Polski unikat na liście UNESCO. Zwiedzanie podziemnego świata Rezerwatu Krzemionki
Marzysz o podróży w czasie? W Krzemionkach Opatowskich jest to możliwe. Kilkusetmetrowa podziemna trasa turystyczna wiedzie wzdłuż chodników kopalnianych wykonanych tysiące lat temu. To jedyny taki obiekt na świecie otwarty dla szerszej publiczności. Będzie dostępny również w czasie majówki.
Muzeum Archeologiczne i Rezerwat Krzemionki to jeden z najbardziej niezwykłych obiektów na mapie Polski, położony w miejscowości Sudół niedaleko Ostrowca Świętokrzyskiego. To unikatowy w skali światowej kompleks neolitycznych kopalń krzemienia pasiastego, które funkcjonowały około 3900–1600 lat p.n.e. Miejsce to zostało odkryte w 1922 roku przez geologa Jana Samsonowicza. Jego znalezisko zapoczątkowało wieloletnie badania archeologiczne. Wyjątkowość Krzemionek potwierdza wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2019 roku oraz status Pomnika Historii. Podziemna trasa i „Władcy krzemienia” Główną atrakcją muzeum jest trasa turystyczna o długości około 1,5 km, z której kilkusetmetrowy fragment prowadzi pod ziemią. Jest to jedyny taki obiekt na świecie udostępniony dla szerokiej publiczności, prezentujący autentyczny krajobraz pokopalniany sprzed ponad 5000 lat. Zwiedzający mogą podziwiać świetnie zachowane wyrobiska, w których neolityczni górnicy drążyli tunele w poszukiwaniu cennego krzemienia pasiastego. Integralną częścią wizyty jest multimedialna wystawa stała „Władcy krzemienia”. Przybliża życie codzienne i zaawansowaną technikę ludzi epoki kamienia. Podziemne modły i sacrum kopalni Wierzenia dawnych górników stanowiły nierozerwalną część ich pracy, a kopalnia, zdaniem części archeologów, była postrzegana jako przestrzeń kontaktu ze światem bogów. Krzemień, sypiący iskrami przy uderzeniu, utożsamiano z „ogniem życia”, co nadawało mu magiczne znaczenie. Niektóre komory kopalni mogły pełnić funkcję podziemnych świątyń, w których odbywały się obrzędy inicjacyjne dla młodych górników. Na wapiennych ścianach odnaleziono zagadkowe rysunki wykonane węglem drzewnym, takie jak wizerunki byczych łbów, stóp bóstw opiekuńczych czy schematycznie ukazane modlące się postaci. Symbole te być może miały zapewniać boską protekcję podczas niebezpiecznej pracy, chroniąc przed zawaleniem stropów czy zalaniem wyrobisk. Rekonstrukcja osady i rezerwat przyrody Na powierzchni rezerwatu o powierzchni 1,5 ha znajduje się rekonstrukcja pradziejowej osady, składająca się z czterech domów mieszkalnych otoczonych palisadą i rowem obronnym. Wszystko zostało pieczołowicie odtworzone na podstawie wyników badań wykopaliskowcyh przeprowadzonych na stanowiskach archeologicznych w bliższej lub dalszej okolicy. Domy te odwzorowują budownictwo trzech różnych kultur neolitycznych. Dzięki temu zwiedzający mogą sobie wyobrazić organizację przestrzeni życiowej sprzed tysiącleci. Ważnym elementem jest także rekonstrukcja grobowca megalitycznego. Cały teren obiektu jest jednocześnie rezerwatem przyrody, w którym chroni się 39 rzadkich gatunków roślin oraz liczne dzikie zwierzęta. Jak dojechać do Krzemionek? Muzeum znajduje się 8 km na północny wschód od Ostrowca Świętokrzyskiego przy drodze wojewódzkiej nr 754 (kierunek Bałtów). Możliwy jest dojazd autobusami PKS lub specjalną linią turystyczną kursującą w sezonie. Z Ostrowca można też przejść szlakiem turystycznym; jest to też opcja dla rowerzystów. Informacje praktyczne Zwiedzanie trwa około 1,5–2 godziny i odbywa się wyłącznie z przewodnikiem. Ze względu na stałą temperaturę 7–9°C pod ziemią, należy zabrać ciepłe ubranie. Konieczna jest wcześniejsza rezerwacja miejsc. Źródło: Krzemionki Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Grobowiec pełen złota znaleziony w Panamie. Wielki skarb Nowego Świata ma ponad 1000 lat
Czy to Panamskie Eldorado? Archeolodzy odkryli w Ameryce Środkowej liczący ponad tysiąc lat grobowiec, w którym znaleźli nie tylko ludzkie szczątki… ale także całą masę złota. Robi ogromne wrażenie, ale skąd się tam wzięło i co oznacza?
Stanowisko El Cano w panamskim dystrykcie Nata okazało się wyjątkowo łaskawe dla archeologów. Odnaleźli w nim wielki skarb – wyjątkowe, tysiącletnie złote artefakty oraz pozostałości prekolumbijskich elit, dzięki którym wiemy więcej o rytuałach pogrzebowych (i nie tylko) indiańskiej cywilizacji Coclé, która została unicestwiona przez hiszpańskich kolonizatorów. Grobowiec pełen złota w bogatej prowincji Coclé Grobowiec pełen artefaktów datowany jest na 750 r. n.e. i został odkryty w prowincji Coclé, około 200 km na południowy zachód od stolicy Panamy. To miejsce jednych z najważniejszych odkryć w Ameryce Środkowej. Od ponad dwóch dekad archeolodzy badają tę nekropolię, odkrywając liczne grobowce i artefakty pozwalające zrekonstruować życie oraz rytuały dawnych mieszkańców regionu. Mają pełne ręce roboty. To już dziewiąte podobne znalezisko na tym terenie, który pełnił funkcję nekropolii przez około 200 lat. Z jego znaczenia po raz pierwszy zdał sobie sprawę amerykański odkrywca Hyatt Verrill w 1925 roku, kiedy poszukiwał monolitów nad rzeką Rio Grande. Co znajduje się w pełnym skarbów grobowcu? Najważniejszy pochówek w grobowcu wyróżniał się niezwykłym bogactwem wyposażenia. Zmarły został pochowany z m.in. złotymi napierśnikami (z wizerunkami nietoperzy i krokodyli), pasami wykonanymi z kulistych, złotych koralików, bogato zdobionymi bransoletami, dwoma kolczykami w kształcie kobiety i mężczyzny, kolczykiem w kształcie krokodyla oraz złotymi naszyjnikami. Według archeologów to właśnie jego „lokator” musiał cieszyć się największym statusem w swojej grupie. Grobowiec w Panamie zaskakuje także obecnością licznych ceramicznych naczyń pokrytych tradycyjnymi wzorami. To potwierdza znaczenie rytuałów pogrzebowych (chociaż nadal wiemy o nich stosunkowo niewiele) w kulturach środkowoamerykańskich. Cywilizacja Coclé i jej sztuka złotnicza Odkrycie grobowca wzbogaciło wiedzę o cywilizacji Coclé – a w szczególności o jej władcach i elitach. Ta prekolumbijska cywilizacja rozwijała się w środkowej części dzisiejszej Panamy między VIII a XI wiekiem, była znana z wyjątkowo rozwiniętej sztuki obróbki metali, szczególnie złota. Złotnictwo Coclé wyróżniało się wyrafinowanymi formami napierśników, bransolet, kolczyków oraz ceremonialnych ozdób, często zdobionych motywami zwierzęcymi i antropomorficznymi. Magiczne artefakty? Artefakty te świadczą o istnieniu wyspecjalizowanych warsztatów oraz o silnych wpływach religijnych w ówczesnej sztuce. Zgodnie z badaniami Uniwersytetu w Panamie złote artefakty – takie jak te znalezione w grobowcu – były nie tylko symbolami statusu, ale także miały funkcje magiczne i ochronne. Motywy nietoperzy, krokodyli czy ludzkich postaci odzwierciedlały wierzenia związane z życiem pozagrobowym. Same pochówki z „magicznymi” przedmiotami miały charakter zbiorowy i odbywały się z udziałem wielu osób należących do elity. Panama dumna ze swoich prekolumbijskich korzeni Ministerstwo Kultury Panamy uznało odkrycie za wydarzenie o ogromnym znaczeniu dla archeologii oraz zrozumienia społeczeństw sprzed czasów hiszpańskiej kolonizacji. Znalezione przedmioty oraz sposób pochówku wskazują, że w tych społecznościach śmierć postrzegano jako przejście, nie zaś definitywny koniec. Wartość społeczna i prestiż zmarłych były utrzymywane nawet po śmierci, co podkreślają eksperci analizujący grobowiec w Panamie. To kolejny dowód na to, że centralna Panama była miejscem zamieszkania rozwiniętych społeczeństw z rozbudowaną hierarchią i systemem wierzeń. Grobowiec w Panamie stał się sensacją w świecie archeologii i pamiątką ze świata na zawsze zniszczonego przez europejskie wpływy. Źródło: Archeology News, Radio New Zealand Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ludzie łowili rekiny już 7000 lat temu. Dowód znaleziono na… pustyni
Naukowcy z Czech przebadali masowy grób z czasów neolitu w Omanie. Analiza izotopowa wykazała, że dieta pochowanych w nim ludzi mogła składać się z ryb drapieżnych, w tym rekinów. Badacze sugerują, że to najwcześniejszy dowód na to, że ludzie łowili i jedli te niebezpieczne zwierzęta.
Zespół archeologów z Czeskiej Akademii Nauk prowadził badania dużego, megalitycznego grobowca w dolinie Wadi Nafūn w Omanie, datowanego na pierwszą połowę 5. tysiąclecia p.n.e. Wykopaliska na tym stanowisku trwają nieprzerwanie od 2020 roku. W kurhanie badacze zidentyfikowali szczątki nawet 70 osób w różnym wieku. Okazało się, że w grobie tym składano ludzi przez ok. 300 lat. Co skrywał najstarszy grobowiec Arabii? Wiek grobowca czyni go najstarszym w południowej części Półwyspu Arabskiego. Naukowcy podkreślają, że stanowisko to jest istną kopalnią wiedzy o neolitycznych społecznościach. – Zabytek ten jest czymś więcej niż tylko miejscem pochówku. Stał się kluczowym źródłem informacji na temat strategii przetrwania, wzorców mobilności, zachowań rytualnych i adaptacji do środowiska w pierwszej połowie piątego tysiąclecia p.n.e. – podkreślają autorzy odkrycia w artykule opublikowanym na łamach czasopisma naukowego „Antiquity”. Naukowcy uważają ponadto, że stanowisko pełniło funkcję miejsca rytualnego, jednoczącego wiele neolitycznych grup w południowej Arabii. – Ten grobowiec nie został wzniesiony przez jedną małą grupę. Reprezentuje współpracę oraz wspólne wierzenia – podkreśla dr Alžběta Danielisova, kierowniczka badań. Zęby i izotopy Naukowcy postanowili dowiedzieć się więcej o życiu społeczności, które zostały pochowane w megalitycznym grobie. Pobrali w tym celu próbki zębów i fragmenty różnych kości od kilkunastu osobników. Wykorzystując zaawansowaną analizę stabilnych izotopów węgla, tlenu, strontu i azotu, naukowcy zrekonstruowali zarówno dietę, jak i wzorce tego, jak i gdzie przemieszczali się ci ludzie. Rekiny podstawą diety na… pustyni – Wyniki były uderzające. Sygnatury izotopowe ujawniły niezwykle wysoki udział stworzeń morskich w diecie, pomimo śródlądowego położenia stanowiska – mówi dr Danielisova. – Co więcej, podwyższone wartości izotopów azotu wskazywały na spożycie białka z samego szczytu morskiego łańcucha pokarmowego – dodaje badaczka sugerując, że neolityczni ludzie zamieszkujący tę krainę łowili nie tylko małe ryby, ale także drapieżniki, takie jak rekiny pływające w Morzu Arabskim. Na podstawie analiz izotopowych naukowcy stwierdzili również, że mięso tego zwierzęcia nie było sporadycznym źródłem pożywienia, lecz podstawą diety neolitycznej w tym regionie. – Wartości izotopów sugerują regularne spożywanie drapieżników szczytowych, najprawdopodobniej rekinów – wyjaśnia Danielisova. Co naprawdę wynika z analiz izotopowych? Jednocześnie badacze podkreślają, że wnioski te opierają się na analizach pośrednich, a dalsze badania – m.in. biomolekularne analizy kamienia nazębnego – mogą dostarczyć jeszcze bardziej bezpośrednich dowodów na spożywanie mięsa rekinów. – Badanie pokazuje, jak ludzka innowacyjność i zdolność adaptacji pozwoliły populacjom neolitycznym rozwijać się w środowiskach wcześniej uważanych za trudne do życia – podkreślają w artykule uczeni. Rekiny jako symbol i pożywienie Hipotezę zespołu wspierają również znaleziska archeologiczne z samego grobowca i jego otoczenia. Wśród nich znajdują się zawieszki wykonane z zębów rekinów, w tym żarłacza białego i żarłacza tygrysiego, kolce płaszczek oraz inne artefakty związane z rybołówstwem. – Wszystkie te przedmioty sugerują zarówno symboliczne, jak i praktyczne relacje między społecznością a dużymi zwierzętami morskimi – podkreślają autorzy badań. Jeśli dalsze analizy potwierdzą te ustalenia, odkrycie z Wadi Nafūn znacząco zmieni nasze rozumienie neolitu w suchych regionach Bliskiego Wschodu. Pokazuje bowiem, że społeczności sprzed 7000 lat potrafiły łączyć mobilny tryb życia, złożone rytuały i zaawansowane strategie pozyskiwania pożywienia, w tym polowania na jedne z najgroźniejszych zwierząt mórz i oceanów. Źródło: Antiquity Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Archeolodzy są „sępami technologicznymi”. Jaka jest współczesna archeologia?
Archeologia nie wygląda jak przygody filmowego Indiany Jonesa. To fascynująca praca detektywistyczna. „Najłatwiej opisać to jako układanie puzzli, które często są zniszczone, wytarte, zdekompletowane” – opowiada dr Marcin Maciejewski. Poznajcie metody, które stosują dziś archeolodzy w swojej pracy.
Archeologia jest nauką, która szczególnie w ostatnich latach przeszła olbrzymie przeobrażenia. Badacze przywiązują coraz większą uwagę nie tylko do wykopalisk. Stosują cały arsenał metod, który umożliwia poznanie przeszłości człowieka bez wbijania łopaty w ziemię. O tym, czym jest obecnie archeologia opowiada cykl filmów popularnonaukowych przygotowany przez Instytut Archeologii UMCS. Archeologia za winklem Pomysłodawcą projektu i przygotowania filmów jest dr Marcin Maciejewski. Zapytaliśmy go jakie ma być przesłanie tego przedsięwzięcia. – Głównym przesłaniem jest to, że dziedzictwo archeologiczne jest bardzo powszechne, jest obok nas. To nie tylko piramidy gdzieś tam za morzem, ale to też górka, która jest obok naszego domu – mówi dr Maciejewski. I mówi z własnego doświadczenia – obok jego domu znajduje się wyniesienie, na którym była osada z okresu neolitu. – Drugim ważnym motywem jest pokazanie archeologii w XXI wieku, nie jako nauki opartej na encyklopedycznej wiedzy na temat wszystkich znanych garnków, rzeźb antycznych, zapinek, ale opartej na szeregu nowoczesnych metod – zaznacza archeolog. Czym jest dzisiejsza archeologia? Pierwszy odcinek cyklu wyjaśnia, czym jest archeologia w dzisiejszych czasach. „Archeologia? Najłatwiej opisać to jako układanie puzzli, z tym, że nie są to takie puzzle, które mają obrazek i są kompletne, tylko tych puzzli zazwyczaj jest bardzo mało i są różne pudełka. (…) Te puzzle często są zniszczone, wytarte, zdekompletowane. I my staramy się układać te puzzle, żeby zrozumieć, jak żyli ludzie kiedyś” – mówi w filmie dr Maciejewski. View oEmbed on the source website Naukowiec zwraca uwagę, że przedmioty dla archeologów mają wartość, ale tylko wtedy, kiedy umieszczą je w odpowiednim kontekście. Dlatego tak ważne jest ich wydobywanie zgodnie z metodyką archeologiczną, a nie ich „wyrywanie” z ziemi. „Archeolodzy są takimi trochę sępami technologicznymi. Rozglądamy się, co wymyślają w innych naukach i staramy się to adoptować” – opowiada w filmie archeolog. Dlatego – jak wskazuje – archeolodzy używają dziś georadarów, magnetometrów i lotniczego skanowania laserowego. Te narzędzia pozwalają zlokalizować, co jest skrywa się pod ziemią. Archeolog w laboratorium Olbrzymią pracę naukowcy wykonują już po wykopaliskach. Mowa o pracach gabinetowych. „Laboratoria dają tak naprawdę nieograniczone możliwości, bo możemy badać skład [zabytków – przyp. red.], począwszy od pierwiastków, poprzez minerały, co prowadzi nas do identyfikacji tego, co dodano, bądź czym jest przedmiot badany. Staramy się dzięki tym metodom odpowiedzieć na przykład, jak stare to jest albo skąd pochodzi” – opowiada w filmie dr hab. Marcin Szeliga z Instytutu Archeologii UMCS. Filmów będzie więcej Archeolodzy z UMCS będą publikować sukcesywnie kolejne filmy w ramach cyklu na swoim kanale YouTube. Będzie ich w sumie blisko 30. Poruszać będą różne zagadnienia, m.in. przekrój przez dzieje regionu Lubelszczyzny, od epoki kamienia po I wojnę światową i archeologię konfliktu. Planowany jest też jeden film długometrażowy. Archeologiczna Lubelszczyzna Projekt prezentuje też archeologię Lubelszczyzny. – Oczywiście są tutaj różne fantastyczne znaleziska archeologiczne, chociażby osadnictwo gockie w Kotlinie Hrubieszowskiej, eneolityczne społeczności kultury lubelsko-wołyńskiej, grody czerwieńskie przechodzące z rąk do rąk w początkach Państwa Piastów – mówi National Geographic Polska dr Maciejewski. Ale jednocześnie zaznacza, że ważniejsze jest to, aby pamiętać, że dziedzictwo archeologiczne jest powszechne, jest prawie w każdej wsi czy miasteczku. Dlatego filmy mają skłonić do takiego postrzegania dziedzictwa archeologicznego – czegoś, co jest wszechobecne. Nie tylko filmy Ten cykl filmów jest częścią projektu „Od epoki kamienia po Wielką Wojnę – archeologia Lubelszczyzny”, który dofinansowany jest przez Ministra Nauki w ramach Programu „Nauka dla Społeczeństwa II”. Jest to tylko jedno z działań w jego ramach. Planowane jest też wydanie ilustrowanej publikacji edukacyjnej skierowanej do dzieci, prezentującej najważniejsze informacje na temat archeologii, gry terenowe, konkursy artystyczno-archeologiczne skupione na lokalnym dziedzictwie archeologicznym czy spotkania z mieszkańcami regionu pracowników Instytutu Archeologii UMCS w Lublinie. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Miał ludzką zręczność i siłę goryla. Jego skamieniałe dłonie piszą historię ewolucji
Był znacznie silniejszy niż człowiek współczesny, choć dorównywał nam zręcznością i potrafił wytwarzać narzędzia. Odkrycie skamieniałych dłoni wymarłego hominina jest jak powrót do miejsca, w którym nasi przodkowie łączyli cechy małp człekokształtnych z nowymi możliwościami ewolucyjnymi.
Paleontolodzy odnaleźli parę skamieniałych dłoni należących do zagadkowego, wymarłego hominina – istoty należącej do linii ewolucyjnej człowieka po jej rozdzieleniu się z linią szympansów, żyjącej około 1,5 miliona lat temu. Mowa o Paranthropus boisei, odkrytym po raz pierwszy w 1959 roku przez archeolożkę Mary Leakey w wąwozie Olduvai w Tanzanii. Zręczny jak człowiek Czaszka tego gatunku znajdowała się obok kamiennych narzędzi, co sugeruje, że homininy te były zręczne, inteligentne i są jednymi z najstarszych przodków człowieka potrafiącymi wytwarzać narzędzia. Mowa o tzw. narzędziach olduwajskich, czyli prostych kamiennych przedmiotach wykonanych z odłupanych fragmentów skał. Ostre odłupki służyły do cięcia mięsa, skórowania i obróbki drewna. Pojawiły się około 2,6 miliona lat temu, głównie we wschodniej Afryce (wąwóz Olduvai w Tanzanii – od którego pochodzi nazwa), potem w innych częściach Afryki i dalej w Eurazji. Zdaniem naukowców narzędzia kultury olduwajskiej wyznaczają początek technologii w historii naszego gatunku oraz dowodzą, że homininy potrafiły planować, wykorzystywać środowisko i przetwarzać surowce. Odkrycia babki i wnuczki Niestety, w przypadku pierwszego odkrycia P. boisei w 1959, potwierdzenie tej tezy było niemożliwe, bo w odkrytych szczątkach brakowało rąk. Dopiero teraz odnalezienie pary dłoni P. boisei potwierdziło zręczność naszych przodków. Co ciekawe odkrycia tego dokonała wnuczka Mary Leakey – Louise Leakey, paleontolożka z Uniwersytetu Stony Brook w Nowym Jorku. Wraz ze swoją grupą badawczą odnalazła niepełny szkielet osobnika P. boisei w okolicach jeziora Turkana w Kenii. W tym m.in. dłonie, czaszkę oraz fragmenty stóp należące prawdopodobnie do samca. Dodajmy, że odnalezienie w miarę kompletnej dłoni hominina to niezwykle rzadkie wydarzenie. Żelazny uścisk dłoni Według członkini zespołu, Carrie Mongle, dłonie miały proporcje zbliżone do ludzkich i prostsze palce niż u wcześniejszych gatunków homininów. – Są mniej więcej tej samej wielkości co moje dłonie, ale znacznie masywniejsze — mówi badaczka. Wydają się połączeniem cech ludzkich i gorylich: kciuk i palce mają proporcje podobne do ludzkich, natomiast reszta kości jest dużo masywniejsza, co wskazuje na ogromną siłę, typową dla goryli. – Uścisk dłoni z takim osobnikiem byłby zupełnie inny niż z przeciętnym człowiekiem — dodaje Mongle. Badania terenowe wykazały, że również inne, wcześniejsze gatunki homininów potrafiły tworzyć narzędzia, więc P. boisei nie był pierwszym ich twórcą. Jednak, jak podkreśla Mongle, naukowcy długo wahali się, czy przypisać narzędzia olduwajskie temu gatunkowi, bo w tych samych miejscach znajdowano również szczątki Homo habilis — bliższego krewnego człowieka współczesnego. Między małpą a człowiekiem W pobliżu nowoodkrytego stanowiska nie znaleziono narzędzi, ale już sama budowa dłoni wskazuje, że P. boisei mógł wykonywać precyzyjne chwyty, podobnie jak my. Zdaniem Juliena Louysa z Uniwersytetu Griffitha w Brisbane (Australia) odkrycie to wypełnia wiele luk w wiedzy o anatomii dawnych homininów, a zwłaszcza o Paranthropus. – Największym zaskoczeniem okazało się podobieństwo niektórych części dłoni do goryli. Pod względem zachowania przedstawiciele P. boisei musieli mieć pewne cechy wspólne z gorylami, choć zachowywali też elementy typowo ludzkie — mówi Louys. Amy Mosig Way z Australijskiego Muzeum w Sydney zauważa, że nawet współczesne goryle potrafią uderzać kamieniami o siebie, wykorzystując je jako narzędzia. – Najważniejsze pytanie brzmi: czy wytwarzanie narzędzi kamiennych było elementem ich zachowania? Na tym etapie możemy stwierdzić jedynie, że teoretycznie byli w stanie uderzać kamieniami o siebie, by je obrabiać – twierdzi uczona. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
To jedyny taki festiwal muzyczny na świecie. Odbywa się na... wykopaliskach w Polsce
W najbliższy piątek i w sobotę w Rekowie w woj. zachodniopomorskim odbędzie się jedyny taki festiwal muzyczny na świecie „Wykopaliska”. W scenerii trwających wykopalisk archeologicznych zagrają kapele heavy metalowe. Atrakcji będzie jeszcze więcej.
Spis treści: Unikatowe połączenie nauki i rozrywki Co odkryto w Rekowie? Wykopaliska archeologiczne bardzo często kojarzymy z sielskim sąsiedztwem przyrody czy pól uprawnych, a niekoniecznie z festiwalem muzycznym. Tymczasem w Rekowie od kilku lat trwają wykopaliska i tyle samo edycji ma już festiwal „Wykopaliska”, który im towarzyszy. Unikatowe połączenie nauki i rozrywki Taka impreza nie ma innego odpowiednika ani w Polsce, ani – najprawdopodobniej – nigdzie na świecie. W dniach 18–19 lipca 2025 roku na scenie w Rekowie wystąpią zespoły lubujący się w zdecydowanie cięższym brzmieniu. Koncertom towarzyszyć będą pokazy dawnego rzemiosła oraz prelekcje o tematyce archeologicznej. W tym roku będzie możliwość posłuchać prof. Andrzeja Kokowskiego, prof. Arkadiusza Marciniaka (niedawno pisaliśmy o jego badaniach dotyczących słynnego pradziejowego miasta w Turcji), dr. Bartłomieja Rogalskiego, dr Kamila Niedziółki oraz Macieja Marczewskiego. – Uczestnicy zostaną oprowadzeni tradycyjnie po terenie wykopalisk przez kierownika badań – dr. Andrzeja Kasprzaka, a zainteresowane osoby będą mogły wziąć udział w pracach terenowych – mówi National Geographic Polska organizatorka imprezy, Magdalena Augustyniak. Szczegółowe i najbardziej aktualne informacje znajdują się na fanpage’u festiwalu. Co odkryto w Rekowie? W lipcu archeolodzy rozpoczęli kolejny sezon wykopaliskowy w Rekowie. Jest to cmentarzysko kurhanowe. Prace prowadzone są pod kierunkiem dr. Andrzeja Kasprzaka z Muzeum w Koszalinie oraz Instytutu Archeologii Uniwersytetu Gdańskiego. Biorą w nich udział studenci z Gdańska, Poznania oraz wolontariusze z różnych zakątków Polski – Koszalina i okolic, Wałcza, Słupska, Warszawy, Wolina i Turka. Stanowisko archeologiczne położone jest bardzo malowniczo, na krawędzi doliny niewielkiej rzeki Mszanki, w terenie zalesionym. Cmentarzysko składa się z ponad trzydziestu nasypów kurhanowych. W tym roku archeologów czekało zaskoczenie. W narożniku jednego z kurhanów odkryto… piec o glinianych ściankach i podstawie wykonanej z dużych otoczaków. Jego wnętrze zasypane było kawałkami przepalonej gliny, które nie były jednak fragmentami naczyń. Natrafiono tam na zaledwie dwa fragmenty ceramiki. Zapewne piec powstał przed powstaniem grobu kurhanowego. Badania w Rekowie nie ograniczyły się jedynie do prac na cmentarzysku. W 2024 roku przebadano fragment osady należącej do społeczności kultury łużyckiej, która znajduje się około 500 m dalej, po przeciwnej stronie rzeki Mszanki. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Archeologia podwodna. Jakie artefakty z przeszłości skrywają się w polskich rzekach i jeziorach?
Archeologów z reguły kojarzymy z łopatą, szpachelką i miotełką. Tymczasem badacze przeszłości zapuszczają się też z akwalungiem pod wodę. Jakich odkryć udało się dokonać do tej pory i co nas może czekać? O tym rozmawiamy w kolejnym odcinku videopodcastu National Geographic Polska.
Spis treści: Czy archeolodzy podwodni używają łopaty? Jak zostać archeologiem podwodnym? Naszym gościem jest prof. Bartosz Kontny – dziekan Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego i archeolog podwodny. Zajmuje się tematyką barbarzyńskiej Europy ze szczególnym uwzględnieniem problematyki uzbrojenia. Napisał ponad 160 artykułów naukowych. Z pasją nurkuje w polskich jeziorach w poszukiwaniu śladów przeszłości. Czy archeolodzy podwodni używają łopaty? Co prawda archeologom podwodnym zdarza się używać szpachelek i innych niewielkich narzędzi, to raczej nie korzystają z łopat – tak silnie związanych z pracą na wykopaliskach na lądzie. – Podstawowym narzędziem do eksploracji obiektów podwodnych jest eżektor, czyli rodzaj podwodnego odkurzacza, który wytwarza ciśnienie przy wlocie rury ssącej. Kierując ją na obiekt lub warstwy, możemy je odsłaniać – tłumaczy prof. Kontny. A co jeśli przez przypadek archeolog zassie złote monety lub inne cenne zabytki? Okazuje się, że nie ma problemu, bo wylecą one na powierzchni do tzw. kosza. Archeolodzy dbają zawsze o to, aby miejsce badań było precyzyjnie wyznaczone. Dlatego wyznaczają wykopy o regularnych rozmiarach, na przykład 5 na 5 metrów. Czy taki porządek jest możliwy w badaniach podwodnych? Okazuje się, że tak. Jak mówi prof. Kontny, jeśli dno jest mało zwarte, archeolodzy podwodni korzystają z grodzi lub innych przejrzystych materiałów, które pozwalają prowadzić wykopaliska bez niebezpieczeństwa osuwania warstw. Jak zostać archeologiem podwodnym? – To nie jest prosta sprawa – mówi prof. Kontny. Zwraca uwagę na to, że studiować archeologię podwodną można tylko w dwóch ośrodkach w naszym kraju: na Uniwersytecie Warszawskim i na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Zaledwie kilka procent studentów archeologii w tych miejscach jest związanych przez okresów studiów z badaniami podwodnymi. Również czynnych archeologów podwodnych w Polsce jest niewielu – być może kilkunastu. A tych działających na lądzie setki, jeśli nie tysiące. Prof. Kontny nurkował jeszcze przed podjęciem studiów i niejako przypadkowo udało mu się połączyć w końcu te dwie pasje. Archeologia podwodna może być niebezpieczna, zwłaszcza, gdy trzeba się zanurzyć na głębokość ponad 50 metrów. Wówczas należy stosować odpowiedni mieszanki do oddychania, skraca się też czas pobytu pod wodą. Jednak nawet gdy jest płycej, może być też niebezpiecznie. Prof. Kontny w jednym z jezior co rusz trafia nie tylko na zabytki, ale też niewybuchy z czasów II wojny światowej. Problemem są też śmieci, które archeolodzy przy okazji wykopalisk usuwają z cieków wodnych. Jakie są najciekawsze odkrycia prof. Kontnego w polskich jeziorach? Czy zmieniają one pogląd na nasze pradzieje i okres starożytności? O tym wszystkim posłuchacie w naszym podcaście. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Odkryto stos amputowanych kończyn. Nieopodal rozegrała się jedna z najsłynniejszych bitew świata
W ostatniej bitwie Napoleona Bonapartego, pod Waterloo w dzisiejszej Belgii, zginęły tysięcy ludzi. Teraz naukowcy w towarzystwie weteranów odkrywają dramaty, które rozgrywały się w polowym szpitalu.
Spis treści: Weterani na polu bitwy pod Waterloo Amputowane kończyny i truchła koni Najważniejsze znaleziska na polu bitwy pod Waterloo To była bardzo krwawa bitwa. Rannych lub zabitych zostało ponad 40 tys. żołnierzy. W bitwie pod Waterloo, która rozegrała się 18 czerwca 1815 roku na terenie Królestwa Niderlandów (obecna Belgia), starło się około 190 tys. wojaków. Naprzeciwko siebie stanęły armie Napoleona Bonapartego i angielsko-pruska – dowodzona przez Arthura Wellingtona i Gebharda Blüchera. „Mały kapral” poniósł klęskę i został zesłany na Wyspę św. Heleny, gdzie zmarł po sześciu latach. Weterani na polu bitwy pod Waterloo Na terenie, gdzie 200 lat temu rozegrała się ostatnia bitwa Napoleona od lat prowadzone są szeroko zakrojone badania archeologiczne. Jest to współczesna farma Mont-Saint-Jean. Prowadzi je organizacja charytatywna z Wielkiej Brytanii, Waterloo Uncovered. W badaniach terenowych biorą udział weterani, którzy uczestniczyli w misjach na Bliskim Wschodzie. – Może się to wydawać sprzeczne z intuicją, aby ranni weterani wracali na pole bitwy, ale w rzeczywistości jest to niezwykle korzystne – mówi dyrektorka Waterloo Uncovered, Abigail Boyle. Wskazuje na szereg pozytywnych elementów: nawiązywanie relacji z innymi ludźmi, w tym także weteranami, praca fizyczna na świeżym powietrzu i nauka nowych umiejętności po przejściu w stan spoczynku. Wśród beneficjentów jest na przykład John Dawson, który został postrzelony w głowę podczas służby w Grenadier Guards w prowincji Helmand w Afganistanie. Stracił prawe oko, jego lewa ręka jest unieruchomiona. – To pierwsza podróż, którą odbyłem bez opiekuna. Normalnie odmówiłbym robienia takich rzeczy, ale kiedy mój pułk skontaktował się ze mną w tej sprawie, postanowiłem spróbować. Przerosło to wszystkie moje oczekiwania – opowiada Dawson. Amputowane kończyny i truchła koni W tym roku zespół badaczy wraz z weteranami skupił swoje wysiłki na eksploracji dołów znajdujących się nieopodal szpitala polowego na terenie współczesnego sadu. Ich wypełnisko nie było przyjemnym widokiem. W jednej części w 2022 roku znaleziono kompletny szkielet ludzki, a w tym sezonie – stos amputowanych ludzkich kończyn. Z kolei w drugiej – szczątki co najmniej siedmiu koni i wołu. Dół odgraniczały od siebie skrzynki na amunicję. – Widok amputowanych kończyn, które znajdujemy, nie przeszkadza mi. Widziałem znacznie gorsze podczas mojej służby – zapewnia weteran John Dawson. Z oględzin wynika, że konie były dobijane. W głowach trzech z nich znajdowały się kule wystrzelone z muszkietów. Jeśli chodzi o amputowane ludzkie kończyny, to widać na części z nich ślady cięcia piłą chirurgiczną. Z relacji pisanych wiadomo, że jednego dnia w szpitalu polowym amputowano ponad 500 kończyn. Ich stosy piętrzyły się „we wszystkich czterech rogach [szpitalnego – przyp. red.] dziedzińca”. – Nie przychodzi mi do głowy żadne inne stanowisko [archeologiczne – przyp. red.], które ma taką kombinację elementów. Jest naprawdę wyjątkowe, zarówno w archeologii napoleońskiej, jak i poza nią – mówi szef badań, profesor Tony Pollard z Uniwersytetu w Glasgow w Szkocji. – Układ wykopu, w którym wszystkie szczątki zwierzęce znajdują się po jednej stronie bariery ze skrzynek amunicyjnych, a wszystkie szczątki ludzkie po drugiej, zdecydowanie sugeruje, że mężczyźni, którzy pochowali tę osobę, próbowali zaoferować jej poziom godności i szacunku pomimo przerażających okoliczności, z jakimi musieli się mierzyć podczas oczyszczania szpitala polowego ze zmarłych – dodał prof. Pollard. Najważniejsze znaleziska na polu bitwy pod Waterloo Trwający od 2015 roku projekt badań wielkiego pola bitwy ma swoim koncie liczne znaleziska. Do najważniejszych należą: ogromna liczba kul muszkietowych i pocisków artyleryjskich, w tym niewybuch; pozostałości budynków zniszczonych podczas bitwy, pozwalające archeologom i historykom zrewidować ustalenia na temat lokalizacji wojsk; przedmioty osobiste, w tym guziki mundurów; dowody na walki prowadzone przy szpitalu polowym Wellingtona. Źródło: Waterloo Uncovered.
Obok piramidy Cheopsa odkryto zagadkową strukturę. Czy to wejście do grobowca?
Niedaleko piramidy Cheopsa na Płaskowyżu Giza w Egipcie naukowcy namierzyli zagadkową, L-kształtną w planie konstrukcję. Być może jest to wejście do starożytnego grobowca.
W tym artykule: Badania bez łopaty Zagadkowa struktura Co odkryli naukowcy? Chyba każdy kojarzy ikoniczny widok na trzy wielkie piramidy niedaleko Kairu. Są to grobowce faraonów Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa wzniesione około 4500 lat temu. Mało kto jednak zdaje sobie sprawę z tego, że wkoło nich są tysiące mniejszych grobowców. Badania bez łopaty Obszar Płaskowyżu Giza jest badany przez archeologów od XIX wieku. Wcześniej, przed setkami lat przekopywali go w mało naukowy i metodyczny sposób inni śmiałkowie. Wydawać by się mogło, że teren wokół największych egipskich piramid jest świetnie przebadany. Nic bardziej mylnego. Zespół badaczy z japońskich uczelni: Higashi Nippon International University i Tohoku University oraz egipskiego National Research Institute of Astronomy and Geophysics (NRIAG) w Heluanie opublikował właśnie intrygujące wyniki badań przeprowadzonych między piramidami Cheopsa i Chefrena. Znajdują się w nowym wydaniu czasopisma naukowego „Archaeological Prospection”. To w tym miejscu, na zachód od Wielkiej Piramidy i na północ od piramidy Chefrena naukowcy przeprowadzili szeroko zakrojone badania geofizyczne. Oznacza to, że użyli technologii, która nie wymaga wbicia łopaty w ziemię lub piach, by poznać, co znajduje się pod spodem. Jest to obszar określany jako Zachodnia Nekropolia. Znajdują się tutaj dziesiątki monumentalnych grobowców należących do świty faraona Cheopsa oraz ważnych urzędników żyjących w kolejnych dziesięcioleciach. Każdy z nich chciał być pochowany jak najbliżej największej egipskiej piramidy i potężnego władcy. Jednak w jednym miejscu, wśród niezliczonych grobowców, znajdowała się, jak się wydawało, niewykorzystana przestrzeń o wymiarach 80 na 100 m. Nie była ona też do tej pory celem badań naukowców. Dlatego eksperci postanowili wykonać badania geofizyczne z wykorzystaniem georadaru (GPR) i tomografii elektrooporowej (ERT). „Obszar ten nie ma widocznych [na powierzchni – przyp. red.] struktur. Jest to w większości płaski teren z ubitą powierzchnią piasku” – opisują badacze w artykule. Nic nie wskazywało zatem na atrakcyjne i potencjalnie ciekawe stanowisko archeologiczne. Zagadkowa struktura Badania geofizyczne okazały się sukcesem. Uwagę naukowców zwróciła anomalia w postaci L-kształtnej w planie struktury. Jej wymiary to około 10 na 10 m i są one zorientowane według głównych stron świata, podobnie jak znajdujące się obok grobowce wielmożów i same piramidy. Anomalia sięga od pół metra do dwóch metrów głębokości w głąb podłoża. Wygląda na to, że sama anomalia nie jest murem. Jest to raczej – jak sugerują badacze – dość wąska przestrzeń wypełniona jednorodnym piaskiem. Być może wsypano go po zakończeniu budowy konstrukcji znajdującej się pod ziemią. Autorzy artykuły napisali z nadzieją, że „może to być duża podpowierzchniowa struktura archeologiczna.” Być może zatem L-kształtna struktura jest tunelem wiodącym do podziemnego grobowca. Poszlaką wskazująca na taką możliwość są wyniki pomiarów wewnątrz obszaru wyznaczonego przez L-kształtną strukturę. Urządzenia wskazują potencjalną pustkę 5–10 metrów pod powierzchnią pustyni. Co dalej z renowacją piramidy Mykerinosa? Naukowcy podjęli decyzję W styczniu 2024 roku rozpoczęto projekt renowacji piramidy Mykerinosa w Gizie. Wzbudził jednak sporo kontrowersji wśród egiptologów. Naukowcy podjęli decyzję w sprawie dalszych losów grobowca. Co odkryli naukowcy? Zespół geofizyków jest bardzo ostrożny w interpretacji swojego odkrycia. Kropkę nad i postawiłyby nawet niewielkie wykopaliska. Teraz, gdy archeolodzy wiedzą, gdzie znajduje się potencjalne wejście do grobowca, wykopaliska nie byłyby aż tak czasochłonne. Prawdopodobnie jest to grobowiec ważnej osobistości z czasów faraona Cheopsa. Do tego terenu przylega bowiem grobowiec Hemiunu. Jego typ określa się jako mastabę. Ten wielmoża był szefem wszystkich projektów budowlanych tego faraona, w tym jego piramidy. Egiptolodzy sądzą też, że Hemiunu był blisko spokrewniony z samym Cheopsem. Być może był jego bratankiem. Kamienna nadbudowa podziemnego grobowca Hemiunu jest jedną z największych na zachodnim cmentarzysku w Gizie, co jednoznacznie wskazuje na wysoką rangę zmarłego. Należy tylko liczyć, że archeolodzy wkrótce przystąpią do wykopalisk w tym miejscu. Być może czeka nas ważne odkrycie związane z czasami budowniczych wielkich piramid. Źródło: Archaeological Prospection. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Górach Świętokrzyskich znaleziono skarb z monetami. Czy należał do rzekomego cudotwórcy sprzed 300 lat?
Skarb z XVII i XVIII wieku, który zapewne należał do rzekomego cudotwórcy i awanturnika Antoniego Jaczewicza, znaleziono w Paśmie Jeleniowskim w Górach Świętokrzyskich. Według podań zdobył on fortunę, dzięki swoim „nadprzyrodzonym” zdolnościom.
W tym artykule: Skarb legendarnego pustelnika Kim był Antoni Jaczewicz? Co dalej ze skarbem? W zasadzie nie ma miesiąca, gdy mediów nie obiegłaby informacja o odkryciu w Polsce mniejszego lub większego skarbu sprzed kilkuset czy kilku tysięcy lat. Wiele z tych znalezisk wyszukują pasjonaci wyposażeni w detektory metali. Tak też było w tym przypadku. Świętokrzyskiej Grupie Eksploracyjnej udało się namierzyć zbiór srebrnych i złotych monet z pierwszej połowy XVII w. i początku XVIII w. Skarb legendarnego pustelnika Informacje o znalezisku podał w mediach społecznościowych Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków (WUOZ) w Kielcach. „Pasmo Jeleniowskie skrywa w sobie wiele tajemniczych miejsc, niekiedy owianych legendami. Wśród nich wyjątkowa jest ta o pustelniku, awanturniku i fałszywym proroku, tajemniczym Antonim Jaczewiczu. Źródła podają, że miał on tu w maju 1708 r. założyć pustelnię, gdzie przekonywał ludność do swej mocy uzdrawiania” – czytamy na Facebooku WUOZ-u. Pasjonaci przekazali urzędowi zbiór monet, w tym orty, szóstaki, patagony, krajcary, kopiejki (tzw. łezki) i szereg innych. Monety były ukryte w kilku lokalizacjach pod ziemią. „Odkrycia skłaniają nas do stwierdzenia, że historia awanturnika Jaczewicza być może nie jest wyłącznie legendą” – napisano na fanpage’u WUOZ-u. Szczególną uwagę zwrócono na dukat hamburski z 1648 r., z wizerunkiem Madonny z Dzieciątkiem, przebity przy krawędzi monety, co sugeruje, że mógł on pełnić rolę medalika. Zdaniem ekspertów monety mogły być opłatami przyjmowanymi przez rzekomego cudotwórcę lub wotami, a może też zrabowanymi okolicznej szlachcie dobrami. Kim był Antoni Jaczewicz? Przełom XVII i XVIII wieku był trudnym okresem dla mieszkańców Rzeczpospolitej, którą nawiedziła kolejna fala epidemii dżumy. A wraz z początkiem wielkiej wojny północnej z łatwością rozprzestrzeniała się po kraju. „Zrozpaczeni ludzie oddawali się religijnym praktykom, pragnąc modlitwą wybłagać ocalenie. Stan lęku wykorzystywali oszuści obiecujący uleczenie zakażonych czy ochronę zdrowych przed chorobą. Jednym z takich szalbierzy był wspomniany Antoni Jaczewicz, który posunął się wręcz do twierdzeń, jakoby moc uzdrawiania otrzymał od Matki Boskiej, która zamieszkała wraz z nim w pustelni” – opisuje WUOZ. Wygląda na to, że oszust trafił na podatny grunt, a do pustelni płynęły pokaźne datki. Z czasem pustelnia zamieniła się w warownię z wynajętą strażą. Jaczewski miał przystąpić do rabowania przybywających pątników, a może nawet i okolicznych majątków. Skarb średzki. Jak odkryto jeden z najcenniejszych skarbów w Europie? Niesamowity średniowieczny skarb średzki, zamiast trafić w całości do muzeum, zasilił kieszenie peerelowskich cwaniaków, cinkciarzy i paserów. Poszukiwania skarbu opatrzono kryptonimem „K... Tego było za dużo dla miejscowej szlachty. Ostatecznie schwytała Jaczewicza i oddała go krakowskiemu sądowi biskupiemu. Udało się mu zbiec z więzienia i kontynuować swoją działalność. W końcu jednak ponownie go schwytano. W 1712 roku skazano go na dożywocie i osadzono w Częstochowie. Co dalej ze skarbem? Zabezpieczony przez służby konserwatorskie oraz pasjonatów poszukiwań depozyt monet trafił do Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim. Jeszcze w tym roku planowana jest konserwacja monet oraz ich szczegółowa analiza numizmatyczna i historyczna. Naukowcy liczą, że w ten sposób uzyskają więcej odpowiedzi na temat przeszłości tego zbioru. Jak podał Serwis Nauka w Polsce PAP, Świętokrzyska Grupa Eksploracyjna będzie kontynuować poszukiwania w terenie. Być może więc czekają nas dalsze intrygujące znaleziska z obszaru Gór Świętokrzyskich. Źródła: WUOZ Kielce, PAP Nauka w Polsce. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Naukowiec twierdzi, że rozszyfrował tajemnicze antyczne symbole. Zagadka czekała na rozwiązanie 2700 lat
700 lat przed naszą erą na ścianach stolicy Asyrii umieszczano w seriach tajemnicze symbole. Naukowcy długo zastanawiali się nad ich sensem. Specjalista od starożytnych języków Bliskiego Wschodu jest przekonany, że znalazł wyjaśnienie zagadki.
W tym artykule: Założyciel miasta, założyciel dynastii Tajemnicze symbole na ścianach świątyń Imię króla zapisane w gwiazdach Lew, orzeł, byk, drzewo figowe i pług. Albo – w skróconej wersji – lew, drzewo i pług. Takie sekwencje symboli pojawiają się na ścianach świątyń w starożytnej stolicy Asyrii, Dur-Szarrukin. Co oznaczają? Na to pytanie nie ma pewnej odpowiedzi od VII w. p.n.e., czyli od upadku Asyrii. Schyłek potężnego imperium oznaczał również utratę rozwijanej przez stulecia kultury. Wielkie miasta Asyrii – m.in. słynną Niniwę, ale też nieodległe Dur-Szarrukin – zasypał piach. Dopiero dwa wieki temu do ich ruin dotarli europejscy archeolodzy. Prace w Dur-Szarrukin prowadzone w połowie XIX w. doprowadziły do okrycia tajemniczych symboli. Od tego czasu naukowców dręczył ich sekret. Co oznacza pięć albo trzy rysunki pojawiające się w różnych częściach miasta? Czy to odpowiednik egipskich hieroglifów? Dr Martin Worthington, asyriolog z Trinity's School of Languages, Literatures and Cultural Studies, twierdzi, że znalazł odpowiedzi na te pytania. Założyciel miasta, założyciel dynastii Dur-Szarrukin zostało wzniesione na rozkaz Sargona II, założyciela dynastii Sargonidów. Za panowania tego króla Asyria dynamicznie się rozwijała. Choć Sargon II nie był spokrewniony z założycielem Imperium Akadyjskiego, Sargonem Wielkim, przyjął nawiązujące do niego imię. To pokazywało jego ambicje. Sargon II, utalentowany wojownik i twardy polityk, pragnął władać całym znanym wówczas światem. Tego rodzaju aspiracje wymagały zapanowania nad opozycją wewnątrz kraju oraz dokonywania podbojów. Ale również wzniesienia nowej stolicy. Dur-Szarrukin – co w tłumaczeniu znaczy „Twierdza Sargona” – powstawała przez dziesięć lat, między 717 a 707 r. p.n.e. Precyzyjnie zaplanowane i zbudowane gigantycznym kosztem miasto otaczał podwójny ceglany mur. Najważniejszym miejscem był gigantyczny kompleks pałacowo-świątynny, mający 209 sal i dziedzińców. Sargon II wprowadził się do niego w 707 roku p.n.e. Świetność Dur-Szarrukin nie trwała jednak długo. Już niecałe dwa lata później wojowniczy król zginął na wyprawie wojennej. Jego miasto wpierw podupadło, a po upadku Niniwy – w 612 r. p.n.e. – podzieliło los innych miast asyryjskich. Tajemnicze symbole na ścianach świątyń Dur-Szarrukin odkrył w 1843 r. Paul-Emile Botta, francuski konsul w Mosulu (w rzeczywistości Botta szukał Niniwy). Udało mu się odsłonić fragment pałacu Sargona II. Na miejscu pracowali też Anglicy, a od 1852 r. przez trzy lata wykopaliskami kierował inny francuski konsul, Victor Place. Place znacznie poszerzył badany obszar, jednak w historii zapisał się pechem. Większość jego znalezisk – wysłana do Francji spływającym po Tygrysie konwojem – została utracona. Do Luwru dotarło tylko 28 z 200 wysłanych przez Place’a skrzyń. Jednak Place zrobił dla Dur-Szarrukin ważną rzecz. To on opublikował symbole przerysowane z miejskich świątyń. Rysunki pokazują dziwną sekwencję pięciu albo trzech symboli. Co oznaczają lew, orzeł, byk, drzewo figowe i pług? Specjaliści od historii Asyrii zastanawiali się nad tym ponad półtora stulecia. Imię króla zapisane w gwiazdach Dr Martin Worthington uważa, że rozwiązanie zagadki może kryć się w wymowie tych słów. Jego zdaniem, wyrazy przeczytane we właściwej kolejności zawierały dźwięki składające się na asyryjską formę imienia Sargon. To samo dotyczy sekwencji trzech symboli. To jednak dopiero połowa wyjaśnienia. Zdaniem Worthingtona, każdy z pięciu symboli odnosił się również do gwiezdnej konstelacji. Do dzisiaj przetrwały dwie z nich: Gwiazdozbiór Lwa i Gwiazdozbiór Orła. Tym samym, umieszczając imię króla w symboliczny sposób między gwiazdami, Asyryjczycy oddawali cześć swojemu władcy. – Zadaniem pięciu symboli było umieszczenie imienia Sargona w niebiosach na całą wieczność – mówi Worthington. – To sprytny sposób na uczynienie imienia króla nieśmiertelnym – dodaje naukowiec. Czy to wyjaśnienie wytrzyma próbę czasu? – Nie mogę udowodnić mojej teorii – przyznaje asyriolog. – Jednak fakt, że działa ona zarówno w przypadku sekwencji pięciu, jak i trzech symboli oraz że symbole można również rozumieć jako konstelacje, wydaje mi się wysoce sugestywny. Szanse, że to wszystko nie jest zbiegiem okoliczności, są – wybaczcie tę grę słów – astronomiczne – podsumowuje Worthington. Artykuł naukowca o znaczeniu symboli z Dur-Szarrukin ukazał się w czasopiśmie „Bulletin of the American Schools of Oriental Research”. Źródła: Phys.org, Bulletin of the American Schools of Oriental Research. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Prawie jak w „Diunie”. Przez tysiące lat ludzie mieszkali w kanałach lawowych na arabskiej pustyni
Archeolodzy po raz pierwszy znaleźli dowody na to, że dawni mieszkańcy Półwyspu Arabskiego osiedlali się w kanałach lawowych. Są to jaskinie powstałe po przepłynięciu rozgrzanej lawy. Tego rodzaju lokalizację mogliby wykorzystać przyszli koloniści Marsa.
W tym artykule: Co naukowcy zawdzięczają hienom? Kiedy ludzie zamieszkiwali w kanałach lawowych? Co znaleziono na ścianach Umm Jirsan? Jak powstają kanały lawowe? Lodowate noce, upalne dni i bardzo suche powietrze. W takich warunkach materiał organiczny nie ma szans przetrwać mileniów. Dlatego archeolodzy pracujący na Półwyspie Arabskim interesują się nie tylko tym, co jest na powierzchni. Badają również tamtejsze jaskinie, w tym kanały lawowe położone na północy Arabii Saudyjskiej. Pracujący w tamtym rejonie zespół archeologów pod kierunkiem Mathew Stewarda z Griffith University w Brisbane dokonał właśnie przełomowego odkrycia. Naukowcy znaleźli pierwsze dowody na to, że system kanałów lawowych Umm Jirsan był kilka tysięcy lat temu zamieszkany. W okresie między 7 a 10 tys. lat temu ogromna jaskinia pustynna okresowo zamieniała się w dom. Tak samo jak jaskinie Fremenów w „Diunie” Franka Herberta. Co naukowcy zawdzięczają hienom? Australijczycy na miejsce wykopalisk wybrali kanał lawowy Umm Jirsan odległy o 125 km od Medyny. Ma imponujące rozmiary – długość 1,5 km, wysokość 12 m, a szerokość sięgającą miejscami 45 metrów. To największa tego rodzaju struktura w Arabii Saudyjskiej. Już w pobliżu wejść do Umm Jirsan naukowcy natrafili na ciekawe znaleziska. W miejscach, gdzie zapadł się sufit, otwierając drogę do tunelu, wykopali setki kamiennych artefaktów. Zostały wykonane z obsydianu, bazaltu i czertu. Ponieważ były one wystawione na warunki zewnętrze, trudno było określić ich wiek. W środku zrobiło się jeszcze ciekawiej. Ziemia była tam usłana kośćmi zwierząt. Były ich wręcz całe stosy. „Te stosy są dziełem hien. Zwierzęta przeciągały kości pod ziemię, aby je zjeść, zachować na czas niedoboru żywności lub by karmić młode. Proces ten, powtarzany przez tysiąclecia, doprowadził do powstania jednych z najbardziej niesamowitych nagromadzeń skamieniałości, jakie można zobaczyć gdziekolwiek na świecie” – napisali badacze na portalu „The Conversation”. Kiedy ludzie zamieszkiwali w kanałach lawowych? Archeolodzy prowadzili wykopaliska w pobliżu wejścia do wschodniego korytarza. Znajdowały się tam półokrągłe kamienne struktury o nieznanej funkcji i w nieznanym wieku. U ich stóp archeolodzy natrafili na kolejne kamienne artefakty – z zielonego obsydianu – oraz na kości zwierząt oraz węgiel drzewny. Większość z kamiennych przedmiotów w kanałach lawowych znajdowała się w warstwie położonej 75 cm pod powierzchnią. Radiowęglowe datowanie próbek węgla drzewnego pozwoliło określić ich wiek. Powstały między 10 a 7 tys. lat temu. Naukowcy odnaleźli najstarsze malowidła naskalne na świecie. Nie stworzył ich człowiek Archeolodzy odnaleźli we francuskiej jaskini malowidła naskalne, które zostały stworzone przez neandertalczyków. Mogą mieć nawet 75 tysięcy lat. Oznacza to, że są to najstarsze jaskiniowe... Co znaleziono na ścianach Umm Jirsan? Jednym ze skarbów Umm Jirsan okazały się ryty naskalne. Przedstawiają bydło, owce i kozy, ale również sceny polowań z udziałem psów. Ryty są podobne do innej arabskiej sztuki naskalnej z okresu neolitu i późniejszej epoki brązu. Co ciekawe, przedstawienia nakładają się na siebie. Wskazuje to, że na przestrzeni lat ludzie pojawiali się w Umm Jirsan wielokrotnie. Archeolodzy znaleźli również ich szczątki. Pochodzą z neolitu i epoki brązu. Ich analiza rzuciła nowe światło na dietę dawnych mieszkańców Umm Jirsan. Zawierała zaskakująco dużo białka, a także owoców i zbóż. Zdaniem badaczy odzwierciedla to zmianę trybu życia związaną z rozwojem rolnictwa. To właśnie kilka tysięcy lat temu ludzie opanowali zaawansowane metody uprawy i hodowli, które pozwoliły im osiedlać się na dłużej na pustyni. A także sadzić daktylowce i figowce. Jak powstają kanały lawowe? Lawa ma temperaturę przekraczającą 1000 st. C. Jej dokładna wartość zależy od zawartości dwutlenku krzemu SiO2. Kwaśne lawy, bogate w SiO2 są nieco chłodniejsze, stosunkowo wolne i lepkie. Lawy zasadowe, gorętsze, płyną nieraz tak szybko jak samochód. Jeśli spływają po odpowiednio nachylonym stoku, mogą osiągać prędkość nawet 50 km/godz. Mając takie właściwości, lawa może być niszczycielskim żywiołem. Na powierzchni stosunkowo prędko ochładza się i zastyga. Natomiast lawa znajdująca się pod ziemią potrafi wydrążyć długie i szerokie kanały. Kiedy cała wypłynie, pozostawia za sobą pusty tunel. Właśnie taki jak Umm Jirsan. Źródła: EurekAlert The Conversation New Scientist PLOS One. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Naukowcy zbadali najstarszy znany gwizdek z terenu Polski. Posłuchaj, jak brzmi
Najstarszy znany z terenu Polski gwizdek nadal działa i jest bardzo głośny. Ma blisko 6 tysięcy lat. Naukowcy ustalili, że z jego pomocą można naśladować odgłos kani rudej.
W tym artykule: Unikatowy gliniany gwizdek Kompleksowe badania gwizdka Naukowcy wykonali eksperymenty w komorze bezechowej i w lesie Jaki to ptak? Piszczałka naśladuje głos drapieżnego ptaka Gwizdek i jego skład chemiczny Funkcja gwizdka nadal jest zagadką Gwizdek odkryto w Kiełczewie w woj. wielkopolskim w 2017 roku na terenie dużej osady, która istniała od około 3900 do 3600 lat p.n.e., a zatem prawie 6 tys. lat temu. Leżał wśród licznych fragmentów po naczyniach ceramicznych, narzędziach krzemiennych i kamiennych oraz przepalonych kościach zwierzęcych. Unikatowy gliniany gwizdek – Znalezisko jest unikatowe na skalę europejską. W Europie odkryto jedynie kilka tego typu instrumentów datowanych na okres neolitu. Jest to najstarsze tego typu znalezisko w Polsce – powiedziała National Geographic Polska archeolog, dr hab. Iwona Sobkowiak-Tabaka z Wydziału Archeologii UAM w Poznaniu. To pierwsza autorka artykułu na temat instrumentu, który ukazał się w czasopiśmie naukowym „Journal of Archaeological Science: Reports”. Naukowcy chcieli dowiedzieć się, w jaki sposób gwizdek został wykonany i w jakim celu był używany. Gwizdek jest maleńki. Wykonano go w formie ptaszka. Mierzy 3,2 cm i 3,4 cm szerokości. Jego dolna część składa się z małej stópki. Posiada prostą, schematyczną głowę, charakterystyczne ciało w kształcie ptaka oraz ogon, który jest jednocześnie ustnikiem z okienkiem i wargą. Gwizdek nie ma dodatkowych otworów na palce, więc jego barwa dźwiękowa jest dość ograniczona. Kompleksowe badania gwizdka Naukowcy wykonali między innymi tomografię komputerową zabytku. Na zdjęciach z tego badania widoczna jest nieregularna komora akustyczna, a ogon wraz z otworami dobrze wpasowuje się w całą konstrukcję. – Te elementy zostały wykonane w sposób nieprzypadkowy; raczej można mówić o istnieniu pewnego wzoru. Co ciekawe, ten wzór jest nadal stosowany dzisiaj w tego rodzaju instrumentach, zarówno w glinianych piszczałkach ludowych, a także w długich fletach, nawet tych pochodzących z pracowni najlepszych artystów – komentuje dr hab. Sobkowiak-Tabaka. Naukowcy wykonali eksperymenty w komorze bezechowej i w lesie Gwizdek zachował się w bardzo dobrym stanie. Naukowcy postanowili wykonać eksperymenty z jego udziałem. Grali na gwizdku w komorze bezechowej oraz wykonali próby w lesie. Gwizdek potrafi być bardzo głośny. W komorze bezechowej z odległości 1,5 m, maksymalny poziom dźwięku osiągnął aż 108 dB. To poziom zbliżony do na przykład młota pneumatycznego lub piły łańcuchowej. Naukowcy przetestowali instrument również w warunkach polowych – w lesie. W ten sposób sprawdzili odległość, z jakiej dźwięk gwizdka był słyszalny w środowisku, w jakim mógł być używany w okresie neolitu. – W lekko wietrzną pogodę gwizdek był słyszalny na odległość do 427 m. W ostatnim pomiarze z odległości 600 m, chociaż gwizd nie był już słyszalny dla człowieka, miernik zarejestrował jedynie obecność składowej częstotliwości podstawowej dźwięku – opowiada badaczka. Dźwięk, jego intensywność i głośność oraz to, że po tylu tysiącach lat gwizdek nadal działa – były dla badaczy największym zaskoczeniem w czasie jego analizy. Jaki to ptak? Piszczałka naśladuje głos drapieżnego ptaka Naukowcy zwrócili uwagę, że w czasie eksperymentów w lesie z piszczałką, wśród słyszanych ptaków wyróżniała się jej intensywność dźwięku i częstotliwość. Dlatego postanowili dźwięk gwizdka sprawdzić za pomocą popularnej aplikacji do rozpoznawania ptaków: BirdNET. Wykonali trzy testy z piszczałką. Za każdym razem aplikacja wskazała ten sam gatunek ptaka – kanię rudą (Milvus milvus), średniego ptaka drapieżnego. Gwizdek i jego skład chemiczny Z kolei analiza XRF – za pomocą ręcznego spektrometru fluorescencji rentgenowskiej – wskazała, że skład pierwiastkowy glinianego gwizdka różni się od lokalnej ceramiki. Analizie poddano zarówno ptaszka, jak skorupy ceramiczne wśród których był znaleziony. – Sądzimy, że do wykonania gwizdka została użyta glina z innego źródła, ale na tym etapie badań nie jesteśmy jednak w stanie powiedzieć skąd została pozyskana i czy wyrób jest lokalny czy nie – opowiada badaczka. Funkcja gwizdka nadal jest zagadką Nadal nie wiadomo, do czego służył gwizdek. Naukowcy wskazują na wiele możliwości: na funkcję rytualną, symboliczną albo jeszcze inną. – Trzeba brać pod uwagę prostą rolę komunikacyjną, ponieważ głównie służyły one jako instrumenty sygnałowe i wabikowe, zwłaszcza do pozyskiwania ptaków. Jednak ich wartość i funkcja społeczna mogły być różne w różnych kulturach i na różnych obszarach – zastrzega dr hab. Sobkowiak-Tabaka. Również podobieństwo dźwięku gwizdka z Kiełczewa do dźwięku kani rudej może nie być przypadkowa. Do tej pory archeolodzy nie natknęli się na szczątki tego ptaka na terenie osad czy cmentarzysk z okresu neolitu, ale szansa na ich zachowanie jest minimalna. W Izraelu znaleziono instrumenty wykonane z ptasich kości. Natufijczycy używali ich w różnych celach Kilkanaście tysięcy lat temu Natufijczycy wytwarzali instrumenty z kości ptaków. Instrumenty służyły im nie tylko do muzykowania. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-izraelu-znaleziono-instrumenty-wykonane-z-ptasich-kosci-natufijczycy-uzywali-ich-w-roznych-celach-cf89a02.jpg" width="938" height="528" alt="W Izraelu znaleziono instrumenty wykonane z ptasich kości. Natufijczycy używali ich w różnych celach" title="W Izraelu znaleziono instrumenty wykonane z ptasich kości. Natufijczycy używali ich w różnych celach" /> Być może nie chodziło jednak o polowanie na kanie, ale wykorzystanie dźwięku jaki wydawała, do płoszenia innych ptaków. Kania ruda uznawana jest za agresywnego ptaka, więc być może dźwięk gwizdka miał odstraszać inne ptaki lub wypędzać je z ich z gniazd w celu zebrania jaj. O tym, że gwizdek był często użytkowany świadczą liczne zadrapania. W zespole naukowców, którzy analizowali instrument, znaleźli się też dr hab. Anna Gruszczyńska-Ziółkowska z Instytutu Muzykologii UW, dr Aldona Kurzawska z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, dr Michał Krueger z Wydziału Archeologii UAM w Poznaniu i Robert Gogol z Katedry Akustyki na UAM. Źródło: Journal of Archaeological Science: Reports Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
9 najciekawszych zabytków z badań archeologicznych na Placu Piłsudskiego w Warszawie. Tutaj stały Pałac Saski i Brühla [GALERIA]
Pieczołowicie zdobiony talerz z orientalnymi motywami z XVIII wieku, żelazna gaśnica „Delfin” z okresu międzywojennego, zakończenie laski w kształcie głowy psa z przełomu XIX i XX wieku czy maleńkie radio z początku lat 30. XX wieku – to jedne z ciekawszych zabytków znalezionych w czasie wykopalisk archeologicznych na Placu Piłsudskiego w Warszawie. Do 2030 roku planowana jest odbudowa w tym miejscu pałaców: Saskiego i Brühla.
W tym artykule: Pałac Saski Pałac Brühla Odbudowa pałaców i kamienic Trwają wykopaliska w obrębie fundamentów Pałacu Brühla, Pałacu Saskiego oraz kamienic przy ul. Królewskiej na Placu Piłsudskiego w Warszawie. Plan jest taki, aby przywrócić te historyczne gmachy w formie z sierpnia 1939 roku. W czasie wykopalisk archeolodzy znajdują wiele wyjątkowych zabytków. – Te badania są wyjątkowe. Przy użyciu nowych technologii dowiadujemy się, jak wyglądało codzienne życie w sercu Warszawy na przestrzeni wieków. Na terenie dziedzińca i oficyn Pałacu Brühla mamy do czynienia z obiektami z dziedzin sztuki, dyplomacji, wojskowości. A wciąż przed nami jeszcze zbadanie tego, co skrywa ziemia pod korpusem głównym pałacu – mówi kierownik prac archeologicznych na terenie Pałacu Brühla, Michał Grabowski. Pałac Saski W Pałacu Saskim pracowali oficerowie i kryptolodzy odpowiedzialni za złamanie szyfrów Armii Czerwonej. W ten sposób bezpośrednio przyczynili się do zwycięstwa w Bitwie Warszawskiej w 1920 roku. Dziesięć lat później w tym samych murach podjęto się złamania szyfru „Enigmy”, czyli niemieckiej maszyny szyfrującej. Wybitni matematycy: Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski w grudniu 1932 roku osiągnęli sukces. Złamali kod niemieckiej maszyny szyfrującej. Potem prace nad tym prowadzili Brytyjczycy pod kierownictwem Alana Turinga. W Pałacu Saskim w 1817 roku mieszkał wraz z rodziną Fryderyk Chopin. W tym miejscu skomponował swoje pierwsze utwory: Polonez B-dur i Polonez g-moll. W 1944 roku Niemcy wysadzili budynek w powietrze. Przetrwał jedynie fragment arkad z Grobem Nieznanego Żołnierza. Pierwsze prace prowadzone były na terenie Pałacu Saskiego w latach 2006 i 2008. Wówczas również planowano odbudowę. Jednak prace zostały wstrzymane, a przebadany obszar został zasypany. Najstarsze mury wpisano do rejestru zabytków. W ramach obecnie realizowanej inwestycji odbudowy będą zachowane i w miarę możliwości wyeksponowane dla zwiedzających. Pałac Brühla Z kolei sąsiedni Pałac Brühla był wspaniałą budowlą rokokowej architektury Warszawy. Jego początki sięgają XVII stulecia. W czasach Królestwa Polskiego Pałac pełnił funkcje reprezentacyjne. Był to m.in. pierwszy warszawski adres Wielkiego Księcia Konstantego. Jednak kolejne dekady XIX wieku stały się okresem postępującej degradacji budynku. Przebudowa nastąpiło w latach 20. i 30. XX wieku. Znajdowało się tam Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Niemcy wysadzili gmach w powietrze w 1944 roku. Obecnie trwający pierwszy etap prac wykopaliskowych obejmuje 4,5 tys. m kw. i potrwa do końca 2023 roku. Odbudowa pałaców i kamienic Planowana jest odbudowa tych dwóch pałaców, jak i kamienic przy ul. Królewskiej do stanu na 1939 rok. „Ten największy kompleks pałacowy Warszawy tworzył plastycznie i krajobrazowo spójną przestrzeń, domykającą plac. Jego przywrócenie zwieńczy dzieło powojennej odbudowy stolicy” – czytamy na stronie spółki Pałac Saski. Zakończenie inwestycji zaplanowano na 2030 rok. Źródło: Pałac Saski sp. z o.o. Galeria znajduje się poniżej. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Głowa Jana Chrzciciela jako symbol biblijnej zemsty. Kto skazał na śmierć żydowskiego proroka?
Według biblijnego opisu Jan Chrzciciel został skazany na śmierć przez ścięcie. Żydowski prorok zmarł na życzenie Salome, która nakłoniła Heroda, aby zlecił egzekucję. Archeolodzy od lat szukali miejsca, w których mogły wydarzyć się te sceny. Gdzie zginął Jan Chrzciciel? Czy głowa Jana Chrzciciela naprawdę została przekazana na tacy?
W tym artykule: Kim był Jan Chrzciciel? Jak zginął Jan Chrzciciel? Gdzie zginął Jan Chrzciciel? Jan Chrzciciel, zwany również Janem Baptystą, był żydowskim prorokiem i pustelnikiem. Urodził się pomiędzy 6 p.n.e. a 2 r. p.n.e. w En Kerem, a zmarł ok. 32 roku n.e. prawdopodobnie w Macheroncie. To właśnie w fortecy Heroda Wielkiego usytuowanej na szczycie pustynnego wzgórza w Jordanii, męczennik miał zginąć przez ścięcie głowy. Już sama arabska nazwa starożytnego fortu oznacza dosłownie „fortecę ścięcia” i ma nawiązywać do odwołuje się do miejsca kaźni. Kim był Jan Chrzciciel? Według Biblii Jan Chrzciciel miał być krewnym Jezusa. W Ewangelii Łukasza czytamy, że Baptysta urodził się pół roku przed Chrystusem w „mieście w Judzie”. Badacze utożsamiają to miejsce z wioską Ain Kerem w Zachodniej Jerozolimie. Był synem żydowskiego starszego kapłana Zachariasza i niepłodnej kobiety nazywanej przez Ewangelistę Elżbietą. To właśnie kobieta miała być spokrewnioną z Marią z Nazaretu, matką Syna Bożego. Młody Jan chciał w dorosłym życiu zostać kapłanem. Jego plany pokrzyżowała jednak śmierć obojga rodziców. Po tym, jak został sierotą, rozpoczął życie pustelnika na Pustyni Judzkiej. To właśnie tam nawiązał kontakt z esseńczykami, którzy mieli duży wpływ na jego przyszłe poglądy, chociaż jego nauczanie nie zawsze zgadzało się z esseńskimi doktrynami. Wkrótce jego słuchacze zaczęli uznawać go za Mesjasza, czemu Jan Baptysta zdecydowanie zaprzeczał. To właśnie na pustyni rozpoczęła się jego misja jako proroka. Według Ewangelii Jan został powołany, aby wzywał ludzi do nawrócenia oraz przygotował ich drogę do publicznej służby Mesjasza. Miał głosić potrzebę odnowy wewnętrznej i duchowej. Przypieczętowaniem przemiany i potwierdzeniem wejścia na nową drogę życia był chrzest, którego prorok udzielał słuchaczom w rzece Jordan. Ewangelie Synoptyczne podają, że to właśnie Baptysta był człowiekiem, który ochrzcił samego Zbawiciela. Jak zginął Jan Chrzciciel? To właśnie nauczanie Jana Chrzciciela stało się przyczyną jego męczeńskiej śmierci. Według Ewangelistów prorok został uwięziony przez Heroda Antypasa, tetrarchę Galilei ze względu na swoje nauki i krytykę króla za poślubienie Herodiady, żony swojego brata Filipa. Według Ewangelii Marka żydowski nauczyciel powiedział Herodowi: „Nie wolno ci mieć żony brata swojego”. Słowa te wyjątkowo dotknęły Herodiadę, której nie spodobała się krytyka i od tamtego czasu poprzysięgła zemstę na Janie Chrzcicielu. Wkrótce podczas urodzin Heroda, córka jego żony, Salome, wystąpiła przed gośćmi. Miała tańczyć tak, że król w podziękowaniu obiecał dać jej wszystko, o co poprosi. Dziewczyna miała jedno życzenie. Zażądała głowy Jana Chrzciciela. Tetrarcha był zmuszony spełnić to żądanie, ponieważ wcześniej złożył obietnicę. Z drugiej strony Józef Flawiusz, żydowski historyk tłumaczy tę zbrodnie pobudkami czysto politycznymi. Prorok zyskujący zbyt duże poparcie społeczne był dla Heroda Antypasa szczególnie niewygodny. Ostatecznie głowa proroka została przyniesiona na tacy i wręczona Salome, a następnie przekazana jej matce. Tak Ewangelia według Marka opisuje całą sytuację (Biblia Tysiąclecia): – Otóż, kiedy obchodzono urodziny Heroda, tańczyła córka Herodiady wobec gości i spodobała się Herodowi. Zatem pod przysięgą obiecał jej dać wszystko, o cokolwiek poprosi. A ona przedtem już podmówiona przez swą matkę: ”Daj mi - rzekła - tu na misie głowę Jana Chrzciciela!”. Zasmucił się król. Lecz przez wzgląd na przysięgę i na współbiesiadników kazał jej dać. Posłał więc [kata] i kazał ściąć Jana w więzieniu. Przyniesiono głowę jego na misie i dano dziewczęciu, a ono zaniosło ją swojej matce. Wydarzenie z udziałem herodiańskiej femme fatale stało się z czasem jednym z głównych motywów w malarstwie i rzeźbie od wczesnego chrześcijaństwa, przez renesans aż do współczesności. Emanującą erotyzmem i zmysłowością tancerkę z krwawą zbrodnią łączyli Klimt, Moreau, Tycjan czy Caravaggio. Gdzie zginął Jan Chrzciciel? W gruzach położonej w Jordanii dawnej twierdzy Heroda Wielkiego, Macheroncie, archeolodzy odkryli miejsce w którym jego syn, Herod Antypas ok. roku 29 n.e. miał skazać na śmierć Jana Chrzciciela. Salome autor: Lovis Corinth Miejsce, w którym Salome tańczyła dla Heroda Antypasa znaleźć mieli archeolodzy pracujący przy projekcie „Machaerus Excavations and Surveys at the Dead Sea”. Dyrektor projektu opisał to w wydanej w 2020 roku książce „Holy Land Archaeology on Either Side: Archaeological Essays in Honour of Eugenio Alliata”. Odnaleziony dziedziniec miał niszę o charakterystycznym kształcie apsydy w której to zapewne stał tron Heroda Antypasa. Choć miejsce to odkryto już podczas prac archeologicznych 40 lat temu, dopiero później połączono niszę z tronem tetrarchy. Salome tańcząca przed Herodem autor: Gustave Moreau Zespół prowadził od lat prace rekonstrukcyjne w Macheroncie i w książce pokazywał prawdopodobny wygląd tego miejsca w czasie egzekucji Jana Chrzciciela. Zdania ekspertów od archeologii biblijnej są jednak podzielone. Krytycy tej teorii zwracają uwagę m.in. na rozmiar niszy, dużo skromniejszej niż np. miejsce w którym stał tron ojca Heroda Antypasa. Z kolei węgierscy archeolodzy odkopali w twierdzy także wannę do rytualnych kąpieli oczyszczających, pozostałości balist (rzymskich maszyn oblężniczych) oraz szereg monet i naczyń. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Pompeje odkryły kolejną tajemnicę. To pierwsze dowody na taki rytuał we Włoszech
Pompeje od prawie 2 tys. lat są cennym źródłem wiedzy o życiu mieszkańców starożytnego miasta. Tym razem badacze trafili na wyjątkowe szczątki związane z wierzeniami.
W tym artykule: Pompeje nieznane. W co wierzyli mieszkańcy miasta? Ptasie odkrycie w ruinach Pompejów Jak i kiedy zwiedzać Pompeje? Położone około 25 km od Neapolu Pompeje to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych nie tylko we Włoszech, ale i w całej Europie. Ruiny starożytnego miasta znajdują się na liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Nie tylko z uwagi na ich wiek. Pompeje zostały zniszczone w 79 r. przez erupcję Wezuwiusza. Przez to, że popiół wulkaniczny zatrzymał w czasie część miejskiej infrastruktury, a nawet ludzi i zwierzęta, archeolodzy otrzymali wyjątkowy wgląd w to, jak wyglądało życie codzienne miasta. I choć od tragicznej w skutkach erupcji minęły już prawie 2 tys. lat, badacze nadal odkrywają kolejne tajemnice Pompejów. Dopiero w 2022 r. naukowcy po raz pierwszy w historii dokonali sekwencjonowania genomu jednej z ofiar katastrofy. Udało im się nawet ustalić, na jaką chorobę człowiek cierpiał przed śmiercią. Najnowsze odkrycie rzuca nowe światło na wierzenia mieszkańców Pompejów. Ponownie nie obyło się bez niespodzianki. Pompeje nieznane. W co wierzyli mieszkańcy miasta? Archeolodzy prowadzący wykopaliska w świątyni Izydy w Pompejach odkryli pozostałości rytualnej uczty, podczas której zjedzono dziesiątki ptaków. Po co? Badacze sugerują, że najprawdopodobniej po to, aby udobruchać boginię po zmniejszeniu rozmiaru jej świątyni. Znalezisko dostarcza nieznanych wcześniej faktów na temat kultu zwierząt i fascynacji ptakami w I wieku n. e. Co prawda Cyceron czy Liwiusz pisali o wykorzystywaniu ptaków w wielu rytuałach, jednak do tej pory szczątki zooarcheologiczne nie były wiązane z jednym bóstwem. Wśród znalezionych szczątek dominuje kurczak. Badacze zidentyfikowali również gęsi, gołębie i turkawki. Podczas wystawiania nad rytualnym ogniem kości ptaków nadal były pokryte mięsem. Co ciekawe, odzyskane szkielety wskazują na to, że kurczaki były młode, a pozostałe okazy dojrzałe. Poza ptactwem naukowcy odkryli również pojedyncze pozostałości świń i małży. Ptasie odkrycie w ruinach Pompejów – Rytuał został prawdopodobnie odprawiony przez trzech kapłanów Izydy w ciągu jednego dnia – tłumaczyła pierwsza autorka badania, Chiara Corbino, w mailu do redakcji Live Science. Jak dodała, świątynia została najpewniej pomniejszona po trzęsieniu ziemi, które uszkodziło ją w 62 r. n. e. To oznacza, że rytualna uczta odbyła się między jednym kataklizmem a drugim w 79 r. Kult Izydy rozprzestrzenił się z Egiptu do Grecji w I wieku p.n.e. Bogini często przedstawiano z ptasimi skrzydłami, co można łączyć z tym, że była uważana za opiekunkę rodzin i domowego ogniska. Nowe odkrycie potwierdza teorię, że ptaki odgrywały kluczową rolę w kulcie Izydy. Tego typu rytuały były tajne i nie spisywano ich. Odkrycia archeologiczne to jedyny sposób, aby zbliżyć się do poznania prawdy. Do tej pory w przypadku kultu Izydy szczątki ofiarne znajdowano jedynie w Grecji, Hiszpanii i Niemczech. Jak Wezuwiusz zabił mieszkańców Herkulanum? Miasto spotkał inny los niż Pompeje Ciała mieszkańców Herkulanum, którzy zginęli na skutek wybuchu Wezuwiusza, nie zachowały się w dobrym stanie. Dlaczego? Naukowcy właśnie wyjaśnili tę zagadkę. Jak i kiedy zwiedzać Pompeje? Pompeje najlepiej zwiedzać poza sezonem – od listopada do marca. W pozostałych miesiącach można trafić na tłumy turystów. Obiekt jest otwarty codziennie (poza 25 grudnia, 1 maja i 1 stycznia) od 09:00. Czas zamknięcia różni się w zależności od sezonu. W pierwszą niedzielę każdego miesiąca bilety dla zwiedzających są bezpłatne. Na zwiedzenie wszystkich głównych atrakcji turyści powinni zaplanować przynajmniej 4–6 godzin. Duża część osób zwiedzających ruiny Pompejów przyjeżdża z Neapolu pociągiem. Podróż zajmuje od około 35 do 50 minut. Ceny biletów zaczynają się od 3 euro. Niektórzy przewoźnicy oferują wcześniejsze rezerwacje miejsc – warto to rozważyć, szczególnie jeśli podróżujemy w kilka osób. Źródło: International Journal of Osteoarchaeology. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Odkrycia archeologiczne 2022. Oto najważniejsze i najciekawsze badania i znaleziska ze świata archeologii
W ciągu ostatnich 12 miesięcy wydarzyło się naprawdę dużo w świecie archeologii. W odbudowywanej po pożarze katedrze Notre-Dame odkryto dwa ołowiane sarkofagi, a w Portugalii odnaleziono najstarszą mumię w historii. 2022 to również rok, w którym dowiedzieliśmy się znacznie więcej o życiu legendarnych wikingów. To zasługa najnowszych badań oraz tegorocznego dokumentalnego serialu National Geographic „Czas Wikingów”.
W tym artykule: Styczeń – przerażające odkrycie w Chinach Luty – najstarszy dowód na przeprowadzenie udanej operacji Marzec – najstarsza mumia w historii pochodzi z Europy Kwiecień – w Polsce pies odnalazł średniowieczny skarb Maj – Polacy odnaleźli grobowiec ważnego egipskiego urzędnika Czerwiec – susza odsłoniła starożytne miasto z imperium Mitanni Lipiec – odczytano najstarszą inskrypcję na świecie Sierpień – susza odsłoniła bombę z czasów II wojny światowej Wrzesień – grób polskiej wampirzycy Październik – gdzie pochowano świętego mikołaja? Listopad – odnaleziono zaginiony skarb Tutanchamona Grudzień – zidentyfikowano zmarłych pochowanych w Notre-Dame Styczeń – przerażające odkrycie w Chinach Naukowcy z Polskiego Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej odnaleźli w Omanie grę planszową sprzed 4 tysięcy lat. Co ciekawe, kamienna gra była tylko jednym z wielu znalezisk polskich archeologów podczas najnowszych wykopalisk na Półwyspie Arabskim. To nie jedyne odkrycie na Półwyspie Arabskim. Archeolodzy odkryli starożytne „autostrady”, czyli trasy między oazami, które oznakowane były grobowcami. Badacze stwierdzili, że sieć dróg mierzyła łącznie ok. 530 kilometrów, a przemierzali je głównie Beduini wraz ze swoimi zwierzętami. W styczniu doszło również do przerażającego odkrycia w Chinach. Archeolodzy odnaleźli grobowce elitarnego klanu sprzed 3000 lat. Badania pokazały, że pogrzebani w nich wojownicy najprawdopodobniej zostali pochowani żywcem. Poznaliśmy również nowe tajemnice Machu Picchu. Archeolodzy odkryli system kanałów w pobliżu legendarnego miasta Inków. Luty – najstarszy dowód na przeprowadzenie udanej operacji W lutym doszło do odkrycia pierwszych z kilkudziesięciu peruwiańskich mumii. Sześcioro dzieci zostało zamordowanych i złożonych w ofierze na cześć syna bogatego kupca. Archeolodzy znaleźli najstarsze budynki na Półwyspie Arabskim. Odkrycie rzuciło nowe światło na starożytne osadnictwo w regionie. Okazało się, że ludzie zamieszkiwali te ziemie nawet 8500 lat temu. Na czaszce odnalezionej w hiszpańskiej wsi Reinoso odkryto ślady najstarszej operacji w historii. Czaszka pochodziła sprzed ok. 5300 lat. W miejscu lewego przewodu słuchowego zewnętrznego znajdowało się siedem nacięć. Co więcej, naukowcy stwierdzili, że operacja przebiegła pomyślnie. Odkryto starożytne artefakty w „grobowcu Salome”. To kobieta, która miała osobiście znać Jezusa W grobowcu, który uważany jest za miejsce pochówku św. Salome, archeolodzy odnaleźli lampy pielgrzymów oraz starożytne inskrypcje. Jeden z napisów to imię kobiety, która miała towarzyszy... Marzec – najstarsza mumia w historii pochodzi z Europy Marzec przywitał nas sensacyjną wiadomością. W Europie udało się odnaleźć najstarszą mumię w historii. Archeolodzy stwierdzili, że to dowód na to, że Europejczycy mumifikowali zmarłych nawet 8 tysięcy lat temu. Po 3 latach od pożaru katedry Notre-Dame, w czasie prac rekonstrukcyjnych archeolodzy natrafili na niezwykłe znalezisko. W samym środku budowli pod podłogą odkryto dwa ołowiane sarkofagi. Chociaż zmarli nie zostali jeszcze zidentyfikowani, francuskie ministerstwo kultury stwierdziło, że znalezisko ma „nadzwyczajną wagę naukową”. Kwiecień – w Polsce pies odnalazł średniowieczny skarb Izrael jest prawdziwym rajem dla archeologów i potwierdzają to tegoroczne odkrycia. W kwietniu badaczom udało się odnaleźć tabliczkę, na której zapisano najstarszy hebrajski tekst, który wspomina Boga. Znalezisko może być dowodem na to, że Izraelici potrafili pisać w języku hebrajskim już w czasach Eksodusu i mogli być naocznymi świadkami i kronikarzami Starego Testamentu. Sensacje archeologiczne nie omijały również Polski. Nieopodal Wałbrzycha pies Kajtuś odnalazł średniowieczny skarb. Tak dużego i ważnego znaleziska nie było w tym regionie od co najmniej stu lat. Maj – Polacy odnaleźli grobowiec ważnego egipskiego urzędnika W Turcji odnaleziono największe podziemne miasto na świecie. Prace archeologiczne cały czas trwają, a badacze odkrywają kolejne ukryte przejścia i pomieszczenia oraz przedmioty, które pochodzą z II i III wieku n.e. Polscy archeolodzy po raz kolejny udowodnili, że są światową czołówką. W egipskiej Sakkarze udało im się odnaleźć grobowiec urzędnika, który był odpowiedzialny za tajne dokumenty faraona. Stonehenge i jego okolice wciąż fascynują naukowców. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat pojawiło się już wiele teorii o tym, czym była ta najsłynniejsza megalityczna budowla na świecie. Najnowsze badania wykazały, że prehistoryczne doły nieopodal brytyjskiego zabytku miały służyć polowaniu na żubry, jelenie i dziki. Majowie stworzyli jedną z najbardziej rozwiniętych cywilizacji świata prekolumbijskiego. Nic dziwnego, że naukowcy chcą dowiedzieć się o nich jak najwięcej. W maju badaczom udało się odkryć, dlaczego Majowie wwiercali w swoje zęby drogocenne klenoty. Archeologiczny maj zamknęli Polacy. Archeolodzy z Uniwersytetu Warszawskiego odkopali grobowiec należący do przedstawicieli elity miasta portowego Berenike. Czerwiec – susza odsłoniła starożytne miasto z imperium Mitanni W 2022 roku wiele państw na świecie dotknęła bardzo silna susza. Z rzeki Tygrys w Iraku wyłoniło się starożytne miasto z czasów Imperium Mitanni. Ruiny miasta pochodzą sprzed 3400 lat. Czasem nawet najmniejszy przedmiot może być poszlaką, która prowadzi do większego odkrycia. Odnaleziony miecz wikingów był wskazówką, skąd Normanowie ruszali na swoje wyprawy. W Danii odkryto bagienną mumię sprzed 5000 lat. Zmarły został złożony w ofierze Niedaleko Kopenhagi archeolodzy odkryli dobrze zachowane szczątki człowieka. Badacze twierdzą, że „bagienny człowiek” ok. 5000 lat temu został zamordowany i złożony w ofierze. Lipiec – odczytano najstarszą inskrypcję na świecie Na początku miesiąca naukowcy poinformowali o przełomowych odkryciu. Dzięki wykorzystaniu sztucznej inteligencji badacze odkryli, kiedy po raz pierwszy ludzie ujarzmili ogień. W Jerozolimie odczytano najstarszą zapisaną inskrypcję. Treść zaskoczyła archeologów. Okazało się, że została napisana przez bardzo gniewnego człowieka, który – łagodnie mówiąc – nie popierał ówczesnego gubernatora i postanowił go obrazić. W lipcu doszło do kolejnej sensacji w Izraelu. Archeolodzy w tym kraju odkryli pierwsze znane wyobrażenie najbardziej kontrowersyjnych kobiet w Biblii. Chodzi o Deborę i Jael. Archeolodzy znaleźli zaginione miasto w Iraku. W latach 2009–2022 archeolodzy wykopali w górach Zagros liczącą 2 tys. lat kamienną fortecę. Może być ona częścią zaginionego królewskiego miasta zwanego Natounia. Archeolodzy dowiedzieli się również, co spowodowało upadek cywilizacji Majów. Majowie cenili sobie nie tylko wiarę, ale również rozrywkę. Wiadomo było, że ludy prekolumbijskie lubią grać w piłkę. Archeolodzy postanowili dowiedzieć się jednak, z czego robione były okrągłe przedmioty do gry. Okazało się, że z ludzkich prochów. Sierpień – susza odsłoniła bombę z czasów II wojny światowej Jak żyła klasa średnia w zniszczonych przez wulkan Pompejach? Tego dowiedzieli się archeolodzy w sierpniu. Susza we Włoszech odsłoniła bombę z czasów II wojny światowej. Odkrycie materiałów wybuchowych zmusiło władze miasta do ewakuowania 3 tysięcy osób. Megality nie tylko w Anglii. W Hiszpanii odkryto kompleks budowli składający się z ponad 500 kamieni. W sierpniu informowaliśmy o kolejnej próbie odszyfrowania pisma linearnego Elamitów. Niski poziom wody w Dunaju odsłonił niemiecki okręt z czasów II wojny światowej. Znajdował się w Serbii. Wrzesień – grób polskiej wampirzycy Nie wszyscy starożytni Brytowie podporządkowali się imperium rzymskiemu. Archeolodzy odkryli przełomowe fakty dotyczące życia Icenów. W polskiej wsi odnaleziono grób kobiety, która mogła być uważana za wiedźmę lub wampirzycę. Badaczy zaskoczył sposób jej pochówku. Bardzo możliwe, że lokalna ludność obawiała się, że dziewczyna wstanie z grobu i będzie nawiedzać lub straszyć mieszkańców wsi. We wrześniu opublikowano pierwsze w historii zdjęcia Titanica w jakości 8K. Starożytna medycyna nie była tak prymitywna, jak o niej myśleliśmy. Archeolodzy odnaleźli najstarszy dowód na przeprowadzoną amputację. Czy Kościół szedł w parze z nauką? Nie zawsze, o czym świadczy odkrycie bizantyjskiej monety, na której wybito informację o wybuchu supernowej 1054. Dlaczego Hunowie zaatakowali Cesarstwo Rzymskie? Nie chodziło o zdobycie złota i bogactwa Hunowie przeszli do historii jako „bicz boży” nad rzymskim imperium. Dlaczego zaatakowali największe imperium ówczesnych czasów? Naukowcy znaleźli odpowiedź. Październik – gdzie pochowano świętego mikołaja? Okazało się, że starożytne miasta Majów były bardzo zatrute. Prekolumbijskie plemiona wykorzystywały bardzo dużo rtęci, która jest niezwykle szkodliwa. Historia średniowiecznej Anglii jest niezwykle fascynująca, ale skrywa jeszcze przed nami wiele tajemnic. W październiku naukowcom udało się odnaleźć pozostałości sali królewskiej pierwszych królów Anglii. Narzędzia krzemienne, które odnaleziono w polskiej jaskini mają nawet pół miliona lat. Najnowsze badania rzuciły nowe światło na historię i ewolucję człowieka na polskich ziemiach. Archeolodzy odkryli dokładne miejsce pochówku legendarnego świętego Mikołaja. To właśnie w Demre miał znajdować się sarkofag, w którym złożono szczątki biskupa z Miry. Listopad – odnaleziono zaginiony skarb Tutanchamona Czy wampiry istniały naprawdę? Naukowcy zrekonstruowali twarz człowieka, którego nazywano wampirem z Connecticut. Okazało się, że wyglądał jak zwykły człowiek. Od odkrycia grobowca Tutanchamona minęło 100 lat. Kilka artefaktów zostało jednak wykradzionych, a w listopadzie archeolodzy poinformowali, że część z nich udało się odnaleźć. Pod ruinami świątyni Ozyrysa w Egipcie znaleziono tajemniczy tunel o długości 1300 m. Okazało się, że był to starożytny akwedukt. W listopadzie odkryto najstarsze zapisane zdanie na świecie. Wyryto je na starożytnym grzebieniu i było poradą higieniczną. W 2022 roku okazało się, kiedy człowiek ujarzmił ogień. Niewyjaśnione wciąż jednak było to, kiedy nauczył się obrabiać termicznie jedzenie. Najstarszy dowód na wykorzystanie ognia do przyrządzania jedzenia odkryto właśnie w listopadzie. Archeologia dostarcza nam również informacji o nieznanych postaciach. Okazało się, że monety odnalezione ponad 300 lat temu przedstawiają zapomnianego rzymskiego cesarza. Grudzień – zidentyfikowano zmarłych pochowanych w Notre-Dame Polscy archeolodzy znowu dali o sobie znać. Uczeni odkryli, że średniowieczny mężczyzna cierpiał na dwie odmiany niskorosłości. W grudniu okryto również najstarszą rzeźbę narracyjną w historii. Przedstawiała człowieka, który trzymał się za przyrodzenie. Pod koniec roku udało się w końcu zidentyfikować zmarłych, których pochowano w Notre-Dame. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jak powstała Biblia? Odnalezione fragmenty Biblii mogą zmienić nasze postrzeganie religii
Formę i treść Pisma Świętego kształtowały stulecia badań, debat, postępu technicznego i kultu. Od słów pisanych ręcznie na papirusie i pergaminie po egzemplarze drukowane przez mechaniczne prasy – te święte teksty były przekazywane w wielu formatach. W dzisiejszym świecie są poszukiwane przez naukowców, kolekcjonerów oraz intrygantów.
W tym artykule: Co odkryto w Qumran? Kto poszukuje zaginionych fragmentów Biblii? Czym jest „Kodeks Synajski"? Co znaleziono na starożytnym wysypisku śmieci? Gdzie odnaleziono najdłuższy biblijny manuskrypt? Gdzie przechowuje się zwoje znad Morza Martwego Jak się bada antyczne zwoje? Kto i dlaczego zmieniał Biblię? Czy odnalezione Ewangelie zmienią postrzeganie religii? Jak Wallace odpalił bombę? Ile się zachowało fragmentów Ewangelii? Wśród jałowych wzgórz Pustyni Judzkiej, nieopodal brzegu Morza Martwego, panuje skwar. Ale w jaskini, gdzie Randall Price leży na brzuchu, wpatrując się w szczelinę, w której zaledwie wczoraj odkrył liczący 2 tys. lat garnek z brązu, jest stosunkowo chłodno. – Ta jaskinia została splądrowana przez Beduinów jakieś 40 lat temu – wyjaśnia Price, amerykański archeolog, profesor Uniwersytetu Liberty w Wirginii. – Na nasze szczęście nie kopali zbyt głęboko. Mamy nadzieję, że jeśli będziemy kopać dalej, trafimy na złotą żyłę. Co odkryto w Qumran? Każdy, kto słyszał o słynnych jaskiniach w pobliżu starożytnej żydowskiej osady Qumran, wie, jaką złotą żyłę Price ma na myśli. W 1947 r. beduińscy pasterze zajrzeli do pobliskiej pieczary i dokonali jednego z największych archeologicznych odkryć XX w. Znaleźli siedem zwojów pergaminu pokrytych starohebrajskim pismem, pierwsze ze sławetnych rękopisów znad Morza Martwego. Prawdopodobnie członkowie sekty z Qumran ukryli te zwoje około roku 70 n.e., gdy zbliżały się rzymskie oddziały mające zdławić powstanie żydowskie. W końcu światło dzienne ujrzały setki kolejnych zwojów. Te dokumenty, sięgające wstecz aż do III w. p.n.e., są najstarszymi tekstami biblijnymi, jakie znaleziono. Jaskinie Qumran leżą na okupowanym przez Izrael Zachodnim Brzegu, więc wielu ludzi uważa pracę Price’a za niezgodną z międzynarodowym prawem. Ale to nie odwodzi ani jego, ani izraelskiego dyrektora tych wykopalisk, Orena Gutfelda z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie, od realizacji programu badawczego płynącego z wcześniejszych, równie kontrowersyjnych doświadczeń. W 1993 r., po podpisaniu porozumień z Oslo, które określiły ramy zwrotu spornych terytoriów Palestyńczykom, rząd izraelski rozpoczął Operację „Zwój” – pilny przegląd wszystkich stanowisk archeologicznych, które kraj potencjalnie miał utracić. Ta inwentaryzacja była pośpieszna i pobieżna, a prowadzący ją badacze nie natrafili na nic ciekawego. Ale sporządzili mapy dziesiątek jaskiń zniszczonych przez trzęsienia ziemi i być może przegapionych przez beduińskich łowców skarbów. Ta, którą skatalogowano jako Jaskinię 53, zwróciła w 2010 r. uwagę Price’a, a później również Gutfelda, który określił ją jako „ciekawą”. – Znaleźli tam ceramikę z różnych okresów – mówi. – Od wczesnych czasów islamskich aż po okres drugiej świątyni i hellenistyczny. Są powody, by sądzić, że może tam być coś jeszcze. Dwa lata temu, w trakcie wstępnych badań Jaskini 53, archeolodzy odkryli małą rolkę niezapisanego pergaminu i rozbite dzbany do przechowywania pism, co było kuszącym znakiem tego, że jaskinia może zawierać zwoje. Dziś, po prawie trzech tygodniach kopania, ich znaleziska leżą na składanym stole przed jaskinią. Obejmują neolityczne groty strzał, obsydianowe ostrze z Anatolii i brązowy garnek, ale żadnych zwojów. Badacze szukają więc nadal. Kto poszukuje zaginionych fragmentów Biblii? Religijne relikwie są otaczane czcią przez ludzi wielu wyznań. A dla tych, którzy uważają, że Bóg przemawia słowami spisanymi w dawnych wiekach przez proroków i apostołów, starożytne dokumenty stanowią fundament wiary. Od kunsztownie zdobionych średniowiecznych manuskryptów po skromne fragmenty papirusów, czczone teksty stanowią namacalny związek z mianowanymi przez Boga posłańcami, czy będzie to Mahomet, Mojżesz, czy Jezus Chrystus. Cześć dla świętych pism jest integralną częścią wiary ewangelicznych chrześcijan, którzy stali się siłą napędową poszukiwań zaginionych tekstów biblijnych w pustynnych jaskiniach, klasztorach i na bliskowschodnich targach staroci. Krytycy mówią, że intensywny popyt na artefakty podsyca szabrownictwo. – Żarliwi chrześcijanie mają ogromny wpływ na rynek – mówi jerozolimski antykwariusz Lenny Wolfe. – Cena wszystkiego, co jest wiązane z czasami Chrystusa, idzie ostro w górę. Motywowani względami religijnymi zamożni kolekcjonerzy i dobroczyńcy od dawna wspierają poszukiwania starożytnych egzotyczności. Pośród tych, którzy wspomagają ekspedycję Price’a i Gutfelda w okolice Qumran, jest fundacja Marka Laniera, prawnika z Houston i zapalonego kolekcjonera tekstów teologicznych. Kolejne wykopaliska, w izraelskim Tel Szimron, wspiera nowe Muzeum Biblii z Waszyngtonu. Jego przewodniczący, Steve Green, jest jednym z największych stronników spraw chrześcijańskich w USA. – Tam można wiele znaleźć. Wyobraź sobie, ile tego jeszcze może być – mówi mi Green, gdy odwiedzam go w lśniącym muzeum o powierzchni 40 000 m2 wartym 500 mln dolarów. – Ekscytuje nas każdy głaz, który odwracamy. Ale, o czym ten żarliwy członek Południowej Konwencji Baptystów przekonał się na własnej skórze, podważając głazy, można znaleźć zwoje, ale także węże. Spotkania z wężami i innymi zagrożeniami były chlebem powszednim pionierów biblijnych polowań w XIX i na początku XX w. Do ulubionych celów ich wypraw należał Egipt, w którego suchym klimacie kruche manuskrypty przechowują się idealnie. Szlaki zaliczali stokroć krzepcy badacze-awanturnicy. Relacje na temat ich podróży i odkryć przywodzą na myśl sceny z filmu „Poszukiwaczy zaginionej Arki". Odkryto starożytne artefakty w „grobowcu Salome”. To kobieta, która miała osobiście znać Jezusa W grobowcu, który uważany jest za miejsce pochówku św. Salome, archeolodzy odnaleźli lampy pielgrzymów oraz starożytne inskrypcje. Jeden z napisów to imię kobiety, która miała towarzyszy... Czym jest „Kodeks Synajski"? Weźmy takiego Konstantina von Tischendorfa, niemieckiego uczonego, który w 1844 r. odbył długą i niebezpieczną podróż przez egipski Synaj do najstarszego na świecie działającego nieprzerwanie chrześcijańskiego klasztoru – św. Katarzyny. Natrafił tam na „najcenniejszy biblijny skarb, jaki istnieje”. Był to kodeks – tekst w formie książki, a nie zwoju – pochodzący z połowy IV w. Znany dziś jako „Kodeks Synajski", jest jedną z dwóch najstarszych chrześcijańskich Biblii zachowanych ze starożytności i zawiera kompletną kopię Nowego Testamentu. Zgodnie z jego własną relacją Tischendorf dostrzegł kilka kartek kodeksu w koszu ze starym pergaminem, który mnisi zamierzali spalić. Uratował te strony i poprosił o pozwolenie zabrania całego kodeksu do Europy w celu przebadania. Mnisi zgodzili się oddać tylko kilkadziesiąt kart. W 1853 r. Tischendorf dotarł do św. Katarzyny ponownie, ale wyjechał, osiągnąwszy niewiele. Po raz trzeci i ostatni powrócił w roku 1859, zapewniwszy sobie patronat rosyjskiego cara, „obrońcy i protektora” Cerkwi prawosławnej, do której należy klasztor na Synaju. Podpisawszy zobowiązanie, że zwróci kodeks po dokładnym skopiowaniu, dostarczył go swemu patronowi w Sankt Petersburgu. Od tego momentu w łańcuch wydarzeń wplatają się kontrowersje i oskarżenia o grę sił imperialistycznych. Mnisi „ofiarowali” w końcu kodeks carowi, ale do dziś nie wiadomo, czy zrobili to dobrowolnie, czy pod naciskiem. W każdym razie bezcenna Biblia pozostała w Sankt Petersburgu do roku 1933, kiedy to rząd Józefa Stalina sprzedał ją Muzeum Brytyjskiemu za równowartość 0,5 mln dolarów amerykańskich. Wśród tych, którzy podążyli śladem Tischendorfa, były Agnes Smith Lewis i Margaret Dunlop Gibson, szkockie bliźniaczki bez formalnego wykształcenia, które wspólnie opanowały około tuzina języków. W 1892 r. te dzielne prezbiteriańskie badaczki, wówczas już wdowy w średnim wieku, przemierzyły pustynię egipską na wielbłądach i dotarły do św. Katarzyny. Powiedziano im, że są tam ukryte dzieła w języku syryjskim – dialekcie aramejskiego, którym mówił Jezus. Przebadały kilka tomów, w tym pokryty kurzem kodeks, który nie był otwierany od kilkudziesięciu, a może nawet kilkuset lat. Rozdzielając usmolone stronice przy użyciu pary z czajnika, stwierdziły, że jest to biografia kobiecych świętych z 778 r. n.e. Potem bystrooka Lewis zauważyła niewyraźne pismo w tle tekstu i uświadomiła sobie, że to palimpsest – manuskrypt pisany na pergaminie, z którego wytarto pierwszy zapis. Badając tekst pierwotny, stwierdziła ze zdumieniem, że jest to tłumaczenie czterech Ewangelii. Ta księga, nosząca dziś nazwę „Codex Sinaiticus Syriacus", jest jedną z najstarszych kopii Ewangelii, jakie kiedykolwiek odkryto. Zamiast próbować „wypożyczyć” ten kodeks – do dziś pozostający w klasztorze św. Katarzyny. Siostry sfotografowały wszystkie strony aparatem. Udało im się także użyć chemicznego roztworu do wzmocnienia bladego tekstu spodniego. Ich praca wyprzedziła o ponad sto lat wykorzystanie obrazowania wielospektralnego oraz innych technik. Niezwykłe manuskrypty, na które uwagę świata zwrócili Tischendorf i szkockie siostry, spisano na drogim pergaminie zwanym welinem. Ale ogromna większość tekstów z pierwszych wieków chrześcijaństwa była sporządzana na papirusie, papierze świata starożytnego. Co znaleziono na starożytnym wysypisku śmieci? W 1896 r. Bernard Grenfell i Arthur Hunt, świeżo upieczeni archeolodzy z Uniwersytetu Oksfordzkiego, szukając artefaktów w zasypanym od dawna egipskim mieście Oksyrynchos, dokonali niezwykłego odkrycia. Znaleźli starożytne wysypisko śmieci wypełnione kolejnymi warstwami papirusów. Przez następną dekadę przekopywali się przez tę jamę, głęboką na około 10 m, wysyłając do Oksfordu 0,5 mln dokumentów. Od tamtej pory naukowcy skrupulatnie zestawiają ich fragmenty. Większość papirusów to prozaiczne codzienne pisma – rachunki, listy, oceny należności podatkowych, umowa sprzedaży osła. Ale około 10 proc. zbioru stanowi literatura, w tym fragmenty dzieł klasycznych autorów takich jak Homer, Sofokles i Eurypides. Jedne z najbardziej spektakularnych odkryć, np. zaginione ewangelie, które nie trafiły do Nowego Testamentu, rzuciły światło na lata powstawania wiary chrześcijańskiej. A dziś, ponad sto lat po ich odkryciu, tysiące fragmentów wciąż czekają na dokładne przebadanie. Nikt nie wie, ile rewelacji czeka jeszcze w licznych pudłach starożytnych śmieci. W opisywanym dramacie rękopisy znad Morza Martwego przebijają wszystkie inne biblijne odkrycia. Według jednej z wersji opowieści beduińscy pasterze sprzedali siedem pergaminów, które znaleźli, dwóm antykwariuszom z Betlejem. Pewien uczony z Jerozolimy kupił trzy z nich. Handlarz znany jako Kando sprzedał pozostałe cztery zwoje syryjskiemu arcybiskupowi w Jerozolimie, który zapłacił za nie ponoć równowartość 250 dol. W 1949 r. ów duchowny przemycił zwoje do USA, licząc, że sprzeda je jakiemuś muzeum lub uniwersytetowi. Nie znalazłszy chętnych, 1 czerwca 1954 r. zamieścił drobne ogłoszenie w Wall Street Journal. Pewien archeolog z Izraela zorganizował zakup zwojów dla izraelskiego rządu za 250 tys. dolarów. Wszystkie siedem zwojów zajmuje dziś własne skrzydło Muzeum Izraela w Jerozolimie. Jak wyglądała średniowieczna kobieta? Naukowcy stworzyli niezwykły model 3D Na podstawie kości kobiety, które odnaleziono w Norwegii, naukowcy stworzyli pełnowymiarowy, realistyczny model 3D. Tak wyglądała Tora, która żyła 800 lat temu. W 1949 r., gdy wieści o odkryciu zwojów się rozeszły, do Qumran przybyła ekipa archeologa i dominikanina Rolanda de Vaux. Do roku 1956 wraz z miejscowymi Beduinami odkrył on 10 kolejnych jaskiń ze zwojami, kryjących mnóstwo manuskryptów, z który wiele rozpadło się na tysiące kawałków. Poskładanie i przetłumaczenie postrzępionych pergaminów zajęło uczonym kilkadziesiąt lat pracy prowadzonej w odosobnieniu i bez rozgłosu. Długa zwłoka w publikacji rodziła teorie spiskowe. Zastanawiano się, jakie siły – papież? syjoniści? – celowo opóźniają ujawnienie treści zwojów. Wreszcie, w połowie pierwszej dekady XXI w., tłumacze zakończyli publikowanie większości odkryć. Zwoje zawierały teksty prawne, traktaty apokaliptyczne i rytualne, relacje na temat życia w sekcie Qumran oraz pozostałości 230 manuskryptów biblijnych. Była wśród nich prawie kompletna kopia Księgi Izajasza z Biblii Hebrajskiej. Jej treść okazała się dosłownie identyczna z inną kopią tego dzieła, młodszą o prawie tysiąc lat. Zwój Izajasza miał się stać koronnym dowodem dla badaczy broniących Biblii przed stwierdzeniami, że jej tekst został zniekształcony przez skrybów, którzy przepisując go przez wieki, robili wiele błędów i celowych zmian. Gdzie odnaleziono najdłuższy biblijny manuskrypt? Historia biblijnych łowów opowiada nie tylko o zakopanych skarbach, ale także o pozorach, które mylą. Kiedy archeolodzy rozpoczęli przeszukiwanie jaskiń Qumran, Beduini, którzy im nie towarzyszyli, dokonywali własnych wykopalisk. To, co znaleźli, sprzedawali Kando. Jego największym zakupem był prawie ośmiometrowy Zwój Świątynny, najdłuższy z manuskryptów znad Morza Martwego. W 1967 r., podczas wojny sześciodniowej między Izraelem i Arabami, oficerowie izraelskiego wywiadu przejęli Zwój Świątynny z domu Kando, twierdząc, że jest własnością ich rządu. Po tym incydencie Kando zaczął ponoć ukradkiem przewozić pozostałe fragmenty zwojów do swoich krewnych w Libanie, a potem do bankowego skarbca w Szwajcarii. W roku 2009 Steve Green zaczął skupować w bezprecedensowym tempie rzadkie Biblie i artefakty. W końcu stał się posiadaczem około 40 tys. obiektów. Ten zakupowy szał przywiódł go w końcu do drzwi Kando. Po śmierci ojca, w 1993 r. interes przejął syn Kando, William. – Steve Green bywał u mnie wielokrotnie – opowiada mi William Kando poprzez chmurę papierosowego dymu, gdy spotykamy się rankiem w jego jerozolimskim sklepie. – To uczciwy człowiek, dobry chrześcijanin. Zaproponował 40 mln dol. za mój fragment Księgi Rodzaju. Odmówiłem. Niektórzy są zdania, że to bezcenny tekst. Green ustami swego rzecznika twierdzi, że to Kando ustalił cenę na 40 mln, a on postanowił tego nie kupować. Zamiast Księgi Rodzaju nabył bardziej przystępne fragmenty zwojów. – Tutaj możesz to zobaczyć – mówi, wskazując notatkę, która stwierdza, że w maju 2010 r. sprzedał Greenowi siedem fragmentów zwojów znad Morza Martwego. Dzisiaj Muzeum Biblii wystawia pięć fragmentów. Kiedy je zwiedzam, zauważam rodzaj sprostowania towarzyszącego ekspozycji, które przyznaje, że te kawałki mogą być podróbkami. Kando z oburzeniem odrzuca twierdzenie, że jego rodzina mogła sprzedać nieautentyczne fragmenty, sugerując, że falsyfikaty muszą pochodzić od mniej szanowanych handlarzy. Z kolei Green pytany o swoje cenne nabytki, przyjmuje nieco obronną postawę. – Pewne osoby kwestionowały niektóre nasze obiekty – mówi – ale nie kategorycznie. Jakie mają dowody, że to podróbki? Mimo to przyznaje: – Można by mieć nadzieję, że w świecie biblijnym będzie inaczej, ale to biznes jak każdy inny. Jest trochę szemranych ludzi, którym zależy tylko na zarobku. Pozostaje tylko uczyć się na własnych błędach i nie robić z nimi więcej interesów. Jeden z błędów Greena – import tysięcy glinianych tabliczek i innych artefaktów, które zdaniem ekspertów mogły zostać zrabowane w Iraku – zaowocował nałożeniem przez Departament Sprawiedliwości USA grzywny w wysokości 3 mln dol. oraz konfiskatą przedmiotów. – Jest faktem, że większość antyków to rzeczy zrabowane, a większość nabywców nie pyta, skąd one pochodzą – mówi Eitan Klein, zastępca dyrektora wydziału do walki z szabrownictwem izraelskiego Urzędu Starożytności. Uważam, że jeśli zajmujesz się antykami, musisz w jakiś sposób pobrudzić sobie ręce. Gdzie przechowuje się zwoje znad Morza Martwego Ponieważ autentyczne zwoje znad Morza Martwego są „najważniejszym skarbem kulturowym o charakterze żydowskim na Ziemi”, jak to ujmuje kurator Adolfo Roitman, są przechowywane z wyjątkową troską. Wiele mówią o tym, jak powstała Biblia. Tymczasem mnóstwo innych biblijnych manuskryptów gnije w uczelnianych magazynach bądź pada ofiarą pożarów, powodzi, owadów, szabrowników lub wojen. Ich konserwacja i skatalogowanie, zanim skrywane przez nie tajemnice ulecą na zawsze, to dosłownie walka z czasem, jak mówi Daniel B. Wallace, szef Centrum Badań Nowotestamentowych Manuskryptów w teksaskim Plano. Wallace i inni globtroterscy badacze pism – zwłaszcza benedyktyn, ojciec Columba Stewart – pokonali tysiące kilometrów, przemierzając świat w pilnej misji cyfrowego dokumentowania starożytnych manuskryptów biblijnych i udostępniania ich uczonym na całym świecie poprzez internet. To przytłaczające zadanie. W przypadku Nowego Testamentu, którego autorzy pisali po grecku, odnaleziono ponad 5,5 tys. manuskryptów i fragmentów – więcej niż jakiegokolwiek antycznego tekstu. Łącznie stanowi to aż 2,6 mln stron, szacuje Wallace, a większość z nich musi dopiero zostać przebadana. – 80 proc. znanych dziś manuskryptów, które mogłyby pomóc w badaniach nad Nowym Testamentem, nie zostało dotąd opublikowanych – mówi ojciec Olivier-Thomas Venard z École Biblique et Archéologique Française, dominikańskiego ośrodka naukowego w Jerozolimie. – To klęska urodzaju – dodaje jego kolega, ojciec Anthony Giambrone – która, mówiąc szczerze, sprawia, że wyzwania związane z krytyką tekstów są nie do pokonania. Nie ma po prostu dość specjalistów mogących nad tym pracować. Jak się bada antyczne zwoje? Instytut Badań Tekstu Nowego Testamentu z Münster w Niemczech stara się ograniczyć ilość pracy poprzez klasyfikowanie biblijnych dokumentów według kluczowych fragmentów, ale taki system sprowadza się do selekcji, która całkowicie ignoruje wiele tekstów. Wallace zapowiada, że niebawem technicznie realne może stać się znacznie pełniejsze rozwiązanie. Liczy na to, że uda się wykorzystać oprogramowanie OCR (optyczne rozpoznawanie znaków) do digitalizacji każdego tomu greckiego Nowego Testamentu. – W tej chwili przeczytanie i skolacjonowanie (porównanie) wszystkich znanych dokumentów zajęłoby uczonemu 400 lat – mówi Wallace. – Sądzimy, że dzięki OCR da się to zrobić w 10 lat. Można chyba wybaczyć komuś, kto zechce w tym miejscu zadać pytanie: Jakie to wszystko ma znaczenie? Skąd to całe zamieszanie wokół starych Biblii i jeszcze starszych kawałków egipskich papirusów? Dla osób takich jak Wallace i Green sprowadza się ono do następującego pytania: Czy ich wiara jest oparta na faktach, czy na fikcji. Najstarsze miasto Polski. Co nam mówią źródła historyczne i archeologiczne? Jakie jest najstarsze miasto w Polsce? Dużo zależy od tego, jak definiujemy miasto. Nie ma jednej odpowiedzi, lecz co najmniej kilka. Kto i dlaczego zmieniał Biblię? – Kiedy zwiedzający nasze muzeum oglądają starożytny tekst – mówi Green – widzą dowód, że to, w co wierzą, nie jest tylko zbiorem bajek. Ale na ile pewny jest ten dowód? Zakładając na chwilę, że Bóg z Biblii naprawdę istnieje i że w jakiś sposób przemówił do autorów antycznych dokumentów biblijnych – to czy dzisiaj mamy to, co oni wtedy zapisali? W końcu żadne z ich oryginalnych pism, które uczeni nazywają autografami, nie zostało odnalezione. Ich słowa przetrwały tylko dlatego, że były ręcznie przepisywane niezliczoną ilość razy do czasu wynalezienia prasy drukarskiej w XV w. A nawet konserwatywni naukowcy przyznają że nie ma dwóch dokładnie takich samych kopii. Niewielu jest wydawców, którzy założyliby, że takie pytania doprowadzą do powstania bestsellera, a jednak do tego właśnie doszło w 2005 r., wraz z publikacją książki sprytnie zatytułowanej „Przeinaczanie Jezusa: kto i dlaczego zmieniał Biblię". Jej autor Bart Ehrman twierdzi, że „fakty” dotyczące Jezusa przedstawione w Biblii są oparte na sporządzanych przez stulecia kopiach, które mówią różne rzeczy, więc możemy nie wiedzieć, co właściwie stwierdzały oryginalne teksty. Przy kawie, którą pijemy w pobliżu Uniwersytetu Karoliny Północnej w Chapel Hill, gdzie jest profesorem studiów religijnych, Ehrman wylicza szereg fragmentów pism, na które patrzy z naukową podejrzliwością. Mówi, że ostatnie 12 wersów Ewangelii św. Marka dopisano zapewne wiele lat po wydarzeniach, podobnie jak początek Ewangelii św. Łukasza, zapowiadający narodziny Jezusa w Betlejem. Wiele twierdzeń Ehrmana ma charakter dyskusyjny (i to dosłownie – on i Wallace parokrotnie ścierali się w publicznych debatach), ale część uczonych uznaje fakt, że skrybowie celowo zniekształcali z czasem pewne fragmenty. Pytanie brzmi: do jakiego stopnia? Czy odnalezione Ewangelie zmienią postrzeganie religii? – Zasadniczo popieram to, co Ehrman mówi na ten temat – przyznaje Peter Head, oksfordzki badacz manuskryptów greckiego Nowego Testamentu. – Ale te pisma sugerują kontrolowaną płynność. Pojawiają się warianty, ale w pewnym sensie można się domyślić, kiedy i dlaczego. To we wcześniejszym okresie nie mamy dość danych. Na tym polega problem. Ów „wcześniejszy okres”, o którym mówi Head, zaczyna się wraz z narodzinami chrześcijaństwa w I w. n.e., a kończy na początku IV w. A choć prawdą jest, że odnaleziono ponad 5,5 tys. manuskryptów Greckiego Nowego Testamentu, to blisko 95 proc. tych kopii powstało od IX do XVI w., a tylko ok. 125 z nich sięga drugiego lub trzeciego stulecia, a z pierwszego nie ma ani jednej. Te liczby nie poruszają Wallace’a. – Bart lubi wskazywać na to, że nie mamy żadnych autografów, tylko kopie – mówi Wallace. – Ale prawda jest taka, że nie mamy żadnych autografów grecko-rzymskiej literatury, może prócz jednego fragmentu z dzieł klasycznego autora. Wallace twierdzi, że ponieważ uczeni mogli badać i porównywać tak ogromną liczbę tekstów, zdołali zidentyfikować błędy i w znacznym stopniu odtworzyć pierwotne sformułowania. Wskazuje też, że ważną miarą wiarygodności dowolnego dokumentu historycznego jest jego czasowa bliskość do wydarzeń, które opisuje. – Średnio rzecz biorąc, najwcześniejsze ocalałe kopie grecko-rzymskiej literatury powstały pół tysiąclecia po napisaniu pierwowzoru – mówi. – A w przypadku Nowego Testamentu pierwsze kopie sporządzono zaledwie kilkadziesiąt lat po śmierci Jezusa. To ogromna różnica. Mimo to brak chrześcijańskich pism z I w. wydaje się potwierdzać poglądy Ehrmana – czego Wallace chętnie, może nawet zbyt chętnie, nie dostrzega. Jak Wallace odpalił bombę? Odkryty ostatnio fragment manuskryptu Ewangelii św. Marka został miarodajnie datowany na schyłek I w. – ponad sto lat wcześniej niż najstarszy znany tekst Księgi Marka. Byłby to jedyny nowotestamentowy dokument z I w. i najwcześniejszy ocalały tekst chrześcijański. Wyniki badań tego starożytnego manuskryptu zostaną zapewne opublikowane w 2013 r., powiedział teolog z Teksasu. Ujawniona przez Wallace’a informacja wywołała ekscytację wśród łowców Biblii. Ale minęło pięć lat i dokument nie ujrzał światła dziennego. Zaczynam wydzwaniać w grudniu 2017 r. Miesiąc później pojawiam się w Bibliotece Sacklera na Uniwersytecie Oksfordzkim, gdzie znajduje się największa na świecie kolekcja starożytnych papirusów. Włoszka w laboratoryjnym fartuchu prowadzi mnie przez strefę bezpieczeństwa. To Daniela Colomo, kuratorka legendarnej kolekcji papirusów z Oksyrynchos. Colomo wyciąga kawałek bezkwasowego papieru złożonego w kopertę. W środku znajduje się fragment papirusu niewiele większy od mojego kciuka. Mrużąc oczy, dostrzegam na tym starożytnym skrawku szereg zadrapań. – To Św. Marek – mówi Colomo. – Pochodzi zapewne z końca II lub początku III w. Nie zamierzaliśmy zajmować oficjalnego stanowiska, ale pojawiły się te wszystkie blogi i plotki, więc musimy to wkrótce opublikować. Colomo i jej kolega Dirk Obbink, amerykański papirolog, profesor Oksfordu, opublikowali swe odkrycia w maju tego roku. Fragment był jednym z tysięcy skrawków wykopanych przez Grenfella i Hunta, które wymagały jeszcze pełnego przebadania. Towarzystwo Badań Egiptu, które sponsorowało wykopaliska w Oksyrynchos i nadal jest właścicielem kolekcji, wydało oświadczenie: To ten sam tekst, który profesor Obbink pokazał kilku osobom zwiedzającym Oksford w latach 2011/12, o czym niektóre z nich opowiadały w rozmowach i na mediach społecznościowych, twierdząc, że może on pochodzić z końca I w. n.e., na podstawie prowizorycznego datowania sprzed wielu lat. Ile się zachowało fragmentów Ewangelii? Wzrost oczekiwań i późniejsze rozczarowanie związane z mocno nagłośnionym fragmentem Marka przesłoniły prawdziwe znaczenie tego odkrycia. O ile wiadomo, istnieją tylko dwa inne fragmenty Ewangelii św. Marka sprzed roku 300 n.e. – Wśród nowotestamentowych uczonych, zwłaszcza w Stanach, panuje tendencja do szukania najwcześniejszych dokumentów, w nadziei znalezienia autografu osoby, która spotkała Jezusa. Ci badacze często datują papirusy bardzo wcześnie, korzystając z przypadkowych podobieństw. – To nie jest naukowe – mówi Colomo. Wallace przeprosił Ehrmana za zapowiedź niesprawdzonego znaleziska. – Ponoszę pełną odpowiedzialność – mówi. – Nie zweryfikowałem tego. Byłem naiwny. Zdaniem Ehrmana oczekiwanie, że pojedynczy niewielki fragment rozstrzygnie trwającą od dawna debatę, też może być naiwnością. – Czy to zmieni czyjkolwiek pogląd na cokolwiek? – zastanawia się. – Uważam, że prawie na pewno nie. Wielokrotnie mówiłem, że gdybyśmy znaleźli trzy lub cztery wczesne manuskrypty z różnych miejsc i one wszystkie stwierdzałyby to samo, mielibyśmy argument. Tyle tylko, że nie wydaje mi się to prawdopodobne. Randall Price, archeolog z Qumran, również musi się pogodzić ze starymi przeciwnościami. Z wyjątkiem najrzadszych przypadków miarą archeologicznych wyczynów są dodatki do tego, co już jest, a nie nowe złote żyły. Pewnego styczniowego ranka, gdy kierowany przez niego i Gutfelda zespół studentów, przyjaciół i członków rodziny kończy prace w Jaskini 53, rozlega się okrzyk. Beverlee, żona Price’a, wychodzi z odkrytej niedawno przez ekipę naturalnej komory, trzymając w ręku gliniany przedmiot o długości ok. 5 cm. Price go ogląda. – Taak – mruczy powoli. – To jest brzeg. Chodzi mu o brzeg czegoś, co mogło być dzbanem do przechowywania zwojów. Całkiem możliwe, że cała reszta tego, do czego należała ta skorupa, została już dawno wywieziona przez Beduinów. Ale Biblia, którą Price czyta i w którą wierzy, nade wszystko nakazuje wierzyć właśnie. A tam, gdzie są dzbany na zwoje… – Hej, wyłaźcie! – woła Price w głąb Jaskini 53. – Mamy coś do przekopania!
Najstarsze miasto świata. Qaramel w Syrii mogło powstać nawet 14 tys. lat temu
Mieszkańcy osiedla Qaramel nigdy nie splamili się pracą na roli czy hodowlą. Mimo to stworzyli kulturę dalece przewyższającą zdobycze współczesnych im rolników i pasterzy. Najstarsze miasto świata odkryła polsko-syryjska ekspedycja archeologiczna.
W tym artykule: Najstarsze miasto świata Qaramel – miasto budowniczych Jak wyglądało życie w Qaramel? W co wierzyli mieszkańcy Qaramel? Sukces polskiej archeologii Jaką sztukę rozwijali mieszkańcy Qaramel? Najstarsze miasto świata Qaramel leży na terenie dzisiejszej Syrii, w miejscu przecinania się najdawniejszych szlaków komunikacyjnych. Dowody zebrane przez polskich archeologów potwierdzają nieprzerwane zasiedlenie tego miejsca od co najmniej 12 tys. lat p.n.e. Qaramel składało się z wydzielonych okręgów, z których każdy należał prawdopodobnie do jednej grupy rodzinnej. Serce każdej z takich rodowych „dzielnic” stanowiła wieża. Wokół niej stawiano domy wraz z zapleczem gospodarczym. Domostwa qaramelczyków, budowane z kamienia i mady, trudno nazwać prymitywnymi. Były obszerne, dwuizbowe, z paleniskiem i wewnętrznymi ściankami działowymi. Najstarsze miasto świata – Znamy również inne osady z podobnego okresu. Są to m.in. osady kultury Jomon w Japonii, a także kilkanaście osad z terenów Chin Środkowych. Wspólnie zalicza się je do najstarszych świadectw zorganizowanego bytowania Homo sapiens. Żadna z nich nie może się jednak pochwalić tak spektakularnymi przejawami wysokiej kultury jak to, co znaleźliśmy w Syrii – mówi prof. Ryszard F. Mazurowski z Uniwersytetu Warszawskiego. Naukowiec prowadzi badania wykopaliskowe na stanowisku archeologicznym w Qaramel z ramienia Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego. – Największe skupisko domów z japońskiej kultury Jomon liczyło zaledwie 14 prymitywnych, jednoizbowych półziemianek – dodaje prof. Mazurowski. W Azji, Ameryce Północnej, Ameryce Środkowej i Ameryce Południowej początki osadnictwa tego typu (co nie znaczy, że równie okazałego) są znacznie późniejsze. Pochodzą dopiero z końca VIII tysiąclecia p.n.e., a więc ok. 3 tys. lat po Qaramel. W Europie (Tesalia i Argolid w Grecji, strefa nadczarnomorska) najstarsze osady neolitu przedceramicznego są datowane na VII tysiąclecie p.n.e. Odkryto fragment tronu króla Salomona? Archeolodzy odnaleźli tajemnicze płytki z kości słoniowej opisywane w Biblii Zaskakujące odkrycie dotyczy fragmentów boazerii. Archeolodzy uważają, że płytki mogą pochodzić z czasów Pierwszej Świątyni w Jerozolimie zniszczonej w 587 r. p.n.e. Qaramel – miasto budowniczych Odkrywane wcześniej na Bliskim Wschodzie wsie, w których można prześledzić ewolucję osadnictwa od kultury łowców i zbieraczy do kultury neolitu przedceramicznego, były o wiele młodsze od naszego znaleziska. Kamienna wieża z murem obronnym Jerycha (uznawanego za najstarszą nieprzerwanie istniejącą osadę na świecie) w świetle danych archeologicznych jest młodsza od wież w Qaramel. Podobnie jest w przypadku innych stanowisk: Tell Mureybet nad środkowym Eufratem, Zawi Chemi na obszarze północnej Mezopotamii, Nemrik 9, Tell Mlefaat, osady w Hallan Chemi w dorzeczu górnego Tygrysu. Nieco młodsze, bo datowane na koniec X i IX tysiąclecia p.n.e., jest też Göbekli Tepe w rejonie Taurusu. Te dwa najbogatsze na Bliskim Wschodzie pod względem rozwoju kultury materialnej, architektury monumentalnej i sztuki stanowiska niezbyt przystają do powszechnie akceptowanego w światowej nauce modelu ewolucji kulturowej. Ich rozwój przypada chronologicznie na stadium neolitu przedceramicznego. W trakcie prac wykopaliskowych nie znaleziono jednak śladów uprawy zbóż ani udomowienia zwierząt. Wynika z tego, że niezwykle wysoko rozwiniętą kulturę Qaramel i Göbekli Tepe przewyższającą swoim poziomem wszystkie współczesne im osady, wytworzyli myśliwi i zbieracze reprezentujący teoretycznie „wsteczny” model gospodarki, właściwy kulturze paleolitycznej. Wykopaliska pokazują, że żyjąca w Qaramel przedneolityczna społeczność opanowała zaawansowane techniki budowlane, a jej dzieła sztuki i architektura budzą podziw do dziś. Jak zdołali tego dokonać? Wydaje się, że kluczem do sukcesu było niezwykle korzystne usytuowanie osady – nad terasą zalewową w dolinie rzeki Kueik, na skrzyżowaniu szlaków komunikacyjnych. Od zarania dziejów wędrowali tędy ludzie zmierzający z Mezopotamii do Anatolii czy na wybrzeże lewantyńskie. Tędy wiodła jedna z najstarszych dróg handlowych świata – szlak kupców mezopotamskich, potem odnoga Jedwabnego Szlaku. Qaramelczycy z pewnością znali odległe krainy, w tym oddalone o 180 km wybrzeże morza. Zapewne stamtąd pochodzi odnaleziona na wykopaliskach plakietka z przestawieniem kobiety ośmiornicy. Z kolei paciorek z samorodka miedzi i paciorki z malachitu świadczą o kontaktach z Anatolią. Jak wyglądało życie w Qaramel? Krajobraz roztaczający się wokół Qaramel 13 tys. lat temu nie różnił się znacznie od obecnego. Tak jak i dziś rosły tu dzikie drzewa owocowe (migdał, czereśnia karłowata i czereśnia mahleb, tamaryszek, śliwka syryjska, figa i pistacja), a także wiele roślin strączkowych – wyka, groszek, soczewica. Na łąkach kłosił się dziki jęczmień i dwie odmiany pszenicy. Taka zasobna w pokarm okolica przyciągała liczne zwierzęta, które z kolei padały łupem mieszkańców osady. Z analizy odnalezionych szczątków kostnych wynika, że qaramelczycy byli wszechstronnymi myśliwymi. W ich jadłospisie przeważały owce i kozy, ale trafiały się też tury, jelenie, gazele. Nie gardzili koniowatymi średniej wielkości (najpewniej były to onagery i osły afrykańskie), a czasem jadali też ssaki mięsożerne (lisy, jeże). Zapewne nie musieli się po obiad wyprawiać daleko, bo zabite zwierzęta były do osady przynoszone w całości. Upolowaną zwierzynę dzielono i wędzono nad paleniskami na podwórkach. Dowodem na to są znalezione przez polskich archeologów „komplety” kości zwierząt, łącznie z kośćmi kończyn. Obok takiego paleniska wkopywano drewniane słupki, wieszano na nich drążek, a na nim połcie mięsa. Wędzenie odbywało się w twardym i aromatycznym drewnie owocowym. Wiemy o tym, ponieważ w paleniskach znaleziono biały popiół. Paleniska opalane chrustem bądź zwykłym drewnem, które dawało czarny popiół, służyły tylko do ogrzewania domostw oraz gotowania strawy. Za naczynia służyły na co dzień duże, płaskie kamienie, które rozgrzewano w ogniu, a potem pieczono na nich mięso. Meksyk: w zatopionej 8 tys. lat temu jaskini znaleziono szczątki człowieka. Odkrycie może nie zostać zbadane do końca Meksyk słynie ze starożytnych odkryć archeologicznych. Tym razem nurkujący archeolog trafił pod wodą na szkielet, który może liczyć nawet 8 tys. lat. Prawda o jego wieku może pozostać ta... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/meksyk-w-zatopionej-8-tys-lat-temu-jaskini-znaleziono-szczatki-czlowieka-odkrycie-moze-nie-zostac-zbadane-do-konca-c3a9251.jpg" width="938" height="626" alt="Meksyk: w zatopionej 8 tys. lat temu jaskini znaleziono szczątki człowieka. Odkrycie może nie zostać zbadane do końca" title="Meksyk: w zatopionej 8 tys. lat temu jaskini znaleziono szczątki człowieka. Odkrycie może nie zostać zbadane do końca" /> Przy większych uroczystościach jadło serwowano w kamiennych misach i kociołkach. Oprócz ziaren dzikich zbóż mielonych na kamiennych żarnach prawdopodobnie przygotowywano też z gotowanego grochu, soczewicy czy owoców rodzaj gęstych past typu humus, z których potem np. pieczono placki. Z migdałów, orzechów i ziół robiono pasty typu pesto. Do ucierania służyły moździerze i kamienne misy (rodzaj prehistorycznych makutr). W domach używano też małych kamiennych siekierek, które prawdopodobnie pełniły funkcję dzisiejszych tasaków. Naczynia i sprzęt kuchenny wyrabiano z bazaltu, mułowca wapniowego, chlorytu. Sporadycznie trafiają się egzemplarze z wapienia. Wszystkie są starannie wykonane, zdobione i duże – mają do 35 cm średnicy. Prof. Mazurowski przypuszcza, że mięso przyprawiano ziołami, a nawet solą pochodzącą ze znajdujących się nieopodal wychodni. W warunkach takiej obfitosci pozywienia ryby z pobliskiej rzeki stanowiły już tylko uzupełnienie urozmaiconej diety. W co wierzyli mieszkańcy Qaramel? Mając wyjątkowo dogodne zaplecze ekonomiczne, przedneolityczni sybaryci zdecydowali, że warto tu pozostać na dłużej. To dlatego starannie rozplanowali osadę z monumentalna wieżą. – W okresach zagrożenia budowla ta dawała ludziom schronienie – wyjaśnia prof. Mazurowski. – Tam zbierała się rada starszych, tam odprawiano rytuały. Z datowania węglem 14C wynika, że Qaramel jest najstarszym ośrodkiem zorganizowanego kultu, którego początki sięgają przynajmniej 10 500 lat p.n.e. Odkrycia wskazują, że jeszcze głębiej – tak dosłownie, jak i w przenośni. Pod fundamentami najstarszej wieży przedneolitycznej archeolodzy znaleźli ślady owalnej konstrukcji słupowej z dwoma paleniskami w środku, datowane na okres epipaleolityczny (13 200–10 900 lat p.n.e.). To pozwala sądzić, że mieszkańcy osady już wtedy mieli świadomość kultowego charakteru tego miejsca. Stąd następnych 5 wież usytuowali jedna na drugiej, każda kolejna wznosząc na pozostałościach poprzedniej. W fundamentach jednej z nich znaleziono szczątki ludzkie, natomiast w murach najmłodszej złożono razem pięć ludzkich czaszek. Czyżby wielkie przedsięwzięcia wymagały swoistego „depozytu fundacyjnego”, czyli ofiary ludzkiej? Można tak przypuszczać. Qaramelczycy zwyczajowo umieszczali pod podłoga domów bądź w wymurowanych przed nimi ławach figurki, czaszki turów lub gazel. Rytualne pochówki turów, przedstawianie zwierząt tak niebezpiecznych jak wąż i pantera, podkreślanie cech płciowych w figurach ludzi pozwalają przypuszczać, że oddawali cześć siłom natury. Najpewniej czcili też przodków, na co wskazują znalezione przez archeologów szczątki, którym pośmiertnie odjęto głowy i pochowano je w innym miejscu. Więcej o narodzinach religii przeczytasz tutaj. Sukces polskiej archeologii Polscy archeolodzy mogą mówić o prawdziwym szczęściu. Nikomu przed nimi nie udało się odsłonić tak doskonale zachowanej osady reprezentującej nieprzerwane przemiany kultury ludzkiej od stadium gospodarki myśliwsko-zbierackiej do rolniczo-hodowlanej, będącej do dnia dzisiejszego podstawa rozwoju cywilizacyjnego Starego i Nowego Świata. Badania powierzchniowe prof. Ryszarda Mazurowskiego rozpoczęły się w 1998 roku. Już rok później pod jego kierownictwem ruszyła posko-syryjska wyprawa archeologiczna. Odkryto wówczas pięć opisanych wyżej wież, a w pobliżu ślady po 90 domostwach, świątyniach i paleniskach. Zdaniem prof. Mazurowskiego, zdumiewające jest to, że mieszkańcy Qaramel przez cały okres jej rozwoju nie przekroczyli progu gospodarki wytwórczej, pozostając myśliwymi i wyspecjalizowanymi zbieraczami. Mimo to (a może właśnie dzięki temu) ich kultura i sztuka reprezentowały poziom o wiele wyższy niż odpowiedniki tworzone przez współczesnych im mieszkańców pierwszych na Bliskim Wschodzie osad o gospodarce rolniczo-hodowlanej. Czyżby to niespotykany nigdzie indziej nadmiar wolnego czasu kazał przedneolitycznym łowcom wznosić domy z kamienia i ozdabiać je płaskorzeźbami? Największy wieloryb. Poznajcie płetwala błękitnego, który waży tyle, co 30 słoni Największy wieloryb to bez wątpienia płetwal błękitny. Ile waży wieloryb zaliczany do tego gatunku? Jego masa sięga 190 ton. Rozmiary wieloryba też budzą podziw. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwiekszy-wieloryb-poznajcie-pletwala-blekitnego-ktory-wazy-tyle-co-30-sloni-fot-getty-images-d83f07d.jpg" width="938" height="623" alt="Największy wieloryb. Poznajcie płetwala błękitnego, który waży tyle, co 30 słoni (fot. Getty Images)" title="Największy wieloryb. Poznajcie płetwala błękitnego, który waży tyle, co 30 słoni (fot. Getty Images)" /> Jaką sztukę rozwijali mieszkańcy Qaramel? Jaka by nie była przyczyna, domostwa qaramelczyków zupełnie nie pasują do naszych wyobrażeń o codzienności człowieka z wczesnego neolitu. – Ich życie wolne było od trosk typowych dla epoki, w której udomowienie zwierząt i roślin przykuło człowieka do ziemi i uczyniło go jej niewolnikiem. Zdobywanie pożywienia nie zajmowało „obywatelom” Qaramel wiele czasu. Mieli go zatem dość, by oddawać się przedsięwzięciom budowlanym, rzemiosłu, sztuce i rozwijaniu obrzędów – opowiada prof. Mazurowski. Mieszkańcy osady przywiązywali wielką wagę do estetyki. Znaleziono m.in. puzderka do farb i miniaturowe naczynia z rozcieraczami do barwników. Stąd wiemy, że ludzie z osady posługiwali się paletą przynajmniej sześciu kolorów i chętnie malowali swe ciała. Niemal każdy przedmiot wydobyty przez badaczy z ziemi jest bogato zdobiony. Zwinięte zgeometryzowane węże, skolopendry, ptaki, pantery, tańczące postaci upiększają naczynia, sprzęty, a nawet… prostowniki do strzał. Dekoracja każdego że znalezionych przyrządów jest inna, jak gdyby każdemu myśliwemu zrobiono prostownik na indywidualne zamówienie. Na jednym przedstawiono cała scenę rodzajowa z ludźmi i drzewami.
W Egipcie całkiem przypadkiem odkryto „złote miasto”. Przez stulecia pozostawało ukryte pod piaskiem
Kiedy w Polsce wciąż trwają poszukiwania „złotego pociągu”, w Egipcie archeolodzy przypadkiem trafili na ruiny zaginionego „złotego miasta”. Do odkrycia doszło w południowej prowincji Luksor. Według wstępnych założeń, przeszukiwany teren miał być miejscem lokalizacji starożytnej kaplicy.
W tym artykule: Jak powstało „złote miasto” w Egipcie? Archeolodzy na tropie „złotego miasta” Co skrywa „złote miasto”? Miasto z czasów faraona Amenhotepa III Brytyjski dziennik „The Sun” uznał odkrycie „złotego miasta” przez egipskich archeologów za najważniejsze odkrycie minionego roku. Co więcej, wiele osób śmiało przyznaje, że odnalezione ruiny sprzed ponad 3400 tys. lat to największe tego typu znalezisko archeologiczne od 1922 roku, kiedy naukowcy trafili na grób Tutanchamona. Jak rodziła się historia tego miejsca, które w czasach Imperium Egipskiego było jedną z kluczowych osad przemysłowych? Czytaj już teraz poniżej. Egipt zmienia stolicę. Co zastąpi Kair? Egipt dołącza do grona państw, które przeniosły swoje stolice na kompletne pustkowie. Jak powstało „złote miasto” w Egipcie? 3400 lat temu Amenhotep, drugi z synów faraona Amenhotepa III, później znany jako faraon Echnaton porzucił swoje rodowe imię, religię i opuścił ówczesną stolicę Egiptu – Teby (dzisiejszy Luksor). Tym samym Echnaton zapoczątkował poważne zmiany w Egipcie. Zbudował miasto Akhetaten (dziś noszące nazwę Amarna), które miało być stolicą jego nowego państwa, a zarazem głównym ośrodkiem nowej religii. To tam Echnaton wraz ze swoją żoną Nefertiti wznieśli wielką świątynie poświęconą Atonowi – bogu słońca. Niestety, tak miasto, jak i kult nowej religii nie przetrwały długo. Po śmierci Echnatona jego syn Tutanchamon został władcą Egiptu i odwrócił się od kontrowersyjnej spuścizny ojca. Dlaczego doszło do kontrowersyjnej kulturowej i religijnej rewolucji? Dotychczas spekulowano, że powodem reform Echnatona mógł być rosnący wpływ kapłanów Amona. Faraon obawiał się ograniczenia władzy, dlatego rozpoczął rewolucję religijną, jednocześnie doprowadzając do zmiany urzędników piastujących istotne funkcje. Z tego samego powodu wyniósł się z Teb, aby założyć nową stolicę, w której mógł sprawować niepodzielną władzę. Historycy i archeologowie sądzą, że nowe światło na historię „buntu” Echnatona mogą rzucić najnowsze wykopaliska. Uważają, że odpowiedź na pytanie, dlaczego porzucił on Teby, może leżeć w odkryciu przemysłowej metropolii znajdującej się na terenie Luksoru, czyli dawnych Teb. W najnowszych badaniach opublikowanych na początku kwietnia, odkrycie to nazwano „zaginionym złotym miastem Luksoru”. Archeolodzy na tropie „złotego miasta” Na ślady zaginione „złotego miasta” po raz pierwszy natrafiono we wrześniu 2020 roku. Od tego czasu archeologom pracującym w Egipcie udało się odkryć jedynie powierzchnię rozległego stanowiska. Wciąż tajemnicą pozostaje, co kryje się pod powierzchnią, ale już teraz mówi się o tym, jak istotne to odkrycie może być dla rozumienia całej historii starożytnego Egiptu. – Nie ma co do tego wątpliwości – to naprawdę fenomenalne znalezisko. To ważna migawka w czasie – egipska wersja Pompejów – mówi Salima Ikram, archeolożka, która kieruje oddziałem egiptologii na Uniwersytecie Amerykańskim w Kairze. Zagadka krzyczącej mumii rozwiązana. Znamy przyczynę śmierci Dzięki badaniom tomograficznym udało się ustalić przyczynę śmierci „krzyczącej kobiety”, której liczącą 3 tysiące lat mumię znaleziono ponad 130 lat temu w egipskim grobowcu. Miejsce wykopalisk, w którym znaleziono zaginione miasto, łączy się ze starym i nowym terenem znanym z bogactwa archeologicznego. Na północy znajduje się świątynia grobowa Amenhotepa III, a na południu Medinet Habu - świątynia grobowa zbudowana dla Ramzesa III ok. 1152 roku p.n.e. Archeolodzy zaczęli przeszukiwać teren między tymi dwiema świątyniami w nadziei, że było to miejsce lokalizacji starożytnej kaplicy, w której poddani Tutanchamona mieli umieszczać jedzenie i przedmioty pogrzebowe, które ofiarowywali mu, gdy zmarł (ok 1325 roku p.n.e.). Zamiast tego na wskazanym obszarze naukowcy odkryli coś zupełnie innego - zygzakowate ściany z cegły mułowej o wysokości do trzech metrów i stosy starożytnych artefaktów z epoki Amenhotepa III. Co skrywa „złote miasto”? Poszczególne struktury są wypełnione przedmiotami codziennego użytku, z których wiele dotyczy produkcji artystycznej i przemysłowej. Wśród zabudowań są domy, w których mogli mieszkać robotnicy, piekarnia i kuchnia, w innych znaleziono przedmioty związane z produkcją metalu i szkła. Natrafiono też na budynki, które wydają się związane z administracją, a nawet na cmentarz wypełniony wykutymi w skale grobowcami. Nie ustalono jeszcze, jak rozległe i jak gęsto zaludnione mogło być odkryte miasto, ale dzięki hieroglifom umieszczonym na niektórych przedmiotach archeolodzy mogą oszacować datę jego istnienia. Na przykład naczynie zawierające dwa galony gotowanego mięsa zostało opatrzone datą 37, która odpowiada okresowi panowania Amenhotepa III i hipotetycznego wspólnego panowania tego faraona wraz z synem Echnatonem. Skarabeusze, cegły, naczynia i inne przedmioty noszą królewską pieczęć Amenhotepa III. Niektóre z odkrytych budynków noszą też imię Echnatona – mówi Betsy Bryan, profesor sztuki egipskiej i archeologii na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa. Bryan, która nie brał udziału w wykopaliskach, odwiedziła je w dniu, w którym archeolodzy znaleźli fragment glinianego sufitu z hieroglifami jednoznacznie nawiązującymi do Echnatona. Zdaniem Bryan, pomimo odniesień do młodszego faraona, miasto było częścią kompleksu pałacowego jego ojca. Możliwe, że „złote miasto” tak doskonale się zachowało paradoksalnie dzięki porzuceniu przez Echnatona. Choć jego syn, Tutenchamon, ponownie korzystał z przypałacowej metropolii Amenhotepa III, sam założył nową stolicę w Memfis. Cztery odrębne warstwy osadnicze na miejscu wykopalisk pokazują okresy użytkowania sięgające do koptyjskiej epoki bizantyjskiej (III – VII wiek naszej ery). Następnie opuszczone miasto pokryło się piaskiem i pyłem i tak przetrwało nieodkryte aż do XXI wieku. Miniaturowe mumie miały skrywać ludzkie serca. Egiptolodzy znaleźli coś ciekawszego Zaglądając pod zewnętrzną warstwę sarkofagów dla miniaturowych mumii naukowcy spodziewali się znaleźć serca. Samodzielne wysyłanie w zaświaty tych organów stanowiło okazjonalnie częś... Miasto z czasów faraona Amenhotepa III „Zaginione złote miasto” pochodzi z czasów faraona Amenhotepa III z XVIII dynastii, który panował między około 1386 a 1353 rokiem p.n.e. i przewodził epoce niezwykłego bogactwa, władzy i luksusu. Uważa się, że w ostatnich latach Amenhotep III krótko rządził u boku swojego syna, Echnatona (zwanego też Amenhotepem IV). Kilka lat po śmierci ojca Echnaton zerwał ze wszystkim, za czym opowiadał się jego poprzednik. Podczas swoich 17-letnich rządów (w latach 1353-1336 p.n.e.) próbował wywrócić do góry nogami całą egipską kulturę, porzucając tradycyjny panteon bogów, z wyjątkiem jednego – boga słońca Atona. Wtedy też zmienił imię z Amenhotep IV na Echnaton, co oznacza „oddany Atenie”. „Heretycki faraon” przeniósł też królewską siedzibę z Teb na północ, do zupełnie nowego miasta, które nazwał Akhetaten. Po jego śmierci pamięć o nim niemal zaginęła, nowo zbudowana stolica została opuszczona, a samego Echnatona zaczęto wymazywać z kart historii. Dopiero ponowne odkrycie Amarny (dzisiejsza nazwa Akhetateny) w XVIII wieku rzuciło nowe światło na losy tego buntowniczego władcy. Źródło: National Geographic Artykuły, które mogą Cię zainteresować: Naukowcy przypadkiem odkryli zaginiony skarb Montezumy W 1981 r. w stolicy Meksyku odnaleziono wyjątkową złotą sztabkę. Czy tam właśnie może być ukryty skarb Montezumy i Azteków? Kim był Montezuma II i w jaki sposób przepadł jego legendarn... Czy król Midas istniał naprawdę? Sensacyjne odkrycie w Turcji Amerykańscy archeolodzy trafili na trop tajemniczej cywilizacji. Ta kultura najpewniej doprowadziła do upadku państwa, którego władcą był król Midas. Archeolodzy trafili na ślady Kościoła Apostołów w Galilei. Lokalizacja starożytnej świątyni przez setki lat pozostawała tajemnicą. Przez ponad 1000 lat archeolodzy uznawali Betsaidę za miejsce zaginione. To biblijne miasto wraz z Kafarnaum i Korozain tworzyło tzw. trójkąt ewangeliczny, w którym Jezus najczęściej naucza...
Stanowisko archeologiczne – czym jest i jak je znaleźć?
Archeologia odkrywa przed nami tajemnice, które przeszłość pogrzebała głęboko w ziemi. Co dokładnie kryje się pod pojęciem "stanowisko archeologiczne"? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Czym jest stanowisko archeologiczne? Co można zobaczyć na stanowisku archeologicznym? Jak znaleźć stanowisko archeologiczne? Kiedy wymagany jest nadzór archeologiczny? Kto płaci za badania archeologiczne? Słynne stanowiska archeologiczne To dzięki niestrudzonej pracy archeologów możemy poznać fakty z przeszłości i styl życia minionych cywilizacji. Mimo że stan współczesnej wiedzy historycznej jest wysoki, wciąż jeszcze pozostało wiele do odkrycia. W tym kontekście nie należy dziwić się, że nowe miejsca, w których prowadzone są badania, wyrastają jak grzyby po deszczu. Taki obszar określa się jako stanowisko archeologiczne. Ludzie od zawsze pozostawiają po sobie materialne ślady, potwierdzające ich działalność na danym obszarze. Czasami są to fragmenty przedmiotów użytku codziennego, choć często odkrywane są też większe obiekty, które pozwalają odtworzyć społeczno-kulturowe dzieje człowieka. Takie artefakty określa się mianem źródeł archeologicznych, a odkrywa się je na stanowiskach archeologicznych. Czym jest stanowisko archeologiczne? Definicja takiego obszaru jest ściśle powiązana z tym, czym zajmuje się archeolog. Mówiąc o stanowisku archeologicznym, na myśli należy mieć nieruchomy zabytek - miejsce w ziemi, na jej powierzchni lub zlokalizowane pod wodą, gdzie znajdują się ślady dawnej działalności człowieka. Przerażające odkrycie archeologów. W starożytnych Chinach wojowników grzebano żywcem Archeolodzy odnaleźli grobowce elitarnego klanu sprzed 3000 lat. Okazało się, że pogrzebani w nich wojownicy najprawdopodobniej w chwili pochówku byli jeszcze żywi… W praktyce, stanowiskiem archeologicznym może być każdy, nawet najmniejszy relikt dawnych czasów - moneta czy choćby niewielki fragment ceramiki. Odkrycie takiego źródła sprawia, że dany obszar zostaje uznany za stanowisko. Pojęcie to dotyczy także znacznie większych obiektów - miejsc pochówku, osad, a nawet całych krajobrazów. Warto zaznaczyć, że nie istnieje żadna granica czasowa, która pozwala ustalić, czy dany obszar jest stanowiskiem archeologicznym. Znaleziska pochodzące z czasów drugiej wojny światowej są tak samo ważne, jak relikty starożytności czy epoki kamienia łupanego. W momencie odkrycia stanowiska archeologicznego rozpoczynają się badania. Po ich zakończeniu, teren zostaje uwolniony od zabytków, przynajmniej w teorii. Praktyka pokazuje jednak, że obszar otaczający stanowisko często nadal zawiera ślady historycznej działalności człowieka. Co można zobaczyć na stanowisku archeologicznym? Każde stanowisko archeologiczne podlega ochronie prawnej. Warto jednak wiedzieć, że większość z nich udostępnia się do zwiedzania. Nie należy jednak nastawiać się, że wciąż jeszcze będzie tam można znaleźć ruchome artefakty z przeszłości. Jak wspomnieliśmy wcześniej, celem prowadzonych badań jest uwolnienie stanowiska od zabytków. Można za to podziwiać nieruchome relikty, które zostały odkryte w toku prowadzonych wykopalisk. Sensacyjne odkrycie archeologów. W Europie odnaleziono najstarszą mumię w historii Być może jesteśmy właśnie świadkami przełomowego odkrycia. Archeolodzy twierdzą, że odnaleźli dowód na to, że Europejczycy mumifikowali zmarłych nawet 8 tysięcy lat temu. To oznacza, ... Na miejscu wielu stanowisk powstają muzea. Wówczas zwiedzającym zostaje udostępniona bardziej lub mniej obszerna ekspozycja. W takich miejscach często powstają także rekonstrukcje, przybliżające styl życia dawnych osadników określonego terenu. Jak znaleźć stanowisko archeologiczne? Nowe stanowiska archeologiczne są odkrywane nieustannie, nie tylko na świecie, ale także w Polsce. Skąd naukowcy wiedzą, że na danym terenie może znajdować się coś interesującego? Poszukiwania są prowadzone na podstawie analizy historycznych dokumentów, prospekcji lotniczej i badań powierzchniowych. Na tej podstawie powstało m.in. Archeologiczne Zdjęcie Polski. W szczątkach sprzed 7 tys. lat wykryto DNA nieznanej grupy ludzi Odkrycie archeologów wskazuje na to, że w regionie wyspiarskim między Azją a Australią mogła istnieć inna grupa ludzi, o której do tej pory naukowcy nie mieli pojęcia. W ramach programu prowadzonego od 1978 roku inwentaryzowane są wszelkie ślady dawnej działalności ludzkiej. Ta ewidencja wykorzystywana jest do dziś przy poszukiwaniach nowych artefaktów. Wypada jednak podkreślić, że współczesna technologia oddaje w ręce naukowców znacznie bardziej zaawansowane narzędzia. Współcześnie przy poszukiwaniu nowych stanowisk wykorzystuje się skanowanie laserowe urządzeniami typu LiDAR. Zastosowanie mają też metody geofizyczne. W odkrywaniu nowych stanowisk archeologicznych niemały udział mają także poszukiwania prowadzone przez amatorów. Trzeba jednak wiedzieć, że nie wystarczy kupić wykrywacz metali, by móc, ot tak, udać się na poszukiwania. Obowiązujące w Polsce prawo stanowi, że prowadzenie poszukiwań archeologicznych jest możliwe wyłącznie pod warunkiem uzyskania stosownego pozwolenia. Wydaje je wojewódzki urząd ochrony zabytków właściwy dla miejsca, w którym mają być prowadzone amatorskie prace. Gdzie sprawdzić stanowiska archeologiczne? Mapy z zaznaczonymi obszarami są publikowane w internecie. Bardziej szczegółowe informacje można uzyskać w odpowiednim urzędzie ochrony zabytków. Zdarza się, że nowe stanowiska archeologiczne są znajdowane w sposób zupełnie przypadkowy. Takie odkrycia najczęściej mają miejsce w trakcie wykonywania robót ziemnych, towarzyszących inwestycjom budowlanym. Kiedy wymagany jest nadzór archeologiczny? Obowiązujące przepisy obligują wszystkich do ochrony dziedzictwa kulturowego. Dotyczy to także inwestorów budowlanych. W praktyce oznacza to, że jeżeli działka jest umiejscowiona na stanowisku lub obszarze archeologicznym, wojewódzki konserwator zabytków może skorzystać z jednego z dwóch narzędzi. Mowa o nadzorze archeologicznym lub badaniach ratunkowych. Po raz pierwszy odkryto pod wodą starożytne ślady Aborygenów Dla pierwszych ludzi osiedlających się w Australii 65 tys. lat temu wybrzeże kontynentu wyglądało nieco inaczej. Poziom światowych oceanów znajdował się 80 metrów niżej, więc życie by.. W ramach nadzoru archeologicznego, inwestor musi zatrudnić archeologa, który będzie nadzorował proces realizacji prac ziemnych. W zakresie swoich kompetencji, specjalista sporządzi niezbędną dokumentację, sprawozdania, fotografie i raport dla wojewódzkiego konserwatora. Taka forma działań prewencyjnych zwykle nie trwa dłużej niż same prace ziemne. Jeżeli zapadnie decyzja o konieczności przeprowadzenia badań ratunkowych, na obszarze inwestycji rozpoczną się wykopaliska. Takie działania trwają znacznie dłużej niż nadzór i są kosztowniejsze. Kto płaci za badania archeologiczne? Kilkanaście lat temu, osoba fizyczna, która zamierzała prowadzić prace budowlane przy zabytkach, musiała pokryć koszt koniecznych badań archeologicznych. Wynikało to z zapisów zawartych w Ustawie o ochronie zabytków. W rezultacie stanowisko archeologiczne na działce budowlanej znacząco zwiększało finalny koszt inwestycji. Te zabytki nie zawsze stały tam, gdzie stoją. Poznaj ich historie Jedne trwają niewzruszone od tysięcy lat, inne, podobnie jak odwiedzający je turyści, są przybyszami. W 2007 roku Trybunał Konstytucyjny ogłosił jednak, że państwo powinno pokrywać przynajmniej część takich kosztów. Obecnie Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami stanowi, że jeżeli koszt planowanych badań archeologicznych i sporządzenia niezbędnej dokumentacji przekroczy 2 proc. kosztów planowanych działań, inwestorowi (osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej) udzielona zostanie dotacja na ich przeprowadzenie. Słynne stanowiska archeologiczne Gdzie znajdziemy najsłynniejsze stanowiska archeologiczne? W Polsce jednym z takich miejsc jest osada obronna kultury łużyckiej w Biskupinie. Bez cienia wątpliwości, odkrycie tego miejsca było jednym z najważniejszych wydarzeń archeologicznych, nie tylko w Polsce, ale i w Europie. Wymieniając słynne stanowiska archeologiczne, nie można nie wspomnieć o Krzemionkach Opatowskich. W 1922 roku, w okolicach wsi Sudół i Magonie zostały odkryte kopalnie krzemienia pasiastego (jedne z największych w Europie), które były eksploatowane mniej więcej od 3900 do 1600 roku p.n.e. Archeologia satelitarna - co to takiego? Nie chodzi tu o archeologię dotyczącą starych satelitów, ale o nowe metody, jakich używają archeolodzy, by odnajdywać zaginione, niewidoczne z ziemi ruiny. Przykładem cennego stanowiska archeologicznego jest też cmentarzysko w Duninie. Odkryto je w 2015 roku, w toku prowadzenia prac przygotowawczych do budowy drogi S3. Obiekt obejmujący ok. 200 grobów jest jedną z najbogatszych nekropolii z epoki brązu. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Równina Dzbanów pod lupą naukowców. Udało się oszacować, kiedy kamienne konstrukcje stanęły w Dolinie Amfor
Znajdująca się na płaskowyżu Xieng Khouang w Laosie Równina Dzbanów mogła powstać przeszło 4000 lat temu – ustalili naukowcy. Do tej pory wiek monolitycznych konstrukcji był owiany wielką tajemnicą.
W tym artykule: Czym jest Równina Dzbanów i gdzie się znajduje? Ustalono wiek dzbanów w Dolinie Amfor Równina Dzbanów – do czego służyły kamienne konstrukcje? Czym jest Równina Dzbanów i gdzie się znajduje? Równina Dzbanów w Laosie, znana również pod nazwą Dolina Amfor, leży na północnym krańcu Gór Annamskich, głównego pasma górskiego na Półwyspie Indochińskim i obejmuje teren płaskowyżu Xieng Khouang. Obszar ten słynie z gigantycznych kamiennych słojów, których są tu tysiące. Niektóre z nich mają pokrywki, ale zdecydowana większość jest otwarta i skierowana w niebo. Czasem stoją pojedynczo, innym razem w dużych liczących kilkadziesiąt sztuk zbiorach. Moai – posągi na Wyspie Wielkanocnej Ważą po kilkadziesiąt ton, w jakiś tajemniczy sposób zostały przeniesione z odległego o 18 km kamieniołomu. Bez maszyn, bez technologii, zatem jak? Rdzenni mieszkańcy wierzą, że... same ... Od dziesięcioleci naukowcy z rożnych stron świata pragnęli zbadać zagadkowe dzbany, jednak było to niemożliwe. A to ze względu na tysiące niewybuchów zrzuconych przez siły powietrzne Stanów Zjednoczonych w latach 60. XX wieku, w czasie trwania konfliktu laotańskiego. Ładunki wybuchowe wciąż pozostają ukryte na tych terenach. Do dziś też dziesiątki Laotańczyków giną każdego roku w wyniku wypadków z niewybuchami, mimo że od zakończenia konfliktu minęło kilkadziesiąt lat. Ustalono wiek dzbanów w Dolinie Amfor „W związku z ryzykiem, dotychczas udało się zbadać zaledwie ok. 10 proc. wszystkich megalitów pozostających w Dolinie Amfor” – twierdzą naukowcy. Jednak w ostatnich latach rozpoczęto organizować wyprawy badawcze w wybrane, uznane za bezpieczne, lokalizacje. Dzięki temu archeolodzy dokonują obecnie ważnych odkryć dotyczących tych niezwykłych obiektów. „Do tej pory nie było możliwe oszacowanie, kiedy dzbany zostały po raz pierwszy umieszczone w krajobrazie lub skąd pochodzi kamień” – wyjaśnia międzynarodowy zespół w nowym artykule w PLOS One, szczegółowo opisującym najnowsze badania. Przy użyciu techniki datowania optycznie stymulowaną luminescencją (OSL) zespół ustalił, że kamienne dzbany ustawiano w dolinie już pod koniec drugiego tysiąclecia przed naszą erą. OSL to technika stosowana do datowania minerałów. Naukowcy chcieli też odkryć, skąd pochodzi kamień użyty do budowy dzbanów, a także jak przetransportowana konstrukcje na miejsce ich obecnego położenia. Niektóre z dzbanów mierzą nawet trzy metry wysokości i ważą kilkadziesiąt ton, co oznacza, że ich przeniesienie wymagało od starożytnych sporego wysiłku. Badanie megalitów z jednego z analizowanych miejsc sugeruje, że najbardziej prawdopodobne pochodzenie kamieni to kamieniołom, który znajdował się 8 kilometrów od miejsca, w którym ostatecznie je osadzono. Zagadką pozostaje, jak przeniesiono i wydrążono głazy tak, aby nadać im charakter dzbanów. Równina Dzbanów – do czego służyły kamienne konstrukcje? Nowe badania nie wyjaśniają także przeznaczenia kamiennych amfor. Lokalne legendy i tradycje podają, że słoje były używane między innymi do przechowywania żywności, alkoholu i gromadzenia wody deszczowej. Badacze od dawna sugerują jednak, że dzbany były częścią prehistorycznych praktyk pochówku. Dowody związane z praktykami pogrzebowymi, jakie odkryto w okolicy, a także zbiory kości znajdowane w osadach i dzbanach, zostały poddane datowaniu radiowęglowemu. Wyniki badania wykazały, że pochodziły z okresu między IX a XIII wiekiem naszej ery. Może to sugerować, że w tym czasie wciąż były stosowane. W świetle najnowszych dowodów, Dolina Amfor mogłaby wyprzedzać najstarsze znane i potwierdzone odkrycia praktyk pogrzebowych o tysiące lat. „Przedstawione tutaj dane silnie sugerują, że rozmieszczenie megalitów poprzedziło powstanie nekropolii wokół dzbanów, wskazując na ponowne wykorzystanie tych miejsc i trwałe znaczenie rytualne” – piszą naukowcy. Jednak poprzednie badania sugerowały, że rytuały pogrzebowe mogły być tak stare, jak same kamienie, więc możliwe jest, że szersze poszukiwania ujawnią bardziej ciągłą linię czasu ludzkiej aktywności w Dolinie. Cmentarzysko we wnętrzu arabskiej jaskini. Naukowcy odkryli tysiące kości i i ustalili, jak trafiły do podziemnego tunelu Tysiące kości zwierząt i ludzi odnaleziono w najdłuższej jaskini lawowej w Arabii Saudyjskiej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/cmentarzysko-we-wnetrzu-arabskiej-jaskini-naukowcy-odkryli-tysiace-kosci-i-i-ustalili-jak-trafily-do-podziemnego-tunelu-06641bb.jpeg" width="938" height="624" alt="Cmentarzysko we wnętrzu arabskiej jaskini. Naukowcy odkryli tysiące kości i i ustalili, jak trafiły do podziemnego tunelu" title="Cmentarzysko we wnętrzu arabskiej jaskini. Naukowcy odkryli tysiące kości i i ustalili, jak trafiły do podziemnego tunelu" />
Ruiny Troi – jak doszło do ich odkrycia?
Przez wieki wojna trojańska traktowano była jako zwykła legenda. Zmienił to jeden zapaleniec: niemiecki archeolog amator Heinrich Schliemann. To on odkrył ruiny Troi.
W tym artykule: Ruiny Troi – wyprawa do Turcji i odkrycie Ruiny Troi – skarb Priama Ruiny Troi – nie tylko wojna trojańska Ruiny Troi - maska Agamemnona i historyczna prawda Heinrich Schliemann (1822–1890) wychowywał się jako jedno z pięciorga dzieci ubogiego pastora w Meklemburgii-Pomorzu Przednim. Jak twierdził po latach, od dzieciństwa marzył o poszukiwaniu skarbów i zaginionych miast. Szczególnie w pamięć zapadła mu rycina z książki o historii, przedstawiająca płonącą Troję. Heinrich kilka razy przeczytał „Iliadę” i „Odyseję” Homera. Swoje marzenia mógł spełnić jednak dopiero wtedy, gdy dorobił się majątku na handlu. Ruiny Troi – wyprawa do Turcji i odkrycie Schliemann zaczął podróżować po świecie. Studiował na paryskiej Sorbonie literaturę i języki obce. W końcu w 1868 r. pierwszy raz udał się do Grecji. Rozwiódł się z żoną Rosjanką i ożenił z Greczynką Zofią Engastroménou, która stała się towarzyszką jego wypraw. Naukowcy dowodzą, że Grecy myli ręce już ponad 3 tys. lat temu W dobie pandemii koronawirusa szczególnie głośno mówi się o przestrzeganiu zasad podstawowej higieny osobistej, w tym o częstym myciu rąk. Jak ustalili badacze z Polski i Kanady, Grecy już ... W 1870 r. trafili do Azji Mniejszej, gdzie ruiny Troi miały się kryć pod ziemią w pobliżu wioski Bunarbaszi w Turcji. Jednak pod wpływem mieszkającego nieopodal Anglika Franka Calverta, Schliemann zwrócił uwagę na trzydziestometrowe wzgórze przy wiosce Hissarlik, której nazwę tłumaczono jako „miejsce po twierdzy”. Zaczął tam kopać, z początku narażając się na kpiny profesjonalnych archeologów. Nie poddawał się, pomimo krytyki. Odkrył resztki kamiennych murów, aż wreszcie 14 czerwca 1873 r. doszło do przełomu. Ruiny Troi – skarb Priama „Wczesnym rankiem przyglądający się robotnikom Schliemann zobaczył w piasku błyszczący przedmiot. Nie namyślając się długo, zarządził dzień wolny i odprawił robotników. Po chwili wraz z żoną zaczął wygrzebywać dziesiątki złotych i srebrnych kosztowności. Owinął je w szal i dopiero po zaryglowaniu drzwi baraku rozłożył na stole. Przed wielkim marzycielem leżały dwa złote diademy, 24 naszyjniki, 6 bransolet, 8700 pierścieni, 60 kolczyków, 4066 brosz oraz ponad półkilogramowy puchar ze złota. Schliemann był pewien, że to skarb Priama, króla Troi” – pisał William Henry Boulton w klasycznej książce o początkach archeologii „Wieczność piramid i tragedia Pompei” – „W pewnym momencie nałożył klejnoty na głowę i ramiona Zofii. Fotografia, na której pani Schliemann pozuje później w tej złotej biżuterii, stała się jedną z ikon archeologii”. Schliemann był w siódmym niebie. Po latach naukowcy podważali fakt, że cały depozyt odkryto w jednym miejscu i oskarżali Niemca o manipulację. Przede wszystkim jednak znalezisko pochodziło z zupełnie innej epoki niż domniemana wojna trojańska. Zdaniem historyków mogło do niej dojść w XIII–XII wieku p.n.e., a była odbiciem ekspansji Achajów i kultury mykeńskiej z terenów Grecji, jak też ataków dość tajemniczych tzw. Ludów Morza oraz upadkiem anatolijskiego państwa Hetytów. Tymczasem „skarb Priama” był starszy o, bagatela, tysiąc lat! Ruiny Troi – nie tylko wojna trojańska Na wzgórzu Hissarlik odkryto bowiem pozostałości z wielu różnych okresów osadnictwa. Wynika z nich, że koleje losu miasta były bardzo zmienne. Chronologicznie najważniejsze ruiny Troi określono następująco: Troja 0, datowana na okres 3500–2950 p.n.e. (początki osadnictwa, późna epoka kamienia i wczesna epoka brązu), Troja I, 2950–2600 p.n.e. (pierwsza murowana osada, pod względem kulturowym zdradzała podobieństwa do stanowisk odkrytych na wyspach północno-zachodniego Morza Egejskiego), Troja II, 2600–2250 p.n.e. (to prawdopodobnie z tej epoki pochodzi „skarb Priama”), Troja III, 2250–2100 p.n.e. (warstwa widocznie uboższa od Troi II, miasto przeżywało kryzys), Troja IV, 2100–1900 p.n.e. (w mieście dominuje kultura zachodniej Anatolii), Troja V, 1900–1700 p.n.e. (Troja rośnie w siłę, ale nie jest jeszcze potężna), Troja VI, 1700–1300 p.n.e. (bogate miasto, dotknięte mocno przez trzęsienie ziemi i pożar), Troja VIIa, 1300–1180 p.n.e. (zniszczona wskutek działań zbrojnych i pożaru, kandydatka na Troję z eposów Homera), Troja VIIb, 1180–950 p.n.e. (miasto ostatecznie upada, dotknięte kolejnymi katastrofami), Troja VIII, 750–85 p.n.e. (greckie miasto Ilion, powstałe po dwóch wiekach przerwy, mniej więcej w czasach Homera), Troja IX, 85 p.n.e.–500 n.e. (rzymskie Ilium Novum). Ruiny Troi - maska Agamemnona i historyczna prawda Schliemann mylił się wielokrotnie. Także wówczas, gdy odkrył w 1876 r. w grobie w Mykenach maskę pogrzebową ze złotej blachy i nazwał ją „maską Agamemnona” – od imienia achajskiego wodza spod Troi, jednego z bohaterów „Iliady” Homera. Tymczasem zabytek ten pochodzi prawdopodobnie z około 1500 r. p.n.e., czyli sprzed czasów wojny trojańskiej. Sporo poglądów Niemca zakwestionowano, niektórzy nazywali go nawet „patologicznym kłamcą cierpiącym na megalomanię”. Tym niemniej to dzięki jego zawziętości i umiejętnościom autopromocji miliony turystów odwiedzają dziś starożytne ruiny Troi w Turcji. Większość z nich robi sobie zdjęcia przy wielkiej drewnianej konstrukcji wyobrażającej słynnego konia trojańskiego z eposu Homera. Sekrety wierzeń starożytnych Greków. Szczegóły rytuałów były strzeżone pod karą śmierci Starożytni Grecy wierzyli, że bogowie sprawują pieczę nad całym wszechświatem. Od wierzchołka Olimpu po dno Hadesu. Z czasem jednak wiara ta przybrała bardziej mistyczny i osobisty charakte... Zwiedzanie ruin Troi – obwarowań, domów, cystern, świątyń i starożytnych budynków użyteczności publicznej – wymaga nie tylko większej dozy wyobraźni, ale także świadomości, że pochodzą one z różnych epok. W każdej z nich Troja była inna. A wojna, do której nawiązywał Homer, wyglądała zupełnie inaczej i miała całkiem innych bohaterów, zapomnianych już w mrokach historii.
Naukowcy odnaleźli zupełnie nowy gatunek dinozaura „bez rąk”. W jaki sposób zdobywał pożywienie?
Paleontolodzy znaleźli czaszkę tego niezwykłego dinozaura w Argentynie. Prawdopodobnie żył ok. 70 milionów lat temu i jest spokrewniony z abelizaurami.
W tym artykule: Nowy rodzaj dinozaura „bez rąk” jest spokrewniony z abelizaurami Najnowsze odkrycie pomaga jeszcze lepiej zrozumieć historię dinozaurów na terenach Argentyny Teropody nie potrzebowały przednich kończyn, żeby stać się niebezpiecznymi drapieżnikami Nowy rodzaj dinozaura został nazwany Guemesia ochoai. Paleontolodzy odnaleźli go w formacji Los Blanquitos, w prowincji Salta. Naukowcy twierdzą, że jest bardzo blisko spokrewniony z rodziną abelizaurów z kladu teropodów. O najnowszym odkryciu poinformowano na łamach magazynu "Journal of Vertebrate Paleontology". W badania zaangażowani byli naukowcy z argentyńskiego Universidad Maimónides oraz Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Nowy rodzaj dinozaura „bez rąk” jest spokrewniony z abelizaurami Abelizaury były mięsożernymi dinozaurami, które poruszały się na dwóch nogach. U większości znanych nauce przedstawicieli, kończyny górne stanowiły narządy szczątkowe. Zazwyczaj zwierzęta te osiągały od 5 do 9 metrów długości. Paleontolodzy, którzy odnaleźli czaszkę G. ochoai twierdzą, że chociaż bardzo przypomina abelizaura, prawdopodobnie jest to zupełnie nowy gatunek. Chodzi przede wszystkim o dwie różnice. Niesamowite odkrycie australijskich paleontologów. Odnaleźli prehistorycznego krokodyla, który przed śmiercią zjadł dinozaura Naukowcy odnaleźli nowy gatunek krokodyla z okresu kredowego. W jego żołądku znajdowały się szczątki młodego dinozaura, który był jego ostatnim posiłkiem. Po pierwsze, G. ochoai nie miał rogów na głowie, co było cechą charakterystyczną między innymi karnozaura i aukazaura. Z kolei mażungazaur i radżazaur miały pojedynczy wystający do góry jeden róg. Naukowcy są zdania, że pozbawiony przednich kończyn drapieżnik był w innym stadium ewolucji i nie wytworzył jeszcze tych wyrostków kostnych. Po drugie, nowy gatunek dinozaura został odnaleziony w północnej Argentynie. Jeszcze nigdy nie odnaleziono żadnego abelizaura w tym regionie. Paleontolodzy przekonują, że gady te zamieszkiwały głównie Patagonię 70 milionów lat temu. Do tej pory naukowcom udało się opisać 35 rodzajów abelizaurów w tym regionie. Najnowsze odkrycie pomaga jeszcze lepiej zrozumieć historię dinozaurów na terenach Argentyny Wykopanie skamieniałości G. ochoai może świadczyć o tym, że rodzina abelizaurów była jeszcze bardziej rozległa, niż nam się do tej pory wydawało. Badacze przyznają, że to niezwykłe odkrycie, ponieważ pomoże jeszcze lepiej zrozumieć historię tego obszaru, który był domem dla wielu niesamowitych stworzeń. 5 najciekawszych odkryć dotyczących dinozaurów w 2021 roku W 2021 r. dowiedzieliśmy się znacznie więcej o dinozaurach. Oto 5 najciekawszych odkryć mijającego już roku. Większość abelizaurów miało bardzo małe mózgi. W trakcie dokładnej analizy czaszki okazało się, że mózg G. ochoai był o jeszcze 70% mniejszy. Paleontolodzy nie są jednak pewni, czy ma to związek z tak dużą różnicą pomiędzy tymi dwoma gatunkami, czy mamy do czynienia z młodym osobnikiem. Teropody nie potrzebowały przednich kończyn, żeby stać się niebezpiecznymi drapieżnikami Poza wielkością mózgu, naukowcy zaobserwowali jeszcze jedną ciekawą cechę. G. ochoai miał z przodu czaszki rzędy małych otworów. Badacze sugerują, że taka konstrukcja kości pomagała schładzać mózg. Przez otwory przechodziły naczynia krwionośne, a płynąca przez nie nagrzana krew ochładzała się, przepływając przez skórę na głowie gada. Paleontolodzy przypominają, że teropody miały całkowicie bezużyteczne przednie kończyny. Były tak krótkie i drobne, że nie były dinozaurom do niczego potrzebne. Wyjątkiem miał być między innymi słynny Tyrannosaurus rex, czyli T-Rex, który przednie łapy wykorzystywał do chwytania ofiar, aby łatwiej mu było je ugryźć. Odkryto dinozaura, który miał wyjątkowo dziwny ogon Nowy gatunek dinozaura wyróżniał się kształtem opancerzonego ogona. Co jeszcze wiemy o nim wiemy? Nie inaczej było z abelizaurami. Drapieżniki te mogły polegać wyłącznie na swoich potężnych i silnych szczękach, które służyły im w trakcie polowań. Naukowcy liczą na to, że wkrótce uda się odnaleźć kolejne szczątki G. ochoai, które pomogą lepiej poznać ten nowy gatunek dinozaura „bez rąk”. Źródło: Journal of Vertebrate Paleontology
W szczątkach sprzed 7 tys. lat wykryto DNA nieznanej grupy ludzi
Odkrycie archeologów wskazuje na to, że w regionie wyspiarskim między Azją a Australią mogła istnieć inna grupa ludzi, o której do tej pory naukowcy nie mieli pojęcia.
Kolejne odkrycie archeologów dowodzi, że wciąż nie wiemy wszystkiego o ewolucji człowieka. Na indonezyjskiej wyspie Sulawesi odnaleziono kości nastoletniej dziewczyny, która trudniła się łowiectwem i zbieractwem. Szczątki liczą ponad 7 tys. lat i zawierają DNA nieznanej wcześniej grupy ludzi. – Odkryliśmy pierwsze starożytne ludzkie DNA, co daje nam wgląd w różnorodność genetyczną i historię populacji wczesnych współczesnych ludzi w regionie wyspiarskim między Azją a Australią – komentuje Adam Brumm, wykładowca archeologii w Australijskim Centrum Badań Ewolucji Człowieka na Griffith University. Archeologia satelitarna - co to takiego? Nie chodzi tu o archeologię dotyczącą starych satelitów, ale o nowe metody, jakich używają archeolodzy, by odnajdywać zaginione, niewidoczne z ziemi ruiny. Tajemnice mieszkańców Archipelagu Sundajskiego Naukowcy uważają, że pierwsi współcześni ludzi pojawili się na indonezyjskich wyspach ponad 50 tys. lat temu, kiedy pokonywali drogę z Eurazji na kontynent australijski. Dokładna trasa, jaką się poruszali, nie jest jednak znana. – Musieli korzystać ze stosunkowo profesjonalnych jednostek pływających, ponieważ między wyspami nie było mostów – zauważa Brumm. Do tej pory o starożytnych ludach z Archipelagu Sundajskiego wiadomo niewiele. Narzędzia i malowidła naskalne wskazują na to, że żyli tam już 47 tys. lat. Najwięcej cennych informacji kryje jednak DNA. To długo było niedostępne, ponieważ w klimacie tropikalnym ulega szybszej degradacji. Przełomem okazało się odnalezienie szkieletu kobiety w wieku od 17 do 18 lat. To pierwsze niemal w całości kompletne i tak dobrze zachowane szczątki przedstawiciela kultury Toale. Według archeologów „Toaleanie” żyli na zalesionych równinach i górach Południowego Sulawesi od około 8000 lat temu do mniej więcej V wieku naszej ery. W Gruzji znaleziono szczątki starożytnych psów. Liczą blisko 2 miliony lat Naukowcy z Włoch, Hiszpanii i Gruzji wspólnie odkryli szczątki starożytnych psów myśliwskich. Zespół opisał badania nad skamielinami i wnioski na łamach czasopisma naukowego „Scientif... Przełomowe odkrycie Badania DNA wykazały, że kobieta należała do pierwszej fali współczesnych ludzi, którzy pojawili się indonezyjskich wyspach. Obecnie uważa się ich za przodków rdzennych Australijczyków i Papuasów. Najstarszy genom z Archipelagu Sundajskiego ujawnił również informację o grupie starożytnych, nieznanych dotąd ludzi. – Kobieta była spokrewniona z odrębną grupą z Azji. Papuasi i Australijczycy nie mają z nią nic wspólnego – tłumaczy archeolog z Griffith University. Jak dodał, odkrycie wskazuje na to, że w regionie mogła istnieć inna grupa ludzi, o której do tej pory naukowcy nie mieli pojęcia. Na wyspach rzadko prowadzone są wykopaliska archeologiczne, a odkryte wcześniej szczątki nie dawały zbyt wielu danych. Badaczom udało się jednak ustalić, że do dziś nie przeżyli żadni potomkowie tej grupy. Z DNA nastolatki wyizolowano również geny denisowian – wymarłej grupy ludzi, zamieszkujących najprawdopodobniej tereny obecnej Syberii i Tybetu. – To, że ich genom odnaleziono na pograniczu Azji i Astrali dowodzi, że zgodnie z naszymi przypuszczeniami, denisowianie zamieszkiwali większe obszary, niż pierwotnie przypuszczano – mówi Johannes Krause, współautor badań i pracownik Instytutu Maxa Plancka w Lipsku.