„Skarb” cenniejszy niż złoto. Co rzymski wrak ukrywał w warstwach starej smoły?
Dla archeologów najcenniejszym skarbem nie jest złoto, lecz informacja. Dzięki nowoczesnej analizie molekularnej, naukowcy odczytali historię rzymskiego statku handlowego z II wieku p.n.e. Wszystko dzięki mikroskopijnym śladom uwięzionym w substancji, którą przez dekady omijano w badaniach.
W 2016 roku w zatoce Paržine w Chorwacji odkryto szczątki rzymskiego statku handlowego. Jednostka ta zatonęła około połowy II wieku p.n.e. Wrak spoczywa na niewielkiej głębokości zaledwie czterech metrów pod powierzchnią morza. Przez lata archeolodzy badali jego konstrukcję oraz ładunek, który składał się z amfor i pni drzew. Kadłub statku wykonano głównie z wiązu i dębu. Była to klasyczna konstrukcja rzymska z okresu Republiki. Badacze z Chorwacji i Francji postanowili jednak wyjść poza prostą analizę ładunku i drewna. Smoła jako kapsuła czasu Głównym celem nowych badań były powłoki izolacyjne kadłuba. Szkutnicy musieli chronić statki przed słoną wodą i niszczycielską działalnością organizmów morskich. Używali do tego lepkich substancji organicznych nakładanych na gorąco. Materiały te przez dekady były pomijane w badaniach archeologicznych, ale są one jednak doskonałymi źródłami informacji o starożytności. Smoła działa jak naturalna pułapka na pyłki roślinne z otoczenia. Dzięki temu w niej zaklęty jest obraz środowiska z momentu nakładania warstwy. Chemiczny odcisk palca Zespół naukowy poddał analizie 10 próbek pobranych z różnych części wraku. Wykorzystano zaawansowaną spektrometrię mas oraz analizę molekularną. Większość próbek składała się z podgrzanej żywicy drzew iglastych, czyli smoły drzewnej. View oEmbed on the source website Jeden fragment pobrany z dziobu statku okazał się jednak wyjątkowy. Zawierał on rzadką mieszankę smoły sosnowej i wosku pszczelego. Substancja ta była znana greckim budowniczym jako zopissa. Dodatek wosku sprawiał, że powłoka stawała się bardziej elastyczna i łatwiejsza w aplikacji. Roślinność uwięziona w kadłubie Kluczowe informacje o przeszłości jednostki przyniosła analiza palinologiczna. W warstwach izolacji zidentyfikowano pyłki dębu ostrolistnego, sosny oraz oliwek. Obecność olchy i jesionu sugeruje, że statek często przebywał blisko ujść rzek. Wykryto także ślady jodły i buka, które występują głównie w regionach górzystych. Taka roślinność jest typowa dla północno-wschodniego wybrzeża Adriatyku. Pyłek odzwierciedla różnorodność krajobrazów, przez które przepływał rzymski handlarz. To biologiczne archiwum pozwoliło naukowcom wskazać miejsca postojów statku. Mapa rzymskich remontów Nowoczesne metody statystyczne wykazały, że statek był wielokrotnie serwisowany. Badacze zidentyfikowali od czterech do pięciu różnych partii powłok izolacyjnych. Rufa statku i jego część centralna posiadały jednolitą warstwę uszczelniającą. Natomiast dziób jednostki był łatany wielokrotnie w różnym czasie. – Mogłoby się zdawać, że konieczność naprawy statków podczas długich rejsów nie wymaga dowodów, jednak w praktyce wcale nie tak łatwo to potwierdzić – skonstatował pierwszy autor artykułu dr Armelle Charrié z Laboratorium Spektrometrii Mas i Układów w Strasburgu. – To właśnie ziarna pyłku pomogły nam rozróżnić poszczególne rodzaje powłok w przypadkach, gdy ich skład chemiczny był niemal niemożliwy do ustalenia – dodał. Każda z tych łat miała nieco inny skład pyłkowy. Oznacza to, że konserwacja kadłuba odbywała się w różnych portach na trasie żeglugi. Statek był więc intensywnie użytkowany i dbano o jego sprawność techniczną. Od Brindisi po Dalmację Wyniki analiz potwierdzają fascynującą trasę podróży statku sprzed wieków. Jednostkę zbudowano prawdopodobnie w Brundisium, czyli dzisiejszym Brindisi we Włoszech. Wskazują na to charakterystyczne kamienie balastowe oraz pyłek roślinny z najstarszych warstw smoły. Kolejne warstwy uszczelniające naniesiono już na wybrzeżu dzisiejszej Chorwacji. Niektóre naprawy mogły zostać wykonane w pobliżu antycznego portu Narona w południowej Dalmacji. Historia wraku Ilovik-Paržine 1 pokazuje, jak zaawansowane było rzymskie rzemiosło szkutnicze. A nowe analizy unaoczniają, że archeologia podwodna to nie tylko wydobywanie złota z wraków. Źródło: Frontiers in Materials Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Świat ujrzy je po raz pierwszy. Projekty „niezatapialnego” Titanica dostępne dla wszystkich
Przez dekady szczegółowe plany najsłynniejszego statku w historii były ukryte w mrokach archiwów, dostępnych jedynie dla nielicznej grupy badaczy i akademików. Teraz, dzięki nowemu projektowi, każdy z nas będzie mógł po raz pierwszy spojrzeć na Titanica oczami jego projektantów.
Przedsięwzięcie dotyczy legendarnej stoczni Harland & Wolff w Belfaście, która powstała w 1861 r. Był to potentat w światowym przemyśle okrętowym. To właśnie tutaj zaprojektowano i zbudowano Titanica oraz jego siostrzane jednostki: Olympica i Britannica. W biurach projektowych stoczni, które obecnie pełnią funkcję hotelu, powstały wizjonerskie plany tej „niezatapialnej” jednostki. Projekt Titanica Titanic był szczytem innowacji. Posiadał elektrownię potężniejszą niż w ówczesnych miastach i system grodzi, który miał ochronić go przed zatonięciem w przypadku katastrofy. Po raz pierwszy od ponad wieku te pionierskie rozwiązania będzie można zobaczyć na własne oczy. Dzięki projektowi „From Drawing Board to Slipway” National Museums NI udostępni setki tysięcy dokumentów stoczni Harland & Wolff. Wśród nich są oryginalne plany Titanica, dostępne dotąd tylko dla badaczy. Dokumentację będzie można przeglądać online na stronie projektu lub osobiście w Cultra Collections Store, po wcześniejszym umówieniu wizyty. Muzealnicy zastrzegają, że są na początkowym etapie digitalizacji planów. Historia Titanica Titanic ciągle przyciąga uwagę ze względu na swoją tragiczną historię. Podczas swojego pierwszego rejsu z Wielkiej Brytanii do USA w 1912 roku zatonął po zderzeniu z górą lodową. Na ten temat powstały niezliczone książki i filmy, w tym obsypana Oskarami produkcja Jamesa Camerona, w której główne role zagrali Kate Winslet i Leondardo DiCaprio. Wrak Titanica odkrył w 1985 roku Robert Ballard. W kolejnych latach namierzył też Bismarcka i USS Yorktown. Titanic spoczywa obecnie na głębokości 3800 metrów 600 km na południowy wschód od Nowej Fundlandii – na terytorium Kanady. Wrak jest ciągle celem ekspedycji. Szerokim echem odbiła się implozja niewielkiego pojazdu podwodnego „Titan”, który w 2023 roku eksplorował te okolice. Na jego pokładzie znajdowało się trzech śmiałków, wszyscy zginęli. Archiwum projektów transatlantyków pełne niespodzianek Co ciekawe, badacze wciąż dokonują w zbiorze National Museums NI nowych odkryć. Niedawno odnaleziono kolejne plany liniowców klasy Olympic, a także dokumentację ostatniego statku pasażerskiego zbudowanego przez stocznię – Canberry z 1960 roku. Dzięki tym materiałom możliwe jest prześledzenie każdego etapu powstawania morskich kolosów, od pierwszych kresek na deskach kreślarskich, po finalne detale konstrukcyjne, które czyniły te statki najbardziej luksusowymi w swoich czasach. Kolekcję planów uzupełnia zbiór ponad 7 000 przedmiotów związanych z White Star Line, które pozwalają osadzić historię Titanica w szerszym kontekście kulturowym. Archiwum pozwala poznać także mniej znane historie firmy Harland & Wolff, która zajmowała się także budową czołgów czy mostów. Przez 165 lat działalności zatrudniała tysiące pracowników. Źródło: National Museums NI Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Nuklearne torpedy i reaktor w Morzu Norweskim. Z wraku radzieckiego okrętu wyciekają radioaktywne zanieczyszczenia
W kwietniu 1989 roku radziecki atomowy okręt podwodny K-278 „Komsomolec” zatonął w Morzu Norweskim, 180 km od Wyspy Niedźwiedzia. Od tamtej pory z wraku wydostają się materiały radioaktywne. Według ostatnich badań, jego reaktor ulega degradacji i okresowo uwalnia chmury materiału radioaktywnego do wody.
K-278 „Komsomolec” był jedną z najbardziej zaawansowanych jednostek podwodnych, jakie kiedykolwiek zbudowano. Kadłub statku wykonano z wytrzymałego tytanu, co pozwalało jednostce na wyjątkowo duże zanurzenie, dochodzące nawet do 1000 metrów. To sprawiało, że okręt był praktycznie poza zasięgiem wielu ówczesnych torped i sonarów NATO i mógł być używany jako tajna platforma strategiczna. Należał do okrętów testujących nową technologię. A choć był bardzo zaawansowany, to jak się okazało, również podatny na awarie. Podwodny pożar i zatonięcie Komsomolca 7 kwietnia 1989 roku, podczas powrotu przez Morze Norweskie do bazy na Półwyspie Kolskim, na okręcie wybuchł pożar. „Komsomolec” znajdował się wówczas na głębokości około 385 metrów. Ogień szybko się nasilił, ponieważ uszkodzone zawory uwolniły sprężone powietrze, a dodatkowo płomienie podsycał wyciek oleju. Próba ugaszenia pożaru freonem nie powiodła się, a temperatura wzrosła do 800–900 st. Celsjusza. Mimo zamknięcia grodzi ogień rozprzestrzenił się do kolejnego przedziału i całkowicie wymknął się spod kontroli. W efekcie wyłączono turbiny i reaktor, co pozbawiło okręt głównego źródła zasilania. Ponad połowa załogi okrętu nie przeżyła katastrofy, a sam statek osiadł w permanentnej ciemności na głębokości 1680 metrów. Reaktor atomowy i nuklearne torpedy na dnie W związku z tym, że okręt miał napęd atomowy, a do jego uzbrojenia należały dwie torpedy nuklearne, wrak jest stale monitorowany. Monitoring wykazuje okresowe wycieki promieniotwórcze. Wczesne badania zarejestrowały poważne uszkodzenia okrętu – kadłub był pęknięty, a woda morska miała kontakt z torpedami jądrowymi. W 1994 roku przeprowadzono prace uszczelniające uszkodzony przedział torpedowy i od tego czasu nie ma dowodów na wyciek plutonu do otoczenia. Jednak coroczne badania prowadzone przez rząd Norwegii wykrywały w wodzie wokół okrętu radioaktywne izotopy cezu. Radioaktywne substancje rozprzestrzeniają się w wodzie Najnowsze wyniki specjalistycznych badań prowadzonych przez radioekologa morskiego Justina Gwynna z norweskiego urzędu ds. bezpieczeństwa radiacyjnego i jądrowego (Fram Centre) pokazują, że postępująca degradacja okrętu nie spowodowała jeszcze zniszczeń, do jakich teoretycznie jest zdolna. Torpedy pozostają szczelne, jednak reaktor ulega degradacji i okresowo uwalnia widoczne „chmury” materiału radioaktywnego do wody. – Uwolnienia z reaktora zachodzą od ponad 30 lat, jednak istnieje niewiele dowodów na gromadzenie się radionuklidów w otoczeniu okrętu, ponieważ wydają się one szybko rozcieńczać w wodzie morskiej – zaznaczają eksperci. I właśnie to budzi największy niepokój specjalistów. Tym bardziej, że analiza próbek wykazała obecność izotopów strontu, cezu, uranu i plutonu. W bezpośrednim sąsiedztwie wraku poziomy strontu i cezu były odpowiednio 400 000 i 800 000 razy wyższe niż typowe wartości w Morzu Norweskim. Jednak już kilka metrów od okrętu poziom skażenia gwałtownie spada, co sugeruje szybkie rozpraszanie się w wodzie. To niepokojące odkrycie. Jaka przyszłość czeka radioaktywny wrak? Uszkodzony okręt leżący głęboko na dnie będzie z czasem tracił integralność. Jego przyszłość budzi obawy. Wrak znajduje się w lodowatych głębinach strefy batialnej – środowisku bardzo trudno dostępnym dla człowieka, gdzie wszelkie interwencje wymagają starannego planowania i zaawansowanej inżynierii. Optymistyczną wiadomością jest to, że wcześniejsze naprawy wraku nadal są skuteczne, jednak pozostaje on zagrożeniem wymagającym stałego monitorowania – podkreślają badacze. Źródło: PNAS Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Wielkie odkrycie w małym państwie. Historia pierwszego wraku Singapuru. Jego ładunek był wyjątkowy
Po tym wraku nie zachował się drewniany kadłub, ale spektakularny ładunek. Archeolodzy wydobyli 3,5 tony ceramicznych odłamków, wśród których dominowała ceniona porcelana z XIV wieku. To największy taki zbiór związany z chińską dynastią Yuan. Wszystko wskazuje na to, że celem statku był Singapur.
W XIV wieku dzisiejszy Singapur był tętniącym życiem emporium, czyli miejscem intensywnej wymiany handlowej, znanym jako Temasek. Przez setki lat dowody na jego wielkość spoczywały głęboko pod wodą. Dopiero w latach 2016–2019 archeolodzy podwodni przeprowadzili przełomowe badania u wschodniego wejścia do Cieśniny Singapurskiej. Prace te, prowadzone etapami przez cztery lata, doprowadziły do wydobycia artefaktów z jednostki nazwanej „Wrakiem Temasek”. Jest to najstarsze miejsce zatonięcia statku, jaki kiedykolwiek odnaleziono w wodach terytorialnych Singapuru. Badanie to miało na celu nie tylko ocalenie cennych przedmiotów, ale też zrozumienie, jak wyglądał handel w tym regionie siedemset lat temu. Skarb to nie zawsze złoto Skala odkrycia zaskoczyła nawet najbardziej doświadczonych badaczy. Z dna morza wydobyto łącznie około 3,5 tony ceramicznych odłamków. Wśród nich znalazła się niewielka liczba nienaruszonych naczyń, które przetrwały wieki pod wodą. Największą sensacją jest jednak ładunek niebiesko-białej porcelany z chińskiej dynastii Yuan. Ponad 2300 fragmentów ważyło około 136 kg. Pod względem ilości jest to największy taki udokumentowany ładunek na świecie. Analizę tych naczyń autorstwa dr. Michaela Fleckera opublikowano na łamach czasopisma „Journal of International Ceramic Studies”. Wrak, który nie istnieje Zidentyfikowanie statku było ogromnym wyzwaniem, ponieważ jego kadłub całkowicie zniknął. Bez ochronnej warstwy osadów drewno zostało zniszczone przez prądy i inwazyjny gatunek małża – świdraka okrętowego, który żywi się drewnem. Jednak w miejscu zatonięcia statku znaleziono wiele przedmiotów, które wskazują, że pechową jednostką była chińska dżonka – niewielki statek drewniany bez kila. Skąd przybył statek? Badacze ustalili, że statek prawdopodobnie załadowano w porcie Quanzhou w prowincji Fujian. Był to jeden z najważniejszych punktów na mapie średniowiecznego handlu morskiego. Oprócz luksusowej porcelany w ładowniach znajdowały się kamionkowe dzbany z pieców Cizao. Służyły one najprawdopodobniej jako opakowania dla towarów, takich jak wino. Dżonka była więc pływającym magazynem, wypełnionym po brzegi towarami z różnych chińskich prowincji: Fujian, Zhejiang i Jiangxi. Klucz do datowania historii Jednym z najważniejszych wyników badania jest bardzo precyzyjne określenie czasu katastrofy. Pomogły w tym motywy zdobnicze na porcelanie. Najcenniejszym tropem był wzór „mandarynek w stawie lotosów”. Cesarz Wenzong zarezerwował ten motyw wyłącznie dla siebie w latach 1328–1332. Dopiero po roku 1340 ograniczenia te zniesiono, a prywatne piece zaczęły masowo produkować naczynia z tym wzorem na eksport. Koniec produkcji nastąpił gwałtownie w 1352 roku, gdy piece w Jingdezhen zostały zniszczone podczas najazdu podczas Powstania Czerwonych Turbanów. Dzięki temu archeolodzy zawęzili datę zatonięcia statku do lat 1340–1352. Dowód na potęgę dawnego Singapuru Główny wniosek z badań jest jasny: celem statku był Temasek, czyli dzisiejszy Singapur. Badacze zauważyli, że w ładunku brakowało ogromnych półmisków o średnicy 40–50 cm, które były chętnie nabywanym wyrobem w Indiach i na Bliskim Wschodzie. W obrębie wrakowiska znaleziono jednak przedmioty, które idealnie pasują do gustów mieszkańców Singapuru. Wiele motywów z wydobytej porcelany ma swoje odpowiedniki w znaleziskach znanych z tego rejonu. Oznacza to, że znaczna część luksusowego ładunku była przeznaczona bezpośrednio dla bogatych elit Temaseku. Odkrycie potwierdza, że XIV-wieczny Singapur nie był małą wioską rybacką, ale tętniącym życiem ośrodkiem. Źródło: Journal of International Ceramic Studies Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Archeologiczny skarb wyrzucony przez morze na plażę. Ma 400 lat
Zimowe sztormy nie tylko niszczą, ale czasem odsłaniają zapomniane historie. Na południu Anglii fale wyrzuciły na brzeg fragmenty dawnego statku. Archeolodzy wskazują na XVII-wieczny żaglowiec „The Fame”. Jego wrak od lat fascynuje badaczy.
Zimowe sztormy na południu Anglii wyrzuciły na plaże potężne dębowe belki, które przez stulecia spoczywały zatopione w morzu. To odkrycie natychmiast wzbudziło zainteresowanie archeologów, ponieważ elementy te mogą stanowić część wraku legendarnego żaglowca, który zatonął niemal cztery wieki temu. Trop prowadzi do „The Fame” Odkryte fragmenty najprawdopodobniej należały do statku „The Fame” (z angielskiego „Sława”), pochodzącego z Holandii. Była to imponująca jednostka: miała około 40 metrów długości, 10 metrów szerokości i aż 15 metrów wysokości. Na jej pokładzie mogło znajdować się ponad czterdzieści dział, niezbędnych do obrony przed piratami. Wiadomo, że statek docierał aż na Karaiby, gdzie przewoził sól. Jego historia zakończyła się jednak znacznie bliżej Europy – na zdradliwych mieliznach Kanału La Manche, w hrabstwie Dorset, w 1631 roku. Podczas postoju kotwica nie utrzymała ciężaru jednostki. Losy załogi i wraku Choć wielki statek po osiądnięciu na mieliźnie uległ zniszczeniu, cała 45-osobowa załoga bezpiecznie opuściła pokład. Wrak szybko stał się jednak celem lokalnych mieszkańców, którzy zajęli się jego plądrowaniem. Wiadomo również, że rozgrabiono znaczną część ładunku. „Puzzle” zaginionego wraku Na miejsce w rejonie Studland, gdzie na plaże wypłynęły części statku, szybko przybyli archeolodzy podwodni z Uniwersytetu w Bournemouth. Badacze niemal natychmiast powiązali znalezione belki z XVII-wiecznym wrakiem „The Fame”. – To naprawdę ekscytujące, że udało się odnaleźć ten fragment historycznego statku. Podczas naszych wykopalisk wraku z kanału Swash w 2013 roku brakowało części konstrukcji i wierzymy, że fragment kadłuba został właśnie odnaleziony w Studland – powiedział Tom Cousins z Uniwersytetu w Bournemouth. Większą część statku odkryto już w latach 90. XX wieku w kanale Swash, kluczowym szlaku żeglugowym prowadzącym do portu w Poole. Co dokładnie wyrzuciło morze? Wyrzucone przez fale fragmenty statku mają około 6 metrów długości i 2 metry szerokości. Konstrukcja składa się z co najmniej piętnastu wręg połączonych drewnianymi kołkami z pięcioma zewnętrznymi deskami kadłuba. Choć wręgi są wyraźnie zerodowane, zewnętrzne deski kadłuba zachowały się w zaskakująco dobrym stanie. Zdaniem badaczy ta część wraku musiała być zagrzebana w piasku od lat 30. XVII wieku i jedynie okresowo była odsłaniana przez morze. To tłumaczy brak desek wewnętrznych i ich zniszczenie. Badania, które dadzą ostateczną odpowiedź Ostateczne potwierdzenie, czy odnalezione elementy rzeczywiście pochodzą z „The Fame”, przyniosą badania dendrochronologiczne. Analiza pozwoli określić, kiedy i gdzie rosły drzewa użyte do budowy statku oraz czy ich pochodzenie zgadza się z próbkami wcześniej pobranymi z wraku w kanale Swash. Wrak, który trafił do muzeum Duże fragmenty statku „The Fame” znajdują się dziś w Muzeum w Poole. W 2013 roku, po niemal dziesięciu latach badań, archeolodzy wydobyli z kanału Swash m.in. ster, inne elementy konstrukcji oraz sześć dział. Analizy wykazały, że drewno użyte do budowy statku zostało ścięte w Holandii lub Niemczech około 1628 roku, co potwierdziło wcześniejsze przypuszczenia badaczy. Szczególną uwagę przyciąga monumentalny ster – ma blisko 8,5 metra wysokości, a jego górną część zdobi wyrzeźbiona głowa mężczyzny. Być może przedstawia ona holenderskiego żołnierza. Źródła: Bournemouth University, Wessex Museums Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
W Danii odkryto wrak gigantycznego statku z czasów średniowiecza. Powstał z drewna z dzisiejszej Polski
Przez 600 lat wody koło Kopenhagi skrywały niewiarygodny sekret. Archeolodzy z Danii odkryli olbrzymi średniowieczny „superstatek”. To największa jednostka tego typu rozpoznana do tej pory. Część drewna do jej wykonania pochodziła z dzisiejszej Polski.
W średniowieczu transport morski był siłą napędową handlu międzynarodowego. Centralnym elementem tego systemu był kogi, nazywane „superstatkami” epoki. Był to zaawansowany typ statku. Opracowano go w rejonie Morza Północnego. Dzięki jego konstrukcji można było przewozić ogromne ilości towarów. Ten transport był wydajny i tani. Wcześniej na długich trasach przewożono towary luksusowe. Kogi zmienił tę zasadę. Nagłe stało się opłacalne przewożenie dóbr codziennych na duże odległości. Były to na przykład cegły, drewno, sól. Można więc je porównać do dzisiejszych kontenerowców, które transportują większość towarów na świecie. Wyjątkowy statek z czasów bitwy pod Grunwaldem Tę wyjątkową kogę odkryto w Sundzie, cieśninie między Danią a Szwecją. Miejsce to jest dobrze znane fanom skandynawskich seriali kryminalnych ze względu na produkcję „Most nad Sundem”. Archeolodzy od razu wiedzieli, że to nie jest zwykły wrak. Statek o tak wielkiej pojemności musiał należeć do zorganizowanej struktury handlowej. Odkryty wrak nazwano Svælget 2. Ma on wymiary, które potwierdzają, że kogi mogły osiągać ekstremalne rozmiary. Statek mierzy około 28 metrów długości. Ma 9 metrów szerokości i 6 metrów wysokości. Zbudowano go około 1410 roku, a więc wtedy, gdy rozegrała się słynna bitwa pod Grunwaldem. Jednostka ta była w stanie przetransportować nawet 300 ton towaru. Oznacza to, że jest to największa koga, jaką kiedykolwiek odkryto na świecie. Co wiemy o statku? Z analizy drewna wiemy, że Svælget 2 powstał w Holandii. Natomiast drewno do wykonania statku pozyskano z Pomorza, czyli dzisiejszej Polski (był to dąb) oraz Holandii. Z kolei ramy statku, zwane też wręgami, pochodziły z Holandii. Pochodzenie drewna jest dowodem na złożoną sieć handlową w Europie Północnej w XV wieku. Zaginiony ładunek gigantycznego statku Chociaż w obrębie wraku nie znaleziono ładunku, statek był na pewno kupiecki. Archeolodzy nie znaleźli śladów wykorzystania go do celów wojennych. Brak balastu sugeruje, że był on wypełniony ciężkimi towarami. Svælget 2 jest wyjątkowo dobrze zachowany. Spoczywał na głębokości 13 metrów. Piasek chronił go od stępki po reling, co jest rzadkością. Dzięki temu znaleziono części takielunku, czyli systemu lin, który pozwala kontrolować żagiel. To daje unikatową szansę, aby zrozumieć, jak wyposażano największe kogi. Zaskoczenia wewnątrz wraku Po raz pierwszy znaleziono też archeologiczne dowody na istnienie rufowego kasztelu. Wcześniej znaliśmy te drewniane platformy tylko z rysunków. Taka konstrukcja dawała załodze schronienie i chroniła ją przed złą pogodą. Wielką niespodzianką był też kambuz, czyli kuchnia. Jest to najwcześniejszy przykład takiej ceglanej kuchni znaleziony w wodach Danii. Pozwalała ona załodze gotować ciepłe posiłki na otwartym ogniu. Oznaczało to znaczną poprawę komfortu dla marynarzy, którzy zwykle jedli tylko suszone, zimne jedzenie. W pobliżu kambuza odkopano garnki z brązu i ceramiczne miski. Znaleziono też resztki ryb i mięsa. Co teraz stanie się z kogą? Wrak statku Svælget 2 został wydobyty z dna morskiego. Archeolodzy podwodni prowadzili wykopaliska, podczas których usuwali wiekowy piasek i muł. Obecnie elementy statku są poddawane konserwacji w Muzeum Narodowym w Brede. Źródło: Muzeum Łodzi Wikingów w Roskilde Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
6 odkryć archeologicznych, które zadziwiły świat w 2025 roku. Wśród nich zaginiony faraoński grobowiec
Nowoczesne narzędzia i tradycyjne wykopaliska pozwoliły odkryć królewskie grobowce, wraki statków z czasów II wojny światowej i najstarszy, jaki kiedykolwiek zsekwencjonowano, egipski genom. Poznajcie sześć najważniejszych odkryć archeologicznych według National Geographic.
Spis treści: Grobowiec królewski w Belize może należeć do założyciela Caracol, króla Majów Poszukiwania Kleopatry prowadzą do odkrycia zatopionego portu u wybrzeży Egiptu Wraki statków z II wojny światowej dają wgląd w śmiertelną kampanię na Guadalcanal Odnaleziono zaginiony grobowiec faraona Totmesa II „Pole dziur” w Andach rzuca światło na ekonomię Inków Najstarszy i najpełniejszy, jaki kiedykolwiek zsekwencjonowano, starożytny genom Egipcjan Najnowocześniejsze narzędzia naukowe odmieniły archeologię w tym roku: sekwencjonowanie starożytnego DNA pozwoliło na odtworzenie pochodzenia Egipcjanina, który żył u zarania ery piramid. Największe odkrycia archeologiczne 2025 roku: od głębin oceanów po piaski pustyni Zdjęcia satelitarne uchwyciły ślady potężnych, starożytnych pułapek myśliwskich rozrzuconych po Andach. Mapowanie podwodne przywróciło widoczność zatopionych okrętów wojennych z czasów II wojny światowej i odsłoniło zatopiony port, który może kryć wskazówki dotyczące miejsca spoczynku Kleopatry. Jednak wiele największych odkryć w 2025 roku pochodziło również z klasycznych wykopalisk. W Belize, podczas badań przy piramidzie w Caracol, odkryto komnatę zawierającą królewski pochówek Majów. W pobliżu Doliny Królów w Egipcie archeolodzy odkryli ostatni zaginiony grobowiec faraona z XVIII dynastii. Wszystkie te odkrycia wskazują, jak wiele ludzkiej historii wciąż kryje się w głębokich wodach, gęstych dżunglach i piaskach pustyni, czekając na odkrycie. Oto niektóre z najciekawszych i najbardziej ekscytujących odkryć archeologicznych z 2025 roku. Grobowiec królewski w Belize może należeć do założyciela Caracol, króla Majów Archeolodzy Arlen i Diane Chase z Uniwersytetu w Houston od prawie 40 lat prowadzą wykopaliska w starożytnych budowlach Majów w Caracol, w dżunglach współczesnego Belize. W tym roku ogłosili jedno z największych dotychczasowych odkryć: 1700-letni grobowiec królewski, datowany na około 330-350 r. n.e. Uważają, że należał on do słynnego władcy Te K’ab Chaaka. W pokrytym cynobrem grobowcu naukowcy znaleźli roztrzaskaną mozaikową maskę pośmiertną wykonaną z jadeitu i muszli, jadeitowe kolczyki oraz kości starszego mężczyzny, którego czaszka została umieszczona w glinianym naczyniu. Jeśli ich przeczucia są słuszne i szczątki rzeczywiście należą do Te K’ab Chaaka, oznaczałoby to, że odkryli założyciela dynastii Majów, która rządziła miastem przez prawie 500 lat. Znaleziska w tym miejscu – a konkretnie pochówek kremacyjny i zielone obsydianowe ostrza – dostarczają również wskazówek co do możliwego związku między żyjącymi tam wówczas Majami a odległym, ale potężnym miastem Teotihuacan. Poszukiwania Kleopatry prowadzą do odkrycia zatopionego portu u wybrzeży Egiptu Od powstania dynastii Majów po upadek królestwa Ptolemeuszów w Egipcie: w tym roku archeolodzy dokonali również odkrycia, które może pomóc w zlokalizowaniu grobowca królowej Kleopatry. Od dwóch dekad badaczka National Geographic Kathleen Martínez poszukuje miejsca ostatniego spoczynku Kleopatry – nie w Aleksandrii, gdzie według większości naukowców została pochowana, lecz w mało znanej pobliskiej świątyni Taposiris Magna. Jej poszukiwania doprowadziły ją nad Morze Śródziemne, gdzie wraz z zespołem znalazła zatopiony port pochodzący z czasów panowania królowej. Archeolodzy podwodni pod przewodnictwem Boba Ballarda, badacza National Geographic, zmapowali wypolerowane podłogi, wysokie kolumny i kotwice pod falami. Znalezisko, które zostało pokazane w filmie dokumentalnym National Geographic „Ostatnia tajemnica Kleopatry”, przedstawia Taposiris Magna jako ważny węzeł morski, a także ośrodek religijny. To odkrycie, jak twierdzi Martinez, wzmacnia argument, że Kleopatra wybrała to miejsce na swój grobowiec. To, czy jej szczątki znajdują się gdzieś na morzu, jest pytaniem, na które odpowiedź mogą dać jedynie dalsze badania. Wraki statków z II wojny światowej dają wgląd w śmiertelną kampanię na Guadalcanal Oprócz poszukiwań Kleopatry, Ballard poprowadził w lipcu wyprawę głębinową do cieśniny Iron Bottom Sound na Wyspach Salomona, aby zbadać zatopione okręty z czasów II wojny światowej. Na dnie morskim znajduje się dostojne cmentarzysko ponad stu okrętów alianckich i japońskich zniszczonych podczas bitwy o Guadalcanal. Niektóre z nich nie były widziane od lat 40. XX wieku. Podczas tej wyprawy Ballard i jego zespół na pokładzie E/V Nautilus, korzystając z zdalnie sterowanych pojazdów podwodnych (ROV), zbadali 13 wraków, w tym niszczyciel Teruzuki Cesarskiej Marynarki Wojennej Japonii i roztrzaskany dziób USS New Orleans. Zespół archeologów podwodnych ponownie odwiedził australijski krążownik HMAS Canberra, zatopiony podczas katastrofalnej bitwy o wyspę Savo, i zbadał wrak USS DeHaven, jednego z ostatnich okrętów utraconych w kampanii Guadalcanal. Eksploracje podkreślają zarówno taktyczną historię wojny na Pacyfiku, jak i jej koszt ludzki: w sześciomiesięcznej walce o Guadalcanal zginęło ponad 27 000 osób. Odnaleziono zaginiony grobowiec faraona Totmesa II Choć poszukiwania Kleopatry wciąż trwają, w tym roku w końcu odnaleziono innego egipskiego władcę. Grobowiec króla Totmesa II pozostawał nieodkryty przez archeologów przez ponad wiek, zanim połączony zespół brytyjsko-egipski ogłosił jego odkrycie w lutym tego roku. Totmes II, którego żoną i przyrodnią siostrą była słynna królowa (a później faraon) Hatszepsut, panował w latach 1493–1479 p.n.e., na początku XVIII dynastii. To pierwszy królewski grobowiec od czasów Tutanchamona, który znaleziono w pobliżu słynnej Doliny Królów, położonej niedaleko Luksoru. Wewnątrz archeolodzy natknęli się na ściany pokryte hieroglifami i malowidło przedstawiające niebiańskie sklepienie. „Pole dziur” w Andach rzuca światło na ekonomię Inków W Andach ludzie kształtowali całe krajobrazy, aby koordynować handel, obliczać daniny i chwytać nieuchwytne ofiary. W Peru naukowcy być może w końcu rozwiązali zagadkę ogromnego „Pasa Dołów” rozsianego po odległym zboczu góry zwanej Monte Sierpe, czyli „Górą Węża”. Uważa się, że około 5000 otworów służyło jako rynek i system rozliczeniowy przez lud Chincha, a później zostało rozbudowane przez Inków. Zdjęcia lotnicze otworów zostały opublikowane w numerze National Geographic z 1933 roku. Niedawno naukowcy wykorzystali drony, aby zobaczyć otwory z góry. Mapowanie dronów i analiza szczątków roślin sugerują, że w dołach niegdyś przechowywano kosze z towarami i że mogą być one powiązane ze starożytną metodą liczenia, widoczną na zawiązanych sznurkach zwanych kipu. Daleko na południu, w dorzeczu rzeki Camarones w Chile, zdjęcia satelitarne doprowadziły archeologa do 76 kamiennych struktur w kształcie litery V, które uważano za „chacu”, duże pułapki myśliwskie. Starożytni ludzie, którzy tam mieszkali, używali kamiennych murów o długości 150 metrów do zaganiania dzikich wikunii, małych zwierząt przypominających lamy, do okrągłych zagród, gdzie były zabijane. Te dwa odkrycia ilustrują, jak starożytne społeczeństwa andyjskie przez pokolenia kształtowały ziemię, aby zaspokoić swoje potrzeby. Najstarszy i najpełniejszy, jaki kiedykolwiek zsekwencjonowano, starożytny genom Egipcjan W grobowcu wykutym w wapiennym wzgórzu na nekropolii Nuwayrat w Egipcie archeolodzy znaleźli ceramiczne naczynie. Wewnątrz znajdował się szkielet mężczyzny z okresu Starego Państwa, sprzed około 4500 lat. W jednym z zębów tego mężczyzny naukowcy znaleźli genetyczną kapsułę czasu, która oferuje najwcześniejszy i najpełniejszy jak dotąd wgląd w pochodzenie starożytnego Egipcjanina. Analiza wykazała, że ​​80 procent DNA mężczyzny pochodziło z neolitycznych grup zamieszkujących północną Afrykę, a 20 procent z populacji zamieszkujących Azję Zachodnią. Naukowcy wykorzystali również skan 3D twarzy mężczyzny z Nuwayrat, aby zrekonstruować jego możliwy wygląd (pomijając jednak kolor włosów i skóry, które ich zdaniem były bardziej spekulatywne). Podkreślili jednak, że nie był on reprezentatywny dla wszystkich ludzi zamieszkujących wówczas tereny wzdłuż Nilu. Badacze nie są pewni, dlaczego mężczyzna został pochowany w naczyniu. Jednak obciążenia kości wskazują na to, że wykonywał wiele powtarzalnych czynności wymagających wyginania do tyłu, co pozwala wnioskować, że prawdopodobnie był zdolnym garncarzem (a raczej nie budowniczym piramid). Źródło: National Geographic
Wrak rytualnego statku bogini Izydy. Odkrycie archeologów podwodnych w Aleksandrii
Starożytna Aleksandria wciąż skrywa niezwykłe sekrety w toni Morza Śródziemnego. Archeolodzy podwodni ogłosili właśnie odkrycie wraku luksusowej jednostki, która bardziej przypominała willę niż statek. Ta egipska barka być może była wykorzystywana w starożytnych rytuałach ku czci Izydy.
Do tego odkrycia doszło w obrębie starożytnego Portus Magnus w Aleksandrii w północnym Egipcie. Jest to zatopiony dziś port królewski dawnej wyspy Antirhodos. Prace archeologiczne prowadzi tam Europejski Instytut Archeologii Podmorskiej (IEASM) pod kierunkiem Francka Goddio. Ekspert ten ma na swoim koncie liczne spektakularne znaleziska podwodne. Willa na wodzie – niezwykły wrak Tym razem ekipie Goddio udało się zlokalizować dobrze zachowane drewniane belki wraku. Jest to pozostałość słynnej starożytnej barki określanej jako thalamagos. Ten typ wodnej jednostki bardziej przypominał willę, a nawet pałac niż typowy okręt. Niektóre wykonano z wielkim przepychem i podróżowali nimi egipscy władcy sprzed około 2 tysięcy lat. Zachowane belki nowo odkrytego wraku mają 28 metrów długości. Cała barka mogła mierzyć około 35 metrów długości oraz 7 metrów szerokości. Jest to statek bardzo duży jak na tamte czasy. Na centralnie usytuowanej belce znaleziono nawet graffiti, czyli napis w języku greckim. Wynika z niego, że jednostkę zbudowano w Aleksandrii. Jej powstanie datuje się na pierwszą połowę I wieku naszej ery. Pływający pałac. Z takiego korzystała Kleopatra Thalamagoi były luksusowymi statkami stworzonymi do zabawy i przyjemnego spędzania czasu. Barki zaprojektowano tak, aby były bardzo szerokie. Chodziło o to, by zmieścić duży, centralny pawilon. Statek posiadał też luksusowo urządzoną kabinę. Konstrukcja była wyjątkowa, ponieważ kadłub miał płaskie dno. Takie jednostki były napędzane wyłącznie wiosłami. Starożytny pisarz Strabon widział je na własne oczy, gdy odwiedził Aleksandrię około 29–25 r. p.n.e. Opisał, że na takich łodziach (nazywał je „łodziami-kabinami”) odbywały się uczty. Były to więc pływające sale bankietowe. Te barki rekreacyjne stały się najbardziej znane dzięki Ptolemeuszom, czyli władcom rządzącym Egiptem po czasach Aleksandra Wielkiego. Najsłynniejszą ich użytkowniczką była Kleopatra VII. Właśnie na takim statku pokazywała Egipt Juliuszowi Cezarowi. Było to wiosną 47 roku p.n.e. Statek Izydy? Archeolog podwodny Franck Goddio ma pewną hipotezę odnośnie zatonięcia statku odkrytego w Aleksandrii. Wrak znaleziono bardzo blisko ruin świątyni Izydy. Mogło się zdarzyć, że barka zatonęła podczas katastrofalnego zniszczenia tej świątyni. Miało ono miejsce około 50 roku n.e., co jest zbieżne z datowaniem wraku. Archeolodzy uważają że barka mogła służyć do celów religijnych. Możliwe, że stanowiła wyposażenie świątyni. – Możemy zasugerować rytualne przeznaczenie tej barki – mogła ona należeć do sanktuarium i służyć ceremoniom morskim navigatio iside, kiedy procesja czcząca Izydę napotykała bogato zdobiony statek – Navigium – uosabiający barkę słoneczną Izydy, władczyni morza – opisuje Franck Goddio. Ten statek odbywał rytualną podróż z Portus Magnus w Aleksandrii. Następnie płynął do sanktuarium Ozyrysa w Kanopos, wzdłuż Kanału Kanopskiego. Z pewnością nie jest to ostatnie słowo archeologów dotyczące dziejów Aleksandrii. Każdego roku dochodzi tam do ciekawych znalezisk. Dokonują ich też polscy badacze. Źródło: FranckGoddio.org Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Podwodny Święty Graal. Wydobyli tylko kilka monet, ale to dopiero początek
Wrak San José przez wieki rozbudzał wyobraźnię poszukiwaczy skarbów. Teraz stał się centrum działań kolumbijskich badaczy, którzy rozpoczęli wydobycie ukrytych na pokładzie kosztowności. Okręt zatonął w bitwie morskiej w 1708 roku. Według szacunków przewoził 200 ton złota i srebra.
San José to 3-masztowy galeonem hiszpańskiej floty, wyposażony w 64 działa. Został zwodowany w 1697 roku, a na służbę wypłynął rok później. W marynarce służył 10 lat aż do bitwy morskiej pomiędzy Anglią a Hiszpanią u wybrzeży miasta Cartagena de Indias w Kolumbii. Była to wielka tragedia, bo spośród załogi liczącej ok. 600 osób, zaledwie kilku marynarzy przeżyło. Święty Graal wśród wraków statków Hiszpanie na pokładzie galeonu transportowali skarby złupione m.in. z Peru i Boliwii. Statek miał dotrzeć na Półwysep Iberyjski, prosto na dwór króla Filipa V. Władca zostałby dosłownie obsypany złotem. Bo San José przewoził ok. 200 ton złota, srebra, szmaragdów, a także innych kosztowności, w tym ceramikę czy chińską porcelanę. Eksperci szacują, że dziś skarb byłby warty ok. 17 miliardów dolarów. Gwoździem do trumny galeonu okazała się kula armatnia wystrzeloną z jednego ze statków będącego częścią brytyjskiej floty, która trafiła prosto w miejsce, w którym znajdował się skład prochu pod pokładem. Nie trudno sobie wyobrazić, że hiszpański statek niemal od razu eksplodował i w kilka chwil poszedł na dno. Wielu członków załogi zginęła niemal od razu. Do kogo należy skarb z San José? Przez 300 lat San José był celem poszukiwaczy skarbów, ale nikt dokładnie nie wiedział, gdzie zatonął. Dopiero w 2015 roku udało się odnaleźć wrak, a jego położenie zlokalizowano w ramach wspólnej brytyjsko-kolumbijskiej misji badawczej. Znajdował się na głębokości ok. 600 metrów u wybrzeży miasta Cartagena de Indias. Chociaż w 2018 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Oświaty, Nauki i Kultury zaleciła Kolumbii, aby wydobywała statku na własną rękę, kraj ten twierdzi, że wrak i artefakty, które są jego częścią, są dobrem narodowym Kolumbijczyków. Co ciekawe, do galeonu roszczą prawa aż trzy kraje: Hiszpania, Kolumbia i Boliwia. Madryt twierdzi, że zgodnie z prawem i międzynarodowymi konwencjami to oni mają prawo do wszystkiego, co znajduje się na pokładzie, bo w momencie zatonięcia, był to statek pływający pod hiszpańską banderą. Co do tej pory udało się wydobyć z dna morza? Z kolei rdzenna ludność Boliwii uważa, że skarb należy do nich, bo to właśnie z ich kraju pochodziły artefakty. Argumentem Kolumbii jest to, że galeon znajduje się na ich wodach terytorialnych. Dlatego też rząd w Bogocie zdecydował na własną rękę rozpocząć prace wydobywcze z dna morskiego. Ostatnio naukowcy, którzy nad tym pracują, pochwalili się przedmiotami, które udało się już wydostać. To m.in. armata, porcelanowy kubek, a także kilka monet, które znajdowały się w skarbcu. Artefakty te wyciągnięto na powierzenie za pomocą zdalnie sterowanych pojazdów ROV. – Odzyskanie przedmiotów otwiera obywatelom Kolumbii możliwość zapoznania się, poprzez materialne świadectwa, z historią galeonu San José – powiedziała w Alhena Caicedo Fernández, dyrektor Kolumbijskiego Instytutu Antropologii i Historii. Choć na razie wydobyto zaledwie kilka zabytków, Kolumbijczycy twierdzą, że do dopiero przedsmak tego, co nas czeka wkrótce, bo prace tak naprawdę dopiero się rozpoczynają. Naukowcy chcą do końca 2026 roku wydobyć wszystkie przedmioty, które kiedyś były częścią San José. Rząd Kolumbii zapewnia, że wszystkie skarby zostaną poddane konserwacji, a następnie trafią do jednego z muzeów. Źródło: ArtNet Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Statek-widmo z serca pustyni. Co naprawdę wydarzyło się z Eduardem Bohlenem?
Niemiecki parowiec Eduard Bohlen to jeden z najbardziej tajemniczych wraków świata. W 1909 roku osiadł na mieliźnie u wybrzeży Namibii, a dziś spoczywa w sercu pustyni. Wokół niego nie ma nic – tylko piach, wiatr i surowa przyroda. Co sprawiło, że ten statek znalazł się w takim miejscu?
Eduard Bohlen był niemieckim statkiem pasażersko-towarowym, który został zwodowany 23 października 1890 roku w stoczni Blohm and Voss w Hamburgu. Swoją nazwę wziął od dziewiętnastowiecznego niemieckiego kupca Eduarda Bohlena, który związany był z niemieckim handlem działającym w Afryce. Armator statku Woermann Linie (później Deutsche Afrika-Linien) miał tradycję nazywania statków imionami zasłużonych dla handlu i żeglugi osób związanych z ekspansją niemiecką w Afryce. Jednostka mogąca pomieścić na pokładzie niespełna 90 pasażerów początkowo służyła na trasie pomiędzy Niemcami, a Afryką zachodnią. W roku 1895 statek został sprzedany belgijskim liniom wykorzystującym Eduarda Bohlena na trasie pomiędzy Antwerpią, a Kongo. Trzy lata później statek wrócił do Niemiec. W jakich okolicznościach doszło do katastrofy? Ostatnia podróż statku rozpoczęła się 5 września 1909 roku. Eduard Bohlen wyruszył z Swakopmund (środkowa Namibia) do Kapsztadu, gdzie miał wyładować sprzęt dla kopalni diamentów. Przeprawa na południe przez Wybrzeże Szkieletowe stanowiła w tamtych czasach niezwykle wymagający odcinek Atlantyku. Gęste mgły, silne prądy i niemal całkowity brak naturalnych punktów orientacyjnych utrudniały nawigatorom nabranie odpowiedniego kursu. 5 września statek dopłynął na wysokość dzisiejszej zatoki Conception Bay w środkowej Namibii. To tam - w efekcie gęstej mgły utrudniającej trzymanie odpowiedniego kursu – parowiec osiadł na mieliźnie, z której już nigdy się nie ruszył. Na szczęście załodze udało się bezpiecznie zejść na ląd i dotrzeć do pobliskich punktów kolonialnych. W efekcie katastrofy nikt nie zginął, a skutki awarii pozostały jednie materialne. Jak obecnie wygląda Eduard Bohlen? Statek obecnie spoczywa w tym samym miejscu, w którym ugrzązł 116 lat temu. Tyle tylko, że miejsce to w wyniku przesunięcia linii brzegowej i akumulacji piasku mieści się ok. 400 metrów w głąb pustyni Namib. Skorodowany wrak przykrywają teraz tony piasku naniesionego przez wiatr. Mimo, że wybrakowany, Eduard Bohlen nadal robi wrażenie wśród przyjezdnych. Pustynna sceneria jaka go otacza nadaje dodatkowego charakteru statkowi, który znajdując się samotnie na pustyni bez dwóch zdań można nazwać „statkiem widmo”. Według serwisu podróżniczego ATI Holidays to „najbardziej nienaruszony i fotografowany wrak całego wybrzeża Namibii”. Dotarcie do statku nie jest jednak takie łatwe. W okolicy Eduarda Bohlena na próżno szukać jakichkolwiek zabudowań. Wizytę należy planować więc z dłuższym wyprzedzeniem, a sama podróż może trwać nawet kilka dni. Najłatwiej o zorganizowanie takiej wyprawy z miasta Swakopmund, które oferuje wyjazdy samochodami z napędem 4x4 do niemieckiego parowca. Popkulturowe znaczenie Eduarda Bohlena Swoim niesamowitym wyglądem wrak przyciąga nie tylko rzesze turystów z całego świata ale i wielu producentów filmowych chcących swoje produkcje osadzić w post-apokaliptycznej scenerii. W ten sposób statek pojawił się chociażby w serialu „Fallout” opowiadającym o świecie po apokalipsie. Wrak pojawia się również w popularnonaukowych produkcjach taki jak „Wonders of the Universe” fizyka Braiana Coxa czy „The Grand Tour” prowadzone przez legendarnych założycieli motoryzacyjnego magazynu „Top Gear”. Źródła: Smartage, Ati-Holidays, Shipwrecklodge Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
To nie film. Prawdziwy piracki skarb u wybrzeży Madagaskaru odkryty po wiekach
Zrabowany skarb, zaginiony wrak, tajemnicze artefakty. Archeolodzy natrafili na morską kapsułę czasu, która może zmienić to, co wiemy o Złotym Wieku Piractwa.
Spis treści: Wrak u wybrzeży Madagaskaru Atak na pełnym morzu Świadectwa minionej epoki Historie o piratach na dobre wpisały się już we współczesną popkulturę. W opowieściach o postrachach mórz jest jednak ziarno prawdy. Choć wiele z nich to legendy, niektóre okazują się mieć solidne podstawy historyczne, czego dowodem jest niedawne odkrycie wraku statku porwanego przez piratów ponad 300 lat temu u wybrzeży Madagaskaru. Wrak u wybrzeży Madagaskaru Chodzi o wrak portugalskiego okrętu wojennego Nossa Senhora do Cabo. W 1721 roku jednostka padła ofiarą pirackiego ataku na wodach Oceanu Indyjskiego. Po ponad dekadzie badań w rejonie wyspy Nosy Boraha, dawniej znanej jako Île Sainte-Marie, eksperci z amerykańskiego Center for Historic Shipwreck Preservation potwierdzili, że to właśnie ten statek. Najpierw przeanalizowali jednak m.in. kształt kadłuba, odnalezione artefakty oraz historyczne dokumenty. Statek, którego nazwa w tłumaczeniu na język polski oznacza „Naszą Panią z Przylądka”, wyruszył z Goa do Lizbony. Wówczas ten indyjski stan był portugalską kolonią. Na pokładzie znajdowali się wysocy rangą urzędnicy, w tym ustępujący wicekról Goa i arcybiskup, a także około 200 niewolników z Mozambiku. Nossa Senhora do Cabo transportowała sztabki złota i srebra, klejnoty, luksusowe tkaniny i dewocjonalia. Dziś taki ładunek zostałby wyceniony na ponad pół miliona złotych. Atak na pełnym morzu W kwietniu 1721 roku statek został zaatakowany przez słynnych piratów – Oliviera Levasseura oraz Johna Taylora. Levasseur to postać legendarna w historii piractwa – francuski korsarz, który siał postrach na wodach Oceanu Indyjskiego w czasie tzw. Złotego Wieku Piractwa. W momencie ataku okręt był osłabiony – wcześniej napotkał burzę, a załoga, by uniknąć zatonięcia, zmuszona była pozbyć się części uzbrojenia. Piraci przejęli kontrolę nad statkiem i poprowadzili go w stronę Île Sainte-Marie – wyspy, która w XVIII wieku była jedną z najważniejszych baz pirackich na świecie. Ze względu na swoje położenie w pobliżu głównych szlaków morskich, naturalne porty oraz brak silnych struktur państwowych, wyspa przyciągała takich awanturników jak Henry Every, William Kidd czy Edward England. Po rozgrabieniu skarbu piraci postanowili zatopić statek, aby zatuszować ślady przestępstwa. Los pasażerów, w tym duchownych i zniewolonych ludzi, do dziś pozostaje tajemnicą. Wiadomo jedynie, że portugalskiego wicekróla wykupiono za 2000 dolarów – kwotę znaczącą, choć niewielką w porównaniu z wartością skradzionych bogactw. Świadectwa minionej epoki Do tej pory z wraku wydobyto ponad 3300 artefaktów, w tym monety z arabskimi inskrypcjami, chińską porcelanę i figurki religijne. Szczególnie intrygującym znaleziskiem jest płytka z kości słoniowej z wygrawerowanym złotem skrótem INRI („Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum”). To cenne znaleziska nie tylko z punktu widzenia materialnego, ale i historycznego. Wiele mówi nie tylko o ówczesnym handlu i religii, ale także wymianie kulturowej. Badacze twierdzą, że w rejonie Nosy Boraha mogą znajdować się jeszcze co najmniej cztery inne wraki statków porwanych przez piratów. Zatopione jednostki to swego rodzaju nietknięte kapsuły czasu. Każda z nich może przynieść kolejne odkrycia o złotej erze piractwa i kolonialnej ekspansji europejskich potęg. Źródło: Smithsonian Magazine Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Jak wyglądał statek, na którym odkryto starożytny „komputer”? Nowe tropy archeologów
Fragmenty drewna, z których wykonano starożytny statek, naczynia, a nawet rzeźbę – odkryli archeolodzy podwodni, badający słynny wrak obok wyspy Antykithira w Grecji. To w nim znajdował się jeden z najbardziej zagadkowych artefaktów świata starożytnego.
Spis treści: Archeolodzy na tropie tajemniczego wraku Jak zbudowano statek? Nie tylko starożytny „komputer”. Artefakty na wraku Dla pseudonaukowców jest to dowód na kontakt ludzi w czasach starożytnych z jakąś zaginioną cywilizacją lub nawet kosmitami. Jednak tak naprawdę jest to świadectwo zaawansowanych umiejętności naszych przodków. Mowa o tzw. mechanizmie z Antykithiry, składającym się m.in. z kilkudziesięciu kół zębatych. Powstał około 200–100 roku p.n.e. Do dziś zadziwia badaczy. Po latach analiz wiadomo, że urządzenie służyło do obliczania pozycji ciał niebieskich. Swoją formą przypomina średniowieczne zegary. Archeolodzy na tropie tajemniczego wraku Statek, w którym znajdował się mechanizm odkryto już w 1900 roku. Jednak do dzisiaj sporo jego elementów spoczywa zatopionych w morskich topielach. W ostatnich latach archeolodzy podwodni powrócili do jego badań. Nadal nie jest jasne, jak ta jednostka wyglądała. Fragment kadłuba zachował się całkiem nieźle. Widoczne są połączone ze sobą deski i wręgi. Jest jednak sporo znaków zapytania. Jak zbudowano statek? W czasie ostatniej kampanii wykopaliskowej, która odbyła się w maj i w czerwcu archeolodzy natknęli się na liczne zabytki w obrębie wrakowiska. Badania prowadzą eksperci ze Szwajcarskiej Szkoły Archeologii w Grecji (ESAG). Wydobyto fragmenty kadłuba statku. Zdaniem badaczy elementy te pomogą odpowiedzieć na kluczowe pytania dotyczące starożytnego budownictwa okrętowego i zapewnią bezprecedensowy wgląd w nawigację w basenie Morza Śródziemnego w okresie starożytności. Wstępna analiza wskazuje, że do wykonania statku zastosowano drewno z wiązów i dębów, które ścięto około 235 roku p.n.e. Deski są jednak wyjątkowo cienkie, być może wykorzystano je w czasie naprawy okrętu. Z najnowszych obserwacji wraku wynika, że starożytni szkutnicy najpierw wykonali kadłub z desek, a następnie instalowali żebra wewnątrz. To typowa metoda budowy statków między IV a I wiekiem p.n.e. w tym rejonie świata. Dzisiaj przy budowie jednostek pływających robi się odwrotnie. Nie tylko starożytny „komputer”. Artefakty na wraku W tym roku z wraku wydobyto m.in. części amfor i niewielkie fragmenty rzeźby ukazującej nagiego mężczyznę. Jego pozycja jest typowa dla sztuki greckiej – to kontrapost. Postać ustawiono jest tak, że cały ciężar jej ciała opiera się na jednej nodze. Najlepiej zachowała się marmurowa podstawa i dolna część lewej nogi posągu. Archeolodzy podwodni natknęli się też na terakotowy moździerz z dziobkiem, używany do rozdrabniania lub mieszania żywności. To znalezisko daje nam rzadki wgląd w praktyki kulinarne na pokładzie. Wszystkie odkrycia dokładnie udokumentowano przez wyciągnięciem z wody. W tym celu korzystano m.in. z podwodnych dronów. Wykonano też trójwymiarową fotogrametrię. Archeolodzy planują kontynuacje badań. Czy uda im się natrafić na drugi starożytny „komputer”? Źródło: ESAG Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zaskakujące odkrycie w mieście znanym z „Gry o tron”. Robotnicy trafili na ślad przeszłości sprzed 250 lat
Miejsce, które zasłynęło jako tło „Gry o tron”, po raz kolejny przyciągnęło uwagę. Podczas prac budowlanych w jednym z najbardziej znanych miast nad Adriatykiem natrafiono na wyjątkowy ślad historii. Archeolodzy już zabezpieczyli znalezisko i zapowiedzieli dalsze badania.
Spis treści: Przypadkowe odkrycie podczas prac w porcie Wrak z końca XVIII wieku badany przez archeologów Położony nad brzegiem Adriatyku Dubrownik, to jedno z najbardziej rozpoznawalnych miast Chorwacji. W średniowieczu stanowił istotny port handlowy, a dziś – po wpisaniu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO – przyciąga turystów z całego świata. Dodatkowo na jego popularność wpłynął serial „Gra o tron”. W tej znanej na całym świecie produkcji Dubrownik stanowił scenerię Królewskiej Przystani – stolicy fikcyjnego Westeros. Tym razem jednak nie fikcja, lecz rzeczywistość przyciągnęła uwagę opinii publicznej. Podczas rutynowych prac instalacyjnych natrafiono bowiem na wrak drewnianego statku z XVIII wieku. Przypadkowe odkrycie podczas prac w porcie W kwietniu 2025 roku pracownicy instalujący rurociąg w zabytkowym porcie w Dubrowniku dokonali nieoczekiwanego odkrycia. Ivan Bukelić, nurek i specjalista od budowy konstrukcji podwodnych, odnalazł podczas nurkowania drewnianą strukturę zakopaną około 60–80 centymetrów pod powierzchnią dna morskiego. – Mogę już powiedzieć, że odkryłem łódź na Starym Mieście w Dubrowniku – ujawnił ostatnio Bukelić w rozmowie z bułgarską stacją NOVA TV. Jego wypowiedź natychmiast przyciągnęła uwagę mediów i archeologów. Odkrycie miało bowiem miejsce w sercu średniowiecznego portu, który miał wyjątkowe znaczenie historyczne i kulturowe. Pozostałości drewnianej jednostki zostały zabezpieczone przy wsparciu Ministerstwa Kultury Chorwacji, które zapowiedziało przeprowadzenie dalszych, bardziej szczegółowych analiz. – Nadal nie możemy powiedzieć nic na temat rodzaju statku ani jego wymiarów, ale na podstawie wyników analizy radiowęglowej możemy z całą pewnością stwierdzić, że pochodzi on z końca XVIII wieku – poinformowała Irena Radić Rossi, archeolożka morska. Równocześnie podkreśliła, że w kontekście wielowiekowej historii miasta, wrak ten może dostarczyć nowych informacji o okresie, który jak dotąd pozostawał słabo udokumentowany. Wrak z końca XVIII wieku badany przez archeologów To odkrycie idealnie wpisuje się w dzieje Dubrownika, który od XIII wieku odgrywał kluczową rolę na szlakach handlowych Morza Śródziemnego. Choć potęga miasta została poważnie naruszona przez trzęsienie ziemi w 1667 roku, wiele gotyckich i renesansowych budowli przetrwało kataklizm. Kolejne zniszczenia przyniosła wojna o niepodległość w latach 90. XX wieku, jednak dzięki intensywnym działaniom konserwatorskim Dubrownik stopniowo odzyskuje swój historyczny charakter. Odnalezienie wraku z końca XVIII wieku stanowi ważne uzupełnienie wiedzy o przeszłości portu i potwierdza znaczenie miasta jako dawnego centrum wymiany handlowej i morskiej aktywności. Jak zaznaczyła Irena Radić Rossi, obecnie najważniejsze jest odpowiednie zabezpieczenie konstrukcji, by możliwe było jej dalsze badanie bez ryzyka uszkodzeń. – Musimy ją ochronić dla przyszłych pokoleń – podkreśliła w rozmowie z AP. Dodała, że prace prowadzone są pod nadzorem archeologów podwodnych. Wstępne ustalenia sugerują, że w przyszłości wrak może zostać udostępniony publicznie – jako eksponat muzealny lub element ścieżki edukacyjnej, przybliżającej dzieje Adriatyku i bogate morskie dziedzictwo Dubrownika. Źródła: Fox News, New York Post, Popular Mechanics Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Skarb odkryty w starożytnym wraku. Znajdował się na głębokości 45 metrów u wybrzeży Turcji
Podwodni archeolodzy odnaleźli zjawiskowy wrak sprzed 2000 lat, a na jego pokładzie niezwykle dobrze zachowane ceramiczne naczynia. Statek zatonął u wybrzeży tureckiej prowincji Antalya.
Spis treści: Statek towarowy na dnie morza Handel śródziemnomorski od zachodu po wschód Kolejny wrak odkryty w Morzu Śródziemnym Wraki statków są niezwykle cennym źródłem wiedzy dla archeologów. Często zachowują się w bardzo dobrym stanie, zwłaszcza w środowiskach wodnych o niskiej zawartości tlenu, w których proces rozkładu jest znacznie mniejszy, a naturalne czynniki niejako konserwują ich konstrukcję. To swoiste kapsuły czasu, dzięki którym badacze mogą zobaczyć, jak wyglądało życie setki, a czasem tysiące lat temu. Statek towarowy na dnie morza Tak też jest w przypadku wraku, który odkryto u wybrzeży Turcji, niedaleko Adrasan w prowincji Antalya, w południowo-zachodniej części kraju. Podwodni archeolodzy znaleźli pozostałości statku na głębokości ok. 45 metrów. Wstępne datowanie wykazało, że pływał na wodach Morza Śródziemnego od ok. II wieku p.n.e. do I wieku n.e., czyli na przełomie okresu hellenistycznego i rzymskiego – To odkrycie jest wyjątkowe ze względu na stan zachowania artefaktów, które znajdowały się na pokładzie statku – napisali w oświadczeniu tureccy badacze. To wysokiej jakości ceramiczne naczynia, a wiele z nich było misternie zdobionych wzorami znanymi z kultury hellenistycznej. – Technika wykonania tych artefaktów, nigdy wcześniej nieużywana na tak szeroką skalę, stworzyła naturalny środek uszczelniający, który chronił przedmioty przed korozją i erozją morską przez ponad 2000 lat – twierdzą archeolodzy. Wśród odnalezionych przedmiotów badacze znaleźli najróżniejsze misy, talerze, tace i garnki, a wszystkie były ułożone w niemal doskonały sposób, jakby dopiero przed chwilą wypłynęły z portu w stronę kraju, do którego miały trafić. – To niezwykle cenne odkrycie nie tylko dla naszego kraju, ale także dla światowego dziedzictwa kulturowego – mówił Mehmet Nuri Ersoy, minister kultury Turcji, który sam także wraz z archeologami zszedł na dno morza, aby na własne oczy obejrzeć wrak. Handel śródziemnomorski od zachodu po wschód – To odkrycie niepodobne do żadnego innego na świecie. Ceramika załadowana na ten statek towarowy przetrwała do czasów współczesnych, niemal nie widać na tych naczyniach śladu czasu – dodał Ersoy. Zespół naukowców przypomniał, że do tej pory w regionie pomiędzy starożytnym miastem Patara a Mersin znaleziono ponad 400 wraków statków. – To pokazuje skalę handlu morskiego w czasach antyku we wschodniej części Morza Śródziemnego – podkreślają archeolodzy. Badacze uważają, że statek płynął w stronę dzisiejszej Turcji i miał dostarczyć wysokiej jakości produkty tamtejszym handlarzom, którzy prawdopodobnie zaopatrywali osoby o wysokim statusie. – Organizacja przechowywania ładunku rzuca światło na to, jak starożytni kupcy radzili sobie z przewożeniem delikatnych przedmiotów, aby przetrwały trudne warunki na morzu. Naczynia były dodatkowo zabezpieczone gliną, aby nie potłukły się np. podczas sztormu – wyjaśniali badacze. Kolejny wrak odkryty w Morzu Śródziemnym Turecki minister Ersoy przy okazji prezentacji odkrycia wraku ogłosił powstanie nowego muzeum, które poświęcone będzie śródziemnomorskiej archeologii podwodnej. W placówce mają być wystawione wszystkie dotychczas odkryte w wodach tureckich artefakty, które znaleziono na dnie morza. – Turcja staje się światowym liderem w archeologii podwodnej – stwierdził szef resortu kultury. To już kolejne odkrycie wraku statku w Morzu Śródziemnym w ciągu ostatniego miesiąca. W czerwcu archeolodzy natknęli się na pozostałości XVI-wiecznego wraku „Camarat 4”. Znajdował się na głębokości ponad 2500 metrów i znaleziono go u wybrzeży Ramatuelle w Prowansji. Co ciekawe, badacze odkryli, że pomimo ogromnej głębokości, na której osiadł zatopiony statek, a także jego wieku, na pokładzie znajdował się mikroplastik. Podczas analiz artefaktów znaleziono na nich cząsteczki tworzyw sztucznych. Źródło: ministerstwo kultury Turcji Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
XVI-wieczny wrak na dnie Morza Śródziemnego. A na pokładzie – plastik
Na głębokości ponad 2500 metrów, u wybrzeży malowniczego Ramatuelle w Prowansji, francuska marynarka wojenna dokonała interesującego odkrycia. To wrak statku, nazwany „Camarat 4”.
Spis treści: Na pokładzie znaleziono chrystogramy „Najgłębsze podwodne dziedzictwo kulturowe” Mikroplastik zagraża oceanom Czym jest mikroplastik? To najgłębiej położone podwodne dziedzictwo kulturowe w historii francuskich wód. Znalezisko z 4 marca 2025 roku, będące efektem misji CEPHISMER, to nie tylko archeologiczna sensacja, ale i wehikuł czasu, który rzuca światło na handel z okresu renesansu. Na pokładzie znaleziono chrystogramy Wrak został odnaleziony podczas eksploracji głębin w ramach francuskiej misji badania dna morskiego. Ma 30 metrów długości i 7 metrów szerokości. To najprawdopodobniej statek handlowy z XVI wieku. Ogromne wrażenie robi jego ładunek, który zachował się w zadziwiająco dobrym stanie. Na pokładzie znaleziono około 200 wielokolorowych dzbanów fajansowych, zdobionych kwiecistymi wzorami, geometrycznymi ornamentami, a na niektórych widniały także chrystogramy, czyli monogramy będące symbolem Jezusa Chrystusa w formie akronimu „IHS”. Ponadto badacze odnaleźli ponad 100 talerzy, armaty, kotwice, a także różne przedmioty osobiste żeglarzy. Część statku wciąż przykryta jest piaskiem na dnie morza, dlatego nie wszystko udało się wydobyć w trakcie ostatniego zejścia. Badacze planują jednak kolejne wyprawy, które pozwolą odkryć wszystkie sekrety Camarata 4. „Najgłębsze podwodne dziedzictwo kulturowe” Francuski Departament Archeologii Podwodnej (Drassm) stwierdził, że jest to „najgłębiej położone podwodne dziedzictwo kulturowe, jakie kiedykolwiek odnaleziono na terytorium Francji”. Co ciekawe, ta głębokość 2500 m uchroniła wrak przed degradacją, a także grabieżą, co sprawia, że jest w niemal idealnym stanie. – To niezwykłe znalezisko stanowi obecnie wyjątkową okazję do badań naukowych i analizy historycznej. Planowane inicjatywy obejmują kompletne mapowanie fotogrametryczne, selektywne odzyskiwanie artefaktów i interdyscyplinarne badanie przez panel ekspertów, od specjalistów od architektury okrętowej i artylerii po ceramologów i konserwatorów – napisali w oświadczeniu naukowcy z Drassm. Badacze podkreślają jednak, że pomimo ogromnej głębokości, na której osiadł wrak, nie brakuje tam śladów człowieka. Chodzi, niestety, o te przykre ślady, a właściwie śmieci. Podczas analiz artefaktów znaleziono na nich cząsteczki mikroplastiku. – To tylko podkreśla potrzebę zwiększenia świadomości społecznej na temat ochrony oceanów i ekosystemów – dodają uczeni. Mikroplastik zagraża oceanom Niestety, ale fakty są takie, że śmieci w oceanach jest z roku na rok coraz więcej. W 2023 roku naukowcy odkryli, że współcześnie ośmiornicom dużo łatwiej jest znaleźć schronienie w śmieciach, np. butelkach, czy puszkach, niż muszlach czy koralowcach. Badacze przeanalizowali wówczas setki zdjęć, na których zaobserwowano ponad 200 głowonogów z 24 różnych gatunków, które ukrywają się w śmieciach. Okazuje się, że rocznie do oceanów trafia aż kilkadziesiąt milionów ton śmieci, z czego ok. 14 milionów to właśnie plastik. Część syntetycznych odpadów opada na dno, a większość ulega fragmentacji, tworząc drobiny mikroplastiku. Problem ten nie dotyczy jednak tylko oceanów. Bo jak pokazuje wiele innych badań, jest on obecny również w powietrzu, a w 2024 roku na łamach National Library of Medicine opisano, że znaleziono te cząsteczki nawet w ludzkim mózgu. Czym jest mikroplastik? Mikroplastik to mikroskopijne cząsteczki plastiku o średnicy mniejszej niż 5 mm. Powstaje w wyniku rozkładu większych fragmentów tworzyw sztucznych. Może być również skutkiem ubocznym wytwarzania innych produktów, takich jak elektronicznych, samochodów, zabawek, a nawet ubrań czy opakowań do żywności. Eksperci już od dawna wskazują, że mikroplastik najbardziej zagraża organizmom żyjącym w morzach i oceanach. Cząsteczki, które osadzają się praktycznie wszędzie, zostają następnie zjadane przez żyjące tam mniejsze zwierzęta. Te są z kolei pożywieniem dla stworzeń większych i przez naturalny łańcuch pokarmowy, mikroplastik rozprzestrzenia się niczym wirus. Źródło: Arkeonews Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Niezwykłe zdjęcia wraku USS F-1. Co pokazują kamery Alvina?
To była prawdziwa tragedia. W grudniu 1917 roku u wybrzeży USA w wyniku zderzenia zatonął okręt podwodny US Navy USS F-1. Zginęło 19 marynarzy. Teraz eksperci zeskanowali wrak. Widać najdrobniejsze detale feralnej jednostki.
Spis treści: Podwodna wojna światowa Zaawansowane technologie obrazowania Od tysiącleci ludzie marzyli nie tylko o tym, by wznieść się w przestworza niczym ptaki. Ale też, żeby móc zanurzyć się w głębie oceanów. Podwodne wehikuły zaczęły powstawać już w XVII wieku. Bardzo szybko zainteresowali się nimi wojskowi. W 1776 roku powstał pierwszy okręt podwodny, który służył do działań wojskowych. Był maleńki, jednoosobowy. Na szerszą skalę takie pojazdy weszły do służby w czasie I wojny światowej. Poniższa opowieść dotyczy jednostki z tego okresu. Podwodna wojna światowa Tuż przed wybuchem I wojny światowej Niemcy posiadały około 380 okrętów podwodnych. Pod tym względem były prawdziwą potęgą. USA posiadała zaledwie 72 jednostki tego typu. W dodatku jedna z nich zatonęła w wyniku błędu. 17 grudnia 1917 roku u wybrzeży San Diego trwały manewry amerykańskiej armii. W czasie ich trwania zderzyły się dwa okręty podwodne – USS F-1 (SS-20) z USS F-3. W pierwszym z nich w wyniku staranowania pojawiła się wyrwa i momentalne okręt zatonął, zabierając ze sobą na dno 19 członków załogi. Trzech cudem się uratowało. Po ponad 100 latach od tragedii eksperci postanowili zadokumentować feralny wrak. Zaawansowane technologie obrazowania W lutym i w marcu naukowcy z Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI) wykorzystali pojazd podwodny Alvin i autonomiczny pojazd podwodny Sentry z floty National Deep Submergence Facility (NDSF). Podczas rejsu zespół przeprowadził skrupulatne badania okrętu podwodnego przy użyciu systemów sonarowych, a także kamer wideo oraz systemów obrazowania nieruchomego na Alvinie. Kamery o wysokiej rozdzielczości na Alvinie zarejestrowały szczegółowe wideo i zdjęcia wraku. Specjaliści od obrazowania połączyli dane w modele fotogrametryczne, które dostarczają dokładnych informacji o zatopionej jednostce. Takie badania można określić mianem archeologii podwodnej. – Po zidentyfikowaniu wraku i ustaleniu, że można bezpiecznie nurkować, byliśmy w stanie uchwycić nigdy wcześniej nie widziane ujęcia okrętu podwodnego. Jako dla weterana Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, odwiedzenie wraku F-1 z naszymi kolegami (…) na pokładzie Alvina było dla mnie ogromnym zaszczytem – powiedział Bruce Strickrott, zarządzający pojazdem Alvin. Źródło: Woods Hole Oceanographic Institution Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Archeolodzy zlokalizowali w Australii wielki statek handlowy. Zaginął w 1857 roku
Archeolodzy zlokalizowali miejsce katastrofy wielkiego statku handlowego i pasażerskiego Koning Willem de Tweede. Okręt o tonażu 800 ton zatonął w 1857 roku w niejasnych okolicznościach.
Spis treści: Ocaleni górnicy i tragiczny finał rejsu W jaki sposób zlokalizowano wrak? Przyczyny zatonięcie holenderskiego okrętu Poszukiwania okrętu rozpoczęły się już trzy lata temu, w kwietniu 2022 r. Wiadomo było tylko tyle, że zatonął gdzieś w zatoce Guichen w pobliżu miasta Robe w Australii Południowej w czerwcu 1857 roku. W poszukiwania zaangażowani byli między innymi eksperci z Australijskiego Narodowego Muzeum Morskiego, Fundacji Silentworld oraz Uniwersytetu Flinders. Ocaleni górnicy i tragiczny finał rejsu Z tym holenderskim okrętem związana jest ciekawa historia. Otóż na kilka dni przed katastrofą jego pokład opuściło 400 chińskich górników. Celem ich podróży były kopalnie złota w Bendigo i Ballarat w stanie Wiktoria. W momencie zatopienia na okręcie przebywało 25 osób załogi. Szesnastu osób nie udało się uratować. Pochowano ich na wydmach Long Beach, które tworzą wschodnią linię brzegową zatoki Guichen. W jaki sposób zlokalizowano wrak? W umiejscowieniu zatopionego szlaku pomocne były metody nieinwazyjne. Zastosowano aparaturę, która jest połączeniem magnetometru i wykrywacza metalu. W ten sposób namierzono coś, co badacze uznali ze żelazne elementy wciągarki do podnoszenia kotwic statku na jego dziobie. Pod tą windą kotwiczną archeolodzy dostrzegli dobrze zachowaną drewnianą deskę. To sugeruje, że większa część konstrukcji kadłuba wraku spoczywa poniżej, ale jest pokryta mułem i piachem. Z pomocą specjalistycznej aparatury namierzono też więcej anomalii, które świadczą o tym, że pod piachem znajduje się więcej metalowych artefaktów i zapewne elementów kadłuba. Zasięg występowania anomalii jest zgodny z długością statku wynosząca blisko 43 m. Jest tez inny dowód, że to ten wrak. W 2023 roku na nieodległej od wraku plaży znaleziono chińską gruboziarnistą ceramikę z XIX wieku. To może być pozostałość po obecności górników, którzy szczęśliwie opuścili pokład Koning Willem de Tweede. Przyczyny zatonięcie holenderskiego okrętu Po tym jak Chińczycy opuścili statek, rozpętała się potężna burza. Załoga musiała być zaskoczona, bo okręt ciągnął kotwicę. W końcu została zerwana. Kapitan Hindrik Remmelt Giezen bezskutecznie próbował dobić do plaży w Australii. Gdy okręt zaczął się rozpadać i nabierać wody, załoga próbowała wodować łódź ratunkową. Niestety, wywróciła się. Wśród uratowanych był kapitan, który dopłynął do brzegu na drewnianej beczce. Źródło: Australijskie Narodowe Muzeum Morskie Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Na zdrowie! Naukowiec skosztował szampana z 170-letniego wraku
Ten statek przewoził cenny ładunek dla cara Aleksandra II, ale nigdy nie dotarł na miejsce. Zatonął w 1861 roku niedaleko Olandii. Wrak dopiero rok temu odkryli Polacy. W ładowni znajdował się szampan. Szwedzi ekspert właśnie go skosztował. Jak smakował?
Spis treści: Co wiemy o wraku? Pora na test trunku Wrak pod ochroną – ale zagrożony Znalezisko ogłosiła w lipcu 2024 roku grupa nurków „Baltictech” z Trójmiasta. W 16-metrowym żaglowcu nurkowie dojrzeli około stu butelek szampana, wina i wody mineralnej. Co wiemy o wraku? Eksperci uważają, że jest to prawdopodobnie holenderski szkuner Henrik. Statek rozbił się w 1861 roku podczas sztormu i zatonął wraz z sześcioosobową załogą. Wrak znajduje się około dwóch godzin drogi łodzią od wybrzeża szwedzkiej hrabstwa Blekinge. Ekskluzywny ładunek był w drodze na dwór cara Aleksandra II w Sankt Petersburgu w Rosji. Nigdy nie dotarł na miejsce. Pora na test trunku Na początku maja archeolodzy podwodni ponownie pojawili się w rejonie wraku. Celem ich misji było wydobycie kilku przedmiotów i zbadanie ładunku z perspektywy archeologicznej. W wyprawie uczestniczył archeolog Magnus Petersson z zarządu hrabstwa Blekinge. – To było fantastyczne doświadczenie! Wyobraźmy sobie dramat, który rozegrał się, gdy statek poszedł na dno wraz z załogą i ładunkiem. A teraz staliśmy tam z uratowanymi butelkami szampana należącymi do cara – mówi Magnus Petersson cytowany w komunikacie hrabstwa Blekinge. Jedna z butelek otwarto, aby upewnić się, że szampan nie został zmieszany ze słoną wodą podczas, gdy był zatopiony wśród morskich topieli. Petersson postanowił skosztować ekskluzywnego trunku. – 170-letni napój zachował się całkiem nieźle, ale nasycenie dwutlenkiem węgla zniknęło, a płyn był nieco mętny. Miał niesamowicie słodki owocowy smak, ponieważ rosyjski dwór specjalnie zamówił szampana z dodatkowym cukrem – skomentował ekspert. Wrak pod ochroną – ale zagrożony Petersson poinformował, że obecnie trwają analizy chemiczne wydobytych przedmiotów. Szwecja objęła wrak ochroną państwową. Miejmy nadzieję, że okaże się ona wystarczająca, bo już tuż po odkryciu Tomasz Stachura – szef ekspedycji, która dokonała znaleziska, alarmował o tym, że jednostka stała się celem innych nurków, którzy wydobyli część ładunku i porozrzucali cześć pozostałych artefaktów. Źródło: Blekinge - Länsstyrelsen Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Nie należały do piratów. W Kostaryce namierzono wraki pełne… europejskich cegieł
U wybrzeży Kostaryki w Ameryce Środkowej archeolodzy przebadali dwa wraki. Historia tych jednostek okryta jest tajemnicą – jeden ze statków spłonął. Oba były duńskimi okrętami, które przewoziły niewolników i budulec.
Spis treści: Zagadkowe wraki u wybrzeży Kostaryki Ładunek statków zdradza ich pochodzenie Piraci czy bezwzględni kolonizatorzy? Archeologia jest fascynującą dziedziną nauki. Urzeka w niej różnorodność. Archeolodzy zajmują się zarówno najstarszymi dziejami człowieka, jak i okresem nowożytnym. Można ich spotkać w zasadzie wszędzie, nawet pod wodą. Bo archeologia podwodna to bardzo silna gałąź tej nauki. Zagadkowe wraki u wybrzeży Kostaryki – To był długi proces i byłem bliski poddania się. Bez wątpienia były to najbardziej szalone wykopaliska archeologiczne, w jakich brałem udział – mówi Andreas Kallmeyer Bloch, archeolog podwodny z Muzeum Narodowego Danii. W taki sposób badacz wspomina projekt badawczy u wybrzeży Kostaryki. Celem badań były dwa wraki. Zatopienie tych statków około 300 lat temu Bloch określa jako „jedną z najbardziej dramatycznych katastrof w historii Danii”. Ładunek statków zdradza ich pochodzenie Na podstawie wykopalisk podwodnych przeprowadzonych w ostatnim czasie u wybrzeży Parku Narodowego Cahuita ustalono, że zagadkowe wraki to dwa duńskie statki niewolnicze Fridericus Quartus i Christianus Quintus. Zatonęły u wybrzeży Ameryki Środkowej w 1710 roku. Fridericus Quartus został podpalony, podczas gdy Christianus Quintus miał odciętą linę kotwiczną, po czym rozbił się. Piraci czy bezwzględni kolonizatorzy? Do tej pory sądzono, że jednostki te należały do piratów. Jednak sprawę wyjaśnił ładunek. Były to m.in. cegły i gliniane fajki wykonane w Holandii. Cegły wykonano w Europie. Określa się je mianem „flensburskich”. Były szeroko stosowane w koloniach duńskich. Z analiz drewna wynika z kolei, że jeden ze statków wykonano z drewna dębowego z zachodniej części Morza Bałtyckiego – obszaru obejmującego północno-wschodnią niemiecką Meklemburgię, a także Szlezwik-Holsztyn, Danię i Skanię. Drzewo ścięto w latach 1690–1695. Drewno jest zwęglone i pokryte sadzą, co potwierdza opis historyczny: jeden z okrętów spłonął. Źródło: Muzeum Narodowe w Kopenhadze Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Przełomowe odkrycie u wybrzeży Szwecji. „Klucz do zrozumienia ewolucji budowy okrętów”
Archeolodzy morscy ze Sztokholmu dokonali analizy wraku statku, który początkowo uważany był za okręt wikingów. Okazało się, że była to jednostka zbudowana w XV wieku wyjątkową metodą karawelową.
Spis treści: Wielki statek z okresu późnego średniowiecza Statek pierwotnie uważano za wikiński Kadłuby karawelowe miały wytrzymać ostrzał armatni Naukowcy z Muzeum Vrak w Sztokholmie podjęli się próby badania wraku, który znaleziony został u wybrzeży Szwecji. Pierwotnie archeolodzy morscy zidentyfikowali go jako należący do wikingów. Analiza wykazała jednak, że jednostka była znacznie młodsza, ale to nie jedyne zaskoczenie. Kadłub statku został zbudowany metodą poszycia stykowego, zwaną także karawelową lub klepkową. Wielki statek z okresu późnego średniowiecza To rodzaj poszycia kadłubów drewnianych, który znany jest od czasów prehistorycznych. Polega na układaniu desek kadłuba na styk, a nie na zakładkę. Ta metoda była charakterystyczna przede wszystkim dla karawel, które były jednymi z najważniejszych statków w epoce wielkich odkryć geograficznych. To statki znane ze swojej wytrzymałości, zdolności do żeglowania na otwartym morzu. Ich konstrukcja umożliwiała pokonywanie długich dystansów i przetrwanie trudnych warunków. Wrak odnaleziony został u wybrzeży szwedzkiego Landfjärden, w pobliżu Häringe, na południe od Sztokholmu. Wstępne datowanie wykazało, że statek został zbudowany w latach 60. lub 80. XV wieku. Miał ok. 35 metrów długości i 10 metrów szerokości, co czyniło go bardzo dużą jednostką. – W przeciwieństwie do dominujących wówczas statków budowanych metodą klinkierową, w których deski zachodzą na siebie, ten statek zbudowano metodą karawelową, w której deski układano krawędź do krawędzi na ramie, aby uzyskać gładki kadłub – wyjaśnia Håkan Altrock, kustosz muzeum Vrak i kierownik badań. Statek pierwotnie uważano za wikiński Wrak jest jednym z pięciu, które odkryto w Landfjärden. Pierwotnie uważano, że wszystkie należały do wikingów i związane były z legendarną bitwą morską króla Norwegii. Dopiero ostatnio rozpoczęto badania mające na celu wyjaśnienie ich dokładnego pochodzenia. – Rok temu datowaliśmy trzy z czterech największych wraków na lata 1600 i 1700. Udało nam się również powiązać jeden z nich ze źródłem historycznym z XVII wieku – powiedział Altrock. – Badanym obecnie pozostałościom statku nadaliśmy numer 5. Jest to najstarszy i najbardziej intrygujący z wraków, które badamy w Landfjärden. Wiemy na pewno, że drewno użyte do budowy statku zostało ścięte w Möre, w regionie Kalmar lub we wschodnim Blekinge – tłumaczy archeolog. – Może być to najstarszy potwierdzony statek zbudowany metodą karawelową w regionie nordyckim – dodaje. Kadłuby karawelowe miały wytrzymać ostrzał armatni Szwedzki uczony podkreśla również, że statek rzuca nowe światło na historię budownictwa okrętowego. – Ten statek stanowi fascynujące połączenie między średniowiecznym a współczesnym podejściem do szkutnictwa. Ma potencjał, aby dostarczyć nam cennych nowych spostrzeżeń na temat ważnego okresu w morskiej historii Szwecji – powiedział Altrock. – Pojawienie się metody karawelowej było powiązane z pojawieniem się armat na pokładach statków. Szkutnicy byli zmuszeni tworzyć mocniejsze kadłuby, które mogły wytrzymać ogień wroga – twierdzi badacz. – Planujemy kontynuować nasze badania. Ten statek to nie tylko relikt przeszłości. To klucz do zrozumienia ewolucji budownictwa okrętowego w Szwecji – wyjaśnia. Altrock podkreśla ponadto, że odkrycie to podkreśla postęp technologiczny, który ukształtował wojny morskie i handel w późnym średniowieczu. Źródło: Vrak.se Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Ponad 100 lat czekał na odnalezienie. Dziś możesz odtworzyć historię słynnego wraku
W 2022 r. świat wstrzymał oddech na wieść o odnalezieniu wraku Endurance. Na to odkrycie, które na nowo ożywiło jedną z największych eksploracji w historii, czekano ponad 100 lat.
W tym artykule: Wyprawa Endurance Odnalezienie wraku po 107 latach Odtwórz historię z LEGO Odnalezienie wraku Endurance rzuciło nowe światło na jedną z najbardziej znanych ekspedycji w historii. Przywróciło także pamięć o sir Erneście Shackletonie i jego nieustraszonej załodze. Wyprawa Endurance We wrześniu 1914 roku Ernest Shackleton wyruszył wraz z 27 śmiałkami na wyprawę, która miała na zawsze zapisać się w historii eksploracji polarnej. Celem było przecięcie Antarktydy w poprzek – od Morza Weddella do Morza Rossa – z zaliczeniem bieguna po drodze. Niestety, siła natury szybko udaremniła te plany. Po sześciu tygodniach zmagań z oceanem ich trójmasztowiec Endurance został uwięziony w lodzie. Lód skuł wodę i unieruchomił statek, który dryfował przez miesiące, zanim został zmiażdżony przez krę. 27 października 1915 r. Endurance zatonął, pozostawiając załogę 160 kilometrów od lądu Antarktydy na pastwę mroźnej zimy. Rozbitkowie, ciągnąc trzy szalupy ratunkowe, podjęli desperacką próbę dotarcia na kraniec kry lodowej. Po długiej i wyczerpującej wędrówce szczęśliwie dopłynęli do Wyspy Słoniowej, gdzie założyli prowizoryczne obozowisko. Shackleton, nie mogąc ryzykować życia całej załogi, wyruszył z pięcioma towarzyszami w małej łodzi ratunkowej na Georgię Południową, oddaloną o 1200 kilometrów wyspę, by sprowadzić pomoc. Po niezwykle trudnej przeprawie przez najburzliwsze morze świata i 36-godzinnym marszu przez góry Shackleton dotarł do celu 20 maja 1916 r. Do końca sierpnia 1916 r. uratowano wszystkich członków wyprawy. Nie wszyscy jednak zakończyli wyprawę szczęśliwie i w tym samym czasie. Część polarników, którzy działali na Lodowcu Szelfowym Rossa w ramach tej samej ekspedycji, została odcięta od świata. „Aurora” – statek, który miał zabrać ich z powrotem – zerwał się z cumy podczas zamieci i odpłynął w nieznane. Zamiast kilku miesięcy, polarnicy spędzili na lodowcu dwa lata, od stycznia 1915 roku do stycznia 1917 r., kiedy to udało się ich uratować dzięki powrotowi załogi „Aurory”. Odnalezienie wraku po 107 latach Wrak Endurance odnaleziono w 2022 r. Statek spoczywał na głębokości 3008 metrów, sześć kilometrów na południe od miejsca, w którym zatonął w 1915 roku. Odkrycia dokonano przy użyciu podwodnych dronów. Co niezwykłe, wydarzenie zbiegło się z setną rocznicą śmierci Shackletona. – Zapisaliśmy się właśnie na kartach historii polarnych ekspedycji. Udało nam się odnaleźć Endurance i zakończyliśmy najtrudniejsze na świecie poszukiwania zaginionego wraku – powiedział dr John Shears, który kierował misją. Operacja była trudna ze względu na silne prądy i masy grubego lodu dryfujące na powierzchni morza. Odkrywcy byli zachwyceni stanem wraku. Drewno pozostało niemal nietknięte, co potwierdzają zdjęcia i filmy. Nazwa „Endurance” wciąż widnieje na burcie. Wrak, na mocy międzynarodowego Układu Antarktycznego z 1959 r., ma status pomnika. Dlatego badacze mogli jedynie go sfotografować i sfilmować. Wydobywanie jakichkolwiek przedmiotów jest obecnie nielegalne, dopóki status wraku nie ulegnie zmianie. Odtwórz historię z LEGO Aby upamiętnić legendarną wyprawę Shackletona i jego załogi, LEGO postanowiło stworzyć zestaw LEGO® Icons Endurance. Ten wyjątkowy model pozwala fanom historii odtworzyć z najdrobniejszymi szczegółami słynny statek, a zarazem wyruszyć w kreatywną podróż. Składający się z 3011 elementów model repliki oddaje majestatyczny wygląd słynnego statku w całej jego okazałości, z trzema masztami, dziesięcioma żaglami, powiewającą czerwoną flagą i misternie wykonanym olinowaniem. Szczegółowy, wielopoziomowy pokład, połączony schodami, ma zdejmowane sekcje umożliwiające dostęp do kabin po lewej i prawej burcie oraz do silnika parowego statku. Inne elementy obejmują cztery odczepiane łodzie ratunkowe, kotwicę z łańcuchem i koło sterowe do obsługi steru. Więcej o niezwykłej wyprawie i historii Endurance można dowiedzieć się z najnowszego wydania magazynu „National Geographic Polska”, który trafi do sprzedaży 27 grudnia, a także oglądając dokument „Endurance: Wyprawa na Antarktydę”, dostępny na platformie Disney+. Źródła: mat. prasowe LEGO; National Geographic Polska
Niezwykłe odkrycie u wybrzeży Kenii. To może być wrak z floty Vasco da Gamy
Naukowcy po latach badań doszli do wniosku, że statek odkryty w pobliżu Malindi w 2013 roku może w rzeczywistości być statkiem „São Jorge”. Jednostka zatonęła w 1524 roku i należała do floty odkrywcy Vasco da Gamy.
Spis treści: Statek z ostatniej wyprawy Vasco da Gamyv „To prawdziwy skarb” Vasco da Gama miał opinię bezwzględnego Vasco da Gama to jeden z największych odkrywców w naszej historii, tuż obok Ferdynanda Magellana i Krzysztofa Kolumba. Portugalczykowi jako pierwszemu udało się dotrzeć drogą morską z Europy do Indii. Dokonał tego, opływając Afrykę od południa. Jego wyczyn sprawił, że handel Europejczyków z Azją Południową stał się łatwiejszy i bardziej powszechny. Statek z ostatniej wyprawy Vasco da Gamy Teraz okazuje się, że naukowcy mogli zidentyfikować wrak jednego ze statków, które należały do floty da Gamy. W 2013 roku nieopodal miasta Malindi u wybrzeży Kenii badacze odnaleźli pozostałości pewnej jednostki. Za odkrycie odpowiadał archeolog podwodny kenijskiego pochodzenia Caesara Bita, który wraz z pozostałościami statku znalazł również sztabki miedzi i kły słonia. Wrak znajdował się około 500 metrów od brzegu na głębokości zaledwie 6 metrów. Przez lata jednak badacze nie wiedzieli, do kogo ów okręt należał. Najnowsze badania wykazały, że mógł być to „São Jorge”, który zatonął w 1524 roku. – Jeśli to rzeczywiście wrak „São Jorge”, byłby to najwcześniejszy wrak statku pochodzący z Europy, który odnaleziono w Oceanie Indyjskim. Problem polega na tym, że nie jesteśmy jeszcze w 100% pewni – powiedział Live Science Filipe Castro, archeolog morski z Uniwersytetu w Coimbrze w Portugalii i główny autor najnowszego badania. Badacze wierzą jednak, że to statek, który brał udział w ostatniej wyprawie portugalskiego odkrywcy. „To prawdziwy skarb” Badanie zostało opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Journal of Maritime Archaeology”. I chociaż na razie jest więcej pytań, niż odpowiedzi, naukowcy postawili odważną hipotezę, którą zamierzają poprzeć kolejnymi badaniami, w szczególności rafy koralowej. To dlatego, że statek rozpadł się na części, które mogły rozproszyć się po większym obszarze dna morskiego. Naukowcy chcą w pierwszej kolejności przeszukać rejon w zasięgu ok. 25 kilometrów. Do tej pory podwodni archeolodzy zdołali wyciągnąć z wody belki z kadłuba i kilka innych fragmentów tej części statku. „São Jorge” miał być jednym z około 20 statków, które brały udział w ostatniej wyprawie Vasco ​​da Gamy w 1524 roku. Naukowcy uważają, że jednostka ta zatonęła tuż przed śmiercią Portugalczyka. Da Gama zmarł w podróży na malarię. Co ciekawe, autorzy badania twierdzą, że statek był jednym z dwóch portugalskich statków, które zatonęły w pobliżu Malindi. Drugi to „Nossa Senhora da Graça”, który zatonął w 20 lat później. – Jeśli uda się nam potwierdzić, że wrak w pobliżu Malindi to rzeczywiście „São Jorge”, to będzie miał olbrzymią wartość historyczną, ale także symboliczną. Stanie się namacalnym dowodem obecności trzeciej floty Vasco da Gamy na wodach Kenii – powiedział Castro. – Uważam, że to wyjątkowy wrak. To prawdziwy skarb – dodał archeolog. Vasco da Gama miał opinię bezwzględnego Odkrycie to potwierdza, że Kenia była przystankiem Vasco da Gamy w jego ostatniej podróży do Indii. Znalezisko to może pomóc odtworzyć także losy człowieka, który nazywany był „admirałem mórz indyjskich”. W 1524 roku da Gama – mając już dość złowrogą reputację człowieka, który potrafi często w bezwzględny sposób osiągać swoje cele – został wysłany do Indii z zamiarem zastąpienia niekompetentnego wicekróla posiadłości portugalskich Eduardo de Menezesa. Nigdy się z nim nie spotkał, ponieważ zachorował na malarię. Zmarł w Kalikacie w Wigilię Bożego Narodzenia. Pochowany został w pierwszym katolickim kościele Indii pod wezwaniem św. Franciszka w Koczin. W 1539 roku jego szczątki przeniesiono do Portugalii i pochowano ponownie w Vidigueira. Obecnie jego grób znajduje się w Klasztorze Hieronimitów w Belém, na zachodzie Lizbony. Źródło: Live Science Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Oszałamiające zdjęcia słynnego wraku. Tak wygląda statek, który 107 lat spędził w arktycznych wodach
Nowe zdjęcia i skany 3D ujawniają nieznane wcześniej szczegóły wraku Endurance. Statek słynnego sir Ernesta Shackletona został w 1915 roku zmiażdżony przez lód i zatonął w zimnym Morzu Weddella.
Spis treści: Co się stało z Endurance? Misja skazana na porażkę Nowy film dokumentalny National Geographic W 1914 roku kapitan sir Ernest Shackleton wyruszył na niezwykle odważną misję dotarcia statkiem na Antarktydę. Irlandzki odkrywca chciał dokonać pierwszej lądowej przeprawy przez zamarznięty kontynent od Morza Weddella do Morza Rossa. Na pokład 44-metrowej barkentyny Endurance zabrał 27 marynarzy, którzy mieli mu w tym pomóc. Ta przygoda od samego początku skazana była jednak na porażkę. Co się stało z Endurance? Po 6 tygodniach żeglugi, gdy żeglarze dotarli do granic Antarktydy i zamrożonego morza, statek został uwięziony przez lód. Załoga musiała opuścić pokład. Na początku kilofami i innymi ciężkimi narzędziami próbowała zerwać pokrywę lodową z kadłuba, ale bezskutecznie. Wówczas rozpoczęła się walka o przetrwanie. Wszyscy marynarze przedzierali się przez krę lodową aż do otwartego morza, ciągnąc ze sobą szalupy ratunkowe. Żeglarzom udało się po wielu dniach dotrzeć do najbliższego lądu, Wyspy Słoniowej. Sir Ernest Shackleton na niewielkiej łodzi i wraz z pięcioma marynarzami wyruszyli następnie po pomoc na Georgię Południową, która znajdowała się ok. 1200 km od obozowiska rozbitków. Dopiero w sierpniu 1916 roku Irlandczyk wrócił, niemal półtora roku zajęła mu akcja ratunkowa. Cudem wszyscy przeżyli, a Irlandczyk już wtedy został okrzyknięty legendą i bohaterem. Shackleton nazwał po latach miejsce, w którym uwięzieni zostali marynarze „najgorszą częścią najgorszego morza na świecie”. Endurance po 10 miesiącach od opuszczenia pokładu został zmiażdżony przez lód i zatonął. Misja skazana na porażkę Statek przez 107 lat pozostawał na dnie lodowatego Morza Weddella. Aż do 2022 roku, gdy ekspedycja Endurance22 organizowana przez Falklands Maritime Heritage Trust i National Geographic dotarła w miejsce, w którym utknęli żeglarze. Choć trudno w to uwierzyć, biorąc pod uwagę sławę misji Shackletona, dopiero 2 lata temu odnaleziono ten wrak. Teraz naukowcy opublikowali nowe skany 3D i fotografie wykonane pod wodą, które rzucają nowe światło na losy wyprawy sir Ernesta Shackletona. Dokładnie widać na nich, że chociaż maszt i relingi uległy zniszczeniu, to fragmenty górnego pokładu wyglądają niemal jak nowe. Na pokładzie są przedmioty codziennego użytku, m.in. talerze. Sprawia to niemal wrażenie, jakby dosłownie chwilę wcześniej ktoś urządzał ucztę na tonącym okręcie. Nowy film dokumentalny National Geographic Wszystkie zdjęcia są częścią filmu dokumentalnego National Geographic, który premierę będzie miał 1 listopada. Produkcja przedstawia nie tylko historię śmiałej wyprawy sir Shackletona, ale także odkrywania wraku. – To największa opowieść o przetrwaniu w historii, ale jest to, niestety, też opowieść o porażce – mówi w zwiastunie Dan Snow, producent filmu. – W 1914 roku Shackleton był przekonany, że uda mu się dokonać najwspanialszej arktycznej wyprawy wszech czasów. Chciał przeprawić się z jednego końca kontynentu na drugi. Zaciągnął więc swoich ludzi na straconą misję – dodaje Snow. View oEmbed on the source website Sir Ernest Henry Shackleton był podróżnikiem i odkrywcą. Urodził się 15 lutego 1874 roku w irlandzkiej wiosce Ballitore. Był uczestnikiem ekspedycji Discovery w latach 1901–1904 pod kierownictwem Roberta F. Scotta. A także dowódcą trzech wypraw antarktycznych: ekspedycji Nimrod (1907–1909), Imperialnej Wyprawy Transantarktycznej (1914–1916), wyprawy Shackletona–Rowetta (1921–1922). Źródło: Falklands Maritime Heritage Trust. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Tajemnicze zaginięcie okrętu podwodnego. Po 81 latach na dnie morza odnaleziono jego wrak
Brytyjski okręt podwodny HMS Trooper zatonął w 1943 roku. Na jego pokładzie znajdowały się 64 osoby. Do tej pory nie wiadomo było, dlaczego okręt zniknął z radarów. Po dekadach odnaleziono jego wrak i wyjaśniono zagadkę jego zaginięcia.
Spis treści: 14 nieudanych ekspedycji Tajemnica okrętu HMS Trooper Podwodny grobowiec poległych żołnierzy HMS Trooper to okręt podwodny klasy T, który należał do Królewskiej Marynarki Wojennej. Został zwodowany w marcu 1942 r. I większość swojej służby podczas II wojny światowej spędził na Morzu Śródziemnym. Brał udział m.in. w operacji „Principal”, podczas której zatopiono włoskie statki w porcie w Palermo. 26 września 1943 roku wypłynął z Bejrutu, aby patrolować region Morza Egejskiego u wybrzeży Dodekanezu. Na jego pokładzie znajdowały się 64 osoby. 17 października urwał się kontakt z jednostką. 14 nieudanych ekspedycji Poszukiwacze wraków po 81 latach w końcu odnaleźli wrak okrętu. Znajdował się u wybrzeży Grecji, na północ od wyspy Donoussa. Ta część Morza Egejskiego nazywana jest także Morzem Ikaryjskim. – Morze Ikaryjskie to jedno z najtrudniejszych mórz, które charakteryzuje się silnymi wiatrami, falami i mocnymi prądami podwodnymi – powiedział Kostas Thoctarides, jeden z odkrywców wraku HMS Trooper, w rozmowie z Live Science. – Jednak ciągłe próby i zaangażowanie naszych badaczy opłaciły się – dodał. W przeszłości wyruszyło aż 14 ekspedycji, podczas których naukowcy chcieli odnaleźć wrak okrętu. Thoctarides twierdzi, że nie udało się to z dwóch powodów. Po pierwsze, trudnych warunków na morzu w tym regionie. A po drugie – poprzednie poszukiwania odbywały się na wschód od wyspy Kalamos. Tam ostatnio widziano Troopera, ale nie oznacza to, że to jest dokładne miejsce, w którym jednostka zatonęła. Tajemnica okrętu HMS Trooper Podczas najnowszych badań zespół Thoctaridesa przeanalizował raporty wojenne, które doprowadziły naukowców do całkiem nowego tropu. Okazało się, że okręt zaginął wcześniej, niż zakładano, a w okolicach Kalamos w rzeczywistości zatonęła zupełnie inna jednostka. Nowa ekspedycja odnalazła wrak za pomocą specjalnego sonaru, która tworzy szczegółową mapę dna morskiego na podstawie odbicia impulsów dźwiękowych. Następnie w kierunku wraku wysłano zdalnie sterowany pojazd podwodny „Super Achille”. HMS Trooper odkryto na głębokości 253 metrów. Co ciekawe, badacze potwierdzili hipotezę, że został zatopiony przez niemiecką minę EMF, która zawierała 350 kilogramów heksanitu. To kruszący materiał wybuchowy, który stosowany jest głównie w mieszaninie z trotylem, azotanem amonu i glinem do napełniania torped, min morskich i bomb lotniczych. Badacze twierdzą, że duża eksplozja sprawiła, że okręt rozpadł na trzy części, a jego właz był otwarty. Podwodny grobowiec poległych żołnierzy – Od wielu lat zdaję sobie sprawę z wytężonych wysiłków zespołu badawczego mających na celu zlokalizowanie wraku okrętu podwodnego. Teraz jestem bardzo zadowolony i podekscytowany, że ich wysiłki zostały nagrodzone – powiedział John Wraith, syn dowódcy Troopera, który zginął w katastrofie. – Mam nadzieję, że wszyscy członkowie rodzin zaginionych będą mogli wykorzystać ostateczną lokalizację Troopera jako punkt zwrotny, aby pomóc w pogrzebaniu wszelkich wspomnień o swoich bliskich – dodał Wraith. Thoctarides stwierdził, że wrak Troopera był w nienaruszonym stanie. Dziś jest swoistym podwodnym grobem wszystkich poległych w 1943 roku żołnierzy. Źródło: LiveScience. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Ten statek zatonął w czasie słynnego zwycięstwa polskiej floty. Niezbędna była interwencja nurków
Stare sieci, liny i przynęty zalegające na konstrukcji wraku okrętu „Solen” usunęli archeolodzy podwodni. Szwedzki statek zatonął w czasie bitwy morskiej stoczonej z Polakami pod Oliwą w 1627 roku.
Spis treści: „Solen” i wielka eksplozja Podwodna konserwacja „Solena” Podwodny Magazyn Wraków – atrakcyjne miejsce dla podwodnych turystów Nie tylko zabytki znajdujące się w przepastnych magazynach muzealnych należy stale konserwować. Tak samo jest również z wrakami, które spoczywają w morskich otchłaniach. Od lipca do września nurkowie z Narodowego Muzeum Morskiego zajęli się m.in. wrakiem XVII-wiecznego szwedzkiego okrętu wojennego „Solen”, który spoczywa w Zatoce Gdańskiej. „Solen” i wielka eksplozja Okręt „Solen” brał udział w zwycięskiej dla Polski bitwie pod Oliwą. Statek nie miał szczęścia. Obrał go sobie za cel abordażu polski galeon „Wodnik”. Szwedzi byli nieustępliwi i w obliczu klęski postanowili wysadzić w powietrze „Solena”. Wywołali eksplozję w komorze prochowej. Jednostka zatonęła niemal natychmiast. Kilkudziesięciu Szwedów uratowały polskie wojska. Wrak w Bałtyku udało się odkryć w 1969 roku, a prace archeologiczne prowadzono na nim w latach 1970–1980. Pod koniec tego przedsięwzięcia przetransportowano pozostałości okrętu w bezpieczniejsze miejsce w Zatoce Gdańskiej, na wysokości Gdyni Orłowa, do tzw. Podwodnego Magazynu Wraków. Miejsce oznakowane jest na powierzchni wielką, żółtą pławą. Urządzenie to umożliwia cumowanie muzealnej jednostki w czasie prowadzenia monitoringu stanu zachowania zabytków i innych statków, które przybywają tutaj m.in. w celach szkoleniowych. Wydobyte z wraku zabytki w liczbie aż 6 tysięcy są prawdziwą skarbnicą wiedzy o XVII-wiecznej sztuce wojennej. Za najbardziej cenną uznaje się kolekcję 20 dział spiżowych. Wykonano je Szwecji, Rzeczpospolitej i na Rusi. Najstarsze z nich pochodzi z 1560 roku. Z wraku pozyskano też liczne srebrne monety. Wiele z tych artefaktów można obejrzeć na wystawie w Narodowym Muzeum Morskim w Gdańsku. Podwodna konserwacja „Solena” Najpierw nurkowie usunęli stare sieci, liny i przynęty wędkarskie zalegające na konstrukcji wraku. Z pomocą specjalistycznego sprzętu, takiego jak eżektory (podwodne „odkurzacze”) oraz płuczki odsłonili z piasku drewniane elementy. Eksperci postanowili przemieścić części wraku tak, by spoczywały na dnie w formie jak najbliższej tej znanej z dokumentacji z lat 70. XX wieku. W tym celu zastosowano worki wypornościowe (o wyporności do dwóch ton). Podpięto je do zabytków za pomocą specjalnych pasów. – Napełniane sprężonym powietrzem worki pozwalały na precyzyjne kontrolowanie procesu podnoszenia ciężkich części z dna morza – tłumaczy dr Krzysztof Kurzyk, kierownik Działu Badań Podwodnych w Narodowym Muzeum Morskim. Jak przekazał National Geographic Polska dr Kurzyk, w ramach ostatnich prac nurkowie ułożyli całość wraku w jednym miejscu. – Przy przenoszeniu w 1980 roku został położony w kilku fragmentach oddalonych od siebie, potem też ktoś zerwał kotwicą nadstępkę [element szkieletu żaglowca – przyp red.] – sprecyzował. Przemieszczono m.in. dziobnicę, tylnicę oraz trzy dużych rozmiarów części dennych wraku (tzw. Mały Solen), oderwaną z konstrukcji nadstępkę oraz kilkanaście mniejszych elementów okrętu. Podwodny Magazyn Wraków – atrakcyjne miejsce dla podwodnych turystów W tym sezonie nurkowie z Działu Badań Podwodnych NMM rozpoczęli również podnoszenie oraz przemieszczanie 8 żeliwnych zabytkowych dział ze szwedzkiego warsztatu z XVIII wieku, każde o wadze ok. 1,5 tony. Są one częścią ładunku zgubionego przez jakiś ze skandynawskich okrętów. Zarówno miejsce spoczynku tych dział, „Solena” i innych fragmentów zatopionych statków ma być w zamyśle gdańskich muzealników atrakcyjnym stanowiskiem nurkowym, które ma umożliwić płetwonurkom podziwianie dziedzictwa morskiego Bałtyku. Jednocześnie szkoleni będą tutaj studenci archeologii podwodnej i przewodnicy nurkowi. Podwodny Magazyn Wraków będzie stopniowo przystosowywany dla zwiedzających. Planowane jest przygotowanie olinowania, które ma ułatwić orientację pod wodą. Jednocześnie wyznaczy ono kierunki zwiedzania kolejnych wraków i zabytków. Pojawią się też tabliczki informacyjne z podstawowymi informacjami na temat podwodnych artefaktów. Źródło: Narodowe Muzeum Morskie, National Geographic Polska. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.