Przepłynęła Atlantyk jachtostopem. Jak wyglądały 63 dni na oceanie z nieznajomymi?
Przepłynęła Atlantyk z ludźmi, których wcześniej nie znała. Przez 63 dni mieszkała na 13-metrowym katamaranie, doświadczając sztormów, „kabinowej gorączki” i życia z dala od lądu. W podcaście „Solo przez świat” Laura Maria Plichta opowiada, skąd wzięło się marzenie o jachtostopie przez ocean i dlaczego rzeczywistość okazała się znacznie mniej romantyczna, niż sobie wyobrażała.
63 dni na oceanie oznaczają nie tylko sztormy i spektakularne zachody słońca. To również monotonia, życie na niewielkiej przestrzeni i konieczność współpracy z ludźmi, których jeszcze chwilę wcześniej się nie znało. W rozmowie z Sabiną Ziębą Laura Maria Plichta opowiada, jak wyglądała jej przeprawa przez Atlantyk i czego nauczyła ją jedna z najbardziej wymagających podróży w życiu. Jachtostop przez Atlantyk. Marzenie, które zaprowadziło ją na ocean Przepłynięcie Atlantyku było dla Laury Marii Plichty jednym z tych podróżniczych marzeń, które dojrzewają latami. O jachtostopie dowiedziała się z książek, relacji innych podróżników i internetowych grup zrzeszających autostopowiczów oraz żeglarzy. Choć wcześniej nie miała praktycznie żadnego doświadczenia w żeglowaniu, postanowiła spróbować. Po krótkim rejsie szkoleniowym po Bałtyku zaczęła szukać załogi i wkrótce otrzymała propozycję udziału w przeprawie z Gibraltaru do Brazylii. Pierwsze spotkanie z członkami załogi szybko zweryfikowało jednak wyobrażenia stworzone na podstawie zdjęć z komunikatorów. – Miałam takie zderzenie z rzeczywistością: „To nie są ludzie, z którymi ja myślałam, że płynę” – wspomina. Mimo początkowych obaw zdecydowała się wypłynąć. Co ciekawe, kapitan uznał, że brak doświadczenia może działać na jej korzyść. – Nowicjusze są bardziej odpowiedzialni, bo jak czegoś nie wiedzą, to zapytają tysiąc razy – tłumaczy Laura, dodając, że większym zagrożeniem bywają osoby przekonane o własnych umiejętnościach. Tak rozpoczęła się 63-dniowa podróż przez Atlantyk na 13-metrowym katamaranie, która okazała się nie tylko wielką przygodą, ale również lekcją współpracy, cierpliwości i zaufania wobec ludzi poznanych zaledwie kilka dni wcześniej. 63 dni na oceanie. „Większość czasu jest po prostu nuda” Największym zaskoczeniem okazało się jednak nie samo żeglowanie, lecz codzienność na oceanie. Laura przyznaje, że przed wyprawą wyobrażała sobie jachtostop jako nieustanną przygodę pełną emocji i spektakularnych widoków. Rzeczywistość wyglądała inaczej. Owszem, zdarzały się sztormy, gwałtowne zmiany pogody czy sytuacje wymagające błyskawicznego reagowania, jednak przez większość czasu życie na katamaranie płynęło bardzo spokojnie. – Przez większość czasu jest po prostu nuda. Nuda i ty nie wiesz, co ze sobą począć – przyznaje podróżniczka. Po sześciu tygodniach zamknięcia na niewielkiej przestrzeni cała załoga doświadczyła tzw. „kabinowej gorączki”. – Wszystko zaczyna cię irytować – ci ludzie, to miejsce – wspomina. Przez kilka dni członkowie załogi ograniczali rozmowy do minimum, choć później sami śmiali się z tego, jak bardzo zmieniły ich warunki panujące na oceanie. Podróż zmieniła także jej spojrzenie na wolność. – Dla mojego kapitana żegluga to była wolność absolutna, a ja nawet nie mogłam wyjść na spacer – opowiada. Paradoks polegał na tym, że bezkres oceanu dawał poczucie nieograniczonej przestrzeni, a jednocześnie wymuszał podporządkowanie się rytmowi całej załogi i decyzjom kapitana. Nic więc dziwnego, że po ponad dwóch miesiącach na wodzie zejście na ląd przyniosło ogromną ulgę. – Całowałam tę ziemię! – mówi ze śmiechem. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Laury Marii Plichty Przeprawa przez Atlantyk to tylko jedna z niezwykłych historii, którymi Laura Maria Plichta dzieli się w podcaście „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiada również o samotnym przejeździe motocyklem przez Himalaje, niemal dwuletnim życiu w Afryce, podróży pociągiem przewożącym rudę żelaza przez Saharę, spotkaniach ze społecznością Kalaszy w Pakistanie, ucieczce z ciężarówki w Meksyku czy wyprawach po Amazonii. Zdradza także, jak z niewielkiej kaszubskiej miejscowości trafiła na sześć kontynentów i dlaczego do dziś uważa, że największe przygody zaczynają się od decyzji, na którą większość ludzi nigdy by się nie odważyła. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Laurą Marią Plichtą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland oraz w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Odwiedziła Kalaszy w Pakistanie. To, co zobaczyła, zmieniło jej spojrzenie na miłość
Czy w Pakistanie naprawdę wszystkie kobiety żyją według tych samych zasad? Laura Maria Plichta przekonuje, że rzeczywistość potrafi zaskoczyć. W podcaście „Solo przez świat” opowiada o wizycie u Kalaszy – niewielkiej społeczności zamieszkującej góry Hindukuszu, gdzie kobiety same wybierają partnerów, zarządzają finansami i od pokoleń odgrywają kluczową rolę w życiu lokalnej społeczności.
Choć Pakistan wielu osobom kojarzy się z konserwatywnymi normami społecznymi, nie wszystkie jego regiony wyglądają tak samo. W trudno dostępnej dolinie Kalaszów od wieków przetrwała społeczność pielęgnująca własną religię, tradycje i odmienny model życia. To właśnie tam Laura Maria Plichta postanowiła dotrzeć podczas swojej podróży, by z bliska poznać jedną z najbardziej niezwykłych kultur Azji. Podróż do doliny Kalaszów wymaga odwagi. „Mnie takie rzeczy ekscytują” Laura Maria Plichta od dawna wiedziała, że podczas podróży po Pakistanie chce dotrzeć do doliny Kalaszy – niewielkiej społeczności zamieszkującej góry Hindukuszu tuż przy granicy z Afganistanem. Sama droga okazała się jednak częścią przygody. Do odizolowanej doliny prowadzą wąskie, górskie trasy biegnące nad przepaściami, a podróż odbywa się niewielkimi samochodami wypełnionymi pasażerami do ostatniego miejsca. Jak przyznaje, zamiast strachu czuła przede wszystkim ekscytację. – Szczerze mówiąc, takie sytuacje mnie ekscytują. Dopóki nic złego się nie dzieje, jestem po prostu zachwycona samym doświadczeniem. Dopiero gdy wydarzy się coś nieprzewidzianego, myślę sobie: „Kurczę, może powinnam była bardziej się tym przejmować i trochę zmądrzeć” – opowiada. To właśnie trudna dostępność doliny sprawiła, że Kalaszowie przez wieki zachowali własną religię, język i tradycje. Dziś społeczność liczy zaledwie około 4 tys. osób. Przez lata była prześladowana i poddawana próbom islamizacji, dlatego do dziś bardzo mocno chroni swoją tożsamość. Jak tłumaczy podróżniczka, osoby, które opuszczą wspólnotę i przejdą na islam, nie mogą już do niej powrócić. – Rozmawiałam z moim kolegą, Kalaszem, który opowiadał mi o kobiecie, która wyszła za Pakistańczyka wyznającego islam, a później chciała wrócić do swojej społeczności. Usłyszała wtedy, że „religia nie jest sukienką, którą można po prostu zmienić” – wspomina. To kobiety rządzą doliną. „Tam chodzi przede wszystkim o szczęście” Największym zaskoczeniem okazała się jednak pozycja kobiet. W dolinie Kalaszy to one prowadzą guesthousy, zarządzają finansami, uczestniczą w życiu publicznym i same decydują o wyborze partnera. W przeciwieństwie do wielu innych regionów Pakistanu nie zasłaniają twarzy, noszą charakterystyczne kolorowe stroje i odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu całej społeczności. – Kobiety publicznie tańczą, śpiewają i – choć w Pakistanie alkohol jest nielegalny – produkują oraz piją wino. To one zarządzają biznesami i finansami, a często także całą rodziną. W praktyce to właśnie kobiety trzymają tam rękę na pulsie – opowiada. Równie wyjątkowe jest podejście Kalaszy do miłości i związków. Kobiety same wybierają mężów, a jeśli relacja przestaje dawać szczęście, mogą odejść i rozpocząć nowe życie. W kulturze tej funkcjonuje także tradycja tzw. „Great Lovers” – starszych mężczyzn, którzy układają pieśni poświęcone swoim pierwszym miłościom i przekazują je kolejnym pokoleniom. Jak przyznaje podróżniczka, właśnie to zrobiło na niej największe wrażenie. – U Kalaszy najważniejsze jest szczęście w związku. Oczywiście wierzą, że nad relacją trzeba pracować, ale nie w nieskończoność. Jeśli obie strony wiedzą, że coś już nie działa, nie ma sensu tkwić w tym za wszelką cenę – mówi. Spotkanie z tą społecznością wpłynęło również na jej własne spojrzenie na relacje. – Kalaszki otworzyły mnie na to, że romantyczna miłość wcale nie musi być krępująca czy przesadzona. Może być po prostu piękna – na własnych zasadach, po swojemu – podsumowuje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Laury Marii Plichty Wizyta u Kalaszy to tylko jeden z niezwykłych rozdziałów podróżniczego życia Laury Marii Plichty. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiada również o ucieczce z ciężarówki w Meksyku, dziewięciomiesięcznej podróży po Azji, przejeździe pociągiem z rudą żelaza przez Saharę, niemal dwuletnim życiu w Afryce, samotnym rejsie przez Atlantyk, wyprawie motocyklowej przez Himalaje oraz podróżach po Amazonii. Zdradza także, jak z niewielkiej kaszubskiej wsi trafiła na sześć kontynentów i dlaczego do dziś uważa, że największe przygody zaczynają się od decyzji, na którą większość ludzi nigdy by się nie odważyła. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Laurą Marią Plichtą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland oraz w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Samotnie przejechała Himalaje motocyklem. „Chcę czuć wiatr, pył i odpryskujące kamienie”
Czy można przejechać motocyklem przez Etiopię z człowiekiem poznanym zaledwie kilka dni wcześniej? Laura Maria Plichta przekonuje, że właśnie takie spontaniczne decyzje często prowadzą do najbardziej niezwykłych doświadczeń. W podcaście „Solo przez świat” opowiada nie tylko o podróży przez afrykańskie bezdroża, ale także o samotnej wyprawie przez Himalaje, która okazała się jednym z największych wyzwań w jej życiu.
Choć dziś Laura Maria Plichta ma za sobą podróże przez sześć kontynentów, nie każda z nich była dokładnie zaplanowana. W rozmowie z Sabiną Ziębą zdradza, jak przypadkowe spotkanie z lokalnym przewodnikiem przerodziło się w dwutygodniową motocyklową wyprawę przez Etiopię, dlaczego blizny po poparzeniu traktuje jak pamiątki z podróży oraz co sprawiło, że tuż po zdobyciu prawa jazdy zdecydowała się samotnie ruszyć w Himalaje. Motocykl, przypadkowe spotkanie i podróż przez Etiopię. „To doświadczenie było znacznie głębsze” Jedna z najbardziej niezwykłych motocyklowych przygód Laury Marii Plichty zaczęła się od… poszukiwania taniej wypożyczalni. Profesjonalne firmy w Etiopii oferowały motocykle za ponad 100 dolarów dziennie, dlatego podróżniczka zaczęła szukać alternatywy. W ten sposób trafiła na Tibebu – lokalnego przewodnika prowadzącego niewielką firmę turystyczną, który pomógł jej wynająć motocykl od znajomego. Początkowo plan zakładał, że pojedzie sama, jednak sytuacja szybko przybrała nieoczekiwany obrót. Tibebu zaczął uczyć ją jazdy na motocyklu, a po kilku dniach zaproponował, że dołączy do wyprawy. – Nie miałam jeszcze prawa jazdy na motocykl. Byłam po Madagaskarze na skuterze, trochę jeździłam w Pakistanie, ale każdy motocykl jest inny – wspomina. Nauka nie obyła się bez przygód. Podczas jednego z pierwszych treningów motocykl przewrócił się, a rozgrzana rura wydechowa pozostawiła na jej nodze ślady, które widać do dziś. – Ja je nazywam „tatuażami”. To są moje pamiątki z podróży. Patrzę na nie i od razu przypominam sobie: „Etiopia” – opowiada z uśmiechem. Ostatecznie wspólna podróż okazała się czymś znacznie więcej niż tylko przemieszczaniem się z miejsca na miejsce. Dzięki Tibebu mogła rozmawiać z mieszkańcami, odwiedzać odległe wioski i poznawać lokalne zwyczaje z perspektywy niedostępnej dla większości turystów. – Zostawaliśmy tam na noc pod namiotem, myliśmy się w rzece, tak jak wszyscy, gotowaliśmy razem przy ognisku, piliśmy wino ryżowe i rozmawialiśmy. To doświadczenie było znacznie głębsze – podkreśla. Samotnie przez Himalaje. „Dopiero co zdałam prawo jazdy” Choć to właśnie Etiopia nauczyła ją pewności siebie na motocyklu, największy egzamin czekał dopiero później. Niedługo po zdobyciu prawa jazdy Laura Maria Plichta zdecydowała się samotnie wyruszyć w Himalaje, gdzie pokonała ponad dwa tysiące kilometrów wymagającymi, często nieutwardzonymi drogami i dotarła na jedną z najwyżej położonych przełęczy świata, sięgającą niemal 6000 m n.p.m. Jak przyznaje, największy stres nie wiązał się wcale z wysokością, lecz z przeprawami przez górskie rzeki. Gdy tylko nadarzała się okazja, prosiła spotkanych motocyklistów o przeprowadzenie motocykla na drugi brzeg, sama przechodząc po kamieniach. Mimo takich momentów nie wyobraża sobie dziś podróżowania w inny sposób. – Chcę czuć wiatr we włosach, pył, odpryskujące kamienie i muchy wpadające do oczu – mówi. To właśnie kontakt z otoczeniem sprawia, że motocykl daje jej poczucie wolności, którego nie odnalazła ani podczas podróży samochodem, ani kamperem. Wspominając Himalaje, najczęściej mówi jednak o satysfakcji z pokonania własnych ograniczeń. – Dopiero co zdałam prawo jazdy i od razu wyjechałam w Himalaje. Kiedy poradziłam sobie z tymi trudnościami, poczułam ogromną dumę z samej siebie – przyznaje. Do dziś pamięta także życzliwość spotkanych po drodze motocyklistów z Indii, którzy podczas wspinaczki na najwyższą przełęcz jechali w zasięgu jej wzroku i regularnie zatrzymywali się, by upewnić się, że bezpiecznie pokonuje kolejne kilometry. Jak podkreśla, właśnie takie spontaniczne gesty często najmocniej zapadają jej w pamięć z każdej wyprawy. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Laury Marii Plichty Motocyklowa wyprawa przez Etiopię i samotny przejazd przez Himalaje to tylko część historii, które Laura Maria Plichta opowiada w podcaście „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą wspomina również ucieczkę z ciężarówki w Meksyku, dziewięciomiesięczną podróż po Azji, przejazd pociągiem z rudą żelaza przez Saharę, niemal dwuletnie życie w Afryce, wizyty u społeczności Kalaszy w Pakistanie, samotny rejs przez Atlantyk oraz podróże po Amazonii. Opowiada także o tym, jak z małej kaszubskiej wsi trafiła na sześć kontynentów i dlaczego do dziś wierzy, że największe przygody zaczynają się od podjęcia decyzji, na którą większość ludzi nigdy by się nie odważyła. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Laurą Marią Plichtą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland oraz w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Namibia jest w moim top 3”. Justyna Świetlicka o najpiękniejszych miejscach na świecie
Safari bez przewodnika, noclegi na pustyni i krajobrazy przypominające inną planetę. W podcaście „Solo przez świat” Justyna Świetlicka opowiada, dlaczego Afryka okazała się jednym z najbardziej zaskakujących kierunków, jakie odwiedziła, i zdradza, które miejsca do dziś uważa za najpiękniejsze na świecie.
Choć Justyna Świetlicka najczęściej kojarzona jest z podróżami po Azji, równie mocne wspomnienia przywiozła z Afryki. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiada o sześciotygodniowej wyprawie przez Republikę Południowej Afryki, Eswatini, Namibię i Mauritius, zdradzając, dlaczego właśnie safari organizowane na własną rękę okazało się jednym z największych podróżniczych przeżyć w jej życiu. Safari na własną rękę w Afryce. „Nie wiedziałam, że można podróżować w ten sposób” Jednym z największych zaskoczeń podczas afrykańskiej wyprawy okazało się safari organizowane bez udziału biura podróży. Do takiego sposobu podróżowania zainspirowała ją relacja zaprzyjaźnionej podróżniczki, która pokazała, że Park Krugera można zwiedzać samodzielnie wynajętym samochodem. Razem z przyjacielem zdecydowała się więc przemierzać park własnym autem od wschodu aż do zachodu słońca, zatrzymując się wszędzie tam, gdzie pojawiały się dzikie zwierzęta. Jak przyznaje, przed wyjazdem wydawało jej się, że wielogodzinne jeżdżenie po parku i wypatrywanie zwierząt może okazać się monotonne. Rzeczywistość szybko zweryfikowała te wyobrażenia. – Nie wiesz, gdzie będą zwierzęta, nie wiesz, jakie spotkasz i czy za następnym zakrętem będzie lew albo lampart – wspomina. Właśnie ta nieprzewidywalność sprawiła, że safari stało się jednym z najbardziej emocjonujących doświadczeń całej podróży. Po odwiedzeniu Parku Krugera para przekroczyła granicę z Eswatini, niewielkim państwem położonym między RPA a Mozambikiem. Tam spędzili dwie noce w miejscu, z którego mogli obserwować nosorożce niemal spod własnego domku. Justyna podkreśla, że podobną wyprawę można zorganizować samodzielnie również wypożyczonym samochodem, wcześniej uzyskując zgodę na przekroczenie granicy. Jej zdaniem właśnie takie podróże, pozostawiające przestrzeń na spontaniczne odkrycia i kontakt z naturą, zapadają w pamięć na najdłużej. Namibia zachwyciła ją bardziej niż Mauritius. Ten kraj trafił do jej podróżniczego top 3 Po safari przyszedł czas na kolejną część afrykańskiej wyprawy – Namibię, która do dziś pozostaje jednym z trzech najpiękniejszych miejsc odwiedzonych przez Justynę Świetlicką. Razem z towarzyszem podróży przemierzała kraj samochodem 4x4 z namiotem na dachu, nocując w otoczeniu pustyni i rozległych, niemal bezludnych krajobrazów. To właśnie tam, jak przyznaje, najmocniej odczuła potęgę natury. – Stajesz i przypominasz sobie, że jesteś tylko małym człowiekiem, małym pyłem na tej planecie – mówi. Zachwyciły ją rozległe pustkowia, surowe krajobrazy i poczucie przestrzeni, którego nie doświadczyła nigdzie indziej. W rozmowie zdradza również, że obok Namibii w jej osobistym zestawieniu najpiękniejszych miejsc znajdują się Islandia i Peru. Islandię odwiedzała już kilkukrotnie o różnych porach roku i za każdym razem odkrywała ją na nowo, natomiast Peru zapamiętała nie tylko dzięki Machu Picchu czy Kolorowym Górom, ale również z powodu możliwości połączenia surfingu z nauką kitesurfingu. W podcaście opowiada także o swoich mieszanych odczuciach po wizycie na Mauritiusie, który – mimo rajskich plaż – nie zrobił na niej tak dużego wrażenia jak Madera czy Hawaje. Przyznaje również, że coraz bardziej ciągnie ją do miejsc mniej oczywistych, gdzie podróż wciąż wiąże się z wyzwaniem, a nie tylko z odhaczaniem najpopularniejszych atrakcji. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Justyny Świetlickiej Safari na własną rękę w Afryce to tylko jeden z wielu tematów poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Justyna Świetlicka opowiada również o rowerowych wyprawach przez Azję i Indie, życiu cyfrowej nomadki, najciekawszych kuchniach świata, surfingu, randkowaniu w różnych częściach świata, oraz kierunkach, które wciąż znajdują się na jej podróżniczej liście marzeń. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Justyną Świetlicką jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Polska i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„To najbardziej ekscytująca część podróżowania”. Justyna Świetlicka o najlepszych kuchniach świata
Czy jedzenie może być ważniejszym powodem podróży niż najsłynniejsze atrakcje? W podcaście „Solo przez świat” Justyna Świetlicka opowiada, dlaczego właśnie lokalna kuchnia najlepiej pozwala zrozumieć odwiedzane miejsca oraz które kraje najbardziej zaskoczyły ją pod względem kulinarnym.
Justyna Świetlicka odwiedziła dziesiątki krajów i przekonuje, że najlepsze wspomnienia z podróży często rodzą się nie podczas zwiedzania zabytków, lecz przy stole. W rozmowie z Sabiną Ziębą dietetyczka opowiada o smakach, których szuka podczas wyjazdów, potrawach, które budziły w niej opór, a także o miejscach, które kulinarnie zachwyciły ją najbardziej – i tych, które okazały się największym rozczarowaniem. Dlaczego Justyna Świetlicka poznaje świat przez jedzenie? „Jem wszystko, co jedzą lokalni ludzie” Choć podróże Justyny Świetlickiej często kojarzą się z rowerowymi wyprawami i aktywnym odkrywaniem świata, sama podróżniczka przyznaje, że to właśnie jedzenie zajmuje w nich szczególne miejsce. Jej zdaniem lokalna kuchnia pozwala lepiej zrozumieć historię, kulturę i codzienność mieszkańców niż wiele popularnych atrakcji turystycznych. Dlatego podczas wyjazdów stara się próbować wszystkiego, co jedzą miejscowi – nawet jeśli dla wielu osób wydaje się to nietypowe. W Meksyku zdecydowała się spróbować chapulines, czyli smażonych świerszczy, a w Peru zjadła świnkę morską, która – jak przyznaje – wzbudziła w niej największe opory. – To była chyba najdziwniejsza rzecz, którą zjadłam. Jak była na talerzu ze swoimi małymi stópkami, to jednak było trochę… dużo – wspomina. Największe kulinarne rozczarowanie spotkało ją natomiast w Australii. Mimo zachwycającej przyrody, brakowało jej tam bogatej tradycji kulinarnej, którą odnajdywała wcześniej choćby w Peru, Tajlandii czy Japonii. Jak podkreśla, są miejsca, gdzie nawet rezygnacja ze zwiedzania nie oznacza straconego dnia, bo sam spacer od jednej restauracji do drugiej staje się podróżą przez lokalną kulturę. Japonia zachwyciła, Hongkong rozczarował. Które smaki Justyna Świetlicka zapamiętała najbardziej? Spośród wszystkich odwiedzonych krajów największe wrażenie zrobiła na Justynie Japonia. Zachwyciło ją nie tylko samo jedzenie, ale także filozofia stojąca za jego przygotowaniem. Zwraca uwagę, że wiele japońskich restauracji specjalizuje się zaledwie w kilku daniach, dzięki czemu kucharze mogą przez lata doskonalić jedną recepturę. – Masz trzy dania albo tylko zupę soba czy ramen. Oni osiągają mistrzostwo i naprawdę przykładają się do jakości składników – mówi. Szczególnym sentymentem darzy również tajską papaya salad, którą zamawiała niemal każdego dnia i do dziś wybiera, gdy tylko pojawia się w menu restauracji. Nie wszystkie kulinarne odkrycia okazały się jednak równie udane. Hongkong, który wcześniej znała z entuzjastycznych opinii innych podróżników, pozostawił po sobie mieszane wspomnienia. Poza kilkoma potrawami, takimi jak podsmażane pierożki czy słynne pineapple buns, większość dań nie spełniła jej oczekiwań. W rozmowie z Sabiną Ziębą podróżniczka wspomina również o podróży rowerowej przez Indie i przyznaje, że mimo obaw nigdy nie doświadczyła poważniejszych problemów żołądkowych. Jej zdaniem kluczem jest rozsądek – unikanie nieprzegotowanej wody i odpowiednie przygotowanie organizmu przed wyjazdem. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Justyny Świetlickiej Jedzenie to tylko jeden z tematów poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Justyna Świetlicka opowiada także o samotnych wyprawach rowerowych przez Koreę Południową, Japonię i Indie, życiu cyfrowej nomadki, podróżach po Afryce, codzienności na Bali oraz poszukiwaniu miejsca, które mogłaby nazwać domem. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Justyną Świetlicką jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Polska i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Justyna Świetlicka przejechała Azję na dwóch kółkach. „Na rowerze każdy kilogram ma znaczenie”
Czy podróż rowerowa może całkowicie zmienić sposób odkrywania świata? W podcaście „Solo przez świat” Justyna Świetlicka opowiada, jak spontaniczny wyjazd do Skandynawii przerodził się w samotną wyprawę przez Koreę Południową i Japonię oraz dlaczego właśnie rower daje jej poczucie największej wolności.
Justyna Świetlicka od lat podróżuje po świecie, jednak nie zawsze wybiera samolot czy samochód. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiedziała o tym, jak odkryła podróżowanie rowerem, dlaczego zdecydowała się samotnie przejechać ponad 2400 kilometrów przez Koreę Południową i Japonię oraz co sprawia, że właśnie ten sposób przemieszczania pozwala jej najpełniej doświadczać odwiedzanych miejsc. Jak Justyna Świetlicka zaczęła podróżować rowerem? „Ta podróż całkowicie mnie wciągnęła” Choć dziś Justyna Świetlicka ma za sobą tysiące kilometrów przejechanych rowerem, początkowo wcale nie planowała takiej formy podróżowania. Jak opowiada w podcaście „Solo przez świat”, pierwsze doświadczenia zdobywała jeszcze z poprzednim partnerem podczas pobytu na Lanzarote. Prawdziwy przełom nastąpił jednak dopiero kilka lat później, kiedy spontanicznie wybrała się z przyjaciółmi do Szwecji. – Mega chciałam spać w namiocie, bo wydawało mi się to takie super romantyczne, ale jakoś się bałam. Przez to, że byłam z innymi ludźmi, dodawało mi to odwagi – wspomina. Mimo deszczu, silnego wiatru i dalekich od idealnych warunków wyjazd okazał się dla niej jedną z najcenniejszych podróżniczych lekcji. – Pomimo tego, że padało, wiało i nie było super przyjemnie, to była jedna z fajniejszych przygód w moim życiu – mówi. Początkowo planowała zakończyć wyprawę w Danii i wrócić do Polski pociągiem przez Niemcy, jednak szybko zmieniła zdanie. – Tak bardzo mi się spodobało, że stwierdziłam: przedłużę sobie ten wyjazd i wrócę rowerem do Polski – opowiada. Zaledwie miesiąc później wyruszyła do Korei Południowej, gdzie odkryła liczący około 600 kilometrów szlak Czterech Rzek. Kiedy dowiedziała się, że z Korei można promem dostać się do Japonii, postanowiła pojechać jeszcze dalej. Jak przyznaje, od lat kieruje się prostą zasadą: „Martwmy się chronologicznie” – najpierw podejmuje decyzję, a dopiero później zastanawia się, jak rozwiązać pojawiające się po drodze problemy. 2400 kilometrów przez Koreę i Japonię. „Rower jest moim sweet spotem” Podróż przez Koreę Południową i Japonię okazała się pełna niespodzianek. Najbardziej zaskoczyły Justynę nie tylko wysokie temperatury i wilgotny klimat, ale także sama Japonia, do której początkowo podchodziła z dużym dystansem. – W ogóle o Japonii nigdy jakoś nie marzyłam. Myślałam: „Wszyscy się nią zachwycają, co tam pewnie nie ma nic ciekawego” – przyznaje. Na miejscu szybko zmieniła jednak zdanie. – Japonia mnie bardzo pozytywnie zaskoczyła. Zrozumiałam, skąd te zachwyty. Jedzenie jest najlepszym jedzeniem na świecie – mówi, dodając z uśmiechem, że jako Polka i tak najbardziej lubi ziemniaki oraz chleb. Jednym z najpiękniejszych wspomnień z tej wyprawy był jednak nocleg z wyjątkowym widokiem. – Rozbiłam się przy jeziorku i spałam z widokiem na górę Fuji. Wtedy moim zdaniem warto było wyciągnąć ten namiot – wspomina. W rozmowie z Sabiną Ziębą podkreśla jednak, że największą wartością podróżowania rowerem nie są spektakularne miejsca, lecz droga prowadząca do ich odkrycia. Jej zdaniem właśnie tempo jazdy pozwala zobaczyć znacznie więcej niż podróż samochodem czy samolotem. Co więcej, wysiłek włożony w dotarcie do celu sprawia, że widoki docenia się zupełnie inaczej. – Jeżeli nie zasłużę sobie na ten widok, to nie sprawia mi takiej satysfakcji. Jak wiesz, że sama wjechałaś rowerem na tę górę i nagrodą jest zjazd, to jest niesamowite – podsumowuje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Justyny Świetlickiej Samotna rowerowa wyprawa przez Koreę Południową i Japonię to tylko jeden z wielu tematów poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Justyna Świetlicka opowiedziała również o życiu cyfrowej nomadki, podróżach po Afryce, swojej najtrudniejszej wyprawie rowerowej przez Indie, randkowaniu w podróży, codzienności na Bali oraz poszukiwaniu miejsca, które mogłaby nazwać domem. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Justyną Świetlicką jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Anna Skura o blaskach i cieniach życia na Bali. „To miejsce jest magiczne”
Dlaczego jedni zakochują się w Bali już po pierwszej wizycie, a inni traktują je jak kolejny punkt na mapie? W podcaście „Solo przez świat” Anna Skura opowiada, co sprawiło, że indonezyjska wyspa z czasem stała się jej drugim domem, ale też dlaczego życie w tym miejscu nie jest pozbawione wyzwań.
Dziś Anna Skura od kilku lat dzieli swoje życie między Polskę a Bali. Jak przyznaje w rozmowie z Sabiną Ziębą, podczas pierwszej wizyty w 2016 roku nie przypuszczała jeszcze, że właśnie tam zamieszka. W podcaście opowiada o tym, co wyróżnia wyspę na tle innych miejsc na świecie, dlaczego tak wielu ludzi decyduje się rozpocząć tam nowe życie oraz jak Bali zmieniło się na przestrzeni ostatnich lat. Dlaczego Anna Skura zamieszkała na Bali? To nie tylko kwestia klimatu Choć dziś Bali kojarzy się Annie Skurze z domem, początki tej relacji wyglądały zupełnie inaczej. Gdy po raz pierwszy odwiedziła wyspę w 2016 roku, była już doświadczoną podróżniczką i odwiedzała kolejne kraje w bardzo szybkim tempie. Jak wspomina, Bali było wtedy dla niej po prostu jednym z wielu przystanków na mapie świata, a jej codzienność wypełniały kolejne loty między Azją, Australią i Ameryką Południową. Dopiero kilka lat później wróciła na wyspę na trzy tygodnie. Zamiast jednak wracać do domu, postanowiła zostać tam aż siedem miesięcy. To wtedy po raz pierwszy wynajęła własny dom i – jak przyznaje – poczuła, że nie jest już tylko turystką, ale częścią lokalnej społeczności. W rozmowie z Sabiną Ziębą podkreśla, że o wyjątkowości tego miejsca decydują przede wszystkim ludzie i atmosfera. – Gdyby zrobić casting na najmilszych ludzi na świecie, okazałoby się, że wszyscy są na Bali – mówi. Jej zdaniem ogromnym atutem jest także łatwość rozpoczęcia tam nowego życia. Jak żartuje, wystarczą trzy rzeczy: dom, skuter i karnet na siłownię. To właśnie prostota organizacji codzienności, otwartość mieszkańców oraz silne poczucie wspólnoty sprawiły, że wyspa z miejsca odwiedzanego na wakacjach stała się przestrzenią, w której postanowiła zamieszkać. Jak zmienia się Bali? Anna Skura mówi o blaskach i cieniach życia na wyspie Influencerka zwraca jednak uwagę, że życie na Bali nie przypomina niekończących się wakacji. Choć wyspa przyciąga ludzi z całego świata spokojniejszym tempem życia, otwartością mieszkańców i kulturą opartą na wspólnocie, ma również swoją mniej oczywistą stronę. Jak podkreśla, łatwo ulec złudzeniu, że w takim miejscu wszystko przychodzi samo. – Trzeba mieć bardzo dużą dyscyplinę, bardzo dużą sprawczość i świadomość swoich celów – zaznacza. Jej zdaniem właśnie brak tej dyscypliny sprawia, że część osób zatraca motywację do pracy, a prowadzenie własnego biznesu czy pracy zdalnej staje się coraz trudniejsze. Anna Skura zauważa również, że Bali zmienia się z roku na rok. Wyspa coraz mocniej otwiera się na ekspatów, przez co dynamicznie rozwija się infrastruktura i przybywa nowych mieszkańców z różnych stron świata. Ma to jednak swoją cenę. Wiele osób traktuje pobyt na Bali jako kilkuletni etap życia, dlatego relacje często okazują się tymczasowe. Jak przyznaje, sama wielokrotnie żegnała bliskich znajomych, którzy wyprowadzali się do innych krajów. – Mam poczucie, że każdy ma swoją „datę ważności Bali” – mówi. Jednocześnie nie wyklucza, że w przyszłości również zdecyduje się na kolejny rozdział w innym miejscu. Jak podkreśla, lata spędzone w podróży nauczyły ją otwartości na zmiany i przekonania, że nie wszystko w życiu trzeba planować na stałe. Dzięki temu zamiast kurczowo trzymać się jednego miejsca, stara się korzystać z tego etapu życia, w którym znajduje się właśnie teraz. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Skury Historia indonezyjskiego aresztu to tylko jeden z wielu wątków poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Anna Skura opowiada również o życiu na Bali, ekstremalnym maratonie na Antarktydzie, wspinaczce na Aconcaguę w ciąży, podróżowaniu z siedmioletnią córką, która ma już za sobą ponad 126 lotów samolotem, a także o tym, jak przez lata zmieniało się jej podejście do odkrywania świata. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Anną Skurą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„To była najlepsza inwestycja”. Anna Skura o podróżach, które zmieniły jej życie
Czy brak pieniędzy naprawdę przekreśla marzenia o podróżowaniu? W najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat” Sabina Zięba rozmawia z Anną Skurą o początkach jej podróżniczej drogi. Influencerka wspomina autokarowe wyjazdy za kilkaset złotych, tłumaczy, dlaczego największą przeszkodą często nie są finanse, lecz sposób myślenia i opowiada, jak przez lata zmienił się jej styl odkrywania świata.
Dziś Anna Skura ma na swoim koncie około 80 odwiedzonych krajów, mieszka na Bali i bierze udział w ekspedycjach, których koszt potrafi dorównać cenie samochodu. Jak przyznaje w rozmowie z Sabiną Ziębą, jej podróżnicza historia zaczęła się jednak od tanich wyjazdów autokarowych po Europie i marzeń, które początkowo wydawały się trudne do zrealizowania. Opowiada również, dlaczego według niej o tym, czy ktoś ruszy w świat, często decyduje nie stan konta, lecz nastawienie do życia. Anna Skura: największą przeszkodą w podróżowaniu nie zawsze są pieniądze Choć dziś Anna Skura kojarzona jest z dalekimi wyprawami i egzotycznymi kierunkami, początki jej podróżowania wyglądały zupełnie inaczej. W rozmowie z Sabiną Ziębą wspomina, że jeszcze w czasach liceum razem z siostrą korzystała z niedrogich wyjazdów autokarowych organizowanych przez stowarzyszenia kościelne. Kilkudniowe podróże kosztowały zaledwie 200–300 zł, dzięki czemu mogły stopniowo poznawać kolejne zakątki Europy. Jak przyznaje, właśnie wtedy zrozumiała, że odkrywanie świata jest czymś, bez czego nie wyobraża sobie życia. – To mi pokazało, że tę otwartość na świat mamy ogromną – wspomina. Influencerka zauważyła jednak, że nawet tak przystępna cena nie zachęcała wszystkich do wyjazdu. – Proponowałam znajomym, żeby jechali ze mną. To naprawdę kosztowało wtedy 200–300 zł, a ludzie nie byli zainteresowani. Myślałam: „Jak to możliwe?” – mówi. Zdaniem Anny Skury istnieją trzy główne bariery, które powstrzymują ludzi przed podróżowaniem. – Są trzy ograniczenia: finanse, dostępność czasowa i mindset – tłumaczy. Jak dodaje, jedni mają chęci, ale brakuje im pieniędzy, inni dysponują środkami, lecz nie znajdują czasu. Jeszcze inni mają wszystko, czego potrzeba, jednak nie potrafią zrobić pierwszego kroku i wciąż wybierają te same, dobrze znane kierunki. Od budżetowych wyjazdów po wyprawy życia. Tak zmieniło się podróżowanie Anny Skury Anna Skura przyznaje, że wraz z upływem lat zmienił się nie tylko jej budżet, ale również sposób podróżowania. Początkowo wybierała wyprawy organizowane jak najniższym kosztem, a pracując jeszcze na etacie, marzyła o większej swobodzie i możliwości realizowania kolejnych planów. – Dlatego zrezygnowałam z etatu. Nie dawał mi takich możliwości finansowych, a ja miałam dużo marzeń – mówi. Dziś bierze udział w wymagających ekspedycjach, których koszt potrafi sięgać dziesiątek tysięcy złotych. Jak podkreśla, nigdy nie traktowała tych wydatków jako fanaberii. – Ludzie kupują samochód za tę cenę, co ja biorę na wyprawę. Ale nigdy nie było mi szkoda tych pieniędzy, bo zawsze wiedziałam, że to inwestycja w moje marzenia, moje doświadczenia i w to, jakim jestem człowiekiem – wyjaśnia. Jednocześnie nie ukrywa, że wciąż z sentymentem wspomina bardziej spontaniczne podróże. Za jedną z najbardziej szalonych uważa wyprawę starym vanem z Polski do Gambii przez Afrykę Zachodnią, podczas której niemal każdego dnia trzeba było improwizować. Choć dziś częściej wybiera wygodniejsze warunki, podkreśla, że komfort nie jest dla niej najważniejszy. Przypomina choćby noclegi w kapsułowym hostelu podczas wyjazdu na maraton w Salwadorze czy samotny pobyt na Malediwach. Jak przyznaje, wyjazd do miejsca kojarzonego przede wszystkim z romantycznymi podróżami był dla niej dowodem, że szczęście nie zależy od towarzystwa. – Jeśli kochasz siebie i lubisz siebie, to nigdy nie jest ci nudno we własnym życiu – podsumowuje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Skury Historia indonezyjskiego aresztu to tylko jeden z wielu wątków poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Anna Skura opowiada również o życiu na Bali, ekstremalnym maratonie na Antarktydzie, wspinaczce na Aconcaguę w ciąży, podróżowaniu z siedmioletnią córką, która ma już za sobą ponad 126 lotów samolotem, a także o tym, jak przez lata zmieniało się jej podejście do odkrywania świata. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Anną Skurą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zwiedziła sporą część świata. Teraz Alicja Horosz zdradza swoje podróżnicze zachwyty i rozczarowania
Nie każda podróż kończy się zachwytem, a nie każdy kierunek uznawany za „must see” spełnia pokładane w nim oczekiwania. W najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat” National Geographic Polska Alicja Horosz opowiedziała Sabinie Ziębie o miejscach, które najbardziej ją zaskoczyły – zarówno pozytywnie, jak i negatywnie. Wśród nich znalazł się Bhutan, który okazał się podróżniczym rozczarowaniem, oraz Indie, do których chciała wrócić niemal natychmiast po wyjeździe.
Po wielu odwiedzonych krajach coraz trudniej znaleźć miejsca, które potrafią całkowicie zmienić sposób patrzenia na świat. Mimo to Alicja przyznaje, że wciąż zdarzają się podróże, które pozostają z nią na długo – czasem ze względu na krajobrazy, a niekiedy przez ludzi i emocje, które wywołują. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiedziała nie tylko o państwach, które szczególnie zapadły jej w pamięć, ale również o tym, dlaczego niektóre z nich wywołały zupełnie inne uczucia, niż początkowo zakładała. Bhutan miał być podróżą życia. Okazał się największym rozczarowaniem Bhutan od lat funkcjonuje w zbiorowej wyobraźni jako jeden z najbardziej tajemniczych i niedostępnych krajów świata. Przez lata obowiązywały tam restrykcyjne zasady wjazdu, a podróż była możliwa wyłącznie za pośrednictwem autoryzowanych agencji i po opłaceniu wysokiej dziennej stawki dla turystów zagranicznych. Nic więc dziwnego, że Alicja leciała tam z ogromnymi oczekiwaniami. Sama przyznaje jednak, że rzeczywistość okazała się zupełnie inna niż wyobrażenia. – Cztery dni kosztowały nas około 15 tysięcy złotych za dwie osoby. Wydawało mi się, że skoro kraj jest tak zamknięty i trudno dostępny, to będzie absolutnie wyjątkowy i niepowtarzalny – wspomina podróżniczka. Choć Bhutan zachwycił ją pojedynczymi miejscami i pięknymi krajobrazami, zabrakło tego trudnego do zdefiniowania elementu, który sprawia, że chce się wracać. – Była bardzo ładna świątynia wysoko w górach, ale poza tym nie było tam nic, co sprawiłoby, że byłaby to podróż zmieniająca moje życie – mówi Alicja. Jeszcze większym zaskoczeniem było dla niej to, że kraj określany często mianem „najszczęśliwszego na świecie” nie sprawiał wrażenia wyraźnie różniącego się od innych państw Azji. – Czy widziałam tam więcej uśmiechniętych ludzi niż w Tajlandii? Nie, absolutnie bym tego nie powiedziała – przyznaje. Ostatecznie Bhutan pozostawił po sobie raczej ciekawość niż zachwyt. – To była interesująca podróż, ale nie jest to miejsce, do którego chciałabym wrócić – podsumowuje. Indie przytłaczają, ale trudno o nich zapomnieć. „Nie mogłam doczekać się powrotu” Jeśli Bhutan okazał się największym rozczarowaniem, Indie były jego całkowitym przeciwieństwem. Choć pobyt momentami bywał wyczerpujący i przytłaczający, to właśnie ten kraj wywołał w Alicji jedne z najsilniejszych emocji spośród wszystkich odwiedzonych miejsc. – To był trochę masochizm, bo będąc tam, momentami miałam dość, ale gdy tylko wyjechałam, nie mogłam doczekać się powrotu – śmieje się podróżniczka. Pierwszym przystankiem było Delhi, które do dziś wspomina jako jedno z najmocniejszych podróżniczych zderzeń z rzeczywistością. Hałas, nieustanne klaksony, tłumy ludzi i ogrom bodźców okazały się czymś zupełnie innym niż wszystko, czego doświadczyła wcześniej. – Kto był w Indiach, ten wie. A kto nie był, może tylko próbować to sobie wyobrazić – mówi. Jednocześnie właśnie ta intensywność sprawiła, że Indie stały się dla niej doświadczeniem wyjątkowym. Szczególne miejsce w jej pamięci zajęło Waranasi, jedno z najważniejszych duchowych miast hinduizmu, gdzie codziennie odbywają się kremacje nad brzegiem Gangesu. – Gdyby ktoś wcześniej powiedział mi, że będę siedziała z herbatą obok miejsca, gdzie odbywają się kremacje, i będę czuła przy tym spokój, nie uwierzyłabym – wspomina. Jak podkreśla, kluczowe okazało się całkowite odrzucenie europejskiego sposobu oceniania rzeczywistości i wejście w lokalny świat z otwartością oraz ciekawością. – Po prostu chłonęłam to wszystko bez oceniania i bez porównywania do tego, co znam z domu – opowiada. Mimo zmęczenia, nieustannych próśb o wspólne zdjęcia i przebodźcowania, Indie pozostały jednym z jej ulubionych kierunków. – Będąc tam, momentami miałam dosyć tych klaksonów i tego chaosu, ale kiedy wróciłam do domu, od razu zaczęłam myśleć o kolejnym wyjeździe – przyznaje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Alicji Horosz Czy życie w Tajlandii rzeczywiście jest tańsze niż w Polsce? Jak wygląda zakup nieruchomości przez obcokrajowców i dlaczego remont domu okazał się większym wyzwaniem niż niejedna podróż? W cyklu „Solo przez świat” podróżniczka opowiedziała o najlepszych miejscach w Tajlandii, a także podróży na Antarktydę, do Boliwii, Chile, Syrii czy Pakistanu. Posłuchaj całej rozmowy, którą z Alicją Horosz poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Planujesz wakacje w Tajlandii? Lala Horosz podpowiada, gdzie znaleźć spokój i piękne plaże
Jeszcze kilka lat temu podróżowała z plecakiem po Azji, dziś nazywa Tajlandię swoim domem. W najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat” National Geographic Polska Alicja Horosz, znana w sieci jako „Lala Horosz”, opowiedziała nie tylko o codzienności w Azji Południowo-Wschodniej, ale również o tym, dlaczego uważa ten region za jeden z najlepszych kierunków dla kobiet podróżujących solo. W rozmowie z Sabiną Ziębą zdradziła także, które miejsca w Tajlandii warto wybrać w zależności od stylu podróżowania i czego Europejczycy mogliby nauczyć się od mieszkańców tego kraju.
Dla części osób Tajlandia pozostaje egzotycznym kierunkiem na kilkutygodniowy urlop, dla innych staje się miejscem do życia na stałe. Alicja Horosz należy do tej drugiej grupy. Podróżniczka od lat mieszka w Azji i przyznaje, że jednym z powodów, dla których tak trudno byłoby jej wyobrazić sobie powrót do Europy, jest poczucie bezpieczeństwa i większy spokój codziennego życia. W podcaście National Geographic Polska opowiedziała również o różnicach kulturowych, tajskim podejściu do czasu oraz o tym, dlaczego przed wyjazdem do Tajlandii warto poświęcić chwilę na dobry research. Dlaczego Tajlandia uchodzi za jeden z najbezpieczniejszych kierunków dla kobiet podróżujących solo? Zdaniem Alicji właśnie poczucie bezpieczeństwa jest jedną z największych zalet życia w Tajlandii i szerzej – w całej Azji Południowo-Wschodniej. Podróżniczka przyznaje, że to jeden z powodów, dla których tak dobrze czuje się w regionie i dlaczego bez obaw poleca go kobietom rozpoczynającym przygodę z samotnymi wyjazdami. Jak podkreśla, codzienność wygląda tam zupełnie inaczej niż w wielu europejskich krajach. W tajskich osiedlach mieszkaniowych paczki i zamówione jedzenie często pozostawiane są na ogólnodostępnym stoliku przy wejściu do budynku, do którego dostęp mają nie tylko mieszkańcy, ale również osoby z zewnątrz. Mimo to rzeczy potrafią leżeć tam przez wiele godzin i nikt ich nie zabiera. – W kondominium nie ma czegoś takiego, że kurier przynosi paczkę pod drzwi. Wszystko leży na stoliku przy wejściu i każdy ma do tego dostęp. Paczki, jedzenie, zakupy... Wszystko tam jest i nikt tego nie bierze – opowiada Alicja. Jak dodaje, wielokrotnie zostawiała również kluczyki w skuterze czy zakupy na siedzeniu motocykla i nigdy nie spotkała się z próbą kradzieży. Podróżniczka zaznacza jednocześnie, że nie oznacza to całkowitego braku przestępczości i pojedyncze incydenty zdarzają się wszędzie. Z jej doświadczeń i relacji znajomych wynika jednak, że podobne sytuacje należą do rzadkości. Jej zdaniem właśnie ta codzienna przewidywalność i spokój sprawiają, że wiele osób decyduje się zostać w Tajlandii na dłużej. – To bardzo przyjemne uczucie żyć w miejscu, w którym można czuć się tak bezpiecznie, że zostawiasz otwarty dom i wiesz, że nic się nie wydarzy – podsumowuje. Phuket czy spokojne wyspy? Jak wybrać miejsce idealne na wakacje w Tajlandii Według Alicji nie istnieje jedna uniwersalna odpowiedź na pytanie o najlepsze miejsce w Tajlandii. Wszystko zależy od oczekiwań, stylu podróżowania i tego, czego szukamy podczas wyjazdu. – Nie ma miejsca, które dla każdego będzie złe ani takiego, które dla każdego będzie idealne. Najważniejsze jest po prostu zrobić dobry research przed wyjazdem – podkreśla podróżniczka. Dobrym przykładem jest Phuket, które przez jednych uwielbiane jest za rozwiniętą infrastrukturę i łatwy dostęp do atrakcji, a przez innych krytykowane za tłumy i imprezowy charakter. Jak tłumaczy Alicja, osoby szukające ciszy i odpoczynku mogą wrócić stamtąd rozczarowane, szczególnie jeśli wybiorą okolice Patong, znane z nocnego życia i dużego ruchu turystycznego. – Jeżeli ktoś pojedzie do Patong i oczekuje ciszy, może później powiedzieć: „Boże, ta Tajlandia jest okropna” – zauważa. Jednocześnie Phuket pozostaje świetnym wyborem dla osób, które chcą zatrzymać się w jednym miejscu i codziennie odkrywać inne zakątki regionu. Wyspa stanowi bowiem wygodną bazę wypadową na rejsy i jednodniowe wycieczki. – Można mieszkać w jednym hotelu i codziennie pływać w inne miejsce – na Phi Phi, Similany czy wyspę Jamesa Bonda – wylicza Alicja. Osobom poszukującym spokojniejszej strony Tajlandii poleca natomiast mniej znane wyspy położone bliżej granicy z Kambodżą. – Jeżeli ktoś szuka spokojnej Tajlandii, raczej odradzałabym Phuket i poleciłabym Ko Kut, Ko Mak albo Ko Chang. Jest tam naprawdę mało ludzi, a jest przepięknie – mówi. Wspomina również o wyspie Ko Yao, położonej zaledwie kilkadziesiąt minut od Phuket, która pozwala połączyć łatwy dostęp do atrakcji z bardziej kameralną atmosferą. Alicja zwraca też uwagę, że podobnie jak przy wyborze miejsca do życia, również podczas planowania podróży warto dopasować kierunek do własnych potrzeb, a nie wyłącznie do popularności danego miejsca w mediach społecznościowych. – Dla każdego coś innego. W Tajlandii jest tyle pięknych miejsc, że naprawdę każdy może znaleźć coś dla siebie – podsumowuje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Alicji Horosz Czy życie w Tajlandii rzeczywiście jest tańsze niż w Polsce? Jak wygląda zakup nieruchomości przez obcokrajowców i dlaczego remont domu okazał się większym wyzwaniem niż niejedna podróż? W cyklu „Solo przez świat” podróżniczka opowiedziała o życiu w Tajlandii, a także podróży na Antarktydę, do Syrii czy Pakistanu. Posłuchaj całej rozmowy, którą z Alicją Horosz poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Polski youtuber jako 27. Polak zdobył Koronę Ziemi. Rozmawiamy z Kubą „Patecem” Pateckim o tym, co trzeba mieć w sobie, by sięgać szczytów
„Uważaj, o czym marzysz” – ostrzega mnie Kuba Patecki na początku naszej rozmowy. Ostrzeżenia tego trudno jednak nie traktować jako zachęty: podróż 28-latka – i zdobycie rozszerzonej Korony Ziemi w 1,5 roku – jest dowodem na to, jak daleko może zaprowadzić nas determinacja i pielęgnowana w sobie ciekawość świata. Czego możemy się od niego nauczyć?
Spis treści: Kuba w krainie Youtube'a O jednym takim, co zdobył Szczyt Świata Wszystko za Koronę Ziemi Jak się nie bać podróżowania? Co po Koronie Ziemi? Plany Pateca na przyszłość Podróżnik, turysta wysokogórski, „profesjonalny amator”. Tak sam siebie określa w naszej rozmowie Jakub Patecki, twórca treści internetowych (mówiąc bardzo szeroko), znany z hartu ducha i… robienia rzeczy pozornie niemożliwych. Ultramaratony, nurkowania w Oceanii, dokumenty o afrykańskich zwierzętach, zwiedzanie sowieckich baz kosmicznych czy w końcu… wspinaczka wysokogórska. Najświeższy zdobywca Korony Ziemi – najwyższych szczytów każdego z kontynentów – dokonał wyczynu, który w historii udał się tylko 26 Polakom. Patec dołączył do grona wielkich himalaistów i opowiada National Geographic Polska o tym, jak wyglądała jego podróżnicza droga, której część śledzić mogliśmy na Youtube. Kuba w krainie Youtube’a O „Patecu” w podróżniczym świecie zrobiło się naprawdę głośno w czerwcu 2024 roku, w którym na Youtube ukazała się jego seria na temat zdobywania Mount Everest. To wtedy w oczach wielu przeistoczył się z internetowego „śmieszka” w prawdziwego zdobywcę. Podróżowanie stało się częścią jego życia jednak dużo, dużo wcześniej. – Kochałem podróżować od dzieciaka. To wszystko zaczęło się chyba od mojej mamy i cioci, od których dostałem książki Alfreda Szklarskiego. No i zaczęliśmy czytać: od „Tomka w krainie kangurów”, po inne powieści […] rodzice wpoili we mnie ciekawość świata. W czasach liceum umawialiśmy się z chłopakami na wyzwania autostopowe, np. z Krakowa do Gdyni, a gdy tylko miałem możliwość jeździłem na wymiany uczniowskie: na Cypr gdy miałem 15 lat, potem do Japonii czy do Indii. Starsze rodzeństwo motywowało mnie, żebym – gdy tylko mogę – wybierał jak najbardziej egzotyczne kierunki – opowiada Kuba. Apetyt rośnie w miarę jedzenia. Podróże stawały się coraz bardziej ekstremalne, a w międzyczasie Kuba zaczął także tworzyć na Youtube. Kontent był z początku nieco mniej podróżniczy, ale wkrótce zew przygody wyszedł na pierwszy plan: ukazały się między innymi materiały z jego pełnego emocji i wyzwań, kilkudniowego zwiedzania opuszczonego sowieckiego kosmodromu w Kazachstanie. Jeśli ktoś jest ciekawy śladów myśli technicznej zza naszej wschodniej granicy, to zdecydowanie warto je nadrobić. – Trzeba uważać, o czym się marzy – śmieje się podróżnik. – Wkrótce zobaczyłem, jak wielkie mam ciągoty do „przeżywania”. Uświadomiłem sobie, że gdy tylko coś mi się spodoba, to nie ma siły, która mnie powstrzyma, by to mieć, zrobić, przeżyć. O jednym takim, co zdobył Szczyt Świata Alpinizm nigdy nie był jednak konikiem Pateca – twórca podróżował wcześniej po bardziej „płaskim” terenie, eksplorował naturę czy poznawał egzotyczne kultury. Przygotowywał się także do wielu wyzwań sportowych, np. do ultramaratonu. Skąd w takim razie pasja do gór? – Podczas jednego z wyjazdów, z moim przyjacielem Marcinem „Pawbeatsem” Pawłowskim zdobyliśmy górę Synaj (2285 m n.p.m.). Na szczycie pomyślałem, że… fajnie byłoby zdobyć Mount Everest. Do tej pory nie byłem jednak górołazem – chodziłem na wycieczki po Górach Sowich z PTTK czy w liceum, więc ta „zajawka” prawie nie istniała. Te góry pojawiły się trochę z tego, że uwielbiam sport i lubię podróżować, a ja postanowiłem to połączyć […] Szczyty znajdują się zwykle w tych miejscach, w których jest ciekawie, które są trochę odizolowane. Do takich zawsze mnie ciągnęło – wspomina Kuba. Jak przygotować się na najwyższą górę świata? – Nie od razu można wspiąć się na Mount Everest. Po Synaju wybraliśmy się na Island Peaka – sześciotysięcznik w Himalajach – oraz na Ama Dablam. Nie przygotowywałem się do tej wyprawy zbyt mocno: miałem dosyć solidną bazę kondycyjną z biegania, jednak nie wiedziałem wtedy jeszcze, że chodzenie po górach bardzo się od niego różni […] Mogę śmiało powiedzieć, że dostałem mocny „wycisk” podczas tej wyprawy. W tamtym momencie zrozumiałem, że koniec z „amatorskością” moich podróży. Ze szczytu Ama Dablam widziałem Mount Everest i wiedziałem, że samo szczęście nie pomoże mi się tam dostać. Należało rozpocząć treningi. Kuba współpracował ze specjalistami, którzy pomogli mu jak najlepiej przygotować się na wyzwanie, jakie stanowiły wysokie góry. Konieczne było też „pilnowanie michy”. Jednym z ciekawszych elementów przygotowań, o których od niego usłyszałem, było… trenowania jelita. Chodzi o to, by przyzwyczaić żołądek do pracy podczas wysiłku – na siłownianych „schodach” je się żelki, je się banany. Jak w górach. – Muszę powiedzieć o tym, że nie da rady wejść na Everest bez treningu. Nie nazwę siebie profesjonalnym sportowcem, ale trening i okres przygotowawczy trwał około 7–8 miesięcy. Trzeba było drastycznie zmienić tryb życia. Realnie, przez aktywność fizyczną, przygotowywałem się 6 lat – ostrzega Patecki. Czy w dzisiejszych czasach każdy może zdobyć Mount Everest? – Ja nie mam problemu z tym, że ludzie będą mówili, że mnie szerpowie „wnieśli”, że w dzisiejszych czasach „każdy to może”. Wiem realnie, że tak nie jest, że rzeczywiście jest bardzo ciężko. Widziałem na własne oczy ludzkie tragedie. Zależy mi na tym, żeby ludzie nie myśleli, że można „pójść” sobie bez przygotowania na górę: nawet taka Śnieżka może dać popalić. Ludzie mogą się śmiać, ale Szerpowie bardzo mi pomogli – bez ich wiedzy nie udałoby się zdobyć szczytu. Nawet jednak z nimi w górach trzeba bardzo uważać – podkreśla. – Ja zostawiam sportowy aspekt sportowcom. Jak najbardziej: wszedłem na Everest z tlenem, z pomocą szerpów, w zorganizowanej wyprawie. Widziałem w jej trakcie wiele osób, które musiało zawrócić: przez odmrożenia, nieprzygotowanie. Jedna osoba z mojej wyprawy niestety zginęła. Jak nie stracić motywacji wchodząc na szczyt? W górach ważne jest poczucie celu. Może to być próba przezwyciężenia własnych słabości, pragnienie udowodnienia czegoś światu, ale może też być – jak w przypadku Kuby – chęć przekucia zdobywania szczytu w coś dobrego. – Podczas zdobywania Everestu zorganizowaliśmy zbiórkę na Fundację Cancer Fighters. Wiedzieliśmy, że akcja zdobywania szczytu będzie dosyć głośna, więc chcieliśmy to wykorzystać, by pomóc dzieciom z nowotworem. Od jednej z podopiecznych fundacji – małej Mai – dostałem rysunek, który wziąłem na szczyt Everestu: przedstawiał naszą dwójkę na szczycie świata. Dodawał mi mnóstwo siły i otuchy, gdy myślałem, że już nie dam rady. Wiedziałem, że muszę to zrobić – jeśli nie dla siebie, to dla niej. Podczas wypraw zebraliśmy ponad milion złotych. Wszystko za Koronę Ziemi Mówi się, że ze szczytu Everestu widać cały glob. Kuba Patecki musiał zobaczyć z niej pozostałe góry innych kontynentów, bo to tam wpadł mu do głowy pomysł, by zdobyć Koronę Ziemi. – Po Evereście pomyślałem sobie, że chwila: kocham góry, kocham podróże, zróbmy ten projekt Korony Ziemi – uśmiecha się na wspomnienie młody podróżnik. Szczęśliwie wszystko się udało, i to w wyjątkowo szybkim tempie: wszystkie szczyty – poza Mount Everest – Patec zdobył w 2025 roku. Do zdobycia – w pełnym, tzw. „messnerowskim” wymiarze Korony Ziemi – został więc Mount Vinson na Antarktydzie (4892 m n.p.m.), Aconcagua w Ameryce Południowej (6961 m n.p.m.), Piramida Carstensza w Oceanii (4884 m n.p.m.), Kilimandżaro w Afryce (5895 m n.p.m.), Denali w Ameryce Północnej (6190 m n.p.m.), Mount Blanc w Europie (4805 m n.p.m.), Góra Kościuszki w Australii (2228 m n.p.m.) oraz Elbrus na granicy Azji z Europą (5642 m n.p.m.). Kuba na białym lądzie, czyli jak się zdobywa Antarktydę? – Mount Vinson wymaga ogromnych kosztów. Nie wynika to jednak z monopolu, ale problemów z logistyką. Antarktyda jest odrealniona, panuje tam iście laboratoryjny klimat. Codziennie był dzień: słońce nie zachodziło nawet na minutę. To utrudniało regenerację, odpoczynek. Trafiliśmy jednak wspaniałą pogodę: chociaż było bardzo zimno, to temperatury w bazie wynosiły −10 stopni. Idzie się przyzwyczaić – śmieje się Patec, dodając, że kalesony są jego ulubionym elementem garderoby. Sympatia do nich z pewnością pomaga. – Na Antarktydzie zachwyciły mnie także pingwiny. Na lądzie nie mają naturalnych wrogów, więc były ciekawskie, podchodziły do kamery. Od razu wskoczyły na podium moich ulubionych zwierząt. Cieszę się, że o nich rozmawiamy, bo przypomniałem sobie, jak bardzo je uwielbiam. Chciałbym, żeby każdy przeżył spotkanie z nimi – uśmiecha się podróżnik. Kuba w Ameryce Południowej, czyli latynoska lekcja pokory – Prosto z Vinsona poleciałem do Argentyny. Tam czekała na mnie Aconcagua. Co ciekawe, wydawało mi się, że po Evereście już każdy szczyt będzie prosty. Jak bardzo się myliłem! Dostałem kolejną lekcję, że to nie wysokość, a warunki grają główną rolę przy zdobywaniu szczytów. Gigantyczne wiatry sprawiły, że większość grup nie dotarła na górę. Tylko 3 grupom z około 15 udało się to zrobić, a nasza była jedną z tych, które zdobyły szczyt. Prowadzeni przez gauchos, argentyńskich kowbojów, weszliśmy na Aconcaguę. Po sukcesie świętowaliśmy w otoczeniu śpiewów, wina, tańca i steków. Kuba w indonezyjskiej dżungli, czyli wejście na Piramidę Carstensza – Piramida Carstensza to najbardziej niedostępna góra z całego zestawu Korony Ziemi. Znajduje się w indonezyjskiej części Papui i była zamknięta przez bardzo długi czas. Lokalne plemiona zdenerwowały się, że turyści nie korzystają z ich usług… i zaczęły porywać ludzi. Jedynym sposobem jest ich ominięcie i podlecenie do bazy, w której są żołnierze z bronią, helikopterem. To dosyć „nieładny” sposób zdobywania góry: lecisz z poziomu morza na niemal 4000 m n.p.m., a następnego dnia robisz 1000 metrów. To zaprasza do choroby wysokościowej. A to góra bardzo techniczna, wymaga „via ferratowego” podchodzenia. Mieliśmy dużo szczęścia, bo góra zaraz potem została zamknięta: zdobywający ją turyści zginęli. Kuba w Afryce, czyli turystyka wysokogórska w pełnej krasie – Kilimandżaro pokazało mi turystyczną część gór. Sam padłem tego trochę ofiarą: chciałem koniecznie zdobyć najwyższy szczyt na każdym kontynencie. Włączył się konsumpcjonizm, także przygodowy […] Zobaczyłem tam jednak, jak wygląda prawdziwa „turystyka wysokogórska. Widziałem jak przewodnicy „targają” nieprzytomnych ludzi na szczyt, robią im zdjęcie, a potem ich ściągają. Tam się sprzedaje zbyt krótkie, 6-dniowe wyprawy, które nie dają możliwości przyzwyczaić się do wysokości. Realnie warto podczas podejścia na Kilimandżaro zarezerwować sobie około dwóch tygodni. Ze względu na tempo wielu ludzi tam umiera. Bardzo ostrzegam przed tą górą. Kuba na tropie zimna, czyli Denali (lub Mount McKinley) – Denali jest uznawane za jedną z najtrudniejszych gór z Korony Ziemi właśnie przez swój ekspedycyjny charakter. Miałem okazję pojechać tam z Osawaldem Rodrigo Pereirą, czyli himalaistą przez duże „H”. Jedzie się tam na trzy tygodnie, przechodzimy przez lodowiec, taszczymy wszystkie ciężary na plecach czy na saniach. Nie dolatuje tam helikopter. Przez całą podróż musieliśmy nosić także swoje „kupki”. Na Denali jest przenikliwie zimno: wszystko przez wiatry i wilgotność. Na szczyt dociera tylko 25% osób. Kuba na szlaku Kordiana, czyli relaks w Alpach – Mount Blanc zdobyłem, by mieć czyste sumienie: chciałem zrobić tzw. Rozszerzoną Koronę Ziemi. Poszliśmy trasą 3M, która jest uznawana za ciekawszą, nie polega tylko na dreptaniu po śniegu. To bardzo przyjemna góra, a wejście na szczyt Europy miało wymiar symboliczny. Przepiękne miejsce. Kuba w krainie kangurów, czyli polski akcent Korony Ziemi – By zmierzać do celu pojechałem do Australii zdobyć Górę Kościuszki: szczególnie ciekawy był dla mnie Polski akcent, bo szczyt został nazwany w ten sposób przez naszego rodzimego podróżnika, Pawła Edmunda Strzeleckiego. Niewielką wysokość odkupiłem wspaniałymi widokami. Została jednak jeszcze jeden szczyt. Kuba na wojennej ścieżce, czyli szczyt w terytorium Rosji – Ostatnim ze szczytów Korony Ziemi został Elbrus. To najwyższy szczyt Europy, ale niefortunny ze względu na swoje położenie: znajduje się na terytorium Rosji. Polacy nie są przez nich szczególnie mile widziani: zwłaszcza w czasie panującej w Ukrainie wojny. Problemy pojawiły się już na granicy gruzińsko-rosyjskiej. Byliśmy tam przesłuchiwani, przetrzymywani przez wiele godzin – poważnieje Patecki. – Długo nas przepytywali, zabrali nam telefony: mieliśmy je do wymiany, bo na pewno zainstalowali nam jakieś rzeczy. Dość powiedzieć, że gdy nam je oddali, wszystkie aplikacje były w języku rosyjskim i ewidentnie je do czegoś podłączyli – uśmiecha się ponuro Patec. Wcześniej cała grupa skasowała w swoich telefonach wiele zdjęć, Kuba usunął także – na czas przejazdu przez granicę – z Youtube’a swój film o wizycie w Kazachstanie. Porozbierali i pochowali sprzęt do nagrywania, żeby wyprawa wyglądała jak najbardziej amatorsko. Jak się nie bać podróżowania? „Chciałbym, żeby ludzie sami zobaczyli świat” Patec to fenomen. Ma wyjątkowy dar do pokazywania świata takim, jaki jest – nie wymuskany i wyreżyserowany, tylko autentyczny, czasem szorstki, ale też życzliwy i przede wszystkim: niesamowicie ciekawy. Nie chodzi jednak tylko o to, by ludzie oglądali jego filmy. Chodzi o coś więcej. – Chciałbym, by ludzie, gdy poczują się w miarę gotowi – nie w pełni, bo gotowym się nigdy nie jest –sami spróbowali podróżować. Niektórym się wydaje, że musisz być nie-wiadomo-kim, żeby wyruszyć. Uważam, że żeby podróżować, nie trzeba mieć żadnych kompetencji. To jedna z prostszych rzeczy, które można robić. Oczywiście nie trzeba się rzucać na głęboką wodę, nie trzeba od razu wyjeżdżać na inny kontynent. Wystarczy nowe miasto w Polsce. Ciekawa wioska. Nawet jeśli cel jest nieznany, warto wyjść, spróbować. Powolutku. Ja pierwszą wyprawę zrobiłem z Krakowa nad morze, a skończyliśmy na Evereście – zachęca twórca. To tak jak pisał Tolkien: „niebezpiecznie jest wychodzić za własny próg. Trafisz na gościniec i jeśli nie powstrzymasz swoich nóg, ani się spostrzeżesz, kiedy Cię poniosą”. A droga wiedzie w przód i w przód… Co po Koronie Ziemi? Plany Pateca na przyszłość Podróżnik nie zamierza jednak osiadać na Koronie Ziemi. Wręcz przeciwnie – obecnie trwają kolejne projekty, które owiane są nutką tajemnicy. Czego dotyczą? Patec, zapytany o loty w kosmos, tylko lekko się uśmiecha – żartuje, że obecnie najłatwiej polecieć na orbitę wtedy, gdy samemu zbuduje się własną rakietę. Czyżby to była podpowiedź? – Nie chcę rezygnować z gór, ale będzie ich na pewno dużo mniej. Teraz leciutko „dotykam” się z morzem: mam taki projekt, podczas którego chciałbym przepłynąć Atlantyk. Próbuję różnych rozmiarów i typów łodzi. Skończenie Korony Ziemi trochę mnie uwolniło: będziemy chcieli zaopiekowywać egzotyczne tematy i łączyć je ze sportem. Pozostaje nam czekać i pozostaje nam kibicować. Chętni poznania kulis zdobywania Korony Ziemi przez Kubę znajdą z niej pieczołowicie – i pięknie – przygotowane relacje na jego kanale na Youtube. Warto śledzić „Pateca”, bo to podróżnik, który z pewnością nas jeszcze nie raz zaskoczy i natchnie narodową dumą. Polska górą! Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
„Już myślałem, że to koniec” – rozmowa z Peterem „Peru” Chrzanowskim o paralotni, narciarstwie i filmach
Jako jeden z pierwszych zjeżdżał na nartach z lodowców, latał paralotnią w Ameryce Południowej i stworzył serię filmów o ekstremalnych wyczynach. Peter „Peru” Chrzanowski opowiada, kiedy sport jest spełnianiem marzeń, a kiedy zaczyna być szaleństwem.
W tym artykule: Peter „Peru” Chrzanowski na trzech kontynentach Pionier polskiego narciarstwa wysokogórskiego Jak filmować przygody ekstremalne? Książka odskocznią dla psychiki Peter „Peru” Chrzanowski to narciarz ekstremalny i paralotniarz polskiego pochodzenia. Od dziecka mieszka w Kanadzie. W latach 70. i 80. dokonał pierwszych zjazdów na nartach ze szczytów i lodowców na Alasce, w Kanadzie, Meksyku, Peru i Nepalu. Zajmuje się również realizacją filmów o narciarstwie ekstremalnym i paralotniarstwie. Jako operator brał udział m.in. w wyprawie dookoła świata samolotem z czasów II wojny światowej. Kilka jego produkcji zostało nagrodzonych na festiwalach filmowych. Obecnie z pasją organizuje i popularyzuje w krajach latynoskich nową dyscyplinę, Aerothlon, składającą się z trzech konkurencji: biegu, jazdy na rowerze górskim i z lotu na paralotni. W 2022 roku ukazała się jego książka pt. „Szusss, czyli jak przeżyłem samego siebie” wydana przez Wydawnictwo Annapurna. W swojej książce piszesz o znajomym, który powiedział: „Nie sądziłem, że spotkam cię jeszcze żywego". Co mu odpowiedziałeś? – Na początku roześmiałem się. Byłem wtedy z koleżanką na nartach. Powiedziałem, że byłby to dobry tytuł na moją książkę. Jednak wydając książkę, wybraliśmy nieco krótszy – „Szusss, czyli jak przeżyłem samego siebie”. Przeżyłem wiele wypadków na nartach i paralotni, a prawie wszystkie były wynikiem mojego błędu. Na przykład nie sprawdziłem pogody lub założyłem nieodpowiedni sprzęt. Stąd też nieco przewrotny tytuł książki. Peter „Peru” Chrzanowski na trzech kontynentach Wróćmy do początku. Jak trafiłeś do Kanady? W latach 70. XX wieku mój ojciec, z zawodu geodeta, wyjechał na stypendium naukowe do Kanady. My dołączyliśmy z mamą nieco później. Babcia musiała wtedy przekupić odpowiednie osoby, by załatwić nam z mamą wspólny paszport. Do Kanady płynęliśmy transatlantykiem „Stefan Batory” i tak dotarliśmy do Quebecu. Miałem wtedy 8 lat. Od zawsze pociągała się eksploracja świata? Już we wczesnym dzieciństwie często uciekałem rodzicom do lasu, a tam latem biegałem lub zimą jeździłem na nartach. Na szczęście rodzice dawali mi się wyżyć, nie ograniczali moich zapędów. Sami też poszukiwali nowych wrażeń i przygód. Wiele zawdzięczam również naszej podróży do Ameryki Południowej, którą odbyliśmy kamperem. Wyprawa trwała 14 miesięcy. Musiałem wtedy odpowiednio przygotować się do drogi – czytałem przewodniki i książki podróżnicze. Już będąc w trasie, często namawiałem rodziców do zjeżdżania z wyznaczonych tras, by odwiedzać ciekawe miejsca, o których czytałem w przewodniku. Robot Atlas robi fikołki. Jak firma Boston Dynamics tworzy mechanicznego człowieka i co chce osiągnąć? Firma budująca zaawansowane maszyny pokazała nowy film, na którym robot Atlas sprawnie przemieszcza się w przestrzeni, przenosi przedmioty i skacze. Kiedy powstanie mechaniczny człowiek? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/robot-atlas-robi-fikolki-jak-firma-boston-dynamics-tworzy-mechanicznego-czlowieka-i-co-chce-osiagnac-fot-boston-dynamics-68089d6.jpg" width="938" height="491" alt="Robot Atlas robi fikołki. Jak firma Boston Dynamics tworzy mechanicznego człowieka i co chce osiągnąć? (fot. Boston Dynamics)" title="Robot Atlas robi fikołki. Jak firma Boston Dynamics tworzy mechanicznego człowieka i co chce osiągnąć? (fot. Boston Dynamics)" /> Cztery miesiące spędziliśmy w Brazylii, gdzie chodziłem do szkoły. Z pewnością ten rok spędzony w podróży dał mi wiele pewności siebie. Ukształtował mnie i moje dalsze wybory. Później zamieszkałeś na dłużej w Peru... Miałem 17 lat, kiedy mój ojciec załatwił mi pracę w peruwiańskich Andach na stanowisku asystenta przy pracach geodezyjnych. Pamiętam, że w trakcie wolnych dni dokonywałem pierwszych zjazdów z pobliskich lodowców. To były moje pierwsze zjazdy zupełnie na dziko. Bardzo to polubiłem. Potem jeszcze kilka razy brałem udział w podobnych wyjazdach geodezyjnych, które łączyłem z realizowaniem swoich narciarskich pasji. Mieszkałeś też w innych krajach? Później rodzice wysłali mnie do Francji. Widzieli, że po powrocie z Peru bardzo się nudziłem i szukałem nowych wrażeń. We Francji miałem nauczyć się języka, ale trafiłem do szkoły w Grenoble, gdzie uczęszczały dzieci dyplomatów, które mówiły wyłącznie w języku angielskim. Wiedziałem, że w ten sposób nie nauczę się francuskiego, dlatego zacząłem pracować w restauracji. Natomiast weekendy spędzałem na stoku, jako instruktor narciarstwa. Pionier polskiego narciarstwa wysokogórskiego Wcześnie zacząłeś zjeżdżać ze szczytów gór i lodowców. Należysz do pierwszych ludzi, którzy propagowali narciarstwo w wersji extreme i free ride. Po raz pierwszy o zjeździe z wysokich gór dowiedziałem się z książki Yūichirō Miury – japońskiego narciarza, podróżnika i poety, który w 1970 roku próbował zjechać ze stoków Mount Everestu. Sporo też czytałem o Sylvainie Saudanie, który był znany ze zjazdów z dużych i stromych gór, także w Himalajach. Podczas pobytu w Peru pod koniec lat 70. po raz pierwszy próbowałem zjazdów z lodowców. Najpoważniejsza ekspedycja dotyczyła próby zjazdu z najwyższego szczytu w tym kraju – Huascarán (6 768 m. n.p.m.), którego finalnie nie udało mi się zdobyć. Brakowało nam doświadczenia, wzięliśmy choćby rakiety śnieżne, a wystarczyłyby raki. Z tej wyprawy mamy nagranie, które można obejrzeć na YouTube. View oEmbed on the source website Podczas tej wyprawy poznałem wspaniałego narciarza, Jean-Marca Boivina, pierwszego człowieka, który potem dokonał zlotu na paralotni z Everestu w 1988 roku. To niesamowite, że zjeżdżaliście na nartach z takich wysokości w latach 70. i 80. Masz na swoim koncie zjazdy z lodowców i gór m.in. w Peru, Kanadzie, Nepalu i na Alasce. Tymczasem w Polsce prawie nikt o tym nie wiedział. Myślę, że w naszym kraju wiele osób o narciarstwie wysokogórskim dowiedziało się dopiero dzięki Andrzejowi Bargielowi. Mam ogromny szacunek do Andrzeja, który ma naprawdę świetną kondycję i szybko aklimatyzuje się na dużych wysokościach. Po pierwszej nieudanej próbie w końcu zjechał na nartach z K2 jako pierwszy człowiek na świecie. Warto wiedzieć, że przy próbach takiego zjazdu zginęło wcześniej wiele osób, nie mówiąc o jeszcze większej liczbie pechowców, którzy nie przeżyli wejścia na ten trudny technicznie szczyt. Jędrek miał K2, a ty miałeś zjazd z Mount Robson w Kanadzie (3954 m. n.p.m.). Także musiałeś podjąć wcześniej kilka prób zjazdu. Mount Robson to piękna góra. W 1980 roku rozpoczął się mój nieco toksyczny związek z tą górą. Miłość przeplatała się z nienawiścią, a trwała kilka lat. Ta góra to taka skalna twierdza, u podnóża ma lodowce. Już samo zdobycie szczytu jest poważnym przedsięwzięciem, bo jest to trudna skalno-lodowa wspinaczka w bardzo niskich temperaturach. Do pierwszego zjazdu namówił mnie pewien Amerykanin, który był przewodnikiem. Wtedy wybraliśmy stronę, z której nie dało się zjechać. Z tej próby zjazdu jest nawet krótki film, który powstał we współpracy z firmą The North Face. View oEmbed on the source website Myśl o dokonaniu zjazdu wciąż nie dawała mi spokoju. Podjąłem szereg prób, z których kilka też skończyło się pechowo. Jednak w końcu udało się mi się samotnie zdobyć górę. Była to dla mnie wyjątkowa wyprawa, również bardzo niebezpieczna. Już podczas zjazdu niepotrzebnie śpieszyłem się do dziewczyny, która czekała na mnie na dole w bazie. Wybrałem zły wariant zjazdu, który kończył się urwiskiem, o czym oczywiście wcześniej nie wiedziałem. Mateusz Waligóra zdobył biegun południowy! Jak wyglądała wyprawa? „Przeżyłem wtedy piekło” W piątek 13 stycznia tuż po północy czasu chilijskiego Mateusz Waligóra został czwartym Polakiem, który samotnie dotarł na biegun południowy. Wyprawa trwała 58 dni. W tamtych czasach nie było dronów ani dokładnych fotografii satelitarnych. Gdy cudem zatrzymałem się nad urwiskiem, musiałem z powrotem wycofywać się do góry. Przed oczami stanął mi obraz wcześniejszego wypadku na Ranrapalce, gdy narty straciły oparcie na stromym stoku i zacząłem się bezładnie staczać w dół. Myślałem, że to już koniec i zupełnie się zrelaksowałem. Sądziłem, że cudów nie ma, nie przeżyje się upadku z 900 metrów. A jednak po pewnym czasie obudziłem się w szczelinie. Tym razem, na Robsonie musiałem niezwykle ostrożnie, krok po kroku podejść, by znaleźć się znowu w bezpiecznym terenie. Nie dawałem sobie większych szans, a jednak się udało. To dla mnie był przykład, jak reaguję w sytuacjach naprawdę kryzysowych. Zamiast wpadać w panikę, zaczynam działać bardzo racjonalnie. Z wyprawy tej wróciłem bardzo wyczerpany, straciłem 5 kilogramów. Po przejeździe do domu potrzebowałem tygodnia na pełną regenerację. Mimo wielu niebezpiecznych wypadków ciągle wracałeś do nart i śniegu. To było dla mnie naturalne. Nie odczuwałem strachu. Nigdy nie myślałem, by przestać zjeżdżać czy latać na paralotni, choć zdaję sobie sprawę, że straciłem wielu przyjaciół, którzy byli świetnymi narciarzami i paralotniarzami. Każda kolejna śmierć skłaniała mnie do refleksji, dlaczego to nie ja stałem się ofiarą. Nie ulega wątpliwości, że wiele razy ryzykowałem życiem. Wcześniej interesowałem się zachowaniem człowieka w obliczu skrajnego ryzyka. Dotarłem wtedy do książki Franka Farleya, który podzielił ryzykantów na dwie kategorie: tych przez duże „R” i przez małe „r”. W pierwszej kategorii umieścił ryzykantów świadomych: podróżników, odkrywców czy przedsiębiorców. Opisuje ich jako osoby, które nie lubią rutyny, kochają zaś nowe wyzwania i nie zniechęcają ich przeciwności. Myślę, że według Farleya byłbym ryzykantem przez duże „R”. Jak filmować przygody ekstremalne? Oprócz narciarstwa i latania na paralotni zrealizowałeś kilkanaście produkcji filmowych. To filmy o górach, przygodzie i pasji do sportu. Moje filmy najczęściej były pokazywane na festiwalach, z wyjątkiem nagrań, które realizowałem z partnerem komercyjnym – te dostępne są na YouTube. Moje trzy pasje to właśnie film, paralotnia i narty. W tamtych czasach (lata 80. i 90.) realizacja filmów była o niebo trudniejsza. Filmy kręciło się na taśmach filmowych, a montaż robiło się z pociętych fragmentów nakręconych ujęć. Dobrze jest to pokazane w wyświetlanym obecnie filmie Stevena Spielberga „Fabelmanowie". Zarówno montaż, jak i koszty produkcji były zdecydowanie bardziej czasochłonne i kosztowne. Teraz można wyprodukować piękny film, dysponując nawet skromnym budżetem, tak naprawdę wystarczy jedynie prosta kamerka i program do montażu. Wcześniej trzeba było najpierw wywołać taśmę filmową, by dopiero potem przystąpić do montażu. Cały ten proces ciągnął się miesiącami, a nawet latami. Stąd też brały się bardzo wysokie koszty takich produkcji, a my z naszą paczką nie mieliśmy odpowiednich funduszy. Dlatego też musieliśmy kombinować, na przykład pracując w studiu montażowym nocami. Zdawałem sobie sprawę, że istniały inne możliwości realizacji filmów, jak pozyskanie grantów i finansowania przez duże firmy, ja jednak nie miałem cierpliwości do związanej z tym biurokracji. Tak więc, dysponując znacznie mniejszym budżetem, musiałem być bardziej kreatywny i szukać innego źródła finansowania, często nawiązując współpracę z zagranicznymi telewizjami, na przykład włoską czy francuską. Polka pierwszą kobietą na świecie, która przeszła góry Europy podczas jednej wyprawy Anna Liszewska pokonała w sumie 6300 km. Od marca do grudnia 2022 roku przeszła przez 16 krajów. Wyczerpująca trasa prowadziła między innymi przez Alpy i Pireneje. Współorganizujesz Aerothlon, czyli zawody składające się z trzech konkurencji: biegu, jazdy na rowerze górskim i lotu na paralotni. Dodam, że moje zauroczenie paralotniarstwem zaczęło się w latach 80. Zafascynowały mnie filmy francuskiego wspinacza Christophe’a Profita, który po wejściu na szczyty zlatywał z nich na spadochronie w dolinę. Według mnie było to genialne ułatwienie, bo w górach zejście nierzadko bywa trudniejsze od wejścia. W ten sposób wielogodzinne schodzenie można zastąpić kilkuminutowym lotem. Moja paralotniowa obsesja trwa do dziś i wciąż daje mi wiele radości. Zacząłem zabierać paralotnie na większość wyjazdów, na narciarskie zimowe zjazdy i alpejskie wspinaczki. Zdobywanie doświadczenia paralotniarskiego to stosunkowo długi proces. Potem przyszła kolej na współorganizowanie zawodów z użyciem paralotni, które składają się nie tylko z samego lotu, ale jeszcze z dwóch innych konkurencji, czyli biegu i jazdy na rowerze górskim. Zorganizowałem kilka edycji Aerothlonu w Kanadzie, pomagałem też przy organizacji podobnych zawodów w Meksyku i Kolumbii. W tym ostatnim kraju poznałem wielu Polaków, między innymi Dominikę Kasieczko i Michała Gierlacha, którzy zawodowo uprawiają paralotniarstwo i brali udział m.in. w znanym Red Bull X-Alps. W roku 2023 chciałbym zorganizować takie zawody w Szczyrku. Podczas ostatniego pobytu w Polsce zrozumiałem, jak ważny jest dla mnie ten kraj, w którym się urodziłem i wychowałem. Dlatego też chciałbym jeszcze zrobić tu coś ciekawego. Mamy już spore zainteresowanie zawodami, otrzymaliśmy m.in. wsparcie od prezydenta Bielska-Białej. W tych wszystkich działaniach pomaga mi Paweł Faron, który jest m.in. mistrzem Polski w paralotniarstwie i instruktorem. Książka odskocznią dla psychiki Ostatnie 2 miesiące byłeś w Polsce. Przyjazd był związany z wydaniem książki. Jak doszło do jej powstania? Książkę zacząłem pisać w grudniu 2018 roku, gdy kurowałem się po poważnym wypadku paralotniarskim. Miała to być dla mnie swoista terapia, pewna odskocznia dla mojej psychiki. Niestety, początki nie były łatwe, bo w wyniku awarii komputera straciłem sporo napisanego już materiału. Zezłościłem się na dobre i na pewien czas zarzuciłem ten projekt. Potem jednak wróciłem do niego i w pewnym momencie udało mi się zakończyć opisywanie całej mojej drogi narciarsko-paralotniarskiej, oczywiście w języku angielskim. Podczas covidu nie było jednak łatwo znaleźć wydawcę angielskiego, dlatego też skontaktowałem się z Romanem Gołędowskim (z wydawnictwa Annapurna), którego poznałem na Festiwalu Górskim w Lądku Zdroju prawie 17 lat temu. Ustaliliśmy, że tekst zostanie przetłumaczony na język polski, a potem dalej nad nim popracujemy. Tak też się stało i po roku przeróżnych zabiegów edytorskich, jak skreślenia i uzupełnienia, powstała ostateczna wersja, znacząco różniąca się od angielskiego oryginału. A potem miałem bardzo ciekawą trasę promocyjną po Polsce, jak to się mówi od Morza do Tatr, w trakcie której odwiedziłem kilkanaście miast, byłem m.in. na imprezach górskich w Warszawie i Krakowie. Jakie masz dalsze plany? Niedługo wylatuję do Meksyku, gdzie trochę polatam z kolegą z Norwegii, a potem skieruję się do Kolumbii, gdzie w lutym odbędzie się kolejna edycja Aerothlonu. Wracam do Kanady na początku marca, by pojeździć trochę na nartach. Do Polski chciałbym przylecieć na początku maja i przygotować się do organizacji Aerothlonu w Szczyrku. Wstępnie chcielibyśmy go zorganizować w weekend pod koniec maja. Bardzo intensywny początek roku. Na koniec mam bardziej ogólne pytanie: jaką radę dałbyś 20-, 30-latkom? Żeby podążać za swoją pasją i nieco zwolnić tempo. Zwolnijcie! Bo młodość to najwspanialszy czas w życiu człowieka. Nasz ekspert Magdalena Bryś Entuzjastka biegania ultra, szlaków długodystansowych i fotografii sportowej. Lubi pisać i rozmawiać z osobami, które podejmują różne wyzwania m.in. sportowe i te dosyć ekstremalne, by poznać ich motywacje i działanie.
Smaki Dolomitów, czyli co zjeść w Trentino
Na tradycje kulinarne włoskiego regionu Trentino wpływają góry i lasy. O tym, co zjeść w Trentino, rozmawiamy z Alessandro Gilmozzim, szefem kuchni restauracji El Molin w Cavalese.
Szukając najsmaczniejszych miejsc w nowo odwiedzanych regionach i miastach, warto wcześniej zaczerpnąć języka u lokalsów. Unika się w ten sposób miejsc, które powstały wyłącznie z myślą o turystach i ich kieszeniach. Oszczędza się też czas spędzany na kłopotliwych poszukiwaniach. W cyklu „Smaki świata” jako dziennikarze National-Geographic.pl rekomendujemy tylko te lokale, które sami odwiedziliśmy. I te, które zrobiły na nas wrażenie podawanymi daniami i atmosferą miejsca. Alessandro Gilmozzi to jeden z najbardziej uznanych włoskich kucharzy młodego pokolenia. W rozmowie z National-Geographic.pl opowiada, co zjeść w Trentino, a także o tradycjach kulinarnych tego regionu w północnych Włoszech. Więcej o najbardziej zielonym regionie Włoch przeczytasz również tutaj. Czym się wyróżnia Trentino na kulinarnej mapie Włoch? Na kuchnię naszego regionu z jednej strony przez wieki wpływała kultura i cywilizacja krajów niemieckojęzycznych, przede wszystkim Austro-Węgier. Z drugiej strony od zawsze odbijały się tutaj tradycje znad wybrzeża adriatyckiego. Kluczem do zrozumienia naszej kuchni są jednak Dolomity. Trentino to przede wszystkim górski region, gdzie w małych wioskach i miasteczkach pielęgnuje się wielowiekowe tradycje polowania na zwierzęta i zbierania darów ziemi. Dawniej transport nie był tak prosty jak dzisiaj, więc większość dań opierała się na świeżych i lokalnych produktach. Co ciekawe, wiele znanych dziś powszechnie przepisów miało swoje odpowiedniki z naszego regionu. Choćby słynne francuskie ciasteczka makaroniki przygotowywano również w Trentino. Nazywano je „pocałunkami z Trydentu” i przyrządzano z białek jaj i mąki migdałowej. Ciasteczka były jednym z przysmaków, które podawano biskupom podczas Synodu Trydenckiego w XVI wieku. Hygge na talerzu, czyli gdzie zjeść w Kopenhadze Stolica Danii już od kilku lat uchodzi za europejską mekkę kulinarną. To tutaj narodziła się nowoczesna kuchnia nordycka, garściami czerpiąca z tradycji kuchni skandynawskich umiejętnie ł... Przykładów jest więcej. Kawa Anterivo jest przygotowywana z rosnących w okolicy łubinów. W restauracjach w Trentino warto pytać także o domowy speck (hausschinken) i Apfelstrüdel przyrządzany z naszych jabłek. Znakomite knedle początkowo robiono z kulek czerstwego chleba ugniecionych w kostki razem z mlekiem lub wodą i jajkami. Wszystko to zgodnie z najlepszą tradycją ponownego wykorzystywania resztek. Jak natura wpływa na tradycje kulinarne Trentino? Lasy i góry od zawsze oddziaływały na kuchnię regionalną w Trentino. Dziczyzna, zioła i jagody były dawniej jedynym źródłem pożywienia obok mięsa, mleka i produktów mlecznych pochodzących od bydła i owiec. Kilka tygodni temu w Cavalese obchodziliśmy stare święto desmontegada. To dzień, kiedy pasterze schodzą z pastwisk przed pierwszymi mrozami. Natura, pory roku, klimat są niezbędne w tradycji każdej kuchni regionalnej. Nasz region – z powodu wysokiego położenia i naturalnej izolacji od sąsiadów – bardziej zakonserwował dawne przepisy niż choćby wybrzeże Morza Śródziemnego, gdzie łatwiej było o kontakty i wymianę kulturalną między różnymi cywilizacjami. Taka głęboka świadomość własnej historii kulinarnej, tradycji i tożsamości jest dla mnie bardzo ważna. Kilka miesięcy temu zostałem wybrany prezesem Ambasciatori del Gusto, organizacji non-profit, która jest gwarantem doskonałości włoskiego jedzenia we wszystkich jej aspektach i formach Jakiej specjalności szczególnie należy spróbować podczas pobytu w Trentino? Poza daniami, o których wspominałem wcześniej, nie można zapominać o wyśmienitej paście, którą robi się tutaj w Trentino. Makaron z naszego regionu powstaje w fabrykach, które przestrzegają zasad zrównoważonego rozwoju i są zasilane czystą energią. Do przygotowania takiej pasty używamy wyłącznie górskiej wody źródlanej. Czy przepisy i produkty używane przez twoją mamę i babcię odzwierciedlają się w twojej kuchni? Z pewnością, kiedy gotuję dania kuchni włoskiej, czuję dziedzictwo mojej matki. Nie należy jednak zapominać, że Trentino jest we Włoszech od nieco ponad stu lat, po wiekach panowania Tyrolu. To dlatego nasza kuchnia stanowi pomost między tradycjami włoskimi i austriackimi. Moja mama pochodziła z regionu Emilia Romagna i jej smaki odnajduję w swoim sosie pomidorowym. Inne produkty, takie jak zioła, grzyby i jagody, wynikają z długich spacerów, które jako dziecko odbyłem z moim ojcem i ciotką. Oboje pochodzili z Trentino, znali i mówili mi dużo o właściwościach leczniczych roślin. Nauczyli mnie też rozpoznawać każdy gatunek rosnący w naszych lasach i łąkach. Jak powstała restauracja El Molin? Choć pochodzę z rodziny, w której tradycje restauracyjne są długie, sam początkowo nie widziałem siebie w kuchni. Jako młody chłopak wyjechałem z Trentino. Dopiero w wieku 25 lat, kiedy wróciłem do domu, zainteresował mnie stary budynek w centrum Cavalese. Dawniej był tu młyn zbudowany cztery wieki wcześniej. Jedyny z 48 młynów w korycie rzeki Avisio, który zachował się w nienaruszonym stanie do dzisiaj. Tu właśnie, w nawiązaniu do rodzinnych tradycji, ostatecznie otworzyłem restaurację, którą nazwałem El Molin, co w naszym lokalnym dialekcie znaczy po prostu „młyn”. Nie tylko sałatka grecka. Podpowiadamy, co zjeść w Atenach [SMAKI ŚWIATA] Kuchnia grecka uchodzi za jedną z najsmaczniejszych i najzdrowszych. Spacerując po Atenach dosłownie na każdym rogu natrafiamy na kolejną tawernę pełną ludzi. Nic dziwnego – chyba nigdzie... Kto lub co inspiruje cię w pracy? Inspiracją są dla mnie składniki, na które trafiam. Jeden z ostatnich przepisów narodził się w dniu, w którym udałem się do Maso Vinal – gospodarstwa, które dostarcza mi zioła. Tam znalazłem świeży rabarbar. Potem zatrzymałam się w sadzie, skąd pochodzą moje warzywa. Tego dnia było już jednak późno i niewiele zostało. Jedyne, co mogłam dostać, to trochę groszku i strąki rumianku. Po powrocie do El Molin pomyślałem, dlaczego nie połączyć słodyczy groszku z kwasowością rabarbaru i kwiatową śmiałością rumianku, podkreślając ziołowe nuty obu roślin? W rezultacie powstał deser o nazwie Rabarbaro e Camomilla, w którym oszałamiająca równowaga między słodyczą a kwasowością produktów Dolomitów opowiada historię delikatności i harmonii. Słyszałem, że również speck przygotowujesz samodzielnie? To prawda. W naszym regionie większość rodzin tradycyjnie sama zajmowała się produkcją wędlin. Speck podajemy również na pizzy casareccia w pizzerii Excelsior, która znajduje się tuż obok El Molin. Obok pane di sussistenza, czyli chleba żytniego gotowanego na parze z pudrem sosnowym, speck to również jedna z przystawek, którymi witam gości w mojej restauracji. <a id="Podczas+specjalnych+kolacji+tematycznych+w+El+Molin+mo%C5%BCna+spr%C3%B3bowa%C4%87+da%C5%84+inspirowanych+przyrod%C4%85+Trentino.+Co+dok%C5%82adnie+podajesz+podczas+kolacji+%E2%80%9EZapach+lasu%E2%80%9D%3F" name="Podczas+specjalnych+kolacji+tematycznych+w+El+Molin+mo%C5%BCna+spr%C3%B3bowa%C4%87+da%C5%84+inspirowanych+przyrod%C4%85+Trentino.+Co+dok%C5%82adnie+podajesz+podczas+kolacji+%E2%80%9EZapach+lasu%E2%80%9D%3F">Podczas specjalnych kolacji tematycznych w El Molin można spróbować dań inspirowanych przyrodą Trentino. Co dokładnie podajesz podczas kolacji „Zapach lasu”? Stworzyłem to menu, aby moi goście mogli poczuć zapach i konsystencję darów naszej natury. Przez cały rok, przynajmniej dwa razy w tygodniu, zbieram w okolicznych lasach i na łąkach zioła, grzyby, szyszki sosny circolo i żywicę. Wszystkie te smaki i aromaty próbuję wykorzystywać później w kuchni. Pewnego dnia szukałem odpowiedzi na pytanie, jak smakuje ziemia? Kiedy szukałem kuchennego odpowiednika darni, użyłem miękiszu foccaci jako idealnej konsystencji oraz ekstraktu szałwii i czarnej kapusty z octem z porostów, brzozą i proszkiem z borowików. Tak udało mi się w kuchni przygotować odpowiednik ziemi. Danie L'olio e la montagna (Olej i góra) to z kolei kulinarna podróż znad Jeziora Garda, gdzie powstaje oliwa, na łąki Cavalese. To danie to sałatka z 18 różnymi ziołami i kwiatami o różnej konsystencji. Do tego sardynki z jeziora i lody crescione. Sałatkę podaje się w szklance. Gość używa łyżki i zaczynając od dołu zbiera wszystkie składniki, doświadczając innego doznania z każdą kolejną łyżką, która trafia do jego ust. Podczas kolacji „Zapach lasu" można spróbować w El Molin tych i wielu innych dań inspirowanych naturą Trentino. Restauracja El Molin znajduje się w Val di Fiemme. Cavalese, Via Muratori 2 Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Nie tylko bułki ze śledziem, czyli co zjeść w Hamburgu
O nowoczesnej kuchni północnych Niemiec, ale także o zmieniających się trendach kulinarnych u naszych zachodnich sąsiadów rozmawiamy z Thomasem Samplem, jednym z najpopularniejszych szefów kuchni w Niemczech.
W tym artykule: Nowoczesny koncept gastronomiczny Na tropie zapomnianych warzyw i owoców Co zjeść w Hamburgu? Thomas Sampl pochodzi z Nadrenii. Swoje kulinarne umiejętności kształtował jednak na północny Niemiec. W Hamburgu wraz z dwojgiem przyjaciół opracował koncepcję nowoczesnej kuchni portowej (Hobenköök w dialekcie języka dolnoniemieckiego). Utalentowane trio to restauratorzy z sercem i duszą przepełnionymi pasją do swojego pomysłu. Ten z kolei polega na połączeniu w jednym miejscu restauracji i hali targowej ze świeżymi owocami i warzywami. Wszystko po to, by ograniczyć marnowanie jedzenia. Produkty, które się nie sprzedadzą, są przez kucharzy na bieżąco wykorzystywane w kuchni. Nowoczesny koncept gastronomiczny Restauracja i hala Hobenköök znajdują się w dawnym budynku dworca w nowoczesnej i tętniącej życiem dzielnicy portowej Hafencity w centrum Hamburga. [Więcej o tym, jak Hamburg zmienia się w najbardziej zielone miasto Niemiec, przeczytasz tutaj]. Z Thomasem Samplem spotykam się na miejscu. Obiecał opowiedzieć więcej, co zjeść w Hamburgu i jak zmiany klimatyczne na świecie wpływają na zmiany trendów kulinarnych. Hobenköök nie jest typową restauracją. Na czym dokładnie polegał wasz pomysł? Przede wszystkim jesteśmy halą targową, w której od poniedziałku do soboty przez cały dzień można dostać świeże warzywa i owoce. Co szczególnie ważne, wszystkie oferowane tu produkty pochodzą bezpośrednio o lokalnych rolników i producentów. Unikamy pośredników. Pod tym samym dachem znajduje się też restauracja. Nasi goście siedzą i jedzą właściwie tuż obok półek i koszy pełnych świeżych produktów. Skąd pochodzi nazwa tego konceptu? Hobenköök to słowo w dialekcie północoniemieckim, którego używa się w Hamburgu. Czasami może bardziej przypominać język duński lub niderlandzki. Zależało nam, aby już w samej nazwie podkreślić, że odnosimy się do lokalnych korzeni. Samo słowo „Hobenköök" oznacza „kuchnię portową", co również nawiązuje do tradycji Hamburga. Jak odkrywać świat poprzez kuchnie? Rozmowa z Karolem Okrasą W kolejnym odcinku podcastu „National Geographic Traveler: Zjawiskowo” wybieramy się w podróż po świecie pełnym smaków, zapachów i aromatów. Na tropie zapomnianych warzyw i owoców Sam jednak nie pochodzisz z tych regionów? Urodziłem się w środkowych Niemczech. Do Hamburga przyjechałem już jako szef kuchni w poszukiwaniu nowych smaków. I właśnie tu – w północnych Niemczech – odkryłem prawdziwą tradycyjną kuchnię. Co ciekawe, moja fascynacja kulinariami tego regionu zaczęła się od przypadkowego znaleziska. Zaraz po przyjeździe wpadła mi w ręce stara XIX-wieczna książka kucharska pisana w lokalnym dialekcie. W środku znalazłem wiele przepisów na zapomniane już dania, do przyrządzenia których potrzebne były owoce i warzywa, o których nigdy nie słyszałem. Zacząłem wypytywać tutejszych rolników, czy uprawiają któreś z produktów, które znalazłem w starej książce kucharskiej. Pomogli mi zidentyfikować kilka z nich, m.in. złotą rzodkiew, i opowiedzieli, że to typowe wiosenne warzywo z tych okolic. I tak zaczęła się moja podróż po kulinarnych tradycjach Hamburga. W wyniku tych poszukiwań i odkryć powstał Hobenköök. W naszej kuchni używa się wyłącznie lokalnych i świeżych produktów, dostarczanych przez ponad 200 rolników, piwowarów czy wytwórców serów. Sądzisz, że jest dzisiaj potrzeba takich miejsc jak Hobenköök? Jestem o tym przekonany. Jeszcze 15 lat temu, kiedy przyjechałem do Hamburga, trudno było tu znaleźć ziemniaki, które by smakowały jak ziemniaki. A warto pamiętać, że to warzywo jest podstawą tutejszej kuchni. Z czasem coraz więcej rolników zaczęło zwracać uwagę na jakość swoich upraw. Więcej ludzi też pyta o produkty z okolic i szuka takich potraw, które są przygotowywane w zrównoważony sposób z wykorzystaniem świeżych produktów. Co ciekawe, kiedy pytałem rolnika o złotą rzodkiew, ten zauważył, że jestem pierwszym od przynajmniej 40 lat kucharzem, który interesuje się pochodzeniem warzyw i owoców. Teraz takie relacje z farmerami to właściwie część naszej pracy. I nie jest to tylko tymczasowa moda? O tym, że nie jest, najlepiej świadczy liczba tego typu restauracji w Hamburgu. Kilka lat temu można je było policzyć na palcach jednej ręki. W tym roku miejsc, w których dba się o świeże i lokalne jedzenie, jest w mieście ponad 20. Hamburg pod tym względem wyróżnia się na tle całych Niemiec. To tutaj Michelin odznaczył największą w naszym kraju liczbę restauracji swoimi „zielonymi gwiazdkami". Próbowałeś odtworzyć wszystkie dania z tej starej książki kucharskiej? Początkowo tak, ale z czasem zacząłem z niej korzystać jak z inspiracji. Te dania sprzed ponad stu lat pozwoliły mi lepiej zrozumieć zarówno typowe jedzenie z Hamburga, jak i z okolic. Najdroższy burger na świecie kosztuje 23 tys. złotych. Co jest w środku? Umieszczenie tego typu dania w menu z pewnością przekłada się popularność restauracji, choć rekordowo drogiego burgera zamawia niewielu. Co zjeść w Hamburgu? Czym na kulinarnej mapie Niemiec wyróżnia się Hamburg? Typowym daniem kojarzonym z naszym miastem jest labskas. To pożywne mięsne danie z wołowiną, ziemniakami, burakami, cebulą i śledziem. Labskas najczęściej podaje się z ogórkami kiszonymi, rolmopsem i jajkiem sadzonym. To stare danie portowe. Było i jest serwowane marynarzom na statkach. Za sukces labskasa odpowiada prosty sposób przyrządzenia go na statku. Innym przysmakiem jest prosta bułka ze śledziem (Fischbrötchen) oraz – na deser – mleczny przysmak z leśnymi owocami (rote grütze). Podobno miałeś zostać matematykiem? To prawda. Cała moja rodzina tradycyjnie zajmowała się przetwórstwem mięsa. Ja bardzo nie chciałem tego robić. Dość szybko jednak zacząłem pracę jako szef kuchni i tak już zostało. A w kuchni jesteś bardziej artystą czy matematykiem trzymającym się precyzyjnie przepisów? Jestem trochę artystą i trochę matematykiem. W kuchni staram się pozwalać sobie na więcej szaleństwa i kreatywności. Liczby i matematyka przydają mi się bardziej w biznesie, czym tak naprawdę jest prowadzenie restauracji. Restauracji Hobenköök szukajcie w dzielnicy portowej Hafencity w Hamburgu przy Stockmeyerstraße 43. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Diabeł tkwi w szczegółach, czyli jak przygotować się do wyjazdu w góry latem
Na pytanie, kiedy najlepiej jechać w góry, bez wahania odpowiada: latem. Z Anną Szczepaniak, licencjonowaną trenerką CrossFitu i organizatorką górskich obozów, rozmawiamy między innymi o tym, dlaczego tak naprawdę to głowa, a nie dobór sprzętu, odgrywa kluczową rolę w czasie wyprawy.
W tym artykule: Jakie mięśnie pracują podczas chodzenia po górach? Jak poprawić swoją kondycję przed wyjazdem w góry? Wyjazd w góry – samotnie czy w grupie? Jakie góry będą najlepsze dla początkujących? Wyjście w góry – o czym warto pamiętać? Choć większości z nas góry kojarzą się z sezonem zimowym, grono entuzjastów letnich wypraw z roku na rok stale rośnie. Z pewnością należy do nich nasza rozmówczyni, Anna Szczepaniak, która jak sama przyznaje, swoje podróżnicze doświadczenie, liczny kontakt z ludźmi i zamiłowanie do ruchu połączyła w organizowanie najciekawszych wyjazdów z aktywnością fizyczną w roli głównej. Przez wiele lat podziwiała świat z lotu ptaka jako stewardesa. Później postanowiła zarazić innych swoją miłością do sportu, stając się licencjonowaną trenerką CrossFitu. Anię na co dzień spotkamy w crossfitowym boxie na warszawskim Mokotowie lub... na górskim szlaku w towarzystwie swoich podopiecznych. W rozmowie z National-Geographic.pl przekonuje, dlaczego góry latem to znakomity pomysł, a także podpowiada, o czym warto pamiętać przy przygotowaniach do tego rodzaju wyjazdu. Jakie mięśnie pracują podczas chodzenia po górach? Nie jest tajemnicą, że pierwszoplanową rolę w przygotowaniach do górskich wypraw odgrywa forma fizyczna. Kiedy zacząć ją szlifować? – Jak najwcześniej – podkreśla Anna Szczepaniak i dodaje, że odwlekanie w czasie niczemu nie zasłuży, a każdy dzień przybliża nas do celu. – Przygotowanie zarówno fizyczne, jak i strategiczne są kluczem do tego, żeby osiągnąć sukces w górach i zminimalizować ryzyko wypadku – zaznacza nasza rozmówczyni. Wiele osób bagatelizuje ten fakt, ale niezależnie od stopnia zaawansowania, każdy powinien być przygotowany na kryzysowe momenty, których w czasie górskich wypraw nie brakuje. Wpływ na to może mieć kilka czynników, np. gwałtowana zmiana pogody lub nieoczekiwane zmęczenie wynikające z gorszej predyspozycji dnia. Podczas podchodzenia potrzebujemy świetnej wytrzymałości mięśniowej nóg. Warto jednak pamiętać, że górach pracuje całe ciało, nie tylko nogi. Ważna, a może najważniejsza, jest kondycja tlenowa, bowiem w tej fazie nasz oddech przyspiesza, a z każdym krokiem robi się coraz cieplej. Dlatego podczas przygotowań nie można zapominać o sercu, które także należy trenować. Z kolei przy schodzeniu bardzo wrażliwym punktem są kolana. Trzeba szczególnie mocno o nie zadbać przed wyjazdem, bo przeciążenia w stawie kolanowym może doprowadzić do niechcianych konsekwencji. – Umiejętne chodzenie po górach niweluje te problemy – podkreśla Szczepaniak. Na tym jednak nie koniec. Jak się okazuje, siódme poty wylane na siłownii to jedno, głowa to drugie. – Najbardziej ze wszystkiego postawiłabym na mięsień głowy, który po angielsku ma lotną nazwę – mental muscle. To tam się wszystko zaczyna, jeszcze przed startem. Trenowanie go to podstawa, która pozwoli nam bezpiecznie wyjść w góry i wrócić w jednym kawałku, ocenić sytuację i zapanować nad zmęczeniem. Zdrowy rozsądek i umiejętność oszacowania swoich sił są absolutnym minimum. Jak poprawić swoją kondycję przed wyjazdem w góry? Przy typowym treningu ukierunkowanym pod wyjazd w góry trenerzy stawiają na wzmocnienie całego ciała przy pomocy ćwiczeń łączących elementy siłowe i cardio. Bazą będą ćwiczenia, które znajdują odzwierciedlenie w górach. Zatem kombinacja wejść na skrzynię, planków, pompek, przysiadów, skoków oraz biegu na przemian z odpoczynkiem będzie idealnym rozwiązaniem. – Taki trening powinien być nieco dłuższy – mówi Anna Szczepaniak, która w każdy wtorek i sobotę organizuje zajęcia Metcon (metabolic conditioning), czyli treningi metaboliczno – kondycyjne, mające na celu wprowadzenie naszego organizmu na jak najwyższe obroty. Przykładowy trening (10 rund do wykonania): 400 m biegu; 30 (15 na stronę) wejść na skrzynię (ćwiczenie można wykonać z dodatkowym obciążeniem na plecach); 10–20 burpees, czyli „padnij – powstań”; 2 min przerwy po każdej rundzie. Nie wolno jednak zapominać o kolejnej, bardzo ważnej kwestii jaką jest regeneracja. – Praktykowanie odpoczynku dla organizmu, zarówno w trakcie przygotowań, jak i w trakcie wyprawy, jest bardzo ważne. Każdy trener powtarza, że regeneracja to część treningu. Pamiętajmy zatem o rozciąganiu, rolowaniu, praktykowaniu jogi, basenie oraz regularnym nawadnianiu i dobrym śnie – przypomina Szczepaniak. Co zabrać ze sobą na wyjazd w góry? Poradnik dla małych i dużych Góry to popularny kierunek wyjazdów na ferie zimowe. Niezależnie od tego, czy planujesz spędzać wolny czas na jeździe na nartach, snowboardzie czy po prostu pieszych wędrówkach, powinniści... Wyjazd w góry – samotnie czy w grupie? – Na pierwszy raz zdecydowanie polecam wybrać wyjazd zorganizowany. W małej lub większej grupie, ale z osobą, która na swoim koncie ma już kilka trekkingowych wypraw i będzie w stanie przeprowadzić nas bezpiecznie przez pierwsze szlaki, a także opowie, na jakie elementy warto zwrócić szczególną uwagę – podkreśla nasza rozmówczyni, która od lat łączy miłość do gór ze sportem. Efekt? Obozy sportowe w samym sercu polskich gór, podczas których Ania przekazuje swoją wiedzę kolejnym adeptom górskich eskapad. Jak wygląda dzień na górskim obozie sportowym? – Swoje obozy dzielę na dni górskie, kiedy bladym świtem ruszamy w trasę. Rano pogoda jest w miarę pewna, dlatego już o 5.00 zbieram moich zawodników i zabieram ich na szlak. Warunki atmosferyczne to jedno, drugie to niezapomniane widoki. Wschód słońca w górach rekompensuje cały wysiłek i wczesną pobudkę. W dni, kiedy nie chodzimy po górach, przeznaczamy na składający się z trzech jednostek trening uzupełniający. Jak sama nazwa wskazuje ma być uzupełnieniem tego, co się już wydarzyło i co się jeszcze wydarzy na szlaku. Naszą bazą przeważnie są ośrodki olimpijskie, gdzie trenują najlepsi z najlepszych – zdradza Szczepaniak. Po więcej szczegółów odsyłamy was na oficjalny profil AS Camps na Instagramie. Jakie góry będą najlepsze dla początkujących? Przygodę z wyprawami trekkingowymi warto rozpocząć od nieco krótszych tras o niskim poziomie trudności, podczas których zapoznamy się z panującymi w górach warunkami, a także naszymi możliwościami. – Na początek proponowałbym Nosal, Sarnię lub szczyt Grześ. Dopiero potem można wydłużać trasy w Czerwone Wierchy i próbować agresywniejszych podejść na Kozi Wierch oraz Świnicę – zaleca Anna Szczepaniak. I dodaje: – Z gór może korzystać każdy. Tylko mądrze i z odpowiednim przygotowaniem, ponieważ godzinny trening na sali to nie to samo co 10-godzinne wyjście w góry. Stąd stopniowe dozowanie poziomu trudności tras powinno nas przyzwyczaić do warunków panujących na szlakach. 15 najpiękniejszych tras pieszych w Polsce Dla aktywnych przygotowaliśmy przegląd najpiękniejszych szlaków pieszych na terenie Polski - tych jedno i kilkunastodniowych. Pakuj plecak i ruszaj! Wyjście w góry – o czym warto pamiętać? Niezależnie od stopnia trudności danej trasy, ważnym elementem każdej wyprawy jest (oprócz przygotowania fizycznego) ekwipunek i dobra organizacja. W plecaku nie może zabraknąć oczywiście wody (Czytaj także: Dlaczego warto pić wodę? Oto 10 powodów) oraz odżywczych przekąsek o dużej kaloryczności, które nie obciążą naszego układu pokarmowego, a jednocześnie dostarczą kolejną porcję energii. – Wszelkie orzechy, suszone owoce, banany, batony energetyczne, czekolada, a nawet żelki. Termos z herbatą również byłby świetną opcją nawet latem – zaznacza nasza rozmówczyni. O czym jeszcze warto pamiętać przed wyruszeniem w góry latem (i nie tylko)? Opanowanie trasy wędrówki, przestudiowanie mapy i zabezpieczenie się w wersję papierową; Sprawdzenie pogody i warunków na szlaku; Dopasowanie sprzętu do szlaku i pory roku. Obuwie (z amortyzacją, stabilne w kostce, na podwyższeniu i takie które sprawdzi się w zmiennych warunkach pogodowych) i wszelkie warstwy „na cebulkę” to klucz. Unikamy materiałów bawełnianych, które długo schną i oddaja zimno; Cisza i spokój w górach to magia. Pamiętajmy o tym na szlaku z myślą o sobie i innych turystach; Korzystaj z uroków gór, ale nie pozostawiaj po sobie nic.
Nie muszę już zdobywać 8-tysięczników – Reinhold Messner w rozmowie z Travelerem
O tym, dlaczego samotna wyprawa na Mount Everest to niekończąca się agonia, o znajomości z Jerzym Kukuczką i o projekcie muzeum górskiego w Południowym Tyrolu opowiada Reinhold Messner, legenda światowego alpinizmu.
W tym artykule: Reinhold Messner: O Messner Mountain Museum Reinhold Messner: O sobie Reinhold Messner: O Historii Mallory'ego Reinhold Messner: O alpinizmie Reinhold Messner: O trudnościach i o błędach Reinhold Messner: O Jerzym Kukuczce Kim jest Reinhold Messner? Alpinista, pisarz i fotograf Reinhold Messner był wielokrotnie pierwszy. Jako pierwszy zdobył Mount Everest bez butli tlenowej. Był też pierwszym człowiekiem, który zdobył „Koronę Himalajów", czyli wszystkich 14 ośmiotysięczników. Urodził się w 1944 roku w Południowym Tyrolu. Dorastał w dolinie Villnoß w Dolomitach. Pierwszy dokonał trawersowania (przejścia wzdłuż – od jednego brzegu do drugiego) Antarktydy, mijając po drodze biegun południowy. Przemierzył Grenlandię, Tybet oraz pustynie Gobi i Takla Makan. Napisał ponad 50 książek, które zostały przetłumaczone na kilkanaście języków. Jest założycielem fundacji MMF Messner Mountain Foundation wspierającej ludzi gór oraz honorowym członkiem Royal Geographical Society i The Explorers Club w Nowym Jorku. Mieszka w zamku Juval w Południowym Tyrolu, gdzie stworzył samowystarczalną farmę ekologiczną i otworzył mają restaurację wyspecjalizowaną w potrawach w mięsa jaka tybetańskiego. Przypominamy wywiad z Reinholdem Messnerem. Rozmowa Małgorzaty Brączyk z wybitnym alpinistą została po raz pierwszy opublikowana w 2009 roku. Reinhold Messner: O Messner Mountain Museum Małgorzata Brączyk: Król Gór na szóstym etapie życia zmienił się w muzealnika. W Południowym Tyrolu powstało Messner Mountain Museum. Czy mógłby Pan opowiedzieć o tym projekcie? Reinhold Messner: O muzeum zacząłem myśleć jakieś 15 lat temu. Chciałem zebrać własną spuściznę. Nie chodziło o zgromadzenie eksponatów, lecz doświadczeń związanych z górami. Początkowo otworzyłem niewielkie muzeum poświęcone historii alpinizmu. Potem powoli dojrzewał projekt, który w tej chwili kończę realizować. Będzie to ogromne muzeum gór, coś w rodzaju mozaiki. Centrum jest tutaj, gdzie się teraz znajdujemy, w Bolzano, w zamku Firmiano. Tu odbywają się przedstawienia, różnego rodzaju manifestacje, przyjeżdżają teatry. Pozostałe cztery filie projektu to: Muzeum Skalne w Dolomitach, w regionie Belluno, podziemne muzeum w Solda oraz muzeum poświęcone świętym górom w moim zamku Juval, gdzie raz odwiedził mnie Jerzy Kukuczka. Ostatnie będzie się mieścić w Brunico, w dolinie Val Pusteria. Chciałbym poświęcić je narodom żyjącym w wysokich górach, jak chociażby Szerpom. M.B.: Zwiedzając ekspozycję, zastanawiałam się, co właściwie chciał Pan przez nią wyrazić? R.M.: To nie jest muzeum sztuki czy natury. Moją ideą było pokazanie tego, jak kontakt z górami wpływa na człowieka. Chciałem, by przychodzili tu ludzie pragnący zrozumieć znaczenie gór. Zawsze powtarzałem, że alpinizm to nie wyłącznie sport czy przygoda, że ma on także bazę kulturową. Istnieją miliony książek o górach; wielu artystów poświęciło całą swą twórczość problematyce górskiej. Mnie interesuje głównie sztuka dotycząca gór. Przedmioty związane stricte z alpinizmem są dla mnie sprawą drugorzędną. Jeśli jednak pokazuję już na ekspozycji jakiś element wyposażenia alpinisty, z pewnością należał on do kogoś ze światowej czołówki, jak chociażby namiot, którego Anderl Heckmair używał podczas wejścia na północną ścianę Eigeru. Miałem okazję zgromadzić wiele ciekawych eksponatów. Reinhold Messner: O sobie M.B.: W swoich książkach podkreśla Pan, że zaczął się wspinać nie tyle, żeby poznać góry, ile siebie... R.M.: Tak robią wszyscy, nawet jeśli o tym nie wiedzą. Idziemy w góry, żeby poznać siebie samych, ponieważ dzika natura jest najlepszym arbitrem. Natychmiast po opuszczeniu cywilizacji i wejściu w świat gór stajemy się anarchistami. Prawo przestaje istnieć. Nikt nam nie mówi, że mamy skręcić w prawo albo w lewo. W górach sami decydujemy, którą drogą pójdziemy, ale tylko my ponosimy odpowiedzialność za nasz wybór. Dlatego w sytuacjach ekstremalnych, w wysokich górach, poznajemy nasze możliwości, lęki, słabości. Nie jestem pierwszym człowiekiem, który powiedział, że życie na krawędzi prowadzi do samopoznania. Wszyscy wielcy filozofowie doszli do takich konkluzji. Może je przeczytać każdy, kto zwiedza mój zamek – są częścią ekspozycji. M.B.: Opisując swoją samotną wyprawę na Everest bez tlenu, nazwał ją Pan „niekończącą się agonią”. Podczas jednej z ekspedycji zginął Pański brat. Wiele razy otarł się Pan o śmierć, stracił wzrok, odmroził palce stóp. W takich momentach, niewyobrażalnych dla zwykłego człowieka, nie pomyślał Pan – Boże, co ja tu robię, dlaczego tu jestem, co mnie do tego zmusza? R.M.: Nie raz zadawałem sobie to pytanie. Starałem się na nie odpowiedzieć w moich książkach. Oczywiście, ta odpowiedź ewoluowała wraz ze zdobywaniem nowych doświadczeń. Z wiekiem zmieniło się również moje podejście do życia. W książkach pisałem o doświadczeniu śmierci i o tym, że wracając z wielkiej wyprawy, często czułem się jak nowo narodzony. Dzisiaj powtarzam, że w rzeczywistości nie wspinamy się na najwyższe szczyty, żeby je zdobyć, wspinamy się, żeby z nich zejść. To rodzaj schizofrenii. O tym właśnie można się dowiedzieć w moim muzeum – to w zasadzie inna konwencja przedstawienia gór. Z tej prezentacji powinna się wyłonić odpowiedź na pytanie – dlaczego? Aby była ona najpełniejsza, zgromadziłem doświadczenia nie tylko własne, ale i innych alpinistów – tych z mojego okresu i wcześniejszych. Moi ulubieńcy to ci, którzy nie tylko zdobywali góry, ale byli zdolni do myślenia i do wyrażania swoich przeżyć. Ci, którzy wyłącznie zaliczali szczyty, są dla mnie zbyt nudni. Reinhold Messner: O Historii Mallory'ego M.B.: Znana jest Pańska fascynacja historią Mallory’ego, jego tajemniczym zaginięciem. Dziś wiemy, że zginął na Evereście... R.M.: Nie ma wątpliwości. Czas odsłania prawie wszystkie tajemnice. Po odnalezieniu ciała [podczas specjalnej ekspedycji w 1999 r. – przyp. red.] można niemal ze szczegółami opowiedzieć, co zdarzyło się owego 8 czerwca 1924 r. Tego dnia rano George Mallory i Andrew Irvine opuścili obóz, by podjąć próbę zdobycia Everestu z Przełęczy Północnej. Wczesnym popołudniem byli obserwowani prawdopodobnie przy Drugim Uskoku, trudnym technicznie miejscu w pobliżu szczytu. Później nadeszła śnieżyca. Do dziś nie wiadomo, czy udało się im osiągnąć wierzchołek. M.B. Powiedział Pan, że być może lepiej, że tak się stało, bo nie poradziłby sobie ze swoją legendą. Teraz Pan też jest legendą, jak sobie Pan z tym radzi? R.M. Ja nie mam szans stać się legendą. Powód jest prosty – przeżyłem ponad 60 lat. Kto chce przejść do legendy, musi umrzeć młodo, nie później niż w wieku 33 lat – tyle miał Chrystus w chwili śmierci. Udało się to naprawdę niewielu alpinistom, którzy przekroczyli ten wiek, np. Mallory’emu, bo miał 38 lat. Kukuczce też, choć dożył około czterdziestu. Ja jeszcze żyję i chcę żyć. Zrobiło na mnie duże wrażenie zdanie amerykańskiego alpinisty, który kiedyś zapytał: jak mogę bronić ideału alpinizmu, skoro zginęło tylu ludzi, którzy go uprawiali? Miał rację. Nie można bronić idei alpinizmu, wiedząc, jak wiele pochłonął ofiar. Chciałbym zaapelować do młodych: Nie idźcie za mną, to zbyt ryzykowne, żyjcie własnym życiem, nie naśladujcie mojego! M.B. Niewielu jest ludzi, którzy nigdy o Panu nie słyszeli. Jedni Pana ubóstwiają, drudzy nienawidzą, dla wielu jest Pan szarlatanem. Wielu naukowców chciało Pana przebadać. Każdy zadaje sobie pytanie: jak to możliwe, że ten człowiek to wszystko przeżył? Nie podpisał Pan przypadkiem jakiegoś cyrografu? R.M. Cha, cha! Z diabłem? Nie! Kilka razy byłem bliski śmierci. Tak to jest – jeden ma szczęście i przeżyje, a drugi nie. Nie odważyłbym się powiedzieć, że przeżyłem, bo byłem lepszy od innych. Wiele razy naprawdę miałem cholerne szczęście. Poza tym zawsze bardzo uważałem, drobiazgowo przygotowywałem się do każdej wyprawy. Nigdy nie ryzykowałem, myśląc – najwyżej zginę. Kiedy się wspinałem, starałem się osiągnąć maksimum. Dziś wspinaczka lodowa bardzo się rozwinęła – o jakieś trzy, cztery stopnie [chodzi o skalę WI – water ice – przyp. red.] w porównaniu z moimi czasami. Natomiast we wspinaczce wysokościowej zmieniło się niewiele. Wielcy z lat 80. – Kukuczka, Loretan – nie zostali pokonani. Przeciwnie, dziś wszyscy wyruszają na Mount Everest utartymi szlakami. Cała masa ludzi przygotowuje trasy – można łatwo zrobić sobie zdjęcie na szczycie Everestu. W innych dziedzinach technika również poszła do przodu. Na przykład w eksploracji Antarktydy w ciągu 20 ostatnich lat zmieniło się wszystko. Opracowano niezwykle lekkie materiały, dzięki którym lżejszy jest namiot czy maszynka do gotowania. Takiego wyposażenia nie było w latach 80. Same butle ważyły 7 kilo, czyli trzy razy więcej niż obecnie! Szczerze mówiąc, sprawy techniczne mnie nie interesują. Bardziej fascynuje mnie wymiar mentalny wspinaczki. #TatrzańskieOpowieści. Czy Morskie Oko przestanie zamarzać? Mateusz Waligóra od kilkunastu dni wędruje przez Tatry. W planach ma przejście każdego centymetra znakowanych szlaków w najwyższych polskich górach. Projekt #TatrzańskieOpowieści, tak jak ... Reinhold Messner: O alpinizmie M.B. Co Pana irytuje w dzisiejszym alpinizmie? R.M. Dziś wszystko jest rozrywką. Przeczytałem wypowiedź młodego alpinisty, który po wejściu na północną ścianę Eigeru stwierdził, że była to wielka rozrywka. Nie wierzę. Uważam, że to ogromne kłamstwo. To trudne wejście, ryzykuje się życiem. Dla kogoś, kto wymaga od siebie maksimum, prawdziwe wyzwanie zaczyna się tam, gdzie kończy się rozrywka. Tak jest w wielu dziedzinach. Nie uwierzę w słowa tych młodych ludzi i jestem przekonany, że mam rację. Jestem też pewien, że kiedyś sami mi ją przyznają. M.B. Swoją postawą narobił Pan sobie wrogów w środowisku alpinistów... R.M. Jeśli ktoś czuje dyskomfort, widząc moje dokonania, to nic na to nie poradzę. Niektórzy używali mojego nazwiska, żeby sprzedać więcej książek. Dzisiaj ludzie pragną być widoczni – to stało się nawet ważniejsze od pieniędzy. Oczywiście, gdy jest się znaną osobą, nazwisko i wizerunek mogą być źle użyte. To logiczne. Wielokrotnie tego doświadczyłem. M.B. Regiony górskie, w tym Alpy, borykają się z wieloma problemami. Jako poseł Parlamentu Europejskiego wielokrotnie apelował Pan o zmianę polityki górskiej, jest Pan również autorem książki Ratujcie Alpy. Co Pana zdaniem powinna zrobić w tym względzie Unia Europejska? R.M. Unia Europejska wiele nie zrobi. Podchodzę sceptycznie do tego, że politycy z Berlina, Madrytu czy Warszawy decydują o losie gór. O tym, co jest zgodne z prawem, a co nie. To ogromny błąd. Właściwie górale od dziesiątków lat nie mogą decydować o własnym losie. Inni mówią im, gdzie ustanowić park narodowy. W dziedzinie ochrony środowiska powiedziałem już wszystko, teraz przyszedł czas działania. Kupiłem dwa zrujnowane gospodarstwa górskie. Postawiłem je na nogi i dałem w użytkowanie ludziom, którzy teraz pracują tam i żyją według mojej filozofii. Produkty sprzedajemy na miejscu, nic nie trafia na rynek zewnętrzny. Moja filozofia jest prosta – należy połączyć rolnictwo z lokalną kulturą i turystyką. Nie jestem przeciwny turystyce. Wręcz odwrotnie – uważam, że Alpy powinny utrzymywać się z turystyki, ale tylko pod warunkiem, że będzie to robione z głową. To samo dotyczy Karpat. Turystyka miewa niepokojące oblicze. Żyjemy w czasach, w których liczy się przede wszystkim etykietka, nawet śnieg musi być markowy. Ostatnio natknęłam się na bar sushi w Tarvisio. Myślę, że w zglobalizowanym świecie należy podkreślać lokalną kulturę, jej wyjątkowość i odmienność. Sushi mogę zjeść w Tokio. Być może w wielkich miastach taka różnorodność oferty turystycznej ma swoje uzasadnienie – na świecie jest w końcu wielu Japończyków. Jednak w górach, w niewielkich, niepowtarzalnych miejscowościach należy oferować turyście lokalną kuchnię i kulturę. Jeśli turystyka stanie się monokulturą, długo się nie utrzyma. M.B. We wszystkim jest Pan pierwszy. R.M. To część mojego charakteru. Jeśli coś robię, to albo dobrze, albo w ogóle się za to nie zabieram. Nikt nie wpadł na pomysł z muzeum. Ja to wymyśliłem i był to strzał w dziesiątkę. Wcześniej największym powodzeniem cieszyło się muzeum gór w szwajcarskim Bernie. Rocznie odwiedza je 25–26 tys. osób. Do mojego przychodzi już ponad 100 tys. Gdybym założył jakieś marne muzeum, zwyczajnie bym zbankrutował. Potrzebuję aż 100 tysięcy ludzi, którzy tu przyjdą. Inaczej jak bym znalazł pieniądze chociażby na pensje dla pracowników? Muzeum musi być samowystarczalne. Nie biorę ani grosza subwencji! Gdybym całe życie musiał łatać dziury, przestałoby mnie to interesować. Chcę być wolny i niezależny, żeby zajmować się coraz to nowymi pomysłami. Nigdy nie szukałem pieniędzy publicznych, wszystkie moje wyprawy finansowałem sam. W myśl tej zasady działam obecnie. Reinhold Messner: O trudnościach i o błędach M.B. Od wielu lat słyszę, że chce Pan napisać traktat o szczęściu. Czy to prawda? R.M. Nigdy o tym nie myślałem. Wszyscy, którzy nieustannie mówią o szczęściu, według mnie sami nie są szczęśliwi. Ja nie mówię o szczęściu, bo czuję się szczęśliwy. Niczego mi nie brakuje. Mam pomysły, które realizuję. Jestem zadowolony, gdy mi się nie przeszkadza. Jeśli napotykam trudności, walczę z nimi. I wtedy mogę stać się naprawdę nieobliczalny… M.B. Żadnych wyrzutów sumienia? R.M. W niczym nie pomagają. Jeśli w pewnym momencie życia odwracamy się, by stwierdzić – mogłem dokonać innego wyboru – niczego to nie zmieni. Moja biografia zależy ode mnie, tak jak pani biografia zależy od pani. Zawsze ponosiłem odpowiedzialność za własne czyny. Przeszłości nie da się zmienić, tak jak przyszłości nie da się zobaczyć we wstecznym lusterku samochodu. Przyszłość to życie, które mam jeszcze przed sobą. I to jest właśnie magia – ona sprawia, że mam ochotę żyć, cieszę się, że mogę jeszcze coś ciekawego robić, zrealizować pomysły. Nie muszę ciągle wspinać się na ośmiotysięczniki. To była tylko pewna faza mojego życia. Nawet nie ta najważniejsza. Oczywiście, przeżyłem ją z ogromnym entuzjazmem. Miałem też to szczęście, że zrozumiałem, że nie mogę iść dalej, bo wtedy nie dało się pójść dalej. Kukuczka popełnił błąd – uległ presji dziennikarzy. Nie powinien był podchodzić do ostatniej próby. Elbrus szczyt Europy czy Azji? Kontrowersje wokół najwyższej góry Kaukazu i ciekawostki na jej temat Czy to najwyższa góra w Europie, czy jeden z azjatyckich szczytów? Spory nie milkną, a kolejni alpiniści wybierają się do Rosji. Oto Elbrus, szczyt tyleż malowniczy, co kontrowersyjny. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/475a00ed91db16ce559912129af0c3885747bbbf-cf5452c.jpeg" width="938" height="625" alt="Elbrus szczyt Europy czy Azji? Kontrowersje wokół najwyższej góry Kaukazu i ciekawostki na jej temat (fot. Getty Images)" title="Elbrus szczyt Europy czy Azji? Kontrowersje wokół najwyższej góry Kaukazu i ciekawostki na jej temat (fot. Getty Images)" /> Reinhold Messner: O Jerzym Kukuczce M.B. Znał go Pan dobrze? R.M. Dość dobrze. Wielka szkoda, że zginął. On też zaczął marzyć o wyprawie na biegun południowy, co ja później zrobiłem. Kukuczka rzeczywiście dokonał niezwykłych czynów. W latach 80. Polacy byli po prostu najlepsi na świecie. M.B. Kiedy Kukuczka zdobył Koronę Himalajów, wysłał mu Pan kartkę ze słowami: „Nie jesteś drugi, jesteś wielki”. R.M. Rzeczywiście, tak napisałem, bo tak uważałem. Wywiad został po raz pierwszy opublikowany w 2009 roku. TOP 5 schroniska w polskich górach. Gdzie jest najbardziej klimatycznie? Które schroniska w polskich górach warto odwiedzić? Najlepiej wszystkie, ale te z naszego zestawienia cieszą się wyjątkową sympatią turystów. Kim jest Reinhold Messner? Jeden z najwybitniejszych wspinaczy wszech czasów. Urodził się we włoskim Tyrolu 17 września 1944 r. Wspina się od piątego roku życia. Sławę przyniosły mu dokonania w Himalajach i Karakorum. Początek kariery wiąże się z dramatem – w 1970 r. podczas zejścia z Nanga Parbat stracił brata. „Wyżej niż na Everest nie wejdę, a bardziej samotnie niż w pojedynkę – nie można. Trzeba się rozejrzeć za nowym wyzwaniem” – powiedział po zdobyciu Korony Ziemi. Jako pierwszy człowiek zdobył w 1986 r. Koronę Himalajów. Wprowadził w najwyższe góry styl szybki i niebezpieczny – wchodzenie bez butli tlenowych i tragarzy, bez zakładania obozów pośrednich i lin poręczowych. W 1990 r. z Arvedem Fuchsem zdobył pieszo biegun południowy. Pięć lat później z bratem Hubertem próbował przejść z Syberii do Kanady przez Arktykę – wyprawa została przerwana po 24 godzinach po ataku niedźwiedzia polarnego. Za osiągnięcia w alpinizmie na igrzyskach w Calgary wraz z Kukuczką został nagrodzony srebrnym medalem olimpijskim. Odmówił jednak jego przyjęcia. Po wycofaniu się z czynnego alpinizmu poświęcił się działalności społecznej i politycznej. Jako pisarz i propagator gór ma opinię człowieka kontrowersyjnego, który do perfekcji opanował sztukę autokreacji własnego wizerunku.
Jak brzmi Islandia? Oto „Nie-Przewodnik” – najnowszy podcast National Geographic Traveler
Mateusz Łysiak zaprasza na pierwszy odcinek podcastu „Nie-Przewodnik”. Gdzie i jak słuchać Islandii? O tym i nie tylko o tym opowiedzą Kaśka Paluch i Magdalena Łukasiak.
W tym artykule: Pierwszy „Nie-Przewodnik”. Jak brzmią lodowce na Islandii? Niektóre marzenia udaje nam się spełnić, jeszcze zanim je wymarzymy. Taki jest właśnie „Nie-Przewodnik”. To spełnienie marzeń nie tylko moich, ale też wszystkich ludzi uzależnionych od podróży, którzy chcą odkrywać świat po swojemu, poza utartym szlakiem. W każdym odcinku rozmawiam z moimi gośćmi o miejscach nietypowych, do których mało kto się zapuszcza lub o takich, które, choć są znane, wciąż można poznawać w nieoczywisty sposób. Pierwszy „Nie-Przewodnik”. Jak brzmią lodowce na Islandii? W pierwszą podróż zabieram Cię na Islandię. To właśnie przykład miejsca, o którym słyszymy i oglądamy dość często. Gejzery, wodospady i zorza polarna co roku przyciągają miliony turystów. Wcale się im nie dziwę. Sam czekam aż wreszcie zobaczę spektakle świateł na nocnym niebie na własne oczy. Moje przewodniczki po krainie ognia i lodu – Kaśka Paluch i Magdalena Łukasiak – udowodniły mi jednak, że Islandię nie tylko się ogląda, ale też, a może i przede wszystkim, słucha. Jak brzmi Islandia i gdzie jej posłuchać bez wychodzenia z domu? Ja już wiem, a Ty dowiesz się tego, słuchając pierwszego odcinka podcastu „Nie-Przewodnik”. Co jeszcze w rozmowie? Jaki smak dominuje w islandzkiej kuchni? Co ma wspólnego z żelkami? Gdzie na Islandii żyją elfy? Kto mieszka w słynnym najbardziej samotnym domu na świecie? Tym razem nie musisz się pakować. Wystarczy coś do picia i słuchawki lub głośnik. Ruszamy na Islandię! Posłuchaj dźwiękowej mapy Islandii TUTAJ.
Kwazary pozwalają naukowcom zmierzyć Wszechświat. Wywiad z prof. Bożeną Czerny
Mówi, że astronomia jest jednocześnie geografią i historią, bo aby badać nasze gwiezdne otoczenie, trzeba zajrzeć daleko w przestrzeń i głęboko w czas. Profesor Bożena Czerny z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN, w uznaniu za wkład w badania okolic czarnych dziur, jąder galaktyk i modeli kosmologicznych, została nagrodzona przez Europejskie Towarzystwo Astronomiczne Nagrodą im. Lodewijka Woltjera.
W tym artykule: Nasza Galaktyka już była kwazarem. I znów może się nim stać w przyszłości Kwazary, które dziś obserwujemy, w większości już nie istnieją Badania kwazarów mogą pomóc w opanowaniu energii termojądrowej Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka: Bada Pani kwazary – odległe galaktyki przypominające gwiazdy. Prof. Bożena Czerny: Każda galaktyka ma potencjał bycia kwazarem, bo zawiera w sobie supermasywną czarną dziurę. Aby określić ją mianem kwazara, musi wpływać do niej bardzo dużo materii, co powoduje m.in. bardzo wydajne świecenie obiektu, często tysiąckrotnie silniejsze niż to emitowane przez wszystkie gwiazdy w galaktyce macierzystej kwazara, w której centrum się on znajduje. Nasza Galaktyka już była kwazarem. I znów może się nim stać w przyszłości W centrum Drogi Mlecznej też znajduje się supermasywna czarna dziura. Czy nasza galaktyka ma potencjał zmienienia się w kwazara? Nie, wpływa do niej za mało materii, milion razy mniej niż obserwujemy na przykładzie kwazarów. Ale około 400 lat temu aktywność w centrum naszej galaktyki była większa, a echo świetlne sugeruje nam, że parę milionów lat temu ta aktywność była naprawdę silna. Dostrzegamy to na podstawie pozostałości wyrzutów materii z tamtego okresu. Odkryto najdalsze źródło sygnału radiowego we wszechświecie Pochodzi z kwazara tak odległego, że światło potrzebowało 13 mld lat by dotrzeć na Ziemi Czyli Droga Mleczna już była kwazarem? W przypadku galaktyk kwazar jest formą, którą, gdyby porównać to do życia człowieka, należałoby nazwać okresem dojrzewania. Nie jest to już zupełnie świeża, dopiero ukształtowana galaktyka, ale wciąż pole ścierania się potężnych sił. Droga Mleczna jest już dojrzałą, ukształtowaną galaktyką, czarna dziura w jej centrum ma masę około czterech milionów mas Słońca. A chociaż wydaje się to dużo, to czarne dziury kwazarów mają kilka miliardów mas Słońca, czyli tysiąc razy więcej. W naszej galaktyce nie ma też wystarczająco dużo materii. Ale to może ulec zmianie za około cztery miliardy lat, gdy zderzymy się z Galaktyką Andromedy, a w wyniku tego zderzenia dojdzie do kolejnego przetasowania kosmicznego oraz pojawi się dużo luźnej materii. Wówczas nowopowstała galaktyka może ponownie stać się kwazarem. Kwazary, które dziś obserwujemy, w większości już nie istnieją Najodleglejsze zaobserwowane kwazary są w odległości około 13 miliardów lat świetlnych, czyli na samym skraju obserwowalnego Wszechświata. Ale te najbliższe nam, jak Markarian 231, również dzieli od nas przynajmniej 600 milionów lat świetlnych. Nie ma niczego bliżej? Nie ma, a konkretnie to już nie ma. Kwazary, które obserwujemy, w większości też już nie istnieją, ale dopiero teraz dociera do nas ich światło. Astronomia to historia i geografia jednocześnie, ponieważ obserwujemy coś, co przeszło już do historii, mimo to pozwala nam tworzyć mapy Wszechświata. Bo między innymi dzięki obserwacji kwazarów możemy zinwentaryzować wszystko, co znajduje się w kosmosie. Znamy metodę, reszta to już problem techniczny. Okryta właśnie struktura galaktyk nazwana „Łukiem Olbrzyma" może zmienić nasze pojęcie o kosmosie Rozległy łuk galaktyk zdaje się podważać dotychczasową wiedzę o kosmosie A jak badanie kwazarów ma pomóc w pomiarach ekspansji Wszechświata? Po pierwsze, mamy pewność, że ekspansja Wszechświata przyspiesza. Potwierdzają to choćby obserwacje supernowych. Przez długi czas to przyspieszenie było zgodne z tzw. stałą kosmologiczną, wprowadzoną przez Einsteina. Ale coś zaczęło się zmieniać ostatnio w naszej wiedzy. Pomiary, głównie te oparte o gwiazdy supernowe, wskazują na jakiś problem. Badając kwazary mogę uzyskać niezależny pomiar. Rozkładam ich światło na widmo, z którego muszę wyodrębnić długości fal, w których jest najwięcej promieniowania. Wówczas jestem w stanie określić, na ile to promieniowanie spóźnia się wobec tego wyświecanego w sąsiednich długościach fali. Ten pomiar zawiera informację o strukturze kwazara, a w szczególności o jego prawdziwej jasności. I właśnie to przesunięcie przyczynia się do pomiarów prędkości ekspansji Wszechświata. Badania kwazarów mogą pomóc w opanowaniu energii termojądrowej Ponoć badanie odległych kwazarów może mieć też bezpośredni wpływ na bardzo przyziemne sprawy, jak choćby uzyskanie dostępu do czystej energii pochodzącej z kontrolowanej fuzji jądrowej? Ja badam tzw. kwazary radiowo ciche, które stanowią około 90 procent wszystkich znanych obiektów tego typu. Ale poza nimi są też kwazary radiowo aktywne, które wysyłają w przestrzeń dżety tworzone przez silne pole magnetyczne. Taki dżet jest bardzo długo stabilny. Widać, jak przemieszcza się od czarnej dziury aż poza galaktykę macierzystą. Tego typu dżet to po prostu plazma w silnym polu magnetycznym. Na Ziemi próbujemy odtworzyć fuzję termojądrową. Dzieje się tak na przykład w ramach ogromnego eksperymentu ITER. Jednak problemem jest utrzymanie stabilności plazmy. Jeśli zrozumiemy, jak to się dzieje, że kwazary są w stanie wysyłać stabilne dżety, będziemy mogli to wykorzystać do budowy elektrowni termojądrowych i zrozumienia korony słonecznej. Kosmiczna spaghettifikacja! Zaobserwowano, jak czarna dziura „pożera” gwiazdę Choć może brzmieć komicznie, spaghettifikacja to tzw. efekt makaronu – zjawisko występujące w astrofizyce. Bardzo rzadkie, a przez to wyjątkowe. Astronomowie z obserwatorium w Chile zaobser... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gdy-gwiazda-zblizyla-sie-do-czarnej-dziury-zostala-przez-nia-pozarta-fot-eso-m-kornmesser-0b598ab.jpeg" width="938" height="528" alt="Gdy gwiazda zbliżyła się do czarnej dziury, została przez nią "pożarta" (fot. ESO/M. Kornmesser)" title="Gdy gwiazda zbliżyła się do czarnej dziury, została przez nią "pożarta" (fot. ESO/M. Kornmesser)" /> Badanie kwazarów łączy się nierozerwalnie z badaniem czarnych dziur, które przynajmniej od 50 lat budzą zainteresowanie nie tylko naukowców, ale i laików. W Pani przypadku również zaczęło się od czarnych dziur? Zaczęło się od książki „Pan Tompkins i kraina czarów” oraz od zamiłowania do ogólnej teorii względności Einsteina. Studiowałam fizykę i nie myślałam zbytnio o kosmosie, ale kiedyś jeden z moich wykładowców, profesor Bohdan Paczyński, powiedział, że jeśli chcę pracować z ogólną teorią względności, badać miejsca, w których załamują się znane prawa fizyki, to powinnam zająć się kosmosem. I tak rozpoczęła się moja trwająca do dziś przygoda z astrofizyką. Teraz od 10 lat prowadzę szczegółowe obserwacje trzech kwazarów, prowadzę własny duży grant, jestem jednym z czterech koordynatorów wielkiego europejskiego projektu Synergy Grant, którego celem jest mierzenie odległości w kosmosie poprzez różne metody. I czekam na zakończenie budowy naszego nowego, przypisanego do tych badań 2,5-metrowego teleskopu w Chile. To wszystko działania żmudne i powolne, ale zajmując się nauką trzeba umieć wykazać się cierpliwością. rozmawiała Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Prof. Bożena Czerny – fizyczka, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego. Przez wiele lat związana z Centrum Astronomicznym im. Mikołaja Kopernika PAN, obecnie pracuje w Centrum Fizyki Teoretycznej PAN. Jest współzałożycielką grupy badaczy jąder aktywnych galaktyk i członkinią pierwszej kadencji Rady Narodowego Centrum Nauki. W kadencji 2011–2013 była prezesem Polskiego Towarzystwa Astronomicznego. Jej badania dotyczą struktury i ewolucji jąder aktywnych galaktyk, czarnych dziury, rozbłysków gamma etc. Kierowała również zespołem, który analizował metody wyznaczania mas czarnych dziur. Jest pierwszą Polką wyróżnioną nagrodą im. Lodewijka Woltjera, przyznawaną przez Europejskie Towarzystwo Astronomiczne.
Łukasz Supergan o zimowym przejściu gór Polski. „To jest wyzwanie dla ciała”
Łukasz Supergan udowadnia, że w górach nie zawsze chodzi o to, żeby być jak najwyżej. Czasem ważniejsze jest, aby po prostu iść dalej, a najlepiej jak najdalej. Podróżnik dwukrotnie przeszedł samotnie Łuk Karpat, pokonał długodystansowe trasy na Islandii, w Izraelu czy Himalajach, a zimą 2021 roku najprawdopodobniej jako pierwszy człowiek przeszedł 1100 km w polskich górach.
Za nami kolejna, 26. już edycja Festiwalu Górskiego im. Andrzeja Zawady w Lądku-Zdroju. Przez ponad tydzień ludzie gór mogli brać udział w licznych prelekcjach, wykładach, seansach filmowych i warsztatach. W wydarzeniu wzięli udział najbardziej znani i utytułowani polscy wspinaczce. Łukasz Supergan – specjalista od pokonywania pieszo długich dystansów – opowiadał m.in. o zimowym przejściu gór Polski (1110 km). Jak przygotować się do takiej wyprawy? Czy w lutym noce pod chmurką mogą być ciepłe? O wszystko spytaliśmy eksperta. Mateusz Łysiak: Lubimy wyjeżdżać za granicę i chwalić się zdobywaniem najwyższych gór lub pokonywaniem najbardziej wymagających szlaków. Czy w Polsce też jest miejsce na robienie rzeczy spektakularnych? Łukasz Supergan: Oczywiście. Choćby moje zimowe przejście gór Polski – najprawdopodobniej pierwsze takie w historii. Wolę być jednak ostrożny, bo być może ktoś mnie uprzedził i o tym nie wiem. To też pokazuje, że możesz wejść na ten sam szlak i zrobić na nim coś nowego. Już po wydaniu mojej książki („Szlaki Polski. 30 najpiękniejszych tras długodystansowych” – przyp. red.) dowiedziałem się na przykład, że ktoś próbuje pobić rekord czasowy na mniej znanej nizinnej trasie. Można zatem robić ciekawe, nowe rzeczy nie tylko w górach. Każdy z nas może znaleźć nowy sposób na opisanie znanych szlaków. Wytyczając nowe trasy, zachęcamy też innych do podążania naszymi śladami. To chyba działanie z korzyścią dla wszystkich? Tak, i tu przydają się media społecznościowe, choć wiadomo, że mają dwie strony medalu. Kiedy robiłem zimowe przejście gór Polski, relacjonowałem to w social mediach. Wtedy dużo osób pisało do mnie, że ich inspiruję, a dla mnie to była po prostu próba odpowiedzi na pytanie: „czy potrafię?”. Podejrzewam, że cała masa ludzi też je sobie zadaje. Mam nadzieję, że któraś z moich wędrówek rzeczywiście zmotywuje kogoś do konfrontacji z wątpliwościami, bo to jest moment, kiedy zazwyczaj zaczynamy działać. Dlaczego zdecydowałeś się przejść polskie góry właśnie zimą? Chciałeś być pierwszy? Na początku wcale o tym nie myślałem. Tak naprawdę pomysł zrodził się już w 2016 r. i najpierw planowałem, że przejdę cały szlak latem. Zabrakło mi jednak czasu, ale na komputerze zostały mapy i schematy, a w głowie niedosyt. Kiedy przez pandemię nie wypaliły moje zagraniczne wyjazdy zimowe, wróciłem do tego projektu. Nie zastanawiałem się wtedy, czy ktoś już to zrobił, tylko czy ja dam radę. Wcześniej przechodziłem trudniejsze trasy, przykładowo na Islandii, ale tym razem miałem iść 50-60 dni z małą liczbą odpoczynków. Do tego atrakcje w postaci śniegu i mrozu. To jest wyzwanie dla ciała. Dałem radę – to dla mnie ogromny osobisty sukces i cenne doświadczenie. Zastałeś w górach tzw. prawdziwą zimę? W obliczu zmian klimatycznych niestety coraz trudniej zdefiniować pory roku, ale rzeczywiście była taka zima, jakiej nie było od kilku lat. Kiedy wszedłem w Karkonosze, byłem jednak świadomy tego, że śniegu powinno być jeszcze więcej. Półmetrowe warstwy leżały w miejscach, gdzie puchu powinno być 4 razy tyle. Na pierwszy rzut oka zima wydawała się mocna, ale tak naprawdę była normalna. I krótka. Pierwszy większy opad przypadł na początek mojej trasy, a jakieś 2-3 dni po zejściu z gór nastała odwilż. Często spałeś pod chmurką, ale zapewniasz, że nie było Ci zimno. Jak to możliwe? Myślę, że to nie kwestia przyzwyczajenia do niskich temperatur, a doświadczenie. Z czasem nauczyłem się, jak dobierać właściwy sprzęt i chodzić w taki sposób, żeby nie zmarznąć – rzecz banalna, ale bardzo ważna zimą w górach. Często myślimy, że jak jest zimno, to trzeba się grubo ubrać, a przecież ogrzewamy się też, jedząc i pijąc. Kluczowe jest również wypracowanie najlepszego dla nas systemu biwakowania. Oczywiście najważniejsze to się nie zmoczyć. Taką strategię przygotowuje się na podstawie poprzednich doświadczeń. Niekiedy przydaje się też po prostu szczęście. Na taką wyprawę łatwiej przygotować się fizycznie czy psychicznie? Trudno powiedzieć. Jeśli chodzi o przygotowanie w górach, to było pięć miesięcy regularnych treningów z elementami biegania i chodzenia. Miałem też na sobie różne obciążenia. Ważne, żeby takie treningi były ułożone rosnąco. Moje nastawienie psychiczne było bardzo dobre. Nie bałem się tej wyprawy. Spytałem o przygotowanie psychiczne, bo wiem, że na trasie mijałeś dom. Nie bałeś się, że będzie Cię kusiło, aby przerwać wyprawę i w nim zostać? Dom rzeczywiście kusił, ale nie aż tak bardzo, jak się tego obawiałem. Kiedy startowałem w Świeradowie, myślałem, że po przejściu 800 km zalegnę we własnym łóżku i nie będę chciał iść dalej, ale tak się nie stało. Okazało się jednak, że miałem zapas sił, który sprawił, że podszedłem do tego zadaniowo. Wysłałem sobie jedzenie na kilka dni wprzód, zrobiłem pranie, wyczyściłem sprzęt i sprawdziłem, czy niczego mi nie brakuje. Po 1,5 dnia ruszyłem dalej. Jak wspominasz Babią Górę? Wielu turystów trochę lekceważy ten masyw, a przecież potrafi zmęczyć. Wejście na Babią Górę rzeczywiście było trudne przez śnieg na tzw. Małej Babiej. Potem szło się już przyjemniej po wydeptanym szlaku, ale na szczycie znowu przywitał mnie śnieg i wiatr. Po zejściu był natomiast jedyny moment na trasie, kiedy musiałem zmodyfikować szlak. Po prostu zaczęło padać, a deszcz przy temperaturze powyżej zera nie tylko moczy, ale też wyziębia. Żeby ratować siebie i bagaż, musiałem się ewakuować. W tym przypadku zostawiłem Główny Szlak Beskidzki i zszedłem na stronę Orawy. Na Babiej Górze byłem w sumie już z 10 razy i zawsze podchodzę do niej ostrożnie. Wtedy znowu pokazała, że jest nieprzewidywalna. Zaskoczyła nie śnieżycą, a odwilżą, co zimą w górach może być bardziej niebezpieczne. Pamiętam relacje mediów z Twojej wyprawy. Mówiło się wtedy, że idziesz przez góry samotnie… To była wyprawa samodzielnie przygotowana, ale nie przeprowadzona samodzielnie. Gdybym zaczął liczyć wszystkich ludzi, których spotkałem na trasie i którzy mi pomogli, to pewnie byłoby ich kilkadziesiąt. Musiałbym policzyć gospodarzy schronisk – część z nich mnie przenocowała, u niektórych miałem depozyty jedzenia i gazu. Mam też wielu znajomych w polskich górach, zwłaszcza w Kotlinie Kłodzkiej, więc na tym etapie wyprawy spałem u nich. W Beskidach również udawało mi się znaleźć nocleg pod dachem. Ważne było dla mnie też wsparcie osób, które towarzyszyły mi na trasie nawet przez jeden dzień. Do tego wszyscy, którzy okazywali wsparcie w mediach społecznościowych. I oczywiście trójka fotografów z operatorem – dzięki nim udało mi się udokumentować to przejście. Twoja wyprawa trwała kilka tygodni. Ile zajmuje powrót do siebie, do codzienności? U mnie to jest już łatwiejsze. Po przejściu Łuku Karpat wracałem do ludzi przez kilka tygodni. Po mojej najdłuższej wyprawie, która trwała 2 lata, prawie miesiąc spędziłem w lesie, pracując nad zdjęciami – wtedy też na nowo przyzwyczajałem się do Polski. Teraz trasy są trochę krótsze, ale też przyzwyczaiłem się do powrotów. Scenariusz zawsze wygląda mniej więcej tak samo: wracam do domu, zrzucam z siebie rzeczy, robię pranie, segreguję filmy i zdjęcia. Zazwyczaj po dwóch dniach wracam do rytmu życia domowego, ale to nigdy nie jest na długo. W weekendy często znowu wyskakuję w góry. Można się przyzwyczaić.
Czy da się połączyć dwa doskonałe składniki w jeden? O kawach macerowanych w beczkach po alkoholu rozmawiamy z Pawłem Świderskim, kawowym sensorykiem i trenerem baristów [TYLKO O KAWIE]
Naszego rozmówcę postanowiliśmy zapytać nie tylko o historię kawy macerowanej w beczkach, ale też ulubione metody parzenia, a także jego przewidywania na rozwój kawowej sceny na świecie.
Pomysł wrzucenia kawy do beczki po piwie brzmi jak koncepcja z cyklu „zróbmy to i zobaczymy, co się stanie”. Czy wiesz, skąd po raz pierwszy pojawiła się idea? Pomysł na tego typu eksperymenty rozwijał się już w latach 90. w Stanach Zjednoczonych. Tam zaczęto od piwa, które leżakowało w beczkach po dobrych, wysokoprocentowych alkoholach. Natomiast jeśli chodzi o kawę typu barrel aged, już kilka lat temu miałem przyjemność próbować takich nowości. Kawa speciality przeżywa obecnie swój złoty czas, a grupa zapaleńców robi wszystko, by uczynić ją jeszcze lepszą i ciekawszą. Dlatego w cenie są rozwiązania, które dodadzą ziarnom jeszcze intensywniejszej głębi smakowej. Przykładem takich obróbek jest właśnie barrel aged czy tzw. fake fermentation, czyli dokładanie, najczęściej owoców, do fermentujących wiśni kawowca. Jak dokładnie wygląda proces takiej obróbki? Założenie barrel aged jest samo w sobie proste – odpowiednio wypalone ziarno, najlepiej w rzemieślniczej palarni, gdzie zostanie poddane odpowiedniej obróbce, wkłada się do pojemników – najczęściej są to właśnie beczki po wysokoprocentowych trunkach. Przez kilka do kilkunastu dni kawa w leżakuje w opróżnionych wcześniej beczkach – czas zależy od wilgotności drewna i ziarna. Pestka kawy jest bardzo higroskopijnym materiałem, dlatego chłonie aromaty z zewnątrz. W przypadku kawy, którą w Coffeedesk stworzyliśmy wspólnie z palarnią HAYB i browarem Maltgarden, były to aromaty dębowej beczki po bourbonie Heaven Hill, w którym wcześniej leżakowało też piwo browaru Maltgarden z serii Gate. Mówiąc w skrócie – ziarno kawy chłonęło aromaty jednych z najlepszych alkoholi dostępnych na rynku. Jak można określić smak kawy po obróbce barrel aged? Zależy to między innymi od tego, w jakim alkoholu leżały ziarna. Natomiast zawsze jest to kawa, która zachwyca wyrazistością, rześkością i kompleksowością. Najczęściej można w niej spotkać nuty sensoryczne czerwonych owoców pestkowych, czekolady i, co charakterystyczne dla dębiny, wanilię i lekką taniczność. Czy da się określić, które kawy mają większe predyspozycje do zyskania na takim procesie obróbki? W bardzo dużym skrócie – każde ziarno zyska dodatkowe walory, które w większości wypadków będą korzystne dla efektu końcowego, czyli zaparzonej kawy. Osobiście kieruję się zasadą, że jeśli robić takie eksperymenty, to tylko i wyłącznie z najlepszych komponentów. Dlatego w przypadku naszej kooperacji, pojawia się kawa z Kolumbii El Obraje – czyli jednej z najbardziej cenionych farm kawowych. To jedna z moich ulubionych kaw. Dodajmy do tego wspomniane wcześniej beczki po jednych z najlepszych alkoholi, jakie teraz są dostępne na rynku. To wszystko tworzy spójną kompozycję, która będzie nas zachwycać z każdym kolejnym łykiem i z pewnością zachęcać do następnego. A jak to wygląda od strony piwa. Do macerowania kawy można użyć beczki po każdym rodzaju napoju? Rozwój w świecie kawy jest obecnie na takim poziomie, że warto eksperymentować. Moim zdaniem warto próbować nowości i robić tego typu eksperymenty, zachowując przy tym najważniejszą moim zdaniem zasadę, jeśli chodzi o produkty spożywcze – wszystko musi być jak najwyższej jakości, aby tworzyć produkt, który po prostu będzie smaczny. Na rynku właśnie pojawiła się kawa wyprodukowana przy współpracy Coffeedesku, palarni HAYB i browaru Maltgarden. Jak Twoim zdaniem należy przygotować to ziarno, by wydobyć z niego wszystko, co najlepsze? Tutaj wyobraźnia też jest nieograniczona – ilu baristów, tyle przepisów. Warto pamiętać, że ta kawa jest dedykowana pod metody przelewowe, czyli takie, w których używamy papierowego filtra. Często śmieję się w duchu, że historia zatacza koło. Kiedyś w każdym domu stał ekspres przelewowy, w którym nasi rodzice robili litry kawy. Dziś mamy ten komfort, że wsypujemy do niego ziarna wysokiej jakości i możemy cieszyć się naprawdę przyjemnym soczystym naparem. Do kawy Barrel Aged Kolumbia El Obraje, właśnie takiego ekspresu bym użył - warto wypróbować ją choćby w uwielbianym Moccamasterze. Natomiast jeśli chcemy zaparzyć ją inną metodą, ja wybrałbym dripa Hario V60, dzięki któremu możemy uzyskać bardzo delikatny w konsystencji, ale jednocześnie bardzo wyraźny w smaku napar. W świecie piwa od dawna mówi się o rzemieślniczej rewolucji. Czy Twoim zdaniem rynek kawowy też czeka zmiana myślenia o produkcie na szeroką skalę? W kawie dzieje się bardzo dużo dobrych rzeczy. Na bieżąco to wszystko obserwuję i mam to szczęście, że również na bieżąco próbuję. W ciągu kilku lat powstało multum sposobów na obróbkę ziarna kawowca, które całkowicie zmieniają spektrum smakowe naszych naparów. Do tego niezliczona ilość urządzeń, w których możemy zaparzyć kawę. Najważniejsze jest jednak to, że w branży kawowej coraz szybciej wzrasta poziom wiedzy w kwestii obróbki, wypalania, przechowywania czy też przygotowywania kawy. Wszystko to pędzi jak nigdy, a co najważniejsze, pędzi w dobrym kierunku. Branża kawowa podejmuje coraz odważniejsze eksperymenty dotyczące obróbki czy rodzajów palenia kawy. Spróbujmy powróżyć z fusów – co Twoim zdaniem będzie kolejnym krokiem na drodze eksperymentów z kawą specialty? Myślę, że możemy mówić o eksperymentach i nowych pomysłach na trzech poziomach - skupieniu na nowych formach kawy speciality, dążeniu do bardziej ekologicznych rozwiązań w branży oraz wszelkim działaniom, które poprawiają sytuację u źródła, czyli na plantacjach kawy. Jeśli chodzi o eksperymenty związane z formą, osobiście czekam na rozwój produkcji kawy wysokojakościowej w wersji instant na szeroką skalę. Wiem, że już kilka palarni na świecie podjęło się tego zadania i nawet nieźle im idzie. W kwestii ekologii jako branża czerpiąca z natury powinniśmy wykazywać się równie dużą innowacyjnością, by nie generować jeszcze większej ilości odpadków. Producenci, palarnie i kawiarnie prześcigają się w pomysłach na biodegradowalne opakowania, co mnie bardzo cieszy. Szczególnie widać to w segmencie kaw kapsułkowych – coraz więcej kapsułek speciality jest wykonanych z komponentów przyjaznych środowisku. Kolejnym i najważniejszym wyzwaniem jest zwiększenie podmiotowości osób, które w tej maszynie są najważniejsze, czyli farmerów. To oni stoją na straży tego żebyśmy my, konsumenci mogli cieszyć się naparami najwyższej jakości. Bardzo doceniam coraz liczniejsze inicjatywy importerów, palarni, baristów związane ze współpracą z plantatorami. To również kierunek, w którym my, jako Coffeedesk chcemy się rozwijać. Chcemy budować świadomość konsumentów, którzy powinni wiedzieć, kto stoi za kawą w ich filiżance. Dzięki takim ruchom właściciele plantacji kawowych mogą pozwolić sobie na rozwój i na eksperymenty, które zaowocują przepyszną kawą.
Czy wystarczy wyjechać na gorącą wyspę, by czuć się jak na wiecznych wakacjach? Opowiada Polka, która od lat żyje na Sardynii
Wiele lat temu wywróciła swoje życie do góry nogami i wyjechała z Polski na Sardynię. Urzekły ją szmaragdowe morze, dzikość krajobrazu, barwna kultura i pewien... Sardyńczyk. Monika Anna Szredel opowiada o życiu na wyspie.
Michał Cessanis: Jak zaczęła się twoja miłość do Sardynii? Monika Anna Szredel: Od miłości do Sardyńczyka. Jeszcze będąc w liceum, zimą 2001 roku poznałam Stefano. I zaczęłam podróżować na Sardynię. Po kilku takich wizytach zapragnęłam poznać wyspę jeszcze bardziej i trzy lata później wyjechałam tam na stałe. Ukończyłam kilka kursów turystycznych, pracowałam m.in. w hotelach i na lotnisku. Skończyłam też z wyróżnieniem studia na uniwersytecie w Sassari na kierunku ekonomia i zarządzanie turystyką. W pewnym momencie wydawało mi się, że moja kariera pójdzie jednak zupełnie w innym kierunku. W Porto Cervo zaczęłam pracować dla słynnego stylisty mody Brunello Cucinelli, poznałam kulisy świata wielkiej mody, bywałam na wielkich wydarzeniach, jak fashion week w Mediolanie. Jednak moja turystyczna pasja i chęć pokazywania piękna Sardynii zwyciężyły. Choć muszę przyznać, że tego czego nauczyłam się w świecie wielkiej mody, przydaje się w świecie wielkiej turystyki, ponieważ zajmuję się gośćmi z listy Forbes. Czym ujęła Cię Sardynia, gdy przyleciałaś po raz pierwszy? Byłam młodą Polką i zauroczyło mnie to wszystko co i dziś zachwyca każdego, kto przybywa tu po raz pierwszy - cudowne szmaragdowe morze, dzikość krajobrazu, barwna kultura, wciąż żywe, wielowiekowe tradycje, ogromna gościnność mieszkańców. Wielką rolę w decyzji związania całego mojego życia z Sardynią odegrała otwartość Sardyńczyków. Zawsze czułam, że mogę tutaj stworzyć "moje miejsce", że mogę wnieść coś wartościowego w otoczenie i że jestem przyjmowana z szacunkiem. Wciąż poznaję wyspę. Muszę przyznać, że po tych wszystkich latach ciągle odkrywam kolejne zachwycające miejsca. Ostatnio, po latach wróciłam do małego, sennego miasteczka Lollove, w którym kiedyś mieszkała moja koleżanka ze studiów, odwiedziłam jej ponad 100-letnią babcię Gabrielę. Lollove to jedno z tzw. Ghost Towns czyli miasteczek duchów na Sardynii. Żyją w nich ostatni nieliczni i bardzo wiekowi mieszkańcy. Od dziesiątków lat żyją tak samo, wizyta u nich to podróż w czasie. Takich miejsc na wyspie można znaleźć mnóstwo! Bo Sardynia to nie tylko cudne morze i plaże. Ma wiele niesamowitych twarzy. Czujesz się jak na wiecznych wakacjach? Myślę, że czasami tak jest. Kocham tę wyspę, codziennie zachwycam się faktem, że mogę tu żyć. Jeśli znudzi mi się rejon Olbii, gdzie mieszkam, w godzinę drogi jestem w zupełnie innym świecie - w wysokich majestatycznych górach lub na bajkowych dzikich wydmach. Mieszkając tutaj zawsze czułam ogromny, niewykorzystany potencjał Sardynii, to, jak mało znana jest w Polsce. Dlatego otworzyłam biuro podróży. Oczywiście nie jestem jedyną Polka zakochaną w Sardynii. Poznałam także innych rodaków z "podobnymi objawami", np Alicję Stolarczyk - blogerkę, nieuleczalnie zadurzoną w Sardynii od wielu lat. Alicja to mistrzyni w wyszukiwaniu magicznych, nieznanych miejsc na wyspie, tworzymy zgrany team - ja na miejscu, ona wracająca tutaj, kiedy to tylko możliwe, ze świeżym spojrzeniem na wyspę. Jestem ciekaw, jak współpracuje ci się z Sardyńczykami, dla których, jak sam się przekonałem, punktualność ma drugorzędne znaczenie. Sardyńczycy mają swój specyficzny rytm życia, podejście w stylu "soft and slow", bezstresowe podejście do pracy. Jednak współpracując z nimi przez kilka lat, mam sprawdzonych partnerów biznesowych, dotarliśmy się. Poza tym Sardyńczycy są bardzo gościnni, często zaskakują mnie jakimiś niespodziankami. Na przykład wczoraj, podczas wycieczki do miasteczka Oliena, sardyński gospodarz Pasquale nieoczekiwanie zaprosił mnie do znajomej, która ma w miasteczku piekarnię. Mogłam zobaczyć tradycyjny wypiek pieczywa carasau w piecu drzewnym i porozmawiać z sardyńskimi gospodyniami. Takie sytuacje sprawiają, że nie tylko ja ale i moi goście są zachwyceni Sardynią. Co warto zobaczyć na Sardynii? Takich miejsc są dziesiątki, a może i setki. Na Sardynii trzeba odwiedzić Barbagię - dziką krainę w górach, niesamowity kanion Su Gorroppu, ukryte w głębi wyspy miasteczka np Olienę u stóp góry Monte Corrasi, czy San Pantaleo - miasteczko artystów i wspomniane już miasteczka duchów" Warto wybrać się do którejś z winnic i docenić smak doskonałych sardyńskich win - jednej z tajemnic długowieczności Sardyńczyków. Jeśli kochacie zapierające dech w piersiach krajobrazy, przejedźcie autem albo motorem jedną z kilku panoramicznych tras, np drogę Alghero-Bosa. Zatrzymajcie się choć na chwilę w jednym z kilku tysięcy miejsc na wyspie związanych z tajemniczą prehistorią Sardynii - pod kamienną wieżą nuragą, przy grobie gigantów, domu wróżek czy przy świętej studni. Jeśli kochacie plaże, Sardynia zaskoczy was ich różnorodnością, kilka najpiękniejszych i najoryginalniejszych to kwarcowa Is Arutas, Is Piscinas z najwyższymi wydmami w Europie, Cala Goloritze' ukryta pod wysokimi klifami. Najbardziej szmaragdowe morze i rajskie wysepki zobaczycie na Archipelagu La Maddalena. Dla mnie najpiękniejsze plaże są w rejonie Costa Smeralda, jest tam moja ulubiona Liscia Ruja…. Costa Smeralda, czyli szmaragdowe wybrzeże faktycznie jest przepiękne. Kiedy je zobaczyłem, zrozumiałem dlaczego już lata temu zakochał się w nim włoski światek artystów, ale też politycy, celebryci i najbogatsi ludzie z całego świata. Czy w tym miejscu da się wypocząć bez milionów euro na koncie? Costa Smeralda to szczególne miejsce na mapie światowej turystyki. Faktycznie sporo jest tutaj willi i apartamentów kupowanych czy też wynajmowanych przez turystów z dużymi pieniędzmi. Jednak piękno tego miejsca można podziwiać wcale tutaj nie mieszkając. Można zarezerwować o wiele tańsze apartamentu np. w Porto Rotondo, Baja Sardinia, Golfo Aranci i i po kilkunastu minutach jazdy autem wypoczywać na najmodniejszych plażach Europy. Oczywiście poza sezonem ceny zdecydowanie spadają, można wydać nawet kilkanaście razy mniej pieniędzy niż latem. A co z aktywnym wypoczynkiem? Sardynia to raj dla wszystkich kochających sporty wodne - świetne warunki do surfowania, żeglowania, cudowny podmorski świat do snorkelingu i divingu. Jeśli kochacie trekking, wspinaczkę, rowery, motory, czy kajaki t przyjeżdżajcie najlepiej od września do czerwca. Sardynia jest jednym z takich miejsc, gdzie rodzinne ucztowanie jest na pierwszym miejscu. Jakich potraw warto spróbować? Uwielbiam ręcznie robione ravioli z serem i sosem mięsno-pomidorowym, sardyński chleb carasau z bio-oliwą z oliwek, fregulę (sardyński makaron w kształcie małych kuleczek) z owocami morza, insalata di mare czyli sałatkę z ośmiorniczek. Miłośnicy mięsiwa muszą spróbować pieczonego prosiaka z rusztu z mirto. Osobny temat to sardyńskie sery - najczęściej owcze pecorino, kozie caprese i rzadziej z mleka krowiego, podawane z konfiturami i często pikantnymi marmoladkami. Pasjonaci słodkości zachwycą się seadas - wielkim pierogiem z kruchego ciasta z rozpływającym się serem, polane miodem, pieczone w głębokim oleju. Innym pysznym deserem jest świeża ricotta polana sardyńskim miodem. Oczywiście do tego sardyńskie wino - najlepiej czerwone cannonau oraz białe vermentino - cenione w świecie winiarskim szczepy. Sardyńska kuchnia to super bio-produkty - oliwa z oliwek, miody, sery podpuszczkowe, warzywa i owoce z małych ekologicznych upraw. I jak nie pokochać takiej wyspy? ###gallery-end###
„Latanie wiąże się z ryzykiem, ale uzależnia”. Paweł Młodkowski fotografuje Polskę z paralotni [STORYTELLERS]
– Mam za sobą doświadczenie dwóch poważnych wypadków. Pierwszy skończył się zniszczeniem sprzętu, w drugim dodatkowo złamałem kręgosłup (...) Jak do tego doszło? W moje myślenie wkradła się rutyna i zbytnia pewność siebie – opowiada Paweł Młodkowski, bohater cyklu Fotograf Miesiąca National Geographic Polska. Z latającym fotografem rozmawiamy o miłości do latania, fotografii i o tym, czy natura poradzi sobie z nami i bez nas.
Latający fotograf, podniebny fotograf, szybujący fotograf – to określenia, jakie najczęściej pojawiają się przy Twoim nazwisku. W końcu wybrałeś dość nietypową drogę fotografa lotniczego, ale zaczynałeś na lądzie. Grand Prix Wielkiego Konkursu Fotograficznego NG zdobyłeś za fotoreportaż „Słoń, niewolnik własnej potęgi”. Fotografujesz jeszcze czasem „na dole”? W trudnym momencie życia podjąłem decyzję, że z wieloletniej pasji fotograficznej uczynię zawód. Ponieważ byłem już pilotem paralotniowym uznałem, że mało popularna fotografia lotnicza (mówimy o roku 2005) jest ciekawą przestrzenią do zagospodarowania. Po kilkunastu latach spędzonych na podniebnych wycieczkach fotograficznych, rzeczywiście zapracowałem sobie na „łatkę” latającego fotografa. Oczywiście fotografuję też chodząc po ziemi. Coraz częściej jednak, chcąc skoncentrować się na przeżywaniu chwili, zamiast na jej uwiecznianiu, posługuję się telefonem lub niezobowiązującym aparatem kompaktowym. Skąd wzięła się Twoja miłość do latania? Myślę, że większość z nas zna uczucie zazdrości towarzyszące obserwacji ptaków swobodnie przemieszczających się w przestworzach. Moim pierwszym, dłuższym niż skok z drzewa, doświadczeniem lotniczym był swobodny (bez silnika) lot na paralotni. Ku własnemu zaskoczeniu uniosłem się już podczas pierwszej próby. Kontakt z ziemią po kilkudziesięciu sekundach lotu na szczęście nie przysporzył mi poważnych obrażeń ciała, a hormony szczęścia poszybowały w górę. Zakochałem się w lataniu. Teraz fotografia lotnicza często kojarzy się z fotografowaniem z drona. Fotograf pozostaje na ziemi, a unosi się sam sprzęt. Opcja zapewne bezpieczniejsza i wygodniejsza. Próbowałeś kiedyś fotografować z drona? Co myślisz o tego typu fotografii? Z czysto technicznego punktu widzenia dron jest doskonalszym narzędziem do fotografowania i filmowania z powietrza niż paralotnia. Właściwie jego przewaga jest oczywista. Są jednak dwa dosyć istotne aspekty przemawiające za paralotnią. Pierwszy to zasięg. Podczas jednego lotu mogę spędzić w powietrzu około 3-4 godzin i pokonać dystans około 100-150 km. W tym czasie jestem w stanie zobaczyć całkiem spory kawałek ziemi. Drugą ważną cechą paralotni jest to, że zabiera mnie w górę. Daje możliwość zbliżenia się do świata ptaków, bezpośredniego doświadczenia przestrzeni. Nasuwa mi się porównanie fotografii z malarstwem, lub druku 3D z rzeźbiarstwem. Mimo że fotografia i druk 3D dają szybsze i doskonalsze efekty, malarstwo i rzeźbiarstwo mają się całkiem nieźle. Jakie emocje towarzyszą Ci, kiedy jesteś w górze? Powiedziałbyś, że dominują te pozytywne, czy to jednak mieszanka różnych wrażeń? Latanie wiąże się z ryzykiem, jego świadomość jest mniej lub bardziej stresująca. W powietrzu bywa turbulentnie. Wtedy napięcie rośnie. Jednak widoki i możliwość swobodnego poruszania się w trzech wymiarach rekompensują wiele. Latanie uzależnia. „Dla takich krajobrazowych niespodzianek latam”. TOP 5 ujęć Pawła Młodkowskiego [STORYTELLERS] - National Geographic Paweł Młodkowski, Fotograf Miesiąca National Geographic Polska, przedstawia najważniejsze fotografie w swojej karierze. W górze sam sobie jesteś sterem i żeglarzem, ale jesteś też w pewnym sensie bezbronny. Czy masz na swoim koncie jakąś niebezpieczną przygodę, po której pomyślałeś, że warto zrobić przerwę od latania? Mam za sobą doświadczenie dwóch poważnych wypadków. Pierwszy skończył się zniszczeniem sprzętu, w drugim dodatkowo złamałem kręgosłup. W obu sytuacjach zbagatelizowałem sygnały, które jasno wskazywały, że lepiej pozostać na ziemi. Jak do tego doszło? W moje myślenie wkradła się rutyna i zbytnia pewność siebie. Jednak po wypadkach możliwie szybko wracałem w powietrze. To chyba jedyna możliwość, żeby nie utrwalić w sobie paraliżującego strachu. Jako mąż i ojciec mam świadomość, że stres związany z lataniem towarzyszy też mojej rodzinie i to jest mocno obciążające. Wielokrotnie rozważałem możliwość rezygnacji z latania. Kilka dni temu wykonałem pierwszy lot po ponad rocznej przerwie. Właściwie myślałem, że już nie będę latał… Mówi się, że z góry widać lepiej, a Ty obserwujesz świat z góry od kilkunastu lat. Powiedz – czy rzeczywiście taka perspektywa pozwala zobaczyć coś więcej, czego z poziomu lądu nie jesteśmy w stanie dostrzec? Więcej, ale też mniej. Na pewno inaczej. Każdy, kto choć trochę poważniej podchodzi do fotografowania wie, że czasami wystarczy przemieścić się o krok lub dwa, przykucnąć lub podnieść aparat nieco nad głowę żeby diametralnie zmienić to, co finalnie zobaczymy na zdjęciu. Perspektywa ma znaczenie. Konkretne obiekty: droga, pole, rzeka, budynek, widziane z powietrza stają się elementami abstrakcyjnej układanki. Kiedy na nie patrzę, koncentruję się na kompozycji obrazu, relacjach między poszczególnymi obiektami, harmonii i rytmie. Wartość dokumentalna schodzi na drugi plan. Często odkrywasz w pozornie znanych krajobrazach niewidoczne wcześniej wzory czy obrazy. Ale czy na przestrzeni lat dostrzegasz też, jak zmienia się nasze naturalne środowisko? Świat się zmienia. Zmiany są mniej lub bardziej dynamiczne, trwałe lub czasowe. Zdarza się, że wracam w to samo miejsce po kilku latach i widzę, że wygląda inaczej. Jednak sensowne wnioski dotyczące przyczyn, dynamiki i kierunku zmian w naszym środowisku można wyciągnąć w oparciu o metodyczne badania. Ja takich nie prowadzę. Z tematem zmian klimatu i ochrony przyrody związana jest też po części Twoja nowa książka „Woda”. W końcu coraz więcej mówi się o tym, że woda pitna staje się towarem deficytowym na świecie. Czy w momencie, kiedy powstawały fotografie do tej książki, myślałeś że zostanie tak odebrana? Fotografie, które prezentuję w książce „WODA” powstawały na przestrzeni kilkunastu lat. Woda - nośnik życia - powszechnie występuje na ziemi. Ma wpływ na procesy erozyjne, szatę roślinną, jest ważną częścią krajobrazu. Jej dostępność uważamy za coś oczywistego. Wystarczy przekręcić kurek i jest. Korzystamy z niej często bezrefleksyjnie. Przykład: na początku pandemii pojawiły się w mediach filmy, na których celebryci i politycy zachęcają do mycia rąk. Odkręcamy kurek z wodą, nawilżamy ręce, aplikujemy mydło, woda cały czas płynie z kranu, następnie 30 sekund dokładnie wcieramy mydło, woda płynie, płuczemy ręce, zakręcamy kurek. Zależy mi, abyśmy byli wrażliwi na świat, który nas otacza. Chcę pokazywać różnorodność i piękno ziemi żeby wzbudzić refleksję na temat środowiska, w którym żyjemy. Gdyby dobre nawyki rozprzestrzeniały się tak szybko, jak koronawirus, świat byłby zupełnie inny. Jak długo trwały prace nad książką? Kiedy powstały pierwsze fotografie i narodził się sam pomysł? Pomysł narodził się w redakcji NG w roku 2015. Zaproponowano mi wydanie albumu we współpracy z Hydropolis - wrocławskim muzeum wody - którego odwiedzenie serdecznie polecam. Temat jednak umarł śmiercią naturalną. Niespełna rok później znajomi założyli Fundację Wspierania Sztuki DIFA i zaproponowali mi wydanie autorskiego albumu. Od razu pomyślałem o WODZIE. Pracowaliśmy wspólnie przez kilka miesięcy angażując wiele czasu i emocji. Zbyt wiele emocji. Praktycznie gotowy projekt trafił na półkę na kolejne 4 lata. W 2020 roku, w tym samym gronie, postanowiliśmy raz jeszcze wejść do tej rzeki. Tym razem z sukcesem, który zawdzięczam wielu wrażliwym i mądrym ludziom. Z perspektywy czasu cieszę się, że w 2016 roku nie wyszło. To była dla mnie bardzo trudna i ważna lekcja. Twoje prace pokazują, że fotografia krajobrazowa może być swoistym narzędziem ochrony środowiska. W końcu pokazujesz ludziom, co mogą stracić, jeśli nie zmienią swoich nawyków i nie zawalczą o naturę. Myślisz, że taka zmiana jest możliwa, że jeszcze możemy ten negatywny trend odwrócić albo zatrzymać? Bardzo bym chciał, żeby kolejne pokolenia odziedziczyły po nas czystą ziemię, bez głodu, wojen i chorób. Jest w nas jednak głęboko zakorzeniona potrzeba podporządkowywania sobie świata i konsumpcji. Ta potrzeba sprawiła, że żyje się nam wygodnie. Ceną, którą płacimy, jest zanieczyszczone powietrze i woda, masowe wymieranie gatunków, przyspieszenie zmian klimatycznych, choroby cywilizacyjne. Przyroda od milionów lat pięknie się reguluje. Poradzi sobie również z nami. Wydaje mi się, że powszechna zmiana myślenia z „mieć” na „być” będzie możliwa jedynie na skutek czegoś znacznie mocniejszego niż obecna pandemia. Od dawna uważam, że nie trzeba lecieć na drugi koniec świata, żeby się zachwycić, zrelaksować i wypocząć. Kilka godzin spędzonych lesie, wśród śpiewu ptaków, czyni cuda. Paweł Młodkowski jest fotografem polskiej edycji National Geographic, a także laureatem wielu prestiżowych nagród. Jego prace były nagradzane i wyróżniane między innymi w konkursach: National Geographic, Sony World Photography Awards, International Photography Awards, Pilsner Urquell International Photography Awards, Pix de la Photographie, Moscow International Photography Awards. Paweł Młodkowski - fotograf miesiąca National Geographic Polska. / Fot.: Małgorzata Telega Więcej: https://www.instagram.com/pawel_mlodkowski/ http://pawelmlodkowski.pl https://www.facebook.com/locolot
Werner Herzog: „Świat objawia się tym, którzy podróżują pieszo” [WYWIAD DLA NATIONAL GEOGRAPHIC]
O magii chodzenia, nieistotności list „do zrobienia” i nowym dokumencie o Chatwinie. Niemiecki reżyser, producent i scenarzysta Werner Herzog opowiada w wywiadzie z redaktorem National Geographic – Peterem Gwinem.
W 1989 roku zniszczony egzemplarz „Newsweeka” trafił do małej wioski na skraju pustyni Kalahari i wpadł w ręce tęskniącego za domem nauczyciela angielskiego. Zawierał nekrolog pisarza Bruce'a Chatwina, który podobno po latach dalekich podróży zmarł w wieku 48 lat na rzadką chorobę, którą złapał podczas jednej ze swoich przygód. Artykuł przytaczał legendarną historię o tym, jak Chatwin rzucił pracę w Londynie, wysyłając swojemu szefowi telegram, który brzmiał po prostu: „Poszedłem do Patagonii”, co dało mu szansę na wybitną karierę pisarza podróżniczego i powieściopisarza. Kilka miesięcy później nauczyciel angielskiego odbywał długą podróż autobusem, kiedy siedzący obok młody francuski podróżnik opowiedział mu o niemieckim reżyserze imieniem Werner Herzog, który zażądał od swojej załogi wciągnięcia na górę w Amazonii parowca, do sceny w filmie Fitzcarraldo. Herzog grał wtedy w filmie dokumentalnym o powstawaniu tego filmu. Tym nauczycielem angielskiego byłem ja i takie było moje wprowadzenie do historii dwóch najbardziej oryginalnych gawędziarzy XX wieku. Od tego czasu książki Chatwina i filmy Herzoga zostały wchłonięte przez głębokie fałdy mojej wyobraźni, inspirując moje własne podróże i wspierając moje własne pisanie. Do dnia dzisiejszego kopia „The Songlines” Chatwina [w Polsce wydana jako „Pieśni stworzenia” – przyp. red.] (jego eksploracja świętych aborygeńskich opowieści) nigdy nie znajduje się daleko od mojego biurka. Samo wspomnienie o niedźwiedziach brunatnych wywołuje skojarzenie z „Grizzly Manem” Herzoga (dokument o śmiertelnej obsesji człowieka na punkcie niedźwiedzi). Nawet gdy ponownie czytam początkowe akapity tego artykułu, czuję się nieco zażenowany, gdy zauważam echa historii Chatwina lub scenariuszu Herzoga. Ale to jest siła wielkich gawędziarzy – ich charakterystyczny głos osadza się w widowni. Źródłem wciągających opowieści Chatwina i Herzoga były oczywiście ich podróże. Każdy z nich miał skłonność do znikania, często na tygodnie, a czasem miesiące, podążając za swoją bezdenną ciekawością w najodleglejsze zakątki planety – piaszczyste morza Sahary, górskie warownie Hindukuszu, niekończące się stepy Eurazji, wypalone słońcem pustkowia. W rzeczywistości to właśnie w Australii ich drogi skrzyżowały się po raz pierwszy w 1983 roku. Pozostali w kontakcie aż do śmierci Chatwina, która później okazała się być spowodowana HIV/AIDS. Z okazji 30. rocznicy śmierci pisarza, BBC poprosiło Herzoga, obecnie 77-latka, o nakręcenie filmu dokumentalnego o jego starym przyjacielu. „Nomad: In the Footsteps of Bruce Chatwin” można oglądać od 26 sierpnia. Niedawno „spotkałem się” z Herzogiem przez Zoom, z jego domu w Los Angeles opowiadał o swojej wyjątkowej przyjaźni z Chatwinem i pięknie podróżowania pieszo. Jak poznałeś Bruce'a Chatwina? Spotkaliśmy się w Melbourne w Australii. Byłem w ostatnich tygodniach przedprodukcji do filmu fabularnego „Where the Green Ants Dream” w 1983. On był w Australii promując jedną ze swoich książek. Skontaktowałem się z jego wydawnictwem i powiedzieli: „Jest gdzieś na odludziu”. Odpowiedziałem: „Jeśli przypadkiem znowu się z tobą skontaktuje, powiedz mu, że go szukam”. Nie wiedziałem, że Chatwin znał moje filmy, ale wtedy w swoim plecaku niósł moją książkę „Of Walking in Ice”, o tym, jak wędrowałem pieszo z Monachium do Paryża na początku zimy. Zadzwonił do mnie kilka dni później i zgodził się spotkać ze mną w Melbourne. Powiedziałem: „Jak cię poznam?” A on powiedział: „Jestem wysoki i blond. Wyglądam jak uczeń i noszę skórzany plecak”. Nie witaliśmy się zbyt wylewnie. Zaczęliśmy sobie opowiadać historie. Po prostu. To był 48-godzinny maraton opowiadania historii. Jakie historie sobie opowiadaliście? O podróżowaniu pieszo. Od razu zrozumieliśmy, że jako podróżnicy szliśmy pieszo, jak nikt inny. Oczywiście byli turyści z plecakami, ale oni na plecach nieśli cały swój dom: namiot, przybory kuchenne, karimatę, śpiwór. Co tylko przyjdzie ci do głowy. My tego nie robiliśmy. Mieliśmy tylko najpotrzebniejsze rzeczy. To zmuszało nas do połączenia się ze światem. Kiedy jechałem z Monachium do Paryża, moja manierka była pusta już o 10 rano. To był bardzo gorący, suchy dzień. Nigdzie nie było strumienia, rzeki ani kranu. Nic. O 17:00, kiedy byłem już bardzo spragniony, musiałem zapukać do drzwi wiejskiego domu. Kiedy żona gospodarza otworzyła drzwi, zapytałem po prostu, czy może napełnić moją manierkę. Ale ludzie natychmiast rozpoznają coś wyjątkowego w tych, którzy podróżują pieszo. Zapraszali mnie do domów i opowiadali historie ze swojego życia, których nikomu nie zdradzali. Więc to był rodzaj podróży, który obaj praktykowaliśmy. Nie mógłbyś mieć takich doświadczeń bez chodzenia? Dlaczego chodzenie jest dla ciebie tak ważne jako sposób podróżowania? W ten sposób zostaliśmy stworzeni jako homo sapiens. Jesteśmy zaprogramowani biologicznie, aby pokonywać odległości pieszo. To właśnie robiliśmy przez dziesiątki tysięcy lat, zanim zaczęliśmy używać koni, oczywiście, aż do wieku mechanicznego. I nie nazwałbym tego „chodzeniem”, ponieważ nie jest to wyjście na spacer, „spacer siłowy” czy spacerowanie po mieście. To „podróżowanie pieszo” (ang. travelling on foot). Czytasz świat, uczysz się istoty świata. Chatwin zawsze lubił moje powiedzenie: „Świat objawia się tym, którzy podróżują pieszo”. Wydaje się, że Chatwin nie wybierał interesujących miejsc do odwiedzania, raczej gonił za pomysłami, które doprowadzały go do interesujących miejsc. Czy takie podejście było dla ciebie czymś, co rezonowało z twoim? To postawa ciekawości. To twoje poczucie esencji. To twoje poczucie absurdu. Czasami jest to pogląd, który kształtuje światopogląd. Miał to w sobie. Rozpoznaliśmy się, bo w pewnym sensie ja mam to w sobie. Spójrz na przykład na „Conquest of the Useless”. To jest książka, którą powinieneś przeczytać. Książka o twoich doświadczeniach przy tworzeniu „Fitzcarraldo” w Amazonii. To nie jest książka o tworzeniu filmu. Chodzi o gorączkowe sny w dżungli. Codziennie przeżywaliśmy katastrofy. A kiedy mówię o katastrofach, mam na myśli te prawdziwe. Mieliśmy dwie katastrofy lotnicze. Dotarliśmy do wojny granicznej między Peru a Ekwadorem. I kolejny incydent, mój obóz dla 1100 osób został zaatakowany i doszczętnie spalony. I w kółko, dzień po dniu, gdy przenosiłem statek w góry. Duża część twojej pracy koncentruje się na postaciach, zarówno prawdziwych, jak i fikcyjnych, które mają obsesję na punkcie tematu lub celu. Czy Bruce jest jedną z tych postaci? Mam na myśli kogoś, kto był po prostu przytłoczony tym, co robił? Nie, myślę, że obsesja nie jest właściwym słowem, ale miał głęboką, egzystencjalną ciekawość świata. Podążał za nicią i nic nie mogło go powstrzymać przed ściganiem jej i rozgryzieniem. Jak wpłynęła na ciebie jego śmierć? Czy wpłynęło to na twoje podejście do pracy? Kiedy był na łożu śmierci, wezwał mnie do siebie. Chciał zobaczyć mój nowy film o koczowniczych plemionach Wodaabe na południowej Saharze, który właśnie skończyłem. Przyniosłem film, ale to był szok, bo był bardzo zajęty umieraniem. Przez większość czasu był nieprzytomny, ale miewał chwile przytomności i mówił: pokaż mi film, pokaż mi film. Miałem mały projektor. Pokazałem mu 10 minut filmu, a potem znowu zapadał w śpiączkę. Przerażające było patrzeć, jak umiera człowiek taki jak on. Mówił o swoich nogach: „Mój lewy chłopiec boli. Czy możesz przełożyć moje nogi?” To były tylko kości, tylko wrzeciona. Był szkieletem, a jego twarzy już nie było. W czaszce były tylko świecące oczy. Krzyczał w chwilach półprzytomności. „Muszę znowu być w drodze. Muszę znowu być w drodze. Mój plecak jest za ciężki”. Powiedziałem mu więc: „Bruce, mogę go nieść. Jestem silny. To ja będę nosił twój plecak". To go uspokoiło. A potem oglądał kolejne 10 minut. Ostatecznie obejrzał cały film. Był zawstydzony, że umiera na moich oczach – ponieważ dzieliło go tylko 48 godzin od prawdziwej śmierci, kiedy poprosił mnie, żebym wyszedł. Powiedział mi: musisz mieć mój plecak. Jesteś tym, który powinien go nosić. Jego żona przesłała mi go później. To nie jest talizman ani symboliczny prezent. Używam go nawet teraz. W Patagonii, kiedy kręciłem „Cere Torre”, uderzyła mnie zamieć na grani i nikt nie mógł nam pomóc. Byliśmy trzema mężczyznami i musieliśmy okopać się w małej lodowej jaskini niewiele większej niż duża beczka. Siedziałem na jego plecaku, który miałem wtedy przy sobie. Nie mieliśmy śpiwora, namiotu, liny, sprzętu do wspinaczki górskiej, nic. Przez 55 godzin byliśmy uwięzieni przez zamieć, a ja przez 55 godzin siedziałem na jego plecaku. To było dobre, bo na lodzie straciłbym trochę więcej ciepłoty ciała. To dla mnie praktyczna rzecz. Jest w małej szafce obok mojej moskitiery i manierki. Tylko podstawowe rzeczy, których mógłbym potrzebować. Kiedy podróżujesz, co nosisz w tym plecaku? W plecaku Chatwina noszę drugą parę bielizny, skarpetki, szczoteczkę do zębów, tylko to, co niezbędne. Manierkę. Zawsze noszę lornetkę. Noszę zeszyt i długopis. Malutkie notesy. Pasują do kieszeni koszuli, dzięki czemu mam do nich natychmiastowy dostęp. Piszę w miniaturze. A czasami piszę idąc. To krzywe pismo odręczne, ale nadal mogę je rozszyfrować. Jak myślisz, co by zrobił Bruce w tym momencie, w którym podróże zostały prawie całkowicie ograniczone? Nie wiem. Prawdopodobnie przyjąłby to z zadowoleniem, ponieważ był przeciwnikiem turystyki, a turystyka niszczy tak wiele kultur. Mam powiedzenie: „Turystyka to grzech, a podróżowanie pieszo cnota”. Lubił je. A teraz turystyka jest poważnie ograniczona. Co sądzisz o tych wszystkich „listach życzeń”? [ang. bucket list – przyp. red.] Nie mam listy życzeń, ponieważ nigdy niczego nie planowałem. Jak Chatwin poradziłby sobie z „fake newsami” i debatą na temat tego, kto kontroluje narrację danego miejsca? Przeciwstawiając się jeszcze lepszymi historiami. Jak to było ponownie odwiedzić niektóre z tych miejsc, tak długo po tym, jak on tam był? Zwłaszcza Patagonię i Australię? To było przygnębiające. Zawsze, gdy ponownie odwiedzam lokalizacje z moich filmów, jest to całkowicie przygnębiające. Nie wiem, dlaczego tak jest, ale cała magia miejsca znika, ponieważ wyartykułowałeś je w postaci obrazów, które są w jakiś sposób oddzielną jednostką, odzwierciedlającą ciemny blask piękna nałożony na obraz lub prozę. Staram się unikać ponownego odwiedzania lokalizacji moich filmów. Uderzyła mnie scena z początku „Nomad”, gdzie turyści w Patagonii robią sobie zdjęcie z posągiem gigantycznego leniwca w jaskini, którą rozsławił Chatwin. Jak myślisz, co by pomyślał wiedząc, że to miejsce stało się rodzajem przydrożnej atrakcji? Trudno orzekać. Opisał jaskinię i pokazał ją światu. Nie sądzę, żeby to było w jego wyobraźni, żeby jego książka [„In Patagonia”] miała tego rodzaju reperkusje i przyciągała takie rzesze turystów. Oczywiście obaj zawsze byliśmy przeciwni turystyce masowej. Czy mimo wszystkich blokad związanych z podróżami nadal prowadzisz projekty w odległych miejscach? Jest projekt, który muszę zrobić na filipińskiej wyspie, film fabularny. Ale w tej chwili nie mogę podróżować. Nie mogę wyjść z aparatem. Moje dzieci nigdy by mi nie wybaczyły, gdybym nie zapytała o twoją ostatnią rolę jako „Klient” w „The Mandalorian”. Czy jest jakaś szansa, że pojawisz się w kolejnych filmach o Gwiezdnych Wojnach? Myślałem, że jesteś idealnym złoczyńcą. Jestem jeszcze bardziej zły w „Jacku Reacherze” [śmiech]. Abym zaangażował się jako aktor w filmie, musi być spełnione kilka kryteriów. Scenariusz musi mieć sens. Kaliber filmowców musi być wysoki. I muszę wiedzieć, że byłbym dobry do tej roli. Jako czarny charakter zawsze się sprawdzam. Nigdy nie znajdziesz mnie w komedii romantycznej. Źródło: NationalGeographic.com: Werner Herzog: ‘The world reveals itself to those who travel on foot’
Jak powstają najlepsze zdjęcia? TOP 4 ujęć Marka Arcimowicza [WIDEO]
Marek Arcimowicz - Fotograf Miesiąca National Geographic - opowiada o kulisach powstania czterech wybranych fotografii. Jak uchwycić na zdjęciu dynamikę i ruch, jak wydobyć emocje, co zrobić, żeby nasze ujęcia stały się niepowtarzalne? Posłuchajcie!
Co siedzi w głowie himalaisty i dlaczego warto nauczyć się być "wielkim przegranym"? Wywiad z Simone Moro
„Żeby być dobrym wspinaczem, trzeba mieć niezłomną polską mentalność”- mówi Simone Moro, jeden z najbardziej znanych i doświadczonych himalaistów na świecie, w rozmowie z dyrektor artystyczną National Geographic Polska - Iwoną El Tanbouli-Jabłońską.
Simone Moro to obecnie jeden z najbardziej znanych i doświadczonych himalaistów na świecie. To także bardzo rozmowny i towarzyski Włoch, w którego żyłach płynie wschodnioeuropejska krew. Spotkałam się z Simone podczas VIII Festiwalu Górskiego Wondół Challenge w Szczyrku, by dowiedzieć się dokąd zmierza himalaizm zimowy w momencie, kiedy do zdobycia został jeden szczyt. Legendarne K2. Iwona El Tanbouli-Jabłońska: Po ostatniej wyprawie Polaków na K2 pojawia się wiele pytań o zdobywanie gór wysokich zimą. Kiedy uznaje się zimowe wejście? Simone Moro: Na ten moment wszystkie zimowe ekspedycje to te, które przestrzegają astronomicznego kalendarza. Więc jeśli Polacy zdobyliby K2 przed 20 marca, cieszyłbym się razem z nimi. (Zima na półkuli północnej trwa od 21 grudnia do 20 marca [przyp. red.]). Myślałeś, żeby zdobyć K2 zimą? Oczywiście. Kiedy wchodziłem zimą na Broad Peak, kupiłem również pozwolenie na wejście na K2. Tak było taniej. Jeśli pogoda by pozwoliła, zaatakowałbym również K2. Pogoda była jednak niesprzyjająca. Oprócz tego moja żona miała sen, w którym ginę właśnie na K2. Sam nie wiem, czy powinienem sprawdzić, czy sen był proroczy? Jeśli tak, to będzie moje ostatnie wejście w życiu. Myślę jednak, że K2 zimą należy do Polaków. Oni rozpoczęli rozdział zimowego himalaizmu i oni powinni go zakończyć. Przyjaźnisz się z Denisem Urubko i masz z nim dobre relacje. Co myślisz o jego decyzji? W mojej opinii decyzja Urubki była niesłuszna. Trzeba jednak dodać, że zasady można zmieniać i jeśli wszyscy wspinacze na świecie ustanowiliby nowe reguły, co do zimowego wejścia na ostatni ośmiotysięcznik, oczywiście bym je respektował. To nie znaczy, że Urubko postąpił źle, a wszyscy inni mają rację. Powtórzę, powinniśmy przestrzegać zasad. Czyich zasad? Denisa Urubki czy uczestników wyprawy, w której brał udział? Rozmawiamy o całej tej sytuacji, o decyzjach, o relacjach, nie będąc świadkami tamtejszych wydarzeń. Decyzje podejmowane na górze są bardzo trudne. Tam jest naprawdę niebezpiecznie, a media niestety wywierają presję. Wielu wspinaczy zginęło podczas zimowych wypraw. Właśnie przed 28 lutym. Czy to znaczy, że ich śmierć była niepotrzebna? Denis to silny gość o pancernej psychice. Wspinam się z nim od 15 lat. Szanuję jego i Krzysztofa Wielickiego. Powiem tak: jeśli bierzesz udział w wyprawie, to powinieneś przestrzegać zasad panujących na wyprawie, nawet jeśli są inne niż twoje. Zasady można jednak zmienić, ale na samym początku, nie w trakcie gry. Co siedzi w głowie himalaisty, który musi czekać tygodniami na poprawę pogody? Widziałem wielu wspinaczy, którzy uciekli z base campu, bo eksplodowała im psychika. Nie umieli znaleźć motywacji, żeby zostać dłużej. Czekanie jest bardzo trudną sprawą. Zaczynasz robić rzeczy, których nie powinieneś. Na przykład jakie? Na przykład wspinanie kiedy warunki są złe, a widoczność słaba. Kiedy serce podejmuje decyzję bez porozumienia z głową, nic dobrego z tego nie wynika. Nawet jeśli te decyzje są podejmowane w imię miłości do gór, a nie są racjonalne - zginiesz. Kochać, to coś wspaniałego, więc po co umierać z tego powodu? Dlatego zawsze masz plan B? Dobrze nauczyć się być wielkim przegranym, po to żeby stać się wielkim zwycięzcą. Kiedy robisz naprawdę coś trudnego i niebezpiecznego, musisz być przygotowany na niepowodzenie czy rezygnację ze swoich planów i czekanie nie tygodniami, ale nawet latami. Nanga Parbat jest dobrym przykładem. Szczyt był atakowany zimą trzydzieści jeden razy w przeciągu trzynastu lat. K2 atakowano zimą tylko trzy razy. Kto wie, może K2 nie puści w ciągu kolejnych kilkunastu lat? Anatolij Bukriejew (kazachski himalaista, zginął w 1997 r. na Annapurnie [przyp.red.] był dla Ciebie mentorem i wzorem do naśladowania. Czy Twoja relacja z Tamarą Lunger jest podobna? Anatolija nie da się zastąpić. Anatolij był dla mnie nauczycielem, a ja byłem jego uczniem. Kiedy szukałem innego wspinacza natknąłem się na młodego chłopaka z Kazachstanu imieniem Denis. Uciekał z Rosji. Pomogłem mu zorganizować paszport. Znajomość z Tamarą zaczęła się podobnie. Też na początku jej pomagałem i uczyłem, a ona szybko stała się bardzo silna. Tak silna jak Denis i Anatolij razem wzięci. Nie próbujcie nawet z nią konkurować. Z przyjemnością patrzyłem jak ze świetnej narciarki staje się wybitnym wspinaczem. Gdy zobaczyłem wyczyny Tamary podczas wspinaczki na K2 (2014 r.) nie miałem wątpliwości, że to z nią chciałbym się wspinać. A do tego jest bardzo wrażliwą dziewczyną. Potrafi płakać, gdy coś ją wzruszy. Anatolij też czasem płakał, Denis nie płakał nigdy. To dwa różne charaktery, ale to Tamara jest teraz moim oficjalnym partnerem. Twoja natura jest bardziej rosyjska niż włoska. Czy nie powinieneś urodzić się Rosjaninem? Kinga Baranowska też stwierdziła, że mam wschodni temperament. Zawsze fascynowali mnie silni ludzie z Europy Wschodniej. Warunki w latach 80-tych były u was trudniejsze niż w pozostałej części kontynentu, a mimo to mieliście takich himalaistów jak Kukuczka, Zawada, Berbeka, Czok… I często pytam samego siebie, czy jestem tak samo silny jak oni? Dlatego staram się zbliżyć do ich historii. Trudne zimowe wspinanie, to prawdziwy test. Często powtarzam alpinistom: żeby być dobrym wspinaczem, trzeba mieć niezłomną polską mentalność. Czy uważasz, że jesteśmy świadkami zmiany w sposobie zdobywania gór wysokich? Czy to koniec dużych ekspedycji w stylu oblężniczym? Wszystko możliwe. I moim zdaniem, pierwszą osobą, która zmieni zdanie będzie Krzysztof Wielicki. Jest bardzo doświadczony, dużo widział i dużo się nauczył. Nadchodzą czasy zimowego wspinania w górach wysokich w stylu alpejskim. Zdałem sobie sprawę, że brałem udział w takiej wspinaczce właśnie z Denisem Urubko. Wchodziliśmy na Makalu (2009 r.). Było nas dwóch, mieliśmy jedną kuchenkę i zrobiliśmy to w stylu alpejskim. Jedno wyjście, a następnie atak szczytowy. Można powiedzieć, że mieliśmy szczęście, bo pogoda nam sprzyjała, a może dlatego, że byliśmy szybcy, bo było nas tylko dwóch i nie zakładaliśmy obozów? Biorąc udział w dużych ekspedycjach zdałem sobie sprawę, że to nie jest styl, który mi odpowiada. Wolę być w małej grupie, co nie znaczy, że duże wyprawy są złe. Przypuśćmy, że K2 zostanie zdobyte. Co dalej? Odpowiem metaforycznie. Alpinizm jest jak książka. W momencie, kiedy człowiek zdobędzie K2 zimą nie oznacza, że zamykamy książkę. Przekładamy tylko kolejną stronę. Zamyka się pewien rozdział. Rozdział pierwszych zimowych wejść. Możliwe, że otwieramy następny rozdział. Zdobywanie ośmiotysięczników w stylu alpejskim lub wyznaczania zimą nowych dróg. Są jeszcze niezdobyte siedmiotysięczniki. Przygoda eksplorowania gór wysokich nigdy nie zostanie zakończona. A jaki jest kolejny rozdział Simone Moro? Jako profesjonalista staram się trzymać najwyższy poziom, mimo że mam już 50 lat. Na obecną chwilę młodsi wspinacze nie są w stanie mnie wyprzedzić. Jestem z tego dumny. Ale to nie przychodzi samo. Trenuję codziennie. Chciałbym wrócić do wspinania technicznego i mam, co do tego pewne plany. Cały czas myślę o trawersie Everest-Lhotse bez tlenu. Nikomu to się jeszcze nie udało. Może to znak, że to ja będę tym pierwszym? W skrócie, moje plany na przyszłość wiążą się z eksperymentowaniem na wysokościach. (Simone Moro próbował trawersu 3 razy: w 1997 r. z Anatolijem Bukriejewem, w 2000 r. z Denisem Urubko i w 2001 r. [przyp. red.]). Czym jest dla Ciebie wysokość? Wysokość to dla mnie przede wszystkim cisza, spokój i ucieczka od tego, co widzimy na co dzień. Gdy jestem na szczycie, zaczynam rozumieć, że w życiu nic nie jest oczywiste. Śmiech znajomych, ciepło domowego kominka czy po prostu szklanka wody stają się wtedy dla mnie czymś bardzo wyjątkowym. Nabierają dodatkowego znaczenia. Właśnie tak się poczułem, kiedy byłem na Syberii. W kompletnej ciszy na środku ogromnego pustkowia. Gdy jestem na wysokości czuję, że mam wybór - że mogę uciec od tych wszystkich przyziemnych rzeczy. I to właśnie ten wybór pozwala mi zrozumieć, ile te rzeczy dla mnie znaczą. Bycie na wysokości nauczyło mnie prawdziwie doceniać wszystko to, co dla ludzi zazwyczaj wydaje się oczywiste. Rozmawiała: Iwona El Tanbouli-Jabłońska, dyrektor artystyczna National Geographic Polska.