekranu, 76% wokalizowało. Udało się nawet ustalić, co psy lubią oglądać. Okazało się, że najbardziej interesują się swoimi pobratymcami. Psy najchętniej oglądają filmy o innych psach. Badacze zwrócili również uwagę na wiek czworonożnych telewidzów i stan wzroku, który wpływały na częstotliwość postrzeganej interakcji. Rasy najbardziej zainteresowane telewizją Ankiety wykazały, że zarówno wiek, jak i rasa wpływają na zainteresowanie treścią. Wśród telewidzów rekrutujących się spośród psów rasowych, występowała względna nadreprezentacja ras typu sportowego i pasterskiego. – Wiek, stan wzroku i typ rasy psa mogą wpływać na jego zainteresowanie treściami wideo w domu. Ponieważ wielu właścicieli zgłaszało podekscytowanie u swoich psów w reakcji na treści ekranowe, właściciele mogą chcieć określić, czy treści wideo będą odpowiednie dla zwierzęcia, gdy ich psy są pozostawione same – dodali autorzy badania. Rozrywka dla psów Naukowcy podkreślają, że wielu właścicieli psów pracuje poza domem, co sprawia, że psy często są same. Opiekunowie szukają nowych sposobów na zorganizowanie rozrywki dla swoich czworonogów. W ostatnich latach na rynku pojawiły się różne treści wideo, których wyraźnym celem jest rozrywka dla psów. Jednak ani zainteresowanie psów tymi treściami, ani reakcje behawioralne psów na takie treści nie zostały szczegółowo opisane. – Wzrok u psów jest pod wieloma względami podobny do ludzkiego. Psia siatkówka jest zdominowana przez fotoreceptory pręcików, co poprawia widzenie przy słabym oświetleniu. Aby poprawić widzenie dzienne, posiadają również smugę wzrokową bogatą w fotoreceptory czopków i centralny obszar o znacznej gęstości czopków, z podobieństwami do ludzkiej plamki żółtej. Psy mają wyższą częstotliwość fuzji migotania niż ludzie. Oznacza to, że ekrany o niższej rozdzielczości prawdopodobnie migoczą zwierzętom przed oczami. Mimo to psy zwracają uwagę na ruch na ekranach i na treści, które zawierają tematy o znaczeniu biologicznym – napisali badacze. Czy w takim razie mamy się w niedługiej przyszłości spodziewać Netfliksa dla psów? Póki taki nie powstanie, zapraszamy na kanał National Geographic. Źródło: Applied Animal Behaviour Science. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Jak widzą króliki? Jakie jest pole wiedzenia królika?
Czy wiesz, jak widzą króliki? Wzrok zwierząt różni się od ludzkiego. To dotyczy zarówno pola widzenia królika, jak i zdolności rozróżniania kolorów.
W tym artykule: Jakie jest pole widzenia królika? Jak króliki widzą kolory? Czy króliki widzą w ciemności? Króliki w domach i na wolności Króliki obok psów, kotów czy chomików to jedne z najpopularniejszych zwierząt domowych. W odróżnieniu od na przykład psów są łatwiejsze w utrzymaniu. Nie potrzebują tak dużo miejsca w mieszkaniu i nie muszą być codzienne wyprowadzane na spacery. Właściciel musi oczywiście zadbać o to, żeby zwierzak miał komfortową klatkę. Codzienność królikom mogą urozmaicać zabawki. I tu sprawdzą się zarówno specjalne gadżety ze sklepów zoologicznych, jak i pluszaki. Co prawda króliki nie mają tak zażyłych relacji z właścicielami jak psy, ale potrafią okazywać miłość. Jako wyraz sympatii zwierzę może na przykład polizać swojego opiekuna albo kręcić się wokół jego stóp lub podskakiwać z radości. Poza okazywaniem uczuć interesującą kwestią jest też to, jak widzą króliki. Jakie jest pole widzenia królika? Króliki widzą wszystko wokół siebie na raz. To możliwe dlatego, że mają oczy po bokach głowy. Nie dzieje się tak jednak od razu. Zwierzaki rodzą się z zamkniętymi oczami. Otwierają je po około 10 dniach od przyjścia na świat. Króliki nie są drapieżnikami – są ofiarami. Muszą więc widzieć napastnika nadchodzącego z każdej strony. Mają jednak tzw. martwy punkt, który znajduje się bezpośrednio przed nosem. Bardzo możliwe, że królik nie zauważy przekąski lub zabawki postawionej tuż przed nim. Są przede wszystkim dalekowzroczne. Króliki, w odróżnieniu od ludzi, nie rozwinęły widzenia obuocznego. Na czym to polega? Ludzki mózg łączy informacje z obu oczu, tworząc w ten sposób trójwymiarowy obraz otoczenia. Króliki polegają głównie na jednym oku. Jak widzi pies i co dostrzega? Nasze czworonogi oglądają świat z perspektywy zupełnie różnej od ludzkiej Psy wcale nie postrzegają świata wyłącznie w odcieniach szarości, jak do niedawna sądzono. Widzą również kolory, choć tylko dwa. Jak widzi pies? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-widzi-pies-i-co-dostrzega-nasze-czworonogi-ogladaja-swiat-z-perspektywy-zupelnie-roznej-od-ludzkiej-fot-getty-images-d84f932.jpg" width="938" height="570" alt="Jak widzi pies i co dostrzega? Nasze czworonogi oglądają świat z perspektywy zupełnie różnej od ludzkiej (fot. Getty Images)" title="Jak widzi pies i co dostrzega? Nasze czworonogi oglądają świat z perspektywy zupełnie różnej od ludzkiej (fot. Getty Images)" /> Jak króliki widzą kolory? Badania behawioralne opublikowane na początku lat siedemdziesiątych XX w. wskazują, że króliki mają ograniczoną zdolność rozróżniania niektórych długości fal światła. W ten sposób postrzegają je jako różne kolory. Zwierzaki najwyraźniej potrafią rozróżnić długości fal nazywane przez nas „zielonymi” i „niebieskimi”. I chociaż króliki nie widzą kolorów tak jak ludzie, są w stanie rozpoznać różnice między barwami. Gdyby porównać oko królika z okiem ludzkim, można powiedzieć, że zwierzaki mają protanopię. Nie widzą kolorów czerwonego i zielonego. Ludzie z protanopią postrzegają czerwień jako czerń. Niektóre odcienie pomarańczy i zieleni wyglądają z kolei jak kolor żółty. Ryby rajowate to jedyne zwierzęta, które według badań widzą świat w czerni i bieli. Nie mają w oczach światłoczułych receptorów nazywanych czopkami. Nie jest jednak prawdą, że wszystkie zwierzęta widzą kolory gorzej od ludzi. Według naukowców kolibry widzą kolory, których ludzie nie w stanie nawet sobie wyobrazić. W przypadku królików zdolność rozróżniania kolorów nie jest jednak kluczowa. Zwierzęta są najbardziej aktywne o świcie i zmierzchu. Ważniejsze jest więc dla nich widzenie przy ograniczonym świetle. Czy króliki widzą w ciemności? Króliki widzą w ciemności lepiej niż ludzie, ale nie w całkowitej ciemności. To dlatego, że nie są zwierzętami nocnymi. Część zwierząt aktywnych w nocy ma lustrzane pokrycie siatkówki, które pomaga oku wykrywać każdy promień światła. Czy króliki mrugają? Co ciekawe, króliki mrugają znacznie rzadziej niż ludzie. Mniej więcej raz na pięć minut. Dlaczego? Mają dodatkową przezroczystą powiekę, która pozwala utrzymać wilgotność oczu. To pozwala zwierzakom dłużej wypatrywać drapieżników. Można powiedzieć, że wzrok królików pod wieloma względami przystosował się do ich roli ofiary w łańcuchach pokarmowych. Istotną rolę odgrywają też uszy. Nie wszyscy wiedzą o tym, że królicze uszy służą nie tylko do nasłuchiwania. Dzięki nim zwierzę pozbywa się także nadmiaru ciepła z organizmu. Króliki nie pocą się ani nie dyszą, a do chłodzenia się służy im duża powierzchnia uszu. Króliki w domach i na wolności Siedliska królików obejmują łąki, lasy i tereny podmokłe. Żyją w grupach. Niektóre gatunki zamieszkują podziemne nory. Króliki zostały po raz pierwszy udomowione w V wieku na Półwyspie Iberyjskim i w południowej Francji. Znaczącą rolę w ich oswajaniu mieli odegrać francuscy mnisi. Główne składniki codziennej diety królika jako zwierzęcia domowego to siano, zioła i woda. Dodatkiem mogą być kawałki warzyw i owoców: buraka, pietruszki, gruszki czy banana. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Jak widzi pies i co dostrzega? Nasze czworonogi oglądają świat z perspektywy zupełnie różnej od ludzkiej
Psy wcale nie postrzegają świata wyłącznie w odcieniach szarości, jak do niedawna sądzono. Widzą również kolory, choć tylko dwa. Jak widzi pies?
W tym artykule: Jak widzi pies Pole widzenia psa Jak pies widzi człowieka Czy pies dobrze widzi w nocy? Czy pies widzi kolory? Psy mają ogromny zakres pola widzenia, choć ostrość tego widzenia jest stosunkowo słaba. A chociaż są bardzo czułe na ruch i potrafią śledzić obiekty przemieszczające się bardzo szybko, to wyraz twarzy nawet najbardziej ukochanego człowieka nie budzi ich zainteresowania. Warto dowiedzieć się, jak widzi pies, by lepiej go zrozumieć. Tym bardziej, że psy widzą trochę inaczej niż np. koty. Jesteśmy tak bardzo zżyci z naszymi czworonożnymi pupilami, że czasami postrzegamy psy jako nasze przedłużenie. Taką nieco inną wersję człowieka. Jest to o tyle zrozumiałe, że psy towarzyszą ludziom od nawet 40 tysięcy lat. Sama relacja z nimi jest najlepszym dowodem na możliwość porozumienia międzygatunkowego. Gdy przyglądamy się wyrazowi pyska czworonoga, sądzimy, iż on również odczytuje emocje z naszej twarzy. Gdy towarzyszy nam podczas relaksu przy ulubionym filmie, wydaje nam się, że pies ogląda z nami. Gdy wreszcie przybiega do nas w półmroku, w mgnieniu oka odróżniając swojego człowieka od innych, uznajemy, że po prostu nas zobaczył. Ale sprawa nie jest aż tak prosta. Jak widzi pies Po pierwsze, psy widzą świat z zupełnie innej niż my perspektywy. My, ludzie, dzięki postawie wyprostowanej, dostrzegamy znacznie więcej obiektów na dalszym i bliższym planie. Ale nawet największe rasy psów nie dorównują wzrostem ludziom i mają głowę na wysokości maksymalnie 80–100 cm. Większość jest jednak znacznie niższa i ogląda otoczenie z dość przyziemnego poziomu. Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie Psy jako jedyne zwierzęta – poza ludźmi – potrafią płakać z emocji. Naukowcy z Japonii twierdzą, że udało się im się to wykazać w serii prostych eksperymentów. Jednak ich badanie zo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/psy-placza-z-emocji-gdy-widza-swojego-opiekuna-po-dluzszej-przerwie-kontrowersyjne-badanie-fot-getty-images-a29f85b.jpeg" width="938" height="623" alt="Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie (fot. Getty Images)" title="Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie (fot. Getty Images)" /> Jeśli chcesz sprawdzić, co otacza twojego psa, usiądź obok niego tak, by mieć oczy na podobnej wysokości, co pies. Dostrzeżesz wszystkie psie zabawki ukryte pod kanapą. Za to nawet najpiękniejszy żyrandol nie zrobi na tobie żadnego wrażenia. Pole widzenia psa Jednak nawet, jeśli zejdziemy do poziomu widzenia psa, to nasze widzenie będzie mocno ograniczone. Pole widzenia człowieka wynosi 180 stopni. Ale ze względu na rozmieszczenie oczu psów, ich pole widzenia obejmuje nawet 240 stopni! To jeden z powodów, dla których nasi stróżujący pupile wcale nie muszą rozglądać się dokoła, by obserwować bardzo szeroki wycinek przestrzeni. Ci, którzy mają szczęście posiadać więcej niż jednego czworonoga, mogli zauważyć, że stróżując, psy kładą się w charakterystycznych konfiguracjach, odwrócone do siebie tyłem. Dzięki temu są w stanie nieustannie obserwować całe otoczenie nie ruszając się z miejsca. Właśnie szerokie pole psiego widzenia jest jednym z powodów, dla których nasi pupile często nie odwracają głowy, gdy do nich mówimy. One i bez tego nas widzą. Jak pies widzi człowieka Ale jak pies widzi człowieka? Zawsze bardziej widzi ruch niż nieruchomą postać. Psy są wyjątkowo wyczulone na ruch. Psy myśliwskie są w stanie bezbłędnie śledzić tor ruchu ustrzelonego zwierza – dlatego tak szybko odnajdują zdobycz. Dlatego chcąc rozpocząć interakcję z psem, musimy się poruszyć. Dla odmiany, jeśli nie chcemy konfrontacji z psem, lepiej jest stać bez ruchu. My rozpoznajemy ludzi przede wszystkich po twarzach. Po oczach, grymasie, wygięciu ust rozpoznajemy stany emocjonalne naszych pobratymców. Za to pies widzi to wszystko, odczytując ruchy naszego ciała. W końcu psy pochodzą od wilków. Te zaś wytworzyły cały skomplikowany układ ruchów, wręcz taniec, mający informować pozostałych członków stada o emocjach. Charakterystyczne „chodzenie bokiem” to wyraz niepokoju, niepewności związanej z dynamiką sytuacji. Kulenie ogona to strach. Z kolei położenie się na plecach i pokazanie brzucha – całkowite zaufanie. Psy rozumieją mowę jak człowiek. Te trzy nowe badania radykalnie zmieniają naszą wiedzę o czworonogach Najnowsze odkrycia dotyczące psów powoduje, że nieco inaczej możemy spojrzeć na naszych czworonogich przyjaciół i może trochę lepiej ich zrozumieć. Skoro psy tak pokazują emocje, to również w ten sposób je odczytują. Owszem, może się nam wydawać, że pocieszają nas, gdyż widzą łzy. Jednak robią to raczej dlatego, że płacząc przyjmujemy często pozycję skuloną, przelęknioną. A pies to świetnie odczytuje. Warując przy nas, mówi: nie bój się, obronię cię. Rzecz jasna do tego wszystkiego należy dodać znakomity węch psów. To on jest w stanie perfekcyjnie rozróżnić wysyłane przez zwierzęta sygnały chemiczne. A co z twarzą? Badania przeprowadzone w 2020 roku przez zespół węgierskich badaczy wykazały, że psy kompletnie nie są zainteresowane naszymi twarzami. Bardziej interesują je pyski innych psów niż twarze ludzi. W ogóle całe mnóstwo rzeczy interesuje je bardziej, niż ludzkie twarze. Od tej zasady jest jeden wyjątek. Uśmiech. Dla ludzi pokazanie zębów w uśmiechu jest oznaką przyjaźni. Dla psa, szczególnie takiego, który nas nie zna i jest w sytuacji stresogennej, jest to wyraz agresji. Czy pies dobrze widzi w nocy? Pewnie nie raz zastanawiałeś się, jak to jest, że pies bez wahania biega po zmroku po terenie usianym licznymi przeszkodami? To, co dla nas skończyłoby się przynajmniej skręceniem kostki, psom przychodzi lekko i naturalnie. Jest to związane z budową psiego oka. Psy mają sporej wielkości soczewkę oraz znaczną powierzchnię rogówki. Pozwala to psiemu oku skupiać dużo światła. Poza tym w oczach psa znajduje się dużo fotoreceptorów, które odpowiadają za widzenie przy słabym oświetleniu. Za siatkówką oczu naszych merdających pupili znajduje się tzw. błona odblaskowa. Dzięki niej psy wyłapują znacznie więcej fotonów niż człowiek. Psy widzą w nocy o wiele lepiej niż my. Jednak raczej dostrzegają kształty i kontury niż szczegóły. Bo choć są świetnymi obserwatorami, to ich ostrość widzenia pozostawia wiele do życzenia. Czy pies widzi kolory? Czy w takim razie psy widzą kolory, czy może nie jest im to do niczego potrzebne? Przez wiele lat uznawano, że psy widzą świat jak w starym kinie, czarno-biały. I faktycznie współczesne badania wykazały, że psie oczy mają stosunkowo niewiele receptorów odpowiedzialnych za widzenie barw. Jednak odróżniają kolory żółty i niebieski. Za to jaskrawy w naszym odczuciu czerwony, jawi im się jako czerń. Jeśli więc chcesz sprawić swojemu psu zabawkę, wybierz taką w niebieskim lub żółtym odcieniu. Naukowcy dowodzą, że psy rozumieją ludzi. Mają zdolności poznawcze podobne do niemowląt Psy bardzo często są nazywane najlepszymi przyjaciółmi człowieka. Właściciele twierdzą nawet, że ich pupile potrafią zrozumieć to, co się do nich mówi. Najnowsze badania dowodzą, że ... A czy psy oglądają filmy? Pewnie nie raz widzieliście jak psy przekręcały głowy, mruczały lub warczały patrząc na ekran. Niestety, nie reagowały w ten sposób na sam film, ponieważ po prostu go nie widzą. Dostrzegają raczej samo migotanie i właśnie ono, w połączeniu z dźwiękami dochodzącymi z odbiornika, może wywołać taką reakcję psa. Dlatego kolejnym razem, gdy pies położy się przy twoich nogach radośnie przeżywając wieczór z filmami, pomyśl, że robi to, bo bardzo cię kocha. A nie dlatego, że nie może doczekać się kolejnego odcinka ulubionego serialu. Jak wychować szczęśliwego, zdrowego i grzecznego pupila? Tego dowiesz się z przewodnika dla miłośników kotów i psów, który jest już dostępny w sprzedaży. Specjalny numer magazynu „National Geographic Polska” możesz nabyć bez wychodzenia z domu za pośrednictwem strony kultowy.pl:
Jak widzą koty? Ich świat jest niebieski, żółty i szary. Za to o świcie i zmierzchu mają bardzo czuły wzrok
Wielu miłośników zwierząt zastanawia się, jak widzą koty. Czy dostrzegają kolory i rozpoznają ludzkie twarze? Odpowiedź dają nam badania naukowe.
W tym artykule: W jakich kolorach widzą koty Czy koty są daltonistami? Jak widzi kot w nocy Co pomaga kotu widzieć przy słabym świetle Jak koty widzą ludzi Pole widzenia kota Można się zastanawiać, kto jest najlepszym przyjacielem człowieka – pies czy kot? Nie zmienia to faktu, że psy, koty i wiele innych dobrze znanych nam ssaków nie potrafi odróżnić czerwonego od zielonego. Dlatego np. byk nie reaguje na czerwony kolor płachty, lecz na jej ruch. A jak widzą koty? Na to pytanie odpowiadamy poniżej. W jakich kolorach widzą koty Koty nie widzą świata tak, jak my. Przede wszystkim patrzą z innego punktu widzenia. Ich głowy znajdują się z reguły dość blisko podłoża. To oznacza, że gorzej widzą obiekty znajdujące się wyżej. A więc np. nasze twarze. Koty nie dostrzegają koloru czerwonego. Kiepsko radzą sobie też z zielonym. Ich świat jest więc głównie niebieski, szary i żółty. Co ciekawe, badania sugerują, że koty – w odróżnieniu od ludzi – mogą dostrzegać część widma ultrafioletu. Wszystkie kręgowce – od ryby po człowieka – widzą dzięki czopkom i pręcikom wchodzącym w skład siatkówki oka. Te komórki zawierają różne białka zwane opsynami. Każdemu rodzajowi opsyny, czyli barwnika wzrokowego odpowiada inny zakres długości fali świetlnej, która go najmocniej pobudza. Największe koty domowe - TOP 7 wśród ras domowych Największe koty domowe bardziej niż potulnego mruczka przypominają dzikie zwierzęta, żyjące w egzotycznych zakątkach globu. Nie oznacza to jednak, że duże kociaki nie nadają się na towar... Czopki przydają się w ciągu dnia. Pręciki zaś w rozproszonym, słabym świetle, jakie panuje w nocy lub na granicy nocy i dnia. Na siatkówce większości ssaków dominują pręciki. Czopki u gatunków nocnych stanowią zaledwie do 3 proc. fotoreceptorów oka, u dziennych – od 5 do 30 proc. Ale np. gekon toke (Gekko gecko), typowy „nocny marek”, ma tylko pręciki. Natomiast dzienna jaszczurka anolis zielony (Anolis carolinensis) – tylko czopki. Czy koty są daltonistami? Tylko czopki dają możliwość dostrzegania kolorów. Ale wyłącznie wtedy, gdy na siatkówce są obecne co najmniej dwa różne typy tych komórek. Większość ssaków ma dwa rodzaje – czerwone i niebieskie. To w efekcie daje widzenie dwuchromatyczne. Koty są więc podobne do osób dotkniętych daltonizmem. Daltonistom zwykle brakuje jednego typu barwnika wzrokowego. Koty widzą podobnie, jak osoby dotknięte protanopią. Człowiek mający nawet tylko jeden rodzaj czopków nadal będzie widział, ale wyłącznie czarno-biało. Wiemy więc, że koty nie dostrzegają zbyt dobrze kolorów. Za to widzą kilkukrotnie lepiej od człowieka nocą. Dlaczego? Jak widzi kot w nocy Pręciki, jako zbyt czułe, nie funkcjonują w jaskrawym świetle. Pozwalają za to widzieć w słabym świetle. Ponieważ występują tylko w jednym rodzaju, po zmierzchu nie odróżniamy już kolorów. Warto jednak pamiętać, że naprawdę ciemną nocą nawet pręciki nie działają. Dlatego koty nie są zwierzętami nocnymi, bo tak naprawdę nie widzą w nocy. Jak zrozumieć kota? Naukowcy wyróżnili 5 kocich cech osobowości Badania wykazały, że pewne zachowania i cechy są typowe dla konkretnych ras kotów. Dla właścicieli zwierzaków to bardzo dobra wiadomość. Zrozumienie pupila może być prostsze, niż nam s... Koty są zwierzętami, które najlepiej funkcjonują przy słabym, rozproszonym świetle. A więc takim, jakie w warunkach naturalnych występuje o świcie i zmierzchu. Wówczas najbardziej przydają się pręciki. Kot widzi przy świetle sześciokrotnie słabszym niż my. Co pomaga kotu widzieć przy słabym świetle Koty mają też wyższą krytyczną częstotliwość migania niż my. Oznacza to, że komórki w siatkówkach ich oczu wykonują więcej „zdjęć” na sekundę niż nasze. Dzięki temu oczy kota są bardziej wyczulone na ruch. Koty posiadają jeszcze jedno przystosowanie do widzenia w słabym świetle. To odblaskowa błona znajdująca się za siatkówką. Odbicie światła daje dodatkową szansę na wyłapanie fotonów. Taką błonę mają też inne kotowate, niższe ssaki naczelne, strusie, sowy oraz pająki z rodziny pogońcowatych. Z powodu tej błony oczy kotów wyglądają, jakby świeciły w ciemności. M.in. stąd wzięły się wierzenia w magiczne lub nieczyste moce tych zwierząt. Jak koty widzą ludzi Powszechnie uważa się, że dla kotów jesteśmy dziwnymi kotami – dużymi i niezgrabnymi. Zdaniem naukowców to przesada. Tego poglądu nie popierają badania. Wynika z nich natomiast np., że koty rozumieją, gdy wołasz je po imieniu. Dlaczego więc często nie reagują? Bo wolą ignorować ludzi. Możliwe natomiast, że oswojone, domowe koty traktują nas jak swoich rodziców. Większość z nich jest przywiązana do swoich właścicieli. W nowym środowisku to bliski człowiek jest dla nich źródłem poczucia bezpieczeństwa. Koty potrafią rozpoznawać inne koty po wyglądzie psyka. Jednak nie sprawdza się to w przypadku ludzi. Uczeni sądzą, że koty albo nie postrzegają różnic w naszych twarzach, albo je po prostu nie obchodzi, jak wyglądamy. Ważniejszy może być dla nich głos i zapach opiekuna. Dla kotów duże znaczenie ma powolne mrużenie oczu. Naukowcy twierdzą, że jest to skuteczny sposób na komunikację z kotem. U kotów jest to wyraz radości i zadowolenia. W ten sposób koty mają się uśmiechać. Pole widzenia kota Koty są w stanie wyraźnie dostrzec obiekty oddalone o najwyżej sześć metrów. Wynika to z ich ewolucji. Jako drapieżniki skupiają się na zdobyczy, która jest relatywnie blisko. Można więc powiedzieć, że koty są krótkowidzami. Mało wyraźnie widzą obiekty do 35 metrów. Jak udomowiono koty? Działo się to w 2 etapach i w co najmniej 3 różnych rejonach świata Dzikie koty udomowiono najpierw na Bliskim Wschodzie, a kilka tysięcy lat później trafiły do Egiptu. Ale niezależnie od tego działo się to także w Chinach. Dzięki badaniom naukowym coraz l... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-udomowiono-koty-dzialo-sie-to-w-2-etapach-i-w-co-najmniej-3-roznych-rejonach-swiata-fot-shutterstock-924cd6c.jpg" width="938" height="467" alt="Jak udomowiono koty? Działo się to w 2 etapach i w co najmniej 3 różnych rejonach świata (fot. Shutterstock)" title="Jak udomowiono koty? Działo się to w 2 etapach i w co najmniej 3 różnych rejonach świata (fot. Shutterstock)" /> Pole widzenia kota wynosi 200 stopni. To więcej niż u ludzi. Nasze pole widzenia obejmuje 180 stopni. Jednak w porównaniu z nami koty mają węższe pole widzenia dwuocznego. krawędzie widzianego przez kota obrazu są nieostre. Oczy kota są zwrócone ku przodowi. To typowa cecha drapieżników. Dzięki temu koty lepiej postrzegają głębię. W ten sposób m.in. oceniają odległość od zdobyczy. Mało znaną ciekawostką o kotach jest fakt, że nie widzą one swojego nosa. Kot nie jest więc w stanie dostrzec tego, co ulokowane jest bezpośrednio przed nim.
Odkryto nową iluzję optyczną. Czy ty też widzisz powiększającą się czarną dziurę?
Tej iluzji optycznej ulega aż 86 proc. z nas. Smoliście czarna plama z rozmazanymi krawędziami – jeśli jest umieszczona na tle kropek – wydaje się powiększać i wciągać nas do środka. Odkrycie rzuca nowe światło na to, jak działają nasze źrenice.
W tym artykule: Iluzja czarnej dziury Jak działa zmysł wzroku Czego pozbawia nas plamka ślepa? Tajemniczy efekt iluzji: rozszerzanie źrenic Prosty obrazek jest dość przerażający. Jego tło tworzą rzędy spłaszczonych czarnych kropek. Jedna z nich, powiększona do dużych rozmiarów, znajduje się w centrum rysunku. Ma rozmyte krawędzie, jakby została narysowana za pomocą bardzo prostych programów graficznych. Samo w sobie nie brzmi to groźnie. Jednak odczucie zmienia się, jeśli skupimy wzrok na obrazku. Wystarczy moment, byśmy dostrzegli ruch. Środkowa plama zaczyna się powiększać, pochłaniając wszystko, co znajduje się dookoła. Mamy wrażenie, jakby czarna dziura wciągała nas do środka. Iluzja czarnej dziury – To bardzo dynamiczna iluzja – przyznaje Bruno Laeng, profesor Uniwersytetu w Oslo i główny autor pracy o nowym złudzeniu wzrokowym opublikowanej w czasopiśmie „Frontiers in Human Neuroscience”. – Gradient na krawędzi czarnej plamy wywołuje silne wrażenie ruchu. Tak jakby obserwator zbliżał się do tunelu albo do czarnego otworu – dodaje. Iluzja jest nie tylko silna, ale również powszechna. Badania zespołu Laenga wykazały, że nie ulegnie jej tylko 14 proc. z nas. Ten odsetek zwiększa się nieco, gdy zmieniają się kolory na obrazku. Jeśli kropki i centralna plama nie są czarne, tylko niebieskie, czerwone, zielone czy żółte, ruchu dostrzega czterech na pięciu obserwujących. Dlaczego psy i koty biegają jak szalone? Naukowcy znaleźli odpowiedź W jednej chwili pupil spokojnie zajada się karmą, by nagle wyrwać się do biegu po domu, jakby palił mu się ogon? Takie wybuchy aktywności leżą w naturze wielu zwierząt. Jak działa zmysł wzroku Odkrycie nowej iluzji nie jest tylko wynalezieniem kolejnej sztuczki, która ma nas zabawić w internecie. Pozwala zbadać, w jaki sposób mózg reaguje na bodźce, które docierają do niego za pomocą zmysłu wzroku. Wbrew pozorom, nasze oczy nie działają jak elektroniczne urządzenia rejestrujące obrazy typu aparaty czy kamery. Aparat zbiera całe światło, jakie wpada do obiektywu, i przetwarza je na obraz. Nasz mózg jest o wiele bardziej wybiórczy i jednocześnie o wiele bardziej wyrafinowany. Bez naszej wiedzy dokonuje wstępnej selekcji tego, co zarejestrowały oczy, i podsuwa nam te obrazy, który – jak zakłada – będą dla nas bardziej interesujące. Temu mechanizmowi zawdzięczamy, że na przykład w tłumie ludzi natychmiast dostrzegamy znajomą twarz. Czego pozbawia nas plamka ślepa? Mózg skutecznie niweluje też niedostatki narządu wzroku. „Na siatkówce, w miejscu, z którego wyłania się nerw optyczny, nie ma fotoreceptorów. To oznacza, że znajduje się tam plamka ślepa, gdzie oko nie funkcjonuje. A jednak mózg na poziomie subliminalnym rekonstruuje zbliżony, nieostry obraz – tak byście nie widzieli dwóch czarnych dziur po bokach swojego pola widzenia” – pisał Marco Magrini w książce „Mózg. Podręcznik użytkownika”. Odkryta przez prof. Laenga iluzja również dobrze pokazuje, kto w zespole oczy-mózg spełnia rolę kierowniczą. Naukowcy zaprosili 50 osób – mężczyzn i kobiet nie cierpiących na żadne wady wzroku – do testów. W ich trakcie badani mieli oceniać, czy iluzja powiększającej się czarnej dziury wydaje im się silna. Hejt sprzed 1700 lat. Na kamieniu wyryto wyzwiska, jakich wówczas używano. Jest też wulgarny obrazek Wolontariusz z Południowej Walii trafił na zaskakujący kamień z obelgą. Eksperci rozszyfrowali zagadkowy napis. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kamien-sprzed-1700-lat-pokazuje-jak-ich-wyzwisk-wowczas-uzywano-jest-tez-obrazek-dzis-wulgarny-b38ed1a.jpeg" width="938" height="627" alt="Kamień sprzed 1700 lat pokazuje, jak ich wyzwisk wówczas używano. Jest też obrazek. Dziś wulgarny" title="Kamień sprzed 1700 lat pokazuje, jak ich wyzwisk wówczas używano. Jest też obrazek. Dziś wulgarny" /> Tajemniczy efekt iluzji: rozszerzanie źrenic W czasie testów uczeni uważnie przyglądali się źrenicom badanych. Okazało się, że u przeważającej większości, która dostrzegała iluzję, źrenice się rozszerzały. Efekt był tym silniejszy, im silniejszy było subiektywne wrażenie widzenia ruchu. Wskazuje to, że czym mocniej mózg dał się oszukać, tym bardziej nakazywał źrenicom rozszerzyć się. Zupełnie jakby przygotowywał się do znalezienia w ciemnym tunelu, gdzie będzie mniej światła. – Nasze badania pokazały, że zwężanie się i rozszerzanie źrenic to nie jest prosty mechanizm w typie fotokomórki otwierającej drzwi, który reaguje wyłącznie na ilość światła docierającą do fotoreceptorów – podsumowuje prof. Laeng. – Oczy dostosowują się do postrzeganego, a nawet wyobrażonego światła, a nie po prostu do rejestrowanej fali elektromagnetycznej – dodaje. Naukowiec zauważa, że teraz kiedy odkryto nową iluzję optyczną, dalsze badania iluzji wzrokowych mogą odkryć jeszcze inne sposoby, w jakie złudzenia wzrokowe wpływają na fizjologiczne zmiany zachodzące w naszych organizmach. Źródło: Frontiers in Human Neuroscience
Jakiego koloru jest piłka tenisowa? Odpowiedź jest skomplikowana, i zależy od tego, kogo spytać!
Jak sądzicie? Piłka do tenisa jest zielona czy żółta? Opinie są podzielone, więc jak ustalić jedną wersję?
W tym artykule: Kiedyś białe lub czarne. A dziś? Nazywanie kolorów nie jest naszą najmocniejszą stroną Ranne ptaszki i nocne sowy widzą inaczej? Kiedyś białe lub czarne. A dziś? Według Wikipedii „Piłki tenisowe są fluorescencyjnie żółte na dużych imprezach sportowych, ale w grze rekreacyjnej mogą być praktycznie dowolnego koloru" - tak mówi definicja na stronie poświęcona piłkom tenisowym. Popularny producent piłek tenisowych Gamma Sports nazywa kolor swoich piłek „wzrokowo żółtym” (ang. optical yellow). Oficjalny organ zarządzający tenisa na całym świecie, Międzynarodowa Federacja Tenisowa (ITF) informuje, że piłki tenisowe były kiedyś białe lub czarne. Pojawienie się telewizji zmieniło ten stan rzeczy. Widzowie mieli problem z dostrzeżeniem piłek tenisowych, które bardzo szybko przemieszczały się po kortach w telewizyjnych transmisjach, więc ITF nakazała turniejom rozpoczęcie używania żółtych w 1972 roku (choć trzeba zaznaczyć - białe nadal były dozwolone). Nowa zasada mówiła, że „piłka powinna mieć jednolitą powierzchnię zewnętrzną składającą się z pokrycia z tkaniny i powinna być w kolorze białym lub żółtym". Skąd w takim razie, tak wielu ludzi twierdzi, że piłki tenisowe są jasno-zielone? I co sądzi na ten temat Bevil Conway, naukowiec z katedry badań nad wzrokiem w amerykańskim Narodowym Instytucie Zdrowia, który zajmuje się zawodowo badaniem percepcji kolorów? „Wydaje mi się, że są żółte" - mówi. „Muszę jednak zaznaczyć, że decyzję na ten temat podejmuję w równym stopniu na podstawie tego, co myślę, że wiem o piłkach tenisowych - że są żółte, jak i tego, jaki kolor zapamiętałem, kiedy ostatnio jakąś widziałem", powiedział. Conway wskazał na banany jako ciekawy przykład tego zjawiska. „Banany mogą mieć różne kolory - zielone, gdy nie są jeszcze dojrzałe, brązowe, gdy zbyt długo leżakują. Ale banany określamy jako żółte. Robimy tak, ponieważ to jest ich stan, kiedy się nimi interesujemy" - powiedział. Nazywanie kolorów nie jest naszą najmocniejszą stroną Czerwony, zielony, niebieski i żółty to „unikalne odcienie", kolory, które ludzki wzrok postrzega jako czyste, a nie jako mieszankę dwóch lub więcej barw. Wśród tych odcieni, „żółty jest najbardziej precyzyjnie identyfikowany przez ludzi", twierdzi Conway. To świadczy o tym, że ludzie mogą łatwo odróżnić żółty od innych kolorów. Ale jak ten żółty powinien być opisany, to już inna kwestia. „Żółty przedstawia interesujący paradoks: jest łatwy do rozróżnienia, ale nazwanie go nie idzie nam tak dobrze, jak w przypadku innych kolorów, takich jak czerwony i pomarańczowy" - mówi Conway. Innymi słowy, ludzie są dobrzy we wskazywaniu na np. żółty żeton w stosie innych i mówieniu, że to jest żółty. Ale jeśli pokazuje się im żółty żeton osobno i zapyta jaki to kolor, ludzie stają się mniej pewni w jego nazwaniu. W niedawnym badaniu, którego współautorem był Conway, a w którym badano ludzi mówiących trzema różnymi językami - amerykańskim angielskim, boliwijskim hiszpańskim i amazońskim językiem zwanym Tsimane - naukowcy odkryli, że „systemy językowe ludzi z kultur o niewielkiej ekspozycji na industrializację są dość słabe w komunikowaniu właśnie koloru żółtego". Co więcej, wg Conwaya, również zielony sprawia nam kłopoty: „Ogólnie rzecz biorąc, jesteśmy jako ludzie naprawdę kiepscy, we wszystkich kulturach, w komunikowaniu zielonego". Conway i inni eksperci wyjaśniają, że różnice w opiniach na temat kolorów i tego jak je charakteryzujemy, wynikają ze sposobu, w jaki ludzki mózg ewoluował, aby postrzegać światło. W ciągu dnia doświadczamy różnych rodzajów ciepłego i chłodnego światła. Ciepłe światło pochodzi z np. zachodów słońca i żarówek (ale nie świetlówek!), a niebieskie z zachmurzonego nieba i ekranów komputerowych, by wymienić tylko kilka przykładów. Ranne ptaszki i nocne sowy widzą inaczej? Kiedy patrzymy na dany obiekt w różnych rodzajach światła, nasz mózg dokonuje istotnych korekt kolorystycznych, które pozwalają nam widzieć obiekt w stabilnym kolorze w większości warunków oświetleniowych. Conway twierdzi w dodatku, że sposób, w jaki ludzie postrzegają piłki tenisowe, może mówić coś o ich stylu życia. Ranne ptaszki mają dużo ekspozycji na niebieskie światło dzienne, co oznacza, że mają tendencję do odrzucania chłodnych kolorów i w efekcie do postrzegania piłki tenisowej jako żółtej. Nocne sowy, z kolei, spędzają większość czasu przy sztucznym, ciepłym świetle, co oznacza, że ich mózgi nie zwracają dużej uwagi na ciepłe kolory i widzą piłkę tenisową jako zieloną. „Podkreślam, że to tylko teoria i potrzebujemy wielu danych na jej poparcie, zanim uwierzę, że to prawda", zaznacza Conway. Wypada tylko czekać na wyniki kolejnych badań, a ja, piszący ten tekst swoim zwyczajem w nocy, mogę zdradzić, że dla mnie, piłki tenisowe - jak na nocną sowę z teorii Conwaya przystało, zawsze były zielone!
Co widzą zwierzęta? Wyjaśniamy ewolucję oka oraz to dlaczego ma tak wiele funkcji
"Gdy spytasz ludzi, po co zwierzętom oczy, odpowiedzą: po to, po co i nam. Nic bardziej mylnego”. Zdziwisz się dlaczego oczy zwierząt i ludzi tak różnią się od siebie.
W swoim laboratorium na Szwedzkim Uniwersytecie Lund Dan-Eric Nilsson dwojgiem swoich stalowobłękitnych, skierowanych ku przodowi oczu uważnie przygląda się oczom kostkomeduzy. W przeciwieństwie do niego meduza dysponuje 24 ciemnobrązowymi oczkami zgrupowanymi w czterech ropaliach, czyli ciałkach brzeżnych. W swoim gabinecie Nilsson pokazuje mi model jednego z nich: wygląda jak piłka golfowa, która zaczęła pączkować. Z ciałem meduzy łączy ją giętka szypuła. –Gdy pierwszy raz to zobaczyłem, nie mogłem uwierzyć własnym oczom – mówi Nilsson. – Wyglądały dziwacznie. Cztery z sześciu przynależnych do każdego ropalium oczek to proste detektory światła: szczeliny i dołki, ale ostatnie dwa są zaskakująco wysublimowane; mają skupiające światło soczewki (jak oczy Nilssona) i potrafią odbierać obrazy, choć w gorszej rozdzielczości niż naukowiec. Nilsson używa swoich m.in. do zbierania informacji o różnorodności widzenia w świecie zwierząt. Zobacz galerię zdjęć oczu zwierząt. Rozpoznasz te gatunki? Ale co z kostkomeduzą? Należy do najprostszych organizmów. Jest tylko pulsującą, galaretowatą czaszą z czterema ciągnącymi się za nią pęczkami parzących macek. Nie ma nawet konkretnego mózgu – tylko pierścień neuronów wokół dzwonu. Jakich informacji mogłaby potrzebować? W 2007 r. zespół Nilssona wykazał, że kostkomeduza Tripedalia cystophora wykorzystuje swoje dolne soczewki do wykrywania zbliżających się przeszkód, takich jak korzenie mangrowca, wśród których pływa. Kolejne cztery lata zajęło badaczom odkrycie, do czego służą górne soczewki. Pierwszą ważną wskazówką była obecność w ropalium swobodnego „obciążnika”, który sprawia, że górna soczewka jest zawsze skierowana ku górze; nawet, gdy meduza pływa „do góry nogami”. Jeśli to oko dostrzeże ciemne plamy, jego właścicielka wie, że pływa pod mangrowym listowiem, gdzie może znaleźć drobne skorupiaki, którymi się żywi. Jeśli soczewka widzi tylko jasne światło, to znaczy, że zwierzę zbłądziło na otwarte wody i ryzykuje głodową śmiercią. Dzięki oczom ta bezmózga galareta może zatem odnajdywać pokarm, unikać przeszkód i... przeżyć. Kostkomeduza (Tripedalia cystophora) Oczy kostkomeduzy są tylko ogniwem w niemal niekończącym się łańcuchu odmian, jakie prezentują oczy w królestwie zwierząt. Niektóre widzą tylko czarno-biały obraz. Inne postrzegają całą tęczę barw, a nawet jeszcze więcej, takich, jakich ludzkie oko nie widziało. Są takie, które nie umieją nawet sprecyzować, skąd dociera do nich światło, i takie, które potrafią dostrzec zdobycz umykającą setki metrów dalej. Najmniejsze oczy, os z rodziny Mymaridae, są niewiele większe od ameby. Największe mają rozmiar obiadowego talerza i należą do ogromnych kałamarnic. Oko kałamarnicy, podobnie jak nasze, działa niczym aparat fotograficzny; ma pojedynczą soczewkę skupiającą światło na pojedynczej siatkówce pełnej fotoreceptorów – komórek, które pochłaniają fotony i zmieniają ich energię w impulsy elektryczne. W przeciwieństwie do niego złożone oko muchy dzieli przychodzące światło między tysiące oddzielnych jednostek, z których każda ma własną soczewkę i zestaw fotoreceptorów. Oczy człowieka, muchy i kałamarnicy są umieszczone na głowach ich właścicieli parami, ale np. przegrzebki mają rzędy oczek wzdłuż płaszcza, u rozgwiazd są one umieszczone na końcach ramion, a u jeżowców purpurowych całe ciało działa jak jedno wielkie oko. Są oczy z dwuogniskowymi soczewkami, z lustrami i takie, które w tym samym momencie patrzą w górę, w dół i na boki. Z jednej strony taka różnorodność zadziwia. Wszystkie oczy wykrywają przecież światło, a światło zachowuje się w sposób przewidywalny. Można je jednak wykorzystać na różne sposoby. Światło określa porę dnia, głębokość wody, obecność cienia. Odbija się od wrogów, kompanów i schronienia. Kostkomeduza używa go do znajdowania bezpiecznych żerowisk. Ty – do skanowania otoczenia, interpretowania mimiki twarzy czy czytania tych słów. Różnorodność zadań, jakie wykonują oczy, ograniczona jest wyłącznie pomysłowością natury. Żeby zrozumieć, jak ewoluowały, naukowcom trzeba więcej niż tylko poznać ich budowę. Muszą zrozumieć, jak zwierzęta używają swoich oczu. Kilka lat temu Dan-Eric Nilsson z Uniwersytetu Lund w Szwecji wpisał ten pomysł do modelu przedstawiającego ewolucję oka w czterech etapach, z których każdy jest definiowany nie poprzez budowę, lecz funkcję, czyli to, co pozwala zwierzęciu robić. Etap pierwszy obejmuje monitorowanie natężenia światła w otoczeniu, by móc ocenić porę dnia albo głębokość, na jakiej zwierzę jest w wodzie. Do tego nie potrzeba prawdziwego oka, wystarczy jeden fotoreceptor. Stułbia, kuzynka meduz, nie ma oczu, ale ma w ciele takie fotoreceptory. Todd Oakley i David Plachetzki z University of California w Santa Barbara wykazali, że te czujniki kontrolują komórki parzydełkowe stułbi tak, że łatwiej „odpalają” one w ciemności. Być może pozwala to stworzeniu reagować na cień przemykającej obok ofiary, a może zachować parzydełka w gotowości na noc, gdy łatwiej o zdobycz. W drugim etapie modelu Nilssona zwierzęta potrafią stwierdzić, skąd dochodzi do nich światło, bo ich fotoreceptory zyskują tarczę, zwykle ciemny barwnik, która blokuje promienie nadbiegające z określonych kierunków. Taki receptor daje stworzeniu jednopikselowy obraz świata – niewystarczający, by uznać to za prawdziwe widzenie, ale dość dobry, by mogło ono przemieszczać się w kierunku źródła światła albo odpłynąć od niego w dający schronienie cień. W trzecim etapie posiadające barwnikową tarczę fotoreceptory łączą się w grupy, a każdy obraca się w nieco innym kierunku. Teraz ich właściciele mogą zbierać informacje o świetle docierającym z różnych stron, tworząc obraz świata. To punkt, w którym wykrywanie światła zmienia się w prawdziwe widzenie, a kupki fotoreceptorów stają się autentycznymi oczami. Zwierzęta posiadające oczy trzeciego typu potrafią znaleźć odpowiednie dla siebie schronienie (jak rozgwiazdy) i unikać przeszkód (jak kostkomeduzy). Ale dopiero na czwartym etapie ewolucja oczu – i ich właścicieli - naprawdę rusza z kopyta. Pojawienie się soczewek sprawia, że obraz staje się ostry i pełen szczegółów. – Gdy dotrzesz do czwartego etapu, lista możliwych zadań zdaje się nie mieć końca – mówi Nilsson. Ta elastyczność mogła być jedną z iskier zapoczątkowujących „kambryjski wybuch”. Nagle rywalizacja między drapieżnikiem a jego zdobyczą, w przeszłości ograniczona do wywąchiwania, smakowania i dotykania przez bezpośredni kontakt, przeniosła się na odległość. Zaczął się wyścig zbrojeń; zwierzęta zwiększały swe rozmiary i mobilność, zaczęły inwestować w obronne pancerze, kolce i zbroje. W toku ewolucji zmieniały się też ich oczy. Wszystkie podstawowe struktury zaangażowane w widzenie były obecne już w kambrze, ale od tego czasu przepracowano je na milion sposobów – właśnie do bardzo wyspecjalizowanych zadań. Samce jętek wyglądają, jakby ich wielkie, złożone oczy były przyklejone do drugich, mniejszych, przeznaczonych wyłącznie do przeszukiwania nieba pod kątem sylwetek fruwających samiczek. Anableps, ryba zwana też – bardzo adekwatnie – czworookiem, podzielił każde z pary swoich, działających jak aparat oczu na dwie części. Jedna wystaje ponad wodę i bada niebo, podczas gdy druga szuka zagrożeń i zdobyczy pod powierzchnią. Ludzkie oko jest stosunkowo szybkie, przystosowane do wykrywania kontrastów, a pod względem rozdzielczości przewyższają je tylko oczy drapieżnych ptaków. To dobre, uniwersalne oko dla najbardziej wszechstronnego ze zwierząt. Ewolucja złożonego oka nie jest zatem zaprzeczeniem teorii naturalnej selekcji, a raczej jednym z najwspanialszych przykładów jej działania. Jak widzą zwierzęta? Oto kilka przykładów:
Po raz pierwszy wyhodowano działające ludzkie gruczoły łzowe. I naprawdę „zapłakały”
To bardzo istotne osiągnięcie, które może okazać się zbawienne w leczeniu chorób gruczołu łzowego, w skrajnych przypadkach prowadzących nawet do utraty wzroku.
Zespół z Instytutu Hubrechta w Niderlandach jako pierwszy na świecie wyhodował w laboratoryjnym naczyniu gruczoły łzowe z ludzkich komórek macierzystych. Co więcej – naukowcom udało się sprawić, aby gruczoły zaczęły wytwarzać łzy. To bardzo istotne osiągnięcie, które może okazać się zbawienne w leczeniu chorób gruczołu łzowego i terapii regeneracyjnych oczu. Zaburzenia w pracy gruczołów łzowych na skutek schorzeń, obrażeń lub wypadków mogą powodować bolesną suchość oka. W skrajnych i rzadkich przypadkach, jak zespół Sjogrena (choroba autoimmunologiczna powodująca suchość oczu i jamy ustnej) prowadzącą nawet do utraty wzroku. – Mamy nadzieję, że naukowcy wykorzystają nasz model do zidentyfikowania nowych opcji leczenia pacjentów z zaburzeniami gruczołu łzowego, testując nowe leki na organoidach pacjenta lub ekspandując zdrowe komórki i pewnego dnia wykorzystując je do przeszczepów – mówi genetyk molekularny Hans Clevers, główny autor badania. Gruczoły łzowe umiejscowione są w oczodole tuż nad gałką oczną. Są narządami odpowiedzialnymi za nawilżanie oczu, a zaburzenia ich pracy prowadzą do problemów takich jak nadmierne łzawienie lub bolesna suchość oczu. Obecne metody leczenia tzw. zespołu suchego oka obejmują głównie stosowanie kropli do oczu, ale też zabiegi chirurgiczne. Jedną z najbardziej fascynujących terapii jest stosowanie kropli wykonanych na bazie krwi pacjenta. Jednak nawet tak ekscytujące terapie są zwykle ograniczone. Dlatego też naukowcy postanowili znaleźć skuteczny i długotrwały środek zaradczy. W swoich badaniach postanowili połączyć ze sobą ludzkie gruczoły łzowego z gruczołami myszy. Z pluripotencjalnych komórek macierzystych (takich, które mogą różnicować się w każdy typ komórek dorosłego organizmu) najpierw wyhodowano organoidy łzowe. To małe, trójwymiarowe struktury, które naśladują funkcję całego narządu. W laboratoryjnym naczyniu organoidy rozwinęły się i ukazały strukturę i funkcję całego organu. Co widzą zwierzęta? Wyjaśniamy ewolucję oka oraz to dlaczego ma tak wiele funkcji "Gdy spytasz ludzi, po co zwierzętom oczy, odpowiedzą: po to, po co i nam. Nic bardziej mylnego”. Zdziwisz się dlaczego oczy zwierząt i ludzi tak różnią się od siebie. Następnie, aby skłonić organoid do wytwarzania łez, naukowcy wystawili go na działanie noradrenaliny - neuroprzekaźnika, który wyzwala wydzielanie łez. Jak odnotowali: „organoidy puchły jak balon, gdy komórki produkowały łzy”. – Wyzwaniem było doprowadzenie organoidów do płaczu, ponieważ jest to cecha charakterystyczna gruczołu łzowego. Musieliśmy zmodyfikować mieszankę czynników, w których rosną organoidy, aby stały się dojrzałymi komórkami, które mamy w naszych gruczołach łzowych i które są zdolne do płaczu – wyjaśnia Marie Bannier-Hélaouët, także z Instytutu Hubrechta. Na tak wyhodowanych komórkach naukowcy przeprowadzili sekwencjonowanie mRNA, aby zidentyfikować wszystkie komórki gruczołu łzowego. W wyniku sekwencjonowania ustalono, że dwa różne typy komórek w gruczole łzowym (przewodowe i groniaste) wytwarzają różne składniki łez. Dlaczego pogarsza się wzrok? Wyjaśniamy mechanizm starzenia się Wraz z wiekiem zmieniają się możliwości naszych ciał. Czas nie oszczędza także naszego mózgu. Wyjaśniamy co się z nim dzieje. Następnie zespół wdrożył metodę CRISPR-Cas9 (metodę edycji genetycznej) w celu usunięcia genu o nazwie Pax6, który odgrywa kluczową rolę w rozwoju embrionalnym narządów, w tym oczu i gruczołów łzowych. Po usunięciu wskazanego genu, organoidy utraciły m.in. zdolność do wydzielania i produkcji łez. Podobnie jak we wspomnianym zespole Sjogrena, gdzie utratę Pax6 obserwuje się również w spojówce, tkance wyściełającej powieki i pokrywającej białka oczu. Naukowcy podkreślają więc, że wyhodowane w laboratorium organoidy ułatwią badania nad tą rzadką chorobą. W kolejnym etapie badań zespół chciał przetestować możliwość wykorzystania sztucznie wyhodowanych organoidów łzowych w przeszczepach. Naukowcy pobrali część ludzkich komórek łzowych i przeszczepili je do mysiego gruczołu łzowego. W ciągu dwóch tygodni komórki przyjęły się i zintegrowały z gruczołem, tworząc struktury kanalików. Pozostały one w gruczole przez co najmniej dwa miesiące, w czasie których prowadzono obserwacje, a niektóre z ludzkich komórek nadal rosły i dzieliły się dwa miesiące po przeszczepie. Produkowały nawet białka łez. Mimo tak obiecujących wyników, naukowcy z Niderlandów podkreślają, że przeszczep tkanki łzowej u ludzi jest bardzo odległy. Miną lata, zanim udoskonalone zostaną same organoidy. Potrzebne będą też testy na innych zwierzętach, zanim zabiegowi poddani zostaną pierwsi ludzie. W międzyczasie jednak badania zespołu mogą pomóc nam lepiej zrozumieć zaburzenia gruczołu łzowego i znaleźć nowe sposoby ich leczenia.
Zmysły zwierząt są niesamowite. Jak postrzegają świat?
Ostrość zmysłów oznacza szybkość informacji.
W zależności od tego, w jakim środowisku żyje zwierzę i jaki tryb życia prowadzi, rozwija najbardziej przydatne mu zmysły. Drapieżnik nie obędzie się bez sokolego wzroku, a zwierzę aktywne nocą potrzebuje czułego słuchu. Niektóre zwierzęta dysponują zmysłami kompletnie niewykształconymi u człowieka – ryby, a także dziobaki mają zmysł elektryczny (wyczuwają pole elektryczne generowane przez inne zwierzęta), ptaki, pszczoły i termity posiadają zmysł magnetyczny (wykrywają kierunki pola magnetycznego, co ułatwia im orientację w przestrzeni), a grzechotniki posługują się zmysłem termicznym (potrafią zlokalizować ofiarę na podstawie ciepła emitowanego przez jej ciało). Nieomylny węch mają... ryby – łososie i węgorze, które zapamiętują zapach miejsca swego urodzenia, dzięki czemu bezbłędnie wracają do niego po latach. Trudno rozstrzygnąć, czy mistrzostwo świata zwierząt w tej kategorii arbitralnie przyznać właśnie im, czy może samcowi pawicy grabówki (Eudia pavonia). Ten nocny motyl potrafi wyczuć wabik samicy z odległości 11 km. Wynik zadziwiający tym bardziej, że samiczka produkuje ledwie 0,0001 mg substancji zapachowej. Ponieważ motyle nie mają nosa, komórki węchowe znajdują się u nich, tak jak u większości owadów, w rozgałęzieniach czułków. Rekordzista w kategorii „najlepszy słuch” także należy do rzędu motyli. To barciak większy (Galleria mellonella) wyczuwający ultradźwięki o częstotliwości 300 kHz. Dla porównania – człowiek słyszy dźwięki o maksymalnej częstotliwości 20 kHz, natomiast delfiny i nietoperze, powszechnie uważane za ekspertów od ultradźwięków, rozpoznają dźwięki maksymalnie do 160 kHz. Tę niezwykłą zdolność barciaka większego zidentyfikowali całkiem niedawno szkoccy naukowcy z University of Strathclyde w Glasgow, którzy swoje odkrycie opisali na łamach majowego wydania Biology. Zdaniem szefa zespołu badaczy dr Jamesa Windmilla tak wysoce rozwinięta zdolność odbierania ultradźwięków u barciaków jest zapewne wynikiem ewolucyjnego wyścigu zbrojeń między motylami a polującymi na nie nietoperzami. Dzięki odbieraniu wysokich dźwięków motyle komunikują się między sobą, pozostając niesłyszalnymi dla nietoperzy. Jak widać, czułość słuchu nie idzie w parze z wielkością uszu – największe uszy w stosunku do reszty ciała ma fenek, zwany też lisem pustynnym, ale służą mu głównie do chłodzenia organizmu. W kategorii „ostrość wzroku” prym wiodą ptaki drapieżne. Sokoły, orły i jastrzębie potrafią wypatrzyć ofiarę (np. niedużego gryzonia) nawet z wysokości ok. 4 km. Niezwykłe zdolności wzrokowe, choć innego typu, mają ważki, które rozpoznają w ciągu jednej sekundy aż 300 pojedynczych obrazów, podczas gdy człowiek rozpoznaje ich ledwie 12. A zatem to, co dla nas jest ciągłym filmem, dla ważki jest powolną prezentacją slajdów.
100 mln bitów informacji w ułamkach sekundy! Od oka do mózgu, czyli jak działa nasz zmysł wzroku
Nasz zmysł widzenia to absolutny majstersztyk technologiczny stworzony przez naturę. Wrażliwe receptory połączone z superkomupterem, jakim jest nasz mózg. Poznajcie mechanizmy działania wzroku.
Gdy czytasz to zdanie, obwody wzrokowe w twoim mózgu przyswajają ponad 100 mln bitów informacji. Twój wzrok przeskakuje z miejsca na miejsce, zazwyczaj nie zatrzymując się na żadnym słowie dłużej niż na ułamek sekundy. Może ci się wydawać, że widzisz świat jako spójną całość, ale twoje siatkówki dzielą informacje na kategorie w procesie, który chroni mózg przed przeciążeniem nadmiarem wzrokowej stymulacji. Widzenie a mózg Widzenie zaczyna się od światła o długości fali od 400 do 700 nanometrów, padającego na leżącą na tylnej ścianie oka siatkówkę. Tworzące ją cztery rodzaje fotoreceptorów reagują na różne długości fal i różną intensywność oświetlenia. Inne neurony mierzą jasność względną, odległość czy ruch. Neurony wzrokowe wysyłają elektrochemiczne sygnały nerwem wzrokowym do kory wzrokowej zlokalizowanej w płatach potylicznych, w tylnej części mózgu. Gdy sygnały tam dotrą, są ponownie rozdzielane, biegnąc do ponad 30 sieci neuronalnych przetwarzających takie cechy jak barwa, kształt i faktura powierzchni. Każdy płat, tak w lewej, jak w prawej półkuli, otrzymuje tylko połowę informacji. Razem łączą je w jeden obraz i przesyłają do kory czołowej, gdzie zachodzi jego analiza. Dopiero wtedy mózg „zdaje sobie sprawę”, na co patrzy. Postrzeganie kolorów Nasze odbieranie barw – jeden z najbardziej tajemniczych zmysłów – zależy od trzech rodzajów czopków siatkówki. Czopki reagują na jasne światło o długościach fal widzianych jako zieleń, czerwień i błękit. W miarę jak intensywność barwy rośnie, rośnie też intensywność elektrochemicznych sygnałów przesyłanych do ośrodków wzrokowych w mózgu. Inne barwy są tworzone w obwodach neuronalnych poprzez łączenie wrażeń trzech barw podstawowych (czerwonej, żółtej i niebieskiej) o różnej intensywności. To mieszanie nie zachodzi jednak na takiej zasadzie jak mieszanie farb na palecie. Po zmieszaniu farby zielonej i czerwonej uzyskamy brąz. Tymczasem zmieszanie fal świetlnych o długościach odpowiadających czerwieni i zieleni daje w mózgu wrażenie barwy żółtej. Gdy czopki nieprawidłowo lub w ogóle nie odbierają fal spektrum światła widzialnego – mamy do czynienia ze ślepotą barwną. Czwartym typem światłoczułych komórek nerwowych są pręciki. Odbierają one nawet bardzo niewielką ilość światła, taką jaka dociera do oka w bezksiężycową noc, ale nie uczestniczą w tworzeniu mieszanki barw.
Tylko dla orłów? Raczej dla sokołów - 7 przygód, które są wyzwaniem dla wzroku
Wiele miejsc wymaga kondycji i siły by do nich dotrzeć i je podziwiać. Tu natomiast najważniejszym zmysłem jest wzrok - by uchwycić niepowtarzalne piękno.
Kochamy przygody, wyzwania, kiedy nasze umiejętności i cechy poddawane są próbom. Kolejne podróże i wyprawy to za każdym razem test naszych zmysłów. Nowe smaki są wyzwaniem dla podniebienia, egzotyczne warunki sprawdzają naszą wytrzymałość, a górskie zbocza testują naszą wytrzymałość i hart ducha. Są także wyzwania, do których po prostu potrzebny jest dobry wzrok – to najpiękniejsze panoramy i widoki świata. Uwaga! Dla tych którzy dobrym wzrokiem pochwalić się jednak nie mogą – mamy niespodziankę (czytajcie uważnie!). Poznaj nasze siedem przygód!
18 tys. soczewek w każdym oku! Wiemy jak patrzył na świat stwór sprzed 160 mln lat
Oczy stawonoga, żyjącego w środkowym okresie jurajskim 160 mln lat temu, udało się zbadać z dużą dokładnością, odtwarzając ich wewnętrzną strukturę – informują naukowcy w „Nature Communications”.
Pojawienie się wzroku zrewolucjonizowało sposób życia zwierząt i korzystania przez nie ze środowiska. Niezwykle trudno jest jednak odtworzyć ewolucję oczu, ponieważ ich miękkie tkanki niemal nigdy nie zachowują się w materiale kopalnym. Naukowcom z uniwersytetów w Kolonii (Niemcy) i Lyonie (Francja) udało się wirtualnie zrekonstruować oczy stawonoga sprzed 160 mln lat o łacińskiej nazwie Dollocaris ingens. Jego skamieniałość znaleziono w La Voulte w południowo-wschodniej Francji. Badacze odkryli we wnętrzu skamieniałe miękkie tkanki, tworzące struktury, które były częścią oczu. Okazuje się, że stawonóg miał w każdym oku 18 tys. soczewek, co stanowi rekord wśród poznanych wymarłych i żyjących stawonogów. Więcej soczewek w oczach mają tylko ważki. Każda z soczewek działała jak pojedynczy piksel na ekranie komputerowym. Ponadto naukowcy zestawili te informacje z danymi pochodzącymi z analizy wnętrzności stawonoga. Ich zdaniem, zwierzę było drapieżnikiem, korzystającym podczas polowania przede wszystkim ze wzroku, zamieszkiwało zaś wodne, nasycone światłem środowisko. Źródło: PAP
Polscy „Okuliści dla Afryki” już wrócili, ale dalej pomagają
Najpierw uruchomili pierwszy polski gabinet w Abong Mbang i przeszkolili siostrę zakonną z podstaw okulistyki. Teraz leczą wzrok przez telefon. Co jeszcze planują? Po raz drugi akcja „Okuliści dla Afryki" dotarła do Kamerunu. W ubiegłym roku polscy lekarze zbadali ponad 1700 dzieci w szkołach w odległych wioskach afrykańskiego buszu. Tym razem otwarto gabinet okulistyczny w przychodni w Abong Mbang, mieście liczącym ok. 14 tys. ludności. Okulistce pomagali stomatolodzy akcji „Dentysta dla Afryki”, siostry zakonne oraz miejscowa ludność. - Byliśmy dobrze przygotowani do tej kolejnej wyprawy. – mówi dr Iwona Filipecka, pomysłodawczyni akcji „Okuliści dla Afryki” - Część sprzętu została wysłana wcześniej z Polski. Większość jednak przyjechała z nami. Na szczęście 116 kg bagażu, jaki mogliśmy zabrać ze sobą wystarczyło, żeby spakować sprzęt medyczny, leki i okulary, które dla biednych mieszkańców Kamerunu podarowali nam ludzie z całej Polski - opowiada okulistka, której do pomocy udało się zaangażować setki Polaków. 200 pacjentów w tydzień Ulokowanie gabinetu w pokoju konsultacyjnym w przychodni w Abong Mbangu zaproponowała wolontariuszom Siostra Nazariusza ze Zgromadzenie Sióstr Najświętszej Duszy Chrystusa Pana. Choć placówka istnieje już od 12 lat, nie dysponowała dotychczas żadnym, nawet najprosztrszym sprzętem do badania wzroku. - Wybór był trafiony, gdyż gabinet można zamieniać w ciemnię, co przy niektórych badaniach okulistycznych jest niezbędne. – tłumaczy okulistka. W gabinecie jest autorefraktometr, popularnie nazywany aparatem do komputerowego badania widzenia. Lampa szczelinowa, dzięki której w powiększeniu oglądać można przednią część oka. Kaseta ze szkłami i oprawy do doboru okularów, tonometr do mierzenia ciśnienia w oku i oftalmoskop służący do badania dna oka. Jak zapewnia lekarka, to wszystko wystarczy do wykonania podstawowych badań okulistycznych. - Tym razem nie nastawialiśmy się na wykonanie dużej ilości badań, ale i tak przyjętych zostało ponad 200 pacjentów, czyli blisko 40 osób dziennie. To nie jest mała liczba jak na jednego okulistę w tak krótkim czasie. A jeszcze cały czas trwało szkolenie Siostry Nazariuszy – mówi dr Filipcka. Konsultacje na telefon Gabinet działa, kolejny okulista szykuje się do wyjazdu na przełomie stycznia i lutego. Do tej pory Siostra Nazariusza musi dawać sobie radę sama, wspomagana konsultacjami telefonicznymi. – Dopóki nie było mowy o okuliście nikt na oczy się nie skarżył. I tak nie było pomocy. Teraz ludzie dowiedzieli się, że działa gabinet i przychodzą z różnymi problemami okulistycznymi. Dziś na przykład konsultowałam 30-letniego pacjenta, który od kilku dni zaniewidział i 10 miesięczne dziecko z „czymś” białym na oku. I jak to zbadać przez telefon? – mówi okulistka z bielskiej kliniki Okulus. W trakcie pobytu w Afryce poza wadami wzroku i zapaleniami spojówek, które występowały najczęściej, lekarka miała przegląd całej okulistyki. Urazy z ropą w oku, owrzodzenia, zaćma, jaskra, odwarstwienie siatkówki, zmiany zwyrodnieniowe. - Czułam się jak w Poradni Przyklinicznej, w której kiedyś pracowałam i do której trafiali pacjenci z wszystkimi, nawet bardzo rzadkimi schorzeniami oka. Tu w Abong Mbangu było tak samo, tylko nie miałam zaplecza szpitalnego ani możliwości nowoczesnej diagnostyki. Trochę to utrudniało prace, ale z drugiej strony lata doświadczeń bardzo pomagały – opowiada Filipecka. Jest aparatura, ale operacji zaćmy jeszcze nie będzie Obecnie w Abong Mbangu nie ma możliwości przeprowadzenia zabiegu usunięcia zaćmy, która dla większości afrykańskich pacjentów jest niestety ostatnim ratunkiem przed ślepotą. Jednak – jak informuje okulistka - w planie jest budowa nowej przychodni z salą zabiegowo-operacyjną, w której będzie można przeprowadzać zabiegi tego typu. - Cieszę się ogromnie, że akcja wciąż nabiera tempa. Ludzie nadal przysyłają okulary, a pani Jadwiga Mirosławska ze Szczerzyn chce podarować kasetę okularową po mamie. Firma Alcon przekazała już Fundacji Redemptoris Misjio aparat do usuwania zaćmy. Natomiast lekarz, kameruńczyk, który skończył studia w Polsce chce zorganizować wspólną wyprawę chirurgów i okulistów do szpitala w Kamerunie – opowiada okulistka. - Będziemy dążyć do tego, żeby wspólnymi siłami nadal pomagać i osiągnąć kolejny cel naszej akcji - operowanie zaćmy w Afryce – przekonuje pomysłodawczyni akcji „Okuliści dla Afryki” *** W związku z licznymi pytaniami Państwa czytelników, poniżej krotka informacja na temat możliwości wsparcia akcji: 1. Zbiórka okularów – nadal można przysyłać stare okulary korekcyjne (z wyjątkiem cylindrycznych, gdyż bardzo rzadko udaje się dobrać gotowe szkła do wady wzroku nowego właściciela) i przeciwsłoneczne. Adres zbiórki: Klinika Okulus, ul. Górska 19, 43-300 Bielsko-Biała. 2. Działalność gabinetu okulistycznego i przychodni w Abong Mbang uzależniona jest od dostępu do prądu, z czym na miejscu jest ogromny problem (więcej na ten temat można przeczytać na blogu akcji: http://www.okuliscidlaafryki.pl/blog/). Stąd prowadzona jest zbiórka pieniędzy na zakup nowego generator. Darowizny na rzecz zakupu nowego generatora można wpłacać na numer konta: 46124046501111000051590145.W tytule prosimy wpisywać: Na generator S. Nazariuszy. Zapraszamy do śledzenia akcji na facebooku: https://www.facebook.com/OkulisciDlaAfryki