Zwierzęta na bombie? Naukowcy odnaleźli stworzenia, których domem stały się niewybuchy z II wojny światowej
Do tej pory bomby z czasów II wojny światowej, szczególnie te pozostałe w Morzu Bałtyckim czy Północnym, uważaliśmy za toksyczne zagrożenie dla organizmów morskich. Okazuje się jednak, że mogą one stać się domem dla wielu zwierząt. Niezwykłe spotkanie naukowców pokazuje, jak natura próbuje poradzić sobie z wpływem człowieka.
Badawcza łódź podwodna natknęła się na kraby, ryby i inne organizmy morskie, które rozwijały się na leżących na dnie Morza Bałtyckiego ładunkach wybuchowych z czasów II wojny światowej. Teren dawnego składowiska broni był dla nich bardziej atrakcyjny niż otaczające je dno morskie. Życie na bombach w Bałtyku W wodach Morza Bałtyckiego wzdłuż niemieckiej granicy leży około 1,5 miliona ton zatopionej broni – pochodzi ona nie tylko z II wojny światowej, ale także z pierwszej. Składają się na nią nie tylko materiały wybuchowe, ale także pozostałości broni chemicznej czy nawet… jądrowej. Sądzono, że bomby w Bałtyku będą odstraszać zwierzęta. Naukowcy udowodnili jednak, że cmentarzyska bomb stanowią przestrzeń do bujnego rozwoju dzikiej przyrody. Sfilmowali sieć ukwiałów, rozgwiazd i innych organizmów w Zatoce Lubeckiej. Zwierzęta wybrały sobie specyficzne miejsce do życia: zasiedliły fragmenty bomb V-1 wykorzystywanych przez nazistów. – Byliśmy przygotowani na znacznie niższą liczbę wszystkich gatunków zwierząt. Okazało się jednak, że jest odwrotnie – mówi Andrey Vedenin z Instytutu Badawczego Senckenberga w Niemczech. Naukowcy opublikowali wyniki badań wynikających z niezwykłego spotkania w czasopiśmie „Communications Earth and Environment”. Dlaczego morskie organizmy wolą bomby od dna? Niewybuchy nie brzmią jak idealne miejsce do życia, prawda? Cóż, z perspektywy morskich stworzeń wszystko ma swoje plusy i minusy. Według naukowców mogą być one przyciągane przez twarde powierzchnie, których w Bałtyku jest stosunkowo niewiele. Głównie wyściela go piasek – kamienie i głazy zostały usunięte w XIX i XX wieku w celach budowlanych. Obecność substancji chemicznych sprawia również, że w tym terenie… brakuje ludzi. To ochronna bańka dla zwierząt przed najgroźniejszym stworzeniem na Ziemi, mimo konieczności pójścia na pewne toksyczne kompromisy. Mogą one być zresztą nieświadome zagrożenia: naukowcy zajmą się teraz obliczeniem, ile zanieczyszczeń zostało wchłoniętych przez organizmy i czy są one nadal zdolne do rozmnażania. To kolejny dowód na to, że natura ima się wszystkich sposobów, by przetrwać. Zasiedla nawet odpady po ludziach i wykorzystuje ich toksyczność, by się przed nimi chronić. To wspaniały dowód siły życia. Źródło: Communications Earth & Environment Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Bomba atomowa to najgroźniejsza broń w dziejach. Na zawsze zmieniła bieg historii
Bomba atomowa to jedna z najbardziej kontrowersyjnych konstrukcji w dziejach ludzkości. Powstała, by zakończyć wojnę, a rozpoczęła epokę nuklearnego strachu. Ile naprawdę wiemy o jej działaniu i skutkach?
W tym artykule: Na czym polega rozszczepienie jądra atomowego? Dlaczego w bombie atomowej stosuje się izotopy uranu i plutonu? Skąd się bierze charakterystyczny grzyb po wybuchu bomby atomowej? Gdzie zbudowano pierwszą bombę atomową? Ile bomb atomowych zostało użytych? Co to jest bomba atomowa? To potężna broń uwalniająca w ułamku sekundy ogromną energię. Pierwsza zdetonowana bomba atomowa – Little Boy – miała moc odpowiadającą wybuchowi 15 tys. ton (kiloton) trotylu. „Little Boy” ważył cztery tony, jednak sam ładunek wybuchowy to zaledwie nieco ponad 60 kg uranu. Gigantyczna moc bomby atomowej zostaje uwolniona w wyniku reakcji jądrowej. Jak wskazuje nazwa, to reakcja dotycząca jądra atomowego. W „zwykłych” reakcjach chemicznych udział biorą elektrony krążące wokół atomowego jądra. Reakcja jądrowa oznacza przemiany, jakim podlega samo jądro atomu. Niezależnie od jej rodzaju reakcja taka generuje znacznie więcej energii. Na czym polega rozszczepienie jądra atomowego? Jądro atomowe składa się z naładowanych dodatnio protonów i obojętnych neutronów. Czym cięższy pierwiastek, tym jego jądro składa się z większej liczby protonów i neutronów. Wiążą je ze sobą potężne siły. Jednak w pewnych okolicznościach mogą one zostać przezwyciężone. Jeśli np. w jądra izotopu uranu 235 albo plutonu 239 uderzy neutron, rozpadną się one na mniejsze części. W procesie zostanie wydzielona ogromna ilość energii cieplnej i promieniowania gamma. Oraz kolejne neutrony. Przyjmijmy, że opisany wyżej proces zachodzi w materiale o dużej gęstości. Jeśli wokół znajduje się więcej jąder atomowych, istnieje prawdopodobieństwo, że uwolniony neutron trafi w kolejne jądro i je rozbije. W ten sposób zostanie zainicjowana reakcja łańcuchowa. Jej efektem będzie wybuch jądrowy o potężnej mocy. Dlaczego w bombie atomowej stosuje się izotopy uranu i plutonu? Co to jest izotop? Każdy pierwiastek ma w jądrze taką samą ilość protonów. W przypadku uranu jest to 92 (i tyle wynosi jego liczba atomowa). Jednak ten sam pierwiastek może różnić się nieco liczbą neutronów w jądrze. Wówczas mówimy o izotopach pierwiastka, czyli jego „odmianach” o innej liczbie neutronów. Rudy uranu najczęściej składają się z izotopu uranu 238. Nie nadaje się on do produkcji bomby. Gdyby strzelić w niego neutronem, uran 238 pochłonąłby go, zamieniając się w uran 239. Naukowcy pracujący nad pierwszą bombą atomową w Los Alamos musieli więc zaopatrzyć się w inny izotop. To uran 235, którego jądro łatwiej ulega rozszczepieniu i emituje przy tym więcej neutronów. Nie była to prosta sprawa, gdyż uran 235 stanowi tylko 0,7 proc. całego uranu. Jeśli chodzi o pluton, jego „najlepszym” – z punktu widzenia konstrukcji bomby – izotopem jest pluton 239. Skąd się bierze charakterystyczny grzyb po wybuchu bomby atomowej? Co się dzieje w czasie wybuchu bomby? Wydzielane są ogromne ilości ciepła – temperatura wewnątrz bomby sięga milionów stopni. Powstaje ogromna kula ognia, które może wywołać gigantyczne pożary, zdolne zmieść z powierzchni ziemi wszystko, co się na niej znajduje. Powstałe w wyniku eksplozji prądy konwekcyjne zasysają do kuli pył, ziemię, fragmenty bomby itp. Ciepłe powietrze unosi cały ten materiał i tak powstaje charakterystyczna dla wybuchu atomowego chmura w kształcie grzyba. Rezultatem wybuchu jest również fala uderzeniowa rozchodząca się we wszystkich kierunkach od epicentrum. Może ona zmieść nawet budynki. Oprócz tego w eksplozji emitowane jest promieniowanie gamma. Promieniowanie jonizujące jest śmiertelnie niebezpieczne i zabójcze w promieniu nawet kilometra–dwóch od epicentrum (w zależności od siły wybuchu). Niebezpieczne są również pozostałości w postaci opadu promieniotwórczego. To radioaktywne sadza i pył, które mogą być przenoszone przez prądy powietrza nawet na ogromne odległości. Czy bomba atomowa może jednak uratować Ziemię przed asteroidą? Wyniki najnowszych badań NASA dają nadzieję na skuteczną obronę Ziemi przed asteroidą mogącą zniszczyć życie na naszej planecie. Gdzie zbudowano pierwszą bombę atomową? W Los Alamos w Nowym Meksyku. W czasie II wojny światowej Amerykanie założyli tam tajny ośrodek naukowy, który realizował tzw. Projekt Manhattan. Jego celem było wyprodukowanie – szybciej niż Trzecia Rzesza – pierwszej bomby atomowej. Od strony naukowej operacją zarządzał fizyk Robert Oppenheimer, ochrzczony później „ojcem bomby atomowej”. Całe przedsięwzięcie zostało opisane w książce Kaia Birda i Marina J. Sherwina, którą w zeszłym roku na duże ekrany przeniósł Christopher Nolan. Prace nad bombą trwały kilka lat. Pierwszy naziemny test pod kryptonimem Trinity przeprowadzono 16 lipca 1945 r., a więc już po kapitulacji Trzeciej Rzeszy i zakończeniu wojny w Europie. Materiałem rozszczepialnym w próbnej bombie, nazywanej „Gadżetem” (Gadget), był pluton 239. O 5:29 rano „Gadżet” wybuchnął z siłą, którą oszacowano na ok. 20 kiloton trotylu. Obserwowało to aż 425 osób – wojskowych i naukowców – ze schronów zbudowanych dziesięć kilometrów od miejsca detonacji. Po wybuchu pozostał 40-metrowy krater, zaś grzyb atomowy miał 12 km wysokości. Rosjanie ujawnili nagranie z eksplozji największej w dziejach bomby wodorowej Rosyjska Państwowa Korporacja Energii Jądrowej ROSATOM z okazji 75-lecia przemysłu atomowego upubliczniła 40 minut częściowo nieznanych, a częściowo poprawionej jakości materiałów filmow... Ile bomb atomowych zostało użytych? Po sukcesie Trinity Amerykanie zdecydowali się wykorzystać bombę atomową na wojnie. Zrobili to dwukrotnie. Pierwsza bomba atomowa, „Little Boy”, została zrzucona 6 sierpnia 1945 roku na Hiroszimę. Drugą – „Fat Mana” – zdetonowano trzy dni później nad Nagasaki. Obie spowodowały gigantyczne zniszczenia i od razu zabiły łącznie 150 tys. ludzi. Kolejne tysiące zmarły później na skutek choroby popromiennej i innych schorzeń wywołanych radioaktywnym skażeniem środowiska. Skutki zrzucenia bomb atomowych na Japonię były tak tragiczne, że od 1945 r. nikt nigdy nie użył tej broni na polu bitwy. „Little Boy” i „Fat Man” różniły się od siebie konstrukcyjnie. Pierwsza była bombą uranową wykorzystującą tzw. metodę działa. Zakłada ona, że materiał rozszczepialny układany jest obok siebie w porcjach. Konwencjonalny ładunek wybuchowy łączy je, tak że materiał osiąga masę krytyczną i zaczyna zachodzić reakcja łańcuchowa. "Mały chłopiec" miał niedużą wydajność. Bomba zawierała ponad 60 kg uranu 235, jednak rozszczepieniu uległ niecały kilogram. „Fat Man” był bombą plutonową: zastosowanym w niej materiałem rozszczepialnym był pluton 239. W tej bombie zastosowano metodę implozyjną. Kula plutonu została otoczona materiałem wybuchowym, który ścisnął ją, tak że plutonowe jądro zostało skompresowane i zaczęła w nim zachodzić reakcja jądrowa. Wybuch Fat Mana miał siłę ok. 21 kiloton. Zniszczone zostało ok. 40 proc. Nagasaki. USA przygotowywały jeszcze jedną bombę plutonową, która miała spaść na Tokio. Jednak Japonia ogłosiła kapitulację kilka dni po ataku na Nagasaki. W efekcie plutonowa kula, która miała stać się bombą, została wykorzystana do badań. Zyskała potem ponury rozgłos jako tzw. rdzeń demona. Po drugiej wojnie próby atomowe wykonało wiele krajów. Poza USA był to Związek Radziecki, Wielka Brytania, Francja, Chiny, Indie, Pakistan i w 2006 r. Korea Północna. Źródła: Brittanica, Atomic Heritage Foundation, The Conversation, Wikipedia. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Mordercza eksplozja. Raz na sto lat gwiazdy takie jak Słońce emitują rozbłysk o energii biliona bomb wodorowych
Gwiazdy podobne do Słońca nie zawsze są spokojne. Naukowcy ustalili właśnie, że średnio co stulecie wypuszczają superrozbłysk. To gigantyczna emisja promieniowania, którego energia odpowiada kwadryliardowi dżuli. Wcześniej sądzono, że do tego rodzaju zdarzeń dochodzi znacznie rzadziej.
Spis treści: Co wiemy o aktywności gwiazd takich jak Słońce Jak często Słońce emituje superrozbłysk? Co nam daje wiedza o superrozbłyskach? Słońce bywa niespokojną gwiazdą. Jego aktywność zmienia się cyklicznie, a cykl słoneczny trwa ok. 11 lat. W tej chwili mamy tzw. maksimum słoneczne. To okres, kiedy Słońce emituje najwięcej rozbłysków i powiązanych z nimi koronalnych wyrzutów masy. Docierające do Ziemi zjonizowane cząstki są przyczyną burz magnetycznych i pojawiania się zórz polarnych. Od czasu do czasu jednak Słońce uaktywnia się szczególnie mocno. Staje się wówczas źródłem emisji wyjątkowo dużych ilości energii. Ślady takich zdarzeń naukowcy znajdują na Ziemi – np. w słojach drzew albo w próbkach lodu sprzed mileniów. Można z nich wyczytać, że w przeszłości na Słońcu dochodziło do superrozbłysku. W czasie takiej eksplozji gwiazda taka jak Słońce może uwolnić nawet kwadryliard dżuli energii (kwadryliard to jedynka z 27 zerami). Co to tak naprawdę oznacza? „Superrozbłyski uwalniają więcej energii niż bilion bomb wodorowych. I sprawiają, że wszystkie dotychczas zarejestrowane rozbłyski słoneczne wydają się przy nich blade” – napisano w oświadczeniu prasowym opublikowanym na stronie Instytutu Maksa Plancka do Badań Układu Słonecznego (ang. Max Planck Institute for Solar System Research, MPS). Co wiemy o aktywności gwiazd takich jak Słońce Bilion bomb wodorowych brzmi groźnie. Najsilniejsza dotychczas burza magnetyczna uderzyła w Ziemię w połowie XIX wieku. Był to tzw. Carrington Event – nazwany tak od nazwiska astronoma, który w 1859 roku zaobserwował rozbłysk słoneczny będący źródłem potężnego koronalnego wyrzutu masy. Uwolniła się wówczas energia odpowiadająca wybuchowi 10 miliardów bomb atomowych o sile jednej megatony (jak wyliczył w 2021 r. fizyk słoneczny Hugh Hudson). Ponad sto pięćdziesiąt lat temu nie mieliśmy jeszcze satelitów, zaś systemy komunikacyjne znajdowały się w powijakach. Skutkiem burzy była więc „zaledwie” przerwa w działaniu telegrafu w Europie i Ameryce Północnej. A także zorza polarna, którą widziano nawet na Karaibach. Dzisiaj szacuje się, że rozbłysk z 1859 r. uwolnił zaledwie setną część energii superrozbłysku. Jak często Słońce emituje superrozbłysk? Superrozbłyski interesują więc bardzo naukowców. Oczywiście podstawowe pytanie brzmi – jak często Słońce emituje superrozbłysk, który mógłby zafundować nam zdarzenie takie jak Carrington Event albo nawet silniejsze od niego? Odpowiedź nie jest prosta. Słońce ma już ponad 4,6 mld lat, zaś obserwujemy je zaledwie od niecałych stu lat. – Nie możemy obserwować Słońca przez tysiące lat. Jednak możemy monitorować zachowanie tysięcy gwiazd bardzo podobnych do niego w krótkich okresach – opowiada o idei najnowszych badań prof. Sami Solanki. Solanki jest dyrektorem MPS oraz współautorem artykułu o słonecznych superrozbłyskach, jaki ukazał się wczoraj w najważniejszym czasopiśmie naukowym na świecie, czyli w „Science”. Międzynarodowy zespół naukowców objął analizą 56 450 gwiazd podobnych do Słońca. W latach 2008–2013 dane o nich zbierał Teleskop Keplera. Wybrano gwiazdy o jasności i temperaturze powierzchni takich jak dla Słońca. Następnie na zdjęciach pracochłonnie poszukiwano śladów supperrozbłysków. I udało się je znaleźć. Było ich 2889, a wyemitowało je 2527 z analizowanych 56 tys. gwiazd. Co pozwoliło policzyć, że gwiazdy podobne do Słońca emitują superrozbłysk średnio raz na stulecie. Co nam daje wiedza o superrozbłyskach? To ważne ustalenie, nie tylko z powodu szacowanej energii superrozbłysków. Także dlatego, że wcześniej przyjmowano, iż do tego rodzaju zdarzeń dochodzi raz na tysiąc albo nawet raz na dziesięć tysięcy lat. W ciągu ostatnich dwunastu tysięcy lat naukowcy zidentyfikowali tylko pięć pewnych i trzy możliwe wyjątkowo silne burze słoneczne (m.in. na podstawie badań dendrologicznych i rdzeni lodowych). Co oznaczało, że do ekstremalnych zdarzeń na Słońcu miałoby dochodzić raz na 1500 lat. Jednak ta wielkość – jak wynika z najnowszych badań – jest najprawdopodobniej znacznie zaniżona. – Byliśmy bardzo zaskoczeni, że gwiazdy podobne do Słońca są podatne na tak częste superrozbłyski – powiedział dr Valeriy Vasilyev z MSP, pierwszy autor badań. Artykuł w „Science” nie przesądza, kiedy pojawi się kolejny superrozbłysk. Ani czy będzie towarzyszył mu koronalny wyrzut masy, źródło burzy magnetycznej. Jednak pozwala się przygotować na tego rodzaju zdarzenie. Np. opracowując coraz dokładniejsze prognozy pogody kosmicznej wraz z alertami dla operatorów satelitów. Wcześniej ostrzeżeni, w razie rozbłysku wyłączyliby oni na jakiś czas satelity, by uchronić ich elektronikę przed zniszczeniem. Źródła: EurekAlert, Science Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Hollywood miało rację. Wybuch jądrowy mógłby nas uratować przed uderzeniem wielkiej planetoidy
Symulacje przeprowadzone przez amerykańskich fizyków wskazują, że detonacja jądrowa mogłaby być skutecznym sposobem uniknięcia potężnej kosmicznej katastrofy. W jej rezultacie możliwa byłoby zmiana kursu planetoidy o średnicy do 5 km.
Planetoida, która mogłaby nas zabić Stary pomysł w nowej odsłonie Jak to działa? W klasyku kina z 1998 r., filmie „Armageddon”, Bruce Willis ratuje ludzkość przed zagładą. W stronę Ziemi leci wielka planetoida. Gdyby doszło do zderzenia, zmiotłaby naszą cywilizację z powierzchni planety. Filmowym rozwiązaniem jest lot na planetoidę, wydrążenie w niej otworu i umieszczenie wewnątrz ładunku jądrowego. A następnie zdetonowanie go, dzięki czemu morderczy kawał skały zamienia się w kupę niegroźnego kosmicznego gruzu i omija Ziemię. Scenariusz „Armageddonu” z nauką ma niewiele wspólnego. Jednak właśnie okazało się, że jeden z jego elementów mógłby sprawdzić się w rzeczywistości. Mowa o wybuchu jądrowym, który ochroniłby nas przed zderzeniem z planetoidą. Co prawda należałoby go wykorzystać zupełnie inaczej niż pokazano w filmie. Jednak – jak dowodzą naukowcy w pracy opublikowanej w czasopiśmie „Nature Physics” – jądrowa eksplozja może być rozważana jako metoda ochrony Ziemi przed lecącymi w jej stronę dużymi kosmicznymi obiektami. Planetoida, która mogłaby nas zabić Dobra wiadomość jest taka, że rozważania o ochronie przed planetoidami są czysto teoretyczne. Na razie nie grozi nam kolizja z żadnym obiektem tego rodzaju. Zła – że w historii planety zdarzyło się przynajmniej jedno zderzenie, które okazało się mordercze. Obiekt, który 66 mln lat temu uderzył w dzisiejszy Półwysep Jukatan i zapoczątkował jedno z wielkich wymierań, miał ok. 10 km średnicy. Najnowsza historia dowodzi, że nawet stosunkowo niewielka skała może narobić nam kłopotu. Meteor czelabiński, który pojawił się nad Uralem w lutym 2013 r., miał tylko ok. 20 m średnicy. Rannych zostało wówczas tysiąc pięćset osób. Meteoroid należał do obiektów bliskich Ziemi i nie został dostrzeżony wcześniej przez astronomów. Stary pomysł w nowej odsłonie Misja sondy DART, która w kontrolowany sposób uderzyła w nieduży księżyc, Dimorphosa, i zmieniła jego orbitę, pokazała, że mamy już sposób na stosunkowo niewielkie obiekty. Jednak średnica Dimorphosa wynosiła tylko ok. 160–170 m. A co, gdyby nagle okazało się, że na kursie kolizyjnym z Ziemią znajduje się planetoida kilka razy większa? Odpowiedzi na to pytanie poszukał zespół Nathana Moore’a, fizyka z Sandia National Laboratories. To zlokalizowana w Albuquerque instytucja badawcza zajmująca się technologiami nuklearnymi (także wojskowymi). W ośrodku znajduje się tzw. maszyna Z, bardziej formalnie zwana Z Pulsed Power Facility. Ten potężny generator fal elektromagnetycznych pozwala prowadzić badania m.in. z silnymi promieniami rentgenowskimi. Moore i współpracownicy wykorzystali maszynę Z, by uzyskać potężny impuls promieniowania X – taki, jaki jest efektem wybuchu jądrowego. Następnie użyli go do zasymulowania wpływu wybuchu jądrowego na planetoidę. W jej roli w doświadczeniu wystąpiło ziarno szkła kwarcowego. Okazało się, że promieniowanie jest wystarczające, by doprowadzić do zmiany położenia testowanego materiału. Jak to działa? Co dokładnie zaszło w czasie testu? Przede wszystkim, inaczej niż w „Armageddonie”, naukowcy testowali działanie promieniowania, które pojawiłoby się obok hipotetycznej asteroidy (jako efekt wybuchu), a nie wewnątrz niej. Promieniowanie rozgrzałoby powierzchnię obiektu do dziesiątek tysięcy stopni. W rezultacie część planetoidy wyparowałaby, zamieniając się w chmurę gazu. Chmura ta zaczęłaby się szybko rozszerzać, co popchnęłoby z jednej strony planetoidę. Jednak, co istotne, nie rozbiłoby jej na kawałki. – Odparowany materiał wystrzeliłby z jednej strony, popychając asteroidę w przeciwnym kierunku – wyjaśnia Moore. – To tak jakby zamienić asteroidę w rakietę – dodał. Pomysłowy eksperyment został przeprowadzony w mikroskali. Trwał 20 mikrosekund, jednak silny impuls promieniowania wystarczył, by nadać kawałeczkom symulowanej asteroidy prędkość ponad 250 km/godz. Naukowcy są przekonani, że zaproponowaną przez nich metodę dałoby się skalować. Przewidują, że zadziałaby dla planetoid średnicy do 3–5 km. „To realny sposób przygotowania się do przyszłych misji obrony planetarnej” – napisali w swojej pracy. Naturalnie wymaga on jeszcze dalszych testów, przede wszystkim z użyciem bardziej złożonych modeli planetoid. Źródła: <a href="https://www.nature.com/articles/s41567-024-02633-7.epdf?sharing_token=YLtX-_-mCiMZWwml-aed8tRgN0jAjWel9jnR3ZoTv0MYI6BL1SNf5m630lBzyoBG0FuD6t-MRPv2Fij-kI62Wt_trINmslOBv4NMaxRb9anz8ybGvVX_fwiQy_BENMFfpLGZFyHDvtCrG41pdxuoSq2nRj7rbbJAAhAfXiMrcjLrMokwVlSY6GDMh5hVB4_zBk9GlJ2JZcSlbyAuQ6o0t3uVtC-mxXAR_X-uv2Mf8kBlXlew42tpm0bgJkJXEJ4F5hGiewshSYktmskZ4Yc4M1grLi46n6hCK-GQhc2wXs_80-VZh3cH_WPA9pw40ZK9&tracking_referrer=www.theguardian.com">Nature Physics, Science Alert. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Największą eksplozję kosmiczną, jaką zaobserwowano, mogła spowodować antymateria zderzająca się z materią
Najsilniejszy wybuch w kosmosie, jaki udało się zarejestrować, to rozbłysk gamma znany jako GRB221009A. Dotarł do Ziemi dwa lata temu. Od tej pory naukowcy próbowali wyjaśnić, co było jego przyczyną. Właśnie wpadli na zaskakujące rozwiązanie tej zagadki. Może być nim antymateria anihilująca po zetknięciu z materią.
W tym artykule: Sekrety rozbłysków gamma Rozbłysk o nietypowej właściwości Zagadki dżetów: materia i antymateria Na Ziemi promieniowanie gamma powstaje na skutek wybuchów jądrowych. Jest to wysokoenergetyczne promieniowanie jonizujące, groźne dla wszystkich żywych organizmów. Miało swój udział w śmiertelnym żniwie, jakie zebrały bomby atomowe zrzucone pod koniec II wojny światowej na Hiroszimę i Nagasaki. Dopiero to złamało opór Japonii i zakończyło wojnę na Pacyfiku. Jednak promieniowanie gamma powstaje również w kosmosie. Jego źródłem są supernowe i hipernowe, gigantyczne eksplozje związane z ostatnimi stadiami życia bardzo masywnych gwiazd. Gdy do nich dochodzi, powstają rozbłyski gamma (gamma-ray burst, GRB). To przepotężne zjawiska: w kilka sekund uwalniają tyle energii, ile gwiazda taka jak Słońce produkuje przez 10 mld lat. W październiku 2022 r. zarejestrowano rekordowy rozbłysk gamma. Został oznaczony jako GRB221009A. Jego źródło znajdowało się ok. 2 mld lat świetlnych od Ziemi. Jak powstał ten rozbłysk? Aż do dzisiaj naukowcy nie znali odpowiedzi na to pytanie. W kwietniu tego roku pojawiły się tylko pierwsze przesłanki sugerujące, że był efektem supernowej. Zagadkowe okazało się to, że nie była ona wcale ekstremalnie jasna. Sekrety rozbłysków gamma Supernowa to wybuch, w którym gwiazda odrzuca swoje zewnętrzne warstwy. Jej jądro zapada się i może zamienić się w wirującą czarną dziurę. Opadająca na nią materia tworzy dżety – dwa strumienie wystrzeliwujące prostymi liniami z dwóch biegunów czarnej dziury. Poruszają się z prędkością bliską prędkości światła. Dostrzegamy rozbłysk gamma, gdy jeden z dżetów skierowany jest dokładnie w stronę Ziemi. Rejestrując różne rodzaje promieniowania, naukowcy starają się pozyskać jak najwięcej informacji o jego źródle. Np. szczegółowo analizują widma rejestrowanego światła. Kiedy materia oddziałuje ze światłem, energia może być absorbowana lub oddawana na określone sposoby. W wyniki interakcji pewne kolory (czyli energie) jaśnieją lub ciemnieją, co staje się widoczne, gdy światło zostaje rozłożone na składowe. Tak powstaje widmo zawierające charakterystyczne ciemne paski sygnalizujące np. obecność atomów określonych pierwiastków. Widma promieni gamma są szczególne – nie mają ani linii emisyjnych ani absorpcyjnych. Z tego powodu nie da się z nich wyczytać wiele dodatkowych informacji. Rozbłysk o nietypowej właściwości A jednak nie zawsze tak jest. Rozbłysk GRB221009A okazał się inny niż wszystkie. Naukowcy pod kierunkiem Marii Ravasio z Uniwersytetu Radboud w Nijmegen zidentyfikowali jego linię emisyjną, która pojawiła się 280 s od początku rozbłysku. – Z naszych analiz wynika, że jest to pierwsza linia emisyjna, jaką kiedykolwiek zaobserwowano w ciągu 50 lat badań GRB – mówi Ravasio, główna autorka pracy opublikowanej w „Science”. Szczególna linia utrzymywała przez 40 sekund. Związana z nią energia osiągnęła 12 MeV (milionów elektronowoltów). Dla porównania, energia światła widzialnego to 2–3 elektronowolty. Tak wyglądałby kosmos, gdybyśmy potrafili dostrzec promieniowanie gamma. Niezwykła animacja Wszechświat pełen rozbłyskujących na fioletowo fajerwerków. Tak wygląda niebo na animacji przygotowanej przez NASA. W widowiskowy sposób pokazuje ona kosmiczne źródła promieniowania gamma. Zagadki dżetów: materia i antymateria Co mogło być źródłem tego nietypowego rozbłysku? Zespół Ravasio postawił zaskakującą hipotezę. Zdaniem badaczy w dżecie nie było już całych atomów. Mogło w nim natomiast dojść do anihilacji cząstek materii, która zetknęła się z antymaterią. Naukowcy przypuszczają, że składnikami dżetu były elektrony, które wyparowały po napotkaniu na swojej drodze pozytonów (czyli antyelektronów). Każdemu takiemu zdarzeniu towarzyszy emisja promieniowania gamma. Badacze policzyli, że – jeśli ich interpretacja jest poprawna – poskutkowało to nie tylko gigantyczną energią, ale i prędkością dżeta. Anihilujące cząstki biegły w naszym kierunku z szybkością odpowiadającą 99,9 proc. prędkości światła. Odkrycie jest pierwszym, które pozwala powiedzieć coś więcej o budowie dżetów i ich otoczenia. – Po dziesięcioleciach badań nadal nie rozumiemy szczegółów działania dżetów – zauważyła Elizabeth Hays, pracująca nad projektem Fermi w Centrum Lotów Kosmicznych Goddarda. – Znajdowanie wskazówek takich jak ta niezwykła linia emisyjna pomoże naukowcom głębiej zbadać to ekstremalne środowisko – dodała badaczka. Źródło: Science, Phys.org, New Scientist.
Mikrofalowe promieniowanie tła to echo Wielkiego Wybuchu. Co można z niego wyczytać?
Mikrofalowe promieniowanie tła jest jednym z koronnych dowodów przemawiających za rewolucyjną teorią powstania Wszechświata. Czyli teorią Wielkiego Wybuchu. Co jeszcze można dzięki niemu odkryć?
W tym artykule: Mikrofalowe promieniowanie tła wypełnia kosmos Początki Wszechświata Czym był Wielki Wybuch? Ekspansja Wszechświata Materia i promieniowanie we wczesnych etapach istnienia Wszechświata Jak powstało mikrofalowe promieniowanie tła Przyszłość Wszechświata Oko ludzkie widzi promieniowanie elektromagnetyczne w wąskim zakresie częstotliwości. Jeżeli pole elektryczne i magnetyczne zmieniają się cyklicznie 384–789 bilionów razy na sekundę (THz), nasze oko zarejestruje je jako światło o różnych barwach. Gdy popatrzymy jednak na nocne niebo, zobaczymy głównie ciemność. A więc światło emitują jedynie rzadko rozmieszczone gwiazdy, a także inne ciała niebieskie jako swoiste zwierciadła. Czy oznacza to, że między nimi nic nie ma? Mikrofalowe promieniowanie tła wypełnia kosmos Aby odpowiedzieć na to pytanie trzeba popatrzeć w niebo w innym zakresie częstotliwości. To czego nie umie nasze oko, mogą zrobić odpowiednie kamery i systemy komputerowe. Rysują one mapy nieba, przypisując kolory innemu zakresowi fal elektromagnetycznych. Każdy z nas może zajrzeć w kosmos w ten sposób dzięki serwisowi Europejskiej Agencji Kosmicznej dostępnemu pod adresem sky.esa.int. Obserwując gwiazdy kolejno w zakresie promieniowania gamma, promieni rentgena, nadfioletu czy podczerwieni, zobaczymy przedstawiony w trochę zmienionych barwach, ale znany nam ciemny obraz z pojedynczymi punktami. Kiedy jednak spojrzymy na mapę promieniowania mikrofalowego, okaże się, że całe niebo świeci, zaś najjaśniej z częstością 0,2725 THz. Ponieważ każde rozgrzane ciało emituje promieniowanie o częstotliwości charakterystycznej dla swojej temperatury, możemy oszacować temperaturę Wszechświata na 2,725 stopnia powyżej zera absolutnego, czyli minus 270,425 st. C. Najciekawsze jest jednak to, że wahania tej temperatury w zależności od kierunku, w którym spojrzymy, nie przekraczają trzech dziesięciotysięcznych stopnia. Nie znamy żadnego źródła ciepła, które byłoby aż tak jednorodne! Co jest poza Wszechświatem? Kompletna nicość albo nieskończone multiwersum Skoro kosmos jest wszystkim co jest, było i będzie, to czy w ogóle można rozważać, co jest poza Wszechświatem? A jednak hipotezy się mnożą. Wyobraźnię twórców science-fiction najbardz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-jest-poza-wszechswiatem-kompletna-nicosc-albo-nieskonczone-multiwersum-ryc-victor-habbick-visions-science-photo-library-ea0d541.jpg" width="938" height="675" alt="Co jest poza Wszechświatem? Kompletna nicość albo nieskończone multiwersum (ryc. Victor Habbick Visions/Science Photo Library)" title="Co jest poza Wszechświatem? Kompletna nicość albo nieskończone multiwersum (ryc. Victor Habbick Visions/Science Photo Library)" /> Skąd więc wzięło się to promieniowanie? Zostało odkryte przypadkiem w 1965 roku jako wszechobecny szum w antenach firmy Bell Labs. Od tego czasu jest badane z coraz większą dokładnością przez kolejne satelity COBE, WMAP i Planck. Dziś znamy je jako mikrofalowe promieniowanie tła (CMB). Okazuje się, że jego istnienie jest fundamentalne dla naszych prób zrozumienia Wszechświata. Aby jednak pojąć jego wagę musimy się cofnąć w czasie o kilka miliardów lat. Początki Wszechświata Prawie 4,5 miliarda lat temu powstała planeta Ziemia wraz z całym Układem Słonecznym. Było to więc niewyobrażalnie dawno. Obecne szacunki mówią, że mamy jeszcze dwa razy tyle czasu do przebycia, aby dotrzeć do początku Wszechświata. Wówczas najpewniej nastąpiło coś, co, trochę groteskowo, nazywane jest dzisiaj „Wielkim Wybuchem”. Podstawowe dwa fundamenty, na których oparte jest dzisiejsze rozumienie budowy i ewolucji Wszechświata, to: ogólna teoria względności Alberta Einsteina, postulująca, że czas i przestrzeń tworzą czterowymiarową rzeczywistość, która może się wyginać i fałdować; zasada kosmologiczna, w myśl której nie ma żadnego wyróżnionego miejsca we Wszechświecie. Wszędzie wygląda on tak samo i wszędzie obowiązują te same prawa fizyki. Uwzględnienie obu tych założeń i koncepcji wybuchu tworzącego cały kosmos wystawia naszą wyobraźnię na niezwykle trudne zadanie. Czym był Wielki Wybuch? Jeśli coś wybucha, to nasza percepcja podpowiada nam, że musi być centrum tego wybuchu. Jakiś granat, bomba czy choćby młotek powodujący rozchodzenie się dźwięku. Nasze rozumienie oparte na doświadczeniu podpowiada, że wybuch musi się rozchodzić w jakiejś przestrzeni i w jakimś czasie powiększać swój zasięg rażenia. Tymczasem Wielki Wybuch wypełnił całą przestrzeń – nie ma nic poza nią – i cały czas – nie ma nic przed nim. Jak to możliwe? Jedyną odpowiedź na to daje ogólna teoria względności. Ale nawet wówczas aby cokolwiek zrozumieć musimy zredukować nasz świat o jeden wymiar. Wyobraźmy sobie więc, że żyjemy w dwuwymiarowym świecie na powierzchni balonu. Załóżmy dodatkowo, że balon dmuchany jest w jakiś sposób od środka (nie ma otworu). Może rozciągać się w nieskończoność oraz że na początku nadmuchiwania był znikomych rozmiarów. Ten początek to właśnie Wielki Wybuch. Wszechświat czeka „wielkie zmiażdżenie”? Nowa mapa kosmosu 3D prowadzi do rewolucyjnych wniosków Naukowcy opracowali nową mapę Wszechświata, na której jest aż 6 milionów galaktyk. Wnioski, jakie z niej płyną, są zaskakujące. Siła, z jaką na kosmos wpływa ciemna energia, może nie ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wszechswiat-czeka-wielkie-zmiazdzenie-nowa-mapa-kosmosu-3d-prowadzi-do-rewolucyjnych-wnioskow-2b13919.jpg" width="938" height="591" alt="Wszechświat czeka „wielkie zmiażdżenie”? Nowa mapa kosmosu 3D prowadzi do rewolucyjnych wniosków" title="Wszechświat czeka „wielkie zmiażdżenie”? Nowa mapa kosmosu 3D prowadzi do rewolucyjnych wniosków" /> Od tego momentu objętość Wszechświata, tak jak powierzchnia balonu stale się powiększa. Podobnie jak na dwuwymiarowym balonie, także w trójwymiarowym Wszechświecie nie ma żadnego wyróżnionego punktu. I tak jak powłoka balonu, tak również przestrzeń Wszechświata może lekko się fałdować pod wpływem sił i delikatnych niejednorodności. Ekspansja Wszechświata W takim układzie odległość między dwoma punktami stale się powiększa. I to tym szybciej, im dalej od siebie się znajdują. W kosmologii zjawisko to opisywane jest prawem Hubble’a. Stałą proporcjonalności można wyznaczyć, mierząc prędkość oddalania się odległych galaktyk (metodą przesunięć Dopplera) w zależności od ich odległości (wyznaczonej metodą paralaksy trygonometrycznej). Z najnowszych pomiarów wynika, że na skutek rozciągania się przestrzeni ciała niebieskie oddalają się od siebie z prędkością równą iloczynowi współczynnika 74,15 centymetra na godzinę oraz dystansu między nimi wyrażonego w latach świetlnych. Bardzo ciekawą konsekwencją wyznaczenia tej wartości jest możliwość obliczenia, kiedy ekspansja się rozpoczęła. Jeśli bowiem wiemy, jak zmienia się w czasie prędkość między dwoma określonymi obiektami, możemy oszacować, jak dawno się ze sobą stykały. W ten sposób określono, że Wielki Wybuch nastąpił 13,8 miliarda lat temu. Obecnych lat, bo czas, podobnie jak przestrzeń, może się skracać i rozciągać w zależności od wielkości Wszechświata. Materia i promieniowanie we wczesnych etapach istnienia Wszechświata Sama przestrzeń i odległości między ciałami niebieskim wciąż się powiększają. Natomiast same cegiełki, z których świat jest zbudowany oraz prawa fizyki pozostają niezmienne. Elektrony i fotony w świetle obecnej wiedzy nie mają w ogóle rozmiarów. Złożone z bezwymiarowych kwarków protony i neutrony mają wielkość określoną przez tzw. oddziaływania silne o określonym zasięgu. Te cząstki elementarne tworzą atomy różnych pierwiastków, z atomów zbudowane są zaś coraz bardziej skomplikowane związki chemiczne i w końcu struktury różnych materiałów. Tak więc gdy Wszechświat był bardzo mały, a cała jego materia ściśnięta bardzo blisko siebie, te coraz większe konstrukcje chemiczno-fizyczne nie były możliwe. W dodatku ściśnięcie Wszechświata do bardzo małych rozmiarów musiało być związane z bardzo wysoką temperaturą, w której mogą istnieć swobodne kwarki i gluony w normalnych warunkach odpowiedzialne za łączące je oddziaływanie silne. Innymi słowy, w pierwszych sekundach cały Wszechświat wypełniała niewyobrażalnie gorąca plazma kwarkowo-gluonowa. Mniej więcej 20 minut później w przestrzeni unosiła się już większość obecnych w kosmosie jąder helu, wodoru (wraz z jego izotopem deuterem), niewielkie ilości jąder litu oraz swobodne elektrony. Wcześniej materia wygrała (przez przypadkową lekką przewagę liczebną) z antymaterią. Cząstki i antycząstki, łącząc się ze sobą, powodowały powstanie fotonów, czyli cząstek opisujących fale elektromagnetyczne. Jak powstało mikrofalowe promieniowanie tła Niestety, przez kolejne 380 tysięcy lat fotony były odbijane i pochłaniane przez gorącą nieprzezroczystą materię. Dopiero po połączeniu jąder z elektronami okrążającymi je na swoich orbitach tworząc stabilne atomy i wychłodzeniu Wszechświata do 2700 stopni Celsjusza fotony mogły zacząć się poruszać po znanych nam torach prostoliniowych. I tak robią do dziś. Lecz na skutek rozszerzania się Wszechświata stale „stygną”, zmniejszając swoją częstotliwość. To właśnie mikrofalowe promieniowanie tła, którym świeci całe niebo. Badając dokładny rozkład, widmo i natężenie tego promieniowania kosmologowie wnioskują o podstawowych właściwościach wczesnego Wszechświata. W tym przede wszystkim o jego gęstości i strukturze. W szczególności można wyznaczyć masę Wszechświata oraz jaką jej część stanowiła wówczas zwykła materia (tzw. barionowa) a jaką cząstki przenoszące oddziaływania (tzw. bozony). Przyszłość Wszechświata Jest to tym ważniejsze, że od wartości tych zależy jeden z głównych parametrów modelu ewolucji Wszechświata. Warunkuje on, czy tempo rozszerzania się przestrzeni będzie stale rosło, czy też z czasem grawitacja odwróci kierunek tego procesu. Okazuje się, że wszystko to co widzimy – gwiazdy, planety, asteroidy, pył kosmiczny – to tylko niecałe 5 proc. masy Wszechświata. Pozostałe 95 proc. przestrzeni musi zajmować jakaś forma ciemnej materii (27 proc.) i ciemnej energii (68 proc.). Czym one są? Tego tak naprawdę nie wiadomo, a wszelkie teorie nie doczekały się dotąd żadnego potwierdzenia. Rewolucyjna teoria: nasz kosmos pochłania „wszechświaty-niemowlaki”. Dlatego właśnie się rozszerza Naukowcy przedstawili zaskakującą teorię wyjaśniającą rozszerzanie się Wszechświata. Według niej kosmos cały czas zderza się z innymi „wszechświatami-niemowlakami”. W wyniku zderze.. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/rewolucyjna-teoria-nasz-kosmos-pochlania-wszechswiaty-niemowlaki-dlatego-wlasnie-sie-rozszerza-ryc-shutterstock-7020426.jpg" width="938" height="626" alt="Rewolucyjna teoria: nasz kosmos pochłania „wszechświaty-niemowlaki”. Dlatego właśnie się rozszerza (ryc. Shutterstock)" title="Rewolucyjna teoria: nasz kosmos pochłania „wszechświaty-niemowlaki”. Dlatego właśnie się rozszerza (ryc. Shutterstock)" /> Na koniec warto podkreślić, że wyemitowane 380 tys. lat po Wielkim Wybuchu mikrofalowe promieniowanie tła nie jest jedyną formą echa po wczesnej fazie rozwoju Wszechświata. Już w sekundę po powstaniu czasu i przestrzeni z plazmy oddzieliły się prawie nieoddziałujące z materią cząstki zwane neutrinami. One także zmniejszyły od tego czasu znacznie swoją energię na skutek rozszerzania się Wszechświata. A ponieważ nawet wysokoenergetyczne neutrina powstające w reakcjach jądrowych są niezwykle trudne do wykrycia, tych z początków długo jeszcze nie będziemy w stanie zbadać. Źródło: archiwum NG.
Taka okazja zdarza się raz na 80 lat. W tym roku wybuchnie nowa i będzie ją można obserwować gołym okiem
W ciągu najbliższych sześciu miesięcy na niebie pojawi się jeszcze jedna „gwiazda”. W rzeczywistości będzie to bardzo rzadki wybuch nowej T Coronae Borealis. Jasny obiekt przez kilka dni da się obserwować gołym okiem. Gdzie go szukać?
W tym artykule: Kiedy wybuchnie nowa? Jak wypatrzyć nową na niebie Co to jest gwiazda nowa? Pewne rzeczy zdarzają się tylko raz w życiu. Jedną z nich jest możliwość obserwowania nowej – gwiezdnego wybuchu w układzie podwójnym – bez użycia profesjonalnych teleskopów czy choćby lornetek. Okazja śledzenia rzadkiego kosmicznego widowiska nie powtórzy się przez następne kilkadziesiąt lat. Pod koniec lutego NASA poinformowała, że układ podwójny T Coronae Borealis wkrótce stanie się widoczny gołym okiem. Te dwie gwiazdy wirują wokół siebie, a jedna z nich cyklicznie się rozświetla. Trwa to zaledwie kilka dni, a do wybuchu dochodzi raz na kilka dekad. Ostatni raz stało się to w 1946 roku. Naukowcy przewidują, że po raz kolejny zobaczymy tę nową w najbliższych miesiącach: do września 2024 r. Kiedy wybuchnie nowa? T Coronae Borealis to dwie gwiazdy odległe od Ziemi o 3 tys. lat świetlnych. Jedna z nich to czerwony olbrzym, druga – biały karzeł. Zazwyczaj ich jasność wynosi magnitudo 10. To oznacza, że bez wsparcia technologii nie możemy ich zobaczyć. Jednak gdy się rozświetlą, wówczas ich jasność powiększy się i osiągnie magnitudo 2. Im niższe magnitudo, tym gwiazda jest jaśniejsza. Słońce ma magnitudo minus 26. „Kiedy jej jasność wystrzeli, T Coronae Borealis będzie przez kilka dni widoczna gołym okiem. Zaś przez około tydzień przez lornetkę. Później znowu zgaśnie, prawdopodobnie na następne 80 lat” – możemy przeczytać na blogu NASA. Jak wypatrzyć nową na niebie To oznacza, że okazji zobaczenia tej szczególnej nowej lepiej nie zmarnować. Gdzie jej szukać? Między Wolarzem a Herkulesem, w gwiazdozbiorze Korony Północnej. Ta niewielka konstelacja gwiazd tworzy łuk w kształcie diademu. Zazwyczaj da się w nim dostrzec około dwudziestu gwiazd (pod warunkiem że znajdujemy się w terenie niezanieczyszczonym światłem przy czystym niebie). Kiedy dojdzie do wybuchu nowej, wśród nich pojawi się jeszcze jedna gwiazda. Jak ją odróżnić? Będzie bardzo jasna. Magnitudo 2 ma północna Gwiazda Polarna, czyli Alfa Ursae Minoris, najjaśniejsza gwiazda gwiazdozbioru Małej Niedźwiedzicy. Wybuch supernowej to spektakularna kosmiczna katastrofa. Tak umierają masywne gwiazdy Życie masywnej gwiazdy kończy wybuch supernowej. W jego wyniku powstawały pierwiastki cięższe od żelaza. To znaczy, że każdy z nas ma coś w sobie z gwiazdy supernowej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wybuch-supernowej-to-spektakularna-kosmiczna-katastrofa-tak-umieraja-masywne-gwiazdy-ryc-shutterstock-c6da9aa.jpg" width="938" height="626" alt="Wybuch supernowej to spektakularna kosmiczna katastrofa. Tak umierają masywne gwiazdy (ryc. Shutterstock)" title="Wybuch supernowej to spektakularna kosmiczna katastrofa. Tak umierają masywne gwiazdy (ryc. Shutterstock)" /> Co to jest gwiazda nowa? Co dokładnie wydarzy się w systemie T Coronae Borealis? Czerwony olbrzym to gwiazda na ostatnich etapach ewolucji. Jest napuchnięta i powiększona, często niestabilna. Jeśli w pobliżu znajduje się inna gwiazda – w tym przypadku biały karzeł – przyciąga ona materię czerwonego olbrzyma. Biały karzeł to resztki pozostałe po dawnej gwieździe. Stopniowo stygną, ponieważ wewnątrz obiektu nie zachodzi już fuzja jądrowa. Ale w nowych fuzja może zajść na powierzchni. Gdy na białego karła spadnie odpowiednio dużo materii z czerwonego olbrzyma, podgrzeje to jego atmosferę aż do osiągnięcia „punktu zapalnego”. Czyli do rozpoczęcia się reakcji termojądrowej. Trwa ona bardzo krótko, biały karzeł zaś rozświetla się wówczas tak mocno, że staje się widoczny na nocnym niebie. Później znów blaknie, a cały cykl może powtarzać się z dużą regularnością. Tego rodzaju systemy nazywane są nowymi powrotnymi. T Coronae Borealis jest jedną z nich. Źródła: NASA, Space.com Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Po raz pierwszy zbadano krater po wybuchu z I wojny światowej. Co udało się odkryć?
Wybuch pod redutą Hawthorn Ridge oznaczał początek bitwy pod Sommą, najkrwawszego starcia I wojny światowej. Po gigantycznej eksplozji pozostało zapadlisko. Właśnie po raz pierwszy zbadali je naukowcy.
W tym artykule: 18 ton materiałów wybuchowych Dwa kratery Badania krateru Krater obronny Bitwa pod Sommą rozpoczęła się 1 lipca 1916 roku. Wcześniej przez osiem dni Brytyjczycy bombardowali niemieckie pozycje. Po długim ostrzale artyleryjskim przyszedł czas na atak piechoty. Miały go zapoczątkować potężne eksplozje – starannie przygotowane wybuchy min, umieszczonych pod najlepiej bronionymi fragmentami niemieckiej linii obrony. Jedno z takich miejsc znajdowało się na zachód od wioski Beamount Hamel położonej nad Sommą. Była to tzw. reduta Hawthorn Ridge, zbudowana jeszcze w 1914 r. Ufortyfikowane niemieckie okopy mogły stanowić twardy orzech do zgryzienia. Postanowiono wpierw je wysadzić. 18 ton materiałów wybuchowych Redutę dzieliło od brytyjskich wojsk 900 metrów. Na takiej długości górnicy i saperzy wykopali podziemny chodnik prowadzący w stronę niemieckich punków obrony. Znajdował się na głębokości 18 m. Przeniesiono nim nieco ponad 18 ton materiałów wybuchowych, które zostały złożone pod redutą. Była to jedna z 19 min-pułapek rozmieszczonych pod niemieckimi pozycjami. Detonacja pod Hawthorn Ridge miała nastąpić dokładnie o godzinie 7:30 rano. Jednak dowodzący na tym odcinku siłami brytyjskimi generał porucznik Aylmer Gould Hunter-Weston zdecydował o przyspieszeniu eksplozji o dziesięć minut. Uważał, że tyle potrzeba, by ziemia po wybuchu osiadła i nie zagroziła jego szturmującym żołnierzom. Wybuch nastąpił więc o 7:20. Do dziś możemy zobaczyć, jak wyglądał, ponieważ został nagrany przez Geoffreya Malinsa, oficjalnego dokumentalistę Brytyjczyków, i włączony do niemego filmu „Bitwa pod Sommą”. Dwa kratery Wydawałoby się, że dziesięć minut nie stanowi wielkiej różnicy. Jednak w przypadku Hawthorn Ridge zmieniły one historię ataku na wioskę Beamount Hamel. Później decyzję Hunter-Westona określono jako „kolosalny błąd”. Niemcy dostali czas, by zająć krater – kiedy Brytyjczycy przebiegli przez ziemię niczyją, okazało się, że czekają już na nich obrońcy. Niemcy skutecznie obronili redutę Hawthorn Ridge, co przyczyniło się do klęski całego atakującego na tym odcinku VIII Korpusu. Trudno uwierzyć, że przetrwały 80 lat. Nieznane wcześniej kolorowe zdjęcia z II wojny światowej Kolorowe zdjęcia z czasów II wojny światowej to prawdziwa rzadkość. Dlatego każda zachowana w kolorze fotografia z tego okresu wywołuje ogromne emocje i pozwala, choć na chwilę, poczuć du... Bitwa pod Sommą trwała aż do połowy listopada 1916 r. Po obu stronach zginęło w niej milion żołnierzy, a siły alianckie przesunęły linię frontu zaledwie o 12 km. Tunel pod Hawthorn Ridge został ponownie wykorzystany pod sam koniec tego starcia. Pod redutą znów umieszczono minę, którą wysadzono 13 listopada. Tym razem Hawthorn Ridge szturmowała szkocka piechota, mając wsparcie czołgów. Wioska Beamount Hamel została zdobyta, a do niewoli brytyjskiej dostało się 2 tys. niemieckich żołnierzy. Badania krateru Pozostały po obu wybuchach krater przez sto lat znajdował się na terenie prywatnym. Zmieniło się to w 2018 r., co pozwoliło przeprowadzić badania naukowe Hawthorn Ridge. Ich wyniki zostały właśnie opublikowane w czasopiśmie „Journal of Conflict Archaeology”. Naukowcom udało się wskazać epicentra obu detonacji – zarówno tej z 1 lipca, jak i z 13 listopada. Znaleźli niewybuch – brytyjski pocisk artyleryjski z nienaruszonym zapalnikiem oraz pustą skrzynkę po amunicji do karabinu maszynowego Vickers. A także liczne dowody wskazujące na to, że po pierwszym wybuchu i odparciu ataku Niemcy skutecznie włączyli zapadlisko w swoją linię obrony. Krater obronny Jakie to dowody? Archeolodzy natrafili na niemiecki drut kolczasty i na resztki kabla komunikacyjnego. Znaleźli też pozostałości po płytkim tunelu, który prawdopodobnie ciągnął się z krateru w stronę przeciwnika, by zapewnić Niemcom przewagę na ziemi niczyjej. − Niemcy szybko opanowali sztukę przechwytywania kraterów i wykorzystali to na swoją korzyść – podsumowuje prof. Peter Doyle z University of London, jeden ze współautorów badań. − Chociaż w pierwszym wybuchu stracili wielu ludzi, krater stał się częścią linii frontu niemieckiego. Oznaczało to, że szansa na przełamanie tej linii została w tym miejscu stracona – dodaje badacz. Źródło: Phys.org, Journal of Conflict Archaeology Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Budzi się podwodny wulkan Kolumbo. Popularna grecka wyspa w zagrożeniu
Wkrótce może dojść do erupcji podwodnego wulkanu Kolumbo. Naukowcy odkryli ogromną komorę magmową na Morzu Egejskim, tuż u wybrzeży greckiej wyspy Santoryn. Naukowcy ostrzegają, że w przypadku wybuchu, turyści i mieszkańcy popularnej wyspy, mogą być zagrożeni.
W tym artykule: Czy mieszkańcy greckiego Santorynu są zagrożeni? Naukowcy coraz skuteczniej monitorują aktywność wulkanów Ile wulkanów na Ziemi jest aktywnych? Kolumbo to czynny podwodny wulkan, który znajduje się na Morzu Egejskim, na głębokości ok. 500 metrów i zaledwie 8 kilometrów na północny-wschód od greckiej wyspy Santoryn. Pozostawał spokojny od kilkuset lat. Do ostatniej potężniejszej erupcji doszło prawie 400 lat temu. Wybuch spowodował wówczas wytworzenie fali tsunami, która spowodowała zniszczenia na pobliskich wyspach oddalonych nawet o 150 kilometrów. Na samym Santorynie zginęło wówczas ok. 70 osób. Dziś Santoryn to jedno z najpopularniejszych kierunków podróży do Grecji. Każdego roku małą wyspę na Morzu Egejskim odwiedzają 2 miliony turystów. Dla porównania na stałe na Santorynie mieszka ok. 15 tys. ludzi. Czy mieszkańcy greckiego Santorynu są zagrożeni? Naukowcy, którzy w ostatnim czasie zajmowali się monitorowaniem Kolumbo, odkryli, że pod stożkiem wulkanu znajduje się nieznana wcześniej komora, która napełnia się magmą. Odkrycie było możliwe dzięki analizie dna morskiego za pomocą badania fal sejsmicznych. Wyniki badań opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Geochemistry, Geophysics, Geosystems”. Czynne wulkany na świecie - gdzie się znajdują i czy stanowią zagrożenie? Gdzie na świecie występują aktywne wulkany i czy rzeczywiście stanowią realne zagrożenie? Przekonajmy się. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/czynne-wulkany-na-swiecie-gdzie-sie-znajduja-i-czy-stanowia-zagrozenie-fot-joel-santos-barcroft-media-via-getty-images-baf6727.jpeg" width="938" height="626" alt="Czynne wulkany na świecie - gdzie się znajdują i czy stanowią zagrożenie? (Fot. Joel Santos / Barcroft Media via Getty Images)" title="Czynne wulkany na świecie - gdzie się znajdują i czy stanowią zagrożenie? (Fot. Joel Santos / Barcroft Media via Getty Images)" /> Autorzy badania przestrzegają, że w przyszłości może czekać nas kolejna erupcja Kolumbo. Jak przekonują jednak naukowcy, nie stanie się to za kilka miesięcy, a być może nawet nie za kilka lat. Badacze szacują, że do kolejnej potężnej erupcji może dojść w przeciągu ok. 150 lat. Naukowcy coraz skuteczniej monitorują aktywność wulkanów Zespół z Wielkiej Brytanii, Grecji i Stanów Zjednoczonych oszacował, że każdego roku komory napływa ok. cztery miliony metrów sześciennych magmy. Uczeni uważają, że obecnie komora jest zapełniona w ok. 30–35%, czyli zajmuje ok. 1,4 kilometra sześciennego magmy. W 1650 roku, gdy doszło do dużej erupcji, krater mieścił ok. 2 kilometry sześcienne płynnej substancji. Wulkanolodzy od lat przekonują, że w przeciwieństwie do trzęsienia ziemi, erupcję wulkanów da się dużo łatwiej przewidzieć. Jednak, aby to skutecznie zrobić, należy zbierać bardzo dokładne dane. Wraz z rozwojem nauki i technologii, uczeni udoskonalają swoje metody monitorowania i badania wulkanów. Jednak sytuacja z wulkanami podwodnymi jest trochę trudniejsza. – Potrzebujemy dokładniejszych danych na temat tego, co w rzeczywistości znajduje się pod tymi wulkanami. Systemy stałego monitoringu pozwoliłyby nam dużo lepiej oszacować, kiedy może dojść do erupcji. Dzięki temu prawdopodobnie wiedzielibyśmy o wybuchu nawet na kilka dni przed jej wystąpieniem, a ludzie mogliby się ewakuować i wszyscy byliby bezpieczni – twierdzi Kajetan Chrapkiewicz z Imperial College London. Ile wulkanów na Ziemi jest aktywnych? Na planecie Ziemia jest ponad 1,5 tys. wciąż aktywnych wulkanów. Szacuje się, że w ich bezpośrednim sąsiedztwie żyje pół miliarda ludzi. Więcej wulkanów jest jednak na planecie Wenus. Ostatnim szczególnie dramatycznym wybuchem wulkanu była eksplozja względnie małego wulkanu z lodowcem na szczycie w Kolumbio. Erupcja Nevado del Ruiz spowodowała pogrzebanie pod lawą całego miasteczka Amero. W wyniku kataklizmu zginęło ponad 22 tys. ludzi. Popularnej greckiej wyspie grozi zagłada? Poznaj zaskakujące ciekawostki o Grecji Poniżej prezentujemy mało znane ciekawostki o Grecji, które pozwolą wam jeszcze lepiej poznać historię i fenomen tego pięknego kraju na południu Europy. W listopadzie 2022 roku wybuchł największy na świecie aktywny wulkan. Mauna Loa na Hawajach od 1984 roku pozostawał uśpiony. 27 listopada 2022 roku z krateru zaczęła wydobywać się lawa, a niebo przybrało pomarańczowo-czerwoną barwę. Erupcję można było obserwować nawet z odległości 50 km. Na szczęście w wyniku kataklizmu nikt nie zginął. Największy superwulkan na Ziemi został odkryty w 2013 roku: Masyw Tamu o wysokości 4 km i szerokości 640 km to podwodny wulkan tarczowy. Znajduje się na Oceanie Spokojnym, na wschód od Japonii. Źródło: Geochemistry, Geophysics, Geosystems Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Już w czasach wypraw krzyżowych używano ręcznych granatów? Nowe dowody potwierdzają tę hipotezę
W skeczu Monty Pythona średniowieczni rycerze nie gardzą stosowaniem świętych ręcznych granatów. Być może nie jest to wyłącznie żart. Naukowcy zebrali nowe dowody wskazujące, że w Jerozolimie z okresu wypraw krzyżowych faktycznie używano do walki granatów lokalnej produkcji.
W tym artykule: Co kryły naczynia wykopane w Jerozolimie Wielki hałas i jasny ogień Co zawierały średniowieczne granaty? W muzeach na całym świecie jest sporo okrągłych naczyń z okresu średniowiecza. Przypominają dzbany lub wazy. Badanie osadu, który znajduje się w środku, pozwala określić, do czego były wykorzystywane. Jak łatwo się domyślić, tego rodzaju pojemniki miały wiele zastosowań. Przechowywano w nich żywność, oliwę, czasami zaś nawet wykorzystywano jako fajki. Nowe badania wykazały, że jedną z funkcji poprzedników dzisiejszych naczyń kuchennych było przechowywanie materiałów wybuchowych. Co sugeruje, że w czasie wojen mogły być one wykorzystywane jako granaty ręczne. Średniowiecze to ciemne wieki? Bzdura! Oto dowód - katedry Średniowieczne katedry były majstersztykiem zadającym kłam tezie o wiekach ciemnych. Badania czterech waz, które doprowadziły do tego wniosku, zostały właśnie opublikowane w czasopiśmie naukowym „PLOS One”. Przeprowadzili je naukowcy pod kierunkiem Carneya Mathesona, archeologa molekularnego z australijskiego uniwersytetu Griffith. Co kryły naczynia wykopane w Jerozolimie Przedmioty zostały znalezione w obrębie murów Starego Miasta w Jerozolimie w latach 60. XX wieku. Obecnie znajdują się w największym muzeum kanadyjskim. Jest to Royal Ontario Museum w Toronto. Naukowcy ponownie pobrali osad z den jerozolimskich naczyń i przeanalizowali jego skład chemiczny. Zgodnie z przewidywaniami okazało się, że trzy naczynia służyły do przechowywania oliwy, lekarstw, ale też perfumowanych materiałów. Jak się podróżowało po Polsce tysiąc lat temu? Wąskie, wyboiste trakty pozbawione drogowskazów. Dzikie bestie czyhające w kniei na nieuważnych podróżnych. I tempo potwierdzające, że kiedyś naprawdę życie biegło wolniej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/4769af23f10843ad03125619d18b38b236ec3684-86b78fe.jpeg" width="491" height="700" alt="O trudach podróży Rychezy do Polski w czasach średniowiecza przeczytacie w „Damach ze skazą”, najnowszej książce KAmila Janickiego" title="O trudach podróży Rychezy do Polski w czasach średniowiecza przeczytacie w „Damach ze skazą”, najnowszej książce KAmila Janickiego" /> Czwarte naczynie różniło się od pozostałych. Był to kamionkowy garnek pozbawiony ozdób, o bardzo grubych ściankach. W osadzie z jego dna znaleziono siarkę, rtęć i magnez. Ich stężenia były znacznie wyższe niż w pozostałych naczyniach i w ziemi podebranej z miejsca, gdzie znaleziono pojemniki. Wielki hałas i jasny ogień – Nasze badania wykazały, że naczynia służyły nie tylko do przechowywania żywności i różnych innych rzeczy, ale również jako urządzenia wybuchowe – komentuje prof. Matheson. – Z czasów wypraw krzyżowych zachowały się relacje o przedmiotach rzucanych na twierdze krzyżowców, które powodowały głośny hałas i dawały jasne rozbłyski – dodaje. Kłótnie nad grobem Jerozolima to również święte miasto największej religii świata. Dla jednej trzeciej ludzkości najważniejsze miejsce kultu leży obecnie nie na Wzgórzu Świątynnym, ale w chrześcijański... Matheson zwraca jednak uwagę, że przyczyna tych dawnych efektów pirotechnicznych może być inna niż dotychczas sądzono. – Niektórzy badacze sugerują, że naczynia zawierały proch, wynaleziony w Chinach w IX wieku. Miał on dotrzeć przez Bliski Wschód do Europy już w IX–XI wieku – opowiada Matheson. – Jednak nasze badania tego nie potwierdzają. W naczyniach nie było prochu, tylko inny materiał wybuchowy, prawdopodobnie znany tylko lokalnie. Co zawierały średniowieczne granaty? Co to mogło być? Niektórzy sugerują, że kamionkowe granaty zawierały ogień grecki. Tak określa się łatwopalną mieszankę, wynalezioną prawdopodobnie już w starożytności, a znaną z Bizancjum. Budowle starożytnego Rzymu. 11 najsłynniejszych obiektów, które warto zobaczyć Budowle Starożytnego Rzymu na długie lata stały się wzorem dla architektów z całej Europy. Jakie budowle znajdowały się w Starożytnym Rzymie? Zapraszamy na wycieczkę szlakiem najważniej... Problem polega na tym, że jej skład był uznawany w Cesarstwie Bizantyjskim za tajemnicę. Za jej ujawnienie groziły surowe kary. Przepis na ogień grecki nie przetrwał do naszych czasów i nie wiadomo, co dokładnie wchodziło w jego skład. Przypuszcza się, że mógł zawierać m.in. smołę, saletrę, siarkę i wapno palone. – Dopiero kolejne badania naczyń pozwolą nam lepiej zrozumieć technologie wybuchowe średniowiecza – podsumowuje prof. Matheson. Źródła: PLOS One, Griffith News.
Wulkan na La Palmie wyrzucił kamienie półszlachetne. To oliwiny, które wykorzystywane są w jubilerstwie
Wybuch wulkanu to często śmiertelne zagrożenie dla mieszkańców żyjących nieopodal. Lawa, która wydostaje się na skutek erupcji, potrafi zniszczyć tysiące budynków, drzew i przedmiotów, które staną na jej drodze. Jednak erupcje wulkanów to nie tylko lawa i gazy. Czasami efektem tego zjawiska są materiały dużo piękniejsze. Tak jak w przypadku wybuchu Cumbre Vieja.
W tym artykule: Kamień, którego pragną jubilerzy Nowa plaża konsekwencją erupcji Pomoc poszkodowanym Erupcja wulkanu na kanaryjskiej wyspie La Palma trwa już niespełna dwa miesiące. Od tego czasu lawa pokryła obszar o powierzchni ok. 1000 hektarów i zniszczyła blisko 2500 budynków. Do chwili obecnej swoje domy opuściło ponad 7000 mieszkańców i turystów. Dziś erupcja jest już słabsza i na razie nie zagraża bezpośrednio życiu ludzi. Odnotowano również, że trzęsienia ziemi na wyspie są rzadsze. Eksperci przyznają jednak, że to nie oznacza jeszcze zbliżającego się końca erupcji. Zmniejszona aktywność Cumbre Vieja umożliwiła naukowcom zbadanie tego, co wyrzucił wulkan. Wśród kamieni odnaleziono oliwiny — kamienie półszlachetne, zaliczane do krzemianów. Kamień, którego pragną jubilerzy Oliwiny występują w zasadowych i ultrazasadowych skałach magmowych takich jak bazalt, gabro, dunit i perydotyt. Zdarza się, że można je znaleźć także w niektórych skałach okruchowych, a czasem nawet w meteorytach. Mają zazwyczaj barwę zieloną w różnych odcieniach, lecz niekiedy czarną i brązową. Bardzo rzadko przybierają kolor biały lub bezbarwny. Ze względu na swoją rzadkość, unikatowość i wygląd są wyjątkowo cenione przez jubilerów. O odkryciu oliwinów na La Palmie poinformował na Twitterze Kanaryjski Instytut Wulkanologiczny (Involcan) - Czasami małe wulkany produkują coś wielkiego jak kryształy oliwinu znalezione w wyrzuconej ostatnio lawie - https://twitter.com/involcan/status/1456908356531150853?s=20 Instytut poinformował również o tym, że od początku erupcji z Cumbre Vieja wypłynęło już 94 milionów sześciennych lawy. Nowa plaża konsekwencją erupcji Oprócz tego niezwykłego znaleziska w lawie, erupcja wulkanu przyczyniła się do stworzenia nowej plaży na La Palmie. Stało się to po zastygnięciu pierwszego jęzora lawy, który wpłynął do oceanu. Według oficjalnych danych nowa wyspa zyskała obszar o długości 500 metrów w głąb morza i około 820 m maksymalnej szerokości, a erozja spowodowana przez fale utworzyła piaszczyste miejsca. Historia ta ma jednak swoje drastyczne konsekwencje, ponieważ ten sam wybuch lawy zniszczył miasto Todoque. View oEmbed on the source website W niedzielnym komunikacie wulkanolodzy z hiszpańskiego Krajowego Instytutu Geograficznego (IGN) przekazali informację, że pomimo ostatnich sygnałów świadczących o możliwości zakończenia erupcji, nie są w stanie podać dokładnego terminu. Wskazali jednocześnie na wciąż wysoką emisję dwutlenku siarki oraz nasilenie się wstrząsów sejsmicznych. Rzeczniczka naukowego komitetu ds. zapobiegania skutków wybuchu wulkanu, Carmen Lopez, powiedziała w miniony weekend, że nie ma danych wskazujących na to, że erupcja wkrótce się zakończy. Pomoc poszkodowanym W poniedziałek osoby, które w wyniku wybuchu Cumbre Vieja straciły swój dobytek, otrzymały pierwsze domy zastępcze. Na razie wprowadziło się tam 5 rodzin, ale w sumie w 200 budynkach ma zamieszkać około siedem tysięcy ewakuowanych mieszkańców La Palmy. Są to domy modułowe, których władze lokalne zamierzają sprowadzić na wyspę w ciągu najbliższych kilku miesięcy. - Obecnie w hotelach przebywa około 500 rodzin ewakuowanych z powodu erupcji wulkanu - powiedział Antonio Olivera, członek rządu Wysp Kanaryjskich.
Już wiadomo skąd biorą się wielkie dziury na Syberii
Zmiany klimatu są powodem powstawania niezwykłych kraterów w najdalszych zakątach rosyjskiego Wschodu. Spodziewano się, że to rosnące temperatury wywołują eksplozje, teraz jest naukowe potwierdzenie.
Fale gorąca przetaczające się przez Syberię są powodem dramatycznych zmian, począwszy od pożarów a na roztapianiu się wiecznej zmarzliny kończąc. Samo to zjawisko z jednej strony pozwala nam odkryć tajemnice dawno wymarłych zwierzątl, ale też grozi „obudzeniem” paleowirusów. Ze zmianami struktury syberyjskiej wiecznej zmarzliny wiąże się też zjawisko kriowulkanizmu. Dwie trzecie powierzchni Rosji pokrywa wieczna zmarzlina a w niej olbrzymie pokłady metanu, gazu 30-razy bardziej szkodliwego (z punktu widzenia ocieplenia klimatu) dla atmosfery, niż dwutlenek węgla. Metan tworzący się z powodu rozkładu materii organicznej w topniejącej zmarzlinie gromadzi się w podziemnych „kieszeniach” tak długo, aż ciśnienie rozsadza ją uwalniając gaz do atmosfery. Proces taki nazywa się właśnie kriowulkanizmem. - To dzieje się tak szybko i w tak odległych, trudnych do monitorowania miejscach, że nie doczekaliśmy się jeszcze wyczerpujących badań tłumaczących powstawanie tych kraterów. Sprzęt mamy coraz bardziej czuły, więc jest szansa by się to w przyszłości zmieniło – mówił w ubiegłym roku Jewgienij Czuwilin z rosyjskiej firmy SCHR zajmującej się m.in. wydobyciem gazu. Im więcej metanu trafia do atmosfery, tym klimat staje się cieplejszy, tym szybciej topnieje wieczna zmarzlina, tym więcej metanu zbiera się pod ziemią i tym więcej pojawia się dziur. Najnowsza, 17. z kolei, głęboka na 30 metrów została dostrzeżona z helikoptera przez ekipę telewizyjną przelatującą 16 lipca 2020 roku nad Półwyspem Jamalskim. View oEmbed on the source website Od 2013 roku odkryto ich na Syberii 9. Zanim wypełni je woda zespół naukowców ma zwykle około 2 lat na dokładne ich zbadanie. Ten najnowszy krater był też największym dotąd znalezionym. Szuwilin obiecywał, że dokładne wyniki jego badań zostaną opublikowane w prasie naukowej. Zgodnie z obietnicą trafiły do lutowego wydania czasopisma „Geosciences”. Na podstawie 80 zdjęć z drona zespół Czuwilina zbudował trójwymiarowy model krateru, w którym bez problemu można by ukryć trzy autobusy miejskie. W dolnej części krateru odkryto wgłębienia określone przez autora analizy w „Geosciences” grotami lub pieczarami. Jak wyjaśnił Igor Bogojawleński z Instytutu Badań Ropy i Gazu Rosyjskiej Akademii Nauk, ukazane na modelu wnęki potwierdzają hipotezę o gromadzącym się w podziemnej kieszeni metanie. W konsekwencji na powierzchni powstaje wypukłość, naturalny kopiec. Rośnie do momentu utraty szczelności przez grunt. W konsekwentnej eksplozji kawałki lodu, ziemi i skał rozrzucane są wokół masywnego krateru. To, czego nadal nie udało się ustalić, to jednoznaczne źródło metanu. Może on pochodzić z głębi ziemi, z rozkładu materii organicznej bliżej powierzchni lub z obu miejsc równocześnie. - Zmiany klimatu w naturalny sposób wpływają na prawdopodobieństwo takich eksplozji w arktycznej zmarzlinie – przekonuje Jewgienij Czuwilin. Ten 17 krater powstał, wskazują dane satelitarne, między 15 maja a 9 czerwca zeszłego roku. – To moment w roku, gdy na ziemię dociera szczególnie dużo energii słonecznej. Topi się śnieg i podgrzewa górna warstwa zmarzliny, co wpływa na jej strukturę i właściwości – dodaje.
Gigantyczny rozbłysk na Proxima Centauri. Gdyby rozwijało się tam życie, zostałoby unicestwione
Choć Proxima Centauri, po Słońcu, jest najbliższą Ziemi gwiazdą, to wybuchy na jej powierzchni nie są dla nas groźne. Jednak częsta aktywność, a przede wszystkim tak silny rozbłysk gwiazdy mógł być niszczycielski dla egzoplanet położonych najbliżej niej.
W „The Astrophysical Journal Letters” opisano wyniki obserwacji najbliższej Ziemi – poza Słońcem – gwiazdy, czyli Proxima Centauri. Choć obserwacje prowadzono na przełomie kwietnia i maja 2019 roku, to dokładna analiza zgromadzonych danych zajęła niemal dwa lata. Aby jak najwierniej zarejestrować procesy zachodzące na powierzchni gwiazdy naukowcy użyli dziewięciu teleskopów rozmieszczonych w różnych miejscach świata oraz przestrzeni kosmicznej, m.in. Australia Square Kilometer Array Pathfinder, Atacama Large Millimeter Array czy Transiting Exoplanet Survey Satellite. Skumulowana obserwacja trwała 40 godzin, ale wysiłek się opłacił. Pięć spośród dziewięciu instrumentów zarejestrowało największy rozbłysk, jaki do tej pory zaobserwowano w układzie Proxima Centauri. Co więcej, sygnatura erupcji była na tyle dziwna, że sugerowała, że naukowcom udało się zaobserwować zupełnie nowy rodzaj aktywności gwiazdy. W 2016 roku astronomowie uchwycili podobny super rozbłysk, który można było zobaczyć bez teleskopów. Wybuch z 2019 roku, choć trwał zaledwie 7 sekund, nie tylko był większy i sprawił, że gwiazda stała się 14 000 razy jaśniejsza. Oszacowano, że był także 100 razy potężniejszy, niż jakikolwiek rozbłysk obserwowany w przypadku naszego Słońca. Odebrano tajemniczy sygnał radiowy z Proxima Centauri Donoszący o wydarzeniu serwis Scientific American przekonuje o znaczeniu tego odkrycia właśnie ze względu na częstotliwość. Zdaniem SA, na częstotliwości 982.002 MHz zazwyczaj nie wyłapuj... Tym, co najbardziej zaskoczyło i zaciekawiło naukowców jest fakt, że nowa aktywność miała głównie postać fal ultrafioletowych oraz fal milimetrowych. Zarejestrowanie tak silnego wzrostu w strefie radiowej fal o zasięgu milimetrowym było całkowicie nieoczekiwane – stwierdzili autorzy badania. – Przed 2018 rokiem nie widzieliśmy rozbłysku karła typu M [typ gwiazdy, jakim jest Proxima Centauri] na falach milimetrowych, więc nie było wiadomo, czy istnieje odpowiednia emisja na innych długościach fal – powiedziała astrofizyk Meredith MacGregor z University of Colorado Boulder, współautorka badań. Czas i energia różnych długości fal zarejestrowanych w trakcie rekordowego rozbłysku zapewniają astrofizykom nowe spojrzenie na mechanizmy odpowiedzialne za powstawanie rozbłysków gwiazdowych. Tym samym pozwala udoskonalić modele dotyczące aktywności gwiazd, czy tzw. kosmicznej pogody. Wiedza o tym, że rozbłyski gwiezdne mogą być obserwowane w ultrafiolecie i w zakresie fal milimetrowych jest też dla naukowców wskazówką, że warto w podobny sposób obserwować inne nieodległe gwiazdy. Obserwacje takie będą wymagać zaangażowania wielu instrumentów, ale badacze nie wykluczają, że w przyszłości uda im się zaobserwować kolejne rodzaje rozbłysków, o istnieniu których dziś nie mamy pojęcia. W zaledwie 10 dni odkryto milion nowych galaktyk W 300 godzin przeprowadzono astronomiczne badanie nieba, które niedawno zajmowało lata. Efektem ekspresowego mapowania nieba południowego przez naukowców pracujących na radioteleskopie ASKAP w... Co typowe dla czerwonych karłów, na Proxima Centauri okresowo dochodzi do rozbłysków gwiazdowych, w trakcie których uwolniona energia magnetyczna eksploduje w postaci intensywnego wybuchu promieniowania elektromagnetycznego. Autorzy nowych badań przyznają, że w trakcie 40-godzinnej obserwacji ten rekordowy wybuch nie był jedynym zarejestrowanym rozbłyskiem, choć pozostałe były o wiele słabsze. W rzeczywistości nasz „sąsiad” może być w stanie ciągłej wysokiej aktywności i wyrzucać strumienie energii nawet codziennie. Choć Proxima Centauri, po Słońcu, jest najbliższą Ziemi gwiazdą i znajduje się nieco ponad 4 lata świetlne od naszej planety, czyli ok. 40 bilionów km, to wybuchy na jej powierzchni nie są dla nas groźne. Jednak – jak podają naukowcy – częsta aktywność, a przede wszystkim tak silny rozbłysk gwiazdy mógł być niszczycielski dla egzoplanet położonych najbliżej gwiazdy. Zdaniem badaczy jest mało prawdopodobne, aby jakakolwiek złożona chemia organiczna na powierzchni tych planet mogła pozostać nienaruszona na tyle długo, aby rozwinąć jakąkolwiek formę życia. Tym bardziej, że na Proxima Centauri podobne duże rozbłyski obserwowane są co ok. dwa lata.
Kosmiczny wybuch wystrzelił gwiazdę w podróż przez Drogę Mleczną. Pędzi 900 000 km/h
Nietypowy biały karzeł pędzi przez galaktykę Drogi Mlecznej z prędkością 900 000 km/h. Przez długi czas niezwykłe tempo gwiazdy było dla astronomów zagadką. Teraz udało im się ustalić, że prawdopodobnie jest to efekt przejścia wcześniej istniejącej gwiazdy w supernową. Wybuch nie zniszczył całkowicie gwiazdy, a jej fragment odrzucił z wielką mocą.
Supernowa to potężna eksplozja, która ma miejsce, gdy gwiazda osiąga kres życia. W przypadku tego obiektu kosmiczny wybuch musiał być niewystarczający, aby zniszczyć gwiazdę w całości. Jej fragment – zidentyfikowany przez obserwatorów jako biały karzeł w 2015 roku – wciąż pędzi przez naszą galaktykę. Biały karzeł o oznaczeniu SDSS J1240 + 6710, nazywany przez odkrywców Dox, znajduje się w gwiazdozbiorze Draco. Astronomowie twierdzą, że pierwotnie krążył wokół innej gwiazdy. W wyniku wybuchu obie gwiazdy zostały wystrzelone w przeciwnych kierunkach, a odepchnięte od siebie siłą eksplozji, nabrały dużej prędkości. Drugiej gwiazdy nie zidentyfikowano. SDSS J1240 + 6710 już wcześniej zwrócił na siebie uwagę badaczy, ponieważ miał charakterystyczny niezwykły skład atmosferyczny. Naukowcy stwierdzili, że nie zawiera wodoru ani helu (z których zwykle zbudowane są białe karły), a jest skomponowany z niezwykłej mieszanki tlenu, neonu, magnezu i krzemu. Teraz, korzystając z Teleskopu Kosmicznego Hubble'a, międzynarodowy zespół potwierdził również obecność węgla, sodu i glinu. Nigdy wcześniej nie zauważono takiego składu atmosfery w przypadku białego karła. Ponadto obserwatorów zaciekawił brak pierwiastków takich jak żelazo, nikiel, chrom i mangan. Te cięższe pierwiastki zwykle powstają z lżejszych na skutek reakcji zachodzących w trakcie przejścia w supernową. Ich brak sugeruje więc, że proces nie przebiegł w całości. – Ta gwiazda jest wyjątkowa, ponieważ ma wszystkie kluczowe cechy białego karła, ma bardzo dużą prędkość i niezwykłą zasobność, które kłócą się z jej niską masą – mówi główny autor badań, prof. Boris Gänsicke z Wydziału Fizyki Uniwersytetu w Warwick w Wielkiej Brytanii. – Gwiazda ma skład chemiczny, który jest jak odcisk palca po wybuchu jądrowym, małą masę i bardzo dużą prędkość. Wszystkie te fakty sugerują, że musiała pochodzić z jakiegoś ścisłego układu podwójnego i musiała przejść zapłon termojądrowy. Była rodzajem supernowej, ale takiej, jakiej nigdy wcześniej nie widzieliśmy – dodaje Gänsicke. Naukowcom udało się również zmierzyć masę gwiazdy, która jest szczególnie niska jak na białego karła i wynosi 40 proc. masy naszego Słońca. To też zdaje się potwierdzać, że gwiazda przeszła częściową supernową, która nie zniszczyła jej do końca. Najlepiej zbadane supernowe termojądrowe są klasyfikowane jako Typ Ia. Pomogły one w odkryciu ciemnej energii i są obecnie rutynowo wykorzystywane do mapowania struktury wszechświata. Ale jest coraz więcej dowodów na to, że supernowe termojądrowe mogą się zdarzyć w bardzo różnych warunkach. Bez radioaktywnego niklu, który napędza długotrwałą poświatę supernowych typu Ia, eksplozja, która wysłała tego konkretnego białego karła na wędrówkę przez naszą galaktykę, była zaledwie krótkim błyskiem światła, które było trudne do wykrycia. Badania zostały opublikowane w Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.
SpaceX zdążył ogłosić sukces. Kilka minut później rakieta wybuchła [WIDEO]
To już trzeci test nowej rakiety SpaceX i pierwszy zakończony udanym lądowaniem. Niestety zaledwie 8 minut po tym, jak zespół zdążył pochwalić się, że SN10 „wylądowała w jednym kawałku”, rakieta eksplodowała.
W tym artykule: Druga próba tego dnia SpaceX od kilku miesięcy testuje nową technikę lądowania swoich rakiet Starship. Maszyny mają opadać pionowo w dół i lądować w wyznaczonym do tego miejscu. Wcześniej, przed środową próbą, odbyły się już dwa tego typu testy, w których użyto rakiet sygnowanych jako SN8 i SN9. One także zakończyły się spektakularnymi wybuchami, do których doszło, ponieważ nie udało się wystarczająco spowolnić rakiet przed posadzeniem ich na lądowisku. 3 marca odbył się kolejny test, w którym z terenu Boca Chica w Teksasie wystrzelono rakietę SN10. Prototyp poprawnie wystartował, po czym uniósł się na wysokość ok. 10 km, stopniowo wyłączając kolejne silniki. Następnie Starship przechylił się, aby w kontrolowanym upadku wrócić na ziemię. W odpowiednim momencie ponownie uruchomiono silniki tak, aby rakieta mogła na nowo przyjąć pozycję pionową i w ten sposób wylądować. „Bardzo ładnie, bardzo ładnie” - skomentował udane testy John Insprucker, inżynier SpaceX, prowadzący transmisję online. Starship poprawnie wylądował, choć – co zauważono, gdy pierwszy dym się rozwiał – rakieta nieco się przechyliła, najwidoczniej nie trafiając całkiem precyzyjnie na platformę lądowania. Mimo to Insprucker ogłosił, że test zakończył się powodzeniem, a SN10 wylądował w jednym kawałku. – Kluczowym punktem dzisiejszego lotu testowego było zebranie danych dotyczących kontrolowania pojazdu podczas ponownego zejścia. I udało nam się to zrobić – powiedział Insprucker, po czym zakończył transmisję. View oEmbed on the source website Po przerwaniu nadawania ci, którzy śledzili testy na kanale online SpaceX nie mogli zobaczyć, co stało się zaledwie kilka minut po lądowaniu. Ten moment uchwyciły kamery NASA. Rakieta stojąca na lądowisku nagle wybuchła. Kule ognia i dymu zostały wyrzucone na kilkanaście metrów. „Osiem minut po lądowaniu, około 14 minut i 45 sekund po starcie, gdzieś wewnątrz rakiety nastąpiła potężna eksplozja, która wykorzystała palny metan jako paliwo. Ciężka metalowa konstrukcja po raz drugi została wyrzucona w powietrze przez podmuch” - relacjonuje Live Science. View oEmbed on the source website Druga próba tego dnia „The New York Times” podaje, że połowicznie udana próba – pomyślne lądowanie nadal uważa się za krok naprzód – była drugą tego dnia. Pierwszą podjęto na trzy godziny przed ostatecznym startem, ale została przerwana na ułamek sekundy przed końcem odliczania. Silniki zostały wyłączone, gdy komputer pokładowy SN10 wykrył zbyt duży ciąg w jednym z silników. Inżynierowie SpaceX uznali, że problem nie jest poważny. Wprowadzili pewne zmiany w oprogramowaniu, zatankowali rakietę i spróbowali ponownie. Finał tej próby już znamy. Mimo wszystko SpaceX uważa, że środowe testy „były najbardziej imponującym osiągnięciem Starship do tej pory” i pokazały, jak daleko zaszedł projekt. Rakiety Starship mają docelowo być w stanie wynieść ludzi i sprzęt na Marsa i na Księżyc. Firma Elona Muska ma na swoim koncie „kosmiczne” sukcesy, jak misję Dragon Crew i rakiety Falcon. Jednak wielu sceptycznie odnosi się do zapewnień Muska, że firma jest zaledwie kilka lat od wysłania statku kosmicznego na Marsa. Nic dziwnego – w 2019 roku prognozował, że w 2020 rakiety SpaceX będą w stanie odbywać loty orbitalne. Tymczasem wciąż trwają testy prototypów, z których żaden jak dotąd nie przetrwał startu i lądowania. W wideo opublikowanym we wtorek wieczorem, Musk stwierdził, że Starship będzie gotowy do wystrzelenia ludzi na orbitę w 2023 roku.
Wybuch w Bejrucie skaził wodę, powietrze i glebę. Ile czasu potrzeba, by zagrożenie zniknęło?
Eksplozja ponad 2700 ton saletry amonowej trzymanej w porcie w Bejrucie zabiła 135 osób, raniła 5000 i wywołała zniszczenia w zasięgu 10 km. Uszkodzona została kluczowa dla funkcjonowania miasta sieć transportowa, zniszczone zasoby zboża, a uwolnione w czasie wybuchu toksyny skaziły wodę, powietrze i ziemię.
Dość szybko ustalono, że za skalę zniszczeń odpowiada trzymany portowych magazynach nawóz azotowy. 7 lat temu skonfiskowano go z uszkodzonej jednostki która pod flagą mołdawską transportowała saletrę amonową z Gruzji do Mozambiku. Od tamtej pory nikt się nawozem specjalnie nie przejmował. Jeszcze w 2014 roku pisano o „pływającej bombie”, ale potem zainteresowanie mediów tematem wygasło. Okazuje się, że władze też o problemie zdawały się nie pamiętać. W konsekwencji strażacy którzy przyjechali do portu gasić pożar w pobliskim magazynie ze sztucznymi ogniami nie wiedzieli nico groźnej substancji trzymanej tuż obok. View oEmbed on the source website Saletra amonowa, czyli azotan amonu, to nieorganiczny związek chemiczny z grupy saletr. Jest to sól kwasu azotowego i amoniaku, a jej wzór chemiczny to NH₄NO₃. W ostatecznej formie jest bezbarwnym, krystalicznym ciałem stałym. Świetnie rozpuszcza się w wodzie, jeszcze lepiej utlenia. Poprzez podgrzewanie azotan amonu rozkłada się na podtlenek azotu i wodę. Problem z utlenianiem saletry amonowej jest taki, że może mieć wybuchową naturę. Znane są w historii tragiczne w skutkach katastrofy wywołane nieprawidłowym obchodzeniem się z tym materiałem: w 1921 roku w wybuchu 450 ton mieszaniny saletry amonowej i siarczanu amonu zniszczona została fabryka nawozów w niemieckim Oppau. Zginęło wtedy 561 osób. podobną liczbą ofiar śmiertelnych przyniosła w 1947 roku, wywołana pożarem, eksplozja 2300 ton saletry amonowej trzymanej w ładowni statku „Grandcamp” zacumowanego w porcie w Texas City. w 2004 roku w koreańskim Ryongchon zderzyły się dwa pociągi przewożące paliwo i saletrę amonową; wywołana tym eksplozja zabiła 154 osoby. View oEmbed on the source website Używana jako nawóz oraz jako składnik mieszanek nawozów mineralnych, saletra amonowa jest też często wykorzystywana przez terrorystów, choćby w 1993 roku podczas pierwszego zamachu na nowojorskie wieżowce World Trade Center. Zamachowcy mieszają ją z paliwem i do wywołania eksplozji wykorzystują specjalne detonatory. Żeby nastąpić mogła eksplozja rozumiana jako katastrofa przemysłowa, zgrać się musi w czasie i miejscu wiele elementów. Tak się stało też w Bejrucie. Co wywołało wybuch? Po pierwsze, azotan amonu sam się nie pali. On jest tylko paliwem (dostarcza tlenu) przyśpieszającym spalanie innych materiałów. Bez tlenu nie ma ognia. Trzymany w formie porowatych groszków, nawóz ten jest lepszym źródłem tego gazu niż powietrze którym oddychamy. Jeżeli będzie odpowiednio wysoka temperatura, azotan amonu zacznie się utleniać. Wśród powstających w tym procesie gazów dominują tlenki azotu oraz para wodna. To właśnie to gwałtowne uwalnianie się tych substancji odpowiada za siłę wybuchu. View oEmbed on the source website Proces utleniania w miejscu magazynowania jest możliwy, jeżeli gdzieś w pobliżu wybuchnie pożar. Tak też stało się w 2015 roku w strefie przemysłowej portu w chińskim Tiencinie, gdzie obok 800 ton azotanu amonu składowano jeszcze 40 innych substancji chemicznych (w tym cyjanek sodu, acetylenek wapnia, azotan potasu). W serii eksplozji zginęły 173 osoby a blisko 800 zostało rannych. – Żeby zwykły pożar doprowadził do eksplozji azotanu amonu, płomienie musiałyby być podtrzymywane przez dłuższy czas a sam pożar znajdować się w bezpośrednim sąsiedztwie magazynowanego w postaci groszków nawozu – tłumaczy na serwisie The Conversation Gabriel da Silva, wykładowca na wydziale inżynierii chemicznej uniwersytetu w Melbourne. Co więcej, dodaje da Silva, czysty groszek nie zapaliłby się. – Musiałby być najpierw zanieczyszczony albo opakowany w palny materiał – tłumaczy. View oEmbed on the source website W wyniku eksplozji azotanu amonu uwalniają się do atmosfery duże ilości tlenków azotu. Sam tlenek azotu (NO₂) jest śmierdzącym czerwonym gazem. Nagrania z Bejrutu pokazują tę charakterystyczną barwę w chmurze unoszącej się nad portem. Obecne w atmosferze i podrażniające układ oddechowy, tlenki azotu są typowym elementem zanieczyszczonego powietrza. Jednak nagły wzrost poziomu tej substancji może zagrozić ludziom mającym już problemy z oddychaniem. W zależności od pogody, minie nawet wiele dni nim poziom tego gazu w powietrzu nad miastem wróci do poziomu sprzed katastrofy. W Polsce nawozy oparte o saletrę amonową produkują Zakłady Azotowe „Kędzierzyn”, ZA „Puławy” oraz Azoty Tarnów. Roztwory azotanu amonu transportuje się w postaci ciekłej jako gorący stężony roztwór. W specjalnych, kwasoodpornych cysternach powstrzymuje się azotan amonu przed krystalizacją i utrzymuje poniżej temperatury wrzenia.
Przerażająca eksplozja w Bejrucie to nie wina bomby. Eksperci tłumaczą, jak doszło do wybuchu
W Bejrucie doszło do ogromnego wybuchu, ale to nie "druga Hiroszima", a wina saletry. Saletra amonowa to najbardziej powszechny nawóz azotowy stosowany w rolnictwie. Do tego składnik wielu ładunków wybuchowych, szczególnie chętnie wykorzystywany przez terrorystów z racji jego podwójnego zastosowania. Choć wiele osób, w tym Donald Trump, doszukuje się w eksplozji w porcie w Libanie celowego ataku, najpewniej był on skutkiem rażącego zaniedbania.
– Jestem po spotkaniu z naszymi wspaniałymi generałami i według nich to nie był wybuch typowy dla katastrofy przemysłowej, a raczej atak, jakaś bomba – powiedział dziennikarzom prezydent Donald Trump nie dając jednak żadnego dowodu mogącego potwierdzić te słowa. Oficjalna wersja przedstawiona przez szefa Dyrekcji Generalnej Urzędu Bezpieczeństwa (DGSG), gen. Abbasa Ibrahima, dotyczy wybuchu trzymanej w porcie saletry. View oEmbed on the source website Władze Libanu oficjalnie już przyznały, że od 2013/2014 roku w porcie przetrzymywano 2750 ton saletry amonowej. Najpewniej nawóz ten dotarł na pokładzie statku Rhosus pod mołdawską banderą (a należącego do Teto Shipping). Po drodze z Gruzji do odbiorcy w Mozambiku statek miał problemy techniczne i zawinął do portu w Bejrucie. View oEmbed on the source website Po kilku miesiącach cypryjski właściciel zbankrutował i porzucił jednostkę wraz z rosyjską załogą. Władze portu nie zgodziły się na przeładowanie towaru na inny statek a jedynie przeniesienie do magazynu. Trwa teraz ustalanie, dlaczego nikt się groźnym materiałem nie interesował i pozwolił by nie został zabezpieczony. View oEmbed on the source website Silny wybuch, który zabił co najmniej 100 osób a 4000 ranił, nastąpił tuż po wybuchu pożaru i serii mniejszych eksplozji w innej części magazynów portowych, gdzie składowano fajerwerki. Potwierdzać ma to kilka dostępnych w sieci filmów nagrywanych ponoć przez strażaków. View oEmbed on the source website Ponoć, bo to informacja niepotwierdzona, ani strażacy ani większość pracujących w porcie robotników nie wiedziała o magazynowanej saletrze. Nie wiadomo nawet, czy autorzy nagrań przeżyli. View oEmbed on the source website Dramatyczna w skutkach eksplozja nie tylko bezpośrednio zagroziła zdrowiu i życiu mieszkańców Bejrutu, ale wpłynęła na ich życie w najbliższych tygodniach czy miesiącach. Przez port przechodzą towary odpowiedzialne za większość aktywności ekonomicznej tego dwumilionowego miasta. W znajdujących się w porcie silosach znajdowało się 85 proc. zapasów zbóż w Libanie. View oEmbed on the source website Konieczna będzie masowa pomoc, zarówno medyczna jak i dostawy żywności. Jako pierwsi wysłali ją Kuwejtczycy, w mediach – wraz z kondolencjami – zgłaszają ją światowi przywódcy, od Trumpa w USA po Erdogana w Turcji. View oEmbed on the source website W mediach społecznościowych nie brakuje nagrań z momentu wybuchu, czy już po nim, pokazujących w jaki sposób tragedia dotknęła zwykłych mieszkańców stolicy Libanu. View oEmbed on the source website Ludzie którzy nie ucierpieli bezpośrednio w chwili wybuchu będą teraz przez tygodnie ponosić konsekwencje eksplozji wynikające ze skali zniszczeń, obejmujących szczególnie ich domy, sklepy czy miejsca pracy. View oEmbed on the source website W porcie zacumowanych było kilka jednostek. Ucierpiały zarówno załogi jak i same statki. Po kilku godzinach od eksplozji zatonął pływający pod flagą Bahamów wycieczkowiec Orient Queen, na pokładzie którego zginęło przynajmniej 2 marynarzy a rannych zostało 6 innych. View oEmbed on the source website W tragedii rannych zostało też 20 marynarzy stojącego w porcie okrętu wojennego, korwety BNS Bijoy należącego do marynarki wojennej Bangladeszu a uczestniczącego w oenzetowskiej misji UNIFIL (United Nations Interim Force in Lebanon). Pierwsze oficjalne szacunki strat poniesionych przez miasto są olbrzymie. Według burmistrza Bejrutu Marwana Abbouda połowa metropolii w jakimś zakresie ucierpiała. Do tego 300 tys. osób pozostało bez dachu nad głową lub ich domy zostały uszkodzone. Generalnie koszt zniszczeń wynosi ponad 3 mld dolarów.
Mogliśmy obserwować Hipernową przez 300 dni po wybuchu. Dzięki symulacji komputerowej
Gwałtowny proces wywołany zapadnięciem się gwiazdy albo eksplozji białego karła jest głównym mechanizmem rozprzestrzeniania się we Wszechświecie pierwiastków cięższych niż tlen. Wpłynął też kiedyś na skład chemiczny mgławicy, z której 4,5 mld lat temu powstał Układ Słoneczny i doprowadził, ostatecznie, do powstania życia na Ziemi.
Cały wapń w naszych kościach, całe żelazo w naszej hemoglobinie zostało wyrzucone miliardy lat temu w wybuchu jakiejś supernowej. Za każdym razem gdy mamy do czynienia z supernową, eksplozja z ogromną siłą wyrzuca w przestrzeń większość lub całą materię gwiazdy. Powstała w ten sposób mgławica jest nietrwała – znika bez śladu po kilkudziesięciu tysiącach lat. Ewentualnie – jeżeli gwiazda była odpowiednio masywna – może powstać czarna dziura lub gwiazda neutronowa. Choć szacunkowo w ostatnich miliardach lat mogło być kilka milionów supernowych, na Drodze Mlecznej mamy pozostałości mniej niż 300. Zrozumiałe, że obserwacje tego zjawiska są utrudnione. Dlatego korzysta się z pomocy symulacji wykonywanych przez superkomputery. Duża moc obliczeniowa jest konieczna szczególnie w przypadku większych obiektów jak hipernowa. Ta wysokoenergetyczna supernowa powstaje gdy wyjątkowo masywna gwiazda (kilkadziesiąt mas słonecznych) zapada się na skutek ustania w niej reakcji termojądrowych. Zbadaniem takiego zjawiska zajęli się uczeni z Tajwanu. Analiza opracowana pod kierunkiem Ke-Jung Chen z Instytutu Astronomii i Astrofizyki Academia Sinica została opublikowana w „The Astrophysical Journal”. – „Supernowa na sterydach”, którą badano ma pomóc wypełnić lukę w wiedzy na temat takich eksplozji w początkach wszechświata i dystrybucji ciężkich pierwiastków w kosmosie. Na początku istnienia gwiazdy bywały większe, więc mogło też być więcej hipernowych – zauważa serwis Universe Today. Hipernowa może powstać na skutek zapadnięcia się jądra lub z powodu niestabilności kreacji par (ang. pair-instability), tzn. gdy zachwiana zostaje równowaga hydrostatyczna gwiazdy wywołanej kreacją par w jej jądrze. Ke-Jung Chen i jego koledzy zasymulowali wygląd gwiazdy do 300 dni po rozpoczęciu się takiej eksplozji. To postęp, bo zazwyczaj takie symulacje prowadzi się do 30 dni po. Dalej obliczenia stają się zbyt skomplikowane. View oEmbed on the source website By mógł nastąpić wybuch tego typu gwiazda musi być naturalnie wystarczająco masywna (tu 130 do 250 mas słonecznych), ale też musi mieć niską metaliczność. Niestabilność kreacji par zachodzi, gdy w gwieździe produkowane są zarówno elektrony jak i ich odpowiedniki z anty-materii, czyli pozytrony. Równowaga hydrostatyczna w gwieździe (którą ostatecznie zaburzą powstające w jądrze pary elektron-pozytron) opiera się na przeciwstawianiu się ciśnienia promieniowania termicznego grawitacji zewnętrznych warstw gwiazdy. W miarę wzrostu temperatury w jądrze, rośnie tam energia generowanego promieniowania gamma. Gdy temperatura osiąga wartość ponad 3×108 K kwanty promieniowania mają energię wystarczającą do przemiany fotonu w parę elektron-pozytron. Problem w tym, że ta para wytwarza znacznie mniejsze ciśnienie niż tworzący je foton. W systemie zaczyna rosnąć niestabilność a gwiazda zaczyna powoli zapadać się. Temperatura rośnie, tworzą się kolejne pary, proces przyśpiesza. Im większa masa gwiazdy, tym wszystko dzieje się gwałtowniej. Jeżeli ciśnienie osiągnie odpowiednio wysoką wartość, proces przebiega w formie eksplozji. Olbrzymia energia wyzwolona z przemiany jąder helu w cięższe pierwiastki rozrywa gwiazdę na strzępy. Nie zostaje nic, poza mgławicą. Grafika: kostka.jpg Podpis: Trójwymiarowa symulacja niestabilności kreacji par; niebieski sześcian odpowiada całej symulowanej przestrzeni; kolor pomarańczowy oddaje region rozpadu Ni-56, ASIAA/Ken Chen Znaczna część materii jądra gwiazdy zostaje zmieniona w izotop niklu 56 (Ni-56), odpowiadającego za charakterystyczny blask mgławicy pozostałej po gwieździe. Ni-56 gra dużą rolę w obserwacjach supernowych, bo bez niego supernowa błysnęłaby tylko i zgasła. Z niklu w procesie rozpadu promieniotwórczego powstaje izotop żelaza 56. Astrofizycy z Tajwanu posłużyli się superkomputerem Cray XC50 (najszybszym na świecie w 2018 roku, gdy go pierwszy raz włączono) należącym do japońskiego Centrum Astrofizyki Komputacyjnej (CfCA) w Narodowym Japońskim Obserwatorium Astronomicznym (NAOJ). Rozpoczętą symulację utrzymali aż przez 300 dni. Dla uzyskania maksymalnie dużo danych prowadzili ją dla trzech różnych gwiazd. Szczególnie dokładnie badano udział Ni-56 w eksplozji. Jak się okazuje, ”nie tylko zapewnia ów blask, ale też aktywnie wspomaga (wpływa na dynamikę ruchu gazów) przebieg wybuchu np. wpływając na sposób mieszania się pierwiastków”. Zapadające się olbrzymy o masie 200 mas słonecznych potrafią wytworzyć w hipernowej olbrzymie ilości tego radioaktywnego izotopu. Według Ke-Jung Chena, od 0,1 do 30 mas słonecznych. 30 proc. Jego energii, zaobserwowano, odpowiada za rozszerzanie się gazu a 70 proc. zapewnia efekt ”świecenia”. Naukowcy z Tajwanu zwrócili uwagę, że ”poprzednie symulacje supernowych ignorowały kwestie dynamiki gazów, więc jasność świecenia supernowej była przeszacowana”. Uwzględnienie tej zmiany pomoże, sugeruje Ke-Jung Chen, w kolejnych obserwacjach tego rzadkiego fenomenu.
26 kwietnia 1986 miała miejsce największa katastrofa w dziejach elektrowni jądrowych. To wydarzenie do dziś rozpala wyobraźnię.
Czarnobylska Strefa to według miesięcznika Forbes „najbardziej egzotyczne miejsce turystyczne na Ziemi”. Bardziej egzotyczne niż Antarktyda, Wyspy Galapagos czy nawet stolica Korei Północnej Pjongjang. Ale egzotyka ma swoją cenę, nawet tuż obok ukraińskiej stolicy. W prostej linii to tylko 60 km od rozświetlonego i rozbawionego, trzymilionowego Kijowa. W praktyce półtorej godziny jazdy powiatowymi drogami. Strefa to jedno z najbardziej tajemniczych i niebezpiecznych miejsc na ziemi. Tajemniczych, gdyż nikt tak naprawdę nie wie, czym grozi. Tego niebezpieczeństwa nie widać, nie można złapać ani odepchnąć. Czarnobylska Strefa to ponad 2 tys. km2, z których ponad połowę przed katastrofą porastały gęste lasy ukraińskiego Polesia. Mniejszą część stanowiły pola uprawne, jeszcze teraz dające się odróżnić w krajobrazie. Całość położona w jednym z najbardziej malowniczych rejonów naszej części Europy: na wschodnim końcu poleskich bagien, u ujścia Prypeci do Dniepru. Kilkadziesiąt kilometrów dalej na południe, w dół Dniepru, wpada do niego jeszcze jedna rzeka, Desna. A pomiędzy ujściami Prypeci i Desny znajduje się ogromny sztuczny zbiornik wodny, powstały w połowie lat 60. przez przegrodzenie Dniepru zaporą Kijowskiej Elektrowni Wodnej. Gigantyczny obszar rekreacyjny. Z jednym nieprzyjemnym zastrzeżeniem. Zapora zagradzała i zagradza drogę radioaktywnym zanieczyszczeniom, które dostały się do Prypeci w okolicy Czarnobyla i spływają rzeką w dół, do Dniepru. Co prawda na zaporze nie odnotowano zwiększonego promieniowania, ale na przykład i łowienie, i spożywanie ryb ze Zbiornika jest w Kijowie surowo zabronione. Droga do samej Strefy prowadzi na północ od Kijowa, przez „obołońską dzielnicę” miasta. Widoki nie są zbyt zachęcające, to przemysłowa dzielnica. Ale tutaj znajduje się znany i w Polsce browar Obołoń zbudowany pod koniec lat 70. Przed olimpiadą 1980 r. władze ZSRR doszły do wniosku, że „ojczyzna proletariatu” potrzebuje piwa europejskiej jakości. Ponoć zaproszono czeskich specjalistów, którzy wybrali północną dzielnicę Kijowa z powodu dostępności dobrych wód wiozą, bo samodzielnie do Strefy może wjechać prezydent Ukrainy, ale nie my), skręcamy jeszcze raz na północny zachód lub jedziemy na północ. Gra w stalkera Samodzielne przedostawanie się do „czarnobylskiej zony” jest zabronione, karane i dość popularne w kręgach ekstremalnych turystów zwanych stalkerami. Nazwę swą zawdzięczają stworzonej w Kijowie grze komputerowej S.T.A.L.K.E.R., której akcja toczy się właśnie w Strefie i mieście Prypeć. Jej nazwa z kolei pochodzi od filmu Stalker Andrieja Tarkowskiego (na podstawie książki s.f. Piknik na skraju drogi braci Strugackich), opowieści o tajemniczej „strefie”, z której stalkerzy przemycali przedmioty pozostawione przez obcą cywilizację. Aura wytworzona w kulturze masowej wokół Strefy, sprawiła, że pojawiały się grupy pragnące „pospacerować po nuklidach”. Co roku strażnicy w Czarnobylu łapią na granicy prawdziwej Strefy kilkaset osób, które chcą się tam nielegalnie przedostać. Ale na pewno nie należy polecać takich zabaw, bowiem zona – powtórzmy to – jest niebezpieczna. I to niebezpieczeństwem nieuchwytnym, o którym nigdy nie będziemy wiedzieć, czy go uniknęliśmy. Teraz trochę o samej topografii Strefy. Katastrofa świeżo oddanej do użytku elektrowni atomowej w Czarnobylu nastąpiła 26 kwietnia 1986 r. Słup dymu po eksplozji w czwartym reaktorze wyrzuciło na ponad kilometr w gorę. Na szczęście dla Ukrainy i jej stolicy wiatr zepchnął ją na północny zachód. Ale i tak skażony został ogromny rejon u zbiegu granic Ukrainy, Białorusi i Rosji. Dość szybko ewakuowano z niego mieszkańców. W sumie 250–320 tys. osób, w tym ponad 60 tys. mieszkańców dwóch miast: Czarnobyla i położonego 18 km na północny zachód od niego większego miasta Prypeć (od nazwy rzeki). Elektrownia znajduje się właśnie przy tym drugim mieście, a właściwie – miasto przy elektrowni, bowiem zbudowano je dla jej pracowników. Ale nazwa katastrofy przylgnęła do Czarnobyla, może dlatego że w ZSRR Prypeć była tajnym „miasteczkiem atomowym”. Prypeć jest obecnie zupełnie opustoszała, Czarnobyl zaś jest formalnie centrum administracyjnym Strefy. Wokół elektrowni są trzy strefy. Pierwsza, z całkowitym zakazem wchodzenia obcym, to okolice samej elektrowni. Druga, o promieniu 10 km, nazywa się „strefą specjalnego zagrożenia”. Trzecia, o promieniu 30 km, to „strefa najwyższego stopnia skażenia”. Strefy są nieco umowne, radioaktywne skażenie nie rozkładało się w terenie tak dokładnie jak cyrkiel na mapie. Obecnie są to raczej ogromne plamy rozrzucone nieregularnie w terenie. Z zasady należy unikać niewielkich zagłębień. Granicę tej trzeciej wyznacza metalowe ogrodzenie przecinające pola i patrolowane przez strażników z ministerstwa ds. sytuacji nadzwyczajnych. Do środka można się dostać czterema przejściami. Na trzech są przyrządy dozymetryczne, przez które będziemy musieli przejść, wracając. Coś jak duży aparat do zdjęć rentgenowskich połączony z bramką do wykrywania metalu na lotnisku. „Wejść ! Obrócić się! Wyjść” – komenderuje strażnik. Tajemnicze lampki się palą albo równie tajemniczo się nie palą. Ale to dopiero po powrocie, na razie dopiero wjeżdżamy. Za płotem jest Strefa. Cisza po wybuchu Byłem w niej wczesną wiosną. Po horyzont ciągnęły się bure pola poprzecinane jęzorami lasów. Tuż po wjeździe krajobraz niewiele się różnił od tego spoza drutów. Ale wystarczyło kilka kilometrów i postój w pierwszej z 92 ewakuowanych wiosek. Najpierw była dzwoniąca w uszach cisza. Stoję w środku wsi i nie słychać ludzi, ani żadnego ruchu. Nikogo nie ma. Tylko wiatr, o dziwo nie słychać ptaków. Podobno naukowcy obserwują obecnie szybki rozwój ptasich kolonii w Strefie (i w ogóle znacznej populacji dzikiej zwierzyny, w tym żubrów). Ale prawdopodobnie chodzi o duże kompleksy leśne dalej na północy, przy granicy z Białorusią. Na trasie do elektrowni cisza dzwoni w uszach. W słońcu, na wiejskiej drodze nie słychać nawet owadów. Pustka. Świadomość tego bezruchu przyrody pozbawionej człowieka przychodzi jednak dopiero z czasem. Wszędzie ruiny. Opuszczone, rozpadające się domy. Potłuczone szyby chrzęszczące pod nogami. Lepiej nie wchodzić do środka. Jeśli dom miał piwnicę, można do niej wlecieć wraz z przegniłą podłogą. Błyskające nagle nad głową, w gęstym listowiu, popękane niebieskie tabliczki dawnych przystanków autobusowych. Na polach trawy już po pas. Step jak z powieści Sienkiewicza. Ale nie czai się w nich Tatarzyn, tylko niebezpieczeństwo stokroć gorsze. W którą stronę spojrzeć, widać koniec cywilizacji. Wsie już wyszabrowane. To czysto polskie słówko tak związane z zakończeniem drugiej wojny światowej świetnie pasuje do Strefy. Drzewo rośnie wprost spod ściany domu, krusząc ją. Albo ze środka budynku rozrzucając odłamki eternitowego dachu na drodze ku słońcu. Wokół obejścia było ogrodzenie, a została tylko podmurówka. Ktoś je wyciął i wywiózł. Wewnątrz drutów po ewakuacji nie powinno być ludzi. Ale wiele osób wróciło przez dziury w ogrodzeniu. Nikt nie wie, ilu mieszkańców ma obecnie zona. Ministerstwo mówi o około tysiącu – dawnych, którzy przyjechali tu z powrotem. Ale są też inni. Na przykład byli więźniowie po wyrokach, pozbawieni propiski, czyli zameldowania, nie mogąc znaleźć pracy i utrzymania, przedostają się do Strefy. Raz w tygodniu po wsiach jeździ półciężarówka z „mobilnym sklepem”, przystając tu i owdzie i sprzedając najpotrzebniejsze rzeczy tym, ktorzy przyjdą. Nikt ich nie pyta, skąd są, skąd mają pieniądze, gdzie mieszkają. Na pewno kilka osób żyje w dawnej wiosce Biła Soroka, na północny zachód od elektrowni, nad Prypecią. A gdzie pozostali? Na tropie Chodkiewiczów Jedynym oficjalnie zamieszkałym miejscem w Strefie jest... Czarnobyl. Tutaj znajdują się biura agend ministerstw zajmujących się zoną oraz przebywa część ludzi obsługujący martwą elektrownię. Wjazd do dawnego miasta jest szokiem. W rozpadającym się budynku, w którym wiatr powybijał większość szyb, widać gacie suszące się na balkonie. Wokół niektórych domów w centrum kręcą się ludzie, stoją samochody. Są anomalią w pustce Strefy. Podczas dwudniowych wycieczek organizowanych z Kijowa tutaj można zanocować (w hotelu pracowników ministerstwa), a nawet się pożywić. Ale przed wyjazdem z ukraińskiej stolicy wszyscy są ostrzegani, że w Strefie lepiej mieć własne pożywienie, szczelnie zapakowane. Czarnobyl to było miasteczko z kilkusetletnią historią. Przez dwieście lat należało do rodu Chodkiewiczow. Do 1920 r. była tu siedziba słynnej dynastii żydowskich cadyków Twerskich. W tym samym roku na rzece widocznej z miasteczka nasza Flotylla Pińska wygrała starcie z radziecką Flotyllą Dnieprzańską. Ale po historii nie ma tu śladu. W połowie XVIII w. Chodkiewiczowi zbudowali barokowy kościół, po którym pozostały podobno tylko piwnice, a w nich nagrobki kilku osób z rodu. Piszę podobno, gdyż w Czarnobylu nikt nie wskaże drogi do ruin, nie ma tu miejscowych, tylko ludzie na dwutygodniowych delegacjach. A po obrzeżach Czarnobyla lepiej samemu nie chodzić. Dalej za Czarnobylem jest już tylko elektrownia. Wycieczki z zasady unikają najbliższej i najkrótszej drogi z Czarnobyla do Prypeci wzdłuż rzeki, gdyż prowadzi tuz obok elektrowni i tzw. sarkofagu – gigantycznej, bezkształtnej góry betonu kryjącej w swym wnętrzu resztki czwartego reaktora. Nikt nie wie, co się tam w środku dzieje, jakie zachodzą procesy i czym grożą. Wszyscy tylko się pocieszają, ze paliwo jądrowe wypala się i niebezpieczeństwo maleje. Diabelski młyn Korzystając z praw dziennikarza, podjechałem pod samo betonowe, dawno temu bielone ogrodzenie elektrowni. Zdziwiła mnie wielkość „sarkofagu” i zdenerwowało brzęczenie licznika Geigera. Obecnie budowany jest kolejny schron, tym razem w postaci ogromnej arki nad dotychczasowym „obiektem Ukrycie”. Za elektrownia jest byłe miasto. Obok był słynny „Rudy Las”, gdzie sosny na skutek promieniowania nabrały koloru pomarańczy. Ale las wycięto, a drzewa zakopano w specjalnych rowach. Usypany na nich pagórek wygląda jak grób. Widok Prypeci jest przygnębiający, jakby przeszła tedy wojna. Tyle że nie widać domów zniszczonych przez ludzi. Budynki rozpadają się same, ostatnio zawaliła się siedziba szkoły podstawowej. Na centralnym placu rosną drzewa i krzewy, rozsądzając betonowe płyty. W dawnym parku miejskim stoją zardzewiałe dziecięce samochodziki, karuzele i „diabelski młyn”. Wszędzie pustka. Od popadających w ruinę domów wieje groza, szczególnie od 15-pietrowego pustego wieżowca. Prawdziwa ulgę przynosi dopiero widok strażników na punkcie kontrolnym w drodze powrotnej. Obecność innych ludzi oznacza powrót do cywilizacji. A wieczorem w kijowskiej knajpce, w środku rozbawionego miasta, cała ta wyprawa wydaje się zupełnie nierealna i nieprawdziwa.
Wulkan Mayon coraz bardziej daje o sobie znać. Czy Filipiny czeka kolejny kataklizm?
13 stycznia przypomniał o sobie najaktywniejszy wulkan na Filipinach. Od tamtej pory nieustannie wypluwa ze swojego wnętrza popiół, magmę i skały, a to dopiero przedsmak jego siły. Znany ze swojego stożkowego kształtu wulkan Mayon stanowi śmiertelne zagrożenie dla tysięcy mieszkańców prowincji Albay.
W poniedziałek Filipiński Instytut Wulkanologii i Sejsmologii podniósł alarm do czwartego poziomu (w pięciostopniowej skali) , co oznacza, że w każdej chwili może dojść do erupcji. Alarm wzniesiono po gwałtownej erupcji słyszalnej nawet w pobliskich miejscowościach. Poprzednie erupcje przechodziły dość łagodnie ze sporadycznymi, niewielkimi eksplozjami. Ostatnia groźna erupcja miała miejsce w 2001 roku, gdy Mayon wyrzucił z siebie popiół na wysokość ponad 9 kilometrów. Ten uwielbiany przez turystów i wspinaczy wulkan od pierwszej erupcji w 1616 roku „odzywał się” 58 razy. 4 z tych incydentów miały miejsce w ciągu ostatniej dekady. Najtragiczniejsza erupcja miała miejsce w 1814 roku zabijając 1200 osób. Dla porównania, Wezuwiusz również wybuchł ponad 50 razy w historii. Słynna erupcja, która zabiła 2000 osób i ukryła Pompeje na setki lat pod tonami popiołu wulkanicznego, rozwijała się w podobny sposób - eksplozje, popiół, powietrze uniemożliwiające oddychanie, a na koniec potok piroklastyczny. Ten potok, czyli gwałtowny wybuch, który wysyła popiół, lawę i gaz wulkaniczny, które szybko spływają po stokach wulkanu, jest najbardziej niebezpieczną częścią erupcji. To właśnie (dosłownie) pochowało mieszkańców Pompejów. Mayon może wybuchnąć w podobny sposób. Jak podaje Washington Post, z powodu zagrożenia lokalne władze ewakuowały ponad 34 tysięcy osób. Wulkan znajduje się w Pierścieniu Ognia, czyli w strefie częstych trzęsień ziemi i wybuchów wulkanów. Złożony jest z pasu rowów oceanicznych, łuków wyspowych i aktywnych wulkanów, które niemal nieprzerwanie otaczają Ocean Spokojny. Trudno przewidzieć z jaką siłę będzie miała erupcja, jednak biorąc pod uwagę ostatnie aktywności tego wulkanu, można spodziewać się, że Mayon uwolni cały swój potencjał. Źródło: National Geographic
Bruksela: "Czarny dzień" - mówi premier Charles Michel. Terroryści zaatakowali metro i lotnisko
Dramatyczne wydarzenia w Belgii. Rano doszło do dwóch eksplozji na lotnisku Zaventem. Kolejna nastąpiła na stacjach metra Maelbeek. Premier Belgii mówi, że to "czarny dzień dla kraju".
CO SIĘ STAŁO W BRUKSELI? NAJWAŻNIEJSZE FAKTY. PRZECZYTAJ RELACJĘ ŚWIADKA WYDARZEŃ W BRUKSELI. PRZECZYTAJ NASZĄ ROZMOWĘ Z EKSEPERTEM O TYM JAK ŻYĆ Z TERRORYZMEM. Do zamachu przyznało się Państwo Islamskie. Lokalne media mówią o 14 zabitych na lotnisku i 20 ofiarach w metrze. Co najmniej 200 osób zostało rannych, w tym trójka Polaków. Premier Belgii Charles Michel mówił na oficjalnej konferencji prasowej, że wśród ofiar są także obcokrajowcy i zaapelował o solidarność i zachowanie spokoju. Polskie MSZ doniosło o trójce Polaków rannych. Trafili do szpitala. Zamieszczane w internecie zdjęcia świadków pokazują panikę oraz ofiary. Autobusy i tramwaje nie kursują, metro zostało ewakuowane. Linie lotnicze zmieniają kursy i zawracają samoloty znad Brukseli. W internecie już krąży film dokumentujący chwile po jednej z eksplozji na lotnisku. View oEmbed on the source website Dziennikarz Evan Lamos zamieścił na swoich Twitterze film pokazujący ewakuację pasażerów metra. Po eksplozji na stacji Maelbeek pasażerowie byli przeprowadzani tunelem metra do stacji Schuman. Linie lotnicze informują Polskie Linie Lotnicze Lot w oficjalnym komunikacie podały, że poranny rejs z Warszawy LO235 został przekierowany do Dusseldorfu, gdzie bezpiecznie wylądował kilkanaście minut temu. Natomiast rejs powrotny z Brukseli do Warszawy LO 236 został odwołany. "Decyzje o ewentualnym odwołaniu kolejnych rejsów będą podejmowane na bieżąco na podstawie informacji od władz lotniska oraz belgijskich służb" - dodaje biuro prasowe przewodnika. Wizzair informuje, że loty na lotnisko Charlesroi będą przebiegać bez zakłóceń, choć ze względu na wzmocnione procedury bezpieczeństwa odprawy mogą potrwać dłużej. Według oficjalnych komunikatow z MSZ trójka Polaków została ranna i trafila do szpitala. Osoby, które niepokoją się o swoich bliskich mogą dzwonić po informacje do polskiej ambasady w Brukseli. Jej numer to +32 2 780 45 00. Wątek paryski W tym tygodniu schwytano Salaha Abdeslama, głównego organizatora listopadowego ataku w Paryżu. W nocy z 12 na 13 listopada ubiegłego roku zamachowcy uderzyli na stadion, bary i salę koncertową. Zginęło 130 osób. Niektórzy komentatorzy zaznaczają, że zamachy w Brukseli to akcja odwetowa. Oprócz listopadowego w ubiegłym roku we Francji doszło dwóch innych głośnych zamachód terrorystycznych. W styczniu terroryści zaatakowali redakcję satyrycznego tygodnika "Charlie Hebdo", w czerwcu zamachowiec zdetonował cylindry z gazem na terenie zakładów Air Products w Saint-Quentin-Fallavier. To jednak tylko część zamachów, które przeprowadzane są na całym świecie. Najkrawsze akcje terrorystyczne przeprowadzono w Afryce. Organizacja Boko Haram w styczniu 2015 dokonała masakry cywilów. Liczba ofiar mogła sięgnąć nawet dwóch tysięcy. Facebook reaguje Portal społecznościowy Facebook wprowadził możliwość oznaczania na prywatnych profilach informacji o swoim bezpieczeństwie. Aplikacja Safety Check została uruchomiona zaraz po eksplozjach w Brukseli. Trwa głosowanie w plebiscycie nagród Travelery 2016! Zobacz filmy, poznaj podróżników, wybierz najciekawszą podróż i zagłosuj! View oEmbed on the source website
Wielki wulkan wybuchł pierwszy raz od 110 lat
Ostatnia jego erupcja została odnotowana w 1905 roku! Teraz znów się przebudził.
Sylwetka wulkanu Motombo stała się wizytówką Nikaragui. Motombo wznosi się na 1297 metrów nad poziomem morza, jest zbudowany z kolejnych warstw zasychającej lawy. Jego dawne erupcje potrafiły niszczyć ludzkie osady, jak choćby wioskę Leon Viejo w 1610 roku. To najstarszy odnotowany wybuch. Ostatni zdarzył się w 1905. Naukowcy nie potrafią do końca wyjaśnić mechanizmu usypiania i budzenia się wulkanów. Erik Klemetti z Uniwersytetu Dension w Ohio mówi, że potrafią one trwać w stuporze przez dekady, a potem nagle się przebudzić, ale nie ma jednej normy. Każdy obiekt to osobny system, który ma swoje uwarunkowania. Motombo znajduje się w wyjątkowym miejscu, gdzie stykają się dwie płyty tektoniczne, z czego jedna zachodzi na drugą. Wiek stożka ocenia się na około 4,5 tysiąca lat, co sytuuje go raczej wśród wulkanicznej "młodzieży". Niewykluczone, że wpływ na aktywność wulkanu miały niedawne silne trzęsienia ziemi w Chile. W ostatnich latach na terenie południowej Ameryki dochodzi do erupcji dotąd uśpionych obiektów. W Nikaragui aktywny jest także Telica, a w Gwatemali co jakiś czas uaktywnia się Fuego. Źródło: Live Science
Czarnobyl: krajobraz w wiele lat po wybuchu
26 kwietnia 1986 nastąpiła największa katastrofa w dziejach elektrowni jądrowych
Awaria reaktora nr 4 w Elektrowni Atomowej w Czarnobylu, to największa w historii katastrofą energetyki jądrowej i jedna z największych katastrof przemysłowych XX wieku. Co czwartek prezentujemy galerię zdjęć naszych użytkowników. Zwykle przedstawiamy pięknie uchwycone krajobrazy, zwierzęta, ptaki, owady. Dzisiaj galeria zdjęć zaprezentowanych podczas dwóch edycji Wielkiego Konkursu Fotograficznego na temat Czarnobyla.