Tygrysy wracają do Kazachstanu po 70 latach. Pierwszy drapieżnik już na wolności
Jeszcze w pierwszej połowie XX wieku na terenach dzisiejszego Kazachstanu żyły tygrysy kaspijskie, zwane też turańskimi. Polowania, niszczenie siedlisk i spadek liczebności zwierząt, na które polowały, doprowadziły jednak do ich wymarcia w Azji Środkowej. Ponad siedem dekad później Kazachstan próbuje przywrócić te wielkie drapieżniki do życia, używając puli genowej wciąż zyjącego, choć mocno zagrożonego tygrysa amurskiego.
Ostatniego tygrysa turańskiego na terenie Kazachstanu odnotowano w 1948 roku, a z czasem podgatunek ten całkowicie wyginął. Badania genetyczne wykazały jednak, że ich niemal identycznym genetycznie, żyjącym krewnym, jest tygrys amurski. To właśnie na przedstawicielach tego podgatunku tygrysa naukowcy oparli plan przywrócenia wielkich drapieżników do Kazachstanu. Pierwszy krok właśnie wykonano – na wolność w rezerwacie Ile-Bałchasz wypuszczono samicę tygrysa amurskiego o imieniu Umit, co po kazachsku oznacza „nadzieję”. Stała się pierwszym od około 70 lat tygrysem żyjącym na wolności w Kazachstanie i symbolem przedsięwzięcia, które ma doprowadzić do odbudowy populacji tych drapieżników w Azji Środkowej. Jak przygotowano tygrysy do życia na wolności? Samo otwarcie klatki było jedynie ostatnim etapem długiego procesu. Umit należała do grupy czterech tygrysów amurskich sprowadzonych w maju 2026 roku z rosyjskiego Kraju Chabarowskiego. Razem z nią do Kazachstanu trafiły: dorosły samiec Amur oraz dwa młode osobniki – Turan i Ussuri. Po przewiezieniu do rezerwatu zwierzęta umieszczono w specjalnych zagrodach adaptacyjnych, gdzie pozostawały pod stałą obserwacją weterynarzy i ekspertów zajmujących się dużymi drapieżnikami. W przypadku dorosłych osobników szczególnie ważne było sprawdzenie, czy potrafią samodzielnie zdobywać pożywienie i zachowują naturalny dystans wobec człowieka. – Specjaliści prowadzą kompleksową serię testów, aby ocenić zdolność zwierząt do samodzielnego polowania oraz ich reakcję na obecność ludzi – informowało kazachskie Ministerstwo Ekologii jeszcze krótko przed pierwszym wypuszczeniem. Umit pomyślnie przeszła wszystkie testy, natomiast Amur nadal pozostaje pod obserwacją i zostanie wypuszczony dopiero wtedy, gdy eksperci uznają go za w pełni przygotowanego do samodzielnego życia. Młode Turan i Ussuri mają natomiast pozostać w zagrodach co najmniej do ukończenia 18 miesięcy, a decyzja dotycząca każdego z nich zostanie podjęta osobno. Na wypuszczeniu obserwacja się jednak nie kończy. Umit wyposażono w obrożę z nadajnikiem, dzięki której naukowcy mogą sprawdzać, jak porusza się po rezerwacie, zdobywa pożywienie i przystosowuje się do nowego otoczenia. Dane z obroży mają również pomóc ograniczać ryzyko konfliktów z ludźmi. Jeśli tygrys znajdzie się w odległości pięciu kilometrów od zabudowań, okoliczni mieszkańcy mają otrzymać ostrzeżenie, a w rezerwacie działa już specjalny zespół przygotowany do reagowania w podobnych sytuacjach. Rezerwat Ile-Bałchasz przygotowywano przez lata Samo objęcie ochroną odpowiednio rozległego terenu nie wystarczyło, by tygrysy mogły wrócić do Kazachstanu. Potrzebują przede wszystkim dobrze funkcjonującego ekosystemu z dostatecznie liczną populacją dużych ssaków, dlatego przygotowania w południowej części regionu Bałchaszu rozpoczęły się na długo przed pojawieniem się pierwszych kotów. Utworzony w 2018 roku rezerwat Ile-Bałchasz obejmuje dziś około 4500 kilometrów kwadratowych, w tym deltę rzeki Ili, lasy łęgowe, trzcinowiska, tereny podmokłe oraz obszary pustynne i półpustynne. Jednym z najważniejszych zadań było odtworzenie bazy pokarmowej. Do rezerwatu zaczęto przesiedlać jelenie bucharskie, a później także kułany, jednocześnie prowadząc działania sprzyjające wzrostowi liczebności dzików i gazeli. Do 2023 roku sprowadzono tu już 205 jeleni bucharskich i 60 kułanów, a w kolejnych latach program był kontynuowany. Równolegle odbudowywana jest roślinność. Tylko w 2025 roku w południowym Bałchaszu posadzono 37 tys. sadzonek i zrzezów rodzimych drzew, które dołączyły do około 50 tys. posadzonych w latach 2021-2024. Nowe fragmenty lasu mają nie tylko tworzyć schronienie dla zwierząt, ale także wspierać odbudowę lokalnego środowiska i zapewniać odpowiednie warunki żyjącym tu kopytnym. Na terenach rezerwatu zaczęto już obserwować dzikie zwierzęta poszukujące pożywienia. – Każda posadzona sadzonka jest bezpośrednim wkładem w przyszłość tygrysa w Kazachstanie – podkreślali przedstawiciele WWF Central Asia Ambitny projekt potrwa dziesięciolecia Los Umit będzie teraz jednym z najważniejszych sprawdzianów całego programu, ale wypuszczenie jednego osobnika nie oznacza jeszcze odbudowy populacji. Ostatecznym celem jest doprowadzenie do sytuacji, w której tygrysy będą rozmnażały się w naturze, ich potomstwo będzie przeżywało bez pomocy człowieka, a liczebność zwierząt pozwoli utrzymać populację przez kolejne pokolenia. Właśnie dlatego projekt został zaplanowany na dziesięciolecia i zakłada zarówno pozyskanie kolejnych osobników do reintrodukcji, jak i rozwój programu hodowlanego. Oprócz zwierząt sprowadzonych z Rosji w Ile-Bałchasz żyją także dwa tygrysy amurskie przywiezione w 2024 roku z holenderskiego ośrodka Stichting Leeuw – samica Bohdana i samiec Kuma. Ponieważ całe życie spędziły pod opieką człowieka, nie zostaną wypuszczone na wolność. Ich rola jest inna: mają utworzyć parę hodowlaną, której potomstwo mogłoby w przyszłości zostać przygotowane do samodzielnego życia. Jeżeli pojawią się młode, eksperci będą musieli ocenić, czy rozwinęły naturalne zachowania, potrafią polować i unikają ludzi – dopiero wtedy będzie można rozważyć ich przeniesienie poza ogrodzone siedlisko. To pokazuje, jak ostrożnie prowadzony jest cały proces. Nie chodzi o samo zwiększanie liczby tygrysów, lecz o powstanie populacji, która z czasem przestanie zależeć od człowieka. Badacze będą obserwować dostępność zdobyczy, kondycję siedlisk i ryzyko konfliktów między drapieżnikami a mieszkańcami regionu. Dopiero połączenie tych elementów pozwoli trwale przywrócić gatunek do ekosystemu Azji Środkowej. Źródła: Euronews, Mongabay, Live Science Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Puls zagłady. Naukowiec odkrył, że największe katastrofy na Ziemi powtarzają się w tajemniczym rytmie
Czy mieszkamy na zegarze, który bezlitośnie odlicza czas od jednej do drugiej globalnej katastrofy? Kiedy wybija pełna godzina, oceany tracą tlen, wulkany zalewają kontynenty lawą, a życie masowo wymiera. Brzmi to jak gotowy scenariusz filmu katastroficznego, ale analizy geologiczne sugerują, że nasza planeta naprawdę może posiadać taki niszczycielski mechanizm. Tylko… dlaczego?
Patrząc na historię naszej planety, wielkie kataklizmy wydają się zjawiskami całkowicie losowymi. Kiedy miliony lat temu tereny dzisiejszej Polski zalewało prehistoryczne morze, a później wielokrotnie pokrywał je potężny lądolód, powszechnie uważano to za efekt chaotycznych sił natury. Jednak od dekad część naukowców podejrzewała, że w tym geologicznym chaosie może być ukryty jakiś głębszy porządek. Najnowsze badanie potwierdza te przypuszczenia. Ekstremalne erupcje wulkaniczne, dramatyczne wahania poziomu mórz i masowe wymierania gatunków nie są odizolowanymi incydentami. Układają się w fascynujący, choć przerażający cykl trwający 27,5 mln lat. Uśpiony potwór budzi się regularnie? Geolog prof. Michael Rampino z Uniwersytetu Nowojorskiego ponownie przeanalizował dane dotyczące 89 największych zjawisk geologicznych z ostatnich 260 mln lat. Wykorzystał do tego zaktualizowane skale czasu i nowoczesne metody statystyczne. Wyniki opublikowano właśnie w czasopiśmie „Evolving Earth”. Są niezwykle intrygujące – i nieco przerażające. Dowody na istnienie cyklu trwającego około 27,5 mln lat stają się coraz silniejsze. Na czym dokładnie polega ten rytm? Zamiast pojedynczych, rozsianych w czasie incydentów, badacz dostrzegł wyraźne skupiska zjawisk. Okazuje się, że masowe wymierania gatunków, drastyczne spadki poziomu tlenu w oceanach i potężne wylewy lawy bazaltowej mają tendencję do występowania niemal w tym samym czasie. Ziemia przypomina więc potężny organizm, który w regularnych odstępach czasu przechodzi gwałtowną, geologiczną przebudowę. Co napędza ten ziemski zegar? Skoro katastrofy są ze sobą powiązane, to co je powoduje? Badacze uważają, że systemy ziemskie okresowo reagują na ten sam mechanizm fizyczny. Wyróżnia się tu dwie główne koncepcje: pulsowanie płaszcza Ziemi. Powolna konwekcja (ruch gorących skał) głęboko pod naszymi stopami może ulegać cyklicznym zmianom. Te głębokie zaburzenia, jak pęczniejący bąbel, regularnie przebijają się ku górze, wywołując wulkanizm i intensyfikując ruchy płyt tektonicznych; naprężenia skorupy. Zmiany orbity Ziemi wpływają na klimat, co powoduje okresowe, gigantyczne przemieszczenia wody i lodu. Ten nacisk na powierzchnię może subtelnie modyfikować naprężenia w skorupie ziemskiej, uwalniając kumulowaną energię w postaci aktywności wulkanicznej i sejsmicznej. Kosmiczny taniec w Drodze Mlecznej Rampino analizuje również przyczyny zewnętrzne – szczególnie skupia się na gwiazdach. Nasz Układ Słoneczny podczas swojej podróży wokół centrum Drogi Mlecznej cyklicznie przecina dysk galaktyczny (równik Galaktyki). Czas tych przejść intrygująco pokrywa się z ziemskimi katastrofami. Dlaczego tak się dzieje? Zmiana oddziaływania grawitacyjnego podczas przekraczania dysku może zaburzać Obłok Oorta, który wysyła w stronę Ziemi deszcz komet. Inną, choć wysoce kontrowersyjną hipotezą, jest oddziaływanie nagromadzonej tam ciemnej materii, która przechwytywana przez Ziemię mogłaby generować we wnętrzu planety potężne ilości ciepła. Naukowa rewolucja wymaga ostrożności. Nie powinniśmy jeszcze panikować Choć statystyka wydaje się spójna, warto zachować chłodny umysł badacza. Zapisy geologiczne są z definicji niekompletne, a datowanie warstw skalnych sprzed setek milionów lat – obarczone błędem. Obecnie brakuje twardych, fizycznych dowodów, które bezsprzecznie łączyłyby np. ruch w Galaktyce z aktywnością wulkanów na Ziemi. Samo odkrycie budzi więc w środowisku akademickim zdrowe wątpliwości, bo wymaga zmiany myślenia o geologii. Jeśli jednak powtarzalny cykl zostanie ostatecznie potwierdzony przez kolejne niezależne badania, zmieni to naszą perspektywę. Ziemia przestanie być postrzegana jako arena losowych katastrof, a stanie się obiektem precyzyjnie zsynchronizowanym z potężnym, kosmicznym zegarem. Być może jednak wszystko jest chaosem. Źródło: Evolving Earth Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ciche wymieranie symbolu Australii. Zaledwie 27 stopni staje się dla koali wyrokiem śmierci
Nowe badanie opublikowane w „Biology Letters” po raz pierwszy na taką skalę powiązało śmiertelność puchatego symbolu Australii z falami upałów. Okazało się, że koale radzą sobie z nimi gorzej niż sądziliśmy – analiza naukowców z Sydney dowiodła, że już temperatura powyżej 27 stopni Celsjusza wywołuje u tych zwierząt niebezpieczny stres cieplny, drastycznie zwiększając liczbę hospitalizacji i zgonów. Wizja koali beztrosko przeżuwających eukaliptusa na tle słonecznego, australijskiego nieba na naszych oczach staje się właśnie przeszłością.
Choć koale wykształciły ewolucyjne mechanizmy radzenia sobie z gorącem, tempo współczesnych zmian klimatycznych drastycznie obnaża granice ich wytrzymałości fizjologicznej. Skrupulatne badanie tysięcy przypadków klinicznych pokazuje, że te bezbronne, nadrzewne ssaki przegrywają walkę z rosnącym słupkiem rtęci, co zmusza ekologów do natychmiastowego przeformułowania strategii ich ochrony. Zabójcza granica 27 stopni Chociaż od lat wiedzieliśmy, że upały wyniszczają koale, to wnioski te opierały się głównie na anegdotycznych i jednostkowych obserwacjach. Naukowcy pod kierownictwem dr Valentiny Melli ze Szkoły Nauk Weterynaryjnych Uniwersytetu w Sydney postanowili to zmienić. Przeanalizowali niemal 12 tysięcy przypadków przyjęć koali do trzech szpitali dla zwierząt oraz jednego serwisu ratunkowego w Nowej Południowej Walii w latach 2020–2022. Każdy przypadek uratowanego lub martwego zwierzęcia zestawiono z dokładną lokalizacją oraz średnimi temperaturami poprzedzającymi interwencję. Wyniki wyłaniające się z danych są alarmujące. Ryzyko trafienia do szpitala lub nagłej śmierci dorosłego osobnika drastycznie rośnie, gdy maksymalna średnia temperatura z ostatnich siedmiu dni przekracza próg zaledwie 27 stopni Celsjusza. W sytuacjach, gdy torbacze były wystawione na działanie temperatur przekraczających 30°C, stawały się one od 1,5 do nawet 3,5 raza bardziej narażone na śmierć lub hospitalizację w porównaniu do osobników żyjących w temperaturze 25°C. Stres cieplny u koali występuje, gdy generowane wewnątrz ciała ciepło przewyższa zdolności ssaka do jego utraty. Gatunki nadrzewne są na to szczególnie podatne ze względu na ograniczone możliwości migracji i ukrycia się przed słońcem. „Koalowa stolica świata” w tarapatach Szczególnie narażone na przegrzanie są populacje zamieszkujące rolnicze i suche tereny w głębi lądu, w północno-zachodniej części Nowej Południowej Walii. Niegdyś potężna populacja w rejonie Gunnedah na równinach Liverpool Plains, powszechnie uważana za „koalową stolicę świata”, została uznana za wymarłą funkcjonalnie. Oznacza to, że pozostało tam tak niewiele osobników, iż nie odgrywają one już znaczącej roli w ekosystemie i nie są w stanie utrzymać puli genetycznej pozwalającej na odbudowę stada. Przypomnijmy, że już w 2022 roku rząd Australii oficjalnie zmienił status koali na wschodnim wybrzeżu z „narażonych” na „zagrożone wyginięciem”. Ich wyjątkowe mechanizmy przetrwania nie wystarczają Natura wyposażyła koale w mechanizmy obronne. Posiadają one niski wskaźnik metabolizmu związany z ich ukochanym eukaliptusem (co zmniejsza ilość ciepła generowanego wewnątrz ciała), gęste futro działające jak izolator oraz wydajne nerki minimalizujące utratę wody. Behawioralnie zwierzęta ratują się szukaniem głębokiego cienia i charakterystycznym przytulaniem się do pni drzew w celu ochłodzenia. – Koale radzą sobie z gorącą pogodą na krótką metę, ale ich mechanizmy radzenia sobie nie są zrównoważone w dłuższej perspektywie – ostrzega dr Mella. Co gorsza, dane kliniczne dowodzą, że wysoka temperatura potęguje efekty chorób (szczególnie niszczącej te zwierzęta chlamydiozy) oraz postępującej utraty siedlisk. Osłabione, chore osobniki przebywające w ogołoconych z drzew środowiskach są absolutnie bezbronne wobec słońca. Obrońcy przyrody prowadzą wyścig z czasem Zrozumienie tego, że nawet koale nie radzą sobie z upałem, otwiera nowe możliwości w walce o ich przetrwanie. Autorzy publikacji podkreślają, że dzięki tym danym służby ratunkowe mogą wdrażać działania wyprzedzające. Ośrodki rehabilitacji i organizacje przyrodnicze mogą zacząć skutecznie wykorzystywać narzędzia prognostyczne i mapy pogody, aby jeszcze przed nadejściem fali upałów zlokalizować populacje podwyższonego ryzyka, szybciej rozpoznawać w terenie objawy przegrzania i stosować dedykowaną pierwszą pomoc weterynaryjną. Odkrycia te mają również kolosalne znaczenie dla ochrony innych nadrzewnych ssaków, które dzielą z koalami podobną wrażliwość. – Bez proaktywnych interwencji ciągły wzrost liczby ekstremalnych zjawisk cieplnych może zepchnąć już i tak bezbronne populacje koali o krok bliżej całkowitego wymarcia – podsumowuje badaczka. A nie chcemy się przecież z nimi żegnać. Źródło: Biology Letters Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wielka zagadka paleontologii rozwiązana: przodek człowieka jednak znosił jaja
„Wielkie Wymieranie” – najpotężniejszy kataklizm, który zmiótł z powierzchni Ziemi 90 procent wszystkich gatunków – pozostawił po sobie niepozorną, ssakokształtną istotę. W tym postapokaliptycznym krajobrazie pełnym morderczych upałów i susz ta nie tylko przeżyła, ale stała się absolutnym władcą kontynentów. Dzięki małej grudce skalnej wiemy wreszcie, jak to się udało: nasi przodkowie… wykluwali się z jaj.
Lystrozaur – krępy, wyposażony w charakterystyczne ciosy przodek ssaków – zdominował ekosystemy około 252 miliony lat temu. Podczas gdy inne gatunki znikały, ten terapsyd (czyli gad ssakokształtny) radził sobie w skrajnie niestabilnym środowisku. Nowe badania opublikowane w czasopiśmie „PLOS ONE” ujawniają odkrycie, które kończy wieloletni spór naukowy. Zespół pod kierownictwem prof. Juliena Benoita i prof. Jennifer Both zidentyfikował pierwsze w historii jajo przodka ssaków, które dodatkowo zawiera doskonale zachowany embrion sprzed 250 milionów lat. To tłumaczy, czemu np. dziobaki znoszą jaja. Praca rodem z detektywistycznego serialu Historia tego odkrycia zaczęła się w 2008 roku, kiedy to preparator John Nyaphuli znalazł w RPA małą grudkę skalną z drobnymi odłamkami kości. Już wtedy podejrzewano, że to młody osobnik przodka ssaków, który zginął przed wykluciem, ale ówczesna technika nie pozwalała na zajrzenie do wnętrza skamieniałości. Dopiero zastosowanie akceleratora cząstek (synchrotronu X-ray CT) w Europejskim Centrum Promieniowania Synchrotronowego (ESRF) we Francji pozwoliło prześwietlić okaz z niespotykaną precyzją. Kluczowym dowodem okazało się spojenie żuchwy embrionu. Skany wykazały, że dwie połowy dolnej szczęki nie były jeszcze zrośnięte. Oznacza to, że zwierzę nie byłoby w stanie samodzielnie pobierać pokarmu – co jest jednoznacznym dowodem na to, że osobnik wciąż znajdował się na etapie rozwoju embrionalnego przed wykluciem. „Żyj szybko, umieraj młodo” Analiza znaleziska sugeruje, że lystrozaur stosował strategię reprodukcyjną, która była fundamentem jego sukcesu w świecie po wielkim wymieraniu. Gatunek ten składał prawdopodobnie miękkie, skórzaste jaja, które ze względu na brak mineralizacji rzadko zachowują się w zapisie kopalnym. To tłumaczy, dlaczego przez 150 lat badań nie natrafiono na podobny ślad. Jaja te były stosunkowo duże w stosunku do wielkości ciała matki, co zapewniało embrionom ogromne zapasy żółtka. Dzięki temu młode miały dostęp do wszystkich niezbędnych składników odżywczych wewnątrz skorupki i mogły rozwijać się niezależnie, bez konieczności dokarmiania przez rodziców tuż po wykluciu. To odkrycie prowadzi do wniosku, że Lystrosaurus nie produkował mleka, co odróżnia go od dzisiejszych ssaków, ale jednocześnie duże jaja zapewniały mu lepszą ochronę przed wysychaniem w skrajnie suchym środowisku. Wykluwające się młode były tzw. zagniazdownikami – przychodziły na świat na bardzo zaawansowanym etapie rozwoju, co pozwalało im niemal natychmiast samodzielnie żerować, unikać drapieżników i błyskawicznie osiągać dojrzałość płciową. W świecie na krawędzi zagłady ta strategia „szybkiego życia” i wczesnej reprodukcji okazała się kluczem do przetrwania. Dlaczego to dla nas ważne, że przodek ssaków znosił jaja? Odnalezienie jaja terapsyda to kamień milowy dla paleontologii RPA (to pierwsze takie odkrycie po 150 latach badań), ale ma ono przede wszystkim znaczenie współczesne. – Odkrycie pokazuje, jak strategie rozrodcze kształtują przetrwanie w ekstremalnych warunkach – wyjaśnia prof. Julien Benoit. W obliczu dzisiejszych zmian klimatycznych i kryzysu bioróżnorodności, lekcja od lystrozaura – mistrza przetrwania – staje się bardziej aktualna niż kiedykolwiek Ciekawostka: w pewnym momencie po wymieraniu permskim Lystrosaurus stanowił aż 95% wszystkich kręgowców lądowych na planecie. To jedyny taki przypadek w historii, by jeden rodzaj tak całkowicie zdominował życie na Ziemi. Dziś jedynymi ssakami, które wciąż kultywują tę dawną tradycję składania jaj, są stekowce, takie jak dziobak czy kolczatka. Odkryty embrion jest więc namacalnym dowodem na to, że droga do współczesnego macierzyństwa była długa, kręta i zaczęła się wewnątrz skórzastej skorupki na spalonych słońcem pustyniach triasu. Źródło: PLOS One Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Amonity wcale nie wyginęły razem z dinozaurami. Polscy naukowcy odkryli właśnie, że przetrwały
Polskie badanie rewolucjonizuje naszą wiedzę o amonitach – mogły przetrwać katastrofę, która zakończyła erę dinozaurów. Znaleziska z duńskiego klifu sprawiają, że zaczynamy inaczej myśleć o wielkim wymieraniu sprzed 66 mln lat.
Odciski spiralnie zwiniętych muszli na kamieniach to rarytas nie tylko dla paleontologów, ale wszystkich zbieraczy: niektórzy mają je nawet w domach. Do tej pory uważaliśmy, że amonity – chyba najbardziej rozpoznawalne skamieniałości na świecie – wyginęły razem z dinozaurami. Zespół naukowców z Polskiej Akademii Nauk zmienia światową wiedzę o wielkim wymieraniu. Czym są amonity? Amonity pojawiły się pierwszy raz w okresie dewonu, czyli około 400 mln lat temu. Były to morskie głowonogi, należące do gromady Cephalopoda, blisko spokrewnione z dzisiejszymi kałamarnicami, ośmiornicami i łodzikami. Przez dziesiątki milionów lat rozwinęły ogromną różnorodność kształtów i rozmiarów muszli. Szczególnie licznie występowały w okresie jury i kredy, dominując w morskich ekosystemach jako drapieżniki oraz ofiary większych zwierząt. Wyróżniały się spiralnie zwiniętymi muszlami, które mogły osiągać od kilku milimetrów do ponad dwóch metrów średnicy. Muszla była podzielona na komory, z których największa, końcowa (komora mieszkalna), była zamieszkana przez żywe zwierzę. Pozostałe komory wypełniał gaz lub płyn, co pozwalało na regulację wyporności w wodzie. Amonity należą do najważniejszych skamieniałości przewodnich, czyli takich, które pozwalają na precyzyjne datowanie warstw skalnych. Przełomowe odkrycie polskich naukowców – amonity wcale nie wyginęły …a przynajmniej nie wtedy, kiedy nam się wydawało. Zespół badaczy pod kierownictwem prof. Marcina Machalskiego z PAN dokonał sensacyjnego odkrycia: trafili oni na skamieniałości amonitów znajdujące się powyżej granicy kreda-paleogen (K-Pg). To warstwa geologiczna powszechnie uznawana za świadectwo globalnej katastrofy, która doprowadziła do wyginięcia około 75% gatunków na Ziemi, w tym dinozaurów i – jak dotąd sądzono – również amonitów. Polskie odkrycia opublikowane w czasopiśmie „Scientific Reports” podważają ten pogląd i wskazują, że populacje amonitów mogły przetrwać katastrofę. „Skamieniałości zombie” z Danii Odkrycia z klifu Stevns Klint w Danii, będącego światowym stanowiskiem UNESCO, wykazały obecność skamieniałości amonitów powyżej warstwy granicznej K-Pg. Analizy mikroskopowe wnętrza muszli wykazały, że osady w ich wnętrzu odpowiadają młodszym warstwom danianskim (najstarsza część paleogenu). Oznacza to, że przynajmniej niektóre gatunki amonitów przetrwały katastrofę i żyły przez dziesiątki tysięcy lat po uderzeniu asteroidy. Potwierdzają to wyniki badań. Wykluczono tezę, że są to tzw. skamieniałości zombie, czyli skamieniałości przemieszczone z pierwotnych starszych warstw do nowszych wskutek erozji. Co naprawdę zabiło ostatnie amonity? Odkrycie, że amonity mogły przetrwać uderzenie asteroidy, rozwiązuje jedną zagadkę, ale otwiera kolejną. Skoro nie wyginęły natychmiast po katastrofie, co doprowadziło do ich ostatecznego zniknięcia? Nowe dane nie dostarczają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o ostateczną przyczynę ich wyginięcia. Póki co pozostaje to zagadką. Jedno jest jednak pewne: polskie odkrycia zmieniają dotychczasowe rozumienie wydarzeń sprzed 66 mln lat i stawiają amonity w nowym świetle – nie jako ofiary natychmiastowego kataklizmu, ale jako gatunek, który przez jakiś czas potrafił przetrwać w nowej rzeczywistości. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Tajemnicza globalna pandemia jeżowców. Ślady prowadzą na Wyspy Kanaryjskie
Jeżowce odgrywają niezwykle istotną rolę w morskich ekosystemach – zjadając i rozdrabniając wodorosty kontrolują ich wzrost, dbają o rafy koralowe czy umożliwiają przeżycie innym, mniejszym organizmom. Zaczęły jednak masowo wymierać, a naukowcy biją na alarm.
Wyspy Kanaryjskie dotknęła nierozpoznana pandemia, która wyniszczyła jeżowce niemal na całym świecie. Konsekwencje dla ekosystemów morskich nie są jeszcze w pełni znane, ale naukowcy ostrzegają, że będą poważne. Musimy się przygotować. Masowe wymieranie jeżowców Od lutego 2022 roku na Wsypach Kanaryjskich rozpoczęła się katastrofalna seria zgonów jeżowców z gatunku Diadema africanum. Naukowcy z Uniwersytetu La Laguna na Teneryfie najpierw zaczęli obserwować wymieranie za zachodnich wyspach – La Palmie i La Gomerze. Choroba szybko rozprzestrzeniła się na wschód, obejmując pozostałe wyspy archipelagu. Do końca 2023 roku populacje jeżowców zostały drastycznie zredukowane. Na co chorują jeżowce? Zwierzęta miały charakterystyczne objawy: spowolnione i nienaturalne ruchy, brak reakcji na bodźce, utratę kolców i tkanek, a ostatecznie śmierć. Zdjęcia wykonane w 2022 roku na Teneryfie przedstawiają martwe i umierające osobniki, wokół których gromadzą się drapieżniki. Drastyczny spadek populacji Szerokie badania terenowe prowadzone w latach 2022–2025 przez zespół pod kierownictwem Ivána Cano wykazały, że w porównaniu do 2021 roku na Teneryfie populacja Diadema africanum zmniejszyła się aż o 99,7%, a na La Palmie o 74%. Łącznie badania objęły 76 lokalizacji na siedmiu głównych wyspach archipelagu. Dane zebrano także dzięki współpracy z zawodowymi nurkami, którzy zgłaszali zmiany w liczebności jeżowców w swoich rejonach nurkowych. Choroba jeżowców może być elementem globalnej pandemii Zgony jeżowców z Wysp Kanaryjskich zbiegały się w czasie z wymieraniem innych gatunków jeżowców w różnych regionach świata: Karaibach, Morzu Śródziemnym, Morzu Czerwonym, Morzu Omańskim czy na Oceanie Indyjskim. Naukowcy podejrzewają, że może to być oznaka globalnej pandemii jeżowców – masowego zjawisko o nieznanym jeszcze zasięgu i skutkach. Zniknięcie Diadema africanum może mieć głębokie konsekwencje dla całego ekosystemu morskiego. Przy tym wszystkim warto jednak pamiętać, że jeżowce mogą być niebezpieczne. Czemu jeżowce umierają? Badacze zidentyfikowali objawy choroby, ale wciąż nie ustalono jej bezpośredniej przyczyny. Wcześniej za wymieranie jeżowców odpowiadaly infekcje wywołane przez ameby, np. Neoparamoeba branchiphilia. Obecnie częściej mówi się o roli orzęsków z rodzaju Philaster czy jednokomórkowych, pasożytniczych pierwotniakach, które mogą prowadzić do szybkiego obumierania jeżowców. Dodatkowo na rozprzestrzenianie się patogenów mogą wpływać nietypowe zjawiska oceanograficzne, takie jak gwałtowne fale oraz zmiany temperatury wody, będące następstwem globalnych zmian klimatu. Nie jest jasne, czy czynnik chorobotwórczy został przywleczony z Karaibów przez prądy oceaniczne lub transport morski, czy też jego źródłem są zmiany klimatyczne. Autorzy badania nie wykluczają żadnej z tych możliwości. Obecnie nie ma także pewności, czy pandemia rozprzestrzeni się dalej – na razie populacje Diadema w Azji Południowo-Wschodniej i Australii nie zostały dotknięte. Badacze apelują o dalsze badania i monitoring sytuacji, by zapobiec możliwej globalnej katastrofie ekologicznej. Źródło: Frontiers in Marine Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Te pingwiny masowo umarły z głodu, a my tego nie zauważyliśmy. Zniknęło 95% z nich w ciągu 8 lat
Żyjące u wybrzeży RPA pingwiny przylądkowe masowo wymarły z głodu w okresie linienia – wtedy, kiedy były najbardziej bezbronne. Przyczyną ich tragedii jest długa reakcja łańcuchowa całego ekosystemu, a najbardziej przyłożyły się do tego sardynki.
Szacuje się, że w dwóch najważniejszych koloniach lęgowych pingwinów przylądkowych, czyli na należących do RPA wyspach Dassen i Robben, w ciągu 8 lat wyginęło około 95% ptaków, które w 2004 roku się tam rozmnażały. Drastyczne spadki populacji i masowe przypadki śmierci głodowej pokazują, jak bardzo zwierzęta są wrażliwe na zmiany środowiskowe i działalność człowieka. Czemu umarło tak wiele pingwinów przylądkowych? Pingwiny przylądkowe (Spheniscus demersus) raz do roku przechodzą proces linienia, podczas którego wymieniają wszystkie swoje pióra. W tym okresie, trwającym około 21 dni, ptaki nie mogą polować – utracona warstwa piór pozbawia je izolacji termicznej i charakterystycznej dla tego gatunku wodoodporności. Aby przetrwać ten czas, pingwiny muszą wcześniej zgromadzić zapasy tłuszczu. Od 2004 roku biomasa sardynek (Sardinops sagax) u zachodniego wybrzeża RPA osiągała poniżej 25% swojej maksymalnej obfitości. Tak się składa, że ryby te są głównym pokarmem pingwinów. Brak sardynek równał się braku zapasów tłuszczu nielotów, a to oznaczało niemożliwość regeneracji zmęczonych organizmów i masową śmierć. Czy jest jeszcze szansa na uratowanie pingwinów? W 2024 roku pingwin przylądkowy został oficjalnie sklasyfikowany jako krytycznie zagrożony. Globalny spadek populacji gatunku w ciągu ostatnich 30 lat wyniósł niemal 80%. Chociaż sytuacja zdaje się – i jest! – dramatyczna, naukowcy wskazują, że są jeszcze działania, które mogą pomóc w uratowaniu tych ptaków. Zdaniem ekspertów konieczne jest przede wszystkim odbudowanie zasobów sardynek w kluczowych obszarach żerowania pingwinów. Jednocześnie podkreślają oni, że poprawa rozrodu tych ryb zależy głównie od warunków środowiskowych, takich jak temperatura czy zasolenie wód. Wpływ ma także intensywne rybołówstwo rejonach ich kolonii. Katastrofa ekologiczna u wybrzeży RPA Spadek biomasy sardynek wiąże się z globalnymi zmianami klimatycznymi. Wzrost temperatury i zmiany zasolenia wód u wybrzeży południowej Afryki wpłynęły na przesunięcie obszarów rozrodu sardynek z zachodniego wybrzeża ku południowemu. Jednak ze względu na strukturę przemysłu rybnego, większość połowów wciąż prowadzono na zachód od Przylądka Igielnego, co doprowadziło do wysokiego poziomu eksploatacji w tym regionie. Nic nie zostało dla pingwinów. Już w 2006 roku poziom eksploatacji sardynek osiągnął 80%, co jeszcze bardziej utrudniło życie ptakom. To właśnie wtedy odnotowano znaczne nasilenie spadku przeżywalności dorosłych osobników – zwłaszcza podczas krytycznego okresu linienia. Pingwiny wymierają na całym świecie Nie tylko pingwiny przylądkowe mają problemy – alarmujące dane dotyczą również innych gatunków pingwinów. Według prognoz naukowców światowa populacja pingwinów cesarskich może spaść aż o 90% do końca XXI wieku, co praktycznie oznacza ich wyginięcie. Przytoczyć można także katastrofy o charakterze lokalnym, które doprowadzają do całkowitego wyginięcia kolonii. Tak było w przypadku pingwinów białookich, którym olbrzymia góra lodowa oderwana od lodowca odcięła dostęp do żerowisk. Z liczącej ponad 150 000 osobników kolonii miało przeżyć jedynie 10 000. Obecnie jest ich znacznie mniej. Masowe wymieranie pingwinów oznacza nie tylko utratę ikonicznych zwierząt, ale także poważne zaburzenia w funkcjonowaniu ekosystemów morskich. Pingwiny są ważnym elementem łańcucha pokarmowego – kontrolują populacje ryb i bezkręgowców, a ich wyginięcie grozi zaburzeniem równowagi ekologicznej. Kolejnym. Źródło: Journal of African Ornithology, Antarctic Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ile trzeba plastiku, by zabić wszystkie morskie zwierzęta? Zaskakująco mało – zmieniamy ich życie w koszmar
Jak wiele plastiku możemy umieścić w oceanach, żeby zaczęły ginąć poszczególne gatunki zwierząt? Dużo mniej, niż nam się kiedyś wydawało. Analiza zwłok żółwi, morskich ptaków i ssaków pokazała, że dawka śmiertelna jest bardzo niska. Wyniki tych badań powinniśmy poznać wszyscy.
Nowe badanie naukowców z organizacji Ocean Conservancy ujawnia, że zaledwie kilka gramów plastiku może prowadzić do śmierci ptaków morskich, żółwi i ssaków oceanicznych. Ryzyko śmierci sięga 90%. Nawet niewielka ilość plastiku to zagrożenie dla życia morskiego Badacze przeprowadzili ponad 10 000 sekcji zwłok zwierząt związanych z morzem. Chcieli sprawdzić, jak coraz większa obecność plastiku w wodzie związana jest z ich śmiertelnością i ile ze zgonów jest bezpośrednio z nim związanych. Ustalono, że dla ptaków morskich, takich jak np. maskonur atlantycki (którego popularne kolonie znajdują się w m.in. w Norwegii), spożycie plastiku odpowiadające objętości mniej niż trzech kostek cukru daje 90% ryzyko śmierci. Żółwie karetta mogą umrzeć po spożyciu ilości plastiku niewiele większej niż dwie piłki bejsbolowe, a morświny – jednej piłki nożnej. Nawet połowa tej ilości prowadziła do śmierci w 50% przypadków. Co gorsza, 21,5% wszystkich przebadanych zwierząt miało plastik w układzie pokarmowym, więc skala problemu jest ogromna. Ile jest plastiku w oceanie? Dane te są zatrważające, zwłaszcza w kontekście faktu, że szacunkowo każdego roku ponad 11 mln ton plastiku trafia do oceanów. Niekiedy skumulowany plastik tworzy groteskowe twory, takie jak Wielka Pacyficzna Plama Śmieci – dryfująca po Oceanie Spokojnym około 120 000-tonowa plama plastiku o powierzchni 1,6 mln km², czyli 6 razy większa od Polski. To jednak dosłownie wierzchołek góry lodowej problemu. 99% odpadów sztucznych znajduje się na dnie oceanów w formie mikroplastiku, który powoli, ale skutecznie zatruwa wszystkie żyjące w nim organizmy. Jaki plastik jest najbardziej śmiercionośny? Badacze przeanalizowali również, które rodzaje plastiku są najbardziej śmiercionośne dla poszczególnych zwierząt. Dla ptaków morskich najgroźniejsze okazały się twarde plastiki (spowodowały 92% przypadków śmierci) oraz syntetyczna guma. Wystarczało 6 kawałków mniejszych niż groszek, by prowadzić do zgonu. Żółwie w 69% przypadków spożywały miękkie plastiki i to te były dla nich najbardziej zabójcze. Ssaki morskie ginęły najczęściej w wyniku połknięcia plastikowych odpadów pozostawionych przez rybaków. Zagrożone gatunki i umierający ekosystem. Co możemy zrobić? Badacze wykazali, że prawie połowa osobników, które połknęły plastik, znajduje się na Czerwonej liście gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody. Co istotne, badanie analizowało jedynie wpływ połknięcia dużych plastików (powyżej 5 mm) na te gatunki i nie uwzględniało wszystkich oddziaływań i interakcji z plastikiem. Wykluczono np. zaplątania czy spożycie mikroplastiku powodującego choroby. – Co roku wolontariusze zbierają ogromne ilości balonów, plastikowych toreb, słomek, opakowań po jedzeniu i innych przedmiotów, które są śmiertelnie niebezpieczne dla dzikich zwierząt. Zbierając zaledwie kilka kawałków plastiku pomagasz chronić życie istnień, których jesteś sąsiadem – mówi Allison Schutes z Ocean Conservancy. Chociaż drobne sprzątanie po sobie i po innych może wydawać się „robotą głupiego” i niczym znaczącym w kontekście odpadów wyrzucanych do oceanów przez wielkie korporacje, to jednak ma realny wpływ na nasze otoczenie. Warto pamiętać, że posprzątanie kilku balonów na plaży to uratowane życie pięknego, dzikiego stworzenia. Źródła: PNAS, National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dzikie pszczoły miodne wpisane na listę zagrożonych gatunków w UE. Powoli znikają z Europy
Małe, rodzinne pasieki rosną jak grzyby po deszczu, a coraz więcej osób interesuje się pszczelarstwem – pokazuje to chociażby rozwój kanałów w social mediach poświęconych hodowli miododajnych owadów. Mogłoby się wydawać, że pszczoły są rozkwicie. Nic bardziej mylnego: dzikie pszczoły mogą wkrótce zniknąć z Europy, pozostawiając jedynie swoich pracujących dla naszej uciechy kuzynów. Do czasu.
Pszczoły to nie tylko wielkie pasieki, z których pszczelarze pozyskują miód: ważną rolę w ekosystemie pełnią także pszczoły mieszkające nie w pielęgnowanych ulach, ale na wolności. Tzw. dzikie pszczoły miodne, czyli zasiedlające m. in. dziuple drzew, przeżywają ogromny kryzys. Pszczoły na liście gatunków zagrożonych wyginięciem Populacje dzikich pszczół miodnych zostały w najnowszej aktualizacji Czerwonej Listy Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody uznane za zagrożone wyginięciem w Unii Europejskiej. Zwrócono uwagę na owady zamieszkujące nie ule, ale naturalne środowisko. Chociaż pszczoły żyły w związku z człowiekiem od tysięcy lat – pierwsi prawdopodobnie „udomowili” je starożytni Egipcjanie – to dopiero współczesne pszczelarstwo związane z mobilnymi ulami i komercyjnym zapylaniem miało największy wpływ na gatunek. W związku z działalnością pszczelarzy pszczoła miodna funkcjonuje obecnie w dwóch formach: hodowlanej i dzikiej. Pszczoła pszczole nierówna To właśnie przede wszystkim dzikie pszczoły miodne znajdują się dzisiaj w kryzysie, chociaż obu formom nie wiedzie się szczególnie dobrze – w ulach stale notuje się straty związane ze zmieniającym się klimatem. Chociaż pszczoły należą do tego samego gatunku (Apis mellifera) co mieszkańcy uli, to ich życie i wpływ na środowisko jest radykalnie różny. Skoro nie odróżnia się osobnych gatunków, to jak rozpoznać dziką pszczołę? Unia Ochrony Przyrody uznała, że wyróżniają ją dwa kryteria: żyje swobodnie, bez nadzoru i może samodzielnie utrzymać swoją liczebność, nie polegając na wprowadzeniu nowych kolonii (np. pszczół, które uciekły z komercyjnych uli). Dzikie pszczoły zagrożone w UE Europa ma najniższe zagęszczenie wolno żyjących kolonii na świecie – popularność pasiek sprawia, że liczba zarządzanych przez człowieka uli znacząco przewyższa ilość dzikich gniazd. Zdobyte przez badaczy i udokumentowane w ramach akcji „Honey Bee Watch” dane pokazują, że ich liczba dramatycznie spada. Związane jest to jednocześnie z utratą siedlisk, inwazyjnymi pasożytami, nowymi chorobami i krzyżującymi się w wyniku działalności człowieka gatunkami owadów. Pszczoły rzeczywiście mają kłopoty. Czerwona lista zagrożonych gatunków ostrzega Właśnie z tego powodu dziko żyjące pszczoły miodne zostały sklasyfikowane na Czerwonej Liście jako gatunek „zagrożony wyginięciem w Unii Europejskiej”. Jego ochrona powinna być priorytetem: nie tylko z powodu swojej kultowości jako symbolu Europy. Obecność dzikich pszczół to zapewnienie bioróżnorodności, bezpieczeństwa żywnościowego i ochrona ekosystemów dla kolejnych pokoleń. Dzikie pszczoły – w odróżnieniu od hodowlanych – to te, które wykształciły w sobie największą odporność na choroby, pasożyty czy trudne warunki, które w trymiga mogą zniszczyć ule hodowlane. To cenny rezerwuar genetyczny, od którego może zależeć bezpieczeństwo naszej planety. Nie możemy sobie pozwolić, by pozostały one niedostatecznie zbadane i bez ochrony. Źródła: Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody, Czerwona Lista IUCN, Honey Bee Watch Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kuliki cienkodziobe oficjalnie wyginęły. Oto, dlaczego zniknięcie tych ptaków powinno nas martwić
Pierwsze odnotowane wymieranie ptaków bytujących jednocześnie w Europie, Afryce Północnej i Azji Zachodniej dzieje się właśnie na naszych oczach. To niechlubny zaszczyt, którego nie chce dostąpić żaden gatunek. Ofiarą zostały kuliki cienkodziobe, ale nowa Czerwona Lista Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody jest jeszcze bardziej alarmująca.
Kuliki cienkodziobe to gatunek oficjalnie wymarły – tak wynika z najnowszej aktualizacji Czerwonej Listy Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody. Jak do tego doszło, co oznacza to tragiczne wyginięcie niezwykłych ptaków i jak mają się pozostałe europejskie gatunki? Oficjalnie wymarłe ptaki Pierwsze oznaki spadku populacji zaczęto zauważać już w 1912 roku. Niestety, nie zostały wdrożone odpowiednie systemy ochrony tych zwierząt. Przez kolejne dekady populacja stopniowo spadała, jednak dopiero w 1988 roku zaklasyfikowano go do gatunków wymagających szczególnej ochrony. Było zbyt późno – od końca XX wieku nie zaobserwowano żadnego osobnika. W miłośnikach ptaków wciąż tliła się nadzieja, jednak kuliki cienkodziobe w październiku 2025 roku zostały uznane za wymarłe przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody. Jakim ptakiem był kulik cienkodzioby? Kuliki cienkodziobe wyróżniały się w tłumie. Stały dumnie na długich, smukłych nogach i prezentowały spiczasty, czarny dziób. Tym bardziej żal, że już nigdy więcej nie usłyszymy ich dźwięcznego, przenikliwego i nieco niepokojącego głosu. Kuliki żywiły się małymi owadami, skorupiakami i mięczakami. Cienkie dzioby były im potrzebne do sondowania mułu w poszukiwaniu pożywienia, a rola, którą odgrywały jako drapieżniki w ekosystemach wodnych nie została zastąpiona. Ich zniknięcie będzie miała konsekwencje dla innych gatunków. Miejsca lęgowe kulika znajdowały się na zachodniej Syberii, a na zimowiska przylatywał nad Morze Śródziemne. Był więc turystą, z którym mieliśmy wiele wspólnego. Czemu kuliki wyginęły? Przede wszystkim jako główną przyczynę spadku liczebności wskazuje się… polowania. Te znacząco przetrzebiły populację tych brodzących ptaków. To, w połączeniu z osuszaniem ich siedlisk – bagien – i przerabianiu ich na trawiaste łąki pod wypas zwierząt hodowlanych doprowadziło do szybkiej utraty miejsc lęgowych. Szeroki zasięg ptaka dodatkowo utrudniał jego ochronę. Kuliki umierały często, rodziły się rzadko i niewiele można było z tym zrobić. Wyginięcie kulika cienkodziobego jest sygnałem ostrzegawczym Te niezwykłe ptaki zamieszkiwały głównie bagna i były wyznacznikiem ich stanu. Skoro zniknęły, to znaczy, że ich siedliska również muszą być narażone na zmiany. Wszystkie ptaki wodne, takie jak kuliki cienkodziobe czy ich żyjący kuzyni kuliki wielkie są cennymi wskaźnikami zanieczyszczenia wody czy braku dostępności pożywienia. Utrzymanie populacji ptaków brodzących powinno być więc najwyższym priorytetem. Zaczęło się od kulików cienkodziobych, ale dramatycznie zmniejsza się też populacja czajki, krwawodzioba czy rycyka. Jak mają się ptaki na świecie? Według najnowszej Czerwonej Listy Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody 164 gatunki zostały uznane za wymarłe, 5 za wymarłe w naturze, 216 jest krytycznie zagrożonych, a 372 są po prostu zagrożone. 668 gatunków jest zagrożonych wyginięciem, a 967 jemu bliskie. Do grona narażonych na wyginięcie dołączyła między innymi bernikla rdzawoszyja czy orzeł cesarski. Źródła: BirdLife International, Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
500 gatunków ptaków może wyginąć w ciągu następnego stulecia – ostrzegają naukowcy
Działalność człowieka przyczynia się do bezprecedensowego zagrożenia dla ptaków. Brytyjscy naukowcy szacują, że utrata siedlisk i zmiany klimatu doprowadzą do wielkiego wymierania ptasich gatunków. Nawet 500 z nich może zniknąć w ciągu 100 lat.
Spis treści Co ustalili naukowcy z Uniwersytetu w Reading? Niektóre gatunki znikają szybciej Zmiany klimatu i utrata siedlisk mogą doprowadzić do wyginięcia 500 gatunków ptaków w najbliższym stuleciu – ustalili badacze z Uniwersytetu w Reading. Ich badanie, opublikowane w czasopiśmie „Nature Ecology & Evolution” ujawnia, że liczba ta jest trzykrotnie wyższa niż liczba wszystkich udokumentowanych wyginięć ptaków od 1500 roku n.e. Co ustalili naukowcy z Uniwersytetu w Reading? Wymarcie zagrożonych gatunków, takich jak m.in. strojnoczub nagoszyi, hełmoróg, czy gołoliczka krótkodzioba, znacznie zmniejszyłoby bioróżnorodność ptaków na całym świecie, szkodząc ekosystemom. Wiele unikalnych gatunków ptaków pełni w nich ważne funkcje. Naukowcy odkryli, że nawet przy całkowitej ochronie przed zagrożeniami wywołanymi przez człowieka – takimi jak utrata siedlisk, polowania i zmiany klimatu – około 250 gatunków ptaków i tak jest raczej nie do uratowania. – Wiele ptaków jest już tak zagrożonych, że samo ograniczenie wpływu człowieka ich nie uratuje. Te gatunki potrzebują specjalnych programów odnowy populacji, takich jak hodowla w niewoli i odbudowa siedlisk, aby przetrwać – mówi Kerry Stewart, główna autorka badania z Uniwersytetu w Reading (Wielka Brytania). Według badaczki stoimy w obliczu bezprecedensowego w nowożytnych czasach kryzysu wymierania ptaków. Potrzebujemy natychmiastowych działań, by ograniczyć zagrożenia ze strony człowieka w różnych siedliskach i wprowadzić specjalne programy ratunkowe dla najbardziej zagrożonych gatunków. Niektóre gatunki znikają szybciej Badacze przeanalizowali stan populacji niemal 10 000 gatunków ptaków, korzystając z danych Czerwonej Listy Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN). Przewidywali ryzyko wyginięcia na podstawie zagrożeń, z jakimi mierzy się każdy gatunek. Symulacje wykazały, że ptaki o większych ciałach są bardziej podatne na polowania i zmiany klimatu, natomiast ptaki o szerokich skrzydłach bardziej cierpią z powodu utraty siedlisk. – Aż 250–350 gatunków będzie wymagać specjalnych działań ochronnych, takich jak programy hodowlane i odtwarzanie siedlisk, aby przetrwać kolejne stulecie”. Według niej najważniejsze jest ratowanie 100 najbardziej zagrożonych gatunków – bo przełożyłoby się na zachowanie aż 68% różnorodności kształtów i rozmiarów ptaków. Takie podejście może pomóc w utrzymaniu zdrowych ekosystemów – powiedziała profesor Manuela Gonzalez-Suarez, jedna z autorek badania. Ogólnie najskuteczniejszą strategią ochronną jest powstrzymanie niszczenia siedlisk. Z kolei ograniczenie polowań uratowałoby ptaki o najbardziej niezwykłych cechach, które są szczególnie istotne dla zdrowia ekosystemów. Źródło: Nature Ecology & Evolution Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ziemia nam nie wystarczy. By przetrwać, ludzkość potrzebuje jeszcze 5 takich planet
Ziemia weszła w fazę szóstego masowego wymierania gatunków. Tym razem jednak tempo zmian jest bezprecedensowe – nawet 100 razy szybsze niż w przeszłości. A to może zagrozić również ludziom.
W tym artykule: Najgorsze wymieranie w historii Winę za szóste wymieranie ponosi ludzkość Koniec mitu kreatywnej destrukcji Jak dużo konsumujemy? W XX wieku straciliśmy w wyniku wymierania 543 gatunki kręgowców lądowych. Specjaliści twierdzą, że tyle samo gatunków utracimy w kolejnych 20 latach. To jasno pokazuje, że szóste wielkie wymieranie, zwane holoceńskim, przyspiesza. Wymieranie, które wcześniej trwało setki lat, teraz zajmie zaledwie dziesięciolecia. Oznacza to utratę setek gatunków w bardzo krótkim czasie. To zakłóci działanie ekosystemów i łańcuchów pokarmowych, a nawet zmieni sposób życia ludzi. Najgorsze wymieranie w historii – Sposób, w jaki poradzimy sobie z obecnym kryzysem wymierania w ciągu najbliższych dwóch dekad, określi los milionów gatunków – powiedział Gerardo Ceballos. To ekolog i badacz z Narodowego Autonomicznego Uniwersytetu Meksyku. A także główny autor badania opublikowanego w czasopiśmie naukowym „Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS). W swoich badaniach Ceballos i jego dwaj współpracownicy twierdzą, że wymieranie holoceńskie może być najpoważniejszym w historii zagrożeniem środowiskowym dla trwałości cywilizacji, ponieważ jest nieodwracalne. Wyjaśniają, że szybko rosnąca populacja ludzka w połączeniu z rosnącymi wskaźnikami konsumpcji to dwie główne przyczyny wymierania. Ostatnie wymieranie. Powstrzymać wielkie znikanie gatunków! Udało nam się przyspieszyć naturalne tempo wymierania gatunków od 100 do 1000 razy. Ciekawe, czy równie dobrze wyjdzie nam przyspieszanie odbudowy różnorodności życia po obecnej katastrofie. – Gatunki są ogniwami w ekosystemach, a gdy znikną, odejdą również gatunki, z którymi wchodzą w interakcje. W regionach, w których koncentrują się znikające gatunki, prawdopodobnie dochodzi do załamania regionalnej różnorodności biologicznej – dodają autorzy. Winę za szóste wymieranie ponosi ludzkość W programie CBS „60 minutes” do tematu nowego wielkiego wymierania odniósł się biolog i demograf Paul Ehrlich. Jest autorem książki „The Population Bomb”. Pozycja ta została wydana w 1968 roku, długo przed tym, nim oficjalne media podjęły temat. Naukowiec stwierdził, że nasz obecny kryzys sprowadza się do problemu, który można określić krótko. Otóż wzrost populacji ludzi pozbawia Ziemię zasobów, które wspierają nasze życie, w tym różnorodności biologicznej, która pomaga ją utrzymać. – Ludzkość siedzi na gałęziach, które sama podcina i jest tak zajęta, że tego nie dostrzega – powiedział. – Aby utrzymać nasz styl życia – twój i mój, w zasadzie całej planety – potrzebujemy jeszcze pięciu Ziemi. Nie wiadomo tylko, skąd je wziąć – dodał prof. Ehrlich. Tony Barnosky, kolejny naukowiec ze Stanfordu, który wziął udział w programie, dodał, że tempo wymierania jest do 100 razy szybsze niż typowe. – Badając historię świata można zauważyć, że obecny poziom wymierania pojawiał się wcześniej tylko jako skutek ogromnych klęsk żywiołowych. Jesteśmy świadkami tego, jak co najmniej trzy czwarte znanych gatunków znika z Ziemi – powiedział Barnosky. Koniec mitu kreatywnej destrukcji Tymczasem naukowcy mają nowe dowody na to, że wiele okresowych masowych wymierań na Ziemi przebiega w cyklach co około 27 milionów lat. Łączy to pięć głównych masowych wymierań z mniejszymi, występującymi w okresach sprzyjających życiu Ziemi. Do analizowania tematu zaprzęgnięto też algorytmy sztucznej inteligencji. Już pierwsze dane pokazują, że SI pomaga podważyć pewne powszechne przekonania dotyczące masowych wymierań gatunków. Odkryto prehistoryczne zwierzęta-zombie. Przetrwały masowe wymieranie, ale były „chodzącymi trupami" Naukowcy odkryli, że chociaż niektóre zwierzęta przetrwały masowe wymieranie permskie sprzed 250 mln lat, to i tak konsekwencje odczuło wiele gatunków. Między innymi gorgonopsy, które prze... Naukowcy od dawna wierzyli, że masowe wymieranie tworzy produktywne okresy ewolucji gatunków, zwane „kreatywną destrukcją”. Nowe badanie, prowadzone przez naukowców związanych z Earth-Life Science Institute (ELSI) w Tokyo Institute of Technology wykorzystało uczenie maszynowe do zbadania współwystępowania gatunków kopalnych. To pozwoliło odkryć, że „kreatywna destrukcja” i wymieranie rzadko są ze sobą powiązane. A zatem masowe wymieranie prawdopodobnie nie wywołuje pojawienia się nowych, bardziej rozwiniętych gatunków. Jak dużo konsumujemy? Według The World Counts już teraz potrzebujemy dwóch planet takich, jak Ziemia, by zaspokoić potrzeby ludzkości. Przy populacji, która osiągnęła 8 miliardów ludzi, ludzkość rok rocznie zużywa: 22,5 miliarda ton biomasy, 15 miliardów ton paliw kopalnych, 9,1 miliardów ton rud metali, 41,7 miliardów ton innych zasobów. Rok rocznie wycinamy pod uprawy 28 milionów hektarów lasów, a przy obecnej eksploatacji mórz i oceanów ich zasoby skończą się za 24 lata. Gdyby wszyscy na świecie żyli tak konsumpcyjnie, jak Amerykanie, do zaspokojenia potrzeb ludzkości potrzebne byłyby cztery Ziemie. Ale gdybyśmy weszli na poziom konsumpcji Emiratów Arabskich, pięć Ziemi byłoby za mało – przekonują naukowcy związani z organizacją Global Footprint Network. Źródła: Scitechdaily, PNAS, Popular Mechanics, Nature. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Słodkie zwierzątko sprzed 65 mln lat wyglądało jak szynszyla z białym pyszczkiem. Tymczasem to praprzodek krowy
Naukowcy znaleźli skamieniałości niedużego ssaka, który żył na Ziemi zaraz po zagładzie dinozaurów. Jego czaszka pozwoliła odtworzyć wygląd zwierzęcia. Choć nie wygląda, jest to praprzodek krowy i innych kopytnych ssaków, takich jak świnie czy jelenie.
W tym artykule: Ziemia wolna od dinozaurów Teraz czas na ssaki Bardzo mały praprzodek krowy? To musiał być dzień, który wstrząsnął światem, choć nie wiadomo, kiedy dokładnie do niego doszło. Ok. 66 mln lat temu z kosmosu nadleciała asteroida o średnicy 10 km. Uderzyła w dzisiejszy półwysep Jukatan, wybijając w nim krater wielkości 180 km. Istnieją podejrzenia, że nie była jedyna. Dwa lata temu w oceanie u wybrzeży Zachodniej Afryki znaleziono krater z tego samego okresu. Naukowcy spekulowali wówczas, że jego źródłem mógł być potężnym odłamek skały, która trafiła w Jukatan. Możliwe więc, że jednego dnia nasza planeta zaliczyła aż dwie potężne katastrofy. Ziemia wolna od dinozaurów Skutki tego zdarzenia – lub tych zdarzeń – były mordercze. W miejscu impaktu na Jukatanie skały stopiły się i wyparowały w powietrze. Ziemię ogarnęły ciemności, zmienił się skład atmosfery, zaczęły padać kwaśne deszcze. Nastąpiło też znaczące ochłodzenie. Wszystko to zniszczyło istniejące łańcuchy pokarmowe. Rozpoczęło się tzw. wymieranie kredowe, w wyniku którego zniknęło 75 proc. żyjących wówczas roślin i zwierząt. Najgorzej poradziły sobie zwierzęta wyspecjalizowane, zasiedlające wąskie nisze ekologiczne. Oraz te, które znajdowały się na końcu łańcuchów pokarmowych. Były bowiem najbardziej podatne na zachodzące w nich zmiany. Do tych grup należały nieptasie dinozaury, obecne na Ziemi od 150 mln lat. Gady te są najbardziej znanymi ofiarami wymierania kredowego. Teraz czas na ssaki Jednak natura nie zna próżni. Miejsca w ekosystemach zwolnione przez dinozaury wkrótce zajęły inne zwierzęta. Tym razem nadszedł czas ssaków. Te żyjące 66 mln lat temu były niewielkie, wszędobylskie i wszystkożerne. W czasie wymierania kredowego te cechy okazały się zaletami. Pozwoliły one przodkom dzisiejszych ssaków – czyli również nas – przetrwać. Naukowcy z Denver Museum of Nature and Science donoszą o odkryciu skamieniałości jednego z nich. Nowy gatunek ssaka – nazwany Militocodon lydae – był wielkości dzisiejszej szynszyli. Ważył niecałe 500 gramów. Badacze wywnioskowali to, analizując jego czaszkę. To jedyna część zwierzęcia, jaka się zachowała. Samo jej znalezienie jest sporym sukcesem. W warstwach skał pochodzących z końca kredy znajduje się bardzo mało skamielin. To wskazówka sugerująca, że na Ziemi doszło wówczas do katastrofy ekologicznej. – Odkrycie i opis skamieniałej czaszki ssaka jest ważnym krokiem naprzód w dokumentowaniu najwcześniejszego zróżnicowania ssaków po ostatnim masowym wymieraniu – podkreśla Tyler Lyson, kurator paleontologii kręgowców z muzeum w Denver. Biolodzy potwierdzają: szóste masowe wymieranie na Ziemi jest faktem Dlaczego masowe wymieranie było przemilczane? Autorzy najnowszych badań uzupełnili brakujące statystyki. Bardzo mały praprzodek krowy? Co jeszcze wiemy o nowo odkrytym gatunku? Militocodon lydae żył ok. 65,43 mln lat temu, w paleocenie. To okres geologiczny, jaki nastąpił zaraz po kredzie i trwał 10 mln lat. W tym czasie na terenie Ameryki Północnej rozwijały się ssaki należącej do wymarłej rodziny Periptychidae. Prawdopodobnie wyewoluowały ze ssaków prakopytnych, co czyni je praprzodkami dzisiejszych kopytnych: krów, świń czy koni. A ponieważ M. lyndae należał właśnie do tej rodziny, jest dalekim krewnym m.in. dzisiejszych dużych zwierząt hodowlanych. Czaszka z żuchwą małego ssaka została znaleziona w okolicach Colorado Springs. Naukowcy przygotowali jej rekonstrukcję 3D, szczególnie uważnie przyglądając się zębom. To one pozwoliły umieścić nowo odkrytego ssaka w odpowiednim miejscu drzewa genealogicznego zwierząt. Ponadto muzeum w Denver przygotowało również wizualizację, pokazującą, jak praprzodek krowy mógł wyglądać. Jego umaszczenie zostało dobrane do barwy opadających i schnących liści. Źródła: Denver Museum of Nature & Science, Live Science, Journal of Mammalian Evolution Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Bioróżnorodność Ziemi można jeszcze uratować. Nowe badania przedstawiają dowody na poparcie tej tezy
Bioróżnorodność Ziemi nie tylko cieszy oko, ale też, a w zasadzie przede wszystkim, reguluje życie na naszej planecie. Po wielu niepokojących komunikatach od biologów nareszcie pojawiły się dobre wiadomości. Jest jeszcze szansa na odbudowę kluczowych ekosystemów.
W tym artykule: Na ratunek bioróżnorodności Jak zachować bioróżnorodność Ziemi? Korzyści dla zwierząt i ludzi Postęp cywilizacyjny ma ułatwiać ludziom życie na naszej planecie i w dużym stopniu rzeczywiście tak jest. Najważniejsze wynalazki XXI wieku odmieniły wiele obszarów naszej codzienności, w tym medycynę. Szalone tempo zmian ma też jednak ciemne strony. Doświadczają ich zarówno ludzie – poprzez choroby cywilizacyjne, w tym depresję i otyłość – jak też zwierzęta, rośliny i inne organizmy żywe. Na ratunek bioróżnorodności Naukowcy od lat biją na alarm, ostrzegając, że Ziemia traci swoją bioróżnorodność. Regularnie słyszymy o wymieraniu kolejnych gatunków zwierząt. To z kolei przyczynia się do rewolucji w łańcuchach pokarmowych i całych ekosystemach. Czy proces ten jest nieodwracalny? Na szczęście nie. Właśnie dlatego ochrona bioróżnorodności staje się jednym z naszych najważniejszych wyzwań w XXI wieku. W końcu to my jesteśmy odpowiedzialni za jej postępującą utratę. To może być już ostatni dzwonek, aby pomóc Ziemi. W 2022 r. biolodzy potwierdzili, że szóste masowe wymieranie jest faktem. Jak wówczas podsumowano, mimo że naukowcy każdego roku odkrywają nowe gatunki zwierząt i roślin, najczęściej są już one zagrożone wyginięciem. Do takiej sytuacji doprowadziła nieodpowiedzialna gospodarka zasobami naszej planety, zanieczyszczanie środowiska, wycinka lasów, nadmierny połów ryb czy też wprowadzenia obcych gatunków do nowych środowisk. Jak zachować bioróżnorodność Ziemi? Biolodzy prowadzą wiele badań mających służyć zatrzymaniu utraty bioróżnorodności Ziemi. Kolejnym etapem byłoby jej przywrócenie. Jak się okazuje, taki scenariusz jest jak najbardziej możliwy. Globalna metaanaliza wykazała, że ​​w dwóch trzecich przypadków działania ochronne albo poprawiły stan różnorodności biologicznej, albo przynajmniej istotnie spowolniły jej spadek. O jakie konkretnie działania chodzi? Wśród najbardziej skutecznych inicjatyw autorzy badań wymieniają: ustanawianie obszarów chronionych, eliminowanie gatunków inwazyjnych, wdrażanie zrównoważonych sposobów zarządzania ekosystemami, a także ograniczenie degradacji naturalnych siedlisk i przywracanie tych zniszczonych. To najmocniejszy jak dotąd dowód na to, że warto inwestować w ochronę przyrody. Okazuje się bowiem, że jesteśmy w stanie zatrzymać i odwrócić utratę różnorodności biologicznej, przywracając równowagę w przyrodzie. Największy owad na świecie waży więcej niż wróbel. Gdzie można spotkać tak gigantyczne insekty? Najczęściej spotykane przez nas owady są niewielkie. Jednak wśród tych zwierząt trafiają się giganci. Jaki jest największy owad na świecie? Na to pytanie odpowiadamy poniżej. Korzyści dla zwierząt i ludzi Jak podkreślają naukowcy, potwierdzenie skuteczności strategii ochronnych to dobra wiadomość nie tylko dla zwierząt, ale i dla naszego przetrwania. Dlaczego? To proste. Różnorodne biologicznie ekosystemy pomagają w stabilizacji klimatu. Duże i małe stworzenia odgrywają kluczowe role w kształtowaniu naszego środowiska. Szacuje się na przykład, że słonie za swoje usługi w zakresie optymalizacji ekosystemów mogłyby zgarniać roczną pensję w wysokości ponad 280 tys. zł. – To oczywiste, że ochrona musi zostać potraktowana priorytetowo i uzyskać dodatkowe środki oraz wsparcie polityczne na całym świecie – tłumaczy w oświadczeniu prasowym Penny Langhammer, główna autorka badania. Jak dodaje, rządzący powinni zająć się niwelowaniem systemowych czynników prowadzących do utraty różnorodności biologicznej. Są to między innymi niezrównoważona konsumpcja i produkcja. Źródło: Science. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska”. Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
To był najsilniejszy rozbłysk gamma, jaki dotarł do nas z dalekiego kosmosu. Wiadomo już, co go wywołało
W 2022 roku naukowcy zarejestrowali najsilniejszy rozbłysk gamma w historii pomiarów. Teraz okazuje się, że to zdarzenie było skutkiem tajemniczej eksplozji.
W tym artykule: Tajemniczy wybuch supernowej Zakłócenia w atmosferze Dane z satelity Zagrożona ozonosfera? Anomalię na skalę planetarną badacze wykryli 9 października 2022 roku. Tamtego dnia wiele satelitów krążących w pobliżu Ziemi zarejestrowało niezwykle jasny i wyjątkowo długi rozbłysk gamma (ang. gamma-ray burst, GRB). Rozbłyski gamma to nagłe wzrosty natężenia promieniowania gamma, pojawiające się w jakiejś części nieba. Obserwuje się je dość często, średnio raz na dobę. Jednak GRB z 2022 roku był absolutnie wyjątkowy. – Mierzymy rozbłyski gamma od lat 60. XX w. Ten był najmocniejszy – powiedział Pietro Ubertini z Narodowego Instytutu Astrofizyki w Rzymie. Oszacowano, że tak silne rozbłyski docierają do Ziemi raz na 10 tys. lat. Co oznacza, że prawdopodobnie nic takiego nie zdarzyło się aż od początków ludzkiej cywilizacji i powstawania pierwszych miast w okresie rewolucji agrarnej. Drugi rozbłysk gamma w kolejności okazał się aż dziesięć razy słabszy. Zderzenie dwóch gwiazd neutronowych mogłoby zmieść życie z powierzchni Ziemi. Jakie jest ryzyko? Naukowcy oszacowali, jakie skutki miałaby kilonowa dla planety typu ziemskiego. Jak się okazało, wszystko zależałoby od tego, w jakiej odległości glob znajdowałby się od miejsca eksplozji. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zderzenie-dwoch-gwiazd-neutronowych-mogloby-zmiesc-zycie-z-powierzchni-ziemi-jakie-jest-ryzyko-ryc-eso-l-calcada-m-kornmesser-2e2f4eb.jpg" width="938" height="468" alt="Zderzenie dwóch gwiazd neutronowych mogłoby zmieść życie z powierzchni Ziemi. Jakie jest ryzyko? (ryc. ESO/L. Calçada/M. Kornmesser)" title="Zderzenie dwóch gwiazd neutronowych mogłoby zmieść życie z powierzchni Ziemi. Jakie jest ryzyko? (ryc. ESO/L. Calçada/M. Kornmesser)" /> Rozbłysk z 2022 roku – formalnie oznaczony jako GRB 221009A – doczekał się własnego przezwiska. Naukowcy mówią o nim jako o BOAT – od angielskich słów Brightest Of All Time, czyli najjaśniejszy od początku czasu. Tajemniczy wybuch supernowej Początkowo sądzono, że źródło BOAT znajdowało się gdzieś w naszej Galaktyce. Później ustalono, że rozbłysk powstał podczas eksplozji gwiazdy, czyli supernowej, do której doszło aż 2 mld lat świetlnych od nas. Najnowsze badania opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Nature Astronomy” pokazują, że było to wydarzenie bardzo tajemnicze. Naukowcy przebadali eksplozję supernowej za pomocą należącego do NASA Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba (JWST). Wykorzystano też obserwacje z ALMA (Atacama Large Millimeter/Submillimeter Array) w Chile. Wcześniej spodziewano się, że w pozostałościach po tej supernowej będą znajdować się ślady obecności ciężkich pierwiastków, takich jak platyna i złoto. Analizy tego jednak nie potwierdziły. – Nie znaleźliśmy sygnatur tych ciężkich pierwiastków. To sugeruje, że niezwykle energetyczne GRB, takie jak BOAT, nie wytwarzają tych pierwiastków – mówi dr Peter Blanchard z Northwestern University. Uczeni chcieli obejrzeć GRB w jego późniejszych fazach. Pierwsze analizy rozpoczęli około sześć miesięcy po pierwszym wykryciu BOAT. – Rozbłysk ten był tak jasny, że przesłonił wszelkie potencjalne sygnatury supernowej w pierwszych tygodniach i miesiącach po wybuchu – wyjaśnia dr Blanchard. Obserwacje prowadzono w zakresie fal podczerwonych. Udało się zarejestrować charakterystyczne sygnatury pierwiastków takich jak wapń i tlen, zwykle występujących w supernowych. Do wybuchu doszło wskutek zapadnięcia się szybko wirującej, masywnej gwiazdy. Co ciekawe, sama supernowa nie była wcale ekstremalnie jasna, zagadką pozostaje więc, jak wywołała tak silny rozbłysk jak BOAT. Zdaniem badaczy może to być powiązane z kształtem i strukturą tzw. dżetów. Gdy wirujące masywne gwiazdy zapadają się w czarne dziury, wytwarzają dżety. Czyli strumienie materii, które wystrzeliwują w kosmos z prędkością bliską prędkości światła. Jeśli dżety są wąskie, wytwarzają bardziej skupioną – i jaśniejszą – wiązkę światła. – Podczas eksplozji supernowej prowadzącej do BOAT powstał jeden z najwęższych dżetów zaobserwowanych dotychczas w przypadku rozbłysku gamma – podkreśla dr Blanchard. Zakłócenia w atmosferze Rok po tamtym zdarzeniu w czasopiśmie naukowym „Nature Communications” ukazała się praca włoskich naukowców o BOAT. A konkretnie o tym, co pojawienie się takiego rozbłysku oznacza dla naszej planety, jej atmosfery i życia na powierzchni. Przede wszystkim BOAT przyniósł ogromne ilości energii. Rok temu szacowano, że jego fotony miały więcej energii niż powstaje w Wielkim Zderzaczu Hadronów. Efektem pojawienia się rozbłysku było uruchomienie się czujników świetlnych w Indiach. W Niemczech z kolei zarejestrowano sygnały świadczące o tym, że doszło do zakłóceń w ziemskiej jonosferze. Do Ziemi dotarło tajemnicze, bardzo jasne światło. Pochodzi z czarnej dziury – twierdzą astronomowie Emituje więcej światła niż tysiąc miliardów Słońc. Jest wynikiem kosmicznej katastrofy, do jakiej doszło w odległości 8,5 miliarda lat świetlnych. Tak potężny rozbłysk miał zostać ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/do-ziemi-dotarlo-tajemnicze-bardzo-jasne-swiatlo-pochodzi-z-czarnej-dziury-twierdza-astronomowie-fot-dheeraj-pasham-mit-matteo-lucchini-mit-and-margaret-trippe-1792d76.jpg" width="900" height="451" alt="Do Ziemi dotarło tajemnicze, bardzo jasne światło. Pochodzi z czarnej dziury – twierdzą astronomowie (fot. Dheeraj Pasham (MIT), Matteo Lucchini (MIT) and Margaret Trippe)" title="Do Ziemi dotarło tajemnicze, bardzo jasne światło. Pochodzi z czarnej dziury – twierdzą astronomowie (fot. Dheeraj Pasham (MIT), Matteo Lucchini (MIT) and Margaret Trippe)" /> Jonosfera to górna część atmosfery, rozciągająca się od 50 aż do 950 km nad Ziemią. Składa się w sporej części z plazmy, czyli naładowanych elektrycznie cząstek. Im wyżej, tym jest rzadsza. A na wysokości, na której znajdują się satelity – już wyjątkowo rzadka. A jednak nawet tam udało się zarejestrować skutki pojawienia się rozbłysku BOAT. Dane z satelity Włoski zespół naukowców przeanalizował dane zbierane przez satelitę CSES (China Seismo-Electromagnetic Satellite, zwany również Zhangheng). To chińsko-włoska misja rozpoczęta w 2018 r. Jej celem jest badanie wpływu aktywności wulkanicznej Ziemi, a także aktywności Słońca, na jonosferę. W przeszłości sprawdzano już, czy CSES można wykorzystać do śledzenia efektów, jakie wywołują rozbłyski gamma. Bez powodzenia. Udało się to dopiero w przypadku BOAT. Jak się okazało, rozbłysk ten – trwający 800 sekund – wywołał silne perturbacje w górnej części jonosfery. Objawiły się one zmianami w polu elektrycznym tej części atmosfery. Takie zmiany zdarzają się – jednak zwykle w efekcie rozbłysków słonecznych. W tym przypadku spowodowało je wydarzenie, do którego doszło aż 2 mld lat temu. – To zdumiewające. Widzimy rzeczy, które dzieją się w odległym kosmosie, ale również wpływają na Ziemię – komentował Erik Kuulkers z ESA w oświadczeniu agencji. Zagrożona ozonosfera? Czy rozbłysk taki jak BOAT może mieć wpływ także na nas i na nasze otoczenie? Naukowcy zwrócili uwagę, że zakłócenia odnotowano również w dolnej części jonosfery, zaledwie dziesiątki kilometrów nad Ziemią. Co by więc się stało, gdyby supernowa, źródło rozbłysku gamma, wybuchła nie w dalekim kosmosie, ale w Drodze Mlecznej? „W najgorszym przypadku wybuch nie tylko wpłynąłby na jonosferę, ale również uszkodziłby warstwę ozonową” – napisano w informacji prasowej ESA. „Umożliwiłoby to przedostanie się niebezpiecznego promieniowania ultrafioletowego pochodzącego ze Słońca do powierzchni Ziemi. Spekuluje się, że taki efekt jest możliwą przyczyną niektórych masowych wymierań, które miały miejsce na Ziemi w przeszłości”. Naukowcy podkreślają jednak, że aby zbadać ten pomysł, potrzeba znacznie więcej danych. Źródła: ESA, Space.com, Nature Communications, Nature Astronomy. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Tak wyginęły dinozaury. Uderzenie asteroidy spowodowało globalną ciemność i zatrzymanie fotosyntezy
Naukowcy sugerują, że po uderzeniu asteroidy, która zabiła dinozaury 66 mln lat temu, olbrzymia chmura pyłu uniosła się nad Ziemią. Zatrzymała proces fotosyntezy na 2 lata.
W tym artykule: Co spowodowało zagładę dinozaurów? Zatrzymanie fotosyntezy na 2 lata Brak słońca przez 15 lat Pierwsze tak szczegółowe badania Naukowcy od lat wiedzą, że zagładę dinozaurów i większości gatunków żyjących wówczas na Ziemi, spowodowało uderzenie wielkiej asteroidy. Doszło do tego ok. 66 mln lat temu. Pamiątką po tej tragedii jest dziś krater Chicxulub o szerokości 180 km. Znajduje się on w Meksyku. Pogrzebany jest pod warstwą osadów u wybrzeży półwyspu Jukatan, na dnie Zatoki Meksykańskiej. Co spowodowało zagładę dinozaurów? To, czego nie wiadomo, to jak dokładnie wyglądało wymieranie stworzeń. Sama asteroida nie unicestwiła ok. 75% życia. Katastrofa ta była raczej konsekwencją zjawisk i pożogi, które nastąpiły po uderzeniu ciała niebieskiego w naszą planetę. Asteroida spowodowała falę tsunami, trzęsienia ziemi oraz wyrzuciła w powietrze pył, który przez lata unosił się w powietrzu, doprowadzając do zmian klimatycznych. Badania z 2022 roku wykazały, że skutki tego zdarzenia były dużo bardziej katastrofalne, niż przypuszczano. Na łamach czasopisma „Proceedings of the National Academy of Sciences” badacze opisali, że uderzenie planetoidy wyrzuciło do stratosfery dużo większą ilość siarki, niż dotychczas przypuszczano. Wielka chmura, w której składzie znajdowały się aerozole siarczanowe, powodowała znaczne ograniczenie promieniowania słonecznego. Taki stan rzeczy mógł się utrzymywać nawet kilkaset lat, co spowodowało jeszcze większe ochłodzenie klimatu, a nawet długotrwały okres globalnej zimy. Zatrzymanie fotosyntezy na 2 lata Najnowsze badanie opublikowane na łamach „Nature Geoscience” niejako wspiera tę teorię. Badacze dodali jednak, że pył powstały ze sproszkowanych skał wyrzuconych do atmosfery w wyniku uderzenia najprawdopodobniej odegrał znacznie większą rolę. Olbrzymia chmura mogła „odciąć” od Ziemi światło słoneczne w stopniu, który uniemożliwiał roślinom fotosyntezę przez ok. 2 lata. Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu Co sprawiło, że 66 mln lat temu przetrwała tylko część gatunków roślin i zwierząt? Wciąż nie jest pewne, jak wyginęły dinozaury. Oto przegląd stanu wiedzy na ten temat. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-wyginely-dinozaury-uczeni-do-dzis-spieraja-sie-o-to-jaka-katastrofa-wywolala-wymieranie-66-mln-lat-temu-ryc-getty-images-19f9966.jpg" width="938" height="581" alt="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" title="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" /> Jest to proces, podczas którego z wody i dwutlenku węgla z udziałem energii słonecznej, powstają związki organiczne i tlen. To jedna z najważniejszych przemian biologicznych, która zapewnia energię i składniki odżywcze nie tylko dla roślin, ale także dla całego życia na Ziemi. Naukowcy zbadali próbki osadów pochodzące ze stanowiska paleontologicznego Tanis w Północnej Dakocie. Pochodziły z okresu ok. 20 lat po uderzeniu. Następnie przeprowadzili symulację paleoklimatyczną, aby ocenić łączny wpływ pyłu złożonego głównie z krzemianów i siarki po uderzeniu. Brak słońca przez 15 lat – Nasze badania sugerują większy udział pyłu drobnego w atmosferze, niż wcześniej sądzono. Symulacje wykazały, że cząsteczki krzemianu i siarki utrzymywały się w powietrzu nawet przez 15 lat, co przyczyniło się do spadku średniej globalnej temperatury powierzchni aż o 15°C – napisali naukowcy. – Symulowane zmiany aktywnego fotosyntetycznego promieniowania słonecznego potwierdzają zatrzymanie fotosyntezy wywołane pyłem na prawie 2 lata po uderzeniu. Sugerujemy, że w połączeniu z dodatkowym wpływem sadzy i siarki na ochłodzenie, jest to zgodne z katastrofalnym spadkiem produktywności pierwotnej – czytamy w artykule. Naukowcy twierdzą, że zatrzymanie procesu fotosyntezy na 2 lata całkowicie zaburzyło światową sieć troficzną, czyli sieć zależności pokarmowych między organizmami tego samego lub różnych gatunków, żyjących w tym samym ekosystemie. Spowodowało to swoisty efekt domina i reakcję łańcuchową masowego wymierania. Pierwsze tak szczegółowe badania Badacze napisali w artykule, że ich badania są pierwszą w historii tak szczegółową analizą cząstek pyłu sprzed milionów lat. – Od dawna zakładano, że głównym mechanizmem unicestwiającym życie po uderzeniu asteroidy, jest ekstremalnie zimno. Jednak okazuje się, że bezpośrednim czynnikiem zabójczym było całkowite zatrzymanie fotosyntezy – powiedział Cem Berk Senel, główny autor badania i naukowiec z belgijskiego obserwatorium astronomicznego Observatoire Royal de Belgique. – Głównym wnioskiem z tego artykułu jest to, że zapewnia on bardziej precyzyjne ograniczenia dotyczące składu, właściwości i czasu trwania pyłu drobnego wyrzucanego z miejsca uderzenia, co przyczyniło się do globalnej ciemności podczas globalnej zimy – powiedziała w rozmowie z CNN Alfio Alessandro Chiarenza, profesor paleontologii na Uniwersytecie w Vigo w Hiszpanii, który nie brał udziału w badaniu. – Badanie pomogło rozwikłać niektóre tajemnice wokół masowego wymierania sprzed 66 mln lat – dodał. Źródło: Nature Geoscience Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Dront dodo powróci na Ziemię? Firma zajmująca się edycją genów zbiera fundusze na jego wskrzeszenie
150 mln dolarów pozyskała od inwestorów Colossal Biosciences, firma bioinżynieryjna. Środki mają być przeznaczone na przywrócenie do życia dronta dodo.
W tym artykule: Wskrzeszanie wymarłych gatunków Gołąb, bliski kuzyn dodo Kontrowersyjne wskrzeszanie wymarłych gatunków Dront dodo, obok mamuta włochatego, to jedno z wymarłych zwierząt-ikon. Ten nieduży ptak, znany z charakterystycznego dzioba i okrągłego kształtu, występował wyłącznie na Mauritiusie. Ostatni przedstawiciele gatunku zostali zabici w połowie siedemnastego wieku. Od tej pory ich szkielety można oglądać jedynie w muzeach. Firma bioinżynieryjna Colossal Biosciences zamierza to zmienić. Jej współzałożyciel i szef, Ben Lamm ogłosił, że warta półtora miliarda dolarów spółka zebrała od inwestorów 150 mln dolarów. Środki będą przeznaczone na odtworzenie dronta dodo. Jeśli plan się powiedzie, ptaki zostaną wypuszczone na wolność. – Bardzo jasno stwierdzamy, że miejscem, w którym chcemy dokonać reintrodukcji dodo, byłby Mauritius – oznajmił Lamm cytowany przez „Guardiana”. Wskrzeszanie wymarłych gatunków Przywrócenie do życia dronta dodo i innych wymarłych zwierząt to marzenie wielu naukowców i nie tylko. Projekty tego rodzaju uważane są jednak za kontrowersyjne. Ich przeciwnicy krytykują pomysły odtwarzania wymarłych gatunków w okresie, kiedy dochodzi do masowego wymierania na całej planecie. Zastrzeżenia budzą też metody, które mają być do tego użyte. Nowe oblicze dodo. Wymarły ptak wyglądał inaczej niż przypuszczaliśmy Ostatnie odkrycia wskazują, że wymarły ptak dodo wyglądał inaczej i był bystrzejszy, niż sobie przez wieki wyobrażaliśmy. Odtwarzanie wymarłych gatunków nie polega bowiem na przywróceniu stuprocentowo takich samych wymarłych zwierząt. A jedynie ich najlepszych możliwych do uzyskania genetycznych „przybliżeń”. Szczątki dodo zachowały się w wielu muzeach i kolekcjach na świecie. Oznacza to, że naukowcy dysponują materiałem, z którego mogą pobrać DNA. Badacze z Colossal zsekwencjonowali już cały genom dronta dodo. Drugi ważny element to żyjący krewniak danego gatunku, którego materiałem genetycznym można manipulować. W przypadku dronta dodo takimi bliskimi kuzynami są ptaki z rodziny gołębiowatych. Np. kolorowy nikobarczyk zwyczajny (Caloenas nicobarica). Gołąb, bliski kuzyn dodo Jak naukowcy z Colossal zamierzają odtworzyć dodo? Najpierw w zachowanym genomie muszą znaleźć geny odpowiedzialne za cechy charakterystyczne wymarłego ptaka – takie jak np. brak zdolności latania. Następnie dokonają edycji genomu gołębia, dodając do niego kluczowe geny dodo. Tak przygotowany materiał genetyczny zostałby wszczepiony ptasim zarodkom. Gdyby udało się doprowadzić do przyjścia na świat żywych ptaków, miałyby one fizyczne cechy dodo. Choć stanowiłyby de facto hybrydy współczesnych gołębiowatych i dodo. Firma Colossal ogłaszała już wcześniej plany wskrzeszania mamutów włochatych i wilków workowatych podobną metodą. Na razie jednak na świat nie przyszły żadne zwierzęta. Kontrowersyjne wskrzeszanie wymarłych gatunków Pomysł odtwarzania wymarłych zwierząt ma wielu przeciwników. Ich zdaniem przedsięwzięcie jest wątpliwe etycznie. W przypadku mamutów ich najbliższymi żyjącymi krewnymi są słonie. By samica słonia urodziła mamuta, trzeba by przeprowadzić wiele prób modyfikacji DNA, sztucznego zapłodnienia i utrzymania ciąży. Takie badania wymagają czasu i ogromnych środków. Czy jednak – pytają krytycy – to najlepszy sposób wydawania funduszy w okresie, gdy organizacje ochrony przyrody na całym świecie starają się ze wszystkich sił uchronić tysiące jeszcze istniejących, ale zagrożonych wyginięciem gatunków? Wymarłe gatunki zwierząt. 7 z nich, których już więcej nie zobaczymy lub są zagrożone wyginięciem Codziennie z naszej planety znika niemal 150 gatunków roślin i zwierząt. Poznajcie wymarłe gatunki zwierząt, których już nigdy nie zobaczymy. – Byłoby szaleństwem myśleć, że sprowadzenie na Ziemię zamiennika dodo to odpowiedź na światowy kryzys bioróżnorodności – odpowiada Beth Shapiro, paleogenetyczka z Colossal cytowana przez „Guardiana”. Ostrzega też, że nawet gdyby udało się wskrzesić dodo, nie zastąpi on wymarłego gatunku. Jej szef, Lamm zwraca natomiast uwagę, że badania prowadzone w Colossal mogą pomóc rozwinąć techniki pozwalające rozpoznawać i zachowywać kluczowe cechy istniejących organizmów. Takie, które pozwalają im adaptować się do zmieniających się warunków życia w okresie katastrofy klimatycznej. Źródła: Colossal, Science Alert, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ciekawostki o pszczołach. Czy po ich wyginięciu ludzkość naprawdę czeka zagłada? To bardziej skomplikowane
Poziom wiedzy Polaków na temat pszczół jest niski – wynika z badań. Dlatego przygotowaliśmy dla was mało znane ciekawostki o pszczołach. Co warto wiedzieć o tych pożytecznych owadach?
W tym artykule: Ciekawostki o zapylaniu Ciekawostki o pszczelarstwie Ciekawostki o miodzie i innych produktach pszczelich Praktyczne ciekawostki o pszczołach Wszyscy wiedzą, że pszczoły są małe i brązowe. Błąd! Entomolodzy znają ponad 5700 gatunków tych pożytecznych owadów, a niektóre z nich kolorami nie ustępują motylom. Jednak nas najbardziej interesuje z reguły pszczoła miodna (Apis mellifera). To jej poświęcone są najczęściej ciekawostki o pszczołach. Ciekawostki o zapylaniu Głównym dobrem, jakie otrzymujemy od pszczół nie jest miód, a zapylanie. Rola pszczół jako zapylaczy jest ważna dla ogrodników, sadowników i rolników. A więc także dla wszystkich konsumentów. „Jeśli znikną pszczoły, człowiekowi pozostaną tylko cztery lata życia” – te słowa miał wypowiedzieć sam Albert Einstein. Jest to jednak podwójna nieprawda, bo wielki fizyk nigdy czegoś takiego nie mówił, a ludzkość w takiej sytuacji poradziłaby sobie. Jednak bez tych pożytecznych owadów rolnictwo wpadłoby w głęboki kryzys, a wiele warzyw i owoców zniknęłoby z naszych stołów. W latach 70. XX wieku polskie pasieki zaczęły nagle ginąć. W krótkim czasie liczba rodzin pszczoły miodnej spadła z ponad 2 mln do 700 tys. To była sprawka przybyłego z Azji pasożytniczego pajęczaka: roztocza Varroa destructor. Wysysa on hemolimfę (owadzi odpowiednik krwi) z larw i dorosłych osobników. Choroba, zwana warrozą, prowadzi do ginięcia rodzin pszczelich w ciągu roku, najwyżej dwóch-trzech. Pszczelarze nauczyli się jednak leczyć owady ze swoich pasiek. Gdyby jednak pszczoły wymarły, nie nastąpiłaby zagłada ludzkości. Funkcję zapylania kwiatów przejęłyby trzmiele, pszczolinki, miesierki, murarki i inne gatunki dzikich pszczół. Pszczoły na razie nie wymierają, ale też nie mają lekko. Badania wykazały, że w ciągu ostatnich 50 lat średnia długość życia pszczoły skróciła się aż o połowę. Ciekawostki o pszczelarstwie Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę Wystarczyło zaledwie 10 sekund, by filmik, na którym dwie pszczoły odkręcają butelkę, stał się viralem. Nie brakuje jednak komentarzy, że nagranie zostało sfabrykowane. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ostateczny-dowod-na-inteligencje-owadow-dwie-pszczoly-same-odkrecily-butelke-fot-getty-images-a92cd86.jpeg" width="938" height="625" alt="Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę (fot. Getty Images)" title="Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę (fot. Getty Images)" /> Kto wynalazł pszczelarstwo? Ludzie nauczyli się podbierać miód pszczołom wiele tysięcy lat temu. Najstarszy dowód podbierania miodu odkryto w jaskini Araña pod hiszpańską Walencją. To datowane na VII–VI tysiąclecie p.n.e. malowidło naskalne przedstawiające postać, która wspina się na skałę lub drzewo, by wybrać z gniazda miód. Pszczelarstwo ma tradycje sięgające starożytnego Egiptu. Najstarsze ule zbudowane przez ludzi opisywane były już 2400 lat przed naszą erą. Od samego początku chodziło o to, by ludzie mogli możliwie łatwo podbierać pracowitym owadom ich zapasy miodu. W dawnej Polsce miód był bardzo ceniony. Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karano śmiercią przez powieszenie. Bartnicy cieszyli się wyjątkowymi przywilejami. Nigdy nie zostali sprowadzeni do statusu chłopów pańszczyźnianych, pozostali ludźmi wolnymi. Przez tysiące lat procesu udomawiania hodowcy selekcjonowali pszczoły pod kątem produkcji tej słodkiej substancji. W efekcie owady te potrafią dziś wytworzyć jej znacznie więcej niż potrzebują do przetrwania. Jedna pszczela rodzina jest w stanie wytworzyć średnio 29 kg miodu w ciągu roku, magazynowanego w zbudowanych z wosku plastrach. W naturalnych warunkach plastry wcale nie są jednolite i uporządkowane. Pszczoły budują je tak, aby jak najlepiej wykorzystać przestrzeń swego gniazda, które może być ulokowane np. w dziupli drzewa. Dlatego plastry są pozaginane i mają różną grubość. Pszczoły dbają jednak o to, by zostawić między nimi wystarczająco dużo pustej przestrzeni, dzięki której mogą bez przeszkód poruszać się po całym gnieździe. Uzyskanie miodu z naturalnych plastrów było bardzo trudne. Pierwsi pszczelarze niejednokrotnie niszczyli całe kolonie w czasie zbiorów. Dlatego zaczęły powstawać ule, które dawały ludziom lepszy dostęp do środka gniazda i pozwalały na wyjęcie jego fragmentów bez uszkadzania całości. Dopiero pod koniec XVIII wieku zaczęły pojawiać się pierwsze konstrukcje z ramkami, które można było swobodnie wyjmować i wkładać do ula. Ułatwiło to pracę pszczelarzom i sprawiło, że pszczoły mogły pracować bez większych zakłóceń. Ciekawostki o miodzie i innych produktach pszczelich Sekretne życie pszczół. Zdjęcia z drzewa ukazują ich wewnętrzny świat Przeprowadzony przez fotografa eksperyment z gniazdem dzikich pszczół pozwolił uzyskać niespotykane zdjęcia ukazujące , jak te owady bronią się, grzeją, chłodzą i utrzymują kontakty sp... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/1-rurkowatymi-jezyczkami-pszczoly-miodne-z-langen-w-niemczech-siorbia-wode-by-zaniesc-ja-do-gniazda-gdzie-zostanie-uzyta-do-klimatyzacji-633d14c.jpeg" width="938" height="687" alt="1. Rurkowatymi języczkami pszczoły miodne z Langen w Niemczech siorbią wodę, by zanieść ją do gniazda, gdzie zostanie użyta do klimatyzacji." title="1. Rurkowatymi języczkami pszczoły miodne z Langen w Niemczech siorbią wodę, by zanieść ją do gniazda, gdzie zostanie użyta do klimatyzacji." /> Miód jest najbardziej cenionym produktem pszczelim. Warto jednak pamiętać, że ludzie wykorzystują też inne produkty pszczele. Należą do nich pyłek, wosk czy propolis. Produkować miód potrafi wiele owadów, takich jak trzmiele czy osy. Jednak to pszczoły, zwłaszcza te „udomowione” przez człowieka robią to na tyle wydajnie, by opłacało się zabierać im część produkcji. Pszczela rodzina jest na tyle duża, że potrafi przetrwać zimę. U innych owadów społecznych zimuje z reguły jedynie płodna samica, która na wiosnę zakłada kolonię „od zera”. Aby przetrwać chłody, pszczoły muszą robić duże zapasy miodu i właśnie dzięki temu możemy z niego skorzystać także my. Nie tylko kwiaty są ważnym źródłem nektaru dla pszczół. Dzięki drzewom powstają wartościowe odmiany miodu, np. lipowy czy akacjowy. Miododajne są też kasztanowce, klony, jarzębiny i wierzby. Ceniony przez smakoszy miód spadziowy też ma związek z drzewami. Spadź to zbierana przez pszczoły słodka wydzielina niektórych owadów, żerujących na drzewach liściastych lub iglastych. Miód spadziowy jest ciemny i długo zachowuje płynność. Jesienią 2012 roku w Ribeauvillé we Francji pszczoły wyprodukowały niebieski miód. Jak do tego doszło? Owady szukały pożywienia w fabryce przetwarzającej odpady z produkcji drażetek M&M’s. Francuscy pszczelarze mieli potem problemy ze sprzedażą kolorowych miodów. Propolis, czyli kit pszczeli, jest lekarstwem cenionym nie tylko przez ludzi. Pszczoły też potrafią go same sobie aplikować, gdy wykryją, że ich ul został zaatakowany przez chorobotwórcze grzyby. W takiej sytuacji produkują go aż o 45 proc. więcej. Praktyczne ciekawostki o pszczołach Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane W pomysłowym badaniu naukowcy pokazali, jaki wpływ wywierają na pszczoły nowoczesne pestycydy. Uszkadzają one układ nerwowy owadów do tego stopnia, że pszczoły nie potrafią iść prosto i... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowoczesne-pestycydy-uszkadzaja-uklad-nerwowy-pszczol-tak-bardzo-ze-owady-zataczaja-sie-jak-pijane-fot-creative-touch-imaging-ltd-nurphoto-via-getty-images-fe3a361.jpeg" width="938" height="626" alt="Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane (fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" title="Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane (fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" /> Pszczoły to owady żyjące blisko nas. Dlatego czasem dochodzi do bliższych kontaktów z nimi. Wówczas warto znać poniższe ciekawostki o pszczołach. Uczulenie na jad owadów jest groźne dla życia. Może doprowadzić do tzw. wstrząsu anafilaktycznego, objawiającego się problemami z oddychaniem, spadkiem ciśnienia krwi i obrzękami. Taka reakcja może pojawić się błyskawicznie po użądleniu i wymaga fachowej pomocy medycznej. Uczulające działanie może mieć jad wielu owadów: os, szerszeni, a nawet tropikalnych mrówek. Jednak najgroźniejsze dla alergików są niestety pszczoły. Te pożyteczne skądinąd owady zostawiają w skórze żądło, z którego jeszcze przez jakiś czas może sączyć się jad. Pszczoły nie atakują ludzi, jeśli nie zostaną sprowokowane, np. przez osobę zbliżającą się zbytnio do ula. Dlatego jeśli taki owad brzęczy nam nad głową, najlepiej zachować spokój i powoli się wycofać. Paniczne wymachiwanie rękami może natomiast sprowokować atak. Jak zadbać o to, by w ogrodzie pojawiły się dzikie, łagodne pszczoły, takie jak murarki ogrodowe (Osmia rufa)? Składają one jaja w otworach w ścianach i deskach lub pustych łodygach roślin. Wejście do takiego gniazda zamykają za pomocą gliny – stąd ich nazwa. Domek dla murarek można przygotować, zbijając z desek niewielką skrzyneczkę i wypełniając jej wnętrze kawałkami bambusowych rurek mających co najmniej 10 cm długości. Od przodu taką konstrukcję należy zabezpieczyć stalową siatką. Dzięki temu ochronimy gniazda przed owadożernymi ptakami. Oczywiście oczka siatki muszą być na tyle duże, by przeszła przez nie pszczoła. Jak jeszcze można pomóc chronić pszczoły? Jeśli masz działkę, taras albo balkon, możesz obsiać swoją małą oazę różnorodnymi roślinami kwitnącymi. Najlepiej takimi gatunkami, które kwitną wymiennie, ponieważ są one wyjątkowo lubiane przez owady.
Najbardziej niezwykłe ptaki na świecie są jednocześnie najbardziej zagrożone wyginięciem
Co łączy gatunki ptaków, które mogą najszybciej zniknąć z powierzchni Ziemi? Najbardziej zagrożone wyginięciem są te, które mają unikatowe kombinacje cech i dlatego pełnią szczególną rolę w ekosystemach, dowodzą nowe badania.
W tym artykule: Wyjątkowo niezwykłe ptaki Wielki katalog ptaków Szóste masowe wymieranie trwa Naukowcy z Imperial College London wykonali gigantyczną pracę. W artykule, który został właśnie opublikowany w czasopiśmie naukowym „Functional Ecology”, przeanalizowali cechy fizyczne i stopień zagrożenia wyginięciem 99 proc. wszystkich znanych gatunków ptaków. Następnie badacze przeanalizowali scenariusze zakładające, że te ptaki, które już teraz są w niebezpieczeństwie, czyli należą do najbardziej zagrożonych wymarciem, faktycznie znikną z powierzchni Ziemi. Okazało się, że doprowadziłoby to do znacznego zmniejszenia różnorodności w tej gromadzie zwierząt. O wiele większego, niż gdyby wymieranie wśród ptaków zachodziło losowo. Wyjątkowo niezwykłe ptaki Opisywana w badaniu różnorodność dotyczy cech fizycznych ptaków – kształtu dzioba, rozpiętości skrzydeł, długości ogona, ubarwienia. Na tej podstawie wyróżnia się ptaki morfologicznie unikatowe. To na przykład potężna fregata białobrzucha (Fregata andrewsi), która występuje jedynie na Wyspie Bożego Narodzenia na Oceanie Indyjskim. Albo kulik alaskański (Numenius tahitiensis), co roku migrujący z Alaski na południowy Pacyfik. Ponad 70 miejsc zagrożonych! Czerwona Księga Podkarpacia jest już gotowa Miłek letni, zawilec wielkokwiatowy, obuwik pospolity to niektóre z zagrożonych gatunków roślin woj. podkarpackiego, jakie znalazły się w wydanej w Rzeszowie „Czerwonej Księdze”. Publik... Samca fregaty wyróżnia dziób mocno zagięty na końcu i czerwony worek gardłowy. Ptak ma też czarne pióra z lśniącym zielonym połyskiem. Z kolei kuliki mają wyjątkowo długie dzioby, wygięte w łagodny łuk. Są tak charakterystyczne, że kulika bez trudu rozpozna nawet amator. Oba te gatunki znajdują się na liście ptaków zagrożonych wymarciem. – Utrata takich wyjątkowych zwierząt oznacza, że znikną również szczególne role, jakie pełnią one w swoich ekosystemach – zauważa Jarome Ali, główny autor badań. Wielki katalog ptaków Do celów badania naukowcy stworzyli listę obejmującą prawie 10 tys. gatunków ptaków. Uwzględnili ich cechy anatomiczne, a także miejsce każdego gatunku w czerwonej księdze przygotowywanej przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN). Po opracowaniu danych okazało się, że zwierzęta unikatowe były bardziej narażone na wymarcie. Jednak z danych nie udało się wywnioskować, co dokładnie łączy wyjątkowość ptaków i ryzyko ich zniknięcia z powierzchni Ziemi. – Istnieje możliwość, że wysoko wyspecjalizowane organizmy mają największe trudności z dostosowaniem się do zmian w środowisku – komentuje Jarome Ali. – W takim przypadku wpływ działalności człowieka na przyrodę bezpośrednio odbijałby się na gatunkach mających najbardziej nietypowe role ekologiczne – dodaje uczony. – Jeśli nie podejmiemy środków, by chronić zagrożone gatunki i zapobiec wymieraniu, funkcjonowanie ekosystemów może zostać dramatycznie zaburzone – przypomina badacz. Szóste masowe wymieranie trwa Czy na Ziemi trwa w tej chwili szóste masowe wymieranie? Coraz więcej naukowców zgadza się z takim stwierdzeniem. Głębokie zmiany w różnych środowiskach naturalnych, jakie zaszły na skutek działalności człowieka, dramatycznie przyspieszyły tempo znikania żywych organizmów. Szacuje się, że jest ono od 100 do 1000 razy szybsze niż naturalne (czyli występujące w okresach poza wymieraniami). Najszybszy ptak na świecie: które ptaki biją rekordy prędkości? Tym, co wprawia w największe osłupienie, jest prędkość lotu niektórych ptaków. Jaki jest najszybszy ptak na świecie? Poniżej odpowiadamy na to pytanie. Co istotne, wymierają nie tylko ssaki i ptaki, ale też organizmy, na które zazwyczaj zwracamy znacznie mniejszą uwagę: owady, grzyby, bakterie. Utrata szczególnie tych pierwszych jest wyjątkowo niebezpieczna dla systemów Ziemi. Naukowcy szacują, że każdego roku tracimy dziesiątki tysięcy gatunków – najczęściej podawaną liczbą jest tu 40 tys. Jednocześnie badacze przypominają, że jeśli w ciągu najbliższych kilku dekad nie zatrzymamy tego procesu, różnorodność flory i fauny na planecie zmniejszy się tak bardzo, że stanie się to niebezpieczne dla ludzi. Źródła: phys.org, Functional Ecology. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Wymarłe gatunki zwierząt. 7 z nich, których już więcej nie zobaczymy lub są zagrożone wyginięciem
Codziennie z naszej planety znika niemal 150 gatunków roślin i zwierząt. Poznajcie wymarłe gatunki zwierząt, których już nigdy nie zobaczymy.
W tym artykule: 1. Wymarłe gatunki zwierząt: Koń Przewalskiego 2. Wymarłe gatunki zwierząt: Tchórz czarnołapy 3. Wymarłe gatunki zwierząt: Oryks szablorogi 4. Wymarłe gatunki zwierząt: Gołąb wędrowny 5. Wymarłe gatunki zwierząt: Wrona ogorzała 6. Wymarłe gatunki zwierząt: Tarpan 7. Wymarłe gatunki zwierząt: Wilkowór tasmański Jakie gatunki zwierząt wyginęły? Kłusownictwo, niszczenie siedlisk, zmiany klimatu – to tylko niektóre przyczyny wymierania gatunków. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody publikuje listę organizmów zagrożonych wyginięciem. Po raz pierwszy ukazała się w 1963 roku. Od tamtej pory na listę trafiło prawie 60 tys. gatunków, z czego aż 20 tys. jest zagrożonych wyginięciem. Główna przyczyną wymierania jest działalność człowieka. 1. Wymarłe gatunki zwierząt: Koń Przewalskiego Gatunek uznano za wymarły na wolności. Ostatnie dzikie konie widziano w Mongolii w 1969 roku. Od 1990 r. trwa próba reintrodukcji na terenach Mongolii, Chin, Kazachstanu i Ukrainy. 2. Wymarłe gatunki zwierząt: Tchórz czarnołapy Tchórz czarnołapy zamieszkiwał tereny Ameryki Północnej. Od 1965 był uznawany za gatunek zagrożony, a od 1996 wpisany został do księgi jako gatunek wymarły na wolności. Jednym z powodów tragicznego losu tchórza był odstrzał piesków preriowych, na które polował. W przypadku tego ssaka również podjęto próbę reintrodukcji. W 2006 roku w Wyoming udało się odbudować ich populację do 223 osobników w 2006 roku. 3. Wymarłe gatunki zwierząt: Oryks szablorogi Antylopa doskonale przystosowana do życia w trudnych warunkach. Co zatem sprawiło, że gatunek jest obecnie wymarły na wolności? Człowiek. Myśliwi chętnie polowali na oryksy ze względu na ich długie szablaste rogi. 4. Wymarłe gatunki zwierząt: Gołąb wędrowny Ptaki zamieszkiwały wschodnie i centralne tereny Kanady i Stanów Zjednoczonych. Ich naturalnym środowiskiem były lasy mieszane. Głównymi przyczynami wymarcia były wycinka lasów, polowania i pomór rzekomy drobiu. Najbardziej zagrożone gatunki zwierząt w Polsce i na świecie. Czy uda się je ochronić? Zmiany klimatu, zanieczyszczenie i zakwaszanie wód, naturalne zagrożenia, szkodliwa działalność człowieka, który wycina lasy, karczuje łąki, osusza bagna – wszystko to sprawia, że niekt... 5. Wymarłe gatunki zwierząt: Wrona ogorzała Wymarły gatunek rdzennie hawajskiego ptaka. Kruki zamieszkiwały lasy na wysokości od 900 do 1800 m n.p.m. Gatunek jest znany z posługiwania się narzędziami. We wrześniu 2016 roku w magazynie Nature ukazał się artykuł dotyczący sposobu pozyskiwania przez nie pokarmu. Dorosłe osobniki często wyciągają pożywienie np. z otworów w drewnie za pomocą patyków. Dwójkę ostatnich znanych przedstawicieli tego gatunku widziano w czerwcu 2002 roku. Mimo że mała grupa wron hodowana jest w specjalnych ośrodkach, próby reintrodukcji ptaka nie powiodły się ze względu na drapieżnictwo myszołowa hawajskiego. 6. Wymarłe gatunki zwierząt: Tarpan To wymarły gatunek dzikiego konia zamieszkujący niegdyś leśne tereny Europy. Najdłużej na wolności przetrwały na stepach Ukrainy. Ostatni przedstawiciele tego gatunku z terenów polskich zamieszkiwały Puszczę Białowieską. Zostały odłowione i umieszczone w zwierzyńcu hrabiów Zamoyskich. 7. Wymarłe gatunki zwierząt: Wilkowór tasmański Wymarły gatunek ssaka z rodziny wilkoworowatych. Największy drapieżny torbacz czasów współczesnych. Występował na terenach Australii i Nowej Gwinei. Wymieranie tego gatunku zaczęło się w momencie przybycia do Australii Europejczyków. Przybysze zaczęli tępić te zwierzęta, ponieważ uznali je za szkodliwe. Ostatni znany osobnik padł w 1936 roku w zoo w Horbat. Jakie gatunki zwierząt wyginęły? Organizmy w czerwonej księdze gatunków zagrożonych podzielone są na 7 kategorii w zależność od stopnia zagrożenia wyginięciem. W naszej galerii publikujemy zdjęcia tych, których już nigdy nie zobaczymy oraz wymarłych w stanie dzikim, co oznacza, że przetrwały tylko w hodowlach lub ogrodach zoologicznych. Jest to jednak tylko niewielki odsetek zwierząt, które wyginęły w głównej mierze na skutek działalności człowieka. Przypomnijmy, że według raportu WWF z 2020 roku, w ciągu ostatnich pięćdziesięciu lat liczebność dzikich zwierząt zmniejszyła się o 68 procent. Najgorzej sytuacja wygląda w Ameryce Łacińskiej, gdzie wystąpił spadek o 94%. Dużo mniejszy spadek (24%) zanotowały wówczas Europa i Azja Środkowa. – Tegoroczny wskaźnik LPI (Living Planet Report) objął niemal 21 000 populacji i ponad 4000 gatunków kręgowców między 1970 a 2016 rokiem. Diagnoza? W skali globalnej średnia liczebność populacji ssaków, ptaków, płazów, gadów i ryb zmniejszyła się o 68% – donosili przedstawiciele WWF w raporcie Living Planet Report 2020.
Niepłodność w Polsce i na świece. Czy ludzie mogą stać się gatunkiem zagrożonym?
Do 2045 roku czeka nas masowa niepłodność ostrzegają naukowcy. Oto 5 warunków, od których zależy nasze przetrwanie.
W tym artykule: Niepłodność w Polsce Zagrożone plemniki Czy ludzie mogą stać się zagrożonym gatunkiem? Które substancje mogą powodować bezpłodność? Według wstępnych wyników ostatniego spisu powszechnego populacja naszego kraju liczy 38 036 100 osób. Liczba ludności Polski spadła więc o 1,2% w porównaniu z wynikami spisu 2011 r. Wśród wielu czynników, które odpowiadają za to, że jest nas mniej, jest również mniejsza liczba urodzeń, po części spowodowana wzrostem niepłodności wśród par starających się o dziecko. Naukowcy o jajach – Czy jajka są zdrowe? Jak kura znosi jajka? Jaj można jeść tyle, ile się chce, nawet 20–30 tygodniowo, uspokajają naukowcy. Nie tylko nie szkodzą (chyba że ktoś jest alergikiem), ale wręcz przeciwnie – mają zbawienny wpływ na ... Niepłodność w Polsce Niepłodność to choroba definiowana przez Światową Organizację Zdrowia jako brak możliwości zajścia w ciążę po 12 miesiącach regularnego współżycia bez stosowania antykoncepcji. W Polsce nie wykonuje się dokładnych badań, które pomogłyby oszacować, jak wiele par dotyczy ten problem. Można się jednak domyślać, że nawet co piąta para (15–20%) może mieć problem z zajściem w ciążę. Tak bowiem szacuje się odsetek niepłodności w społeczeństwach państw rozwiniętych. Z danych Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego wynika, że niepłodność w Polsce może dotyczyć nawet 1,5 miliona. „Przyczyny niepłodności są wieloczynnikowe i dotyczą zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Spowodowane mogą być zaburzeniami hormonalnymi, nieprawidłowościami w budowie anatomicznej, chorobami ogólnoustrojowymi oraz cywilizacyjnymi, czyli narażeniem na wysoki poziom stresu w życiu codziennym, nieodpowiednią dietą i niezdrowym stylem życia" – czytamy w dokumencie „Wspieramy płodność. Raport na rzecz kompleksowej terapii niepłodności". Nasz kraj obok Albanii, Armenii i Irlandii został określony przez organizację Fertility Europe za najmniej sprzyjający parom z niepłodnością. I rzeczywiście Polki i Polacy nie mogą właściwie liczyć na wsparcie ze strony państwa. Średnia liczba plemników w nasieniu mężczyzny mieszkającego w kraju rozwiniętym spadła w latach 1973–2011 o 59%. Wpływają na to przede wszystkim toksyczne substancje chemiczne, które otaczają ludzi w społeczeństwach zamożnych, ale również niezdrowa dieta, papierosy i alkohol. To prosta droga do samowyniszczenia gatunku ludzkiego. Zagrożone plemniki Dystopijną wizję pandemii niepłodności opisała na kartach powieści „Opowieści podręcznej" kanadyjska pisarka Margaret Atwood. Epidemiolożka środowiskowa dr Shanna Swan od lat zajmująca się sprawami reprodukcji na poważnie ostrzega przed wymieraniem naszego gatunku. Badaczka jest współautorką (wraz ze Stacey Colino) publikacji „Count Down" („Odliczanie"), w której ostrzega przed zachowaniami, które można określić jako strzelanie do własnej bramki. Zdaniem dr Swann powodem rosnącej niepłodności zwłaszcza u mężczyzn jest narażenie na chemikalia zaburzające gospodarkę hormonalną, czyli codzienne otoczenie tworzywami sztucznymi. – Ludzkość powinna być uważana za „gatunek zagrożony”. Zgodnie z definicją tego terminu używaną przez przez US Fish and Wildlife Service, agencję federalną Stanów Zjednoczonych odpowiedzialną za ochronę flory i fauny, jest 5 kryteriów, które decydują o ryzyku wyginięcia gatunku. Siedlisko gatunku zagrożone zniszczeniem, modyfikacją lub ograniczeniem; Nieadekwatność istniejących mechanizmów regulacyjnych; Naturalne lub spowodowane przez człowieka czynniki wpływające na jego istnienie; Nadmierne wykorzystanie gatunku do celów komercyjnych, rekreacyjnych, naukowych lub edukacyjnych; Choroba lub drapieżnictwo. Zdaniem dr Swann już dzisiaj spełniamy trzy pierwsze kryteria. Badaczka porównuje epidemię niepłodności do kryzysu klimatycznego. – Jeśli nic nie zrobimy, rosnąca liczba bezpłodnych będzie stanowić zagrożenie dla ludzkości podobne do globalnego cieplenia klimatu – pisze w „Count Down". Tytułowe „odliczanie” ma się zakończyć w 2045 roku, kiedy według prognoz mediana liczby plemników w nasieniu mężczyzn spanie do zera. – Zastosowana tu ekstrapolacja danych jest naturalnie spekulatywna, ale nie ma żadnych dowodów, że ten proces się nie odbywa. Moim zdaniem większość par będzie musiała szukać pomocy w reprodukcji – mówi naukowczyni dziennikowi „Guardian”. – To nasze wygodne życie czyni nas mniej płodnymi. Powoli, ale nieubłaganie mamy coraz większe problemy z rozmnażaniem się. Choć przede wszystkim wskazuje się na spadającą liczbę plemników, rozstrojony nadmiarem toksyn w otoczeniu układ hormonalny szkodzi również kobietom. Skończoność bez granic. Jaki kształt ma Wszechświat? To jedno z wielkich pytań nauki. Jak powstał Wszechświat? Wiele o początkach kosmosu może nam powiedzieć jego kształt. Tylko jak go określić? Czy ludzie mogą stać się zagrożonym gatunkiem? „Czerwona księga gatunków zagrożonych" opublikowana po raz pierwszy w 1963 r definiuje 5 warunków, które mogą decydują o tym, że gatunek jest zagrożony. Dokument opracowuje i aktualizuje na bieżąco Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN). Czy na tej liście może znaleźć się człowiek? Tak, może to spowodować redukcja populacji, zasięg występowania czy prawdopodobieństwa wymarcia w ciągu następnych 5 generacji lub 20 lat. – Z tych 5 kryteriów spełniamy jako gatunek już trzy – ostrzega dr Swan. Według odświeżonych statystyk z jej książki od 1964 do 2018 roku stopa urodzeń spadła z 5,06 do 2,4. Obecnie mniej więcej połowa krajów świata może pochwalić się stopą płodności poniżej 2,1 czyli poziomu odnowy pokoleń. Otyłość i nałogi, pogarszają sytuację, podobnie powszechność środków antykoncepcyjnych, zmiany kulturowe czy rosnący koszt utrzymania dzieci. Natomiast, podkreśla Swan, istnieją też biologiczne powody epidemii obniżonej płodności – widać to większej liczbie poronień, anomalii męskich organów rozrodczych czy wcześniejszego dojrzewania dziewczynek. Na nasz układ hormonalny działają otaczające nas substancje chemiczne, zarówno te obecne w plastikach, kosmetykach czy pestycydach. Które substancje mogą powodować bezpłodność? Za największych winowajców uznaje się: ftalany, czyli sole i estry kwasu ftalowego, bisfenol A (BPA), ognioodporne polibromowane difenyloetery (PBDE). Ftalany mają negatywny wpływ na jakość męskiego nasienia. Ta grupa chemikaliów występuje w wielu produktach, z którymi mamy na co dzień do czynienia, choćby w klejach (w tym w tzw. gumie arabskiej), w farbach i w lakierach. Ftalany są też wykorzystywane do produkcji niektórych środków higieny osobistej, zabawek czy urządzeń medycznych. Bisfenol A jest używany do wzmacniania niektórych tworzyw sztucznych. Znajduje się m.in. w plastikowych butelkach i opakowaniach na żywność. Co ważne, stosowanie BPA do produkcji niektórych produktów przeznaczonych dla niemowląt i dzieci (jak butelki) jest w Unii Europejskiej zakazane od 2011 roku. Dotychczas prowadzone badania na ludziach i zwierzętach skłaniają naukowców do przypuszczeń, że regularny kontakt z tą substancją może wpływać na zwiększenie ryzyka problemów z płodnością u mężczyzn. PBDE to z kolei substancje stosowane do produkcji materiałów o obniżonej palności. Najczęściej występują w materiałach budowlanych, elektronice, samochodach i niektórych meblach. Jak wyjaśniają biolodzy z Uniwersytetu Jagiellońskiego w raporcie „Dlaczego niepłodność?" „PBDE niosą ze sobą duże zagrożenie, ponieważ w chwili usuwania ich z organizmu stają się związkami, w wielu przypadkach groźniejszymi od tych wyjściowych. Konieczne więc jest sprawdzenie, czy bezpośrednio w jajniku zachodzą przemiany tych związków, a jeśli tak, to jak one wpływają na jego funkcje. Z przeprowadzonych badań wynika, że substancje zmniejszające palność zaburzają wydzielanie hormonów jajnikowych i jest to działanie nieodwracalne. A przecież od prawidłowego stężenia hormonów zależy sukces rozrodczy". Co zrobić, żeby się zabezpieczyć przed nadmiernym wpływem tych substancji chemicznych? Dr Shanna Swan radzi, by ludzie w wieku reprodukcyjnym, szczególnie planujący ciążę lub już spodziewający się dziecka, szczególnie świadomie podejmowali decyzje zakupowe. W pierwszej kolejności należy wyeliminować żywność przetworzoną, unikać dań smażonych na teflonie i nie podgrzewać jedzenia w plastikowych pojemnikach. Źródła: Wydział Biologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, Polskie Towarzystwo Ginekologiczne Czytaj więcej fascynujących artykułów: Najstarszy dziki ptak świata wydał na świat kolejne pisklę Samica albatrosa o imieniu Wisdom ma 71 lat i przeżyła już swoich godowych partnerów, a nawet biologa, który w 1956 roku jako pierwszy ją “zaobrączkował”. Niedawno doczekała się kolej... Sensacyjna sekcja zwłok wieloryba. Pod płetwą znaleziono „ludzką" dłoń Sekcja zwłok wieloryba, w której uczestniczył dr Mark Scherz. Zdjęcie, na którym trzyma ogromną pięciopalczastą dłoń, podbiło naukowego Twittera. Czy Ziemia jest płaska? 10 dowodów obalających ten mit Przedstawiamy mocne argumenty do dyskusji z pseudonaukowcami, którzy wierzą, że Ziemia jest płaska.
Biolodzy potwierdzają: szóste masowe wymieranie na Ziemi jest faktem
Dlaczego masowe wymieranie było przemilczane? Autorzy najnowszych badań uzupełnili brakujące statystyki.
W tym artykule: Szóste masowe wymieranie na Ziemi Nasza planeta traci bioróżnorodność Naukowcy coraz częściej ostrzegają przed ubożeniem bioróżnorodności naszej planety. Choć biolodzy każdego roku odkrywają nowe gatunki zwierząt i roślin, najczęściej i one są już zagrożone wyginięciem. To dowodzi, że grozi nam szóste masowe wymieranie na Ziemi. Według badaczy z University of Hawai'i w Mānoa to dzieje się już teraz. Pomimo drastycznego tempa wymierania gatunków, część ludzi nadal zaprzecza globalnemu zjawisku. Biolog Robert Cowie tłumaczy, że to może wynikać z niepełnej oceny kryzysu. – Te osoby koncentrują się na ssakach i ptakach, ignorując bezkręgowce, a przecież to one są podstawą bioróżnorodności – komentuje. Pająki, które wyglądają jak pelikany, jednak nie wymarły. Żyją w Australii Te fascynujące stawonogi są malutkie, przypominają pelikany i potrafią być bardzo niebezpieczne. Szóste masowe wymieranie na Ziemi W najnowszym badaniu Cowie i inni biolodzy z University of Hawai'i w Mānoa skupili się właśnie na wymieraniu bezkręgowców. Jak tłumaczą, śmiertelność tych stworzeń często jest pomijana nie tylko przez media, ale także przez organizacje przyrodnicze. Nawet Czerwona księga gatunków zagrożonych opracowana przez IUCN wymienia przede wszystkim ptaki, ssaki i płazy. Aby podkreślić ogromną skalę utraty bioróżnorodności nieuwzględnionej w danych IUCN, naukowcy przeanalizowali wymieranie mięczaków, które stanowią drugą co do wielkości grupę zwierząt bezkręgowych. Najwięcej jest stawonogów. Z obliczeń biologów wynika, że od 1500 r. wyginęło między 7,5 a 13 proc. spośród wszystkich 2 milionów znanych gatunków roślin i zwierząt. – Włączenie bezkręgowców było kluczem do potwierdzenia, że rzeczywiście jesteśmy świadkami szóstego masowego wymierania w historii Ziemi – potwierdza Cowie. Dodaje też, że masowe wymieranie nie dotyczy w tym samym stopniu wszystkich gatunków. Kryzys jest bardziej dotkliwy w przypadku zwierząt i roślin lądowych niż morskich. Wymarłe lemury-giganty ważyły nawet 85 kg. Naukowcy ustalili, czym się żywiły Na Madagaskarze występuje ponad 100 gatunków lemurów. Największe z nich wyginęły między 500 a 2000 lat temu. Co o nich wiemy? Nasza planeta traci bioróżnorodność Autorzy badań nie wiedzą, czy i jak ludzie mogą całkowicie powstrzymać niepokojące zjawisko. Zachęcają jednak innych naukowców do publikowania w pełni oszacowanych statystyk i niezaprzeczania wymierania coraz większej liczby stworzeń. Ich zdaniem badacze powinni zwracać uwagę opinii publicznej na postępujący kryzys bioróżnorodności. Nawet jeśli nie uda nam się uratować wszystkich wymierających gatunków, to przemyślane działania mogą powstrzymać wyginięcie przynajmniej części z nich. Autorzy podsumowują, że o sukcesie będzie można mówić nawet wtedy, gdy zwierzęta, które wyginą na wolności, nadal będzie można podziwiać i badać na przykład w zoo. Niewykluczone, że w przyszłości możliwa będzie ich reintrodukcja w środowisku naturalnym. Źródło: Biological Reviews
Masowe wymieranie gatunków przyśpieszyło. Tak, to przez nas
Szósta w historii Ziemi masowa zagłada żywych istot to proces, którego powszechną świadomość mamy od 2015 roku. Problem w tym, że ono przyśpiesza. I to szybciej, niż byliśmy w stanie przewidzieć. Naukowcy śledzący to dramatyczne przyrodnicze zjawisko sądzą, że zbliżyliśmy się do krytycznego punktu, z którego nie będzie już powrotu.
Ponad 500 gatunków zwierząt lądowych jest na krawędzi wymarcia. Biolodzy dają im 20 lat, nie więcej. Tyle samo zniknęło z powierzchni planety w całym XX wieku. - Gdyby ludzie nie istnieli ten proces zająłby tysiące lat – twierdzą eksperci z uczelni Stanforda. View oEmbed on the source website Istniejące historyczne dane o 77 zagrożonych wymarciem lądowych kręgowcach wskazują, że po zabiciu 94 proc. osobników zostaliśmy może z 1000 każdego z nich na całej Ziemi. Mówimy tu m.in. o nosorożcu sumatrzańskim (Dicerorhinus sumatrensis), strzyżyku wyspowym (Troglodytes tanneri), żółwiach z Galapagos (Chelonoidis hoodensis) czy drzewołazie wytwornym (Oophaga histrionica). To, co nam najbardziej grozi, to wywołanie efektu domina, gdzie zniszczenie jednego gatunku prowadzi to śmierci innych zależnych od niego. – Wymieranie płodzi wymieranie. Niszcząc inne stworzenia podcinamy gałąź na której sami siedzimy – przekonują autorzy analizy ”Accelerated modern human–induced species losses: Entering the sixth mass extinction” opublikowanego w czasopiśmie ”Science Advances”. Bioróżnorodność pozwala człowiekowi zachować zdrowie. Pandemia koronawirusa jest ekstremalnym przykładem tego, co grozi nam za szkodzenie Matce Naturze. - Niekontrolowany wzrost ludzkiej populacji, niszczenie i zajmowanie habitatów, handel dzikimi zwierzętami, zanieczyszczenie i kryzys klimatyczny to problemy wymagające natychmiastowej reakcji – twierdzi prof. Paul Ehrlich ze Stanfordu, współautor badania. View oEmbed on the source website Naukowcy obserwując sytuację blisko 30 tysięcy gatunków kręgowców z bazy IUCN (tzw. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych publikowana przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody) doszli do wniosku, że ich wymieranie osiągnęło tempo, w którym stało się globalnym kryzysem porównywalnym w konsekwencjach do ocieplenia klimatu (z którym jest też związane) i powinno być traktowane przez światowych przywódców z tą samą atencją. - Mamy ostatnią okazję by zapewnić przetrwanie wystarczającej liczby gatunków – uważa prof. Gerardo Ceballos z Narodowego Autonomicznego Uniwersytetu Meksyku, współautor badania. 515 gatunków jest na krawędzi wymarcia, dodaje wskazując na te z liczbą osobników poniżej 1000 (połowa z nich ma nawet mniej niż 250 osobników). W większości są to ssaki, ptaki, gady i płazy żyjące w regionach tropikalnych i subtropikalnych. Kolejne 388 gatunków ma liczebność poniżej 5 tys., a co gorsza aż 84 proc. z nich żyje na tych samych terytoriach, co gatunki krytycznie zagrożone (mniej niż 1000 osobników). To tam naukowcy spodziewają się wystąpienia efektu domina. Jednym z takich zwierząt jest kałan morski (”morska wydra”, Enhydra lutris) żywiący się jeżami morskimi. Jeżeli one znikną, populacja jeży wybuchnie i będzie niszczyć lasy wodorostów (żywi się nimi). Zniszczenie tego środowiska morskiego przyniesie zagładę innym żyjącym tam gatunkom. Tak stało się już w Morzu Beringa z którego kompletnie zniknęła syrena morska (dawniej krowa morska, Hydrodamalis gigas).
„Świat jest na drodze do upiornej przyszłości”. Czołowi naukowcy apelują do światowych przywódców
Świat jest na prostej drodze do „upiornej przyszłości”. Gwałtownie postępujące zmiany klimatu i zanikająca bioróżnorodność zagrażają przetrwaniu wszyskich żywych gatunków na Ziemi – w tym ludziom. Taki obraz wyłania się z prognozy przygotowanej przez czołowych światowych naukowców.
Zespół 17 naukowców przeprowadził ocenę około 150 badań opisujących zmiany klimatyczne i środowiskowe, w celu określenia powagi sytuacji, przed jaką stoi dzisiejszy świat. W opublikowanej w tym tygodniu prognozie eksperci uznali, że światowi przywódcy potrzebują „zimnego prysznica”, bowiem przyszłość Ziemi jest „bardziej tragiczna i niebezpieczna”, niż powszechnie sądzą politycy i obywatele. Daniel Blumstein, profesor z Instytutu Środowiska i Zrównoważonego Rozwoju na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles i jeden z autorów artykułu, powiedział w rozmowie z CNN, że mówienie o potencjalnym zagrożeniu dla naszej cywilizacji nie jest przesadą. Naukowcy podkreślili, że opóźnienia w podejmowaniu działań ograniczających degradację środowiska, oznaczają, że nie zdajemy sobie sprawy z powagi i aktualności problemu. Wydaje się też, że rządzący nie zauważają, że zmiany środowiskowe i klimatyczne niosą ze sobą poważne skutki społeczno-ekonomiczne. – Główny nurt ma trudności z uchwyceniem rozmiarów tych strat, pomimo stałej erozji tkanki ludzkiej cywilizacji. W rzeczywistości skala zagrożeń dla biosfery i wszystkich jej form życia jest tak wielka, że nawet dobrze poinformowanym ekspertom jest trudno to pojąć – stwierdził w oświadczeniu profesor Corey Bradshaw z Flinders University w Australii, główny autor apelu. Zespół ostrzega, że krótkowzroczność światowych przywódców sprawiła, że żaden kraj na świecie nie jest przygotowany na katastrofę związaną z utratą bioróżnorodności, ani nie jest w stanie stawić czoła postępującemu kryzysowi. – Od lat mówimy „musimy zrobić to, tamto i tak dalej”. Wiemy, jakie są problemy. Po prostu nie wprowadzamy zmian – mówi Blumstein i dodaje, że jednymi z najpilniejszych działań powinny być: wyeliminowanie paliw kopalnych, powstrzymanie korporacyjnego lobbingu wpływającego na politykę i wzmocnienie pozycji kobiet w dostępie do edukacji i kontroli reprodukcji. „Naszym celem nie jest przedstawienie fatalistycznej perspektywy, ponieważ istnieje wiele przykładów udanych interwencji mających na celu zapobieganie wyginięciu, przywracanie ekosystemów i zachęcanie do bardziej zrównoważonej działalności gospodarczej w skali lokalnej i regionalnej” – napisali naukowcy w podsumowaniu raportu opublikowanego w czasopiśmie Frontiers in Conservation Science. „Twierdzimy, że tylko realistyczne zrozumienie kolosalnych wyzwań stojących przed społecznością międzynarodową może pozwolić jej na zaplanowanie mniej przerażającej przyszłości” – dodał zespół. Aby to osiągnąć, konieczne są fundamentalne zmiany. Czeka nas koszmar? Naukowcy, eksperci i ekolodzy wielokrotnie ostrzegali, że Ziemia osiągnęła punkt krytyczny. Ostatnie badania przeprowadzone przez WWF wykazały, że światowa populacja dzikich zwierząt spadła średnio o 68 proc. w ciągu ostatnich 40 lat. Za drastyczny spadek liczebności odpowiada aktywność człowieka. Kłusownictwo, myślistwo, ale też rolnictwo i urbanizacja, wyniszczające naturalne siedliska wielu gatunków. Zanieczyszczenie środowiska, globalne ocieplenie, susze i masowe pożary to także – pośredni lub nie – skutek ludzkiej działalności, nie objętej na czas właściwymi regulacjami. Jesteśmy w trakcie szóstego masowego wymierania gatunków – alarmują naukowcy – a przywódcy państw na całym świecie nie robią nic (lub robią bardzo niewiele), aby powstrzymać postępujący kryzys. CNN przywołuje raport ONZ z 2020 roku. Organizacja Narodów Zjednoczonych przyjrzała się w nim umowie z 2010 roku, w której przywódcy 196 krajów zebrali się w Japonii i uzgodnili listę celów w zakresie bioróżnorodności, których celem było ratowanie Ziemi. 10 lat później okazało się, że właściwie żaden z celów nie został w pełni osiągnięty. Eksperci ONZ stwierdzili jasno: jeśli utrzymamy tę trajektorię, skutki dla zwierząt, roślin i ludzi na naszej planecie będą niszczycielskie. Jednym z autorów apelu jest profesor Paul Ehrlich z Uniwersytetu Stanforda, autor głośnej i kontrowersyjnej publikacji „The Population Bomb” z 1968 r. Ehrlich ostrzegał w nim, że w związku z przeludnieniem miliony ludzi na świecie umrze z głodu. – Wzrost populacji, wraz z nadmierną konsumpcją na mieszkańca, prowadzi cywilizację do krawędzi. Miliardy ludzi cierpi obecnie głód lub jest niedożywionych, a zakłócenia klimatyczne zabijają ludzi – mówił w wywiadzie z 2018 roku.
Wydra morska: niezwykle inteligentne i urocze zwierzę. Poznaj je bliżej
Są świetnymi pływakami i większość życia spędzają w wodzie. Są też jedynymi poza małpami naczelnymi zwierzętami, które korzystają z narzędzi. Choć wydry morskie stały już na granicy wyginięcia, stopniowo udaje się odbudowywać ich gatunek.
Nie od dziś wiadomo, że najinteligentniejsze małpy wspomagają się prostymi narzędziami. Jednak nie tylko one nabyły takich umiejętności. Morskie wydry, czyli z łac. Enhydra lutris, używają kamieni do rozłupywania twardych muszli i pancerzy innych skorupiaków. Wydra morska: charakterystyka Te dochodzące do 120 cm długości zwierzęta mogą ważyć nawet 45 kilogramów. Mimo, że mają bardzo krótkie, i wydawałoby się niezdarne, łapki, świetnie radzą sobie w morskiej otchłani. Potrafią zanurkować na głębokość do 60 metrów, dzięki czemu jednym z podstawowych składników ich jadłospisu są zamieszkujące dno morskie zwierzęta. Tylne kończyny są szerokie, a palce są szczepione błoną pławną aż po ich same końce. Wydry świetnie pływają na grzbiecie, i o ile na ląd wychodzą rzadko, mogą się zapuścić nawet 180 kilometrów w głąb oceanu. Wydry spędzają w wodzie niemal całe życie. Jedynie od czasu do czasu wychodzą na ląd odpocząć. Wtedy całymi stadami wygrzewają się na skalistych plażach. Noce jednak przesypiają w morzu. W wodzie odbywa się także kopulacja wydr. Ciąża trwa 8-9 miesięcy i rodzi się z niej wyłącznie jedno młode. Jest ono niemal zupełnie przystosowane do życia: rodzi się z otwartymi oczami, ma kompletne uzębienie i jest pokryte gęstym futrem. Dziećmi opiekują się wyłącznie samice, trzymając je na brzuchu, dryfując na grzbiecie na powierzchni wody. Wyczuwając niebezpieczeństwo, z wczepionym w jej futro młodym nurkuje głęboko pod wodę. Gdzie żyją i co jedzą wydry morskie? Wydry morskie zamieszkują przede wszystkim północne wybrzeża Oceanu Spokojnego. Szacuje się, że do połowy XVIII wieku populacja tych zwierząt mogła wynosić nawet 300 tys. osobników i zamieszkiwała wybrzeża od północnej Japonii aż do środkowego Półwyspu Kalifornijskiego w Meksyku. Wydry w ogóle nie jedzą roślin. W ich jadłospisie znajdują się przede wszystkim zwierzęta zamieszkujące pacyficzne dno, a stanowią go jeżowce, ryby, a także mięczaki i skorupiaki. Menu wydr jest oczywiście uzależnione od zamieszkiwanych przez nie akwenów. O ile południowe wydry raczej nie gustują w rybach, u ich północnych kuzynów ryby mogą stanowić nawet 50 proc. diety. Ile żyje wydra morska? Wydry nie należą do szczególnie długowiecznych zwierząt. Na wolności drapieżniki te mogą przeżyć maksymalnie 23 lata, przy czym średnia jest oczywiście nieco niższa. Samce dożywają od 10-15 lat, samice nieco dłużej – 15-20 lat. W niewoli wydry morskie mogą przeżyć nieco dłużej. Najdłużej żyjącą wydrą była samica z amerykańskiego akwarium w Seattle, która dożyła aż 28 lat. Zdaniem naukowców, na wolności wydry żyją krócej przede wszystkim z powodu... stanu ich uzębienia. Zużyte i zepsuty zęby są poważną przeszkodą w polowaniach, a osłabione i głodne zwierzęta tracą siły do życia. Wydra morska: zagrożenia i ochrona Niestety, to kolejny gatunek zagrożony wyginięciem. Wydra morska stała się celem kłusowników w latach 40-tych XVIII wieku i przez kilkadziesiąt lat była trzebiona tysiącami dla ich wyjątkowo cennego futra. O ile archeologowie udowadniają, że już tysiące lat temu rdzenni mieszkańcy terenów zamieszkiwanych przez wydry polowali na nie dla mięsa i futra, w latach czterdziestych XVIII wieku był dla tych zwierząt prawdziwym armagedonem. Świat oszalał wówczas na punkcie ich futra i rozpoczęło się polowanie na dużą skalę, które według szacunków zabiło ok. miliona osobników i zmniejszył liczebność wydry morskiej do zaledwie ok. 1000 do 2000 członków w 13 koloniach. Rosjanie polowali na wydry morskie na Wyspach Kurylskich i sprzedawali je Chińczykom. Inne narody przyłączyły się do polowania na południu. W Meksyku i Kalifornii Hiszpanie kupowali futra od Indian i sprzedawali do Azji. Z czasem populacja tych zwierząt tak zmalała, że komercyjne polowania straciły sens. Wreszcie w 1911 roku Rosja, Japonia, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone podpisały Traktat o zachowaniu i ochronie fok, nakładając w nim moratorium na odławianie wydr morskich. Wydrom zagrażają również naturalni wrogowie. W morzu wydry są atakowane przede wszystkim przez orki i lwy morskie, ale także duże drapieżne. Na lądzie natomiast, zwłaszcza młodym wydrom zagrażają niedźwiedzie i kojoty. Problemem są też ścieki z miejskich aglomeracji. Do oceanów przynoszą one bowiem kocie odchody z pasożytami Toxoplasma gondii, atakującymi i trzebiącymi wydry. Natomiast zdaniem US Geological Survey wydry północne u wybrzeży Waszyngtonu złapały wirusa grypy H1N1 i stały się nowym żywicielem tego typu zarazków. Bardzo istotnym zagrożeniem dla wydr są też wycieki ropy naftowej. Kiedy futro tych zwierząt nasiąknie oleistą substancją, traci zdolność zatrzymywania powietrza, co prowadzi do śmierci zwierząt z powodu hipotermii. Tylko w wyniku wycieku z ropy z tankowca Exxon Valdez z 24 marca 1989 roku zginęło tysiące wydr. Na szczęście gatunek został objęty programem reintrodukcji, czyli stopniowej odbudowy gatunku na jego macierzystych terenach. Dzięki nim w XX wieku udało się przywrócić liczebność gatunku do około 2/3 ich historycznego zasięgu. Na terenach Stanów Zjednoczonych, Rosji i Kanady znajduje się co najmniej kilka obszarów ochronnych wydry. Szacuje się, że m.in. 1200 wydr morskich żyje w Narodowym Rezerwacie Morskim Monterey Bay, a ponad 500 w Narodowym Rezerwacie Morskim Wybrzeża Olimpijskiego. Jednak IUCN nadal wymienia wydrę morską jako gatunek zagrożony. Ciekawostki o wydrze morskiej Futro wydry morskiej to ewenement na skalę światową. Posiada prawie milion pasm na metr kwadratowy, co sprawia, że jest najgęstsze wśród wszystkich zwierząt. Wydry były bardzo istotne dla rdzennych kultur zamieszkiwanych przez nie terenów. Wśród ludu Ainu wydra była posłańcem między ludźmi, a ich stwórcą. Natomiast u Aleutów krążyły legendy o zrozpaczonych kobietach, które w morzu zmieniały się w wydry. Wydry świetnie radzą sobie w niewoli. Można je zobaczyć w ponad 40 akwariach i ogrodach zoologicznych na świecie. O ile w XIX wieku skóra wydry kosztowała na londyńskim rynku od 105 do 165 dolarów, już w 1903 r. trzeba było za nią zapłacić aż 1125 dolarów. Podczas polowań matka pozostawia swoje szczenię dryfujące na wodzie. Czasami owija je w wodorosty, by nie odpłynęło. Choć wydry wydają nam się niezwykle sympatycznymi zwierzakami, a ich trudna sytuacja budzi współczucie, to musimy wiedzieć, że i one mają swoje mroczne strony. Wydry morskie, bowiem znane są również z dokonywania… gwałtów. Tak. W dodatku gwałty dokonywane są w bardzo brutalny sposób… na młodych fokach. Może nas to bulwersować, ale to wcale nierzadkie zjawisko w świecie zwierząt i spotyka się je między innymi u naczelnych takich jak orangutany i szympansy, jak również u delfinów czy kaczek. Ale to nie jest jedyne niepokojące nas zachowania u wydr. Znane są również przypadki szantażu, czy… nekrofilii.