Najstarsze ślady ludzi na Sulawesi – odkrycie archeologów z Griffith University zmienia historię
Na wyspie Sulawesi w Indonezji odkryto kamienne narzędzia oraz szczękę świni, których wiek oszacowano na co najmniej 1,04 miliona lat. To czyni je najstarszymi znanymi dowodami obecności ludzi w tym wyjątkowym regionie, gdzie ewolucja homininów przebiegała niezależnie od reszty świata.
Spis treści Narzędzia sprzed miliona lat na polu kukurydzy Odkrycie, które zmienia historię Kim byli tajemniczy twórcy narzędzi? Archeolodzy odkryli na wyspie Sulawesi w Indonezji najstarsze jak dotąd dowody obecności ludzi, datowane na co najmniej 1,04 miliona lat. Odkrycie to, dokonane na stanowisku archeologicznym Calio, rzuca nowe światło na ewolucję i migracje prehistorycznych homininów w Azji Południowo-Wschodniej. Sugeruje też, że wcześni ludzie mogli przeprawić się przez morze znacznie wcześniej, niż sądzono. Narzędzia sprzed miliona lat na polu kukurydzy Zespół pod kierunkiem Budianto Hakima z indonezyjskiej agencji BRIN oraz prof. Adama Brumma z Centrum Badań Ewolucji Człowieka przy Griffith University (Australia) znalazł siedem kamiennych narzędzi. Dziś stanowisko Calio to pola kukurydzy, lecz w epoce plejstocenu był to brzeg rzeki, sprzyjający życiu, polowaniu i osiedlaniu się. Narzędzia te to ostre, odłupane fragmenty kamieni, które praludzie zapewne znaleźli w rzece. Ich wiek potwierdzono dzięki metodzie datowaniu metodą paleomagnetyczną oraz bezpośredniemu datowaniu znalezionej szczęki świni. Obie metody wskazują na co najmniej 1,04 miliona lat. Odkrycie, które zmienia historię To przełomowe odkrycie przesuwa granice obecności homininów w tzw. regionie Wallacea, gdzie ewolucja homininów przebiegała niezależnie od reszty świata. Już wcześniej zespół prof. Brumma udokumentował obecność ludzi na wyspie Flores (Indonezja) ok. 1,02 mln lat temu oraz w Talepu na Sulawesi ok. 194 tys. lat temu. Na wyspie Luzon na Filipinach znaleziono natomiast ślady ludzi sprzed 700 tys. lat. Kim byli tajemniczy twórcy narzędzi? Ale tożsamość homininów z Calio pozostaje nieznana – nie znaleziono jeszcze ich szczątków. Odkrycie póki co rodzi więcej pytań niż odpowiedzi. Czy byli to przedstawiciele Homo erectus, którzy przeprawili się przez morze z Azji kontynentalnej, jak sugerują znaleziska sprzed 1,6 miliona lat na Jawie? Czy może jest to zupełnie inny, odrębny gatunek homininów? A może byli przodkami tzw. hobbitów (Homo floresiensis), czyli skarłowaciałych ludzi odkrytych na Flores? Prehistoria Sulawesi pozostaje zagadką – wyspa ta to „mini-kontynent” o bogatej ekologii, gdzie homininy mogły ewoluować oddzielnie od reszty świata przez setki tysięcy lat. Odkrycie narzędzi to istotny fragment tej układanki, ale do jej pełnego zrozumienia potrzebne będą kolejne znaleziska – szczególnie szczątki kostne. Źródło: Nature Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Kości człowieka sprzed 140 tys. lat. Odkryto je na „zatopionym lądzie”
Naukowcy odnaleźli szczątki Homo erectus, które znajdowały się na dnie morza w regionie Sundy. To prehistoryczny ląd, obejmujący współczesne Indochiny i wyspy Indonezji wraz z Półwyspem Malajskim.
Spis treści: Odkrycie na zatopionym lądzie Przedstawiciele Homo erectus prowadzili łowiecki tryb życia na Sundzie Jakie zwierzęta zamieszkiwały ten pradawny ląd? Ziemia nieustannie się zmienia. Chociaż współcześnie na świecie znajduje się 7 kontynentów, nie zawsze tak było. Obecny układ kontynentów to efekt ruchów tektonicznych z ostatnich tysięcy, a nawet milionów lat. I choć z naszej perspektywy czasy te wydają się abstrakcyjne niczym epoka dinozaurów, to stosunkowo niedawno niektóre części globu wyglądały zupełnie inaczej, niż dzisiaj. Chodzi m.in. o Sundę, zwaną przez niektórych zatopionym lądem. Odkrycie na zatopionym lądzie Sunda to biogeograficzny region w Azji Południowo-Wschodniej, obejmujący Półwysep Malajski, wyspy Jawa, Sumatra, Borneo, Bali, a także mniejsze wyspy w ich otoczeniu. W okresie ostatniej epoki lodowcowej, około 10–20 tysięcy lat temu, poziom mórz był znacznie niższy, a duża część tego obszaru stanowiła ląd łączący obecne wyspy z kontynentem azjatyckim, tworząc rozległy półwysep. Ląd ten porastały tropikalne lasy deszczowe. Był to obszar bogatej bioróżnorodności. Wraz z ociepleniem klimatu i wzrostem poziomu mórz, znaczna część Sundy została zalana. Na łamach czasopisma naukowego „Quaternary Environments and Human” ukazał się właśnie artykuł autorstwa naukowców z holenderskiego Uniwersytetu w Lejdzie. Badacze opisali w nim odkrycie kości Homo erectus, z dna morza właśnie na terenie dawnej Sundy. Badacze uważają, że szczątki te stanowią dowód na nieznaną wcześniej populację ludzi polujących na tym dawnym pradawnym lądzie. erectus to gatunek człowiekowatych, który zamieszkiwał Ziemię od ok. 1,9 miliona do 110 tysięcy lat temu. Stanowi jeden z pośrednich szczebli ewolucyjnych między australopitekami a współczesnym człowiekiem. Charakteryzował się wyprostowaną postawą, większą pojemnością mózgu (ok. 850–1100 cm³) w porównaniu do wcześniejszych homininów oraz zdolnością do wytwarzania zaawansowanych narzędzi kamiennych. Homo erectus był pierwszym człowiekowatym, który potrafił zapanować nad ogniem. Przedstawiciele Homo erectus prowadzili łowiecki tryb życia na Sundzie Kości H. erectus odnaleziono wśród ponad 6000 szczątków innych zwierząt. Wszystkie znaleziono u wybrzeży wyspy Jawa w Indonezji. Naukowcy zwracają uwagę, że ślady przodka współczesnego człowieka w tym miejscu potwierdza tezę, iż ludzie ci ok. 140 tys. lat temu żyli w tym regionie i korzystali z dobrodziejstw lokalnej fauny. Analiza kości zwierząt wykazała ślady nacięć na niektórych z nich, co potwierdza, że H. erectus prowadził tryb życia łowiecki, a upolowane stworzenia spożywał. Głównym celem polowań według autorów badania miały być żółwie, a z większych zwierząt wołowate (Bovidae). – Znaleźliśmy najwcześniejsze dowody na polowanie na tak dużą zwierzynę w Azji Południowo-Wschodniej – mówi Harold Berghuis, główny autor badania z Uniwersytetu w Lejdzie. – Człowiekowate z Cieśniny Madura mogły rozwinąć swoją własną strategię łowiecką niezależnie, ale dopuszczamy możliwość, że mogło dojść do pewnego rodzaju wymiany kulturowej z innymi przedstawicielami człowieka pierwotnego. To dlatego, że nigdy wcześniej nie znaleziono dowodów na to, że H. erectus polował na wołowate – wyjaśnia Live Science Berghuis. Jakie zwierzęta zamieszkiwały ten pradawny ląd? Naukowiec zwraca uwagę, że ok. 350 tys. lat temu H. erectus został wyparty z tego regionu Azji przez bardziej współczesną populację ludzką, w skład której wchodzili tajemniczy denisowianie i neandertalczycy. Jednak dowody archeologiczne sugerują, że gatunek ten przetrwał na wyspie Jawa do lat 117 000–108 000, kiedy ostatecznie wyginął. – Z kolei Homo sapiens przybył do Azji Południowo-Wschodniej około 77 tys. lat temu – podkreśla badacz. Zespół Haralda Berghuisa w trakcie wieloletnich badań zidentyfikował w sumie 36 różnych gatunków, które wyodrębniono na podstawie 6372 znalezionych na dnie morza kości. Wśród nich były żółwie, rekiny, hipopotamy, a także warany z Komodo, zwane także smokami z Komodo. To olbrzymi gatunek gada z rodziny waranowatych i największa współcześnie żyjąca jaszczurka. Została odkryta w 1910 roku. Współcześnie jest to gatunek zagrożony wyginięciem. W czasach Homo erectus mogły być najgroźniejszymi żyjącymi na Sundzie drapieżnikami. Źródło: Uniwersytet w Lejdzie Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Prakolczatka górska to jeden z najbardziej tajemniczych ssaków. Przez lata sądzono, że jest gatunkiem wymarłym
Prakolczatka górska to jedno z najbardziej osobliwych zwierząt. Pojawiła się na Ziemi, gdy naszą planetę przemierzały dinozaury, a ewolucja ominęła ją szerokim łukiem. Przez długi czas sądzono, że ten gatunek należy już do wymarłych. Dziś wiemy, że tak nie jest. Jak wygląda prakolczatka górska? Gdzie występuje?
Spis treści: Charakterystyka prakolczatki górskiej Jak wygląda prakolczatka górska? Gdzie występuje prakolczatka górska? Odkrycie prakolczatki górskiej Status prakolczatki górskiej Ma cechy kreta, jeża i mrówkojada. Jest ekstremalnie rzadka, a najlepiej potwierdza to fakt, że od dnia odkrycia tego niezwykłego zwierzęcia naukowcy sądzili, że jest wymarłe. Oto prakolczatka górska – niezwykły ssak, który skutecznie oparł się ewolucji. Charakterystyka prakolczatki górskiej Prakolczatka górska jest ssakiem zaliczanym do prassaków – najpierwotniejszej podgromady tych zwierząt. Współcześnie zaliczają się do niej wyłącznie stekowce, czyli Monotremata. Najcharakterystyczniejszą cechą tych zwierząt jest jajorodność. Na drugi wyróżnik wskazuje łacińska nazwa – Monotremata, czyli jednootworowce. Układy pokarmowy, wydalniczy i rozrodczy tych zwierząt mają wspólne ujście w tzw. steku, czyli w kloace. Współcześnie występuje pięć gatunków stekowców, klasyfikowanych w dwóch rodzinach – dziobakowatych i kolczatkowatych. Pierwsza ma tylko jednego przedstawiciela – dziobaka. Z kolei druga na dwa rodzaje – monotypowy Tachyglossus i Zaglossus. Prakolczatka górska jest zaliczana do drugiego z wymienionych. Jak wygląda prakolczatka górska? Praprzodek tego gatunku pojawił się na Ziemi ok. 200 mln lat temu. Historia ewolucyjna tego ssaka wciąż skrywa wiele tajemnic. Pewne jest, że proces jego zmian zachodził inaczej niż w przypadku pozostałych ssaków, bo prakolczatka górska zachowała wiele powierzchownych cech gatunków kopalnych. Mówimy tu zatem o tzw. żywej skamieniałości. Prakolczatka górska (Zaglossus attenboroughi) osiąga około 30 cm długości. Cechuje ją krępa, niemal kulista budowa ciała. W części grzbietowej jest pokryta kolcami, natomiast w części brzusznej – brunatną sierścią. Ryjek prakolczatki górskiej jest wydłużony. Wieńczy go niewielki otwór gębowy. Masywne łapy zaopatrzone w mocne, długie pazury są dobrze przystosowane do kopania. Gdzie występuje prakolczatka górska? Prakolczatka górska jest nowogwinejskim endemitem. Do tej pory występowanie tego gatunku stwierdzono wyłącznie w górach Cyclops, w północno-wschodniej części prowincji Papui w Indonezji. Jej środowiskiem są tropikalne lasy górskie. Występuje na wysokościach od 166 do 1600 metrów n.p.m. Odkrycie prakolczatki górskiej Przez długi czas jedyną wiedzę na temat prakolczatki górskiej dostarczał wyłącznie okaz typowy. 4 lipca 1961 roku holenderski botanik Pieter van Royen natrafił na fragment rostralnej części czaszki, zęby i skórę dojrzałego osobnika nieznanej płci. W 1998 roku dwaj australijscy naukowcy, Tim Flannery i Colin P. Groves, po raz pierwszy opisali ten gatunek zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego, nadając mu nazwę Zaglossus attenboroughi. Nietrudno się domyślić, że drugi człon nazwy to hołd dla znanego przyrodnika sir Davida Attenborough. Poszukiwania prakolczatki górskiej Od 1961 roku badacze nie natrafili na żadnego żywego osobnika. To nasuwało wniosek, że odkryty przez holenderskiego naukowca gatunek należy do wymarłych. Kolejne wyprawy w góry Cyclops wskazywały jednak, że wbrew pozorom gatunek ten nie wymarł. Nie dostarczały jednak żadnego konkretnego dowodu. Uczestnicy wyprawy, która w 2007 roku wyruszyła w niedostępne góry Cyclops, natrafiła jedynie na rozkopane nory, potwierdzające bytność tego zwierzęcia na badanym obszarze. Wszystkie kolczatki i prakolczatki są trudne w obserwacji. Te niezwykłe ssaki prowadzą nocny tryb życia, a przy tym są płochliwe. Żyją w norach, a gatunek Zaglossus attenboroughi zamieszkuje wyjątkowo niegościnny teren. W końcu pojawiły się jednak dowody na to, że zwierzę uznane za wymarłe jednak żyje. Prakolczatka górska dostrzeżona po ponad 60 latach Przełom nastąpił w 2023 roku, kiedy w góry Cyclops wyruszyła ekspedycja naukowców z Wydziału Biologii Uniwersytetu Oksfordzkiego, na czele której stał doktor James Kempton. Podczas czterotygodniowej wyprawy badacze użyli osiemdziesięciu kamer-pułapek, by uchwycić nieuchwytne zwierzę. Badania były prowadzone w wyjątkowo trudnych warunkach. We znaki dawała się nie tylko duża wilgotność powietrza, ale także komary i kleszcze. Jakby tego było mało, jeden z uczestników ekspedycji poważnie złamał rękę, a inny zachorował na malarię. Naukowcy przeżyli też trzęsienie ziemi. Ich starania nie przynosiły rezultatu. Dopiero ostatniego dnia okazało się, że jedno z urządzeń uchwyciło niezwykle cenny kadr. Na nagraniu naukowcy dostrzegli składającą jaja prakolczatkę górską. Później identyfikację zwierzęcia potwierdził profesor Kristofer Helgen, dyrektor Australijskiego Instytutu Badawczego Muzeów (AMRI). Naukowiec stwierdził, że nie ma mowy, by materiał przedstawiał inny gatunek prakolczatki czy kolczatki. Tym samym świat nauki zyskał niezbity dowód, że to niezwykłe zwierzę jednak nie wymarło. Status prakolczatki górskiej W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody gatunek ten został zaliczony do kategorii CR, co oznacza, że jest krytycznie zagrożony. Wśród głównych zagrożeń dla prakolczatki górskiej wymienia się kłusownictwo i utratę siedlisk w następstwie ekspansji rolnictwa. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Znaleziono prastary roślinny artefakt. Wyjaśnia zagadkę migracji wczesnych ludzi
Pierwsi żeglarze pojawili się na Pacyfiku około 55–50 tysięcy lat temu. Dowodem na to jest prastary artefakt znaleziony w jaskini w Papui Zachodniej. Jednak jego funkcja jest dla archeologów zagadkowa.
W tym artykule: Kierunek: Pacyfik. Kiedy tam dotarli pierwsi ludzie? Nietypowy zabytek. Ważny dowód na migracje Migracja aż do Pacyfiku potwierdzona we wczesnym okresie W ostatnich latach archeolodzy uzyskują coraz więcej informacji na temat wczesnych migracji ludzi poza kontynent afrykański. Moment też coraz dalej cofa się w czasie, co nie przestaje zadziwiać badaczy. Kierunek: Pacyfik. Kiedy tam dotarli pierwsi ludzie? Naukowcy z brytyjskiego University of Oxford we współpracy z indonezyjskim Universitas Gadjah Mada przeprowadzili wspólne badania archeologiczne w jaskini Mololo na wyspie Waigeo1 w Papui Zachodniej. Wyspa ta od północy graniczy z Pacyfikiem. Właśnie opublikowali tych badań na łamach czasopisma naukowego „Antiquity”. Z tych wykopalisk wynika, że pierwsi żeglarze przybyli do Papui Zachodniej drogą morską z Pacyfiku 55 000–50 000 lat temu i doskonale radzili sobie w nowym środowisku. – Określenie najwcześniejszego momentu, w którym ludzie pojawili się w Papui Zachodniej ma kluczowe znaczenie, ponieważ leży ona u wrót Pacyfiku i pomaga nam zrozumieć, skąd pochodzili przodkowie szerszego regionu – w tym Australii, Nowej Zelandii (Aotearoa) i Hawajów. Oraz jak przystosowali się do życia na nieznanych wyspach – mówi główny autor dr Dylan Gaffney z Uniwersytetu Oxfordzkiego. Kilkadziesiąt tysięcy lat temu Ziemia znajdowała się w epoce lodowcowej, co oznacza, że poziom mórz był niższy. Duże szelfy kontynentalne wokół Azji (zwane Sunda) i Australii (zwane Sahul) były suchym lądem, ale wiele wysp Azji Południowo-Wschodniej pozostało wyspami. Umożliwiło to migracje Homo sapiens: „szlakiem północnym” z dzisiejszego Borneo do Sulawesi, Maluku, a następnie Papui Zachodniej lub „szlakiem południowym” z dzisiejszej Jawy i Bali do Flores, Timoru, a następnie Australii. Nietypowy zabytek. Ważny dowód na migracje Uwagę naukowców zwrócił niewielki przedmiot znaleziony na wyspie Waigeo1. Nie jest to typowy zabytek archeologiczny odkrywany na tak wczesnych stanowiskach archeologicznych. Są z nimi z reguły narzędzia kamienne. Tu mamy do czynienia z przedmiotem wykonanym z surowca organicznego, chociaż na tym stanowisku archeologicznym odkryto też potencjalne kamienne artefakty. Ze względu na delikatną strukturę, zabytki organiczne z reguły rozkładają się szybko i nie pozostaje po nich ślad dla archeologów. Tym razem do badaczy uśmiechnęło się szczęście. Ten zabytek i inne ślady, w tym kości zwierzęce, nie są wizualnie spektakularne, ale wiele mówią o wczesnych migracjach ludzi poza Afrykę. Prostokątny zabytek wykonano z żywicy drzewnej. Wydatowano go z pomocą metody radiowęglowej. Ma 55 000–50 000 lat i jest – według autorów artykułu – najstarszym artefaktem roślinnym wykonanym przez nasz gatunek poza Afryką. Naukowcy uważają, że zabytek stworzono w wieloetapowym procesie poprzez cięcie kory drzewa produkującego żywicę. Następnie pozwolono mu stwardnieć, a potem nadano mu kształt. Jaką pełnił funkcję? Prawdopodobnie była to podpałka – „instrument” pomocny przy wzniecaniu ognisk w jaskini. – Wykorzystanie złożonego przetwarzania roślin wskazuje, że ludzie ci byli wyrafinowani, wysoce mobilni i zdolni do opracowania kreatywnych rozwiązań na małych tropikalnych wyspach – ocenia podsumował profesor Daud Tanudirjo z Universitas Gadjah Mada, który współkierował badaniami. Już wiadomo, jak i kiedy przybyli tu pierwsi ludzie. „Później, niż przypuszczano” Rzadkie znalezisko w osadach z wyspy Timor wskazuje, że ludzie byli tam w drodze na prehistoryczny kontynent Sahul obejmujący m.in. współczesną Australię ok. 44 tysiące lat temu. Wyspa ta n... Migracja aż do Pacyfiku potwierdzona we wczesnym okresie Naukowcy uważają, że odkrycia archeologiczne z jaskini Mololo dostarczają pierwszych mocnych, bezpośrednio datowanych radiowęglowo dowodów na to, że ludzie przemieszczali się szlakiem północnym do regionu Pacyfiku nawet przed 50 000 lat. Wygląda na to, że małe, porośnięte lasami deszczowymi wyspy Pacyfiku wzdłuż równika były kluczowymi miejscami migracji i adaptacji człowieka współczesnego. Te rejony były z jakiegoś powodu niedostępne dla jego przodków. Nowe dowody pokazują, że Homo sapiens żyjący wzdłuż „szlaku północnego” byli wykwalifikowanymi żeglarzami, którzy mogli w sposób zorganizowany przemieszczać się między wyspami. Źródło: Antiquity. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Raflezja, największy kwiat świata, cuchnie, by wabić muchy. Ludzi zaś przyciąga wyglądem i rozmiarami
Największy kwiat świata jest rośliną z krainy osobliwości, ekstremalną i paradoksalną. W tropikalnym lesie deszczowym czasem nie sposób jej zauważyć, a czasem trudno przeoczyć. Wszystko zależy od tego, w jakiej fazie cyklu rozwojowego się znajduje.
W tym artykule: Cykl rozwojowy raflezji Jak wygląda największy kwiat świata Kto jest odkrywcą Zagrożenia dla przetrwania Uprawa prawie niemożliwa Światełko w tunelu Genetyczna ciekawostka Zacznijmy od tego, że raflezja Arnolda, mimo iż jest ogromnych rozmiarów – osiąga metr średnicy i wagę do 10 kg – nie ma korzeni, łodygi ani liści. Z punktu widzenia obserwatora cała roślina jest jedynie pojedynczym kwiatem. To zresztą największy kwiat świata. Jak zatem się odżywia i funkcjonuje? Pasożytuje na pnączu z rodzaju Tetrastigma, należącym do rodziny winoroślowatych, spokrewnionym z winoroślą. Cykl rozwojowy raflezji A zatem największy kwiat świata sam nie prowadzi fotosyntezy. Początki procesu wzrostu rośliny nie są jeszcze w pełni poznane, ale rośnie kosztem żywiciela. W pierwszej fazie rozwoju jest niewidoczna – ma jedynie formę włókien przerastających tkanki gospodarza. Jak długo rozwija się przed etapem pąka, tak naprawdę nie wiemy. W końcu jednak na łodydze pnącza wykształca się obcy pąk, co może trwać dobrych kilkanaście miesięcy. Pąk ów przypomina główkę kapusty i osiąga ok. 30 cm średnicy. Gdy wreszcie dochodzi do jego pęknięcia, w ciągu jednego–dwóch dni rozwija się zeń gigantyczny pomarańczowy, pięciopłatkowy kwiat. Jak wygląda największy kwiat świata Struktura ta nie dość, że potrafi mieć metr średnicy, to jeszcze cuchnie padliną. Płatki są cętkowane plamkami w jasnym kolorze i pokryte guzkami czy wzgórkami. Otaczają płaski dysk, z którego prostopadle wyrastają masywne „kolce”. W środku owego dysku roślina utrzymuje płynny pyłek, stanowiący wabik przyciągający zapylające raflezję muchówki. Mięsistość płatków i ich kolor też mają wprowadzać w błąd owady, sugerując im górę mięsa. Raflezja kwitnie przez 5–7 dni, po czym zamienia się w coś w rodzaju kałuży czarnej mazi, która z czasem zasycha. Pojedynczy kwiat jest jednopłciowy, męski lub żeński. Może ważyć nawet ponad 10 kg i z tego powodu oczywiście leży na ziemi. Ale skoro jest kwiat, to jest i owoc – stosunkowo niewielki, okrągły i gładki. Zjadają go wiewiórki i ptaki, rozsiewając przy okazji nasiona rośliny. Nie jest do końca jasne, jak nasionka przenoszone przez mrówki czy drobne zwierzęta dostają się do potem do tkanek żywiciela. Prawdopodobnie gdy upadną przy jego korzeniach, wypuszczają pierwsze włókna, które dokonują inwazji na pnącze przez drobne uszkodzenia kory. Kto jest odkrywcą Wiele popularnych źródeł podaje, że raflezja dla zachodniej nauki odkryta została przez Sir Thomasa Stamforda Rafflesa, oficjela Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, przyrodnika z zamiłowania, oraz dr. Josepha Arnolda, członka brytyjskiego towarzystwa naukowego Royal Society. Panowie ci w trakcie wspólnej wyprawy do interioru Sumatry w 1818 r. znaleźli ów największy kwiat świata. Doktor Arnold wkrótce po zakończeniu wyprawy zmarł, a kwiat do naukowego rejestru zgłosił dopiero w 1821 r. Robert Brown. Nazwiska obu odkrywców zostały zaś upamiętnione w nazwie rośliny. Prawdopodobnie jednak prawdziwym odkrywcą raflezji (choć akurat nie gatunku Rafflesia arnoldii) był francuski botanik Louis-Auguste Deschamps, który natknął się na nie na Jawie w latach 90. XVIII w. i opisał jako pierwszy. Jego notatki jednak zaginęły, czy też, jak mówią niektóre źródła, zostały przejęte przez Brytyjczyków. Tak czy inaczej, nie wykorzystał on swojego prawa do nadania kwiatowi nazwy. Zagrożenia dla przetrwania Największym problemem roślin z rodzaju raflezja jest utrata siedlisk. Lasy Południowo-Wschodniej Azji znikają bowiem w błyskawicznym tempie. Inną przeciwnością jest rzadkość występowania i krótki okres kwitnienia. Jeśli dodamy do tego, że kwiaty są nieliczne, a pyłek musi zostać przeniesiony z egzemplarza żeńskiego na męski w ciągu tygodnia, czas na zapylanie staje się bardzo krótki. Jakby tego było mało, pąki są zbierane przez ludność rdzenną, dla której jest ona naturalnym medykamentem. Lasy tropikalne odrastają w zaskakująco szybkim tempie. Efekty widać już po 10 latach Badacze odkryli, że lasy tropikalne szybko się regenerują. Co to oznacza dla świata? Uprawa prawie niemożliwa Raflezje są bardzo kapryśnie. Kwitną rzadko i nieregularnie. Jak dotychczas nie udaje się ich hodowla w warunkach kontrolowanych. Rozwijają się tylko na stanowiskach, które same wybiorą. Biologia rośliny nie została jeszcze dogłębnie poznana. Według badaczy niektóre populacje liczą zaledwie kilkaset osobników. Można więc spokojnie założyć, że nie wszystkie gatunki zostały już odkryte. Badanie międzynarodowego zespołu ekspertów, m.in. z brytyjskiego Oksfordzkiego Ogrodu Botanicznego, którego wyniki opublikowano w roku 2023, wykazało, że wszystkie 42 znane gatunki raflezji są narażone na wyginięcie. Z tego 25 zagrożonych jest krytycznie. Mimo to znakomita większość z nich nie jest objęta ochroną. Tylko jeden figuruje w czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody. Trzeba tu podkreślić, że choć nie wszystkie gatunki raflezji są wielkości R. arnoldii, to wszystkie mają imponujące rozmiary. Budowa kwiatów i ich kolorystyka są bardzo podobne. Sytuacja raflezji doskonale pokazuje, że ochrona roślin jest traktowana po macoszemu w stosunku do działań podejmowanych dla ochrony zwierząt. I to zła wiadomość dla tych roślin. Wiele raflezji występuje na stosunkowo niewielkich terytoriach. Z reguły tylko na jednej wyspie. Niektóre znaleziono tylko raz. Natomiast aż 67 proc. terenów występowania raflezji może w najbliższym czasie zostać wylesione i zamienione w użytki rolne, zazwyczaj plantacje palmy olejowej. W ich oczach odbija się ludzkość. Orangutany mają "kulturę". Możemy nie zdążyć jej poznać W tym samym czasie, gdy naukowcom udaje się odkrywać coraz to nowe zaskakujące fakty na temat życia orangutanów, przyszłość tych rudych małp staje pod znakiem zapytania. Światełko w tunelu Zachowaniu stanowisk raflezji może sprzyjać fakt, że ze względu na swoją niezwykłość ma ona potencjał, by stać się przyciągającą turystów rośliną ikoniczną. Czymś na kształt wielkich kotów w świecie zwierząt. Zwłaszcza, że jej odnalezienie też nie jest łatwe i przypomina trochę tropienie dzikiego zwierzęcia. Najlepsza jest w tym oczywiście ludność rdzenna, dla której takie zadanie może stanowić ważne źródło dochodów. Coraz lepiej poznajemy też biologię rośliny i jest nadzieja, że poprawi to wyniki hodowli raflezji. Badacze wciąż pracują nad skutecznymi sposobami ich rozmnażania. Na przykład w Ogrodzie Botanicznym w indonezyjskim Bogor Sofi Mursidawati po latach prób udało się rozmnożyć raflezję. Ale ponieważ nie doszło do zakwitnięcia co najmniej dwóch egzemplarzy w tym samym czasie, nie wystąpiło też zapylenie (przyczyną było obumieranie zdecydowanej większości pąków). Badacze nie zdołali więc uzyskać hodowlanej populacji. Genetyczna ciekawostka Prof. Charles Davis z Harwardu odkrył, że raflezja od swojego żywiciela pobiera nie tylko wodę i składniki odżywcze, ale także… geny. Jest to zatem tzw. poziomy transfer genów, który dotychczas znaliśmy tylko z organizmów znacznie prostszych, z niższych poziomów biologicznego życia, takich jak np. bakterie. Być może to genetyczne upodabnianie zwiększa sprawność raflezji w wymuszonej przez nią „współpracy" z pnączem.
„Hobbit” z Flores mógł mieć jeszcze mniejszych przodków. Znaleziono kość ramienną jednego z nich
Na słynnej wyspie Flores paleontolodzy dokonali niezwykłego odkrycia. Wykopali szczątki praludzi pochodzące sprzed ok. 700 tys. lat. Znaleziony fragment kości ramiennej pozwolił oszacować, że należały do hominina jeszcze niższego niż „hobbit” z Flores.
W tym artykule: Niezwykłe odkrycia ze stanowiska Mata Menge Najcenniejszy fragment kości przedramienia Krewny Homo erectus z Jawy? Flores to druga co do wielkości wyspa archipelagu Małych Wysp Sundajskich. Turyści odwiedzają ją głównie z powodu wygasłego wulkanu Keli Mutu. Górzysta, porośnięta lasami monsunowymi Flores zdobyła międzynarodową sławę dopiero w 2003 r. Wówczas w jaskini Liang Bua zespół archeologa Mike’a Morwooda odnalazł dobrze zachowane szczątki nieznanych ludzkich praprzodków. Znaleziony na wyspie gatunek został nazwany Homo florensis. Jego nienaukowa, za to znacznie bardziej chwytliwa nazwa to „hobbit” z Flores. Porównanie do głównych bohaterów trylogii J.R.R. Tolkiena człowiek z Flores zawdzięcza swoim rozmiarom. Ten hominin, który żył na Ziemi jeszcze ok. 50 tys. lat temu, był drobniejszy i niższy nawet od Pigmejów afrykańskich. Miał niewiele ponad metr wzrostu. Homo florensis uważany był dotychczas za najmniejszy znany gatunek praczłowieka. Jednak wczoraj w czasopiśmie „Nature Communications” ukazał się artykuł, który może to zmienić. Jego autorzy – m.in. prof. Yousuke Kaifu z Uniwersytetu Tokijskiego – donoszą o odkryciu szczątków nieznanego hominina mających aż 700 tys. lat. Zdaniem badaczy, mógł on być jeszcze mniejszy niż Homo florensis. Niezwykłe odkrycia ze stanowiska Mata Menge 75 km na wschód od jaskini Liang Bua znajduje się stanowisko archeologiczne Mata Menge. To otwarty teren, fragment słabo zaludnionych tropikalnych łąk Flores. W 2016 r. prof. Kaifu wraz ze współpracownikami ogłosił znalezienie w Mata Menge szczątków nieznanego hominina sprzed aż 700 tys. lat. Fragment szczęki i sześć zębów były wyjątkowo małe jak na praczłowieka, nawet w porównaniu z rozmiarami Homo florensis. Już wówczas pojawiał się teoria, że szczątki z Mata Menge mogą należeć do praprzodków „hobbita”. Jednak było ich zbyt mało, by można było to stwierdzić z całą pewnością. Brakowało również jakiejkolwiek części szkieletu poniżej głowy, która pomogłaby powiedzieć coś więcej o rozmiarach prehistorycznych mieszkańców Flores. Najcenniejszy fragment kości przedramienia Teraz zespół Yousuke Kaifu, Iwana Kurniawana z Centrum Badań Geologicznych w Indonezji i prof. Gerrita van den Bergha z Uniwersytetu Wollongong opisuje odkrycie nowych szczątków z Mata Menge. Tym razem paleontolodzy natrafili na długo poszukiwany fragment szkieletu – kość ramienną. A dokładniej jej kawałek z odłamanym trzonkiem. Jest bardzo mały, jednak badania mikroskopowe pozwoliły ustalić, że należał do dorosłego osobnika. Naukowcy wpierw oszacowali długość całej kości na 20-22 cm. Następnie na tej podstawie określili, że nieznany mieszkaniec Flores miał między 93 a 121 cm. Najprawdopodobniej – ok. 100 cm. To o sześć centymetrów mniej niż szkielet kobiety z gatunku Homo florensis znaleziony w Liang Bua. Badacze twierdzą, że tym samym znaleźli najmniejszą znaną kość ramienną należącą do hominina, jaką kiedykolwiek odkryto. Krewny Homo erectus z Jawy? Łącznie w Mata Menge znaleziono dotychczas dziesięć skamieniałości należących do przynajmniej czterech osobników (w tym dwojga dzieci). Wszystkie anatomicznie przypominają szczątki Homo florensis pochodzące z jaskini Liang Bua. Możliwe więc, że w Mata Menge znaleziono praprzodka „hobbita” – wcześniejszą, mniej wyspecjalizowaną „wersję” tego hominina. Szczątki dzieli jednak aż kilkaset tysięcy lat. Naukowcy są zdania, że ich odkrycie potwierdza związek Homo florensis z człowiekiem wyprostowanym (Homo erectus). Homo erectus był pierwszym homininem, który żył poza Afryką. Dotarł nawet na Jawę. Niewielkie zęby z Mata Menge okazały się anatomicznie podobne do zębów H. erectusa znalezionych na Jawie. Na tej podstawie badacze przypuszczają, że „hobbici” wywodzili się z niewielkiej populacji H. erectus, która dotarła na Flores. Mogło to się zdarzyć około miliona lat temu. Warunki panujące na wyspie – mała ilość żywności i brak dużych drapieżników – doprowadziły do drastycznej redukcji rozmiarów ciała. Według tej teorii szczątki z Mata Menge należałyby do potomków H. erectus i praprzodków „hobbitów”. Na razie to jednak tylko hipoteza, której potwierdzenie wymaga zgromadzenia kolejnych dowodów (np. znalezienia na Flores szczątków H. erectusa). Źródło: Nature Communications, New Scientist Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Smok z Komodo ma zęby pokryte żelazem. Tyranozaury mogły być podobnie wyposażone
Naukowcy odkryli nowy sposób, w jaki słynne warany z Komodo są przystosowane do polowań. Zwierzęta te mają brzegi zębów pokryte żelazem, co ułatwia im rozrywanie ofiar. Zęby tyranozaurów mogły być wzmocnione w ten sam sposób.
W tym artykule: Co warany mają wspólnego z dinozaurami? Zęby waranów pokryte żelazem Żelazne zęby największych drapieżników Jaszczurki nie kojarzą się nam z groźnymi stworzeniami. Jednak gdybyśmy mieszkali w Indonezji, byłoby zupełnie inaczej. Na tamtejszych wyspach – a konkretnie na wyspach Archipelagu Sundajskiego – żyją największe i najniebezpieczniejsze jaszczurki świata. To warany z Komodo, zwane również smokami z Komodo (Varanus komodoensis). Warany z Komodo są o rząd wielkości dłuższe od występujących w Polsce jaszczurek zwinek czy padalców. Mogą osiągać nawet trzy metry długości. Ich waga sięga 80–90 kg. Tak duże zwierzęta są znakomitymi myśliwymi. Warany to drapieżniki szczytowe i to bardzo groźne. Przyczajają się i polują z zaskoczenia, atakując zwierzęta znacznie większe od siebie. Ich ofiarami padają bawoły wodne, konie, świnie i jelenie. Smoki nie gardzą również mniejszymi ptakami i ssakami. Co warany mają wspólnego z dinozaurami? Niekiedy spotyka się stwierdzenie, że warany to żyjące dinozaury. Nie jest ono ścisłe. Warany są z dinozaurami spokrewnione, ale bardzo daleko, jak wszystkie gady. Zwierzęta te są o wiele młodsze – wyewoluowały kilka milionów lat temu w Australii. Stamtąd dotarły do Indonezji, gdzie się zadomowiły. Ich bliższymi kuzynami są aligatory i krokodyle. Mimo to naukowcy znajdują podobieństwa między dinozaurami a smokami z Komodo. Pół roku temu zespół badaczy zebrał zęby dorosłego warana żyjącego w zoo w Toronto. Okazały się zaskakująco podobne do zębów teropodów. To podrząd dwunożnych i mięsożernych dinozaurów, do którego należały takie wielkie bestie jak gigantozaur czy spinozaur. Podobnie jak one, dorosłe smoki z Komodo mają silnie zakrzywione zęby z ząbkowanymi krawędziami. – Jesteśmy bardzo podekscytowani tym odkryciem. Dzięki niemu smok z Komodo staje się organizmem modelowym do badania trybu życia i strategii zdobywania pokarmu przez wymarłe teropody – mówiła w styczniu Tea Maho, główna autorka pracy opublikowanej w „PLOS ONE”. Zęby waranów pokryte żelazem Do podobnych wniosków doszli autorzy najnowszego artykułu o waranie z Komodo. Ukazał się on właśnie w czasopiśmie naukowym „Nature Ecology & Evolution”. Badacze z King’s College London znów zajęli się zębami smoków. Wpierw jednak zebrali próbki – z muzeów, a także z ogrodu zoologicznego w Londynie, w którym żyje 15-letni waran Ganas. Nie było to trudne, ponieważ warany, jak większość gadów, wymieniają zęby przez całe życie. Naukowcy poddali zęby smoków analizom chemicznym i zaawansowanemu obrazowaniu. Okazało się, że zawierają one sporo żelaza. Nie było to niespodzianką, żelazo wchodzi w skład zębów wielu gadów. Jednak u waranów było ono skoncentrowane w jednym miejscu: na końcówkach zębów i na tnących, ząbkowanych krawędziach. To właśnie przez ten pierwiastek zęby waranów zabarwione są na pomarańczowo. Samica warana z Komodo nie potrzebuje partnera, żeby się rozmnażać. Oto dowód Charlie to samica warana z Komodo, mieszkająca w Chattanooga ZOO w Tennessee w Stanach Zjednoczonych. Charlie niedawno po raz pierwszy została matką. Badania DNA wykazały, że młode przyszły ... Żelazne zęby największych drapieżników U waranów żelazo tworzy cienką warstewkę chroniącą i zaostrzającą końcówki zębów najbardziej narażone na uszkodzenia. Dzięki niej zwierzęta są w stanie rozrywać ciało tak dużych ofiar, jak jelenie albo bawoły. Zdaniem badaczy podobne przystosowanie do drapieżnictwa mogło występować u dinozaurów, takich jak tyranozaur. – Smoki z Komodo mają zakrzywione, ząbkowane zęby, którymi rozrywają i rozdzierają swoją ofiarę, zupełnie jak dinozaury. Chcemy wykorzystać to podobieństwo, aby dowiedzieć się więcej o tym, jak mogły się pożywiać mięsożerne dinozaury – mówi Aaron LeBlanc, główny autor nowych badań. Porównanie z waranami jest o tyle istotne, że przy użyciu obecnych technologii naukowcy nie są w stanie stwierdzić, czy poziom żelaza w zębach dinozaurów był podwyższony, czy też nie. Badanie może też pomóc lepiej chronić warany. Gigantyczne jaszczurki należą do gatunków zagrożonych wyginięciem. Według szacunków z 2015 r. w naturze żyje już tylko ok. 3 tys. smoków. Siedliska tych wspaniałych zwierząt kurczą się z powodu zmian klimatycznych i działalności człowieka. Warany padają również ofiarą kłusowników, przemytników i nielegalnego handlu. Źródła: EurekAlert, Nature Ecology & Evolution. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Najstarsze figuratywne malowidła naskalne świata są jeszcze starsze. Nie pochodzą z Europy
Malowidła, na których ukazano ludzi w towarzystwie dzikiej świni, należą do jednych z najstarszych na świecie przedstawień narracyjnej sztuki naskalnej. Pochodzą z Indonezji. Są nawet bardziej wiekowe niż słynne obrazki z jaskiń Lascaux czy Chauveta.
W tym artykule: Gdzie doszło do „ludzkiej rewolucji”? Dzika świnia z wyspy Sulawesi w Indonezji. Prastara sztuka naskalna Coraz lepsze metody datowania Archeolodzy długo sądzili, że do rozkwitu ludzkiej kultury doszło około 45 tysięcy lat temu w Europie. To wówczas, wraz z pojawieniem się człowieka współczesnego, czyli Homo sapiens na tym kontynencie zaczęto wykonywać zaawansowane technologicznie narzędzia, biżuterię z zębów czy muszli, ale też figurki. Na zdecydowanie większą skalę niż wcześniej, grzebano zmarłych. Gdzie doszło do „ludzkiej rewolucji”? Jak się okazuje, to wydarzenie, określanie czasem jako „rewolucją górnego paleolitu” lub „ludzką rewolucją” nie odbyło się tylko w Europie. Z najnowszych badań wynika, że niektóre aspekty kultury symbolicznej ludzi pojawiły się nawet wcześniej w innych miejscach na świecie. Jednym z nich jest Indonezja w Azji. W ciągu ostatniej dekady archeolodzy dokonali tam niezwykłych odkryć. Namierzyli i wydatowali malowidła naskalne sprzed kilkudziesięciu tysięcy lat. To było spore zaskoczenie dla badaczy zajmujących się wczesną sztuką. „Ludzka rewolucja” objęła zatem 40 tysięcy lat temu nie tylko Europę. Taki obraz wynikał po prostu ze słabego stanu badań w innych lokalizacjach. Dzika świnia z wyspy Sulawesi w Indonezji. Prastara sztuka naskalna Zespół badaczy z Indonezji i Australii ogłosił właśnie na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Nature” nowe datowania sztuki naskalnej z Sulawesi w Indonezji. Malowidła te wykonano czerwoną farbą w jaskiniach Leang Bulu' Sipong 4 i Leang Karampuang. Te wykonane w drugiej pieczarze przedstawiają postaci podobne do ludzi wchodzące w interakcję z dziką świnią. Zwierzę wykonano w tak sugestywny sposób, że nawet udało się określić jego gatunek. Jest to świnia celebeska (łac. Sus celebensis). Badacze uważają, że ukazano w ten sposób jakąś opowieść. – Nie wiemy, co to była za historia. Być może była to relacja z prawdziwego polowania na dzika lub przedstawienie mitu lub wyimaginowanej opowieści. Niezależnie od tego, wydaje się, że dotyczy ona relacji między świniami a ludźmi, tak jak wyobrażali je sobie pierwsi ludzie na Sulawesi – piszą badacze na łamach „The Conversation”. Z analiz wynika, że przedstawienie to namalowano co najmniej 51 200 lat temu. Co to oznacza? Że jest to najprawdopodobniej najwcześniejsza na świecie narracyjna i figuratywna sztuka jaskiniowa. Znamy wcześniejsze bohomazy wykonywane przez człowieka i przodków Homo sapiens. Ale były to na przykład dość nieporadnie wykonane wzory geometryczne. Warte odnotowania są na przykład negatywy dłoni wykonane przez neandeartalczyków jakieś 64 tys. lat temu w hiszpańskiej jaskini Maltravieso. Nie ma jednak porównania do złożonych malowideł z Indonezji. Należy podkreślić, że nawet słynne galerie malowideł z pogranicza Francji i Hiszpanii, w Lascaux czy w Jaskini Chauveta są zdeydowanie późniejsze niż malowidła z Indonezji. To pokazuje, jak bardzo ograniczona była nasza wiedza o zdolnościach kognitywnych naszych paleolitycznych przodków jeszcze jakieś 10 lat temu. Wówczas to określono wiek pierwszych malowideł z Indonezji. Coraz lepsze metody datowania W archeologii kluczowe jest określenie wieku. Bez tego nie byłoby możliwe umieszczenie odkryć na osi czasu, a to jest dla badaczy najstarszej historii człowieka ważne, aby próbować rekonstruować dzieje człowieka. Największa sztuka naskalna na świecie? Gigantyczne węże wyryte w skałach nad brzegami rzeki Orinoko To mogą być największe naskalne ryty, jakie znamy. Pochodzą sprzed dwóch tysięcy lat, a znajdują się w Wenezueli, nad brzegami rzeki Orinoko. Niektóre z nich są większe od 10-piętrowego... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwieksza-sztuka-naskalna-na-swiecie-gigantyczne-weze-wyryte-w-skalach-nad-brzegami-rzeki-orinoko1-0365bd7.png" width="938" height="528" alt="Największa sztuka naskalna na świecie? Gigantyczne węże wyryte w skałach nad brzegami rzeki Orinoko" title="Największa sztuka naskalna na świecie? Gigantyczne węże wyryte w skałach nad brzegami rzeki Orinoko" /> Archeolodzy tworzą na przykład typologie naczyń ceramicznych i śledzą ich zmiany w czasie. Na tej podstawie są w stanie w przybliżeniu określić ich wiek. Jednak najważniejsze jest określenie wieku bezwzględnego – a to umożliwiają metody fizykochemiczne. Badacze przeszłości najczęściej korzystają z metody węgla radioaktywnego C14. Na przestrzeni lat była ona udoskonalana. Okazało się, że wiele próbek przebadanych kilkadziesiąt lat temu tak naprawdę było starszych, gdyż należało uwzględnić tak zwaną kalibrację. W przypadku malowideł naskalnych z jaskini Leang Bulu' Sipong 4 postarzono poprzednie wyniki badań o kilka tysięcy lat, chociaż zastosowano metodę uranowo-torową. Teraz naukowcy uznają, że scena polowania powstała co najmniej 48 tysięcy lat temu. Podobnie jak w przypadku malowideł z Leang Karampuang są one zdecydowanie starsze niż narracyjne malowidła z Europy. Analiza i datowanie próbek nie było prostym zadaniem. Wykorzystano nową metodę, która umożliwia określenie wieku nacieków na malowidłach. Zatem uzyskane daty dotyczą nie tyle samych malowideł, a substancji, które pojawiły się na nich później. Dlatego malowidła muszą być starsze niż nacieki. Metoda ta wykorzystuje laser sprzężony ze spektrometrem mas. Z pomocą wiązki lasera cieńszego kilkukrotnie od włosa pobrali węglan wapnia zalegający blisko malowidła. Następnie określili wiek próbki metodą uranowo-torową. Źródła: Nature, The Conversation Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Najstarsza piramida na świecie? Kontrowersje wokół świętego miejsca w Indonezji i ostatnich badań
Na łamach czasopisma naukowego „Archeological Prospection” opublikowano artykuł, w którym stwierdzono, że stanowisko megalityczne w Indonezji może być najstarszą konstrukcją piramidalną wybudowaną przez człowieka. Badacze stwierdzili, że pierwsze fragmenty budowano nawet 27 tysięcy lat temu. Jednak znaczna część środowiska archeologicznego uważa, że ta teza jest co najmniej kontrowersyjna.
W tym artykule: Czym jest święte miejsce w Jawie Zachodniej? Najstarsza budowla stworzona przez człowieka Kontrowersje wokół badań Nie ma żadnych dowodów na istnienie najstarszej w historii cywilizacji w Indonezji Tajemnicze komory we wnętrzu wzgórza Gunung Padang to olbrzymia megalityczna struktura położona w indonezyjskiej wiosce Karyamukti, w prowincji Jawa Zachodnia. Obiekt położony jest na wysokości 885 metrów n.p.m., na szczycie wygasłego wulkanu. W języku sundajskim nazwa oznacza „Górę Oświecenia”. Do dziś bowiem struktura uważana jest przez Sundajczyków za miejsce święte. Lud ten wierzy, że konstrukcja powstała w wyniku działań legendarnego króla Siliwangi. Władca miał wybudować swój pałac w ciągu jednej nocy. Czym jest święte miejsce w Jawie Zachodniej? Chociaż ruiny enigmatycznej budowli znane są archeologom od XIX wieku, do dziś nie wiadomo dokładnie, czym pierwotnie była. Problem polega na tym, że dziś Gunung Padang wygląda jak ogromne cmentarzysko, przez które przeszedł wielki huragan. Przez lata naukowcy przeprowadzali badania archeologiczne, geologiczne i geofizyczne, aby wyjaśnić znaczenie tego stanowiska. Już kilka lat temu naukowcy odkryli, że pod ziemią, na której znajdują się megalityczne głazy ze skały wulkanicznej, znajduje się prawdopodobnie najstarsza piramida na świecie. W 2018 roku na łamach „Earth and Space Science Open Archive” opublikowano artykuł, w którym postawiono hipotezę, że człowiek mógł wybudować pierwsze zabudowania w tym miejscu już ponad 20 tys. lat temu. To jednak oznaczałoby, że konstrukcja ta byłaby znacznie starsza, niż najstarsza w historii piramida w Egipcie. Biorąc pod uwagę, że piramidy uważa się za symbol cywilizacji, odkrycie mogłoby zmusić badaczy do napisania historii od nowa. Problem polega na tym, że jest wiele wątpliwości co do rzetelności badań w Indonezji. Najstarsza budowla stworzona przez człowieka Badania, które pod koniec października ukazały się w czasopiśmie naukowym „Archeological Prospection”, rzekomo potwierdzają te doniesienia. Multidyscyplinarne analizy miały wykazać, że najstarszy etap budowy Gunung Padang rozpoczął się nawet ok. 25 tys. lat p.n.e. Dla porównania – dotychczas za najstarszą budowlę wykonaną ludzkimi rękoma uchodziła Göbekli Tepe w Turcji. Jej powstanie datowane jest na 10 tys. lat p.n.e. – Nasze badanie ujawniło przekonujące dowody na istnienie złożonego i wyrafinowanego stanowiska megalitycznego. Datowanie radiowęglowe gleb organicznych ze struktur pozwoliło odkryć wiele etapów budowy datowanych na tysiące lat przed naszą erą, przy czym początkowa faza sięga epoki paleolitu. Odkrycia te oferują cenny wgląd w historię budowy Gunung Padang, rzucając światło na możliwości inżynieryjne starożytnych cywilizacji – czytamy w artykule. Wulkany Indonezji – które z nich można zdobyć? Wulkany Indonezji stanowią nieodłączny element tamtejszego krajobrazu. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Zapraszamy na fascynującą wycieczkę szlakiem najwspanialszych indonezyjsk... Naukowcy opisują, że udało im się częściowo zrekonstruować, jak mogło w przeszłości wyglądać Gunung Padang. – Szczyt wzgórza charakteryzuje się płaską, ściętą powierzchnią ozdobioną kamiennymi tarasami ze stojącymi kamieniami, zwanymi menhirami. Ta majestatyczna konstrukcja przypominająca amfiteatr zwrócona jest w kierunku północnym. Oferuje urzekający widok na kompleks aktywnego wulkanu Gede-Pangrango – wyjaśniają autorzy. Kontrowersje wokół badań Badania były prowadzone w latach 2011–2015. Zespół archeologów, geologów i geofizyków pracował pod kierownictwem geologa Danny’ego Hilmana Natawidjaja z indonezyjskiej Krajowej Agencji Badań i Innowacji. W ciągu czterech lat wykorzystano różnorodne techniki badawcze, takie jak obrazowanie podpowierzchniowe, tomografia sejsmiczna i georadary. Badacze mieli odkryć, że pierwsze etapy budowy Gunung Padang przypadają na lata między 25 a 14 tys. lat p.n.e. Prawdopodobnie w tym okresie konstrukcja stanowiła swoiste centrum rytualne. Jednak ok. 16 tys. lat temu wzgórze zostało opuszczone na kilka tysięcy lat. Dlaczego? Tego nie wiadomo. Autorzy sugerowali, że prehistoryczni ludzie ponownie zaczęli rozbudowywać piramidalną strukturę ok. 7900–6100 lat p.n.e. W tym okresie zaczęto dodawać do głównej części piramidalnej kolumny ze skał wulkanicznych. Dalsze prace budowlane odbywały się ok. 6000–5500 lat p.n.e. Badacze twierdzą, że to właśnie w tym czasie budowniczy prawdopodobnie celowo zakopali najstarsze fragmenty konstrukcji. Ostatnie prace odbywały się 2000–1100 lat p.n.e. To struktury, które do dziś są najbardziej widoczne i charakteryzują Gunung Padang. Wyżej wymienione teorie zostały skrytykowane przez wielu archeologów na całym świecie. Uczeni twierdzą, że nawet jeśli ludzie zamieszkiwali ten region między 12 000 a 6 000 lat temu (długo po rzekomym zbudowaniu piramidy), to żadne wykopaliska nie ujawniły dowodów na istnienie wyrafinowanych struktur stworzonych przez człowieka. Nie ma żadnych dowodów na istnienie najstarszej w historii cywilizacji w Indonezji – Jestem zaskoczony, że artykuł został opublikowany w takiej postaci – mówi cytowany przez czasopismo naukowe „Nature” Flint Dibble, archeolog z Uniwersytetu w Cardiff w Wielkiej Brytanii. – Chociaż w artykule przedstawiono „uzasadnione dane”, zawarte w nim wnioski na temat miejsca i jego wieku są nieuzasadnione – dodaje. Autorzy odpierają zarzuty i są przekonani, że Gunung Padang powstało przed końcem ostatniej epoki lodowcowej i wierzą, że ówcześni ludzie potrafili wznosić majestatyczne konstrukcje, co jest dowodem na najstarszą cywilizację w historii ludzkości. Bill Farley, archeolog z Southern Connecticut State University w New Haven, w rozmowie z „Nature” powiedział, że artykuł nie dostarczył żadnych dowodów na to, że w czasie ostatniej epoki lodowcowej istniała zaawansowana cywilizacja. – Próbki gleby z Gunung Padang sprzed 27 000 lat, choć dokładnie datowane, nie noszą śladów działalności człowieka, takich jak węgiel drzewny czy fragmenty kości – powiedział uczony. Dane archeologiczne wskazują jedynie, że przejście od społeczeństw łowiecko-zbierackich do społeczeństw złożonych zajmujących duże osady nastąpiło dopiero po rozpoczęciu holocenu ok. 11 700 lat temu. Do sprawy odnieśli się również archeolodzy na platformie X. – To nie 1 kwietnia, dlatego jestem zaskoczony tą publikacją – napisał użytkownik Nondestructiv. View oEmbed on the source website Tajemnicze komory we wnętrzu wzgórza – Prehistoryczni architekci, którzy tworzyli Gunung Padang, musieli posiadać niezwykłe zdolności murarskie. Takie umiejętności nie cechowały jednak tradycyjnych społeczności zbieracko-łowieckich – upierają się autorzy kontrowersyjnego badania. – Biorąc pod uwagę długą i nieprzerwaną okupację stanowiska, uważamy, że miejsce to miało duże znaczenie, zachęcając pradawnych ludzi do wielokrotnego modyfikowania go – dodają. Naukowcy przyznali, że to dopiero początek ich badań. Autorzy wierzą, że kolejne wykopaliska rzucą nowe światło na prawdopodobnie najstarszą budowlę wybudowaną ludzkimi rękami. Przyszłe odkrycia pomogą zrozumieć również, kim byli ludzie odpowiedzialni za ten obiekt. Naukowcy przeprowadzali badania tego, co znajduje się wewnątrz wzgórza, na którym położone jest Gunung Padang. Fale sejsmiczne miały ujawnić dowody na istnienie wielu ukrytych wnęk i komór. Niektóre z nich miały nawet 15 metrów długości i 10 metrów wysokości. W przyszłości uczeni chcą zbadać te tajemnicze obszary. Źródło: Archeological Prospection. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Kilka tysięcy lat temu ludzie robili noże z zębów rekina. Odkryto je w Indonezji
Najstarsze znane na świecie noże z zębów rekina mają 7 tysięcy lat. Ich pozostałości odkryto w Indonezji. Służyły albo do walki, albo do krwawych rytuałów.
W tym artykule: Zęby rekina – odkrycie archeologiczne Analizy zębów rekina Do czego używano noży z zębów rekina? Nie tylko Indonezja – zęby rekina w różnych kulturach, nawet współczesnych Rekiny (Selachimorpha) to grupa ryb, które od stuleci wzbudzają wielkie emocje. Jednocześnie fascynują, ale też przerażają. Mimo że w powszechnej świadomości uważane są za bezwzględne zwierzęta, to poniższe odkrycia pokazuje, że same również stawały się ofiarami. Zęby rekina – odkrycie archeologiczne Podczas niedawnych wykopalisk na indonezyjskiej wyspie Sulawesi indonezyjsko-australijski zespół naukowców odkrył na dwóch stanowiskach archeologicznych zęby rekina. Zęby rekina są podobnej wielkości i pochodzą od rekinów tygrysich (Galeocerda cuvier), które osiągają do dwóch metrów długości. Zęby znaleziono w warstwach archeologicznych związanych ze społecznością kultury Toalean, która zamieszkiwała południo-zachodnią część wyspy Sulawesi od około 8 tysięcy lat temu. Uwagę odkrywców zwróciło to, że zęby noszą ślady po obróbce. Wnioski na ten temat opublikowali w czasopiśmie naukowym „Antiquity”. Analizy zębów rekina Ząb znaleziony w jaskini Leang Panninge ma dwa otwory wywiercone w jego korzeniu. Z kolei drugi – znaleziony w jaskini Leang Bulu’ Sipong 1 – ma jeden otwór. Eksperci uważają, że jest uszkodzony i prawdopodobnie pierwotnie też miał nawiercone dwa otwory. Zagadką pozostawało, do czego służyły te przedmioty. Pomocne okazały się ich badania pod mikroskopem. Okazało się, że oba zęby były niegdyś przymocowane do uchwytu, zapewne drewnianego, za pomocą splotów roślinnych. Zastosowano też substancję przypominającą klej. Jej skład był złożony: mineralny, roślinny i pochodzenia zwierzęcego. Naukowcy uważają, że podobna metoda łączenia stosowana jest do dzisiaj przez tradycyjne społeczności na całym Pacyfiku. Znaleziska te, sprzed około 7 tysięcy lat, stanowią jedne z najwcześniejszych dowodów archeologicznych na świecie na wykorzystanie zębów rekina w broni kompozytowej – czyli broni składającej się z wielu części. Według badaczy do tej pory najstarsze znalezione ostrza z zębami rekina miały mniej niż 5000 lat. Do czego używano noży z zębów rekina? Badanie krawędzi każdego zęba rekina wykazało, że były one używane do przekłuwania, przecinania i skrobania mięsa i kości. Te uszkodzenia musiały powstać w czasie użytkowania przez człowieka. Tak silne zniszczenia nie występują na zębach żyjących rekinów. – Chociaż te pozostałości na pierwszy rzut oka sugerują, że Toaleańczycy używali noży z zębami rekina jako codziennych narzędzi tnących, dane etnograficzne (obserwacje niedawnych społeczności), archeologiczne i eksperymentalne sugerują coś innego – przekonuje pierwsza autorka publikacji w „Antiquity” archeolożka prof. Michelle Langley z Griffith University w Australii. Eksperymenty wykazały, że zęby rekinów stosowane jako noże szybko się tępiły. Dlatego archeolodzy doszli do wnioski, że używanie ich jako noży na co dzień było po prostu niepraktyczne. Zęby rekinów mogły też powodować głębokie rany szarpane. Dlatego noże z takimi ostrzami były zapewne wykorzystywane jako broń w czasach konfliktów lub podczas czynności rytualnych. Taki wniosek jest możliwy również na podstawie obserwacji etnologicznych. Nie tylko Indonezja – zęby rekina w różnych kulturach, nawet współczesnych Od Indonezji, przez Australię, Nową Zelandię po Amerykę Środkową – różne starożytne i tradycyjne społeczności żyjące nad oceanami używały zębów rekinów na różny sposób. – Obserwacje współczesnych społeczności wskazują, że zęby rekina, gdy nie były używane do ozdabiania ludzkiego ciała, były niemal powszechnie wykorzystywane do tworzenia ostrzy do celów konfliktowych lub rytualnych – w tym do rytualnych walk – zauważa prof. Langley. Noże i pałki ze zbrojnikami w postaci zębów rekina znane są z kontynentalnej Nowej Gwinei i Mikronezji. Z kolei lance z zębami rekinów stanowią część wyposażenia grobowego na Tahiti. Z kolei nóż bojowy spotykany w północnym stanie Queensland w Australii ma pojedyncze długie ostrze, wykonane z około 15 zębów rekina umieszczonych jeden po drugim na trzonku z twardego drewna w kształcie owalu. Służy do uderzania w korpus lub pośladki przeciwnika. Natomiast zęby rekina wśród Majów i kultur meksykańskich były używane do rytualnego upuszczania krwi. Źródła: Antiquity The Conversation Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
7 największych wysp świata – od Grenlandii do Honsiu
Wysp o powierzchni większej niż kilometr kwadratowy jest 22 tysiące. Spośród nich zaledwie połowa jest zamieszkała na stałe. Grenlandia – największa wyspa świata – jest aż 7 razy większa od Polski, a zaledwie 3, 5 razy mniejsza od Australii.
W tym artykule: Największe wyspy świata – Grenlandia Największe wyspy świata – Nowa Gwinea Największe wyspy świata – Borneo Największe wyspy świata – Madagaskar Największe wyspy świata – Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Największe wyspy świata – Sumatra Największe wyspy świata – Honsiu Ciekawostki o wyspach W zależności od tego, jakie przyjmiemy kryteria i co uznamy za wyspę, ich liczba może się różnić nawet o kilkaset tysięcy. Niektóre źródła podają, że jest ich około 900 tysięcy, inne – 670 tysięcy, a jeszcze bardziej ostrożne 350 tysięcy. Oto największe wyspy świata: Grenlandia Nowa Gwinea Borneo Madagaskar Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Sumatra Honsiu Największe wyspy świata – Grenlandia Ta autonomiczna duńska wyspa o powierzchni 2 166 tysięcy km2 ma jedną z najniższych gęstości zaludnienia na naszej planecie. Zamieszkuje ją zaledwie 56 tysięcy osób, co daje 0,3 os/km2. Żyją tutaj głównie Inuici, rdzenni mieszkańcy, którzy stanowią ponad 88% całej populacji. Jednak to nie koniec rekordów należących do tej wyspy. Grenlandia, zaraz po Antarktydzie, ma także największą pokrywę lodową, która dochodzi do 3,5 km grubości. Oprócz tego, na niemal całej północno-wschodniej części wyspy, utworzono park narodowy i to nie byle jaki. Ma aż 972 000 km2 powierzchni i jest największym chronionym obszarem na świecie. Stolicą Grenlandii jest Nuuk, jedno z najdalej na północ położonych miast naszej półkuli. Co ciekawe na Grenlandii nie ma dróg łączących poszczególne miejscowości. Dlatego zarówno mieszkańcy, jak i turyści przemieszczają się tam samolotami, łodziami, zaprzęgami psimi lub skuterami. Wyspa jest też jednym z najlepszych miejsc do oglądanie zorzy polarnej. I doświadczenia dnia i nocy polarnych. Największe wyspy świata – Nowa Gwinea Nowa Gwinea jest jednym z najbardziej bioróżnorodnych miejsc na naszej planecie. Do tej pory opisano tu ponad 20 tys. gatunków roślin, 800 gatunków koralowców i 600 gatunków ryb. Wyspa znalazła się też na trzecim miejscu pod względem powierzchni zajmowanej przez lasy tropikalne zaraz po Brazylii i Kongo. Nowa Gwinea znajduje się w Melanezji na Oceanie Spokojnym i ma 821,4 tysięcy km2. Wyspa należy do dwóch krajów - Indonezji oraz Papui-Nowej Gwinei (364 tys.km2). Jej naturalnymi bogactwami, poza drewnem, są miedź i złoto. Mieszkańcy wyspy, których jest blisko 15 mln, to w większości Papuasi z blisko 1000 grup etnicznych. Posługują się oni około 850 językami, co czyni Nową Gwineę najbardziej zróżnicowanym językowo miejscem na ziemi. Wciąż większość mieszkańców obu krajów żyje na obszarach wiejskich. Niestety Papua-Nowa Gwinea ma bardzo wysoki wskaźnik przestępczości, co czyni ją jednym z najmniej bezpiecznych krajów świata. Warto się tam jednak wybrać na niezwykle barwny festiwal. To Mount Hagan, na który przybywają grupy etniczne z całej Papui-Nowej Gwinei. Podczas imprezy uczestnicy występują w tradycyjnych strojach, maskach i barwach charakterystycznych dla danej mniejszości. Głównym celem festiwalu jest zaprezentowanie bogactwa lokalnych tradycji tego kraju. Nowa Gwinea oddzieliła się od Australii około 10 tysięcy lat temu. Między innymi dlatego najwyższym szczytem Oceanii/Australii wliczanym do Korony Ziemi jest znajdująca się w części Indonezyjskiej Puncak Jaya (4884 metrów n.p.m.). Największe wyspy świata – Borneo Borneo jest domem jednego z najbardziej niezwykłych stworzeń na naszej planecie. To „ludzie lasu”, jak bywają nazywane orangutany. Te człekokształtne małpy żyją jeszcze tylko na sąsiedniej Sumatrze. Borneo to największa wyspa Archipelagu Malajskiego i Azji, a przez sam jej środek przebiega równik i panuje tu klimat równikowy. Ma 748 tysiące km2 i zamieszkuje ją około 23 mln osób. Jest to jedyna wyspa, która należy aż do trzech krajów; Indonezji (ponad 73%), Malezji (26%) i Sułtanatu Brunei (1%). Dawniej niemalże w całości porastały ją lasy tropikalne, jednak zostały one w ponad 50% wycięte, głównie pod plantacje palmy olejowej. Ocalałe lasy są jednymi z najstarszych na Ziemi, a ich wiek ocenia się na 130 mln lat. Rośnie tu także największy kwiat świata, mięsożerna raflezja, mająca do metra średnicy i nawet 10 kg wagi. Borneo podobnie jak Nowa Gwinea jest jednym z najbardziej bioróżnorodnych miejsc na świecie. A jego najwyższym punktem jest położony w części malezyjskiej Mount Kinabalu (4095 metrów n.p.m.). Na krańcach świata – 8 najbardziej odizolowanych miejsc na Ziemi Wciąż są na Ziemi regiony, wyspy i miasta, gdzie w odosobnieniu żyje się od pokoleń. Oto najbardziej niedostępne miejsca świata. Największe wyspy świata – Madagaskar Madagaskar jest królestwem lemurów (90%. światowej populacji), kameleonów (50%) i baobabów. Wiele z gatunków to endemity, organizmy nie występujące w żadnym innym miejscu na świecie. Madagaskar ma też bardzo ciekawą historię geologiczną. Jakieś 165 mln lat temu wyspa oddzieliła się najpierw od superkontynentu Gondwany, a potem, jakieś 88 mln lat temu od Indii. To sprawiło, że choć leży zaledwie 400 km od wybrzeży Afryki bliżej jej do Azji. Wyspa ma 587 km2 powierzchni, a zamieszkuje ją około 26, 5 mln ludzi. Rdzenni mieszkańcy nazywani są Malgaszami i są potomkami indonezyjskich osadników, którzy dotarli na wyspę jakieś 2 tysiące lat temu. Największa wyspa Afryki to jeden z najbiedniejszych krajów świata. Być może zmieni to rozwój turystki, wyspa zdobyła miano wschodzącej gwiazdy turystyki. I z roku na rok cieszy się coraz większa popularnością. Największe wyspy świata – Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Największa wyspa Kanady i jednocześnie Archipelagu Arktycznego ma 507 tysięcy km2 powierzchni. Częściowo leży za kołem podbiegunowym północnym ponad Zatoką Hudsona. Zamieszkuje ją około 13 tysięcy osób, a jej stolicą jest 7-tysięczne Iqaluit. Skuta lodem i pokryta śniegiem jest rajem dla amatorów zimy i związanych z nią aktywności. Choć warto mieć świadomość, że wieją tu bardzo silne wiatry, a temperatura potrafi spaść do -50 st.C. Mimo arktycznych warunków żyją tu karibu, polarne lisy i niedźwiedzie. To właśnie z Ziemi Baffina wyruszali śmiałkowie chcący przepłynąć Nort West Passage, czyli przejście Północno Zachodnie. Łączy ono Atlantyk z Oceanem Spokojnym. Pierwszym, który tego dokonał był Norweg Roald Amundsena w 1906 roku. Wyspa została nazwana na cześć brytyjskiego żeglarza i kartografa Williama Baffina, choć jej odkrycie przypisuje się innemu żeglarzowi – Martinowi Frobisherowi w 1576 roku. Największe wyspy świata – Sumatra Położona jest w Archipelagu Malajskim i należy w całości do Indonezji. Na powierzchni 443 tysięcy km2 żyje około 50 mln ludzi. Tropikalna Sumatra jest domem dla orangutanów, tygrysów sumatrzańskich (najmniejszego z podgatunków, za to mającego najbardziej pręgowane futro), tapirów i nosorożców sumatrzańskich (również najmniejszych przedstawicieli tego gatunku). Wyspa znana jest też z jednego z największych kataklizmów w dziejach Ziemi. Chodzi o wybuch superwulkanu Toba, co miało miejsce jakieś 74 tysiące lat temu. Wówczas do atmosfery trafiły olbrzymie ilości materiałów piroklastycznych, co doprowadziło do drastycznej zmiany klimatu. Temperatura mogła wówczas spaść nawet o 10 stopni na półkuli północnej. To spowodowało wymarcie wielu gatunków zwierząt. Niektórzy badacze są nawet zdania, że wybuch wywołał epokę lodowcową. Utworzone w kraterze jezioro Toba jest największym powulkanicznym akwenem świata. Ma 1145 km2 powierzchni i głębokość dochodzącą do 500 metrów, co czyni je również jednym z najgłębszych. Na położonej w pierścieniu ognia Sumatrze znajduje się aż 100 wulkanów z czego 15 jest aktywnych. Wiele z nich ma ponad 3 tysiące metrów wysokości. Największe wyspy świata – Honsiu Ta największa z czterech głównych wysp Japonii ma około 1300 km długości i od 50 do 200 km szerokości. Zajmuje 228 tysięcy km2 powierzchni, które zamieszkuje 105 mln ludzi. Stanowi to około 80% populacji Japonii. To daje Honsiu drugą pozycje po indonezyjskiej Jawie, wśród najbardziej zaludnionych wysp świata. Znajdują się na niej takie miasta jak Tokio – największa aglomeracja naszego globu licząca 38 mln ludzi, Osaka, Kioto czy Kobe. Wyspa leży w pierścieniu ognia, czyli aktywnej strefie wulkanicznej, stąd występujące tu relatywnie często silne trzęsienia ziemi. Japonia ma najwięcej aktywnych wulkanów na świecie, około 13%, a na Honsiu jest ich aż 40. Jednym z nich jest święta góra Japonii Fuji. To też jej najwyższy szczyt mający 3776 metrów n.p.m. Ciekawostki o wyspach Łączna powierzchnia wszystkich wysp wynosi prawie 10 mln km2, czyli tyle ile ma Europa, a zamieszkuje je ponad 750 milionów ludzi. Najludniejszym wyspiarskim krajem jest Indonezja, której populacja liczy 273 miliony osób (4 miejsce na świecie). Jednocześnie ma też ona najwięcej zamieszkałych wysp - aż 6000 z 17 508. Największą aglomeracją świata jest położne na wyspie Honsiu Tokio. Zamieszkuje je ponad 38 mln osób. Kontynentem, który ma najwięcej wysp jest Europa, a pierwsze miejsca w światowym rankingu zajmują Szwecja - 267 570, Norwegia - 239 059 i Finlandia - 178 947. Na czwartym miejscu uplasowała się Kanada 52 455, a za nią USA 18 617. Kanada ma aż 3 z 10 największych wysp świata. Są to Wyspa Baffina (195 928 km2), Wyspa Wiktorii (83 897 km2) i Wyspa Ellesmere (75 767km). Łącznie żyje na nich zaledwie 16 tysięcy osób.
Kakadu białooka potrafi używać zestawów narzędzi. To drugi taki gatunek na świecie
Pewne gatunki zwierząt w zaskakujący sposób radzą sobie z czynnościami typowymi dla ludzi. Wśród nich jest kakadu białooka.
W tym artykule: W czym kakadu białooka różnią się od innych zwierząt? Myśl techniczna w królestwie zwierząt Jak zwierzęta korzystają z narzędzi? Niektóre zwierzęta potrafią wytwarzać proste narzędzia i korzystać z nich. Kilka lat temu naukowcy odkryli, że papugi z Indonezji nauczyły się otwierać owoce, wykorzystując do tego drobne przedmioty. Najnowsze badania dowodzą, że ptaki opanowały używanie nie tylko pojedynczych narzędzi, a całych zestawów. Do tej pory podobne zachowania obserwowano wyłącznie u szympansów. W czym kakadu białooka różnią się od innych zwierząt? Mowa o kakadu białookiej. To niewielkich rozmiarów papugi zamieszkujące indonezyjski archipelag wysp Tanimbar. Autorzy najnowszych badań zauważyli, że ptaki te mogą używać do trzech różnych narzędzi, aby wydobyć nasiona z owocu. Zespół naukowców przeprowadził kontrolowane eksperymenty, aby sprawdzić, czy kakadu rzeczywiście rozpoznają, kiedy praca wymaga więcej niż jednego narzędzia. – Podobnie jak szympansy, kakadu białooka również używa narzędzi, a elastyczność jej zachowań jest oszałamiająca – mówi pierwszy autor, Antonio Osuna-Mascaró, biolog ewolucyjny z Uniwersytetu Medycyny Weterynaryjnej w Wiedniu. Papugi kea nauczyły się korzystać z ekranów dotykowych. To ma odzwyczaić je od zaczepiania ludzi Autorzy badań przekonują, że papugi kea stymulowane przy użyciu ekranów dotykowych mogą być gotowe do życia na wolności bez wchodzenia w interakcje z ludźmi. To przyniesie korzyść dla o... Myśl techniczna w królestwie zwierząt Inspiracją dla badaczy były szympansy zamieszkujące Trójkąt Goualougo w Republice Konga. Do niedawna był to jedyny znany gatunek poza ludźmi wykorzystujący zestawy narzędzi. Małpy polują na termity w dwuetapowym procesie. Najpierw używają tępego patyka do wybijania dziur w kopcu termitów, a następnie wkładają długą, elastyczną „sondę”, aby wyłowić termity z dziur. Oczywiście kakadu białooka nie poluje na termity. Przysmakiem tych ptaków są orzechy nerkowca. Na potrzeby eksperymentu badacze umieścili orzechy w pudełku za przezroczystą papierową membraną. Aby dostać się do środka, ptaki najpierw musiały się przez nią przebić. Dopiero potem mogły wyciągać smakołyki. Do dyspozycji miały spiczasty patyk do wybijania otworów i pionowo przepołowioną plastikową słomkę do „wędkowania”. Jak zwierzęta korzystają z narzędzi? Siedem z dziesięciu ptaków biorących udział w eksperymencie nauczyło się skutecznie wydobywać orzechy nerkowca, przebijając błonę. Dwa z nich wykonały zadanie za pierwszym razem. Zajęło im to 35 sekund. Kakadu białooka nie stosujea podobnych technik na wolności. Nie ma więc mowy o powielaniu znanych schematów. Poza tym każdy ptak używał różnych technik. W kolejnym etapie naukowcy sprawdzili zdolność kakadu do elastycznej zmiany użycia narzędzi w zależności od sytuacji. Tym razem ptaki miały dwa różne rodzaje pudełek – jedno z membraną i jedno bez – i te same narzędzia. Oczywiście w przypadku braku błony potrzebny był im tylko spiczasty patyk. Wszystkie kakadu szybko były w stanie rozpoznać, kiedy wystarczy im jedno narzędzie. Na koniec badacze przetestowali zdolność kakadu do transportu narzędzi jako zestawu w zależności od potrzeb. Ptaki zostały poddane serii coraz trudniejszych prób, aby dotrzeć do pudeł. Tak jak poprzednio, tylko czasami otrzymywały pudełko z barierą membranową. Musiały więc zdecydować, czy problem wymaga jednego, czy obu narzędzi. Niektóre kakadu nauczyły się transportować oba narzędzia razem. Oznaczało to, że leciały tylko raz, chociaż niosąc cięższy zestaw narzędzi. Większość transportowała zestaw adekwatnie do potrzeby, co dodatkowo wskazuje, że wiedziały z wyprzedzeniem, kiedy potrzebne są dwa narzędzia. Naukowcy twierdzą, że w przyszłości prawdopodobnie dowiemy się jeszcze więcej o używaniu narzędzi przez kakadu. – Uważamy, że pod względem technicznego poznania i używania narzędzi papugi były niedoceniane i niedostatecznie zbadane – podsumowuje Alice Auersperg, starsza autorka badania i biolożka kognitywna z Uniwersytetu Medycyny Weterynaryjnej w Wiedniu. Źródła: EurekAlert!, Current Biology Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Indonezja zmienia prawo i wprowadza karę więzienia za seks pozamałżeński. Ucierpi na tym turystyka?
Zmiany w kodeksie karnym Indonezji. Od teraz można trafić do więzienia m.in. za konkubinat, seks pozamałżeński i obrazę głowy państwa. Nowe prawo dotyczyć ma zarówno Indonezyjczyków, jak i cudzoziemców.
W tym artykule: Nowa prawo zakłada kary m.in. za seks pozamałżeński i konkubinat Kary również za obrazę „ideologii narodowej” Czy turystyka w Indonezji jest zagrożona? Branża turystyczna Indonezji od 2020 roku zmaga się z ogromnymi problemami. Państwo, które co roku odwiedzało kilkanaście milionów turystów rocznie, dziś jest swoim własnym cieniem. W ubiegłym roku do tego największego wyspiarskiego kraju na świecie przyjechało zaledwie ok. 160 tysięcy podróżnych. Nowa prawo zakłada kary m.in. za seks pozamałżeński i konkubinat Najbardziej ucierpiało Bali, które w 2021 roku odwiedziło nieco ponad 40 gości z zagranicy. Kiedy jednak sytuacja wymaga poprawy i działań naprawczych, władze Indonezji podejmują decyzje, które mogą sprawić, że stagnacja w tej dziedzinie gospodarki może potrwać znacznie dłużej. 6 grudnia indonezyjski parlament przegłosował zmiany w kodeksie karnym. Nowe prawo zakłada, że za seks pozamałżeński grozić będzie nawet rok więzienia. Z kolei za życie w konkubinacie można otrzymać karę sześciu miesięcy pozbawienia wolności. Karze podlegać będzie również promowanie antykoncepcji. Ciekawostki o Indonezji. Co warto wiedzieć o tym wyspiarskim kraju? Indonezja położona jest między Oceanem Spokojnym a Indyjskim. Jest to największy kraj wyspiarski na świecie. Jej archipelag składa się z ok. 17 tysięcy wysp. To również państwo, w który... Co ważne, dotyczy to nie tylko obywateli Indonezji, ale również turystów, którzy będą odwiedzać ten kraj. Jednak tylko najbliższa rodzina będzie mogła zgłosić osoby, które złamały przepisy (rodzice, dzieci, mąż lub żona). Kary również za obrazę „ideologii narodowej” Ustawa zawiera również nowe regulacje w sprawie „ideologii narodowej”. Politykom zależało, aby apostazja, obrażanie prezydenta oraz wyrażanie niepoprawnych poglądów również zostało zabronione. – Wszyscy zgodzili się na zmianę prawa karnego. Stary kodeks należy do holenderskiego dziedzictwa i nie jest już dla nas istotny – mówił Bambang Wuryanto, przewodniczący komisji parlamentarnej odpowiedzialnej za zmianę kodeksu z czasów kolonialnych. Decyzja władz Indonezji spotkała się z falą krytyki ze strony międzynarodowych organizacji humanitarnych oraz samych Indonezyjczyków. Eksperci twierdzą, że nowe regulacje ograniczają prawa człowieka oraz zagrażają wolności wyznania. – Zakaz seksu pozamałżeńskiego w Indonezji to ingerencja w wolność osobistą. Jestem chrześcijanką i bardzo mi się to nie podoba – mówi 35-letnia Hendra, która mieszka i pracuje w Dżakarcie. – Cudzoziemcy mogliby zostać ukarani tylko wtedy, gdyby wdali się w romans z Indonezyjczykiem lub Indonezyjką. Gdyby rodzina to zgłosiła, to wtedy trafiliby do więzienia – dodaje Hendra. Indonezja jest niezwykle zróżnicowanym etnicznie krajem. Żyje tu od 300 do 600 odrębnych grup etnicznych. To również kraj, w którym dominującą religią jest islam (wyznaje go 87% ludności). I to właśnie w Indonezji jest najwięcej wyznawców tej religii na świecie – aż 227 milionów osób. Czy turystyka w Indonezji jest zagrożona? Eksperci przyznają, że od kilku lat Indonezja ulega radykalizacji. Społeczeństwo staje się coraz bardziej konserwatywne, a w niektórych częściach kraju alkohol i hazard zostały zakazane. Ponadto w prowincji Aceh odbywają się publiczne chłosty m.in. za homoseksualizm i cudzołóstwo. Nic dziwnego, że branża turystyczna wyraziła zaniepokojenie obecną sytuacją prawną w Indonezji. Wulkany Indonezji – które z nich można zdobyć? Wulkany Indonezji stanowią nieodłączny element tamtejszego krajobrazu. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Zapraszamy na fascynującą wycieczkę szlakiem najwspanialszych indonezyjsk... – Nie jest łatwo stworzyć kodeks karny, który uwzględnia wszystkie interesy dla wielokulturowego i wieloetnicznego kraju, jakim jest Indonezja – mówił Yasonna Laoly, minister sprawiedliwości i praw człowieka. Z kolei gubernator Bali stwierdził, że nie ma powodów do obaw. – Nie będzie żadnych specjalnych kontroli stanu cywilnego turystów przy zameldowaniu w żadnym obiekcie turystycznym – mówił Wayan Koster. – Bali pozostaje niezmiennie bezpieczne i przyjazne dla swoich gości – dodaje. Rzecznik rządu Albert Aries stwierdził z kolei, że zagraniczni inwestorzy nie muszą się martwić, bo prawo Indonezji wciąż respektuje prywatność każdego człowieka. Źródła: The Guardian, CNN. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Ciekawostki o Indonezji. Co warto wiedzieć o tym wyspiarskim kraju?
Indonezja położona jest między Oceanem Spokojnym a Indyjskim. Jest to największy kraj wyspiarski na świecie. Jej archipelag składa się z ok. 17 tysięcy wysp. To również państwo, w którym żyje ponad 275 mln ludzi, co oznacza, że znajdują się na 4 miejscu na świecie pod względem liczby ludności. Co jeszcze warto wiedzieć o Indonezji? Zapraszamy na nową odsłonę cyklu „Kawa z ambasadorem”.
W tym artykule: Wyspa Bali jest najpopularniejszym kierunkiem w Indonezji Pierwsi ludzie zamieszkiwali Indonezję już 2 miliony lat temu Indonezja jest niezwykle zróżnicowanym etnicznie krajem Indonezja jest państwem, który gwarantuje wolność wyznania Indonezja ma najwięcej wulkanów na świecie Indonezja to prawdziwy raj na Ziemi. Nic dziwnego, że już od wielu lat, jest to wakacyjny kierunek dla podróżujących z całego świata. Znajdziemy tam piękną przyrodę, góry, bajeczne plaże i laguny, nieskazitelnie czystą i lazurową wodę oraz niezwykłych ludzi, którzy zamieszkują ten kraj. W Indonezji żyją setki różnych grup etnicznych i plemion, które posługują się różnymi językami, a niektóre z nich, wciąż pozostają niezbadane. Czym jeszcze może zaskoczyć Indonezja? O tym rozmawiała dr Małgorzata Ponikowska z byłym ambasadorem w Indonezji w latach 2014–2017 dr Tadeuszem Szumowskim. Cała rozmowa w ramach cyklu „Kawa z ambasadorem” dostępna jest poniżej. View Ediplayer on the source website Wyspa Bali jest najpopularniejszym kierunkiem w Indonezji Głównym celem turystycznym w Indonezji, jest Bali. To wyspa, która słynie z luksusowych resortów, hoteli i bungalowów, rajskich plaż i niezapomnianych widoków. Od wielu lat jest na liście najpopularniejszych kierunków na świecie. Na miejscu podziwiać można majestatyczne, zalesione góry wulkaniczne i pola ryżowe. Jest to również prawdziwa oaza dla nurków, którzy mają okazje obejrzeć przepiękne rafy koralowe. Co ciekawe, przed 2020 rokiem, czyli przed wybuchem pandemii koronawirusa, Bali odwiedzało rocznie ok. 5–6 milionów turystów. Warto zaznaczyć, że samych mieszkańców Bali jest „zaledwie” 3,5 miliona. Jednak wirus SARS-CoV-2 bardzo negatywnie wpłynął na turystykę tego kraju i samej wyspy. W ubiegłym roku Bali odwiedziło jedynie 45 osób, nie licząc Indonezyjczyków. Pierwsi ludzie zamieszkiwali Indonezję już 2 miliony lat temu Odkrycia archeologiczne sugerują, że przodkowie człowieka żyli na archipelagu indonezyjskim nawet 2 miliony lat temu. Badaczom udało się odnaleźć tam szczątki Homo erectus, który nazywany jest człowiekiem jawajskim. Ponadto, na wyspie Flores odkryto wymarły gatunek hominida – Homo floresiensis, którego nazwano również „hobbitem”. Naukowcy twierdzą, że ostatni przedstawiciel tego gatunku wyginął ok. 50 tysięcy lat temu. Uważa się, że człowiek z Flores został wyparty przez człowieka rozumnego, na skutek przegranej walki o zasoby. Co ciekawe, część środowiska akademickiego wierzy, że niektórzy przedstawiciele H. Floresiensis mogli przeżyć nawet do końca XIX wieku. Pierwsze szczątki Homo floresiensis zostały odkryte w 2003 roku w wapiennej jaskini Liang Bua. Analiza fragmentów kości wykazała, że człowiek z Flores charakteryzował się drobną budową ciała i niewielkim mózgiem. Indonezja jest niezwykle zróżnicowanym etnicznie krajem W Indonezji żyje od 300 do 600 odrębnych grup etnicznych. Większość z nich to ludy austronezyjskie. Najliczniejszym zaś ludem są Jawajczycy, którzy stanowią 40% całej grupy austronezyjskiej. Na drugim miejscu są Sundajczy (ok. 15%), a na trzecim Madurowie (ok. 4%). Pierwszą piątkę zamykają Minangkabau (ok. 3%) i Bugisi (ok. 2,5%). We wschodnich regionach Indonezji żyją ludy należące do grupy melanezyjskiej, a większość z nich to Papuasi, czyli autochtoniczna ludność Nowej Gwinei i pierwotna kultura regionu przed przybyciem Europejczyków, która zamieszkuje również Indonezję. Co ciekawe, wśród najliczniejszej grupy ludzi nierdzennych są Chińczycy. Zamieszkują oni prawie wszystkie regiony kraju, lecz żyją głównie w większych miastach. Według różnych szacunków mniejszość chińska stanowi nawet 7 milionów osób. W całej Indonezji żyją również imigranci z Indii, krajów arabskich oraz Europy. Indonezja jest państwem, który gwarantuje wolność wyznania Chociaż dominującą religią jest islam (nawet 87% wyznawców), Indonezja jest krajem świeckim, a konstytucja gwarantuje względną wolność wyznania. Na archipelagu znajdziemy wyznawców wszystkich religii świata, ale tylko 6 znajduje się pod ochroną państwa. Są to: islam, protestantyzm, katolicyzm, hinduizm, buddyzm, konfucjanizm. Ustawa z 1965 roku zastrzega, że istnienie innych religii jest niedopuszczalne. Indonezji żyje najwięcej muzułmanów na świecie – aż 227 milionów wyznawców. Na całym świecie jest łącznie ok. 1,57 miliarda wyznawców islamu. Na drugim miejscu jest Pakistan, a na trzecim Indie. Indonezja ma najwięcej wulkanów na świecie W Indonezji znajduje się ponad 400 wulkanów, z czego ponad 150 jest wciąż aktywnych. Kraj ten leży w Pacyficznym Pierścieniu Ognia i tektonicznie Indonezja jest bardzo niestabilna. To właśnie na tym archipelagu doszło do dwóch największych wybuchów w czasach współczesnych. Wulkany Indonezji – które z nich można zdobyć? Wulkany Indonezji stanowią nieodłączny element tamtejszego krajobrazu. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Zapraszamy na fascynującą wycieczkę szlakiem najwspanialszych indonezyjsk... W 1815 roku erupcja wulkanu Tambora na wyspie Sumbawa przyczyniła się do śmierci 92 000 osób. Była to największa erupcja w ciągu ostatnich 10 tysięcy lat. Z kolei w 1883 roku wybuch Krakatau spowodował wytworzenie gigantycznego tsunami, które zabiło nawet 40 tysięcy ludzi. Ten zabójczy wulkan ten jest wciąż aktywny i dał o sobie znać zaledwie 4 lata temu. Wtedy również spowodował wielką falę, która zabiła kilkaset osób. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Kanadyjski antropolog twierdzi, że gatunek Homo floresiensis wcale nie wyginął. Gdzie miałby ukrywać się „hobbit”?
Gregory Forth w swojej nowej książce twierdzi, że gatunek, który nazwano „hobbitem”, wciąż żyje na indonezyjskiej wyspie Flores. Według profesora legenda o Ebu Gogo to tak naprawdę H. floresiensis.
W tym artykule: Czy śmiała teza kanadyjskiego antropologa może być przełomem w badaniach nad wymarłym gatunkiem? Człowieka z Flores widziało nawet 30 naocznych świadków Większość naukowców jest sceptyczna wobec teorii prof. Fortha Kim był (lub jest) Homo floresiensis? Większość naukowców zgodnie uważa, że Homo floresiensis, czyli człowiek z Flores to wymarły gatunek hominida, którego ostatni przedstawiciel wyginął ok. 50 tysięcy lat temu. Według powszechnej teorii wyginął prawdopodobnie na skutek przegranej walki o zasoby z człowiekiem rozumnym. Część środowiska akademickiego wierzy jednak, że H. floresiensis mógł przeżyć, a niektóre osobniki spotykane były nawet pod koniec XIX wieku. Ta śmiała teza wyjaśniałaby legendę o Ebu Gogo. Czy śmiała teza kanadyjskiego antropologa może być przełomem w badaniach nad wymarłym gatunkiem? Gregory Forth jest emerytowanym profesorem antropologii z Uniwersytetu w Albercie. Znaczną część swojej naukowej kariery poświęcił badaniom nad historią człowieka z Flores. Według uczonego Ebu Gogo – mała, owłosiona człekokształtna istota, zamieszkująca jaskinie na indonezyjskiej wyspie, która wywodzi się z ludowego folkloru – może być tak naprawdę Homo floresiensis. Najstarszy przedstawiciel Homo sapiens może być jeszcze starszy niż dotychczas sądzono Okazuje się, że najstarszy odkryty dotąd Homo sapiens, Omo I, może mieć ponad 230 tysięcy lat. Pokazały to najnowsze badania. – Tak naprawdę nie wiemy, kiedy ten gatunek wymarł – mówi prof. Forth. –Właściwie do końca nie wiemy, czy tak naprawdę kiedykolwiek wyginął – dodaje antropolog. Forth uważa, że istnieje możliwość, że człowiek z Flores wciąż przemierza tę wyspę. Człowieka z Flores widziało nawet 30 naocznych świadków Kanadyjski antropolog prowadzi badania na wyspie Flores od 1984 roku. Twierdzi, że od tego czasu słyszał niejedną historię o małych stworzeniach, które przypominają człowieka i żyją w lasach lub jaskiniach. W swojej najnowszej książce zatytułowanej „Between Ape and Human: An Anthropologist on the Trail of a Hidden Hominoid.” (Między małpą a człowiekiem: antropolog na tropie ukrytego hominida) Forth opisuje spotkania ludzi z tymi istotami. – Słyszałem opowieści o tych istotach. Niektóre spotykane były w regionie Lio na wyspie Flores. Mieszkańcy twierdzą, że one wciąż żyją – twierdzi naukowiec. Według badacza, nawet 30 osób było naocznymi świadkami spotkań z Homo floresiensis. Lokalna ludność uważa, że „nie są ani ludźmi, ani małpami”. Forth zaznacza, że opis legendy Ebu Gogo pasuje do opisu H. floresiensis. Większość naukowców jest sceptyczna wobec teorii prof. Fortha Legendy często wywodzą się z ludowych tradycji i nawet jeżeli mają cokolwiek wspólnego z prawdą, często jest ona naznaczona wieloletnimi przeinaczeniami relacji ustnych. Ponadto ludzkie wierzenia od zarania dziejów kształtowane były przez strach i brak należytej wiedzy o otaczającym nas świecie. Jednak powiedzieć, że większość uczonych na świecie wątpi w śmiałą tezę prof. Fortha, to nic nie powiedzieć. Naukowcy odnaleźli czaszkę dziecka Homo naledi Czaszka dziecka pochodzi sprzed ok. 250 000 lat. Została odnaleziona w jaskini Wschodzącej Gwiazdy w RPA, tej samej w której odnaleziono pierwsze ślady Homo naledi. Nowe odkrycie może wskazyw... Wszystkie odkrycia archeologiczne sugerują, że H. floresiensis wymarł i nie ma żadnych dowodów, że żył obok człowieka współczesnego. Co więcej, eksperci twierdzą, że jest to niemożliwe, żeby tak duża istota przez kilkaset lat pozostawała niezauważona. – Faktycznie zdarza się, że odkrywamy nowe gatunki, które uznawaliśmy wcześniej za wymarłe. Są to jednak zazwyczaj małe osobniki, które są trudno zauważalne. Tutaj mówimy o dużym hominidzie – twierdzi antropolog prof. Jessica Thompson. – Wyspa Flores ma mniej więcej obszar amerykańskiego Connecticut. Zamieszkuje ją dziś dwa miliony ludzi. Jak to możliwe, że do tej pory nikt oficjalnie nie potwierdził, że żyje tam jeszcze jeden duży naczelny? – pyta retorycznie John Hawks, paleoantropolog z Uniwersytetu w Wisconsin. Badacze zwracają również uwagę na to, że nie ma żadnych dowodów na to, żeby Homo sapiens w przeszłości krzyżowali się z H. floresiensis. Najbardziej prawdopodobne jest to, że współczesny człowiek raz na zawsze doprowadził do upadku „hobbitów”. Kim był (lub jest) Homo floresiensis? Pierwsze szczątki Homo floresiensis zostały odkryte w 2003 roku w wapiennej jaskini Liang Bua. Analiza fragmentów kości wykazała, że człowiek z Flores charakteryzował się drobną budową ciała i niewielkim mózgiem. Odkrywcy nazwali go hobbitem, ponieważ przypominał rasę, którą wykreował kultowy pisarz J.R.R. Tolkiem. Homo erectus żył jeszcze 100 tys. lat temu. Zabiło go ocieplenie klimatu? Homo erectus, jeden z bezpośrednich przodków współczesnego człowieka, stąpał po ziemi jeszcze 100 tys. lat temu – wynika z najnowszych odkryć. Wciąż niejasne pozostaje pochodzenie Homo floresiensis. Początkowy uważano, że jego bezpośrednim przodkiem był Homo erectus. Późniejsze badania dowiodły, że może być również gatunkiem bliźniaczym w stosunku do Homo habilis. W pobliżu szczątek człowieka z Flores odnaleziono ślady ognia, który prawdopodobnie wykorzystywany był do przyrządzania jedzenia, a także proste narzędzia kamienne. Źródło: Live Science.
Wulkan Tambora, czyli największy wybuch wulkanu w historii
Sprawcą największej katastrofy w czasach historycznych był wulkan Tambora. Potężna erupcja, która miała miejsce w 1815 roku, pochłonęła ponad 11 tys. istnień ludzkich, jednak biorąc pod uwagę zdarzenia, które nastąpiły po wielkim wybuchu, ofiary należy liczyć w setkach tysięcy.
W tym artykule: Gdzie znajduje się wulkan Tambora? Największy historyczny wybuch wulkanu Skutki erupcji wulkanu Tambora Chyba każdy zdaje sobie sprawę z niszczycielskiej siły wulkanów, jednak nie każdy potrafi sobie wyobrazić, że skutki potężnej erupcji nie mają zasięgu wyłącznie lokalnego. Potężna eksplozja wywiera wpływ globalny, zmieniając warunki panujące na całej planecie. W pierwszej połowie XIX wieku Jawa, oddalona o ok. 2000 km od wyspy Sumbawa, znajdowała się pod wpływami Wielkiej Brytanii. W tamtym czasie, gubernatorem wyspy był sir Thomas Stamford Raffles. To właśnie jego wspomnienia, spisane w "Historii Jawy", rzucają sporo światła na katastrofę, która wydarzyła się w 1815 roku. Gdzie znajduje się wulkan Tambora? Wulkan Tambora jest czynnym stratowulkanem, zlokalizowanym na indonezyjskiej wyspie Sumbawa. Osiąga wysokość 2850 m n.p.m. Średnica kaldery to 7 km, a głębokość - 1100 m. Boski wulkan na Jawie Z wulkanu Bromo rozciągają się cudowne widoki, a sam wulkan ma - dosłownie - cudowną moc. Tak przynajmniej głosi legenda. Wulkany Indonezji mają istotny wpływ na tamtejszy krajobraz. Na indonezyjskich wyspach można znaleźć ponad 330 wulkanów, z czego aż 130 to jednostki aktywne. To właśnie tam znajdują się największe czynne wulkany Azji (z wyłączeniem wulkanu Kluczewska Sopka, położonego na Kamczatce). Najwyższym jest Kerinci, położony na Sumatrze. Ogromny stratowulkan osiąga 3805 m n.p.m. Tambora jest wyraźnie niższą jednostką, jednak istnieją dowody, że w czasach historycznych mogła mierzyć nawet 4300 m n.p.m. Status najwyższego szczytu w Indonezji wulkan utracił w 1815 roku, gdy potężna erupcja zmieniła jego wygląd. Największy historyczny wybuch wulkanu Zanim doszło do tragicznej w skutkach erupcji, wulkan Tambora był uważany za wygasły. W 1812 roku pojawiły się pierwsze sygnały wskazujące, że potwór budzi się do życia. Z krateru zaczął wydobywać się popiół, a w okolicy można było usłyszeć donośne dudnienie. To wskazywało, że magma zaczyna przemieszczać się ku górze. Do pierwszej dużej erupcji doszło 5 kwietnia 1815 roku. Wulkan niemal przez 2 godziny wyrzucał w powietrze materiały piroklastyczne. Chmura erupcyjna wzniosła się na wysokość 33 km n.p.m. TEGO nie przebije żadna ludzka broń! 11 największych erupcji wulkanów Wybuchy wulkanów zawsze poruszały naszą wyobraźnię. Starożytni uważali, że to znak gniewu bogów, którzy chcą ukarać nieposłusznych ludzi. Samo słowo określające ogniste góry pochod... 5 dni później doszło do kolejnej, znacznie potężniejszej erupcji. Tym razem, kolumna erupcyjna wzniosła się na wysokość 43 km n.p.m. Porucznik Owen Phillips, który został wysłany na wyspę w celu oszacowania skutków wybuchu, opisał trzy oddzielne kolumny ognia, których wierzchołki łączyły się na znacznej wysokości. Po ok. 60 minutach, środkowa kolumna zapadła się, tworząc spływy piroklastyczne. Spływające produkty wulkaniczne doszczętnie zniszczyły wieś Sanggir. Po kilku dniach dotarły także do miejscowości Tambora i Pekate. Eksplozje były tak potężne, że ich odgłosy były słyszane nawet na Sumatrze, oddalonej od Sumbawy o ok. 2000 km. Masa opadającego popiołu była tak duża, że pod jego ciężarem waliły się dachy domów. Uprawy rolne zostały doszczętnie zniszczone. W pobliskich miastach nastała ciemność, która utrzymywała się przez kilka dni. Wschodnie wybrzeże Jawy przykryła 23-centymetrowa warstwa popiołu. Spływający z wulkanu materiał piroklastyczny dotarł do morza, wywołując 4-metrową falę tsunami (niektóre źródła wspominają o 10-metrowej fali). Woda zniszczyła część domów na wyspach Moyo, Sanggar i Bima. Część łodzi zatonęła, potężna fala wyrzuciła niektóre na brzeg. 11 kwietnia, 2-metrowa fala tsunami dotarła do wschodniego wybrzeża Jawy, pochłaniając ponad 4 tys. ludzkich istnień. Na Morzu Flores i w Zatoce Saleh unosiły się ogromne kry pumeksu, których średnica dochodziła do 5 km. Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? Niektóre wulkany charakteryzują się większą wysokością względną niż Mount Everest. Inne kryją pod sobą ogniska magmowe o objętości, której nie jesteśmy w stanie sobie wyobrazić. Ja... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwiekszy-wulkan-na-swiecie-gdzie-sie-znajduje-i-czy-stanowi-zagrozenie-fot-getty-images-6b2619f.jpeg" width="938" height="625" alt="Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? (fot. Getty Images)" title="Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? (fot. Getty Images)" /> W trakcie potężnej erupcji, zbiornik magmowy wulkanu Tambora uległ opróżnieniu, co doprowadziło do zapadnięcia krateru. W rezultacie, jego wysokość zmniejszyła się z 4300 m n.p.m. do 2850 m n.p.m. Wulkan jeszcze przez ok. 4 lata wykazywał oznaki aktywności. Skutki erupcji wulkanu Tambora Erupcja, która miała miejsce 10 kwietnia 1815 roku, była najsilniejszym wybuchem wulkanu w czasach historycznych. Z krateru wydobyło się ok. 100 kilometrów sześciennych materiału wulkanicznego, kolumna wulkaniczna wzniosła się na ok. 43 km, a popiół opadł w promieniu 1300 km, docierając do Jawy i Borneo. Wielka erupcja wulkanu Tambora jest dziś oceniana na 7 w 8-stopniowej skali EVI. Skutki eksplozji były tragiczne dla lokalnej ludności. Wiele wiosek przestało istnieć. Ci, którzy ocaleli, desperacko poszukiwali żywności. Jednak to nie głód był największym problemem. Skażona popiołem woda wywoływała śmiertelną biegunkę. W powietrzu unosił się trujący fluor, zabijający ludzi i zwierzęta gospodarskie. Trudno jest wskazać dokładną liczbę ofiar tej tragedii. Dane historyczne wspominają o ok. 11 tys. osób, które poniosły śmierć w następstwie spływów piroklastycznych. 48 tys. osób (38 tys. na Sumbawie i 10 tys. na Lombok) miało umrzeć z powodu chorób i głodu. Niewykluczone, że choroby i głód zdziesiątkowały także populację Jawy i Bali. Erupcje wulkanów mogły doprowadzić do upadku chińskich dynastii Naukowcy rzucili światło na nieznany do tej pory wpływ wulkanicznych erupcji na historię świata. Należy podkreślić, że skutki katastrofy z 1815 roku były odczuwane globalnie. Rok 1816 był określany jako "rok bez lata". Anomalie klimatyczne doprowadziły do obniżenia temperatury o ok. 3-4 stopnie Celsjusza i znacząco wpłynęły na życie mieszkańców półkuli północnej. Najbardziej ekstremalna pogoda panowała wiosną i latem 1816 roku. Anomalie wystąpiły w niemal całej Europie (zwłaszcza na północy) i w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych. W stanach Nowy Jork i Maine spadł śnieg, a w Connecticut odnotowano siarczyste mrozy. Intensywne opady śniegu zarejestrowano także w Kanadzie, głównie w Montrealu i Quebec City. W Europie wciąż są czynne wulkany. Gdzie można je znaleźć i czy mogą okazać się groźne? Aktywne wulkany na świecie budzą nie lada emocje. Myśląc o wybuchu takiego miejsca, przed oczami pojawiają się katastroficzne wizje z lawą zalewającą miasto. Ale czy faktycznie jest się ... Anomalie klimatyczne zniszczyły uprawy rolne i w konsekwencji przyczyniły się do wystąpienia głodu, czego następstwem były masowe demonstracje i wzrost przestępczości. Ceny chleba drastycznie wzrosły. Czy taki scenariusz może powtórzyć się w przyszłości? Niestety, tak. W latach 1847-1913, w kalderze wulkanu Tambora uformowała się kopuła lawowa, co jednoznacznie wskazuje na wysoką aktywność procesów wulkanicznych. Poza tym, Tambora nie jest jedynym wulkanem zagrażającym naszej planecie. Znacznie groźniejsze są superwulkany. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wulkany Indonezji – które z nich można zdobyć?
Wulkany Indonezji stanowią nieodłączny element tamtejszego krajobrazu. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Zapraszamy na fascynującą wycieczkę szlakiem najwspanialszych indonezyjskich wulkanów.
W tym artykule: Rinjani Merapi Semeru Bromo Inerie Ranug Ijen Tambora Kerinci Krakatau Indonezja, największy wyspiarski kraj świata, przez wielu jest postrzegana jako raj na ziemi. Nic dziwnego, zwłaszcza jeżeli uwzględnimy fakt, że nie brakuje tam turystycznych atrakcji. Białe plaże, krystalicznie czysta woda czy tropikalne lasy to jeszcze nie wszystko. Mówiąc o tym, co na turystów działa jak magnes, należy wskazać także na tamtejsze wulkany. W sumie, jest ich ok. 300, z czego aż 130 to wulkany aktywne. Dwa spośród nich odpowiadają za największe erupcje, jakie miały miejsce w niedalekiej przeszłości. Najciekawsze wulkany Indonezji opisujemy poniżej. Rinjani Indonezja. Zaczarowane wyspy W malowniczym krajobrazie indonezyjskich wysp, wśród wulkanów, lasów deszczowych i tysięcy wspaniałych świątyń unoszą się duchy dobra i zła. Wiedza, jak umiejętnie z nimi współistnie... Naszą listę otwiera czynny stratowulkan, leżący na wyspie Lombok. To bez wątpienia jeden z najpiękniejszych wulkanów na świecie. Główny stożek osiąga wysokość 3726 m n.p.m. Po jego zachodniej stronie znajduje się kaldera, będąca pozostałością po wulkanie Samalas. Jej wymiary to 6,0x8,5 km. Częściowo, kalderę wypełnia jezioro Segara Anak, osiągające głębokość 230 m. Obecnie główny stożek wulkanu pozostaje nieaktywny, jednak oznaki aktywności zdradzają mniejsze stożki, zlokalizowane wewnątrz kaldery. Merapi Przenosimy się na Jawę. Nad położoną w centralnej części wyspy Yogyakartą, wznosi się Merapi, czyli Góra Ognia. Stratowulkan osiągający wysokość 2910 m n.p.m. z całą pewnością nie jest najwyższą tego typu jednostką na Jawie, ale wiele osób zalicza go do najpiękniejszych. Przez ok. 300 dni w roku, z krateru obficie wydobywa się dym, roztaczający wokół góry aurę tajemniczości. Ze szczytu rozpościera się zachwycający widok na okoliczne wulkany, m.in. na Sumbing, Merbabu, Telomoyo i Sindoro. Merapi wykazuje dużą aktywność, więc wejście na stożek nie zawsze jest możliwe. Naukowcy są zdania, że to właśnie ten wulkan wyemitował największą ilość materiału piroklastycznego w ujęciu globalnym. Pierwsza odnotowana erupcja miała miejsce w 1548 roku. Ostatni duży wybuch nastąpił w 2010 roku. Przez kilka dni, wulkan wyrzucał materiał piroklastyczny na wysokość 7 km. Konieczna okazała się ewakuacja ponad 100 tys. mieszkańców okolicznych osad. 100 osób poniosło śmierć. Semeru Przenieśmy się na najwyższy wulkan Jawy. Wierzchołek Semeru sięga 3677 m nad poziomem morza. Ogromny szczyt góruje nad Parkiem Narodowym Bromo-Tengger-Semeru i wznosi się ponad okoliczne wulkany. Na najwyższy dostępny punkt prowadzi niezwykle malownicza ścieżka. Wytrwali piechurzy po drodze miną rozległą sawannę, pola werbeny brazylijskiej i jezioro. Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? Niektóre wulkany charakteryzują się większą wysokością względną niż Mount Everest. Inne kryją pod sobą ogniska magmowe o objętości, której nie jesteśmy w stanie sobie wyobrazić. Ja... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwiekszy-wulkan-na-swiecie-gdzie-sie-znajduje-i-czy-stanowi-zagrozenie-fot-getty-images-ce3bb69.jpeg" width="938" height="625" alt="Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? (fot. Getty Images)" title="Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? (fot. Getty Images)" /> Niestety, szczyt wulkanu jest nieosiągalny. Wynika to z faktu, że z wnętrza krateru wydobywają się toksyczne gazy. Ostatnim przystankiem jest płaskowyż, położony nieopodal szczytu. Warto wspomnieć, że co 30 minut, Semeru wyrzuca w powietrze chmurę popiołu, który osiada na zboczach wulkanu. To sprawia, że podejście nie należy do najłatwiejszych. Bromo Będąc na Jawie, nie można nie udać się na Bromo. Czynny stratowulkan, osiągający wysokość 2329 m n.p.m., jest położony w wielkiej kalderze Tengger, której średnica to ok. 16 km. Wraz z okolicznymi stożkami, tworzy niesamowity, iście księżycowy krajobraz. To jeden z tych punktów, z których można podziwiać najpiękniejsze wschody i zachody słońca. Ze szczytu rozpościera się też zachwycający widok na Semeru. Bromo jest jednym z najaktywniejszych indonezyjskich wulkanów. Mimo to, w okresach względnego spokoju można wejść na jego wierzchołek. Inerie Kolejny wulkan na naszej liście jest idealną propozycją dla osób, które nie czują się zbyt dobrze wśród tłumu turystów. Mierzący 2245 m Inerie znajduje się w południowo-wschodniej części wyspy Flores, przy mało uczęszczanym szlaku. Z czego wynika znikoma popularność tego miejsca? Należy tu wskazać na dwie możliwe przyczyny - trasa prowadząca na szczyt jest dość trudna i wymaga żelaznej kondycji, a poza tym na szlaku brakuje jakichkolwiek oznaczeń. Niedoświadczone osoby powinny zdobywać szczyt wyłącznie w asyście przewodnika. Ranug Skoro mowa o wymagających górach, doświadczeni wspinacze powinni zwrócić uwagę na Ranug - czynny stratowulkan, położony we wschodniej części Jawy. Wejście na szczyt (3332 m n.p.m.) może zająć nawet kilka dni i będzie wymagało użycia specjalistycznego sprzętu - uprzęży i lin asekuracyjnych. Jak powstaje wulkan? Najważniejsze etapy i procesy Mimo że stanowią stałe zagrożenie, wulkany niezmiennie fascynują i wprawiają w zachwyt, nie tylko geologów. Nic dziwnego. Jak powstaje wulkan? Przyjrzymy się temu procesowi nieco bliżej. To propozycja wyłącznie dla wytrwałych osób, które zdobyły już niejedną wymagającą górę. Nagrodą za trud poniesiony podczas wędrówki będzie wspaniała panorama i możliwość podziwiania krateru o średnicy 2000 m. Należy jednak podkreślić, że Ranug nie zawsze jest dostępny. W ostatnich latach znacząco wzrosła jego aktywność, o czym świadczą choćby chmury popiołu, wyrzucane na wysokość 6000 m. Ijen Nieopodal wulkanu Ranug leży kompleks wulkaniczny Ijen. Majestatyczny stratowulkan wznosi się nad miastem Banyuwangi. W najwyższym punkcie, osiąga wysokość 2769 m n.p.m. Kratery znajdują się w kalderze o średnicy ok. 20 km. W jednym z nich znajdziemy największe kwaśne jezioro świata, o średnicy 1 km. Turkusowa woda robi ogromne wrażenie, ale o kąpieli można zapomnieć, nie tylko ze względu na stromy, wysoki brzeg. Jej pH jest niższe niż 0,4. W kraterze wulkanu działa kopalnia siarki. Górnicy, którzy tam pracują, prawdopodobnie pałają się najtrudniejszym zajęciem na świecie. Pozyskany urobek wynoszą w bambusowych koszach, które mogą ważyć nawet 80 kg! Niektórzy dorabiają, wnosząc na szczyt turystów (w specjalnych taczkach). Tambora Kolej na najsłynniejszy indonezyjski stożek. Wulkan Tambora jest sprawcą jednej z największych katastrof, zarejestrowanych w czasach historycznych. W 1815 roku doszło do erupcji, która w ciągu kilku dni pochłonęła życie kilkudziesięciu tysięcy osób i pogrążyła znaczną część północnej półkuli w zimie wulkanicznej. W następstwie tragicznych wydarzeń, w wielu regionach zapanował głód. Oprócz tego, szerzyły się choroby. Szacuje się, że sumaryczna liczba ofiar tego kataklizmu przekracza kilkaset tysięcy. Indonezja: "Faktycznie zapamiętamy go do końca życia" Czterodniowy rejs wzdłuż wybrzeży Sumbawy na wyspę Flores, z wizytą na Komodo, miał być niezapomnianym przeżyciem. Tambora jest położona na wyspie Sumbawa, należącej do archipelagu Małych wysp Sundajskich. Dotarcie na szczyt stożka o wysokości 2850 m jest wymagające, a mając na uwadze fakt, że mówimy tu o czynnym wulkanie, może okazać się też niebezpieczne. Kerinci Powróćmy na chwilę na Sumatrę. Z porośniętej gęstymi lasami zachodniej części wyspy, wynurza się najwyższy wulkan Indonezji. Kerinci osiąga aż 3805 m n.p.m. Ogromna góra, sąsiadująca z niższymi formacjami, robi niesamowite wrażenie. Tym bardziej, że jest położona w wyjątkowo malowniczej okolicy, w której nie brakuje herbacianych pól. Z racji długiego dojazdu do punktu startowego, ten wulkan nie cieszy się zbyt dużą popularnością wśród turystów, ale dla wielu osób może się to okazać ogromną zaletą. Krakatau Czynne wulkany na świecie niejednokrotnie manifestowały swoją niszczycielską siłę. Erupcja Krakatau, wulkanu położonego w Cieśninie Sundajskiej, była jedną z najtragiczniejszych. Przerażający spektakl rozpoczął się 20 maja 1883 roku, a przez kolejne trzy miesiące z krateru wydobywały się gazy, popiół i para. W wyniku potężnego wybuchu, wulkan podzielił się na trzy mniejsze kratery. Anak Krakatau jest udostępniony dla ruchu turystycznego, ale wejście na główny stożek jest zabronione. Erupcje wulkanów mogły doprowadzić do upadku chińskich dynastii Naukowcy rzucili światło na nieznany do tej pory wpływ wulkanicznych erupcji na historię świata. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Bali nie radzi sobie z powrotem niepokornych influencerów. "Okażcie trochę empatii"
Powrót podróżnych powinien cieszyć kraje utrzymujące się z turystyki. Niektórzy z nich, zamiast promować w sieci dane miejsca, zniechęcają jednak do przyjazdu.
W tym artykule: Uwaga na podróżujących influencerów Bali kontra niepokorni turyści Influencerzy to dość liczna a przy okazji specyficzna grupa turystów. Wielu z nich podróżuje w najbardziej egzotyczne miejsca na świecie tylko po to, żeby zrobić udane zdjęcia do mediów społecznościowych. Niektórzy płacą za to życiem. Media co jakiś czas informują o turystach, którzy zginęli, próbując zrobić sobie selfie w niebezpiecznych miejscach. Najczęściej są to klify lub inne wzniesienia. Uwaga na podróżujących influencerów Nowa Zelandia kilka miesięcy temu wyszła naprzeciw infleuncerom i wystartowała z akcją mającą na celu zachęcenie przyjezdnych do odwiedzania i fotografowania mniej oczywistych atrakcji turystycznych. Twórcy inicjatywy zażartowali też z osób, które do zdjęć przybierają sztampowe pozy. Są i tacy influecnerzy, którzy swoim zachowaniem szkodzą innym turystom, zwłaszcza teraz, kiedy zagraniczne podróże dopiero wracają do normalności i wiążą się z przestrzeganiem konkretnych obostrzeń. Władze Bali wyraziły swoje niezadowolenie z takiego obrotu sytuacji. Bali kontra niepokorni turyści Indonezyjska wyspa Bali jeszcze przed wybuchem pandemii cieszyła się ogromną popularnością nie tylko wśród influncerów. Cały kraj powoli otwiera się na turystów, jednak władze obawiają się, że ostatnie wydarzenia z udziałem osób popularnych w mediach społecznościowych mogą popsuć reputację Bali. Kilka tygodni temu głośno było o „żarcie” rosyjskiej influencerki, która nagrała wizytę w supermarkecie. Zamiast wymaganej maseczki ochronnej miała na sobie imitujący ją makijaż. Sprawa zakończyła się deportowaniem jej z wyspy. Podobnych incydentów jest więcej. Niektórzy turyści pozwalają sobie na wyjątkowo skandaliczne zachowania, jak przykładowo para, która postanowiła nagrać swój stosunek seksualny w miejscu uznawanym przez Balijczyków za święte. W rozmowie z serwisem „The Guardian” Balijski polityk i projektant Niluh Djelantik podkreślił, że Indonezja w dużej mierze utrzymuje się właśnie z zagranicznej turystyki. Stąd też obawy, że podobne sytuacje z udziałem influencerów zniechęcą innych podróżników do przyjazdu na Bali. – „Okażcie trochę empatii. Zamiast wrzucać do sieci kontrowersyjne treści, zatroszczcie się o innych” – zaapelował do turystów zza granicy.
Na indonezyjskiej wyspie Siberut zaczyna się rytuał przejścia. Po drugiej stronie na młodych Mentawajów czekają duchy zwierząt.
Rytm wystukiwany jest na bębnie ze skóry pytona. Mężczyźni w kręgu klaszczą. Są poważni i skupieni. Za chwilę zrobią pierwszy krok, by zostać szamanami, czyli sikerei. Wiedzą, że tytuł ten oznacza nie tylko prestiż, ale przede wszystkim wielką odpowiedzialność. Dla 25-tysięcznego indonezyjskiego ludu Mentawajów, zamieszkującego niedostępne zakątki tropikalnej dżungli na wyspie Siberut i do dziś żyjącego zgodnie z tradycją liczącą tysiące lat, sikerei są duchowymi przywódcami. Przewodzą wszelkim rytuałom – od ceremonii narodzin po obrzędy inicjacyjne, wiedzą, jak niwelować efekty czarnej magii, potrafią leczyć przy użyciu roślin, a także wróżyć z wnętrzności zwierząt. A przede wszystkim tylko sikerei posiadają dar łączenia dwóch światów – duchów i ludzi. Według Mentawajów, wyznawców animistycznej religii jarayak, światy te są ze sobą nierozerwalnie związane. Zarówno choroba, jak i nieudane łowy są sygnałem, że duchy są niezadowolone i oczekują rekompensaty. Właśnie dlatego przed każdym polowaniem na małpy szaman wykonuje tradycyjny taniec, by oddać cześć tym zwierzętom. Po udanym polowaniu wiesza ich czaszki w domostwach – jako wyraz szacunku dla ich dusz. Szaman Laolao, najstarszy z szamanów, w skupieniu wypowiada słowa w archaicznym języku. To prośba i dziękczynienie dla zwierzęcia, które za chwilę złoży w ofierze – ale wcześniej dokładnie naciera jego ciało magicznymi liśćmi taipotsala. Ofiara gwarantuje bezpieczną podróż inicjowanego mężczyzny między światami. Podróż jest długa i bolesna – dosłownie. Jej etapy zostaną zapisane na ciele nowicjusza w postaci kolejnych elementów tatuażu wykonanego za pomocą żółtego pigmentu. Uzyskuje się go ze skruszonego korzenia kurkumy zmieszanego z popiołem. Wprowadza w naciętą skórę, do momentu gdy wzór przybierze ostateczną formę – drzewa życia – które zdobi ciało każdego szamana. Paski na nogach to pień, długa linia z kropek biegnąca przez całe ciało aż do ramion reprezentuje gałęzie, a linie na klatce piersiowej to kwiaty. Tatuaże to dziś nie tylko tradycja i pokarm dla duszy, ale i forma manifestu politycznego. Już w latach 60. i 70. polityka reżimu Suharto miała na celu zniszczenie tradycyjnej kultury Mentawajów. Restrykcje religijne, wedle których dozwolonymi wierzeniami miały być islam, chrześcijaństwo, buddyzm i hinduizm, skazały animistyczny kult na ostre represje. Robienie tradycyjnych tatuaży zostało zabronione, tak samo jak noszenie kabit – przepaski z liści. W zamian w tropikalnej dżungli rozpoczęła się dystrybucja bawełnianych T-shirtów, butów i spodni. Szamanie byli więzieni, często obcinano ich długie włosy, a nawet okaleczano przez wypalanie tatuaży. Do dziś tatuowanie jest nielegalne, a wielu sikerei przebywa w areszcie. Jakby tego było mało, kultura Mentawajów znów jest zagrożona – przez masową turystykę. Bo zobaczyć prawdziwego szamana chce dziś prawie każdy turysta, który z wycieczką zjawia się na tej indonezyjskiej wyspie. Wiktoria Michalkiewicz, 2012
Zielony raj pełen pięknych zwierząt bezpowrotnie znika. Wśród dymu i trocin
Majestatyczne lasy Borneo znikają wśród dymu i trocin. Sławnej Bioróżnorodności wyspy zagraża gorączkowa pogoń za drewnem i olejem palmowym.
Przede wszystkim opowiem wam o Borneo waszych marzeń. Dzień zaczyna się sporo przed wschodem słońca dzikimi wrzaskami gibonów, tych budzików lasów deszczowych. Z koron drzew dobiegają miłosne nawoływania kochanków i ostrzegawcze krzyki rywali w natarczywym języku małp, którego znaczeń mogę się tylko domyślać. Ścieżka z mego obozowiska do lasu wiedzie wzdłuż ogromnych drzew – do najniższych konarów jest jakieś 30 m. Przez zielony gąszcz koron przenika nikłe słoneczne światło. Makak jawajski spaceruje wzdłuż strumienia w nadziei na śniadanie z ryb lub żab. Gdy małpa znika w dole strumienia, do brzegu w podskokach zbliżają się dwie mangusty. Na polanie para dzioborożców żałobnych z szumem skrzydeł nadlatuje żerować na owocującym drzewie. Ptaki wielkością przypominają indyki, są prawie całe czarne, lecz nad dziobami mają ogromne czerwono-żółte, lśniące w słońcu hełmy. Podziwiam ich niezwykłość, gdy nagle na wysokości mego pasa pojawia się jakiś kształt wielkości dłoni. Jest aksamitnie czarny, ale z dodatkiem szkarłatu i neonowej zieleni: to Trogonoptera brookiana. Przy rozpostartych skrzydłach osiąga niemal 18 cm. Spływam małą łodzią w dół szerokiej rzeki Kinabatangan, a potem płynę w górę wąskiego bocznego dopływu. Nade mną grupa nosaczy wspina się po gałęziach. Brzuchaty samiec, z karykaturalnie wielkim nosem zwisającym niczym dojrzały owoc, jest tak brzydki, że aż rozczulający. Większość spiczastonosych samic z jego haremu nosi przy piersi młode. Z góry popatrują na nas lutungi, z brzegu jakaś świnia brodata. Dwumetrowy waran ześlizguje się do wody. Borneański karłowaty słoń płynie przed łodzią, wydychając powietrze jak wieloryb. Widzę, dokąd zmierza: stado złożone z kilkudziesięciu osobników żuje pnącza porastające brzegi głównego nurtu rzeki. To właśnie baśniowe Borneo, jakie świat sobie wyobraża. Aby jednak zobaczyć, jak naprawdę wygląda dziś ta wyspa, trzeba być np. wężojadem, który usadowił się na drzewie na przeciwnym brzegu rzeki. Wtedy, wzniósłszy się wysoko, można się przekonać, jak prędko dziki las ustępuje miejsca równym rzędom olejowców gwinejskich. Plantacja olejowców jest soczysta i zielona, a wygięte pierzaste liście drzew nadają jej egzotyczny urok, jednakże dla niezrównanej różnorodności biologicznej Borneo oznacza ona śmierć. Wyspa Borneo, położona między Morzami Południowochińskim i Jawajskim, podzielona równikiem, była plądrowana przez wieki. Chińscy handlarze przybywali tu po rogi nosorożców, aromatyczne drewno agar i ptasie gniazda na zupę. Później dołączyli do nich muzułmańscy i portugalscy handlarze pieprzem i złotem. Brytyjczycy i Holendrzy kontrolowali wyspę w XIX i na początku XX w., kiedy drwale zaczynali trzebić tropikalny las, pozyskując twarde drewno. Obecny podział polityczny Borneo – 75 proc. należy do Indonezji, reszta do Malezji i maleńkiego Brunei – odzwierciedla brytyjsko-holenderskie sojusze z czasów kolonialnych. W ostatnich kilku dekadach spółki z Europy, USA i Australii prowadziły odwierty w poszukiwaniu złóż ropy, gazu i węgla. Od Amsterdamu po Melbourne, od Singapuru po Houston, wszędzie znaleźć można rezydencje zbudowane dzięki bogactwu pochodzącemu z Borneo. Rezydencje takie stoją też w Dżakarcie i Kuala Lumpur, bo największymi łupieżcami są Indonezja i Malezja, a przynajmniej ich elity. Odmienny rodzaj bogactwa kusił wielkiego przyrodnika Alfreda Russela Wallace’a, który spędził tu pewien czas w latach 50. XIX w., rozwijając teorie ważne dla współczesnego rozumienia ewolucji i biogeografii. Wallace zebrał tu ponad tysiąc nowych gatunków, w tym motyla Trogonoptera brookiana. Takie odkrycia naukowe zdarzają się po dziś dzień, co świadczy o tym, że Borneo należy do najbardziej zróżnicowanych biologicznie miejsc na ziemi. Na wyspie występuje ponad 15 tys. znanych nauce gatunków roślin, w tym ponad 2,5 tys. storczyków. Nizinne puszcze Azji Południowo-Wschodniej należą do najwyższych wilgotnych lasów tropikalnych świata; może tu występować nawet 240 gatunków drzew na półtora-hektarowym stanowisku. Borneo jest ojczyzną największego kwiatu, największego storczyka, największej rośliny mięsożernej i największej ćmy. W wielopoziomowej strukturze tutejszego lasu deszczowego żyje prawdziwa kolekcja zwierząt szybujących: poza kilkoma gatunkami latających wiewiórek występują tam lotokoty, latające jaszczurki, żaby i węże. Ale choć można tu spotkać także niedźwiedzia malajskiego, panterę borneańską, karłowatego słonia czy nosorożca (poniżej 50 sztuk, na granicy wyginięcia), symbolem Borneo stał się orangutan. Jego pełne wyrazu oczy spoglądają na nas z gazet i biuletynów obrońców przyrody na całym świecie. Być może, biorąc pod uwagę bioróżnorodność wyspy oraz tempo, w jakim znikają jej lasy – przyszłość Borneo będzie jednym z najtrudniejszych zagadnień ochrony przyrody na ziemi. Z perspektywy satelity zagrożenie deforestacją może się wydać przesadzone. Borneo wciąż jeszcze w połowie pokryte jest drzewami, a wyżyny wewnątrz wyspy są porośnięte setkami kilometrów kwadratowych dziewiczych lasów. Dotarcie do niektórych obszarów wymaga kilkudniowej podróży łodzią lub wyczerpującej pieszej wędrówki. Ale lasy nizinne, główne siedlisko dla większej części borneańskiego bogactwa biologicznego, to co innego. Szacuje się, że w ciągu minionych 20 lat wycinano 8 tys. km2 rocznie. Opublikowany w 2001 r. w Science artykuł pod złowieszczym tytułem Koniec indonezyjskich lasów nizinnych, odwołując się do wiarygodnych danych, przewidywał, że lasy nizinne w indonezyjskiej części wyspy mogą zostać zniszczone do 2010 r. Kryzysy rządowe spowolniły wycinkę i eksport, dlatego termin zagłady się przesunął. Mogą go jednak przyspieszyć inne czynniki. W czasie minionych 20 lat na Borneo powstały liczne monokulturowe plantacje olejowców, bo warunki naturalne na wyspie są dla uprawy tego zielonego złota idealne. Olej palmowy stosowany jest w kuchni, do produkcji kosmetyków, mydeł, deserów, biopaliw. Indonezja stała się światowym liderem w jego produkcji, oddając pod uprawę olejowców 60 tys. km2, powierzchni, która do 2020 r. może ulec podwojeniu. Borneo ma jeszcze inny surowiec, który jest środowiskowym zagrożeniem: węgiel. Kopalnie odkrywkowe – złota i węgla – znaczą południowe i wschodnie Borneo niczym wysypka, zastępując lasy i zanieczyszczając rzeki. Do tego w świecie wyczulonym na zagrożenia wynikające ze zmian klimatu Borneo przyciągnęło uwagę z jeszcze jednego powodu: około 11 proc. powierzchni wyspy zajmuje ekosystem zwany lasem torfowiskowym. Drzewa rosną tu na glebie wytworzonej przez wieki akumulacji nasyconej wodą materii organicznej. Gleba torfowa, osiągająca miąższość do 20 m, to potężny zbiornik węgla. Tropikalne torfowiska, odarte z drzew i osuszone, niszczeją i uwalniają swój węgiel do atmosfery, a wysychając, stają się podatne na pożary. Węgiel uwolniony w wyniku rozkładu torfu, pożarów i wylesiania ulokował Indonezję na trzecim miejscu wśród producentów gazów cieplarnianych, tuż za silnie uprzemysłowionymi Chinami i USA. Dla wilgotnych lasów Borneo czas biegnie szybko. Konwencjonalne metody ochrony nie dają wielkich nadziei. Wydzielanie dużych obszarów w postaci parków lub rezerwatów okazało się mało skuteczne, przynajmniej w indonezyjskiej części Borneo. Jednak wielu obrońców przyrody mówi, że wycinka drzew, często uważana za przekleństwo dla dzikich zwierząt, w rzeczywistości może – pod warunkiem że będzie prowadzona odpowiedzialnie – pomóc zachować znaczną część bioróżnorodności wyspy. – Dziewiczy wilgotny las tropikalny to na Borneo koncepcja skazana na niepowodzenie – twierdzi Glen Reynolds, szef pionu naukowego Danum Valley Field Center w Sabah. – Wszystkie duże obszary pierwotnych lasów nizinnych, które można było chronić, już są chronione. Teraz najważniejsze jest przekonanie ludzi, że las, który uważamy za zdegradowany, jest w stanie zachować różnorodność biologiczną. Po przeciwnej stronie Borneo wąska utwardzana droga wychodzi z Pontianak, miasta w indonezyjskiej prowincji Kalimantan Barat. Zatłoczona ciężarówkami i motorowerami biegnie przez wioski poprzedzielane polami ryżowymi. Zbiory dopiero się zaczęły i to tu, to tam widać ludzi uderzających snopkami o drewniane kratownice lub rzucających nasiona w powietrze, by wiatr porwał plewy. Śladów lasów, które kiedyś tu rosły, nie ma zbyt wiele. Podróżuję z Dessy Ratnasari, miejscowym naukowcem. Nasz szofer, Harun – który podobnie jak wielu innych Indonezyjczyków używa tylko jednego imienia – zaczyna mówić, gdy mijamy duży budynek otoczony chwastami. – To tartak, w którym pracował – wyjaśnia Ratnasari. – Upadł, bo nie było już drzew do cięcia. Zatrudniał 1300 pracowników. W odległości kilku kilometrów mijamy kolejne dwa tartaki – okna rozbite, plac parkingowy pusty. W jaki sposób do 2005 r. znikła niemal jedna trzecia wilgotnego lasu tropikalnego, który porastał Borneo 20 lat wcześniej? Odpowiedź można wyczytać z akronimu, którym Indonezyjczycy tłumaczą wiele problemów swojego kraju: KKN, czyli korupsi, kolusi, nepotisme (korupcja, zmowa, nepotyzm). W czasie 32 lat prezydentury Suharto, do chwili gdy w 1998 r. został zmuszony do ustąpienia, lasy indonezyjskie były traktowane jak prywatna własność jego klanu. Od tamtych czasów władza polityczna uległa decentralizacji, a decyzje w kwestiach zasobów naturalnych przeszły w ręce władz lokalnych, ale przyniosło to tylko decentralizację korupcji. Wielu gubernatorów prowincji, bupati (namiestników) okręgów i policja z zapałem brało łapówki za pozwolenia na wycinkę w lasach teoretycznie chronionych czy zgodę na zakładanie plantacji. Problem pogłębiał chaos prawny i nieuporządkowanie spraw dotyczących własności. Stan Sarawak, po drugiej stronie granicy, w malajskiej części Borneo, od 30 lat zarządzany jest przez skorumpowanego autokratę Abdula Taiba Mahmuda. Niekontrolowana wycinka tak bardzo uszczupliła leśne zasoby Sarawaku, że większość działaczy ochrony przyrody poddała się i skierowała uwagę na inne obszary wyspy. Przyroda nieco lepiej ma się w Sabah, malajskim stanie w północno-wschodniej części Borneo. Tu też rozrosły się plantacje olejowców, jednak ponad połowę stanu wciąż pokrywają lasy. Sabah utrzymuje najlepiej zachowane fragmenty lasu deszczowego: w rezerwatach w dolinie Danum i niecce Maliau. Zarządzanie jest najważniejsze – mówi Frances Seymour z Center for International Forestry Research (CIFOR), międzynarodowej organizacji zajmującej się ochroną lasów i poprawą standardu życia mieszkańców tropików. W Indonezji zaobserwowano pocieszające objawy postępu – zwłaszcza od 2004 r., kiedy to prezydentem został Susilo Bambang Yudhoyono. Jeszcze lepsze wieści nadeszły w 2005 r., gdy głównym szefem policji został generał Sutanto. Od tego czasu setki osób aresztowano za nielegalny wyrąb lasów, i to nie samych robotników leśnych pracujących za dwa dolary dziennie, ale też liczących się handlarzy drewnem i urzędników. Park Narodowy Gunung Palung w Kalimantan Barat, kiedyś miejsce masowych nielegalnych wyrębów i kłusownictwa, przeszedł gruntowną zmianę dzięki oddanemu sprawie ochrony przyrody dyrektorowi i jego strażnikom patrolującym park w leciutkich samolotach i motorówkach. – A jednak w tej wsi policjant nie zrobi nic, nie zażądawszy łapówki – mówi mi człowiek związany z małą grupą działaczy ochrony przyrody. Jak zwykle w przypadku takich osób, zostałem po-proszony o nieujawnianie nazwiska rozmówcy. – To jak stąpanie po kruchym lodzie. Bupati mają w Dżakarcie przyjaciół, którzy mogą nas zamknąć – mówi inny działacz organizacji pozarządowej. W kilku głównych miastach okręgów, które odwiedziłem, najbardziej rzucającym się w oczy przejawem zwiększonej lokalnej autonomii były reprezentacyjne, nowe rządowe biurowce, a zaraz po nich pretensjonalne domy miejscowych bupati. – Problemem jest znalezienie sposobu na to, jak pomagać naszym społecznościom i miejscowym władzom w podejmowaniu lepszych decyzji. Teraz widzimy chęć błyskawicznego zarobienia pieniędzy, ale za 10 lat nie będzie ani miejsc pracy, ani źródeł przychodu – mówi Frances Seymour. – I indonezyjska prowincja pozostanie tak samo biedna jak zawsze. Szosa wije się między poszarpanymi wapiennymi wzgórzami Kalimantan Timur. Kilka lat temu zwożono nią drewno. Dziś z obu stron widać tu jedynie busz. Po przekroczeniu mostu nad rzeką Telen zatrzymujemy się przy przydrożnym domu, o ile można go tak nazwać. To drewniana platforma uniesiona nad ziemię na palach na wysokość człowieka. Dach stanowi kawał niebieskiego plastiku. Na platformie siedzi kobieta z dwójką dzieci, inne bawią się pod spodem. Na polu za domem leżą pnie drzew; grunt jest czarny od wypalania, a tu i tam nad ziemią unosi się dym. Kilkoro mężczyzn i kobiet pracuje w polu, posługując się maczetami i długimi drągami z drzewa żelaznego Eusideroxylon zwageri. Oto jestem naocznym świadkiem niszczenia lasu. Dwaj mężczyźni podchodzą do nas, by porozmawiać – Udan Usat i Ismael, wuj i siostrzeniec. Noszą jawajskie stożkowe kapelusze ze słomy chroniące przed silnym słońcem. Ich twarze i ręce są pokryte sadzą, pot spływa po skórze. Należą do plemienia Kenyah i przenieśli się tu niedawno. Wcześniej mieszkali w wiosce Long Noran nad rzeką Wahau, w borneańskim interiorze. Tamtejsze lasy już dawno zostały wycięte przez wielkie spółki drzewne. Ponieważ został tylko busz, cały obszar dokoła wioski spłonął w potężnych pożarach w latach 1997–1998. Ogień wznieciły spółki przygotowujące ziemię pod plantacje, a w czasie pory suchej gwałtownie rozprzestrzenił się on na sąsiednie tereny. – Mieliśmy ogrody, drzewa owocowe, kauczukowce i pola warzywne, wszystko przepadło – mówi Udan Usat. – Był konflikt ze spółką drzewną. Oskarżyli nas o podpalenia, ale nie my to zrobiliśmy. Pożary przyszły z daleka. Potem zaczęło się dziać bardzo źle. – Z miejsca, gdzie mieszkaliśmy, do najbliższego osiedla z bazarem mieliśmy godzinę łodzią i 15 km po lądzie – mówi. – Korzystanie z łodzi było kosztowne. Rząd obiecał, że każda rodzina, która się przeniesie, dostanie 5 ha wzdłuż tej drogi. Dlatego kilku mieszkańców wioski przybyło tu obejrzeć ziemię, a potem 169 rodzin zdecydowało się zaczynać w nowym miejscu od zera. – Tu jesteśmy między dwoma miastami, więc będzie łatwiej sprzedawać zbiory, gdy pola zaczną dawać plony – mówi Ismael. Sąsiedzi pomagają sobie nawzajem, każdego dnia pracując na innym polu. Będą uprawiać ryż, banany i czerwony owoc zwany rambutanem. Pożary, które niedawno wzniecili, poprawią żyzność gleby. Mają też nadzieję zebrać pierwsze plony w przyszłym roku. Na razie rodziny mieszkają w tymczasowych szałasach. Ismael był dyrektorem szkoły w Long Noran i jeśli tu, nad rzeką Telen, będzie kiedyś dość dzieci, może wybudują szkołę. Pomimo wspaniałych nowych wieżowców wyrastających w Dżakarcie, pomimo nowych samochodów zapełniających jej ulice, największy wpływ na ochronę przyrody na Borneo ma skrajne ubóstwo większości Indonezyjczyków. Jakiekolwiek strategie działacze ochrony przyrody zastosują w celu zachowania bioróżnorodności Borneo, muszą wpierw znaleźć sposób na poprawę życia mieszkańców wyspy. – Nie ma nic ważniejszego od głodu – mówi Albertus z grupy Green Borneo z siedzibą w Pontianak. – Organizacje finansujące muszą zmienić sposób myślenia. Zapewnijmy ludziom lepsze zdrowie, wykształcenie, warunki ekonomiczne – a to pomoże chronić lasy. „BąDź ostrożny” – Hati-Hati – to JeDno z niewielu indonezyjskich wyrażeń, których się nauczyłem. Widać je na znakach wzdłuż wyboistej drogi: Hati-hati logging (Uwaga, zrywka drewna). Jest gorący poranek w Kalimantan Timur (indonezyjskie Borneo Wschodnie). Jadę ciężarówką z Erykiem Meijaardem, Duńczykiem współpracującym z Nature Conservancy, oraz jego kolegą Nardiyono. Przejechaliśmy już wiele kilometrów buszu, a wydaje się, że krajobraz w najbliższym czasie się nie zmieni. Teren ten, ongiś porośnięty nizinnym lasem tropikalnym, został wycięty i nigdy nie obsadzono go na nowo. Dziś są tu tylko krzewy, małe drzewa i paprocie poprzerastane pnączami. – Smutne, prawda? – mówi Meijaard, czytając w moich myślach. – A jednak w takich lasach Nardi i ja znajdujemy największe skupiska orangutanów – dodaje. Orangutany to najbardziej samotnicze z dużych małp, trudne do wypatrzenia. Meijaard powiedział mi, że w ciągu ostatnich dwóch i pół roku regularnej pracy w terenie widział tylko dwa dzikie orangutany. Ciężarówka mija małe wzniesienie i – powinienem przysiąc, że tego nie wymyśliłem – na drodze przed nami widać jakiś ciemny, czerwonawo-brązowy kształt. Gibon? – Orangutan! – Eryk i Nardi wykrzykują jednocześnie. Samochód hamuje z poślizgiem, wyskakujemy z niego, podczas gdy orangutan chowa się w zaroślach. Podążam za nim z lornetką, ale zwierzę umyka, co jakiś czas oglądając się za siebie. W końcu znika nam z oczu. Zwykle małomówny Nardi niemal wychodzi z siebie. – Ale z ciebie szczęściarz! Orangutan, na samej drodze! – powtarza po raz trzeci. To, czego przed chwilą byłem świadkiem, symbolizuje wątłą nitkę nadziei, że uda się uratować bioróżnorodność wyspy. – Powycinane lasy to przyszłość dzikich zwierząt na Borneo – mówi Siew Te Wong pracujący nad zachowaniem zagrożonego niedźwiedzia malajskiego. – Na Borneo gatunki nie wymierają z powodu jednej czy dwóch rund wyrębu – tłumaczy Junaidi Payne z przedstawicielstwa WWF w Sabah. – Równowaga gatunkowa zmienia się wtedy ogromnie, ale jeśli przyjrzysz się małym dolinom i obszarom podmokłym, to nadal są tam nawet wyspecjalizowane gatunki ptaków, storczyków czy epifitów. Tak więc możesz ciąć drzewa i zachować bioróżnorodność. Jednak nie wolno przekształcać tych obszarów w monokulturowe plantacje – mówi – bo to są biologiczne pustynie. Raymond Alfred, geograf z WWF, pokazuje mi leżący w stanie Sabah rezerwat Ulu Segama, gdzie drzewa zostały całkowicie – i legalnie – wycięte, z wyjątkiem zarośli, które w porównaniu z niebotycznym lasem w pobliskiej dolinie Danum wyglądają rachitycznie. A jednak właśnie tu badacze odkryli największe skupisko orangutanów. Ten gatunek trwa w podobnych enklawach rozrzuconych po całej wyspie. W ostatnich latach w Kalimantan Timur Meijaard pomagał spółkom drzewnym prowadzić wyrąb w sposób możliwie zachowawczy, a mieszkańcom lokalnych wiosek szukać sposobów na czerpanie korzyści z lasu. Dla purystów głównym celem ochrony przyrody na Borneo może być wydzielenie rozległych obszarów nietkniętych lasów, ale biolodzy mający do czynienia z tutejszym życiem codziennym wiedzą, że jedyną realną alternatywą jest kompromis. Gdy Meijaard rozmawia w wioskach o sprawach lasu, nigdy nie wspomina orangutanów. – Ludzie są tym znudzeni już po pięciu minutach. Dla nich to kolejna małpa na drzewie, na którą chcą sobie popatrzeć ludzie z Zachodu. Jeśli jednak mówię do nich o rybach w rzece czy dzikich świniach, słuchają, bo są to zasoby, z których las pozwala im czerpać. Meijaard nie jest sentymentalny w sprawach dotyczących wyrębu drzew i świętości dziewiczej puszczy. – To są tropiki. Rośliny odrosną. Te lasy muszą jakoś na siebie zarabiać – mówi. W przeciwnym wypadku z pewnością zostaną zamienione w plantacje olejowców lub drzew na ścier. – Próbujesz przekonać ludzi, przed którymi właśnie teraz otwierają się korzyści ekonomiczne, by zapomnieli o nich na rzecz korzyści, które pojawią się w przyszłości. A bupati, piastujący swą funkcję przez pięć lat, mówi: „Mam zamiar dorobić się teraz” – wyjaśnia Paul Hartman, działacz na rzecz ochrony orangutanów. Takie zarządzanie lasem, które umożliwia jego trwanie – wyrąb przynoszący korzyści finansowe, a nieniszczący ostatecznie ekosystemu – nie jest łatwe. W Sangatta, w Kalimantan Timur, rozmawiam z Daddy Ruhiyatem, doradcą miejscowych władz ds. ochrony przyrody. – Poprosiliśmy spółki drzewne, by wskazały lasy, które mogą przynosić podobne korzyści finansowe co plantacje olejowców. Ale na razie żadne nowe pomysły na bardziej produktywne wykorzystanie ziemi z sektora leśnego nie nadchodzą – mówi. Ruhiyat widzi szansę dla leśnictwa w swoim okręgu, ale przede wszystkim w plantacjach szybko rosnących drzew tekowych, które można ścinać co 15 lat. – Musimy uprawiać lasy w postaci plantacji. To jedyny sposób – przekonuje. Zdaniem Glena Reynoldsa z Danum Valley Field Center jedynym sposobem na odwrót od totalnej wycinki i plantacji palm jest „opłata za usługi środowiskowe”. – Postawmy rzecz jasno: dlaczego ludzie wycinają drzewa? Dla pieniędzy. Trzeba dać ludziom szansę ich zarobienia za pozostawienie drzew na miejscu – mówi Frances Seymour z CIFOR. A oto kolejne marzenie. Przy piaszczystej drodze na południu Borneo stoi domek z kilkoma drzewami bananowymi na podwórku i ogrodem warzywnym z tyłu. Przed domem mężczyzna myje motorower Yamaha. Ten człowiek nazywa się, dajmy na to, Pak Wang. Na swojej nowej maszynie może dotrzeć do najbliższej wioski w kilka minut, zamiast wędrować drogą prawie godzinę. W wiosce może się spotkać z przyjaciółmi, coś kupić, pójść do małego baru karaoke i oglądać telewizję w restauracji swojego wujka. Pak Wang chce mieć telefon komórkowy. Za jego pomocą łatwiej byłoby mu umawiać się z Unitą, która sprzedaje w mieście owoce na straganie. Jeśli chcemy chronić lasy Borneo, zachować znaczną część jego wspaniałej różnorodności biologicznej, to musimy znaleźć sposób, by Pak Wang mógł sobie kupić komórkę. A kiedy ożeni się z piękną sprzedawczynią owoców – żeby mogli chować zdrowe dzieci i posyłać je do szkoły. Sposób, który przyniesie im lepszą przyszłość bez konieczności przekształcania lasów w plantacje olejowców lub gigantyczne jałowe dziury po odkrywkach. I musimy to zrobić, dopóki jest jeszcze coś do ochrony.