National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2024-08-26T14:12:47.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Archeolodzy odnaleźli grobowiec sprzed 5400 lat. Ujawnia tajemnice prehistorycznych wierzeń
items: W ukraińskiej jaskini odkryto figurki należące do pradawnej kultury. Tajemnicze artefakty mają ponad 5000 lat
items: Naukowcy odnaleźli najstarsze ślady pozostawione przez człowieka. Mają ponad 300 tys. lat
items: Model AI potrafi przetłumaczyć starożytne pismo klinowe. To przełom w badaniach dawnych cywilizacji?
items: Archeolodzy w Peru odnaleźli mumie nastolatka i kilkulatków. Dzieci zostały złożone w ofierze
items: W Słowacji odkryto duży masowy grób. Zmarli mieli odcięte głowy, a wśród nich byli nastolatkowie
items: Jak zrozumieć rdzenne ludy i co im zawdzięczamy? Fiann Paul poleca inspirujące filmy
items: Milknące głosy: Język seri
items: Milknące głosy: Język hrusyjski
items: Milknące głosy: National Geographic w walce o zagrożone języki

Archeolodzy odnaleźli grobowiec sprzed 5400 lat. Ujawnia tajemnice prehistorycznych wierzeń
type: item
date: 2023-05-16T12:00:29.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: grobowce
subject: hiszpania
subject: odkrycia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: prehistoria
subject: wymarła kultura
description: Niedaleko hiszpańskiej Antequery naukowcy zidentyfikowali kolejny megalityczny grobowiec. Uczeni twierdzą, że prehistoryczni ludzie ustawili dolmeny w taki sposób, aby jak najlepiej skorzystać ze słonecznej pogody w trakcie przesilenia letniego.
encoded: W tym artykule: Nowy grobowiec był związany z przesileniem letnim Prehistoryczni budowniczy przywiązywali dużą wagę do zjawisk pogodowych Prehistoryczne wierzenia w Europie były oparte na symbolu słońca W okolicach hiszpańskiej Antequery (Andaluzja) znajduje się kompleks megalitycznych dolmenów. Budowle stworzono ponad 5000 lat temu, a w 2016 roku zostały wpisane na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. W tym miejscu znajdują się również dwie formacje skalne: La Peña de los Enamorados oraz El Torcal de Antequera. Naukowcy od dawna zakładali, że to właśnie ukształtowanie terenu miało wpływ na powstanie grobowców. Nowy grobowiec był związany z przesileniem letnim W trakcie najnowszych badań hiszpańscy naukowcy zidentyfikowali kolejny grobowiec prehistorycznej nekropolii. Datowanie radiowęglowe wykazało, że mógł powstać ok. 5400 lat temu. Uczeni twierdzą, że jego lokalizacja nie była przypadkowa. Miała olbrzymie znaczenie podczas przesilenia letniego. Jest to moment maksymalnego wychylenia osi obrotu Ziemi w kierunku Słońca. Biegun północny znajduje się wówczas bliżej Słońca niż południowy. W naszej części świata odnotowuje się wówczas najdłuższy dzień w roku. Nowo odkryty grobowiec znajduje się tuż obok formacji La Peña de los Enamorados, czyli Skały Zakochanych. Wzgórze zawdzięcza swoją nazwę lokalnej legendzie, która opowiada o młodej parze, której uczucia nie akceptowali ich rodzice. Swoją miłość musieli zachowywać w ukryciu, lecz w końcu postanowili uciec. Ojciec chłopaka wysłał swoich ludzi w pościg. Zakochani dotarli w końcu do skały i niczym Romeo i Julia postanowili zakończyć swój żywot, skacząc ze szczytu. Wybrali śmierć razem niż życie osobno. Prehistoryczni budowniczy przywiązywali dużą wagę do zjawisk pogodowych I chociaż prehistoryczni ludzie prawdopodobnie nie znali tej legendy, okazuje się, że dla nich skała również miała ogromne znaczenie. Grobowiec wybudowano w taki sposób, aby światło wschodzącego letniego słońca wpadało do komory znajdującej się głęb…

grobowiec-w-hiszpanii-f7333c7.png
width: 1583
height: 1057

W ukraińskiej jaskini odkryto figurki należące do pradawnej kultury. Tajemnicze artefakty mają ponad 5000 lat
type: item
date: 2023-05-16T07:03:49.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: europa
subject: figurki
subject: jaskinie
subject: Kultura
subject: ukraina
subject: wymarła kultura
description: Archeolodzy odnaleźli pięć glinianych figurek, które przedstawiały kobiety. Naukowcy twierdzą, że należały do kultury Cucuteni-Trypole i mają ok. 5000 lat. Prawdopodobnie zostały złożone w ramach tajemniczego rytuału.
encoded: W tym artykule: Jaskinię odkryto już w XIX wieku Figurki wykorzystywano podczas tajemniczych rytuałów Ludzie z kultury Cucuteni-Trypole zakładali olbrzymie osady W ukraińskiej gipsowej jaskini Werteba, która znajduje się w obwodzie tarnopolskim, badacze odnaleźli pięć kobiecych figurek. Archeolodzy ustalili, że mają one ponad 5000 lat i należały do kultury Cucuteni-Trypole. Badania z 2014 roku wykazały, że stanowisko archeologiczne Talianki (obwód czerkaski) było w epoce miedzi największą osadą neolitycznej Europy. Jaskinię odkryto już w XIX wieku Odkrycia dokonali w marcu 2023 roku archeolodzy z Muzeum Regionalnego w Borszczowie. Badania odbywały się, pomimo że kraj od 24 lutego 2022 roku zmaga się z rosyjską inwazją. Najnowszymi wykopaliskami kierował Mykhailo Sokhatskyi, badacz kultury Cucuteni-Trypole i dyrektor muzeum. Archeolodzy odnaleźli w sumie pięć glinianych figurek, które zostały ukryte w nieznanym wcześniej otworze w ścianie jaskini. Werteba została odkryta przypadkiem w 1822 roku. W XIX wieku odkryto pierwsze ślady pradawnej kultury, która kształtowała się na terenach dzisiejszej Ukrainy. Jaskinia składa się z wielu wąskich i rozgałęzionych korytarzy, które mogą mieć nawet 8 km długości. W przeszłości odnaleziono tu ponad 1000 ozdobnych naczyń ceramicznych oraz pozostałości neolitycznych artefaktów. Badacze znaleźli również narzędzia krzemienne, a także inne gliniane figurki, które przedstawiały ludzkie postacie. Figurki wykorzystywano podczas tajemniczych rytuałów Wiele przedmiotów ukryto w trudno dostępnych miejscach jaskini. Naukowcy twierdzą, że artefakty były zbierane w jaskini przez ponad 1000 lat i pochodziły z okresu od 3870 do 2710 r. p.n.e. Już w przeszłości pojawiały się teorie, że Werteba była miejscem kultu i tajemniczych rytuałów. Jaskinia straciła na znaczeniu ok. 2500 r. p.n.e. Ma to związek prawdopodobnie z upadkiem lokalnych populacji rolniczych. Archeolodzy odnaleźli glinianą figurkę, która przedstawia prehistoryczne bóstwo Niezwykle…

figurki-76dda7a.webp
width: 1200
height: 733

Naukowcy odnaleźli najstarsze ślady pozostawione przez człowieka. Mają ponad 300 tys. lat
type: item
date: 2023-05-15T11:12:09.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: człowiek
subject: Edukacja
subject: gatunki
subject: ludzie
subject: ludzie pierwotni
subject: paleontologia
subject: wymarła kultura
description: W Niemczech naukowcy odnaleźli prawdopodobnie najstarsze odciski ludzkich stóp. Ślady pochodzą z paleolitycznego stanowiska w Dolnej Saksonii i mogą mieć nawet 300 tys. lat.
encoded: W tym artykule: Naukowcy odnaleźli trzy ślady wymarłego hominida Odkrycie rzuca światło na ekosystem, który od dawna nie istnieje Naukowcy odnaleźli również ślady zostawione przez wymarłe gatunki Międzynarodowy zespół badaczy z kilku niemieckich instytucji naukowych oraz z Uniwersytetu w Lejdzie dokonał wyjątkowego odkrycia. Uczeni zidentyfikowali prawdopodobnie najstarsze odciski stopy pozostawione przez człowieka. Ślady odkryto na kilku stanowiskach w Schöningen w Dolnej Saksonii. Pochodzą z okresu paleolitu i mają ponad 300 tys. lat. Naukowcy odnaleźli trzy ślady wymarłego hominida Odkrycie zostało opublikowane na łamach najnowszego wydania czasopisma naukowego „Quaternary Science Reviews”. Uczeni opisują w artykule, że trzy odciski prawdopodobnie należą do Homo heidelbergensis. To wymarły gatunek lub podgatunek człowieka, który żył w środkowym plejstocenie. W miejscu, w którym ci ludzie pozostawili cenne wskazówki paleontologiczne dla następnych pokoleń, badacze odnaleźli również ślady różnych gatunków zwierząt. Niemieccy naukowcy podkreślają, że wszystkie odnalezione dowody ukazują, jak wyglądał ówczesny ekosystem. – Ślady odkryte Schöningen rzucają światło na to, jak wyglądał wówczas świat. Niegdyś na tym terenie żyły różne gatunki ssaków, m.in. stada wymarłych już słoni, nosorożców i zwierząt parzystokopytnych. Stworzenia zamieszkiwały bujne brzozowe i sosnowe lasy oraz żerowały wzdłuż błotnistych brzegów pradawnego jeziora – wyjaśniają naukowcy. I dodają, że był to okres niezwykłej bioróżnorodności. W tym nieistniejącym już świecie żył człowiek heidelberski. Najstarszy przedstawiciel Homo sapiens może być jeszcze starszy niż dotychczas sądzono Okazuje się, że najstarszy odkryty dotąd Homo sapiens, Omo I, może mieć ponad 230 tysięcy lat. Pokazały to najnowsze badania. – Tak mogło wyglądać Dolna Saksonia 300 tys.lat temu. Po raz pierwszy przeprowadziliśmy szczegółowe badania kopalnych śladów z dwóch stanowisk w Schöningen – twierdzi dr Flavio Altamura, główny …

odcisk-stopy-praczlowieka-358c692.jpg
width: 1260
height: 988

Model AI potrafi przetłumaczyć starożytne pismo klinowe. To przełom w badaniach dawnych cywilizacji?
type: item
date: 2023-05-05T14:27:58.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: Edukacja
subject: inteligencja
subject: komputery
subject: Kultura
subject: pismo
subject: wymarła kultura
description: Naukowcy z dwóch izraelskich uniwersytetów stworzyli model sztucznej inteligencji, która potrafi tłumaczyć starożytne pismo akadyjskie na język angielski. Czy to przełom w rozszyfrowywaniu wciąż nieodczytanych języków?
encoded: W tym artykule: Sztuczna inteligencja w nauce Nowy model AI może tłumaczyć pismo klinowe na angielski AI może pomóc w badaniach nad starożytnymi kulturami Starożytne teksty to jedno z najcenniejszych źródeł wiedzy o pradawnych kulturach. Słowo pisane jest mniej podatne na manipulację i zniekształcenia niż przekazy ustne. Nie zawsze jednak chodzi o prawdziwość treści. Wszak mitologie lub legendy z dzisiejszego punktu widzenia niewiele mają wspólnego z nauką. Chodzi jednak o kontekst kulturowy, który umożliwia poznanie obyczajów, wierzeń i tradycji dawnych ludów i społeczności. Sztuczna inteligencja w nauce Problem polega na tym, że wiele systemów pisma, które pochodzą z różnych części świata, wciąż nie zostało odczytanych. Właśnie dlatego cały czas nie mamy wielu informacji o poszczególnych cywilizacjach, a niektóre niemalże odchodzą w zapomnienie. Naukowcom nadal nie udało się odszyfrować m.in. pisma cywilizacji Doliny Indusu, pisma protoelamickiego lub linearnego A oraz dysku z Fajstos. Jednak wraz z rozwojem sztucznej inteligencji naukowcy uzyskują zupełnie nowe możliwości. Modele AI wykorzystywane są już w diagnozowaniu chorób, robotyce, a nawet identyfikacji zaginionych dzieł sztuki lub poszukiwaniu życia pozaziemskiego. Sztuczna inteligencja staje się jednym z podstawowych i najważniejszych narzędzi badawczych. Dlatego uczeni z dwóch izraelskich uniwersytetów postanowili wykorzystać ją w tłumaczeniach starożytnego pisma klinowego. Nowy model AI może tłumaczyć pismo klinowe na angielski Badacze z Uniwersytetu w Tel Awiwie i Uniwersytetu Ariel stworzyli program, który potrafi przetłumaczyć trudny do rozszyfrowania pisany język akadyjski. Należy do grupy języków semickich i używany był w Mezopotamii od połowy III tysiąclecia p.n.e. do początków I tysiąclecia n.e. Zapisywany był sumeryjskim pismem klinowym, czyli jedną z najstarszych na świecie odmian pisma. AI, którą opracowali izraelscy uczeni, umożliwia tworzenie niezwykle dokładnych przekładów ze znaków logogra…

pismo-klinowe-9777438.jpg
width: 2354
height: 1200

Archeolodzy w Peru odnaleźli mumie nastolatka i kilkulatków. Dzieci zostały złożone w ofierze
type: item
date: 2023-04-28T11:07:18.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: cywilizacja
subject: Edukacja
subject: historia
subject: Kultura
subject: lima
subject: mumia
subject: peru
subject: prehistoria
subject: wymarła kultura
description: Badacze z Peru prowadzili wykopaliska w ważnym prekolumbijskim mieście. Odnaleźli tam 8 mumii dzieci, jedną nastolatka i 12 zmumifikowanych dorosłych. Wszystkie mumie miały od 800 do 1200 lat. Naukowcy twierdzą, że osoby te zostały złożone w ofierze podczas powszechnego rytuału.
encoded: W tym artykule: Mumie dzieci i dorosłych, które zostały złożone w ofierze Archeolodzy znaleźli starannie zapakowaną mumię nastolatka Cajamarquilla to prekolumbijski ośrodek handlu W dzisiejszym Peru w okresie prekolumbijskim rozwinęło się kilka ważnych cywilizacji. Niektóre z nich pochodzą jeszcze z czasów przed państwem Inków. Dawne kultury są świadectwem dziedzictwa Ameryki Południowej i elementem tożsamości żyjących tam ludzi. Problem polega na tym, że rdzenni mieszkańcy, którzy żyli kilka tysięcy lat temu, nie zostawili po sobie wielu śladów archeologicznych. Dlatego wiedza o nich wciąż jest niepełna. Mumie dzieci i dorosłych, które zostały złożone w ofierze Badania dawnych społeczności opierają się w dużej mierze na pozostałościach architektury i wszelkich artefaktach, które są dziełem dawnych ludzi. Z drugiej strony, wyjątkowo cennym źródłem informacji są mumie. To dlatego, że zachowują się w nich tkanki miękkie, fragmenty organów, a także włosy lub paznokcie. Ich analiza połączona z danymi historycznymi i archeologicznymi często rzuca światło na wydarzenia z przeszłości. Peruwiańskie społeczności znane były z brutalnych rytuałów, podczas których mordowano dzieci i dorosłych. Następnie składano ciała np. w grobowcach ludzi o wysokim statusie. Tylko w ciągu ostatnich dwóch lat naukowcy odnaleźli co najmniej kilkadziesiąt zmumifikowanych ludzkich szczątek, które pochodziły z różnych kultur, m.in. Wari i Chimú. W Peru odnaleziono kolejne szczątki dzieci, które zostały złożone w ofierze. Niektóre noszą ślady przemocy Archeolodzy znaleźli kolejne mumie w grobowcu bogatego mężczyzny sprzed prawie 1200 lat. Wszystko wskazuje na to, że to kolejne ofiary, które zostały zamordowane w ofierze, na jego cześć. W trakcie najnowszych wykopalisk, na stanowisku archeologicznym Cajamarquilla na obrzeżach Limy, naukowcy odkryli kolejne peruwiańskie mumie. 8 z nich należało do dzieci, a 12 do dorosłych. Jednak uwagę badaczy szczególnie zwróciła jedna, która została owinięta w tob…

mumia-4bd0c8d.webp
width: 1280
height: 720

W Słowacji odkryto duży masowy grób. Zmarli mieli odcięte głowy, a wśród nich byli nastolatkowie
type: item
date: 2022-10-04T12:47:46.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: kości
subject: Kultura
subject: odkrycia
subject: słowacja
subject: Społeczeństwo
subject: wymarła kultura
description: Archeolodzy odnaleźli masowy grób w Słowacji. Pochodzi sprzed 7000 lat. Zmarli zostali prawdopodobnie złożeni w ofierze. Czy wiadomo, kim byli?
encoded: W tym artykule: Zmarli zostali prawdopodobnie złożeni w ofierze Szkielety były pozbawione głów, ale czaszek brakowało w mogile Dlaczego ci ludzie zostali zamordowani? Kim byli ludzie z kultury ceramiki wstęgowej rytej? Niemieccy archeolodzy z Uniwersytetu Christiana-Albrechta w Kilonii prowadzili wykopaliska we wczesnoneolitycznej osadzie, która znajduje się na terenie dzisiejszej Słowacji, niedaleko Vráble, w pobliżu granicy z Austrią i Węgrami. W młodszej epoce kamienia żyła w tym regionie kultura ceramiki wstęgowej rytej (KCWR). Jej nazwa pochodzi od specyficznej kulistej formy naczyń, które ówcześni ludzie wyrabiali z gliny. Zdobili je ornamentem rytym w postaci spiralnych wstęg lub innych geometrycznych kształtów. Zmarli zostali prawdopodobnie złożeni w ofierze Archeolodzy badali dawną osadę, aby dowiedzieć się więcej o historii i zwyczajach przedstawicieli kultury KCWR. W trakcie ostatniego etapu wykopalisk odnaleźli masowy grób, w którym znajdowały się szczątki ok. 35 osób. Naukowcy twierdzą, że prawdopodobnie wszyscy przed śmiercią zostali ścięci, a następnie wrzuceni do dużego rowu. Badacze ocenili, że wielu spośród zmarłych to osoby w wieku nastoletnim. Grób pochodzi z ok. 5000 r. p.n.e. Eksperci podejrzewają, że ludzie złożeni w grobie zostali zamordowani i złożeni w ofierze. Martin Furholt, profesor archeologii na Uniwersytecie Christiana-Albrechta uważa, że mogło mieć to coś wspólnego z dawnymi praktykami magicznymi i wierzeniami. Makabryczne odkrycie: w Anglii wykopano 40 szkieletów. Wszyscy zmarli mieli odcięte głowy... Ludzkie szczątki znajdowały się na cmentarzu z czasów Imperium Rzymskiego w angielskim hrabstwie Buckinghamshire. Archeolodzy twierdzą, że ciała należały głównie do przestępców i wszys... Uczony zauważa, że nieopodal masowego grobu odkryto również mur obrony, zbudowany w podobnym okresie. Prawdopodobnie ludzie z kultury KCWR wierzyli, że ofiara z ludzi może w nadprzyrodzony sposób wzmocnić nową fortyfikację. – Myślę, że to był sposób n…

masowy-grob-na-slowacji-b3dccb6.webp
width: 970
height: 546

Jak zrozumieć rdzenne ludy i co im zawdzięczamy? Fiann Paul poleca inspirujące filmy
type: item
date: 2021-11-26T15:37:30.000Z
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: ludzie
subject: tradycje
subject: Travel
subject: Wolny czas
subject: wymarła kultura
description: Jako psychoanalityk coraz częściej słyszę o obecności rdzennych ludów w snach swoich klientów. Dlaczego mają one szczególne znaczenie dla psychiki człowieka? Czy tylko dlatego, że powoli znikają i mogą być jedynie doświadczone jako sen? Trochę tak, dosłownie i w przenośni. Rdzenne ludy reprezentują szczególnie ważną część zarówno nas samych jak i naszej planety i jej historii. Ta część nas znika również i czasem woła nas o ocalenie.
encoded: Jeden z projektów fotograficznych, które stworzyłem to portrety kobiet karmiących piersią w naturalnym otoczeniu w oddalonych zakątkach Islandii. Mam do niego ogromny sentyment. Choć dawniej niekoniecznie rozumiałem znaczenie tego, co teraz piszę, nauczyłem się wiele od swoich klientów, pracując jako psychoanalityk. Chociażby to, że żyjemy w czasach, które zbudowały intelektualną konstrukcję, na której opiera się nasze życie. Intelektualnie ta konstrukcja udziela wielu odpowiedzi i ma ogromny sens, ale funkcjonalnie niestety jest rozczarowująca. Głównie dlatego, że człowiek jest przede wszystkim ssakiem i tę część człowieka te intelektualne czasy próbują lekceważyć. Jako psychoanalityk obserwuję, że większość klientów szuka właśnie możliwości porozumienia się z tym ssakiem, z tym nieuregulowanym intelektualnie aspektem siebie, w którym jako gatunek ludzki żyliśmy przynajmniej 100 razy dłużej niż w intelektualnej części nas i który zna wiele odpowiedzi na to, jak odnaleźć szczęście w życiu. Kiedy rozumiemy psychologię lepiej, widzimy, że ta część człowieka rządzi ludzkością dużo bardziej niż intelekt. Niestety, kiedy jest lekceważona, rządzi bardziej na zasadach odwetu niż współpracy. Ważnym elementem tego aspektu jest porozumienie z własnym ciałem, które my ludzie zachodu niemal całkowicie straciliśmy. Często ciągniemy je za sobą jak mechaniczny przedmiot. Ciało w życiu rdzennych mieszkańców jest doskonale zintegrowane i można się wiele na ten temat od nich nauczyć. Polak najbardziej utytułowanym eksploratorem na świecie. Jak wygląda życie Fianna Paula? Pochodzi z Polski, choć nad Wisłą wiemy o nim niewiele. A szkoda, bo Fiann Paul to jeden z najbardziej doświadczonych wioślarzy oceanicznych na świecie. Swoimi osiągnięciami udowadnia, że ... Członkowie rdzennych społeczności mają na sobie jedynie około 100-letnią warstwę winy i wstydu, które przykleiła do nich kultura ostatnich dekad. My, ludzie zachodu, nosimy na sobie to brzemię przynajmniej od kilku wieków. Czase…

jak-zrozumiec-rdzenne-ludy-i-co-im-zawdzieczamy-te-filmy-ucza-ale-tez-inspiruja1-52ffcb7.jpeg
width: 1600
height: 709

Milknące głosy: Język seri
type: item
date: 2012-08-22T05:50:00.000Z
creator: Russ Rymer
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: meksyk
subject: wymarła kultura
subject: zagrożone języki
description: Co 14 dni ginie jeden język. Do końca stulecia zaniknie prawdopodobnie blisko połowa z mniej więcej 7 tys. języków używanych na ziemi, bo wiele grup etnicznych zarzuci swoją mowę ojczystą na rzecz angielskiego, chińskiego czy hiszpańskiego. Co przepada, gdy milknie jakiś język?
encoded: Meksyk, liczba użytkowników 650-1 tys. Wymieranie języków to proces równie alarmujący jak zanikanie różnorodności biologicznej świata. Zniknięcie języka pozbawia nas wiedzy nie mniej cennej niż szansa na jakiś przyszły cudowny lek, która ginie wraz z wymarciem jakiegoś gatunku zwierzęcia czy rośliny. Małe języki – w znacznie większym stopniu niż te o szerokim zasięgu – dają nam klucz do tajemnic przyrody, bo ludzie, którzy ich używają, zwykle żyją w wielkiej bliskości z naturą, a ich mowa jest odbiciem tego, co obserwują. Gdy jakaś mała grupa zapomina swojego języka ojczystego i przerzuca się na angielski czy hiszpański, powstaje luka w przekazywaniu ludowej wiedzy z pokolenia na pokolenie – wiedzy o ziołach leczniczych, zabiegach agrotechnicznych, metodach irygacji, kalendarzach. Indianie Seri z Meksyku byli od zawsze sezonowo wędrującymi łowcami-zbieraczami na zachodnim obrzeżu pustyni Sonora, nad Zatoką Kalifornijską. Aby przetrwać, musieli doskonale znać tutejsze morskie i lądowe zwierzęta i rośliny, ich cechy, zwyczaje, cykle życiowe. Wszystko to znalazło odbicie w języku, zwanym przez nich cmiique iitom. Niegdyś Indianie Seri (ich nazwa własna to Comcaac) nie mieli stałych siedzib. Przebywali tam, gdzie można było znaleźć najwięcej pożywienia – czy to w postaci dojrzewających owoców kaktusów na zboczach gór, czy obfitości wodorostów w zatoce. Dziś zamieszkują osady Punta Chueca i El Desemboque, skupiska domków z cementowej cegły stojące nad zatoką, na skraju rozległej, pustej na pozór pustyni. Domy otoczone są ogrodzeniami z zatkniętych w ziemię kolczastych pędów krzewu ocotillo, które zakorzeniły się i utworzyły żywopłoty. Amando Torres Cubillas siaduje codziennie na piasku w rogu swojego plenerowego studia przy plaży w El Desemboque, podkurcza niesprawne nogi i rzeźbi morskie żółwie w ciemnym drewnie z pustynnego drzewa żelaznego (Olneya tesota). Czasem, gdy coś go najdzie, spogląda na zatokę i umila sobie pracę długą pieśnią relacjonującą zagmatwaną rozmowę…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/c58a27a67d19d66a70b4e30a13c5e241510a16ca-bb656b3.jpeg
width: 656
height: 664

Milknące głosy: Język hrusyjski
type: item
date: 2012-08-22T05:20:00.000Z
creator: Russ Rymer
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: indie
subject: wymarła kultura
subject: zagrożone języki
description: Co 14 dni ginie jeden język. Do końca stulecia zaniknie prawdopodobnie blisko połowa z mniej więcej 7 tys. języków używanych na ziemi, bo wiele grup etnicznych zarzuci swoją mowę ojczystą na rzecz angielskiego, chińskiego czy hiszpańskiego. Co przepada, gdy milknie jakiś język?
encoded: Indie, liczba użytkowników: 1-2 tys. Z bólem serca obserwowałem skutki zanikania języka wśród ludu Hruso-Aka w Palizi, maleńkiej wiosce górskiej w indyjskim stanie Arunaćal Pradeś. Żeby tu dojechać, trzeba się tłuc pięć godzin górskimi drożynami przez gaje palmowe i puszczę. Osada to dwa rzędy drewnianych chat krytych strzechami lub blachą, stojących na palach po obu stronach drogi. Ta izolowana społeczność jest zupełnie samowystarczalna, czego odbiciem jest brak w języku hrusyjskim wyrazu na określenie zatrudnienia w znaczeniu pracy zarobkowej. Zamożność człowieka mierzy się tu w mithanach. Mithan to miejscowa nazwa gajala, himalajskiego udomowionego bawołu. Najcenniejsza biżuteria u ludu Hruso-Aka to naszyjniki traczy z żółtych kamieni, przekazywane w rodzinach z pokolenia na pokolenie (jeden naszyjnik wart jest nawet do siedmiu mithanów). Właściwie jedynym sposobem zdobycia cennego naszyjnika jest jego odziedziczenie. – Widzę świat przez okulary języka hrusyjskiego – mówi jezuita Vijay D’Souza, kierownik katolickiej szkoły w Palizi. Ojciec D’Souza pochodzi z południa Indii, a jego językiem ojczystym jest konkani. Przybywszy do Palizi w 1999 r., zaczął się uczyć hrusyjskiego i ten język go przeistoczył. – Język zmienia sposób myślenia i pogląd na świat – tłumaczył mi w swoim gabinecie. Weźmy na przykład wyraz mucrow. Jego odpowiednik w ojczystym języku D’Souzy byłby obraźliwy, znaczyłby „staruch”. U ludu Hruso-Aka mucrow ma zupełnie inny odcień znaczeniowy. Niesie poważanie, szacunek, czułość. Tutaj zwracają się do kobiety mucrow, aby podkreślić jej orientację w sprawach obywatelskich. – Żona powie do męża mucrow, choć jest młody, bo w ten sposób wyrazi czułość – tłumaczy jezuita. Językoznawcy amerykańscy David Harrisoni Greg Anderson od 2008 r. prowadzą w Arunaćal Pradeś badania. Należą do licznej rzeszy specjalistów z całego świata, którzy zaangażowali się w poznawanie ginących języków. Jedni tylko rejestrują gramatykę i słownictwo języka, który ginie czy ulega …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/804217f463bf61b2c452f85dc6c4178adf612d41-f4a8998.jpeg
width: 656
height: 664

Milknące głosy: National Geographic w walce o zagrożone języki
type: item
date: 2012-08-22T05:00:00.000Z
creator: Russ Rymer
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: rosja
subject: Społeczeństwo
subject: syberia
subject: tajga
subject: wymarła kultura
subject: zagrożone języki
description: Co 14 dni ginie jeden język. Do końca stulecia zaniknie prawdopodobnie blisko połowa z mniej więcej 7 tys. języków używanych na Ziemi, bo wiele grup etnicznych zarzuci swoją mowę ojczystą na rzecz angielskiego, chińskiego czy hiszpańskiego. Co przepada, gdy milknie jakiś język?
encoded: JĘZYK TUWIŃSKI – Rosja, liczba użytkowników: 235 tys. Pewnego wczesnojesiennego przedpołudnia Andriej Mongusz z rodzicami zaczyna przygotowania do kolacji. Wybiera ze stada owcę o czarnym pysku i przewraca na grzbiet na plandece. Dom rodzinny Monguszów stoi w syberyjskiej tajdze, na skraju bezkresnych stepów niedaleko Kyzyłu, stolicy Tuwy, republiki autonomicznej w ramach Federacji Rosyjskiej. To mniej więcej geometryczny środek Azji, ale językowe i społeczne pogranicze. Historycznie rzecz biorąc, Tuwińcy są koczownikami, którzy w rytmie pór roku przenoszą z miejsca na miejsce swoje auły (osady jurt) i przepędzają z pastwiska na pastwisko stada owiec, wołów i renów. Starsi Monguszowie, którzy kiedyś pracowali w mieście, prócz tuwińskiego znają język rosyjski. Andrzej i jego żona uczą się też angielskiego. Są muzykami Tuwińskiej Orkiestry Narodowej grającej symfoniczne aranżacje tuwińskich melodii ludowych. Andriej jest mistrzem najbardziej charakterystycznej postaci tuwińskiej muzyki: śpiewu alikwotowego (gardłowego) zwanego chöömej. Gdy pytałem studentów uniwersytetu w Kyzyle o tuwińskie wyrazy, których nie da się przetłumaczyć na angielski czy rosyjski, podawali przykład właśnie słowa chöömej, bo ta technika wokalna jest tak silnie związana z tamtejszym kontekstem kulturowym, że tylko rodowity Tuwiniec może ją zrozumieć. Drugi przykład to choj özeeri – określenie tradycyjnej metody uboju owiec. Jeśli zarzynanie żywego inwentarza można uznać za przejaw stosunku człowieka do zwierzęcia, choj özeeri oznacza niezwykłą bliskość. Rzeźnik przez nacięcie w skórze zwierzęcia sięga palcami do głównej tętnicy i przerywa ją tak zręcznie, że zwierzę ginie bez lęku. Jest tak spokojne, że trzeba sprawdzić jego oczy, by stwierdzić śmierć. W języku ludu Tuwy choj özeeri to nie tylko „ubój”, lecz także „uprzejmość”, „humanitaryzm”. I rodzinna uroczystość związana z ubojem. – Gdyby Tuwiniec zabił w taki sposób, jak to robią gdzie indziej, za pomocą noża czy strzelby, oskarżono by go…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ce62a62e759947acf987720e9b369fe379fb527c-91be4eb.jpeg
width: 460
height: 299