Rodzice czy rodzeństwo? Odkryto zaskakujący sekret sikorek.
To nie rodzice są najważniejsi podczas dorastania – przynajmniej u sikorek. Naukowcy przeprowadzili eksperyment z udziałem 229 piskląt. Wyniki były zaskakujące i mogą mieć duże znaczenie dla przyszłości ochrony przyrody.
Panuje powszechne przekonanie, że to rodzice wychowują swoje dzieci lub młode – zarówno w świecie ludzi, jak i zwierząt. Okazuje się jednak, że nie zawsze. Międzynarodowy zespół badaczy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis i Instytutu Zachowań Zwierząt im. Maxa Plancka postanowił się przyjrzeć jak to wygląda wśród sikorek bogatek. Wiadomo, że w tym przypadku rodzice opiekują się pisklakami zaledwie kilka tygodni. Jak w takim razie odbija się to na nich wychowaniu? Wnioski opublikowano na łamach „PLOS Biology”. Od kogo uczą się sikorki? Jak wyjaśnia główna autorka badania, dr Sonja Wild, spora część naszej wiedzy na temat uczenia się społecznego u młodych osobników pochodzi od gatunków z wydłużonym okresem opieki rodzicielskiej, w tym od ludzi. – Wiele osobników uczy się od rodziców, ponieważ potomstwo i rodzice spędzają ze sobą tak dużo czasu. Ale co dzieje się z przekazywaniem wiedzy, gdy opieka rodzicielska jest ograniczona – zastanawiała się dr Wild. Przeprowadzone przez nią badanie to pierwsze, które analizuje strategie uczenia się społecznego u młodych osobników w środowisku naturalnym, gdzie gatunek ten sprawuje opiekę, którą można nawet określić jako rodzicielską. Przyjrzano się ptakom w ich naturalnym środowisku na terenie lasu w Instytucie Maxa Plancka w Radolfzell w Niemczech. Rodzeństwo jak rodzice – u sikorek Przeprowadzenie tego badania było złożonym eksperymentem terenowym, którego celem było zrozumienie, jak młode dzikie sikorki bogatki uczą się umiejętności potrzebnych do przetrwania. Wszystkie dorosłe ptaki i ich 229 piskląt zostały zaobrączkowane z mikroczipami. Dzięki temu automatyczne karmniki mogły rozpoznać każdego ptaka. Aby uzyskać pożywienie ptak musiał przesunąć drzwiczki w lewo lub w prawo. Naukowcy wiedzieli, które dorosłe ptaki przesuwały je w lewo, a które w prawo – rodzice młodych czy ich rodzeństwo. Na tej podstawie dowiedzieli się, że wiedza na temat dostania się karmy wśród młodych ptaków pochodziła w dużej mierze właśnie od rodzeństwa, a nie od rodziców. Naśladowanie braci i sióstr Po 10-tygodniowym śledzeniu zachowań ptaków naukowcy odkryli, że ptaki chętniej uczyły się rozwiązywania zagadek, jeśli ich rodzice byli w tym biegli. Jednak strategie rozwiązywania zagadek przez młode ptaki były znacznie silniej uzależnione od tego, jak rozwiązywali je ich bracia i siostry oraz dorośli niebędący rodzicami. Pierworodne ptaki w 75% uczyły się od dorosłych, którzy nie byli ich rodzicami, a około 25% od rodziców. Kolejne młode były jeszcze bardziej uzależnione od rodzeństwa – 94% z nich uczyło się od braci i sióstr. Znaczenie odkrycia Nowe ustalenie może być cenne dla ochrony bioróżnorodności i dzikiej przyrody. – Im bardziej zróżnicowane są kultury zwierząt, tym bardziej odporne na wyginięcie są populacje i lepiej radzą sobie ze zmianami środowiskowymi – zauważa dr Wild. Oznacza to, że dzięki „bliskości” z rodzeństwem sikorki są mniej narażone na wyginięcie, ponieważ mają wiele różnych wzorców do naśladowania, z których czerpią informacje. Źródło: PLOS Biology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
William James Sidis był geniuszem. Niestety, padł ofiarą ambicji swojego ojca
William James Sidis był sensacją początku XX wieku. Dziś pamięta o nim niewielu, mimo że mówimy tu o geniuszu, który swoim ilorazem inteligencji wyprzedzał samego Alberta Einsteina. Sidis otrzymał potężny dar. Dar okupiony ogromną ceną. Przypomnijmy życiorys niezwykłego człowieka, któremu łatka cudownego dziecka ciążyła przez całe życie.
Spis treści: Kim był William James Sidis? William James Sidis obiektem okrutnego eksperymentu Cudowne dziecko czy geniusz wbrew własnej woli? Gdy inne kilkunastomiesięczne brzdące niezgrabnie artykułowały swoje pierwsze słowa, on czytał gazety. Kiedy jego rówieśnicy dopiero zaczynali składać zdania złożone, napisał pierwszą książkę, w dodatku w dwóch językach. Z genialnego dziecka przerodził się w genialnego młodzieńca, a później – w dorosłego, który miał szansę zapisać swoje nazwisko w historii nauki. Stało się inaczej. W rzeczywistości historia Williama Jamesa Sidisa nie jest opowieścią o geniuszu, który swoim IQ rozgniatał tuzów nauki, a o nieszczęśliwym człowieku, który geniuszem stał się wbrew własnej woli. Kim był William James Sidis? Każda dziedzina nauki ma swoich „gwiazdorów”. Archimedes, Isaac Newton, Karl Friedrich Gauss, Blaise Pascal, David Hilbert, Stefan Banach czy John Nash – każde z tych nazwisk jednoznacznie kojarzy się z matematyką. To zdumiewające, że w rozmowach o geniuszach, którzy swoją pracą zmieniali wyobrażenie o świecie, nazwisko bohatera tego artykułu pojawia się niezmiernie rzadko. Jest to tym bardziej zaskakujące, że Williama Jamesa Sidisa należy kojarzyć także z innymi dziedzinami, w tym z antropologią, kosmologią, socjologią czy językoznawstwem. Człowiek, który swoim ilorazem inteligencji wyprzedził Alberta Einsteina aż o 90 punktów (250 vs 160), posiadł ogromną wiedzę z wielu dziedzin. Mimo to przepadł gdzieś w odmętach historii. William James Sidis obiektem okrutnego eksperymentu Może to i lepiej. Sidis nie chciał być genialnym uczonym. Ta rola została mu narzucona jeszcze przed narodzinami. Rodzice nie traktowali go jak zwykłego dziecka. Dla nich był obiektem eksperymentu, który miał stać się żywym dowodem słuszności ich tezy. Ojciec Williama Sidisa był głodny wiedzy Borys Sidis, ojciec Williama, urodził się w 1867 roku, w Berdyczowie. Wywodził się z ubogiej żydowskiej rodziny i teoretycznie nie miał szans na zdobycie dobrego wykształcenia. Wyznawał jednak zasadę, że edukacja nie jest przywilejem. Postawił na samokształcenie. Z czasem doszedł do wniosku, że każdy powinien móc zdobywać wiedzę. Uczył chłopów pisać, czytać i liczyć, co nie spodobało się carskiej władzy. Uznany za buntownika, spędził dwa lata w więzieniu. Gdy wyszedł na wolność, musiał zmierzyć się z kolejnymi problemami. Kryzys zbożowy, załamanie przemysłu i szerząca się epidemia głodu sprawiła, że dla własnego bezpieczeństwa Sidis musiał uciekać. Wynikało to z faktu, że winą za trudną sytuację obarczano Żydów. Dotarł do Stanów Zjednoczonych, a tam otworzyły się przed nim nieskończone możliwości. Wykształcenie zdobywał na Uniwersytecie Harvarda. Zdobył cztery stopnie naukowe. Został jednym z założycieli Instytutu Psychiatrycznego w Nowym Jorku i czasopisma naukowego „Journal of Abnormal Psychology”. Wychować geniusza W USA poznał swoją przyszłą żonę. Sara Mandelbaum była absolwentką Boston School of Medicine i jedną z nielicznych kobiet, którym wówczas przyznano lekarski dyplom. Mogła zrobić wielką karierę w medycynie. Zamiast tego wolała poświęcić się eksperymentowi zaproponowanemu przez jej ukochanego. Boris Sidis przyjaźnił się z Williamem Jamesem. Poglądy wybitnego filozofa i psychologa, który był prekursorem funkcjonalizmu i psychologii humanistycznej, wywarły na nim ogromne wrażenie i zainspirowały go do przeprowadzenia owego doświadczenia. Sidis uznał, że dzięki odpowiedniemu treningowi każdy człowiek jest w stanie osiągnąć wszystko. Hipoteza nie może jednak stać się teorią bez poparcia jej konkretnymi dowodami. Taka szansa pojawiła się, gdy Sara zaszła w ciążę. Jeszcze przed narodzinami swojego dziecka zadecydowali, że wyzwolą jego prawdziwy potencjał. Trening od pierwszych tygodni życia William James Sidis, nazwany na cześć mentora swojego ojca, urodził się 1 kwietnia 1898 roku. Borys i Sara niemal natychmiast przystąpili do nauczania chłopca. Pokazywali mu litery i uczyli, jak je prawidłowo wymawiać. Traktowali go jak dorosłą osobę, wszystko po to, by ukształtować jego umysł, zanim pozna mowę. Efekt? Jako 18-miesięczne dziecko William czytał gazety. W wieku czterech lat napisał swoją pierwszą książkę, w dodatku w dwóch językach (angielskim i francuskim). Cztery lata później władał ośmioma językami – łaciną, greką, rosyjskim, francuskim, hebrajskim, tureckim, niemieckim i ormiańskim. Mało tego, opracował własny język „vendergood”. Nie chodzi tylko o słownictwo. Ośmioletni Sidis stworzył całą gramatykę i ortografię. Najmłodszy student Uniwersytetu Harvarda W wieku dziewięciu lat chłopiec posiadł już całą wiedzę właściwą dla szkoły podstawowej i średniej. Rodzice nie zamierzali zwlekać z dalszym kształceniem syna. Wybór padł na jedną z najbardziej prestiżowych i cenionych uczelni. William przystąpił do egzaminów i zdał je śpiewająco. Jednak nie został przyjęty w poczet studentów Uniwersytetu Harvarda. Dlaczego? Ponieważ uznano, że o ile pod względem rozwoju umysłowego chłopiec jest gotowy do rozpoczęcia nauki, to emocjonalnie nie sprosta takiemu wyzwaniu. Trudno się temu dziwić. Wielu młodych dorosłych nie jest w stanie udźwignąć ogromnej presji. Obawy były całkowicie uzasadnione, ale finalnie władze uczelni ugięły się pod społecznym i medialnym naciskiem. Należy bowiem wspomnieć, że już wtedy William James Sidis był niesamowicie popularny. Cudowne dziecko regularnie pojawiało się na łamach prasy. Odmowa przyjęcia chłopca na uniwersytet sprowokowała kampanię wymierzoną w Harvard. W końcu władze odpuściły. W 1909 roku 11-letni William został najmłodszym studentem prestiżowej uczelni. Pierwszy kryzys Chłopiec radził sobie wyśmienicie. Brylował w wielu dziedzinach, zwłaszcza w matematyce. Jeden z profesorów stwierdził nawet, że Sidis jest przyszłością matematyki XX wieku. Okazało się jednak, że początkowe obawy nie były nieuzasadnione. Poddawany nieustannej presji, poniekąd zmuszony do rywalizacji ze starszymi studentami i zmagający się z ogromnym nakładem nauki, 12-letni William przeszedł załamanie nerwowe. Chłopiec zdołał się podnieść, ale na jego psychice pozostał głęboki ślad, który miał dać o sobie znać już za kilka lat. Drugi kryzys W wieku 16 lat ukończył studia pierwszego stopnia z tytułem licencjata. Jako 17-latek przyjął ofertę nisko opłacanej posady asystenta nauczyciela matematyki na Uniwersytecie Rice w Teksasie. Już wtedy mówił dziennikarzom, że bardziej niż genialnym matematykiem wolałby być rolnikiem. Była to zapowiedź zbliżającego się drugiego kryzysu. Po krótkim czasie wrócił na studia, by zdobyć dyplom magistra prawa. Zdecydował się jednak przerwać naukę bez podawania przyczyny. W tym czasie zaczął głosić poglądy socjalistyczne. Był uczestnikiem pierwszomajowej parady w Bostonie, która przeistoczyła się w zamieszki. Został wówczas aresztowany i skazany. W więziennej celi spędził 18 miesięcy. Z genialnego dziecka stał się buntownikiem, co nie spodobało się jego rodzicom. Ci rozważali nawet zamknięcie syna w szpitalu psychiatrycznym, jednak finalnie odstąpili od tego pomysłu. Zamiast tego, William spędził rok w sanatorium w New Hampshire i kolejny w Kalifornii. Po wyjściu całkowicie odciął się od rodziny. Ostateczne zerwanie więzi W 1921 roku przeprowadził się do Nowego Jorku. Nie chciał dźwigać swojego brzemienia. Zamiast wykonywać pracę akademicką lub poświęcić się nauce, wolał pozostawać na uboczu, imając się różnych nisko płatnych prac. W prasie zaczęły się pojawiać szydercze artykuły na jego temat. Reporterzy nie zdawali sobie jednak sprawy, że Sidis cały czas publikuje książki i artykuły pod pseudonimem. W swoich publikacjach skupiał się na antropologii, historii rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej i kosmologii. W 1925 roku ukończył zbiór rozważań zatytułowany „Ożywione i nieożywione”, w którym zawarł wiele tez, na które inni uczeni wpadli dopiero wiele lat później. Cudowne dziecko czy geniusz wbrew własnej woli? William James Sidis zmarł 17 lipca 1944 roku, w Bostonie. Przyczyną śmierci był wylew krwi do mózgu. 21 lat wcześniej tak samo odszedł jego ojciec. William nie przyjechał na jego pogrzeb, ale czy można się temu dziwić? Wychowując syna na geniusza, Borys Sidis zyskał reputację autorytetu w dziedzinie edukacji dzieci. Od 1894 do 1910 roku wydał wiele artykułów i 10 książek na ten temat. Faktem jest, że obudził w swoim synu niewiarygodny potencjał, ale jakim kosztem? Świadomie czy nie, pozbawił Williama zabawy, kontaktu z rówieśnikami i wszystkiego, co czyni dzieciństwo prawdziwie beztroskim. Zamiast tego, ustawił przed nim poprzeczkę, którą z każdym rokiem podnosił coraz wyżej. Jakby nie dopuszczał do świadomości, że rozwój intelektualny musi iść w parze z rozwojem emocjonalnym. Władze Harvardu miały rację. Dziecko nie jest w stanie sprostać takiej presji. Dla Sidisów nie był dzieckiem. Był eksperymentem, który po pewnym czasie wymknął się spod ich kontroli i zaczął żyć swoim życiem. Nie w blasku, a w cieniu i na uboczu. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wychowanie dzieci u łowców-zbieraczy. Niemowlęta mogą mieć nawet kilkunastu opiekunów dziennie
Najnowsze badania wykazały, jak ważne dla społeczeństw zbieracko-łowieckich jest wychowanie dzieci, a przede wszystkim opieka nad niemowlakami. Dzieci mogły mieć nawet 15 różnych opiekunów, którzy czuwali nad nimi przez cały dzień. Takie podejście ma jeden ważny cel.
W tym artykule: Wychowanie dzieci w gospodarce zbieracko-łowieckiej Badanie zachowań współczesnych łowców-zbieraczy Zaopiekowane dziecko to szczęśliwe dziecko Społeczeństwo zbieracko-łowieckie to prawdopodobnie najstarszy typ gospodarki lub kultury, który – jak sama nazwa wskazuje – polegał na zdobywaniu pożywienia poprzez zbieranie jadalnych roślin oraz polowanie na zwierzęta. Łowcy-zbieracze prowadzili najczęściej koczowniczy tryb życia. Aż do końca mezolitu nie dążyli do udomowienia dzikich stworzeń. Przejście do gospodarki rolniczej rozpoczęło się dopiero w neolicie. Wychowanie dzieci w gospodarce zbieracko-łowieckiej Najnowsze odkrycie naukowców z Uniwersytetu w Cambridge sugeruje, że pomimo stosunkowo niewielkich osiągnięć technologicznych społeczeństwa zbieracko-łowieckie cechowała i do dziś cechuje duża świadomość współpracy. Na łamach czasopisma „Developmental Psychology” ukazał się właśnie artykuł, w którym opisano bardzo interesujące sposoby wychowywania dzieci przez społeczności zbieracko-łowieckie żyjące współcześnie. Autorzy twierdzą, że matki otrzymują w nich wyjątkowe wsparcie od reszty grupy. Badania prowadzone przez antropologa ewolucyjnego dr Nikhila Chaudhary’ego wykazały, że niemowlętami może zajmować się nawet 15–20 różnych opiekunów przez kilka godzin dziennie. – Przez zdecydowaną większość historii ewolucji naszego gatunku matki prawdopodobnie cieszyły się znacznie większym wsparciem społecznym niż obecnie w krajach zachodnich – twierdzi dr Chaudhary. Badanie zachowań współczesnych łowców-zbieraczy – Teoria przywiązania wskazuje, że istnieje szczególny styl opieki, który najprawdopodobniej prowadzi do zdrowego rozwoju psychicznego. Dotychczas badania nad przywiązaniem były krytykowane, ale większość badań przeprowadzono na populacjach zachodnich. W naszej pracy przeanalizowaliśmy relacje współczesnych łowców-zbieraczy Mbendjele zamieszkujących Republikę Konga – napisali autorzy w artykule. Mężczyźni byli łowcami, a kobiety zbieraczami? Badania wykazały, że to mit Naukowcy, którzy badali społeczeństwa zbieracko-łowieckie, odkryli, że odwieczny pogląd o roli mężczyzn i kobiet był błędny. Uczeni przyznali, że grupy te cechowało równouprawnienie w... – Przez większość naszej ewolucyjnej historii ludzie żyli jako łowcy-zbieracze, zatem badanie współczesnych łowców-zbieraczy może zapewnić wgląd w to, czy istnieją pewne systemy wychowania, do których niemowlęta i ich matki mogą być psychologicznie przystosowane – czytamy. W trakcie najnowszych badań dr Chaudhary wraz ze współpracownikiem spędzili miesiące z łowcami-zbieraczami Mbendjele Bayaka zamieszkującymi Republikę Konga. Wyniki swoich obserwacji analizowali i interpretowali wspólnie z psychiatrą dziecięcym dr Annie Swanepoel. – Na podstawie 12-godzinnych obserwacji osiemnastu dzieci w wieku do 4 lat odkryliśmy pewien model opieki, który cechowały różne zachowania całej społeczności. Gdy dziecko płakało, ktokolwiek znajdował się w pobliżu, reagował na ten płacz. Chodzi głównie o kontakt fizyczny, aby dziecko poczuło bliskość człowieka. Na płacz praktycznie zawsze reagowano szybko, pocieszając, lecz nigdy karcąc – wyjaśniają naukowcy. Zaopiekowane dziecko to szczęśliwe dziecko Naukowcy twierdzą, że dzieci miały zapewniony kontakt fizyczny i opiekę przez większą część dnia. Na ogół na jedno dziecko absorbowało kilku opiekunów, którzy nie byli biologicznymi rodzicami. W niektórych przypadkach w ciągu jednego dnia niemowlakiem mogło zajmować się nawet kilkanaście osób. – Odkrycia te pogłębiają naszą wiedzę na temat wrażliwej, responsywnej opieki, jakiej dzieci mogą oczekiwać ewolucyjnie – twierdzi dr Chaudhary. Dr Chaudhary uważa, że tak intensywna opieka w dużym stopniu wpływa na poprawę kondycji psychicznej zarówno dziecka, jak i jego rodziców. – Jest to zgodne z wcześniejszymi badaniami sugerującymi potencjalny związek między niestabilnością opiekunów a problemami z rozwojem emocjonalnym i poznawczym dzieci – mówi badacz. I dodaje, że opieka nad dziećmi i ich ochrona powinna być priorytetem w społecznościach zachodnich. – System rodziny nuklearnej na Zachodzie jest światem bardzo odległym od wspólnotowych warunków życia społeczeństw łowiecko-zbierackich, takich jak Mbendjele – podsumowuje dr Chaudhary. Źródło: Developmental Psychology Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wychowanie dziecka przez zwierzęta jest możliwe. Jednak nie kończy się to dobrze dla człowieka
Historie o ludziach wychowanych przez zwierzęta są znane z literatury i filmów, ale czy mają one odzwierciedlenie w rzeczywistości? Niestety, takie przypadki zdarzają się, ale zwykle kończą się tragicznie.
W tym artykule: Wychowany przez kury Emocjonalne zatarcie da się odpracować Odizolowanie i ratunek Tarzan i Mowgli to fikcyjne przykłady ludzi wychowanych przez zwierzęta, którzy ostatecznie powrócili do cywilizacji i żyli długo i szczęśliwie. Jednak dzisiaj takie historie dotyczą głównie dzieci, które są skrajnie zaniedbane i często mieszkają w miastach lub wioskach, a nie w lasach. Wychowany przez kury W dokumencie „Dzikie dzieci” emitowanym na kanale Discovery World, mieszkaniec wioski Nausori na wyspie Fidżi opowiada o chłopcu, którego zostawiono w domu zamkniętego z kurami. Po roku chłopiec zaczął zachowywać się jak kura, gdakał, machał rękami jak skrzydłami i grzebał w piasku. W 1982 roku został znaleziony na ruchliwej drodze i trafił do domu opieki na obrzeżach Suvy, stolicy Fidżi. Okazało się, że nazywa się Sujit Kumar i został zamknięty w kurniku, gdy miał dwa–trzy lata. Prawdopodobnie miał napady padaczkowe, a jego rodzice uważali, że jest opętany przez demony, więc pozbyli się go z domu. Matka popełniła samobójstwo, a ojciec został zamordowany. W domu opieki Sujita przywiązywano do słupa lub gwoździa w ścianie i nazywano Kurczakiem. Przez ponad 20 lat miał swobodę poruszania się tylko po swoim pokoju. W 2004 roku Elizabeth Clayton z Nowej Zelandii, psycholog i prezes klubu Rotary w Suvie, usłyszała o jego historii i postanowiła go przygarnąć. Sujit trafił do ośrodka dla upośledzonych dzieci, a potem zamieszkał w domu Clayton. Tam rozpoczęto rehabilitację, która pozwoliła mu pozbyć się ptasich zachowań. Ma teraz ponad 50 lat, ale wciąż gdacze, kiedy widzi jedzenie lub czuje strach. Nadal nie potrafi mówić, ale znalazł spokój. Jak twierdzi brytyjska antropolog Mary-Ann Ochota, dzikie dzieci są w stanie otrząsnąć się z wczesnej traumy, jeśli trafią w przyjazne miejsce i pod fachową opiekę. Można je również nauczyć mówić, jeśli nastąpi to na odpowiednio wczesnym etapie rozwoju. Niestety, dla Sujita było na to za późno. Surykatki, orki i motyle. Jak zwierzęta uczą swoje młode? Zwierzęta robią wiele niesamowitych rzeczy. I właśnie to jak się uczą tych rzeczy, najbardziej intryguje naukowców. Część umiejętności jest dziedziczona. Choćby motyl danaid wędrowny,... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/surykatki-z-afryki-subsaharyjskiej-zyja-w-grupach-spolecznych-liczacych-do-30-zwierzat-w-ktorych-praktyczna-nauka-jest-czescia-pracy-rodzicow-i-innych-doroslych-pomocnikow-631fca8.jpg" width="938" height="663" alt="Surykatki z Afryki Subsaharyjskiej żyją w grupach społecznych liczących do 30 zwierząt, w których praktyczna nauka jest częścią pracy rodziców i innych dorosłych pomocników." title="Surykatki z Afryki Subsaharyjskiej żyją w grupach społecznych liczących do 30 zwierząt, w których praktyczna nauka jest częścią pracy rodziców i innych dorosłych pomocników." /> Emocjonalne zatarcie da się odpracować Podobny los spotkał Oksanę Malaję, urodzoną w 1983 roku w wielodzietnej rodzinie na Ukrainie. Dziewczynka cierpiała na zaburzenia rozwoju i została odrzucona przez swoich rodziców alkoholików. Przez pięć lat mieszkała w zagrodzie z półdzikimi psami, które przygarnęły ją i dały jej względne poczucie bezpieczeństwa. Kiedy ją odnaleziono w 1991 roku, miała osiem lat, ale wyglądała na dużo młodszą. Była brudna, zaniedbana i agresywna, nie potrafiła chodzić na dwóch nogach. Po przewiezieniu do kliniki psychiatrycznej pod Odessą poddano ją wieloletniej terapii, podczas której nadrabiała braki w edukacji, socjalizacji i nauce języka. Wiele zaległości udało się odpracować, choć niemożliwe okazało się zatarcie emocjonalnego nieprzystosowania, które m.in. nie pozwala dziewczynie wytrwać w długich, harmonijnych relacjach z innymi ludźmi. Wielkim sukcesem było natomiast to, że Oksana nauczyła się płynnie mówić. Eric Lenneberg, lingwista i neurolog, stworzył teorię lingwistyczną, która mówi o zdolności człowieka do przyswojenia języka. Według niej istnieje określony czas, w którym można się nauczyć mówić. Jeśli nie nastąpi to przed zakończeniem okresu dojrzewania, dana osoba nigdy nie będzie posługiwała się płynnie językiem. Oksana trafiła pod fachową opiekę w wieku ośmiu lat. Według językoznawcy Danuty Mikulskiej, autorki metody porozumiewania się językiem migowym z niemowlętami, krytycznym okresem jest czas do około 12. roku życia, kiedy to czynny pozostaje tzw. mechanizm przyswajania języka, wrodzony i uniwersalny dla wszystkich języków i kultur. Po tym czasie mechanizm ten zanika. Jednak aby język został przyswojony, konieczne jest też wsparcie społeczne, a tego z reguły brakuje „dzikim dzieciom”. Traian Caldarar, romski chłopiec, uciekł od bijącego go ojca i przez trzy lata mieszkał z psami w lasach Transylwanii. Po odnalezieniu w 2002 roku poszedł do normalnej szkoły, gdzie szybko dostosował się do rówieśników, a jego ulubionym przedmiotem stała się matematyka. Według profesora lingwistyki Wayne'a O'Neila z Massachusetts Institute of Technology, dzieci rozwijają kompetencję fonologiczną do nauki swojego pierwszego języka pod koniec pierwszego roku życia, a pomiędzy rokiem czwartym a siódmym otwiera się „okienko” nauki. Jednakże, jeśli dziecko jest w tym czasie wyizolowane, nauka nie przebiega już prosto ani instynktownie. Odizolowanie i ratunek Mikulska dodaje, że dzieci, które wychowywały się wśród zwierząt, zdołały nauczyć się od nich pewnych technik komunikacji. W najgorszej sytuacji są ludzie, którzy w dzieciństwie zostali całkowicie odizolowani od otoczenia. Przykładem jest Genie, dziewczynka urodzona w 1957 r. w Kalifornii, którą psychopatyczny ojciec przez 13 lat przetrzymywał związaną w ciemnym pokoju. Nigdy się do niej nie odzywał, nie pozwalał też na to bratu Genie i jej niewidomej matce. W 1970 r. matce udało się wynieść dziewczynkę z domu. Trafiła do opieki społecznej. Przez kolejne lata terapeuci i rodziny zastępcze starali się ją socjalizować, w tym nauczyć mówić. Udało jej się z trudem przyswoić zaledwie kilkadziesiąt podstawowych słów, ale znacznie większe postępy poczyniła w języku migowym, którego nauczyła ją jedna z opiekunek. David Rigler, terapeuta Genie, uważał, że nauka przyniosłaby o wiele lepsze rezultaty, gdyby od początku postawiono na język migowy. Język migowy jest pod wieloma względami dużo bardziej naturalny dla osób, które nie zetknęły się wcześniej z mową. Mikulska uważa, że można tu znaleźć analogię do wielu żyjących w Polsce głuchych dzieci, z którymi pracowała. Dzieci takie, wychowywane przez słyszących rodziców, często od małego są uczone mowy i czytania z ruchu warg, a nie naturalnego dla nich migania. Taką metodę wciąż szeroko stosuje się w naszym kraju, a nieświadomi jej szkodliwości rodzice utrwalają tę patologię. Mikulska twierdzi, że nie da się nauczyć języka przez obserwację ust. Dzieci, którym serwuje się taką naukę, zamykają się w świecie ciszy, nie rozumiejąc, co się do nich mówi w obcym dla nich języku. Rezultaty są zatrważające: takie dzieci trafiają w wieku siedmiu lat do szkół dla głuchych jako osoby nieznające żadnego języka. Dopiero tam uczą się porozumiewać z rówieśnikami, używając języka migowego. Pomiędzy nami żyją więc ludzie, którzy są współczesną odmianą dzikich dzieci!
Surykatki, orki i motyle. Jak zwierzęta uczą swoje młode?
Zwierzęta robią wiele niesamowitych rzeczy. I właśnie to jak się uczą tych rzeczy, najbardziej intryguje naukowców. Część umiejętności jest dziedziczona. Choćby motyl danaid wędrowny, który migruje z Meksyku do Kanady, korzystając z mapy zapisanej w genach. Inne gatunki naśladują umiejętności i zachowania, jak młode wilka szarego, które obserwują swoją watahę polującą na łosia. A jeszcze inne uczą się, jak przetrwać metodą prób i błędów.
W tym artykule: Kiedy twoje jedzenie się odgryza Lekcje muzyki Na tropie ofiary Wymagająca lekcja orek Mistrzowie poszukiwania jedzenia Prawdziwi zwierzęcy nauczyciele to rzadkie przypadki. Takie zjawisko występuje tylko wśród niewielu gatunków i u niektórych ptaków czy owadów. – Przez długi czas istniał wśród naukowców opór przed zaakceptowaniem tego, że zwierzęta mogą nauczać. To jedna z cech człowieczeństwa, która czyni nas wyjątkowymi – mówi prof. Lisa Rapaport, ekolożka behawioralna z Clemson University. Biolodzy stworzyli również specyficzną definicję tego, co cechuje zwierzęcych nauczycieli. Taki nauczyciel musi dostosowywać swoje zachowanie do zwierzęcego ucznia, ograniczając własne korzyści. – W dalszej fazie procesu nauczania uczeń z kolei musi udowodnić, że zdobył tę wiedzę lub umiejętności – mówi prof. Rapaport. Kiedy twoje jedzenie się odgryza Surykatki z Afryki Subsaharyjskiej żyją w grupach społecznych liczących do 30 zwierząt, w których praktyczna nauka jest częścią pracy rodziców i innych dorosłych pomocników. Różne gatunki skorpionów to ulubione posiłki surykatek. Jednak potencjalnie śmiertelne użądlenie skorpiona oznacza, że surykatki muszą wiedzieć, jak się z nimi ostrożnie obchodzić. Dlatego na początku rodzice dostarczają martwe pajęczaki swoim noworodkom. W miarę jak młode rosną, nauczyciele surykatek stopniowo utrudniają im lekcje jedzenia. Np. początkowo usuwają żądła z żywych skorpionów, aby uczynić je nieszkodliwymi i pozwalają młodym ćwiczyć ich uwalnianie. Gdy młode zdobywają umiejętności i pewność siebie w obchodzeniu się ze skorpionami, nauczyciele stopniowo dostarczają coraz sprawniejszych skorpionów, aż uczniowie nauczą się bezpiecznie usuwać żądło i zabijać ofiarę samodzielnie. Chociaż dorosłe surykatki poświęcają na nauczanie czas, który mogłyby przeznaczyć na inne zajęcia, działa to na ich korzyść. Dzieje się tak, ponieważ surykatki w stadzie są blisko spokrewnione, a utrzymanie większej liczby członków grupy przy życiu utrwala geny rodziny. Zmarł najsamotniejszy człowiek świata. Ostatni członek odizolowanego plemienia nie miał z nikim kontaktu od 26 lat Mężczyzna zwany „Człowiekiem z dziury” zmarł w Brazylii. Był jedynym mieszkańcem Rdzennego Terytorium Tanaru w stanie Rondonia. A także ostatnim członkiem plemienia, które zostało wym... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zmarl-najsamotniejszy-czlowiek-swiata-ostatni-czlonek-odizolowanego-plemienia-nie-mial-z-nikim-kontaktu-od-26-lat-fot-vincent-carelli-corumbiara-via-survival-international-youtube-34c58fc.jpg" width="938" height="380" alt="Zmarł najsamotniejszy człowiek świata. Ostatni członek odizolowanego plemienia nie miał z nikim kontaktu od 26 lat (Fot. Vincent Carelli, Corumbiara via Survival International/YouTube)" title="Zmarł najsamotniejszy człowiek świata. Ostatni członek odizolowanego plemienia nie miał z nikim kontaktu od 26 lat (Fot. Vincent Carelli, Corumbiara via Survival International/YouTube)" /> Lekcje muzyki Australijskie ptaki chwostki szafirowe zaczynają uczyć swoje młode jeszcze przed narodzinami. Matka chwostek szafirowych śpiewa do swoich jaj 30 razy na godzinę. Przyzwyczaja w ten sposób embriony do muzycznego kodu, który jest unikatowy dla każdej samicy. Po wyjściu na świat pisklęta będą używać dźwięku, aby poprosić o jedzenie od mamy i taty, który również uczy się melodii. W jednym z badań prof. Sonia Kleindorfer, biolożka z Flinders University w Adelajdzie i jej współpracownicy podmienili jaja między gniazdami dzikich ptaków. Odkryli, że pisklęta wydawały dźwięk wezwania przybranej matki, która im śpiewała. Kod muzyczny przyswojony przed wykluciem okazał się ważniejszy niż geny. Jest dobry powód dla tych lekcji śpiewu. Kukułki często składają jaja w gniazdach chwostek, dzięki czemu mogą zrzucić z siebie ciężar wysiadywania i wychowywania własnych młodych. Zjawisko to nazywa się pasożytnictwem lęgowym. Jednak rodzice kukułek robią to zbyt późno, by ich młode mogły nauczyć się śpiewu. Dlatego opieka nad młodymi, które znają śpiew rodziców sprawia, że chwostki nie tracą cennego czasu i pożywienia na karmienie oszustów. Na tropie ofiary Kiedy mrówka skalna znajdzie nowe źródło pożywienia lub miejsce na gniazdo, prowadzi tam inną mrówkę za pomocą techniki zwanej biegiem tandemowym. Mrówka znająca trasę prowadzi nowicjusza wzdłuż niej, zatrzymując się po drodze, aby uczeń mógł zapamiętać każdy punkt orientacyjny. Nauczyciel polega na informacji zwrotnej od ucznia, który potwierdza, kiedy każda lekcja została przyswojona. Stuknięciem czułków daje nauczycielowi znać, że czas ruszać dalej. – Mrówka ucząca wciąga innego osobnika w proces ustalania znacznie lepszego miejsca na gniazdo. Przyniesie to korzyści wszystkim mrówkom w kolonii i pomoże im częściej przekazywać swoje geny następnemu pokoleniu – mówi Nigel Franks, emerytowany profesor biologii na Uniwersytecie w Bristolu w Wielkiej Brytanii. W 2006 roku był współautorem badania dokumentującego to zachowanie – pierwszego opublikowanego dowodu, że zwierzę inne niż człowiek potrafi uczyć inne zwierzęta. Prof. Franks obecnie eksperymentuje z nauczycielami-robotami. Chce dowiedzieć się, które aspekty edukacji mrówek są najbardziej kluczowe dla sukcesu. Wymagająca lekcja orek W zależności od miejsca zamieszkania zabójcze wieloryby, czyli orki, polują na różne ofiary. W Norwegii orki współpracują ze sobą, aby zebrać ławice śledzi w gęste skupiska, a następnie ogłuszyć ryby ogonem przed ucztą. Na Antarktydzie współpracują ze sobą, by zmyć foki Weddela z lodu i je pożreć. Naukowcy uważają, że w niektórych z tych wyjątkowych sytuacji rodzice uczą swoje młode łapania zdobyczy. W Patagonii niektóre orki polują na szczenięta lwów morskich przy linii brzegowej, celowo kładąc się na plaży. Dorośli pokazują młodym, jak wykonać ten niebezpieczny manewr, zanim jeszcze zaczną polować. W razie potrzeby pomagają wepchnąć młode z powrotem do wody. W wodach Alaski zaobserwowano, że orki szkolą swoje młode do chwytania zdobyczy etapami. Najpierw ogłuszają ptaki morskie płetwami, aby młode mogły nabrać wprawy w obchodzeniu się z ptakami i przećwiczyć własną technikę. – Te lekcje są nie tylko przykładem nauczania, ale także kultury. Każda grupa młodych gromadzi nabytą wiedzę społeczną i przekazuje ją następnemu pokoleniu – mówi Brian Skerry, fotograf dzikiej przyrody. – Orki nie tylko uczą swoje potomstwo umiejętności, które będą potrzebne do przetrwania, ale również tradycji przodków – dodaje. Mistrzowie poszukiwania jedzenia Tamaryny złociste z Mata Atlântica, wąskiego obszaru bujnych lasów na południowo-wschodnim atlantyckim pobrzeżu Brazylii, muszą odbyć mistrzowski kurs poszukiwania jedzenia. Obejmuje on ponad 150 różnych rodzajów owoców, owadów, żab, jaszczurek itp. – Jeśli jesteś młodym dzieckiem w lesie, to skąd wiesz, gdzie wetknąć rękę, żeby znaleźć coś bez ugryzienia lub użądlenia? – pyta prof. Rapaport, która badała nauczanie i uczenie się tamaryn. To dlatego dorośli stosują technikę „chodź i weź". Początkowo przywołują młode do miejsc, gdzie znajduje się pokarm. Następnie wprowadzają je w stopniowo coraz trudniejsze sytuacje związane z szukaniem pożywienia. Zaczynając od rozpoznawania rodzaju owoców, po kopanie w dziupli drzewa w poszukiwaniu zdobyczy. – W okresie, gdy dorośli zachowywali się w ten sposób, więcej młodych odnajdywało jedzenie. Mamy więc pierwsze dowody, że to działało – mówi prof. Rapaport. – Dorośli byli również bardziej skłonni do oferowania nowych pokarmów swoim młodym. To wykazało, że dorośli zwracali uwagę, co dzieci wiedzą, a czego jeszcze nie. Prof. Rapaport zaobserwowała również, jak dorośli wykonują to, co jej zdaniem jest niesamowitą cechą u nie-ludzkich nauczycieli. Skupianie swojej energii na tych, którzy najbardziej jej potrzebowali. – Nie mieliśmy metodologii, aby jednoznacznie stwierdzić, że nauczanie dotyczyło wyłącznie młodych, które wolno się uczą. Takie jednak było moje wrażenie – zauważa.
Chiny. Rodzice niegrzecznych dzieci mogą zostać ukarani
To już nie pierwszy raz, kiedy rządzący w Chinach angażują się w wychowanie dzieci i młodzieży. Poprzednie zmiany w prawie również wzbudziły niemałe kontrowersje.
W tym artykule: Kary dla rodziców niegrzecznych dzieci Chińska polityka rodzinna Chińska polityka rodzinna od lat wzbudza wiele kontrowersji. Przypomnijmy, że dopiero w tym roku sprawująca rządy partia komunistyczna pozwoliła rodzicom na posiadanie trójki dzieci. Politycy zdecydowali się na zmianę w prawie w odpowiedzi na malejącą liczbę narodzin w Chinach. Kolejny projekt ustawy również odbił się szerokim echem. Dlaczego? Setki nagich ludzi nad Morzem Martwym. Zdjęcia mają zwrócić uwagę na ważny problem Nagłaśnianiem problemu wysychania Morza Martwego od lat zajmuje się amerykański fotograf Spencer Tunick. 54-latek już trzykrotnie dokumentował pomniejszającą się powierzchnię słonego jez... Kary dla rodziców niegrzecznych dzieci Jeśli proponowane przepisy wejdą w życie, rodzice dzieci, które wykażą „bardzo złe zachowanie” lub popełnią przestępstwa, zostaną ukarani. Projekt ustawy zakłada nagany oraz programy wychowawcze dla opiekunów sprawiających problemy nieletnich. Zgodnie z nowym prawem rodzice będą również zachęcani do organizowania czasu dla dzieci na odpoczynek, zabawek i ćwiczenia. – Jest wiele powodów, dlaczego nastolatki źle się zachowują. Główna przyczyna to brak lub nieodpowiednia edukacja rodzinna – tłumaczy Zang Tiewei, rzecznik Komisji Spraw Legislacyjnych w Parlamencie Chińskiej Republiki Ludowej. Projekt ustawy będzie analizowany w tym tygodniu. Tak wygląda życie w obozie dla uchodźców. Reportaż z Lesbos Jeszcze kilka miesięcy temu moja wiedza o tej greckiej wyspie ograniczała się do znajomości kilku teorii tłumaczących jej nazwę. Dziś kiedyś słyszę Lesbos, myślę o tysiącach uchodźc.. Chińska polityka rodzinna To już nie pierwszy raz, kiedy rządzący w Chinach angażują się w wychowanie dzieci i młodzieży. Kilka miesięcy temu w życie weszło prawo ograniczające czas, jaki nieletni spędzają, grając w gry komputerowe. Obecnie wirtualne rozgrywki są dozwolone tylko przez godzinę dziennie w piątek, sobotę i niedzielę. Poważnym problemem okazał się też natłok obowiązków szkolnych. Aby najmłodsi mieli więcej czasu wolnego, ograniczono prace domowe oraz zakazano pobierania korepetycji w weekendy i święta. Nie mniejsze kontrowersje wywołał projekt zapobiegający „feminizacji nastolatków płci męskiej”. Ministerstwo Edukacji wezwało szkoły do promowania sportów i gier zespołowych, przykładowo piłki nożnej, na terenie kampusów. Źródło: CNN
Rodzicielstwo niezbyt eko. Dzieci w domu to większy „ślad węglowy”
Rację mogą mieć ci, którzy uważają, że powoływanie na świat nowego życia w dobie kryzysu klimatycznego jest kolejnym ciosem dla naszej planety. Najnowsze badania pokazują, że w gospodarstwach domowych, w których są dzieci, dorośli odpowiadają za emisję dwutlenku węgla nawet o 25 proc. większą niż w przypadku gospodarstw bez dzieci.
Badania przeprowadzono w Szwecji. Porównano dorosłych posiadających dzieci oraz pary niebędące rodzicami. Naukowcy odkryli, że dorośli z pierwszego typu gospodarstw domowych odpowiadają za emisję dwutlenku węgla pochodzącego z transportu, produkcji żywności, ogrzewania i pozyskiwania energii elektrycznej w stopniu o wiele większym niż gospodarstwa domowe bez dzieci. Produkowali nawet o 25 proc. dwutlenku węgla więcej. Badacze zwracają uwagę na fakt, że istnieje wiele rodzin, które uważają się za „ecofriendly”, tymczasem ich zachowania i zwyczajnie niekoniecznie to przekonanie potwierdzają. Jason Shogren, ekonomista z Univeristy of Wyoming, zwraca też uwagę, że choć rodzice deklarują, że obawiają się o przyszłość swoich dzieci, nie staje się to dla nich motorem do podjęcia aktywności ekologicznych, mających na celu ochronę przyrody i klimatu dla przyszłych pokoleń. – Zostanie rodzicem może zmienić daną osobę. On lub ona myślą więcej o przyszłości i martwią się o przyszłe ryzyko. na jakie narażone będą ich dzieci. Ale chociaż posiadanie dzieci może wpłynąć na zmianę, wyniki badań sugerują, że obawy rodziców dotyczące zmian klimatu nie powodują, że stają się oni bardziej„ zieloni” niż dorośli niebędący rodzicami – komentuje Jason Shogren. Rodzicielstwo zmienia nasze zachowania Nowe badanie przeprowadzone w Szwecji to jedno z pierwszych tak poważnych badań nada zachowaniami proekologicznymi wśród rodziców. Pojedyncza analiza nie może być całkowitym obrazem rodzicielstwa, a obecne ustalenia będą wymagały weryfikacji w innych krajach i na większych liczebnie próbach. Wcześniejsze badania w tym temacie dostarczyły mieszanych dowodów na to, czy rodzicielstwo zmienia postawy, preferencje i zachowania środowiskowe. Nowe badania ponownie poddały ten aspekt pod ocenę, za pomocą unikalnego zestawu danych dotyczących 4000 szwedzkich gospodarstw domowych. We wszystkich głównych wydatkach badanych gospodarstw ujawniono dużą różnicę w emisji dwutlenku węgla pomiędzy osobami będącymi i niebędącymi rodzicami, szczególnie w odniesieniu do transportu i żywności. Wyniki mogą być zaskakujące, biorąc pod uwagę, jak poważnie traktowane są kwestie zmian klimatycznych w Szwecji. Autorzy badania twierdzą, że wyniki ich pracy mogą być doskonałym przypomnieniem, że nawet przy najlepszych intencjach rodzice mogą czasem przeoczyć większy wpływ ich działań na klimat. Brak czasu i dziecięce zachcianki Badania dotyczące gospodarowania czasem w szwedzkich gospodarstwach domowych ujawniają, że spośród wszystkich osób rodzice z małymi dziećmi mają najmniej czasu wolnego. Jest to prosta zależność, obecna nawet w krajach, gdzie rodzice mogą korzystać z długiego płatnego urlopu rodzicielskiego. Ten fakt też może mieć wpływ na zachowania proekologiczne. Autorzy wyjaśniają, że towary wysokoemisyjne są wygodne i tanie, co sprawia, że ​​są szczególnie kuszące dla rodziców. Chodzi m.in. o częstsze wybieranie auta jako głównego środka komunikacji, czy żywności po wstępnej obróbce, której przygotowanie wiąże się z większą emisją dwutlenku węgla. Zdaniem autorów badań w kolejnym kroku niezbędne jest ustalenie, skąd wynika różnica w emisji dwutlenku węgla. Naukowcy sugerują, że na przykład w przypadku, gdy za zwiększony ślad węglowy odpowiada proces produkcji żywności, państwo będzie mogło wprowadzić odpowiednie dofinansowania do produkcji zamienników mięsa bądź bardziej promować karmienie przez matkę piersią. Produkcja mleka modyfikowanego wiąże się bowiem z wysoką emisją. Ale niekoniecznie musi chodzić tylko o wygodę. – Na konsumpcję altruistycznych rodziców mogą mieć również wpływ bezpośrednie preferencje dziecka, dotyczące konsumpcji o wysokiej emisji dwutlenku węgla, takie jak podawanie czerwonego mięsa, czy wyjazdy do ośrodków przyjaznych rodzinie – piszą autorzy. Ekonomistka Linda Thunstrom uważa, że wyniki ze Szwecji znajdą odzwierciedlenie w innych krajach, szczególnie zachodnich. A im bogatszy kraj, tym większy może być rozstrzał między śladem węglowym pozostawianym przez rodziców i przez bezdzietnych. Katarzyna Grzelak
W jakim kraju najlepiej wychowywać dziecko? Nie w Stanach i nie w Wielkiej Brytanii
Dania, Szwecja i Norwegia znalazły się na podium rankingu „Najlepszych krajów do wychowania dzieci w roku 2020”. Analizę przeprowadzono na podstawie ankiet 20 tys. osób z całego świata. Przeważyły przywileje dla rodziców oraz poziom opieki medycznej.
Gdyby czynnikiem decydującym był dobrze rozwinięty system edukacji publicznej, na pierwszym miejscu znalazłyby się Stany Zjednoczone. Tymczasem uplasowały się dopiero na 18 pozycji. Wszystko za sprawą niskiego poczucia bezpieczeństwa oraz braku odpowiednich świadczeń dla rodziców. W rankingu przeprowadzonym przez US News & World Report ankietowani musieli ocenić osiem atrybutów każdego kraju: dbałość o prawa człowieka, przyjazność rodzinie, równość płci, poczucie szczęścia, równość dochodów, bezpieczeństwo, edukacja publiczna, system opieki zdrowotnej. Na pierwszym miejscu, spośród 80 państw, znalazła się Dania (w 2019 r. – 2. miejsce). Unia Europejska opisuje duński system urlopów rodzicielskich jako „jeden z najbardziej hojnych i elastycznych w UE”. Tutaj oboje rodzice otrzymują aż 52 tygodnie urlopu rodzicielskiego po urodzeniu dziecka. Dodatkowo – mama ma możliwość wzięcia czterotygodniowego urlopu na czas przygotowań przed przyjściem dziecka na świat. Urlop, szkoła i opieka medyczna Miejsce drugie to Szwecja (w 2019 r. – 1. miejsce). Tutaj rodzice mają do dyspozycji łącznie 480 dni urlopu, z czego każde z nich musi wykorzystać co najmniej 90 dni. Resztą mogą się podzielić wedle uznania. Podium zamyka Norwegia (w 2019 r. – 3. miejsce). Tak samo jak w przypadku poprzedników, tak i tu o wysokiej lokacie zdecydował system urlopów rodzicielskich. Kobieta po urodzeniu dziecka może zdecydować się na 46 tygodni płatnego w 100 proc. urlopu, albo 56 tygodni urlopu płatnego w 80 proc. Tatusiom przysługuje nawet do 10 tygodni urlopu. Czwartą pozycję zajęła Kanada (2019 r. – 4. miejsce). Tutaj rodzice mają prawdo do 17 tygodni urlopu. Jeśli oboje sprawują opiekę nad dzieckiem, mogą łączyć swoje urlopy, jednak tak, aby nie przekraczały 63 tygodni. Na piątym jest Holandia (w 2019 r. – 6. miejsce). Tutaj urlopy rodzicielskie są nieco skromniejsze. Przyszłe mamy mają prawo do czterech do sześciu tygodni urlopu przed terminem porodu oraz do 10 tygodni urlopu po porodzie. Jeśli kobieta spodziewa się bliźniaków lub wieloraczków, może liczyć na dłuższy urlop macierzyński – w wymiarze 20 tygodni. Jak łatwo zauważyć w czołówce znalazły się bogate kraje, z dobrze rozwiniętym systemem socjalnym oraz bogatym systemem ochrony zdrowia, czy bezpłatnej edukacji wczesnoszkolnej i szkolnej. Polska na 20. Kolejne pozycje zajmują: Finlandia, Szwajcaria, Nowa Zelandia, Australia i Austria. Wielka Brytania uplasowała się tuż za pierwszą dziesiątką, na miejscu 11. Stany Zjednoczone na 18., a niedaleko za nimi, bo na 20. Polska (w 2019 r. – 22. miejsce). W Polsce świeżo upieczone mamy mogą skorzystać z urlopu macierzyńskiego (20 tygodni – przy urodzeniu jednego dziecka, do maksymalnie 37 w przypadku urodzenia pięcioraczków i więcej). 6 tygodni z puli urlopu macierzyńskiego mogą wykorzystać przed porodem. W praktyce rzadko się to zdarza, ponieważ ciężarnym przysługuje pełnopłatne zwolnienie lekarskie. Później kobieta może zdecydować się jeszcze na urlop rodzicielski – 32 tygodnie, którym może podzielić się z partnerem. Mężczyźnie – w ciągu roku po urodzeniu dziecka – przysługuje także dwutygodniowy urlop ojcowski, niezależny od urlopu rodzicielskiego. Katarzyna Grzelak
Dzieci różnic się nie boją. Dlatego podróżowanie z nimi to inny wymiar przygody
Kobieta na prawdziwych kamiennych żarnach zmełła trochę zboża na grubą kaszę, dolała do tego mleka i podała nam. Mój syn spróbował, orzekł, że niedobre, i odstawił miskę.
Mamo, a czemu u Babuszek tak śmierdzi? – pyta mnie mniej więcej raz w miesiącu mój starszy syn Witek. U Babuszek byliśmy prawie cztery lata temu. Rzeczywiście śmierdziało, ale myślę, że nie to najbardziej nurtuje Witka. Dla niego pytanie o Babuszki to sposób na wywołanie wspomnień, namówienie mnie do rozmowy o podróży, którą odbyliśmy w 2009 r. Zajęła nam cztery miesiące. Cztery miesiące przygód, niechodzenia do przedszkola (Witek miał wtedy pięć lat, pamiętam, że urodziny świętował w Ałma-Acie w Kazachstanie) i ciągłego przebywania razem. Babuszki poznaliśmy nad Bajkałem, we wsi Ust-Barguzin, na wschodnim wybrzeżu jeziora. Właściwie były to dwie różne kobiety, ale do naszego rodzinnego języka przeszły pod zbiorczym hasłem Babuszki. Mieszkaliśmy w namiocie, przy samej plaży. Kiedy obudziliśmy się drugiego dnia i ciągle lało, popatrzyliśmy z ojcem Witka na nasze ubłocone i wilgotne ciuchy, na ostatnie suche spodnie naszego syna, które trzymał w śpiworze w charakterze poduszki. Postanowiliśmy nie liczyć na poprawę pogody i jechać dalej. Ruszyliśmy lasem do wsi, skąd mieliśmy nadzieję złapać okazję do najbliższego większego miasta, oddalonego o kilka godzin jazdy Ułan Ude. Nie udało się. Jedyny dziennie autobus odjechał jeszcze o szóstej rano, nikt z miejscowych nie wybierał się dalej niż do pobliskiego tartaku. Wizja, że mielibyśmy wrócić na plażę i tam, w deszczu, rozbijać przemoknięty namiot, napawała nas obrzydzeniem. I wtedy trafiliśmy na Babuszki. Pukaliśmy do różnych obejść, właściwie nie wiedząc, czy chcemy pytać o nocleg, czy raczej o samochód do Ułan Ude, ale i tak na ogół nikt nam nie otwierał. Raz wyszedł do nas pijany mużyk, z którym nie było kontaktu, raz matka z dwójką dzieci uwieszoną spódnicy i trzecim w drodze, która nawet niepytana powiedziała, że męża nie ma i ona nic nie może dla nas zrobić. Babuszki nie dość, że nam otworzyły, to jeszcze zaprosiły do izby w tak zwanej letniej kuchni, czyli niskim domku na podwórku, posadziły za stołem i dały herbaty. Pierwsza Babuszka była gospodynią, właścicielką całego gospodarstwa, w którym żył jeszcze jej syn z rodziną. Druga Babuszka była letniczką, u tej pierwszej w gościach. Na co dzień mieszkała chyba w Ułan Ude albo w Irkucku, ale ponieważ przyjeżdżała do Ust-Barguzina co roku od 20 lat, znały się dobrze i traktowały raczej jak stare znajome. Deszcz dudnił o szyby, a my siedzieliśmy sobie w ciemnej i – o tak! – śmierdzącej – ale ciepłej i suchej izdebce, odpowiadając na nieskończone pytania Babuszek: a kim jesteśmy, a po co nad Bajkał, a ile Witek ma lat, a czemu tylko jedno dziecko, a ile się w Polsce zarabia, czy lekarstwa są takie drogie jak tutaj, czy prawda, że Polacy nie lubią Rosjan, mimo że ci ich przecież od Hitlera wyzwolili, i tym podobne. Oczywiście, jak Babuszka numer jeden zaproponowała, żebyśmy zostali na noc, przytaknęliśmy skwapliwie. Jak przyniosły gorące mleko – żeby mały się rozgrzał – kazaliśmy mu je do dna wypić, mimo że w środku pływały kożuchy wielkości dwudziestogroszówek, a Witkowi na samą myśl o kożuchach (dokładnie tak samo jak mi) zbiera się na wymioty. Dopiero kiedy zagroził, że zarzyga i tak już nie najczystszą podłogę, zgodziliśmy się dyskretnie wylać mleko za okno. Skorzystaliśmy z okazji, bo Babuszki poszły akurat do głównego domu po koce, z których mieliśmy sobie zrobić posłanie na noc. W ogóle dobre i serdeczne kobiety z tych Babuszek. Głupio mi, że mój syn zapamiętał jej jako brudaski. To oczywiście nasza wina. Mogliśmy sobie darować przy nim komentarze, że fuj, podłoga u Babuszek lepi się od brudu, że śmierdzi, że koce zakurzone, a kubki czarne od nalotu z herbaty. To nie jest oczywiście tak, że dziecko samo wielu rzeczy nie zauważa. Wręcz przeciwnie, zaskakująco szybko orientuje się, że coś jest inne niż w jego domu. Samo z siebie jednak w ogóle nie wartościuje, nie ocenia, czy to lepiej, czy gorzej. Inaczej. I tyle. Dopiero kąśliwe uwagi dorosłych albo ich rzucane ukradkiem spojrzenia uczą dzieci, że chodzenie w chuście na głowie jest idiotyczne, jedzenie palcami prymitywne, a obsypywanie posągów bóstwa kwiatami i malowanie sobie kropek na czole bardziej bez sensu niż żegnanie się znakiem krzyża czy ubieranie choinki. Dlatego podróżując z dziećmi, trzeba bardzo uważać na to, co mówi się między sobą, nawet jeśli wydaje nam się, że one akurat nie słuchają, bo zajęte są czym innym. Nie warto też przesadzać w drugą stronę. Nie ma co dzieci zmuszać, żeby na siłę brały udział w rytuałach, których się boją, albo próbowały potraw, które im nie smakują. Dzieci odmawiają z takim wdziękiem i prostotą, że nikt się o to nie obrazi. Pamiętam, jak w Tuwie poszliśmy na spacer, w stronę jurt, które od kilku dni widzieliśmy na horyzoncie. Mieszkali w nich pasterze pilnujący kóz i owiec pasących się na okolicznych łąkach. Zaprosili nas do środka. Kobieta na prawdziwych kamiennych żarnach zmełła trochę zboża na grubą kaszę, dolała do tego mleka i podała nam. Witek spróbował, orzekł, że niedobre, i odstawił miskę. Ja z jego ojcem siedzieliśmy potem nad nią z pół godziny, próbując coś przełknąć, ale chyba wyszlibyśmy na mniejszych idiotów, gdybyśmy równie szczerze jak on od razu powiedzieli, że nam nie smakuje. Największy błąd podróżujących dorosłych – wiem, co mówię, wielokrotnie zdarzyło mi się go popełnić i niestety zdarza mi się nadal – to traktowanie napotykanych po drodze ludzi inaczej niż przedstawicieli naszej własnej kultury. Odnoszenie się do nich jak do dużych dzieci, które i tak niewiele rozumieją. Jednym słowem infantylizowanie, orientalizowanie, przyprawianie gęby, upupianie. Bo czy można bardziej dać do zrozumienia drugiemu człowiekowi, że się go nie szanuje, niż traktując go protekcjonalnie? Potakując mu, jeśli w głębi duszy się z nim się zgadzamy, uśmiechając się słodko, zamiast szczerze powiedzieć, o co nam chodzi? Dzieci, póki my, dorośli, ich tego nie nauczymy, nigdy tak nie robią. Zauważają różnice, nie ukrywają tego, ale ponieważ różnice nie są dla nich źródłem hierarchii, nie widzą też powodu, żeby udawać, że nie istnieją. Ich prostota i bezpośredniość w tej dziedzinie często ośmieszają naszą dorosłą hipokryzję i niezręczność w traktowaniu inności. Kilka dni temu jechałam podmiejskim pociągiem z Lizbony do Sintry. Tym razem był ze mną mój młodszy syn Mikołaj. Jest właściwie dwujęzyczny, więc wiele pytań zadaje po rosyjsku, w języku, w jakim rozmawia ze swoją nianią. Naprzeciwko nas usiadło dwóch nastolatków. – Mama, a szto eto? – zapytał i zaraz sam sobie odpowiedział – Eto cziornyj cziełowiek. Bo nastolatkowe rzeczywiście byli czarni. Musieli być dziećmi emigrantów, najpewniej z Angoli. Ja jednak zamarłam. Przez chwilę nawet zastanawiałam się, jak opowiedzieć o nich Mikołajowi, żeby nie popaść w jakiś straszny, dyskryminujący język i jednocześnie nie używać słów uważanych za poprawne, ale za to dla wszystkich zrozumiałych, jak Afrykanie, bo wtedy wydawało mi się, że chłopcy na pewno domyślą się, że o nich mówimy. Że mówimy, że mają ciemną skórę, inaczej niż ja i Mikołaj, i zrobi im się przykro. Fakt, że mogło mi w ogóle przyjść do głowy, że dwóch zajętych sobą i swoimi iPadami szesnastolatków będzie się zastanawiało, o czym obcojęzyczna turystka rozprawia z dwuipółletnim dzieckiem, pokazuje, jaki problem my, dorośli, a może lepiej powiedzieć my, Polacy, a może po prostu ja, Ludwika Włodek, mam z innością. To także powód, dlaczego warto się z innością od najmłodszych lat oswajać, czytaj: podróżować z dziećmi. Wierzę, że dziecko, które od zawsze będzie wiedziało, że na świecie żyją różni ludzie, którzy różnie wyglądają i różne rzeczy jedzą czy różnie chodzą ubrani, będzie lepszym, mądrzejszym i bardziej tolerancyjnym dorosłym. Oczywiście nie da się uniknąć działania stereotypów i kalek. Równolegle z rodzicami wychowują także szkoła, telewizja i koledzy. Świat oddziałuje na nasze dzieci nie tylko tak, jakbyśmy chcieli. Także w takich wypadkach doświadczenia z podróży mogą się przydać. Ostatnio oglądałam z Witkiem dziennik. To było w dniu wyboru nowego papieża. Obszerna relacja z Rzymu, opowieść o tym, jak działa konklawe, tłumy na placu Świętego Piotra i wreszcie biały dym z watykańskiego dachu. – Katolicy to najbardziej cywilizowani ludzie na świecie – wypalił mój ośmioletni syn. – Mają wszystko tak zorganizowane. Są te wybory, jest papież. Ktoś nimi rządzi, jest jakiś porządek, a nie tak jak u tych muzułmanów. Zamurowało mnie. Na szczęście Witek na własne oczy widział owoce cywilizacji islamu. Czym prędzej mu to przypomniałam. Pogadaliśmy o pięknych perskich miniaturach z muzeum w Bejrucie, o pierwszym na świecie muzułmańskim uniwersytecie w Fezie, o medresach z Samarkandy. Wydawało mi się, że zrozumiał. Po piętnastu minutach, tak kompletnie z głupia frant, zapytał: – Mamo, a czemu te Babuszki były takie brudaski? Jak oswajać dzieci z innością? Najlepiej z nimi podróżując. (Rys. Bogna Sroka-Mucha)
Jak się zmieniło nasze podejście do macierzyństwa? [REPORTAŻ]
Współczesne matki nie mogą liczyć na instynkt macierzyński. Wiedzę o tym, jak wychowywać dzieci, czerpią z poradników i gubią się w gąszczu teorii, zamiast uczyć się od Indian czy Papuasów najbardziej naturalnych zachowań.
Sophia i jej młodsza siostra Louisa od trzeciego roku życia codziennie ćwiczą grę na skrzypcach i fortepianie. Nigdy nie mogły narzekać, oglądać telewizji, grać w gry komputerowe, bawić się i nocować u koleżanek ani zapraszać ich do domu, występować w szkolnych przedstawieniach i przynosić ocen gorszych niż szóstki. Dzięki tym metodom wychowawczym prof. Amy Chua, amerykańska prawniczka chińskiego pochodzenia z Uniwersytetu Yale, znana jako „matka tygrysica”, stała się najbardziej rozpoznawalną Azjatką na Zachodzie. Gościła na okładkach Time’a, Economista i New York Timesa. Sławę zyskała dwa lata temu, gdy w badaniu poziomu nauczania na świecie PISA po raz pierwszy wzięły udział Chiny i zdeklasowały konkurencję. W eseju Bojowa pieśń tygrysicy. Dlaczego chińskie matki są lepsze Chua przekonywała, że zachodnie podejście do rodzicielstwa jest zbyt pobłażliwe, a dzieci mogą osiągnąć w życiu sukces tylko przez zimny chów. Taki model macierzyństwa w dynamicznie rozwijających się krajach azjatyckich jest powszechny. W Japonii odpowiednikiem chińskich tygrysic są kyoiku mama (matki edukatorki), które karierę swoich dzieci planują od momentu narodzin. Już w przedszkolu uczą je angielskiego i kaligrafii, pilnują, by uprawiały sport i rozwijały artystyczne zdolności, bo status społeczny w Japonii zależy wyłącznie od wykształcenia. – Sukces gospodarczy i stale rosnąca armia białych kołnierzyków powodują, że na matkach ciąży coraz większa presja, bo wyścig edukacyjny zaczyna się coraz wcześniej – tłumaczy dr Jacek Splisgart, etnolog z Uniwersytetu Gdańskiego. – Niedawno jeden z japońskich radnych w związku z dyskusją na temat niedoboru żłobków w Tokio napisał na Facebooku, że jeśli kobieta po urodzeniu dziecka rozważa powrót do pracy, to jest złą matką i powinna zrezygnować z macierzyństwa, bo jej powinnością jest odchowanie dzieci i opieka nad nimi do ukończenia studiów. Takie podejście do wychowania może szokować, ale Zachód fundował dzieciom równie bolesną szkołę życia. Chrześcijaństwu zawdzięczamy koncepcję grzechu pierworodnego, z którym na świat przychodzi każdy człowiek. Dziecko od urodzenia nie było więc – jak uważamy dziś – niewinne, lecz zepsute i amoralne (jak twierdził choćby św. Augustyn) – stąd potrzeba jego wychowania, czasem polegającego na bardzo surowych karach. Ponadto długo w wielu kulturach (także europejskich) kochało się jedynie te dzieci, które przyszły na świat w ramach małżeństwa, były zdrowe, a czasem musiały mieć też płeć męską i nie być bliźniakami. Stąd instytucja dzieciobójstwa, w niektórych kulturach, takich jak Sparta czy Rzym, sankcjonowana społecznie. – Nic dziwnego, że w takim kontekście słynne badaczki Simone de Beauvoir i Élisabeth Badinter zastanawiały się w ogóle nad istnieniem instynktu macierzyńskiego rozumianego jako powszechna, biologiczna, wspólna wszystkim kobietom chęć posiadania dziecka, a potem miłość do niego – mówi dr Magdalena Radkowska-Walkowicz, antropolożka z Uniwersytetu Warszawskiego. – Badinter podkreślająca – słusznie, moim zdaniem – „ideę mnogości kobiecych doświadczeń” w przekonujący sposób dowodziła przypadkowości i niekonieczności miłości macierzyńskiej. Najlepszym przykładem była dla niej instytucja mamek w XVIII-wiecznej Francji. Wśród społeczności miejskiej powszechną praktyką było oddawanie na kilka pierwszych lat życia dzieci do wykarmienia i wychowania przez obce kobiety mieszkające na wsi. Dzieci często nie przeżywały tego okresu, ale zwyczaj utrzymywał się długo i nie kwestionowano jego zasadności. Pierś dla każdego Na Zachodzie zimny chów z mody wyszedł w czasie rewolucji obyczajowej, kiedy kobiecą wyobraźnią zawładnęli amerykańscy pediatrzy. Benjamin Spock propagował podmiotowe podejście do dziecka, bezstresowe wychowanie, filozofię miłości, zrozumienia i dopasowywania do jego potrzeb. William i Martha Searsowie zalecają bliski kontakt z dziećmi, wspólne spanie w łóżku, częste noszenie na rękach i długie karmienie piersią. Są przekonani, że sposób, w jaki rodzice opiekują się dziećmi w pierwszych latach życia, decyduje o tym, jakimi staną się dorosłymi. Wierzymy, że rodzicielstwo bliskości uodparnia dzieci na wiele społecznych i emocjonalnych schorzeń, które gnębią nasze społeczeństwo – piszą we wstępie do Księgi rodzicielstwa bliskości. Ta książka jest naszą próbą zwrócenia rodzicom instynktownego, zaangażowanego sposobu zajmowania się dziećmi, którego pozbawiły ich dekady porad zalecających dystans. Taki powrót do natury w wysoko rozwiniętych krajach Zachodu zrodził jednak nowe problemy. Okazało się bowiem, że to, co jest korzystne dla dzieci, kobiety na nowo zamknęło w domach – twierdzi Élisabeth Badinter w książce Konflikt: jak nowoczesne macierzyństwo podkopuje status kobiet. Na efekty nie trzeba było długo czekać – depresja poporodowa i frustracja dopadają coraz więcej kobiet, które na dzieci decydują się coraz później, zwykle u szczytu kariery zawodowej. Są świadome, jak ważne jest odpowiedzialne macierzyństwo, i wiedzą, że miłości dziecku nie da ani niania, ani żłobek, ale nie potrafią odnaleźć się w rutynie banalnych czynności. W takiej pułapce tkwi wiele matek blogerek, których teksty opublikowano w antologii Macierzyństwo bez lukru. Są jednak i takie, według których bliski kontakt z dzieckiem powinien trwać znacznie dłużej. Sporo kontrowersji wzbudza Jamie Lynne Grumet, 26-letnia Amerykanka promująca długie karmienie piersią. Rok temu wywołała medialną burzę, gdy na okładce Time’a karmiła piersią czteroletniego syna stojącego na stołku (raz w tygodniu karmi też dziecko adoptowane z Etiopii), a na swoim blogu zamieściła zdjęcia z karmienia w rezydencji Playboya. Czułam, że to najodpowiedniejsze miejsce na ziemi, żeby to zrobić – tłumaczy. To nie społeczeństwo, kultura ani matka powinny decydować, jak długo dzieci mają być karmione piersią – twierdzi Ann Sinnott, autorka książki Breastfeeding older children (sama z żalem przestała karmić córkę, kiedy ta skończyła 6,5 roku). Według niej każde dziecko powinno samo zdecydować, kiedy chce odstawić mleko matki, ale zaleca je nawet nastolatkom. Tak bliski kontakt z matką ma im zapewnić poczucie bliskości i uchronić przed okresem buntu. Kontrowersji związanych z macierzyństwem jest dużo więcej. Coraz trudniej też odpowiedzieć na pytanie, kto w ogóle jest matką, bo dzieci nie rodzą się wyłącznie metodami naturalnymi, a zamiast matki czasem mają dwóch ojców. Papuasi lepsi od matki Europejczycy i Azjaci nie podbili świata, a ich modele wychowania nie dominują dlatego, że byli dobrymi rodzicami – twierdzi prof. Jared Diamond, amerykański biolog ewolucyjny, który w książce The World Until Yesterday: What Can We Learn from Traditional Societes? Jego zdaniem postęp nie zawsze posuwa nas naprzód. Choć żyjemy w erze bomby atomowej, o wychowywaniu dzieci wciąż wiemy mniej niż Papuasi, których dzieci są – zdaniem Diamonda – bardziej samodzielne, szybciej dojrzewają i nie przechodzą młodzieńczego buntu. Przyczyna jest prosta: zawsze nosi się je w pozycji pionowej, zwrócone twarzą do przodu. Dzięki temu widzą to samo co rodzice i mają wrażenie panowania nad światem. Od kiedy zaczynają chodzić, poruszają się swobodnie, ale zawsze mają pewność, że mogą się na kimś oprzeć. Na Zachodzie natomiast dziecko wozi się w wózku albo nosi zwrócone buzią do rodzica. Podobnie dzieci wychowuje się w amazońskiej dżungli – przekonywała Jean Liedloff, która spędziła kilka lat z Indianami Yekuana, a swoje obserwacje opisała w książce W głębi kontinuum. Liedloff zastanowiło, dlaczego indiańskie dzieci prawie w ogóle nie płaczą, nie sprawiają problemów wychowawczych, są pogodniejsze i bardziej samodzielne niż dzieci z Europy. I doszła do wniosku, że decyduje o tym noszenie ich w chustach i na rękach – bez przerwy od urodzenia. Dzięki temu mają zapewnioną ciągłość (tytułowe kontinuum) doświadczeń – tak jak w życiu płodowym, tak po urodzeniu towarzyszą rodzicom w każdej czynności i ciągle są w ruchu – nawet w nocy, gdy kołyszą się w hamaku. Dzięki temu wejście w nowy świat nie jest dla nich traumatyczne, a ich potrzeby (bliskości i nowych doświadczeń) są natychmiast zaspokajane, podczas gdy w „cywilizowanym świecie” często uważa się, że „dziecko musi się wypłakać”, a maluchy leżą godzinami plackiem w łóżeczku i patrzą w sufit. – Europejki zachęca się, by mówiły do dziecka już podczas ciąży, bo to ponoć pozytywnie wpływa na jego rozwój i buduje więź z matką. Indianie natomiast nie widzą w tym sensu. Nie mówią też do niemowląt ani się z nimi nie bawią, bo są za małe – opowiada dr Tarzycjusz Buliński, antropolog z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Męski poród W kulturach europejskich i azjatyckich ciężar wychowania dzieci spoczywa głównie na matkach, a ojcowie całymi dniami pracują, by utrzymać dom (choć powoli i to się zmienia). – Indianie zaś chwalą sobie dobrą opiekę nad dziećmi, karmienie i zaspokajanie ich potrzeb przez matki, ale dokładnie to samo mówią o ojcach – tłumaczy dr Buliński. – Mąż i żona są sobie potrzebni, aby tworzyć nowe osoby, dbać o nie i je formować. Mężczyzna odpowiada za kontakty ze światem zewnętrznym, pozyskuje stamtąd wszystko, co jest konieczne dla dzieci. Kobieta natomiast jest nieodzowna, aby te dobra transformować w pokarm. Macierzyństwo ma więc tak samo mocne uzasadnienie jak ojcostwo, jedno nie istnieje bez drugiego, a dorosłe osoby bez dzieci i małżonków są postrzegane jako ludzie niepełni. Sara Ruddick, znana amerykańska filozofka i feministka, w kultowej książce Maternal Thinking twierdzi, że macierzyństwo nie jest funkcją biologiczną czy rolą społeczną, ale zbiorem pewnych zachowań: opieki, wsparcia i miłości. Matką z powodzeniem może być każdy, także mężczyzna. Nawet tak kobieca z biologicznego punktu widzenia czynność jak poród pod względem psychicznym może być doświadczeniem mężczyzn. Członkowie plemienia Hua z Papui-Nowej Gwinei imitują menstruację, upuszczając sobie krew, i wierzą w ciążę u mężczyzn. Kurtatchi z wysp Pacyfiku natomiast poszczą i ograniczają codzienne czynności do minimum, kiedy ich żony rodzą. W ten sposób dzielą ból i trud z żonami po narodzinach dziecka. Przedstawiciele niektórych ludów Afryki i Oceanii, Baskowie, Celtowie i Indianie podczas porodu naśladowali swoje żony, krzycząc i jęcząc. W ten sposób wyrażali szacunek dla matki, wspierali potomka przychodzącego na świat oraz ściągali uwagę złych duchów, które mogły zagrozić matce i dziecku. Zjawisko to, nazywane zespołem kuwady, może dotyczyć nawet dwóch trzecich mężczyzn i jest efektem głębokiej empatii oraz chęci nawiązania więzi ze spodziewanym dzieckiem. Przyszły ojciec wykazuje objawy podobne do tych, które towarzyszą ciężarnej partnerce: może przybrać na wadze (nawet do 15 kg!), odczuwać bóle i skurcze brzucha, nudności oraz depresję okołoporodową. Dzieci z piany Nie w każdej kulturze jednak dzieci przychodzą na świat jednakowo. – U żadnego z ludów Oceanii ciąży nie łączy się z prokreacją. Aborygeni wierzą, że dzieci powstają z ducha, który nawiedza kobietę we śnie. Wtedy musi ona wejść w morską pianę (czyli duchową spermę), by doszło do zapłodnienia. Ojciec daje mu skórę i kości, a matka krew. To jej więzy decydują, kto ma się nim zajmować, dlatego robi to ona i jej bracia – opowiada prof. Wojciech Bęben, antropolog z Uniwersytetu Gdańskiego, który bada ludy Papui-Nowej Gwinei i Australii. – Papuasi natomiast żyją, by mieć dzieci, a kobiety kupują, aby rodziły. Wśród górskich plemion im są grubsze, tym więcej warte, ale w pełni ukształtowanymi kobietami stają się dopiero po urodzeniu dziecka. Nikt nie wymaga, żeby się nimi zajmowały. Robią to dziadkowie, bo zadaniem rodziców jest rozmnażanie się. Jeśli wierzyć brytyjskiemu antropologowi Alfredowi Radcliffe’owi-Brownowi, jeszcze na początku XX w. Andamanie nie przywiązywali się do własnych dzieci i używali ich do zacieśniania społecznych więzi. Każdy żonaty mężczyzna miał prawo zaadoptować je od innej rodziny. W zamian rodzice mogli sobie wybrać dziecko innych przyjaciół. Modne macierzyństwo W wielu tradycyjnych kulturach uczucia uznaje się za zbyt nietrwałe i kapryśne, aby mogły cementować rodzinę. Dla większości świata cenniejsza jest wspólna praca i walka o zachowanie majątku, bo to umożliwia przetrwanie. Plemiona Bantu od każdej dorosłej osoby oczekują małżeństwa i płodzenia dzieci, bo ich liczba świadczy o mocy i nieśmiertelności rodziny. Silne poczucie pokrewieństwa reguluje całe życie człowieka, który przede wszystkim jest częścią klanu. Obejmuje on zarówno tzw. małą rodzinę (współmałżonków, dzieci i rodzeństwo), jak i wielką rodzinę, do której zalicza się wszystkich krewnych, w tym także zmarłych i jeszcze nienarodzonych. Odpowiedzialność za ich wychowanie nie spoczywa wyłącznie na matkach. Dziećmi zajmują się wszyscy – dorośli, dzieci, a nawet osoby niespokrewnione. – Zwyczaj matkowania znaleźć można w każdej kulturze, w przeciwieństwie do macierzyństwa – konstruktu kulturowego stworzonego w epoce oświecenia, które szczególnego znaczenia nabrało dopiero sto lat później, kiedy na Zachodzie upowszechnił się model rodziny nuklearnej – tłumaczy dr Renata Hryciuk, antropolożka z Uniwersytetu Warszawskiego. – O tym, jaka powinna być współczesna matka, nie decydują jednak wyłącznie względy kulturowe, wpływa na to również ideologia narodowa i polityka państwa. Spore znaczenie mają też kwestie cywilizacyjne. W wielu azjatyckich krajach surowe wzory wychowania importowano z Zachodu, wraz z innymi rozwiązaniami, które miały je unowocześnić. Zachód natomiast skupiał się na konsumpcji, a dziecko to świetny klient. Szybko rośnie i szybko się nudzi, ciągle potrzebuje nowych ubrań i zmienia zainteresowania. – Wrócić do natury już nie możemy, bo w miejskiej dżungli panują inne zasady. Skazani jesteśmy na instynkt, który nam się stępił, tzw. rodzicielski autopilot (powtórzenie tego, jak nasi rodzice opiekowali się nami) oraz naukowe teorie, które nie są szyte na miarę każdego dziecka – mówi Iwona Guć, pedagog, położna i instruktor szkoły rodzenia. Nie ma jednego przepisu na macierzyństwo ani jedynie słusznych wyborów, chociaż często narzuca je otoczenie – piszą autorki serwisu internetowego Matko jedyna! – Bo udane życie matki to przede wszystkim zaufanie samej sobie, zgoda na popełnianie błędów i wyciąganie samodzielnych wniosków. Maciej Nikodemski
Jak wychować dzieci z dala od smartfonów? Rodzice coraz częściej idą do specjalisty
„Konsultanci ekranowi” mają być gotowi wspomagać rodziców w tym by ich dzieci nie wpadły w szpony technologii. Temat moglibyśmy zakończyć sugestią „a próbowaliście przygarnąć psa/kota dla dziecka?”, ale sprawa nie jest taka prosta.
Amerykański The New York Times opisuje działalność kilku trenerów osobistych, którzy zetknęli się z prośbami od zdesperowanych rodziców. - Staram się spotkać z rodzicami tam, gdzie mieszkają i najczęściej to bardzo proste – mówi Rhonda Moskowitz, która od 30 lat współpracuje ze szkołami i prywatnymi poradniami rodzicielskimi. Opowiada o tym, co radzi w rozmowach telefonicznych – Czy macie w domu stary materiał, którego można użyć jako peleryny? Wspaniale! Jest tam gdzieś jakaś piłka? Rzućcie piłkę. Kopnijcie ją. Wśród zamożnych rodziców nie brakuje tych, którzy mają wiele obaw co do tego co z ich dzieckiem zrobi tablet, komputer, czy smartfon (to chyba nic nowego). Czy algorytm YouTube'a wychowa je na fake newsach i stworzy radykała? Może Instagram doprowadzi do zbyt szybkiego kontaktu z golizną? Albo LiveLeak wystawi na przemoc? Może Fortnite uczyni z wrażliwca bezdusznego, uzależnionego zombie? Takie strachy nierzadko podsyca to, co przeczytają lub zobaczą w informacjach. Niedawno straszono nawet badaniem, wedle którego od smartfonów dzieciom rosną wypustki kostne na głowach, podobne do rogów (badanie szybko zaczęło być kwestionowane przez środowiska naukowe). Trudno się nie przerazić. Tak naprawdę wciąż nie mamy pojęcia, co robią z nami ekrany. Ich realny wpływ na nasze życie badać należy przez przynajmniej 50 lat. - Jeśli zadrzesz z Matka Naturą, ona zadrze z tobą – mówi w rozmowie z The New York Times twórczyni Parent Coaching Institute, Gloria DaHeatano. Kobieta od lat pracuje z rodzinami jako doradczyni w Seattle, jednak w ostatnich latach zapotrzebowanie na jej usługi stało się tak wysokie, że zdecydowała się stworzyć sieć trenerów. Obecnie jest w niej około 500 osób, pracują w małych miasteczkach i na terenach wiejski, godzina ich czasu kosztuje 80$. Cena dla klientów z większych ośrodków waha się od 125$ do 250$. Najczęściej rodzice przychodzą na 8-12 sesji. - Nie możesz być maszyną – mówi DeGaetano – Myślimy jak maszyny bo żyjemy w maszynowym świecie. Nie możesz wychować dzieci optymalnie na podstawie zasad w takim mechanistycznym nastawieniu. Najczęściej rodzice trafiają do niej, że uleczy dzieci z „uzależnienia od ekranów”. Tymczasem trenerka „przepisuje” czynności z pozoru banalne. - Ruch – podaje słowo klucz i zadaje pytania: czy jest w okolicy plac zabaw, czy dziecko ma się gdzie wybiegać, by poczuć własną autonomię, czy wie na czym polega skakanie na skakance. Także w Seattle działa Emily Cherkin, która widząc zapotrzebowanie i niepokoje rodziców odeszła z pracy w szkole i zaczęła dwa własne biznesy: po pierwsze jako konsultantka dla rodziców, po drugie stworzyła miejsce gdzie dzieci mogą spędzić ciekawie i aktywnie czas, ale bez monitora. Podobne pomysły wyrastają w USA jak grzyby po deszczu pokazując, że zagonieni w codziennym młynie pracy rodzice często po prostu nie wiedzą co robić. Kłopotem też na pewno jest to, że nieduże rodziny muszą radzić sobie z inną logistyką niż te, gdzie na przykład w wychowaniu pomagają dziadkowie. - Przypomnijcie sobie po prostu co wy robiliście w dzieciństwie – mówi Cara Pollard, która pomaga rodzicom w Chicago – To bardzo trudne i czują się oni z tym niekomfortowo, ale wystarczy sobie przypomnieć. To proste, a jednak wcale nie takie oczywiste: odesłać rodziców do czasów ich dzieciństwa, które najczęściej jest w czasach „przedsmartofonowych”. Sprawdźmy takie rozwiązanie u nas. Co przychodzi wam do głowy? Podwórko? Trzepak? Gra w kwadraty? Rysowanie kredą? Gra w gumę? Podchody? Może coś jeszcze? Czasem trzeba naprawdę głęboko pogrzebać w pamięci by wykopać ten czas zanim wszyscy przykleiliśmy się do ekranów. Na koniec rada od byłego szkolnego pedagoga, który także stał się trenerem dla rodziców w Portland, w Oregonie. Zapytany przez dziennikarzy o zagubionych rodziców Richard Halpern odpowiada, że oferuje im zupełnie nowe podejście do życia. - To nie kwestia jednej czynności i gotowe - tłumaczy – Doradzam wielu rodzicom wzięcie psa, albo mówię „pokażcie ekran waszemu kotu.” Nie będzie się nim przejmował, będzie w pełni obecny, będzie żył. To doskonały wzór do naśladowania.