Nie pomnik, a... nowy gatunek. Jak Vozinha, bramkarz Wysp Zielonego Przylądka, zapisał się w annałach biologii
Tegoroczne Mistrzostwa Świata w piłce nożnej wykreowały wielu bohaterów, ale nikt nie spodziewał się, że jednym z nich zostanie 40-letni weteran z drugiego najmniejszego państwa w historii turnieju. Vozinha, bramkarz reprezentacji Wysp Zielonego Przylądka, z dnia na dzień rozkochał w sobie kibiców. Jego niesamowita postawa na boisku została właśnie uhonorowana w sposób, jakiego świat sportu rzadko doświadcza – na jego cześć nazwano nowo odkryty, jaskrawoczerwony organizm morski.
Dlaczego świat nauki – i nie tylko, Vozinha jest dzięki swoim wyczynom najczęściej obserwowanym bramkarzem na świecie na Instagramie – nagle zainteresował się piłką nożną? By to zrozumieć, trzeba poznać baśniową historię samego zawodnika. Kiedy reprezentacja Wysp Zielonego Przylądka wychodziła na murawę, niewielu dawało im szanse w starciu z piłkarskimi gigantami. Tymczasem Vozinha – będący najstarszym graczem w kadrze – dokonał cudów między słupkami. Biolodzy postanowili to uhonorować. Fenomen, w którym zakochał się świat Eksplozja popularności Vozinhi rozpoczęła się w już w pierwszym meczu Wysp Zielonego Przylądka, kiedy to wyspiarze (z kraju liczącego ok. 530 tys. mieszkańców) zremisowali z Hiszpanią. Vozinha sensacyjnie obronił wszystkie strzały mistrzów Europy, zachowując czyste konto, co dało jego maleńkiej ojczyźnie historyczny, pierwszy punkt na Mundialu. Później, w 1/16 finału, drużyna postawiła twarde warunki aktualnym mistrzom świata, Argentynie, ulegając dopiero w dramatycznej dogrywce. Kibice z całego świata natychmiast zakochali się w tym skromnym 40-latku. Uosabiał on przecież wprost klasyczny mit Dawida walczącego z Goliatem. Jego heroiczna postawa, wiek i refleks sprawiły, że profil bramkarza na Instagramie w ciągu zaledwie kilku dni urósł z 50 tysięcy do astronomicznych 17,4 miliona obserwujących, detronizując w internecie wiele legendarnych gwiazd sportu. W chwili pisania tego tekstu obserwuje go 28,9 mln osób. Zakurzony piłkarski diament Co ciekawe, przed mundialem – jak informuje PAP Inacio Montrond – o tym sędziwym już jak na piłkarza graczu słyszało niewielu kibiców. Drugoligowy, portugalski Chaves, w którym występował Vozinha, w tym roku nie przedłużył z nim umowy. Obecnie jednak interesuje się wiele zagranicznych klubów, m.in. Inter Miami, w którym gra Messi, a bramkarz przeżywa drugą młodość. Czerwony ślimak z karaibskich wód Ten sportowy fenomen zachwycił także prof. Jesúsa Orteę, 75-letniego biologa i profesora emerytowanego Uniwersytetu w Oviedo. Badacz ten, dokonując niedawno odkrycia u wybrzeży Karaibów, postanowił złożyć hołd bramkarzowi. Nowo zidentyfikowany, maleńki mięczak morski otrzymał oficjalną nazwę naukową Aldisa vozinha. Wybór ten nie jest przypadkowy. Odkryty organizm charakteryzuje się intensywną, jaskrawoczerwoną barwą. Jak podkreśla prof. Ortea w swojej publikacji, kolor ten jest bezpośrednim nawiązaniem do wiekopomnego wyczynu Vozinhi w meczu przeciwko reprezentacji Hiszpanii, która na całym świecie nosi przydomek „La Roja” (Czerwoni). Biologia i futbol gra do jednej bramki. Ale czemu akurat Vozinha? Dla hiszpańskiego profesora ten wyjątkowy hołd ma również wymiar osobisty. Jesús Ortea przez wiele lat prowadził szeroko zakrojone badania biologiczne w wodach otaczających Wyspy Zielonego Przylądka. Jego ogromny wkład w poznanie tamtejszej bioróżnorodności został w 2023 roku doceniony przez władze wyspiarskiego państwa, które odznaczyły go Medalem Zasługi. Co ciekawe, prof. Ortea jest zapalonym kibicem i już wcześniej udowodnił, że nauka może iść w parze ze sportową pasją. W przeszłości nazywał odkryte przez siebie gatunki morskich stworzeń nazwiskami innych piłkarzy – między innymi legendarnego hiszpańskiego napastnika Quiniego oraz Keylora Navasa, słynnego bramkarza z Kostaryki. Aldisa vozinha to kolejny wspaniały dowód na to, że sportowe emocje potrafią inspirować nawet w miejscach tak nieoczekiwanych, jak karaibskie rafy koralowe. Język futbolu jest uniwersalny i rozumieją go zarówno kibice w Polsce, jak i naukowcy po drugiej stronie globu. Źródło: Reuters, BBC Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Gdzie na urlop w maju? Te miejsca łączą świetną pogodę i niższe ceny
Maj w Polsce od lat pozostaje jednym z najpopularniejszych miesięcy na wyjazdy turystyczne. Ruch koncentruje się nie tylko wokół długiego weekendu majowego, ale coraz częściej rozkłada się na cały miesiąc, gdy podróżni szukają spokojniejszych i tańszych alternatyw. Gdzie w tym czasie warto wyjechać, by połączyć dobrą pogodę z mniejszymi tłumami?
Szacuje się, że w maju na co najmniej kilkudniowy wypoczynek decyduje się od 25 do nawet 40% dorosłych Polaków. Choć znacząca część tych wyjazdów przypada na majówkę, rośnie liczba osób świadomie planujących urlop poza tym okresem. Z badań wynika, że aż 42% podróżnych bierze pod uwagę wyjazd w innym terminie niż ustawowo wolne dni, co pozwala uniknąć zatłoczonych kurortów i skorzystać z bardziej atrakcyjnych cen. Najczęściej wybierane są wyjazdy trwające od 3 do 7 dni, a planowane wydatki – jak wskazują analizy – pozostają umiarkowane. Jednocześnie w tym okresie wyraźnie rośnie zainteresowanie zagranicznymi kierunkami, zwłaszcza tymi, które oferują stabilną, ciepłą pogodę już na początku sezonu. Jakie zatem zasługują na szczególną uwagę uwagę? Wakacje w Turcji w maju – pogoda i najlepsze miejsca Maj to jeden z najbardziej komfortowych momentów na wyjazd do Turcji, szczególnie dla osób, które chcą połączyć wypoczynek z aktywnym zwiedzaniem. Temperatury są już wysokie, ale wciąż przyjemne, co pozwala korzystać zarówno z plaż, jak i atrakcji kulturowych bez uciążliwego upału. Szczególnie korzystne warunki panują na Riwierze Tureckiej, gdzie Alanya i Side przyciągają stabilną pogodą oraz rozwiniętą bazą hotelową. – Wiosenny urlop w Turcji to prawdziwy przedsmak lata. W maju wszystko tu kwitnie, nie ma tłumów, pogoda jest idealna do odpoczynku, a temperatury sięgają nawet 25°C – podkreśla Ala Kaźmierczak z biura podróży Itaka. Co więcej, Turcja Egejska sprzyja zwiedzaniu i spokojniejszym aktywnościom, a wśród obowiązkowych punktów znajdują się antyczny Efez, białe tarasy Pamukkale czy spektakularna Kapadocja ze swoimi skalnymi formacjami. Nie można pominąć także Stambułu, który pozostaje kulturalnym centrum kraju i zachwyca orientalnym klimatem. Maj to również czas niższych cen, krótszych kolejek i szerokiego wyboru hoteli, w tym luksusowych resortów z ofertą all inclusive. Rodos poza sezonem, czyli spokojna „Wyspa Słońca” Zanim nadejdzie szczyt sezonu turystycznego, grecka wyspa Rodos w maju pokazuje swoje bardziej autentyczne oblicze. Przyjemne temperatury w granicach 20-25°C sprzyjają zarówno zwiedzaniu, jak i pierwszemu plażowaniu, a mniejsza liczba turystów pozwala odkrywać wyspę bez pośpiechu. – Majowe wczasy na „Wyspie Słońca” to doskonała pora, by odkryć i docenić prawdziwe piękno wyspy, spokojniejsze, pełne kolorów i intensywnych zapachów – zauważa Ala Kaźmierczak. To idealny moment, by odwiedzić miasto Rodos z imponującym Pałacem Wielkich Mistrzów, a także starożytny akropol w Lindos, położony na malowniczym wzgórzu. Warto również zaplanować wizytę w słynnej Dolinie Motyli, która wiosną prezentuje się szczególnie efektownie. W tym okresie wyspa pozwala poczuć swój naturalny rytm, a lokalna kuchnia i atmosfera są bardziej autentyczne niż w środku sezonu. Dodatkowym atutem są atrakcyjne oferty last minute i krótki czas przelotu, co czyni Rodos wygodnym kierunkiem na majowy wypoczynek. Dlaczego warto jechać na Fuerteventurę w maju? Fuerteventura to kierunek całoroczny, jednak maj zapewnia szczególnie komfortowe warunki dla osób, które chcą rozpocząć sezon letni wcześniej. Stabilna pogoda, długie dni i łagodny wiatr sprawiają, że wyspa jest idealna zarówno do wypoczynku, jak i aktywności na świeżym powietrzu. – Choć to doskonały wybór przez cały rok, to właśnie w maju pogoda jest tu niemal idealna na złapanie pierwszych letnich promieni słońca – zaznacza przedstawicielka biura podróży Itaka. Wyspa słynie z szerokich, piaszczystych plaż i krystalicznie czystej wody, która sprzyja kąpielom oraz sportom wodnym, takim jak kitesurfing, windsurfing czy surfing. Warto jednak wyjść poza strefę hotelową i zobaczyć Park Naturalny Corralejo, stolicę wyspy Puerto del Rosario oraz Betancurię, uznawaną za jedną z najpiękniejszych miejscowości regionu. Niezwykłym miejscem pozostaje również plaża Cofete, znana z surowego krajobrazu i spektakularnych widoków. Majowe ceny oraz mniejszy ruch turystyczny dodatkowo przemawiają za wyborem tego kierunku. Wyspy Zielonego Przylądka i egzotyka bez tłumów Dla osób poszukujących bardziej egzotycznych doświadczeń maj może być doskonałym momentem na wyjazd na Wyspy Zielonego Przylądka, szczególnie na wyspę Sal. Stabilna pogoda i wysokie temperatury sprawiają, że warunki do wypoczynku są bardzo przewidywalne. Jak dodała Ala Kaźmierczak, „w maju słońce świeci tu przez 12 godzin w ciągu doby, a temperatury sięgają średnio ok. 27°C”. Wyspa przyciąga nie tylko pięknymi plażami, ale także różnorodnymi atrakcjami. Warto odwiedzić saliny Pedra de Lume, gdzie można unosić się na powierzchni słonej wody, zobaczyć „Błękitne Oko” w zatoce Buracona czy wybrać się do Shark Bay, gdzie w płytkiej wodzie da się obserwować rekiny. Uzupełnieniem pobytu są wizyty w Palmeirze (spokojnym portowym miasteczku) oraz Santa Marii, znanej z kolorowej zabudowy, lokalnych restauracji i muzyki na żywo. To kierunek dla osób, które chcą odpocząć bez tłumów, w rytmie „no stress”. Najlepsze europejskie metropolie na city break w maju Maj to również doskonały moment na krótki wyjazd do jednej z europejskich metropolii, gdzie sezon turystyczny dopiero się rozpędza. Pogoda sprzyja zwiedzaniu, a ceny są bardziej przystępne niż w miesiącach letnich. Jak zauważa przedstawicielka Itaki: „Krótki urlop w wielkim mieście to opcja na majowe zwiedzanie i wypoczywanie”. Wśród najpopularniejszych kierunków znajdują się Paryż, który zachwyca kwitnącymi ogrodami i wydarzeniami (m.in. słynnym festiwalem Taste of Paris), Mediolan – jako stolica mody i sztuki – oraz Londyn, oferujący ogrom atrakcji nawet podczas krótkiego pobytu. Coraz większym zainteresowaniem cieszą się również mniej oczywiste kierunki, takie jak Bilbao, czyli centrum Kraju Basków i ważny punkt na kulinarnej mapie Europy, a także Kair, który przyciąga swoją historią i kontrastami. Majowy city break to propozycja dla tych, którzy chcą zobaczyć najważniejsze atrakcje i doświadczyć miasta w spokojniejszym rytmie niż latem. Źródło: Itaka Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Gdzie wyjechać w lutym, żeby nie żałować? Te miejsca mają najlepsze warunki
Okres zimowych mrozów i krótkich dni sprawia, że wiele osób zaczyna planować wyjazd w poszukiwaniu odmiany od codzienności. Część podróżnych wybiera aktywny wypoczynek na stokach, inni zaś traktują luty jako okazję do ucieczki w cieplejszy klimat i regeneracji w słońcu. Zimowy urlop coraz częściej staje się więc świadomym wyborem stylu odpoczynku. Gdzie w takim razie najlepiej wyjechać w tym miesiącu, by w pełni wykorzystać ten czas?
Dane pokazują, że górski lub nadmorski wypoczynek poza Polską w okresie ferii zimowych deklaruje około 30% podróżnych. Jednocześnie całkowite zainteresowanie wyjazdami – zarówno krajowymi, jak i zagranicznymi – jest obecnie o kilka procent wyższe niż rok wcześniej, co potwierdza wyraźne ożywienie zimowego sezonu turystycznego. Rosnąca mobilność sprawia, że luty przestaje być miesiącem „przejściowym”, a staje się pełnoprawnym okresem urlopowym. Pojawia się więc pytanie – które kierunki najlepiej odpowiadają na potrzeby podróżnych o tej porze roku? Kolumbia w lutym, czyli słońce i natura bez pory deszczowej Luty przypada w Kolumbii na porę suchą, co przekłada się na stabilną pogodę, mniejszą wilgotność i lepsze warunki do przemieszczania się po kraju. Właśnie dlatego jest to okres szczególnie sprzyjający łączeniu różnych typów wypoczynku w trakcie jednej podróży. Jak podkreśla Alicja Kaźmierczak z biura podróży Itaka: „Można relaksować się na rajskich plażach na dwóch wybrzeżach: karaibskim na północy i zachodnim, ciągnącym się wzdłuż Pacyfiku lub zdecydować się na zwiedzanie”. Dobra widoczność i mniejsze ryzyko opadów sprawiają, że łatwiej planować zarówno czas nad morzem, jak i zwiedzanie miast. Z tego powodu wielu podróżnych łączy pobyt na wybrzeżu z wizytą w Bogocie, gdzie nowoczesna metropolia współistnieje z historycznym centrum i słynnym Muzeum Złota, a następnie przenosi się do Cartageny, której kolonialna zabudowa i dzielnica Getsemani pozwalają lepiej zrozumieć karaibski charakter kraju. Te same warunki pogodowe sprzyjają także wyjazdom przyrodniczym — do Parku Narodowego Tayrona, gdzie dżungla styka się z wybrzeżem, w rejon amazoński określany mianem „zielonych płuc świata” czy do Eje Cafetero, regionu andyjskich plantacji kawy. Dzięki suchej aurze trasy są bardziej dostępne, a krajobrazy pozostają dobrze widoczne, co bezpośrednio zwiększa komfort zwiedzania i różnorodność doświadczeń. Łagodny klimat i karnawał bez tłumów, czyli Madera w lutym Ponieważ Madera leży na Atlantyku i znajduje się pod wpływem łagodnych mas powietrza, nawet w środku europejskiej zimy oferuje stabilne temperatury i bujną zieleń. To właśnie dlatego luty staje się okresem sprzyjającym aktywnemu zwiedzaniu – szlaki są bardziej dostępne, a krajobrazy pozostają soczyście zielone po zimowych opadach. Jak podkreśla Alicja Kaźmierczak z Itaki: „To świetny czas na trekkingi wzdłuż słynnych lewad oraz podziwianie klifów Cabo Girão, bez tłumów odwiedzających wyspę latem”. Mniejszy ruch turystyczny przekłada się też na spokojniejsze zwiedzanie Funchal, które w tym okresie zyskuje dodatkowy wymiar dzięki karnawałowym korowodom i wydarzeniom plenerowym. Jednocześnie zimowa pora wzmacnia warunki na oceanie – silniejsze fale przyciągają surferów do miejscowości takich jak Jardim do Mar, co buduje zupełnie inne, bardziej dynamiczne oblicze wyspy. Krótsze kolejki i większa dostępność atrakcji sprawiają też, że łatwiej zdecydować się na zjazd tradycyjnymi wiklinowymi saniami z Monte. W efekcie łagodny klimat, sezonowe wydarzenia i lepsza dostępność infrastruktury łączą się, tworząc okres, w którym Madera pozwala połączyć naturę, kulturę i aktywność w jednej podróży. Lutowe Wyspy Zielonego Przylądka ze słońcem, wiatrem i wielorybami Archipelag Wysp Zielonego Przylądka leży u wybrzeży Afryki Zachodniej i znajduje się pod wpływem suchych, stabilnych mas powietrza. Z tego powodu luty przynosi tu dużą liczbę słonecznych dni i umiarkowane temperatury, które sprzyjają zarówno wypoczynkowi, jak i aktywnościom na świeżym powietrzu. Wówczas wyspy przyciągają miłośników sportów wodnych, gdyż stały wiatr tworzy im warunki uznawane za jedne z najlepszych na Atlantyku. Jak dodaje kierownik działu marketingu biura podróży Itaka: „Wyspy Sal i Boa Vista oferują w tym czasie gwarantowane słońce i przyjemny wiatr, który stwarza światowej klasy warunki dla kitesurferów i windsurferów”. Jednocześnie sezonowe zmiany w oceanie sprawiają, że w pobliżu archipelagu zaczynają pojawiać się humbaki, co otwiera możliwość rejsów obserwacyjnych i kontaktu z dziką przyrodą. Spokojniejsze tempo życia, określane lokalnym hasłem „no stress”, wynika z niewielkiej skali zabudowy i silnych tradycji społecznych, co przekłada się na bardziej autentyczne doświadczenie podróży. Wieczorami ten klimat dopełnia muzyka morna, kojarzona z twórczością Cesárii Évory, która stała się symbolem kultury wysp. W efekcie połączenie pogody, warunków naturalnych i lokalnej tożsamości sprawia, że archipelag staje się zimową alternatywą dla przepełnionych kurortów. Cypr zimą zachwyca naturą i spokojem poza sezonem Luty przynosi na wyspie łagodniejsze temperatury niż w szczycie lata, co sprzyja aktywnemu zwiedzaniu bez męczącego upału i kolejek przy najważniejszych atrakcjach. Wraz z końcem zimy krajobraz zaczyna się wyraźnie zmieniać – kwitnące migdałowce nadają dolinom i zboczom jasne, biało-różowe akcenty, dzięki czemu wędrówki i przejazdy przez interior mają wyjątkowo malowniczy charakter. W takich warunkach łatwiej odkrywać stanowiska archeologiczne w okolicach Pafos czy spacerować wzdłuż wybrzeża Ayia Napa, gdzie poza sezonem plaże odzyskują spokojniejszy rytm. Alicja Kaźmierczak podkreśla: „Luty na Cyprze to czas dla tych, którzy zamiast upałów wolą rześkie powietrze i zwiedzanie bez pośpiechu”. Zróżnicowana rzeźba terenu sprawia, że w ciągu jednego dnia możliwe są zupełnie odmienne aktywności – w górach Troodos można trafić na warunki sprzyjające jeździe na nartach, a kilka godzin później odpoczywać przy kawie nad morzem. Ten kontrast wynika z położenia wyspy między pasmami górskimi a wybrzeżem i sprawia, że zimowa podróż daje większą różnorodność doświadczeń niż typowy pobyt plażowy. Dopełnieniem są lokalne wina, w tym historyczna Commandaria, oraz otwartość mieszkańców, dzięki którym zimowy Cypr odsłania bardziej autentyczne oblicze. Najlepsze kierunki na narty w lutym w Europie i poza nią Luty sprzyja też wyjazdom w góry, ponieważ stabilne warunki pogodowe i utrzymujące się pokrywy śnieżne przekładają się na dobrą jakość tras oraz dużą liczbę słonecznych dni, co wydłuża czas aktywności na stoku. Z tego powodu wielu podróżnych wybiera klasyczne alpejskie regiony, takie jak Dolomity czy Południowy Tyrol ze stolicą w Bolzano, gdzie infrastruktura łączy precyzyjnie przygotowane trasy z zapleczem gastronomicznym i widokami wysokogórskich panoram. Alternatywą o długiej tradycji jest Limone Piemonte, jeden z najstarszych kurortów narciarskich kraju, ceniony za kameralną atmosferę i historyczny charakter. Osoby szukające bardziej kompaktowego, lecz nowoczesnego systemu tras kierują się z kolei do Andory, gdzie kompleks Grandvalira oferuje setki kilometrów zjazdów o zróżnicowanym poziomie trudności, a strefa wolnocłowa dodatkowo przyciąga turystów. Alicja Kaźmierczak podkreśla, że „europejskie ośrodki narciarskie w lutym oferują bardzo dobre naśnieżenie i mnóstwo słońca”, co sprawia, że sezon osiąga wówczas optymalne warunki. Dla tych, którzy oczekują nietypowych scenerii, ciekawą propozycją pozostaje Kapadocja, gdzie lot balonem nad zimowym krajobrazem można połączyć z jazdą na wulkanie Erciyes. Z kolei miłośnicy jazdy poza trasami coraz częściej wybierają Gruzję i ośrodek Gudauri, znany z warunków do freeride’u. Dzięki temu luty w górach staje się okresem maksymalnego wykorzystania zimowej infrastruktury i naturalnego śniegu. Źródło: Itaka Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ten kraj tworzy 10 malutkich wysepek. Każda jest jak zupełnie inny świat
Wyspy Zielonego Przylądka urzekają różnorodnością. Są dzikie, słoneczne, pełne kontrastów. Na Oceanie Atlantyckim tworzą archipelag dziesięciu wysp, a każda z nich jest jak zupełnie inny mikroświat. To idealny kierunek na pierwsze spotkanie z Afryką.
Spis treści: Wyspa Sal – Wyspy Zielonego Przylądka Wyspa Santo Antao Wyspy Zielonego Przylądka – atrakcje Kajakiem z wulkanu Nurkowanie na Wyspach Zielonego Przylądka Kiedy jechać na Wyspy Zielonego Przylądka? Wyspy Zielonego Przylądka – na co uważać? Wyspy Zielonego Przylądka nie są tak popularne wśród turystów z Polski, jak na przykład Kreta czy Cypr, co może wiązać się z odległością. Bezpośredni lot z Polski na Sal (takie połączenia oferują biura podróży) trwa od 7 do 8 godzin. Dla rodzin z małymi dziećmi niemal 1/3 doby w powietrzu może być nie lada wyzwaniem. W końcu to podróż do zachodniej Afryki. Wyspy Zielonego Przylądka leżą na Oceanie Atlantyckim na wysokości Mauretanii i Senegalu – ok. 450 km. od linii brzegowej kontynentu. Legenda głosi, że gdy Bóg skończył tworzyć Ziemię, zatarł ręce z zadowolenia, a okruszki gliny, które wówczas spadły z boskich dłoni w Ocean Atlantycki, stały się Wyspami Zielonego Przylądka. Dziesięć okruszyn, z których najokazalsza, wyspa Santiago, jest niewiele większa od Berlina. Niewiele jest miejsc na ziemi, gdzie można z taką łatwością przeskakiwać z jednego świata w inny niczym telewidz przełączający kanały kablówki. Podróż przez Cabo Verde (tak z portugalskiego swój kraj nazywają mieszkańcy Republiki Zielonego Przylądka) to podróż przez kolory – od bladej, piaszczystej wyspy Sal, przez zieleń bujnej, zamglonej Santo Antao, po czerń wulkanicznej Fogo. Tak wyprawę na Wyspy Zielonego Przylądka wspomina dziennikarka Marta Zaraska. Wyspa Sal – Wyspy Zielonego Przylądka Sal, gdzie ląduję, na pierwszy rzut oka wydaje się przyjaźnie różnobarwna. W kurorcie Santa Maria pełno jest kwiatów i plażowiczów w kolorowych kostiumach, rumieniących swoje skory na wszelkie odcienie brązu i (niestety) czerwieni. Piasek jest czyściutki, jasny, woda błękitna. Samo miasto to nic specjalnego: dużo placów budowy i rozlazłych hoteli all inclusive. Wszystko zdaje się tu istnieć pod zagranicznego turystę: centra nurkowe, sklepiki pełne naszyjników z muszelek, włoskie pizzerie. Dopiero w maleńkim barze Mercedes, przy jednym z kilku stolików, odkrywam pierwsze prawdziwe smaki Cabo Verde – lokalną potrawę catchupa, czyli wyśmienity gulasz z fasoli i świeżo złowionej ryby. Tuż za granicami miasta kryje się zupełnie inny świat: płaski, spalony słońcem, złoto-brązowy. Kiedy jadę wypożyczonym samochodem (na oponach z Dębicy!) z Santa Maria w kierunku miasta Espargos, czuję się jak na pustyni. Jedyne żywe istoty, jakie spotykam, to wyliniałe osiołki. Największe wrażenie robi na mnie jednak Pedra de Lume. To zalany wodą krater wygasłego wulkanu i zarazem opuszczona od niemal 30 lat kopalnia soli – plamka błękitu wśród rdzawych wzgórz. W Pedra de Lume wydobywano sól od stuleci. To od tej soli właśnie (po portugalsku sal) pochodzi nazwa wyspy. Teraz zaś największą atrakcją jest kąpiel w zasolonym jeziorze, w którym, niczym w Morzu Martwym, można pławić się na powierzchni w przeróżnych pozycjach, uprawiać wszelakie akrobacje i nigdy nie zanurzyć się głębiej niż na kilka centymetrów. Wyspa Santo Antao Po wysuszonych pustkowiach Sal wyspa Santo Antao zdaje się kipieć zielenią. Mam wrażenie, że jeśli zatrzymam się, choć na chwilę, porosną mnie bluszcze i pochłonie dżungla. Od wilgoci wszystko zdaje się gnić: domy, drzewa, nawet same góry, które wystrzeliwują na niemal 2 tys. m prosto z oceanu, wbijając się w chmury ostrymi, postrzępionymi szczytami. Drogi na Santo Antao są wąskie, śliskie i pozawieszane nad przepaściami. Od widoków kręci się w głowie. Wydaje się, że maleńkie wioski, poprzyklejane do zboczy, mogą w każdej chwili runąć w dół. Jadąc samochodem, nie raz muszę się powstrzymywać, żeby nie zamknąć z przerażenia oczu. Zdecydowanie wolę podziwiać piękno Santo Antao na piechotę – przedzierając się przez pachnące mokrą ziemią uprawy trzciny cukrowej, plantacje kawy i gąszcze bananowców. Boso na scenę Z dzikiej Santo Antao biorę prom w kierunku Sao Vicente. Morze jest wzburzone i wielu współpasażerów przybiera ten sam kolor co zostawiona w tyle wyspa – zielony. Kiedy przybijamy do portu w Mindelo, oddycham z ulgą. Mindelo, o którym tak często śpiewała urodzona tu Cesaria Evora (nagrała nawet płytę o tytule Radio Mindelo), nie rozczarowuje. Spodziewałam się rozśpiewanego, klimatycznego miasteczka – i tak właśnie jest. Wieczorem z licznych barów unoszą się zapachy smażonych ryb i dźwięki morny, melancholijnej muzyki rodem z Wysp Zielonego Przylądka. To mieszanka melodii portugalskich, kubańskich, brazylijskich i afrykańskich. Gatunek ten popularyzowała podziwiana przez tak wielu polskich fanów Cesaria Evora nazywana „bosą diwą”, bo na scenie często występowała bez butów. Wyspy Zielonego Przylądka – atrakcje Choć w Mindelo nie ma zbyt wielu zabytków, spacer o zachodzie słońca po pastelowo-kolorowych brukowanych ulicach tego 70-tysięcznego miasteczka, które zdaje się bardziej należeć do Ameryki Południowej niż Afryki, jest wyjątkowo romantyczny. Położone około 500 km od zachodniego brzegu Afryki Mindelo jest przystanią dla żeglujących między Europą a Ameryką. W porcie cumuje pełno jachtów, od luksusowych po zardzewiałe łajby. W tutejszych barach spotkać można wielu zaprawionych marynarzy. W nadbrzeżnym Club Nautico przy szklance lokalnego grogu (drinku z rumem, cynamonem i sokiem z cytryny) i akompaniamencie muzyki na żywo wdaję się w rozmowę z Holendrem – byłym dentystą, który dostał alergii na produkty używane do wypełnień, rzucił zawód i postanowił zostać żeglarzem. Teraz przeprowadza przez ocean jachty dla zamożnych klientów. W pobliżu siedzi rodzina z dwójką maleńkich dzieci, która łódką opływa świat. Opowieści o podróżach i morskich przygodach mieszają się z nostalgicznymi dźwiękami gitary, a ja czuję się jak w jednym z portowych miast rodem z powieści Josepha Conrada. Po wizycie w Mindelo udaję się w górzyste wnętrze wyspy. Widoki, podobnie jak na Santo Antao, są fantastyczne. Miedziano-brązowe góry schodzą prosto w szafirowy ocean, a między lądem a wodą czekają na podróżnych niemal puste plaże usypane czarnymi wulkanicznymi skałami. Wiejące tutaj wiatry oferują jedne z najlepszych na świecie warunków do windsurfingu. Kiedy chodzę po górach Sao Vicente, uderza mnie widok licznych popadłych w ruinę kamiennych domów. Przez ponad 150 lat Wyspy Zielonego Przylądka wyludniała emigracja. Szlaki przetarli ci, którzy w połowie XIX w. wyjeżdżali do Stanów Zjednoczonych dorabiać jako wielorybnicy. Na początku XX w. już tysiące mieszkańców uciekało do Ameryki przed biedą i głodem w ojczyźnie. Teraz szacuje się, że po świecie rozsianych jest dwa razy tyle osób pochodzących z Cabo Verde, co mieszka na wyspach. 12 proc. PKB republiki mają stanowić pieniądze przysyłane przez rodzinę z zagranicy. Poza Sal na wyspach nie spotykam wielu obcokrajowców. A ci rzucają się tu w oczy, zwłaszcza że zwykle wyglądają inaczej niż lokalni kawowoskórzy Kreole – potomkowie mieszanych związków Portugalczyków z Afrykanami. Wyspy Zielonego Przylądka były niezaludnione do czasu, kiedy w połowie XV w. przybili do ich brzegów pierwsi europejscy marynarze z Portugalii, Hiszpanii i Genui. Przez kolejne 150 lat Cabo Verde stało się niechlubnym punktem tranzytowym przewozu niewolników z zachodniej Afryki do Ameryk. Ponieważ niemal wszyscy zamieszkujący wyspy europejscy koloniści to byli mężczyźni, szybko zaczęły się na Cabo Verde rodzić dzieci z mieszanych związków. I stąd nierzadkim widokiem są tu dziś czarnoskórzy z niebieskimi oczami czy blond włosami. Kajakiem z wulkanu Z Sao Vicente na wyspę Fogo nie da się dopłynąć bezpośrednio promem, więc wybieram się tam małym samolotem linii TACV z przesiadką w stolicy kraju, Prai. Fogo z nieba to ciemnobrązowy krążek ze smolistym okiem krateru. Praktycznie cała wyspa to aktywny wulkan – ogromny, czarny, wynurzający się z oceanu na niemal 3 tys. m w górę. Muszę przyznać, że początkowo, kiedy po niej chodzę, czuję się niepewnie – czy coś mi pod stopami zadrżało, czy to tylko złudzenie? A co, jak wybuchnie? Czy nie zapadnie się nagle w morze? To, że fogo po portugalsku oznacza „ogień”, nie napawa mnie otuchą. Kiedy wulkan wybuchł ostatni raz w 1995 r., ognista fontanna lawy sięgała 400 m w gorę. Szybko jednak zakochuję się w czarnej wyspie. Ludzie są tu przyjaźni, roślinność bujna, domki pastelowo-kolorowe, a sam wulkan, Pico do Fogo, okazuje się idealny do wspinaczek. Żeby na niego wejść, najlepiej wyruszyć ze stolicy wyspy, Sao Filipe, tuż o świcie. Później w ciągu dnia rozpalony słońcem czarny stok zamienia się w istny piekarnik. Po krótkiej jeździe terenowym samochodem (drogi są tutaj naprawdę kiepskie) zatrzymuję się w maleńkiej miejscowości Cha das Caldeiras. Stąd na szczyt są cztery godziny wspinaczki – w sumie około tysiąca metrów do przejścia, często w głębokim wulkanicznym pyle. Ale warto. Nie tylko dla niesamowitych widoków – nieziemskich, wypalonych krajobrazów kontrastujących z soczystą roślinnością wybrzeża. Także dla samego zejścia – a raczej biegu – w dół: w 40 zawrotnych minut można być z powrotem w Cha das Caldeiras. Jeśli ktoś chce, może też spróbować zjechać ze szczytu kajakiem albo na snowboardzie – jak to zrobili Eric Deguil (mistrz świata w kajakarstwie ekstremalnym) i Kamille de Faucompret (snowboardzistka, członkini francuskiej kadry olimpijskiej). Wieczorem zaś, już z powrotem w Sao Filipe, czas na kolację i kolejne lokalne przysmaki: wyśmienite homary i tuńczyki świeżo złowione w tutejszych wodach, a do tego kieliszek lokalnego wina cha prosto ze stoków wulkanu. I romantyczny akompaniament morny, granej na żywo oczywiście. Nurkowanie na Wyspach Zielonego Przylądka Najlepszymi miejscami do nurkowania są wyspy Sal, Boa Vista i Sao Vicente. Można tam znaleźć zarówno spokojne wody dla początkujących, jak i bardziej wymagające rewiry dla zaawansowanych nurków. Na wyspach działa wiele szkół nurkowych i wypożyczalni sprzętu. Szkoły często prowadzą kursy PADI, co oznacza, że możesz zdobyć międzynarodowy certyfikat nurkowy. Kiedy jechać na Wyspy Zielonego Przylądka? Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie, kiedy jechać na Wyspy Zielonego Przylądka. Wszystko zależy od tego, jakie mamy oczekiwania co do pogody i aktywności. Na archipelagu ciepło jest przez cały rok. Temperatury wahają się tam między 22 a 30 stopniami Celsjusza. Pora sucha przypada na okres od listopada do czerwca. Od sierpnia do października mogą pojawiać się przelotne deszcze, za to roślinność jest wtedy bardziej bujna i zielona. Luty, marzec i kwiecień to z kolei idealny czas dla fanów sportów wodnych. Silniejsze wiatry zapewniają świetne warunki do uprawiania m.in. windsurfingu i kitesurfingu. Okazją do podróży na Wyspy Zielonego Przylądka może być też karnawał. Szczególnie hucznie obchodzi się go w lutym na wyspie Sao Vicente. Wyspy Zielonego Przylądka – na co uważać? Wyspy Zielonego Przylądka są bezpieczne dla turystów, ale jak wszędzie, warto zachować ostrożność. Kieszonkowcy mogą pojawiać się w tłumnych miejscach, takich jak targi w Praia czy Mindelo. Lepiej unikać spacerów po mniej uczęszczanych rejonach po zmroku, szczególnie w większych miastach. Warto korzystać z oficjalnych taksówek i zawsze ustalać cenę przejazdu przed jego rozpoczęciem. Nie ma obowiązkowych szczepień przed podróżą, ale zaleca się zabezpieczenie przeciwko WZW A i B oraz tężcowi. Woda z kranu nie nadaje się do picia – zawsze należy korzystać z wody butelkowanej. Na wyspach występują komary, więc warto zaopatrzyć się w repelenty. Ryzyko malarii jest niskie, ale warto się dodatkowo zabezpieczyć, zwłaszcza podczas pory deszczowej. Oficjalną walutą jest escudo zielonoprzylądkowe (CVE), ale euro jest powszechnie akceptowane, szczególnie w miejscach turystycznych. 1 EUR równa się około 110 CVE. W większych miastach i hotelach akceptowane są karty płatnicze, ale w mniejszych miejscowościach lepiej mieć gotówkę. Bankomaty są dostępne, choć może się zdarzyć, że nie zawsze działają. Źródło: National Geographic Polska
Plaże bez tłumów i tańsze loty? Tak wyglądają podróże we wrześniu. Oto miejsca, które zyskują po sezonie
We wrześniu podróże nabierają innego wymiaru – bez upałów i wakacyjnego tłoku, a z tańszymi lotami i spokojniejszą atmosferą. To idealny moment, by odkryć Grecję, Włochy czy bardziej egzotyczne zakątki, które po sezonie pokazują swoje najlepsze oblicze.
Spis treści: Greckie wyspy we wrześniu – słońce, morze i mniej turystów Wybrzeże Amalfi poza sezonem – plaże, zabytki i lokalne festiwale Jesień na Wyspach Kanaryjskich. Lanzarote w najlepszym wydaniu Dlaczego warto wybrać Wyspy Zielonego Przylądka na jesienny urlop? Wyspa, gdzie lato trwa cały rok. Egzotyka bez tłumów Wrzesień to czas, gdy podróże nabierają nowego wymiaru. Letnie upały łagodnieją, popularne szlaki pustoszeją, a zarówno przyroda, jak i miasta wracają do codziennego rytmu. To moment, w którym można poczuć autentyczny klimat odwiedzanych miejsc – od cichych plaż, przez regiony winiarskie w czasie zbiorów, po zabytkowe uliczki wolne od tłumu turystów. W które zakątki świata warto zatem wtedy wyruszyć? Greckie wyspy we wrześniu – słońce, morze i mniej turystów Wrzesień to jeden z najpiękniejszych momentów na odwiedzenie Grecji i jej wysp. Morze, nagrzane przez całe lato, ma idealną temperaturę do kąpieli, a klimat staje się przyjemniejszy – bez męczących upałów. To czas, gdy dzieci wracają do szkół, a popularne kurorty mogą odetchnąć po sezonowym oblężeniu. Plaże, tawerny i miasteczka nadal tętnią życiem, ale już bez wakacyjnego zgiełku. To idealna pora, by zobaczyć nie tylko słynne Mykonos czy Kos, ale również mniej znane wyspy, jak Sifnos czy Milos, gdzie błękitne kopuły kościołów, piaszczyste plaże i lokalna kuchnia tworzą atmosferę sprzyjającą prawdziwemu relaksowi. Atutem wrześniowych podróży są też niższe ceny biletów i noclegów – choć nadal warto rezerwować je z wyprzedzeniem, zwłaszcza w miejscach takich jak Santorini czy Rodos. Promy między wyspami kursują według letnich rozkładów aż do października, co sprzyja planowaniu krótkich rejsów między archipelagami. To także sezon lokalnych świąt i festiwali związanych z winobraniem i zbiorami oliwek – idealna okazja, by doświadczyć greckiej codzienności, tradycji i gościnności w jej najbardziej autentycznej odsłonie. Wybrzeże Amalfi poza sezonem – plaże, zabytki i lokalne festiwale We wrześniu włoskie Wybrzeże Amalfi nadal emanuje letnią atmosferą, ale bez wakacyjnego tłoku. Temperatury wahają się między 25 a 28°C, morze zaprasza do kąpieli, a spacery po Positano, Ravello czy Amalfi stają się spokojniejsze i znacznie przyjemniejsze. To świetny czas na degustację limoncello, odwiedziny w lokalnych manufakturach ceramiki czy rejs na Capri. Osobom pragnącym połączyć relaks z kulturą szczególnie poleca się Sorrento – miasto łączące plażowy klimat z bogatą historią. Zaledwie 13 km dalej znajduje się natomiast Cala Mitigliano, jedna z najpiękniejszych plaż w regionie z krystalicznie czystą wodą. Historyczne centrum Sorrento zachęca do spacerów, a XIV-wieczny Klasztor św. Franciszka to obowiązkowy punkt dla wielbicieli architektury. Co więcej, miłośnicy historii mogą udać się do oddalonych o godzinę drogi Pompejów, gdzie jesienne światło dodaje zwiedzaniu wyjątkowego uroku. Warto wiedzieć, że wrzesień to ostatni miesiąc, w którym promy pomiędzy Sorrento, Capri, Neapolem i Amalfi kursują według letnich rozkładów – bilety warto rezerwować z wyprzedzeniem, zwłaszcza w weekendy. Należy też pamiętać, że we włoskich miastach wrzesień to czas lokalnych wydarzeń i świąt (np. Festa di San Gennaro w Neapolu), które pozwalają lepiej poznać lokalną kulturę. Ceny noclegów zaczynają wtedy spadać, choć w miejscach takich jak Positano czy Capri nadal trzeba liczyć się z dużym zainteresowaniem. Jesień na Wyspach Kanaryjskich. Lanzarote w najlepszym wydaniu Lanzarote, jedna z najchętniej odwiedzanych Wysp Kanaryjskich, we wrześniu oferuje łagodny klimat, mniej turystów i dużo słońca. Temperatury utrzymują się między 26 a 29°C, a suche powietrze oraz morska bryza sprzyjają sprzyjają zarówno plażowaniu, jak i aktywnemu wypoczynkowi. Choć większość kurortów, które skupiają się przy Playa Blanca i Playa del Carmen, latem są pełne ludzi, to we wrześniu dają więcej przestrzeni i spokoju – bez kolejek, zgiełku i gwaru sezonowego tłumu. To także doskonały czas, by odkryć mniej znane zakątki wyspy. Wulkaniczne krajobrazy na północy Lanzarote tworzą spektakularny kontrast z bielonymi miasteczkami i turkusowym oceanem. Obowiązkowym punktem jest Park Narodowy Timanfaya, gdzie można podziwiać geotermalne zjawiska, a także Jameos del Agua, czyli system jaskiń połączony z artystyczną przestrzenią. Warto też odwiedzić punkt widokowy Mirador del Río z panoramą na wyspę La Graciosa. Lanzarote obsługuje bezpośrednie loty z wielu europejskich miast, a we wrześniu ich ceny są niższe niż w szczycie sezonu. Promy i transport publiczny kursują regularnie, ale dla większej swobody warto wypożyczyć samochód (drogi są dobrze utrzymane, a ruch niewielki). Poza głównymi kurortami należy rozważyć nocleg w mniejszych miejscowościach, takich jak Yaiza czy Haría – spokojniejszych, ale dobrze skomunikowanych z resztą wyspy. Dlaczego warto wybrać Wyspy Zielonego Przylądka na jesienny urlop? Na wrześniowy urlop dobre też są Wyspy Zielonego Przylądka – zwłaszcza dla tych, którzy szukają słońca, spokoju i niezwykłej przyrody bez konieczności lotu na drugi koniec świata. Położone u wybrzeży Afryki, oferują temperatury sięgające 30°C, a szafirowa woda i jasne, szerokie plaże – szczególnie na wyspie Sal – przypominają Karaiby, choć są znacznie mniej zatłoczone. Miłośnicy sportów wodnych mogą tu spróbować kitesurfingu lub windsurfingu – wybrzeże Santa Maria to mekka sportów wodnych. Z kolei aktywni turyści powinni odwiedzić górzystą wyspę Santo Antão, pełną plantacji trzciny cukrowej i zielonych dolin. W Santa Maria czy Mindelo życie natomiast toczy się w rytmie morny i kreolskiej gościnności – to idealne miejsca, by spróbować lokalnego rumu i świeżych owoców morza. Warto wiedzieć, że we wrześniu dostępne są bezpośrednie loty czarterowe z wielu europejskich miast. Sal i Boa Vista to najlepsze opcje na plażowy wypoczynek, natomiast górzyste wyspy warto odwiedzić promem lub lokalnym lotem. Wiza nie jest wymagana przy pobycie do 30 dni, a na miejscu obowiązuje waluta escudo (CVE), choć euro bywa akceptowane. Wyspa, gdzie lato trwa cały rok. Egzotyka bez tłumów Leżący na Oceanie Indyjskim Mauritius we wrześniu zachwyca idealną pogodą – temperatury utrzymują się między 24 a 27°C, wilgotność jest umiarkowana, a opady rzadkie. To końcówka lokalnej zimy, dlatego turystów jest mniej, a plaże i atrakcje znacznie spokojniejsze niż w sezonie. Wyspa oferuje znacznie więcej niż tylko pocztówkowe krajobrazy. Białe plaże i turkusowe laguny to doskonałe miejsce na wypoczynek, ale warto też wybrać się na wędrówkę przez tropikalny Park Narodowy Black River Gorges, zanurkować w krystalicznych wodach Blue Bay Marine Park lub popłynąć katamaranem wzdłuż wybrzeża. Równie wyjątkowa jest lokalna kultura – Mauritius to mieszanka wpływów afrykańskich, indyjskich, chińskich i europejskich. W stolicy, Port Louis, można odwiedzić kolorowe targi, skosztować przypraw, tropikalnych owoców i lokalnych przysmaków. Choć na wyspę nie ma bezpośrednich lotów z Polski, dogodne połączenie zapewniają m.in. Turkish Airlines i Emirates. Dla obywateli Polski wiza nie jest wymagana przy pobytach do 90 dni. Źródła: National Geographic Polska, Fabric Magazine, Rankomat Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Już 23 listopada ukaże się grudniowy numer National Geographic Traveler
W numerze grudniowym Travelera podpowiadamy, które kierunki będą modne w 2013 r. Dlatego jedziemy do Indii, na Wyspy Zielonego Przylądka, do Grecji i do Czarnogóry. A także sprawdzamy jak tanio podróżować po Kenii. Szykujemy się też na święta. Celebrujemy Dzień Św. Łucji w Szwecji i smakujemy gwiazdkowe słodycze, sprawdzamy jakie są najdziwniejsze zwyczaje bożonarodzeniowe oraz jak w różnych kulturach obdarowywać prezentami. Poza tym rozmawiamy z Sławomirem Muturim, który odwiedził - dosłownie - wszystkie kraje świata, zapisujemy się na kurs polarny oraz śledzimy pionierską wspinaczkę na Ziemi Baffina. A w Polsce odwiedzamy magiczną Warmię oraz prezentujemy kolejnego laureata 7 Nowych Cudów Polski!
Kitesurfing jako sposób na zwiedzanie świata
Kitesurfing to doskonały sposób nie tylko na kształtowanie kondycji i sylwetki, lecz także na zwiedzanie świata. Maks Żakowski i Tomek Janiak, Wicemistrzowie Świata w kitesurfingu, wiedzą o tym najlepiej, a swoimi wspomnieniami postanowili się podzielić z naszymi czytelnikami
Zamiast pakować plecak i gitarę, na wakacje biorą ze sobą deskę i latawiec. Specjalnie dla National Geographic Polska Maks Żakowski i Tomek Janiak dzielą się swoimi przeżyciami i wspomnieniami z trzech wypraw: do Wietnamu, na Sardynię i… nad Bałtyk, ale nie tylko! Woda prawdę Ci powie Na lekcjach geografii w podstawówce wpajano nam do głowy, że 71% powierzchni Ziemi zajmuje woda, a lądy to raptem 29% powierzchni naszej planety. Niemniej to właśnie kontynenty były dla nas tym, co godne uwagi, z racji ich różnorodności. Bo niby co ciekawego może być w monotonnej wodzie, wszędzie przecież takiej samej? Dla kitesurferów jednak świat jest wodą i można go poznać właśnie poprzez akweny, które otaczają lądowe wybrzeża. Pływając nad Bałtykiem, w Wietnamie, na archipelagu Wysp Zielonego Przylądka, czy we włoskiej Zatoce Aniołów niedaleko Cagliari, możemy na własnej skórze doświadczyć zadziwiającego bogactwa, jakie skrywają w sobie morskie fale – i diametralnie różnych przeżyć związanych z uprawianiem sportów wodnych w różnych zakątkach naszego globu. – Znakomite warunki do uprawiania kitesurfingu panują na Cabo Verde, czyli archipelagu 26 Wysp Zielonego Przylądka. Wspaniała jest zwłaszcza plaża w Sal. Również wybrzeża Egiptu i Brazylii (zwłaszcza niedaleko miejscowości Guajiru) są jednymi z moich ulubionych. Najmilej jednak wspominam coroczne wyprawy na grecką wyspę Rodos (konkretnie Prasonissi) pod koniec września i pływanie na tamtejszych falach – mówi Tomek Janiak. – Według mnie wspaniale pod względem sportowym i estetycznym prezentuje się też włoskie wybrzeże, zwłaszcza rejon Toskanii z takimi miejscowościami jak Talamone czy Marina di Grosetto – dodaje Maks Żakowski. Jednak co do tego, który z przystanków kitesurfingowych w podróży z deską i latawcem dookoła świata był najbardziej egzotyczny i ekscytujący, zawodnicy Blue Media Team odpowiadają jednogłośnie: Wietnam. Wietnam od kuchni Wietnam to niezły Sajgon. Na południu żyzna i gwarna delta Mekongu kontrastuje z odludnymi obszarami górskimi północy. To miejsce, w którym równie dobrze można spędzić dwutygodniowe wakacje na jednej z wysp, jak i wybrać się na długą, trekkingową wyprawę z plecakiem. Ale Wietnam kryje w sobie jeszcze jeden sekret: to jeden z gorących „spotów” dla kitesurferów i jeden z najbardziej egzotycznych przystanków Pucharu Świata w kitesurfingu. Można tu uprawiać kilka różnych dyscyplin: race (wyścigi), freestyle (ewolucje) i wave (pływanie na falach). To wystarczająca rekomendacja, by wybrać się do Wietnamu nie tylko z plecakiem, ale również z deską i latawcem. Janiak i Żakowski musieli przecierać oczy ze zdumienia, gdy po raz pierwszy stanęli w swoich japonkach na ciągnącej się przez 15 km plaży w wietnamskim Mui Ne: – Gdy tylko zobaczyłem plażę moim pierwszym odruchem było: rozłożyć sprzęt jak najszybciej! Zabrałem się więc do roboty. Czując na twarzy silny podmuch wiatru od razu przysypałem latawiec piaskiem, żeby później nie ganiać za nim po plaży. Ostrożnie rozwiązałem linki od baru sterującego i podpiąłem je do latawca. Przy silnym wietrze i ponad 25-metrach długości, łatwo mogą się splątać. Wreszcie, po raz pierwszy w życiu, zanurzyłem deskę w Morzu Południowochińskim, delektując się ciepłą wodą, niewymagającą nawet zakładania pianki – wspomina Tomek Janiak Wicemistrz Świata Masters w Kiterace. – Ze względu na wyjątkowe fale w pierwszym tygodniu niemal bez przerwy pływaliśmy wave. Choć przyjechaliśmy tu przede wszystkim po to, by wypróbować sprzęt i potrenować wyścigi, nie mogliśmy oprzeć się pokusie, by poszusować na falach. Zwłaszcza, że trzeciego dnia najwyższa osiągnęła aż 3 metry. Z dnia na dzień fale zmniejszały się o stopę, ale nawet przy metrowych falach pływanie bez pianki, w temperaturze blisko 30 stopni Celsjusza, należy do przyjemności – rozpływa się nad wietnamskim akwenem Janiak. Ale są też mniej zadbane miejsca: – Będąc w Wietnamie warto wybrać się na wyspę Phu Qu – opowiada Maks Żakowski, Wicemistrz Świata Kiterace – To mała, strasznie zaśmiecona plaża, ale za to z bardzo dobrymi warunkami do pływania. I trzeba koniecznie pamiętać o tym, żeby sprawdzić możliwości powrotu, bo zdarza się, że promy nie pływają tu przez 5 dni. Na szczęście ja i Tomek mieliśmy ze sobą nasze latawce, więc kłopotów z transportem w tą i z powrotem nie było. Po sześciogodzinnym wysiłku i zmaganiu za gigantycznymi falami przy przydałoby się wrzucić coś na ząb.Janiak i Żakowski z pustymi żołądkami ruszają w stronę centrum Mui Ne, tej niewielkiej, sennej wioski rybackiej, w której widok kitesurferów nikogo z miejscowych już nie dziwi. Swoje kroki kierują do przydrożnej knajpy pod mało wdzięcznym szyldem „U Kulawego”, gdzie – jak się okaże – będą stołować się przez najbliższy tydzień. – Kulawy nie mówił po angielsku więc dania wybieraliśmy wskazując palcem na obrazek. Po kilku dniach już wiedzieliśmy, że herbata w wietnamskim angielskim to „lipton” a nie „tea”, woda to „aquafina” a nie „water”, a „sem sem” znaczy „to samo” – tłumaczy Tomek. – Część kitesurferów w poszukiwaniu bardziej wyrafinowanej i ekskluzywnej kuchni chodziła też do Lam Tong. To knajpa, która uchodzi w Mui Ne za kultową. Odwiedziliśmy z Tomkiem to miejsce kilka razy. Lam Tong słynie głównie ze świeżych owoców morza, przepysznych, świeżo wyciskanych soków, niskich cen i malowniczego widoku na zatokę. Przysmakiem są tam zwłaszcza ryby, wyławiane na życzenie klienta z akwarium tuż przed podaniem (moja uciekła kelnerowi na ziemię) oraz hot-pot, czyli mix gorących kociołków azjatyckich. Wszystko było tak pyszne, że nie odstraszył nas nawet szczur, przemykający od czasu do czasu między naszymi nogami – dodaje Żakowski. Z Mui Ne, tego wietnamskiego piekła, jednego z najbardziej wysuszonych rejonów Azji, w którym temperatura w sezonie letnim regularnie przekracza 32 stopnie Celsjusza, a wiatr momentami urywa głowę, Janiak i Żakowski ewakuują się w bardziej europejskie klimaty. W swojej podróży dookoła świata z deską i latawcem udają się na Sardynię, nazywaną przez Włochów „wyspą skarbów”, a przez kitesurferów – „Karaibami Europy”. Zatoka Aniołów, czyli niebo na ziemi Spalone słońcem wybrzeża włoskiej Sardynii przy Zatoce Aniołów są jednym z ulubionych przystanków naszych kitesurferów. W porównaniu z innymi rejonami Italii Sardynia jest dość słabo zaludniona. Mieszka tu trzy razy mniej osób niż na wielkościowo podobnej Sycylii. A prawie całe wnętrze wyspy, czyli Supramante i góry Gennargentu, to terra incognita, teren niezbadany, często niedostępny, dziki. Rzadkość nie tylko w całej Europie, ale i w dzisiejszym świecie. – Różowa plaża Spiaggia Rosa, Zatoka Poetów, wciśnięta między klify i górskie przełęcze plaża Cala Goloritze, grota Bue Marino, Grotta di Is Zuddas, nuragi, podwodne rafy koralowe, laguny z flamingami i kormoranami, gaje korkowe, średniowieczne fortyfikacje… Sardynia! Coś wspaniałego! Wyspę można okrążyć na kajcie w kilka godzin, a z tutejszych fal można zobaczyć naprawdę wszystko – mówi Maks Żakowski. A Tomek Janiak dodaje: – Południowa, leniwa atmosfera, gdzie każdy ma czas na wszystko, gdzie sam czas jakby zatrzymał się, pozwalając na leniwe popijanie cappuccino i beztroskie przeglądanie włoskich gazet, gdzie jedna knajpa sąsiaduje z drugą na wyciągnięcie ręki, gdzie pełno jest urokliwych zaułków, a miejscami – jak okiem sięgnąć – nie ma żywej duszy, gdzie z oddali dobiega nas nie tylko szum fal, lecz także jakiś miejski koncert… To wymarzona scenografia na rozgrywanie zawodów Pucharu Świata w kitesurfingu. Zdecydowanie jedno z moich ulubionych miejsc. To właśnie na Sardynii zawodnicy Blue Media Team zdobyli w tym roku tytuły Wicemistrzów Świata w kategorii kiterace. To miejsce przywołuje u naszych kitesurferów nie tak odległe wspomnienia. – Tu, na tej plaży, stanąłem na drugim stopniu podium, ze srebrnym medalem na szyi. To tutaj rozpierała mnie euforia po wywalczeniu tytułu Wicemistrza Świata. Skłamałbym pewnie, gdybym powiedział, że nie czuję żadnego niedosytu po Mistrzostwach Świata w Cagliari. Pragnienie tryumfu, złotego medalu czy tytułu mistrzowskiego płynie przecież w żyłach każdego sportowca i oczywiście odzywa się we mnie jakaś sportowa złość, bo zabrakło przecież raptem kilku punktów. Ale ta plaża i ta woda działają też niezwykle kojąco – mówi Tomek Janiak. Rzut beretem od Cagliari (stolicy Sardynii) rozciąga się długa na kilka kilometrów Plaża Poetów. Jest poetycka nie tylko z nazwy – robi wrażenie na każdym turyście, który po raz pierwszy stawia w jej piasku swe bose stopy. Joseph Conrad-Korzeniowski odwiedziwszy te rejony powiedział ponoć: „Teraz mogę już umrzeć”. Polski pisarz chciał, aby ten zapierający dech w piersiach widok, był ostatnim, jaki dane było mu zobaczyć w życiu. Ciepły, delikatny piasek i błękitna, niebiańska woda (miejscowi mówią „azurro”, czyli lazur), tak krystalicznie czysta i niebiańska, że linia horyzontu rozdzielająca niebo od wody wydaje się tutaj nie istnieć, zaprasza naszych kitesurferów, by wypróbowali na niej swoje deski i latawce. Na ich odpowiedź nie trzeba długo czekać. – Morze Śródziemne w niczym nie przypomina Chińskiego, na którym pływaliśmy u wybrzeży Wietnamu. Tutaj jest płasko, fale zdarzają się rzadko. Za to miejscami wieje całkiem mocno. Warunki są więc sprzyjające przede wszystkim do ścigania się na desce – mówi Maks Żakowski. Na północy Sardynii znajduje się też jedna z najbardziej skrytych i najbardziej chyba urokliwych plaż na świecie – Cala Goloritze, położona w Zatoce Orosei. Da się tu dotrzeć jedynie na piechotę, trasa zajmuje półtorej godziny i wiedzie przez kręte ścieżki w przepięknej, dzikiej, zielonej dolinie. Naprawdę można się zmęczyć! Nasi kitesurferzy jednak docierają tu „o własnych siłach”, czyli korzystając z deski i latawca opływają wyspę, docierają bezpośrednio na samą plażę, która schowana jest między imponującymi klifami i otwiera się na lazurową wodę. Kamieniste i dość płytkie dno przy samym brzegu w pewnym momencie, po jakichś 5-6 metrach nagle załamuje się, a głębokość wody sięga kilkunastu metrów. Tutaj, w tej głuchej okolicy, można oddać się przyjemności i zrelaksować na desce z latawcem, delektując się perfekcją, z jaką natura urządziła to miejsce. Chwila mogłaby trwać dłużej, trwać w nieskończoność… jednak czas wracać do domu. Nad Bałtyk. Rewelacja na Bałtyku Myli się ten, kto twierdzi, że nad polskim morzem nie ma urokliwych miejsc i że geografia nas nie rozpieszcza. Okazuje się bowiem, że mamy jedne z najlepszych warunków w Europie do uprawiania kitesurfingu. Potwierdzają to sami kitesurferzy: – W Polsce nie ma co prawda regularnych, równych wiatrów termicznych, ale nie ma też rekinów, jeżowców, parzących meduz i niebezpiecznych raf koralowych, z którymi trzeba się liczyć w bardziej egzotycznych rejonach świata. W dodatku woda w okolicach półwyspu helskiego jest po kolana. Słowem – idealne i bardzo bezpieczne warunki do nauki i treningu – zachwala polskie morze Tomek Janiak. I dodaje: – Warunki pogodowe, które u nas panują – czyli raczej słaby wiatr i brak fali – sprzyjają głównie uprawianiu kiterace’a. W tej dyscyplinie osiągnięcia są najbardziej wymierne: pływa się na czas i to jest jedyne kryterium oceny, natomiast we Freestyle werdykty sędziowskie bywają kontrowersyjne… Osobiście w Polsce bardzo lubię pływać po Zatoce Puckiej, ze względu na różnorodność akwenu oraz zmienne wiatry. Warunki do pływania w okolicach Rewy, Sopotu, też są znakomite. Jedną z wodnych eskapad, które najmilej wspominam, był spływ z przyjaciółmi z wiatrem po falach z Lubiatowa do Jastrzębiej Góry. Ponad 70 km adrenaliny i przyjemności! Specyfika Morza Bałtyckiego sprzyja rozwojowi kitesurfingu w naszym kraju. Już coraz rzadziej ten sport traktowany jest u nas jako egzotyczna ciekawostka. Statystyki wskazują na to, że w sezonie wakacyjnym mamy u nas do czynienia z prawdziwym boomem na kitesurfing. Szkółki kitesurfingowe (na samym Półwyspie Helskim jest ich około 50) opuszcza w trakcie sezonu około 10 tysięcy nowych adeptów tego sportu. Większość z nich kontynuuje pływanie. Kitesurfing to dyscyplina otwarta, która nie wyklucza nikogo. Może jedynym ograniczeniem jest tutaj waga – trzeba ważyć powyżej 35 kilogramów. Ale wiek nie odgrywa tutaj najważniejszej roli. Kitesurfing uprawiają dziś zarówno nastolatkowie, jak i 50- czy nawet 60-latkowie. – Najstarsza osoba, którą zresztą sam trenowałem i która później pływała samodzielnie na kajcie nad Bałtykiem, miała ponad 70 lat! A cieszyła się jak dziecko – mówi Tomek Janiak, który uczy pływania na kitesurfingu już od ponad 10 lat. Z reguły wystarczy już 8-10 godzin, by średnio wysportowany człowiek, o przeciętnej koordynacji ruchowej, był w stanie wykonywać najprostsze manewry. Po piętnastogodzinnym kursie można już spokojnie wypróbować pierwsze podskoki, następnie wyższe skoki, aby po następnych kilkudziesięciu godzinach spędzonych na wodzie zacząć w końcu fruwać. Przy sprzyjających wiatrach i odpowiednim doborze sprzętu można wznieść się ponad fale na wysokość nawet 20 metrów i zawisnąć w powietrzu na około 10 sekund. To jest niepowtarzalne przeżycie. – Mnie na kitesurfingu uczył pływać… mój dziadek! Zaczynaliśmy wspólnie od żaglówek, potem pokazał mi deskę z latawcem. Pochodzę ze sportowej rodziny, więc często, gdy jestem w domu, w moim rodzinnym Mielnie, wychodzimy wspólnie z tatą i z dziadkiem nad Bałtyk. Taka sztafeta pokoleniowa – mówi Maks Żakowski. – Myślę, że Bałtyk jest u nas mocno niedoceniany pod kątem sportowym. Nasze morze ma absolutnie wszelkie atuty ku temu, by organizować tu wielkie imprezy kitesurfingowe. Szkoda tylko, że kite’a traktuje się u nas trochę po macoszemu i żadna poważna instytucja publiczna nie stawia na wsparcie tego sportu, nie wspominając już o rozwoju turystyki kitesurfingowej. A korzyści byłyby obopólne, bo wioski kitesurfingowe nad Bałtykiem bez wątpienia przyciągnęłyby nie tylko kitesurferów z całego świata, lecz także turystów. Wystarczy wybrać się np. na wybrzeże francuskie czy hiszpańskie, aby przekonać się na własne oczy, jak wielką popularnością wśród przyjezdnych cieszy się ten widowiskowy sport. Dla mnie prywatnie kitesurfing to bilet dookoła świata, który wygrałem w mojej rodzinnej loterii – dodaje Żakowski. Jeżeli zatem marzy wam się sport, który da zastrzyk adrenaliny i zaoferuje niepowtarzalne przeżycia estetyczne, sport, który będziecie mogli ze sobą zabrać w dowolny zakątek świata, niezależnie od pory roku, sport, który pozwoli wam delektować się chwilą – kitesurfing jest jednym z najlepszych możliwych wyborów. Jeżeli marzycie o podróżach, pływaniu w egzotycznych miejscach, spędzaniu aktywnie czasu nad wodą ale również na śniegu (snowkite), dzięki niewielkim wymiarom sprzętu oraz dostępności ostatnimi czasy tanich połączeń lotniczych, marzenia o słonecznych plażach i unoszeniu się nad lazurowymi ciepłymi wodami mogą się ziścić. – Spróbujcie! Kitesurfing to wakacje przez cały rok! Idę o zakład, że Wam się spodoba i że pokochacie deskę z latawcem! Być może już w następne wakacje sami będziecie pakować swój kajtowy sprzęt do walizki – i wyruszycie na podbój światowych wód. Albo chociaż zobaczycie, jak wiele radości można czerpać z pływania po Bałtyku – przekonuje Maks Żakowski.