National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-08-01T06:26:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Średniowieczni terroryści czy ofiary czarnej legendy? Kim naprawdę byli tajemniczy asasyni
items: Pikielhauby i zaleczone kości – archeolodzy odkryli mogiły z czasów I wojny światowej
items: Czarnobyl przestał być azylem. Wyjątkowe badanie pokazuje, jak zwierzęta reagują na wojnę
items: Rosyjski dron po raz kolejny uderzył w zoo w Charkowie. Na miejscu byli polscy wolontariusze. Mamy nagranie z miejsca zdarzenia
items: Atak Rosji na kluczowy zabytek Ukrainy. „Równoznaczne ze zbombardowaniem katedry Notre-Dame”
items: Tragedia w murach mezopotamskiego pałacu. Archeolodzy odnaleźli ofiary oblężenia
items: Budowali drogę i znaleźli skarb. Zabytkowy dzwon z cerkwi przeleżał w ziemi ponad stulecie
items: Grunwald pozostaje symbolem wielkiego zwycięstwa. To miejsce, gdzie historia wciąż jest żywa
items: Wielki powrót do „Matki wszystkich bibliotek”. Odnaleziono zaginiony manuskrypt
items: Wojny robotów. Po raz pierwszy w historii bezzałogowe pojazdy naziemne zdobyły pozycję wroga
items: Ulubieniec Hitlera, którego cenili alianci. Kim naprawdę był Erwin Rommel?
items: Znienawidzony, a zarazem szanowany. Czerwony Baron stał się symbolem I wojny światowej
items: Wojna domowa wśród szympansów. Dlaczego dawni przyjaciele zaczęli się zabijać?
items: Polski wywiad dokonał niemożliwego. Brawurowa operacja „Samum” uratowała amerykańskich agentów
items: Zima nuklearna to globalny skutek wojny jądrowej. Może trwać dziesiątki lat i doprowadzić do wyginięcia życia na Ziemi
items: Groźba sprzed 2000 lat. Była wyryta na starożytnym pocisku do procy
items: Czarny deszcz nad Iranem. Naukowcy wyjaśniają, skąd się bierze i czy jest groźny dla zdrowia
items: Nowe badanie sugeruje, że w naszej galaktyce istnieją cztery wrogie cywilizacje, które mogłyby zaatakować Ziemię
items: Eksponaty prosto z frontu trafiły do Berlina. Wyjątkowe muzeum opowiada o losach wojny w Ukrainie
items: William Wallace – jak wyglądała prawdziwa historia szkockiego bohatera?
items: Walka o twierdzę i honor zakończona rzezią. Mija 110 lat od bitwy pod Verdun
items: Dziennikarz Travelera poleciał do Tel Awiwu. „Tego napięcia nie da się znieść”
items: Grób nieznanego żołnierza jest uniwersalnym symbolem pamięci o najwyższej ofierze
items: Najwyżsi, najsilniejsi, najbardziej zaufani. Kim byli dawni żołnierze do zadań specjalnych
items: Czy Fallout ma naukowe podstawy? Oto, jak naprawdę wyglądałby świat po nuklearnej apokalipsie

Średniowieczni terroryści czy ofiary czarnej legendy? Kim naprawdę byli tajemniczy asasyni
type: item
date: 2026-08-01T06:25:43.000Z
creator: Michał Szczepaniak
subject: Historia
subject: bliski wschód
subject: islam
subject: średniowiecze
subject: wojna
description: Asasyni wzięli początek z jednego z odłamów islamu i odcisnęli piętno nie tylko na dziejach religii Mahometa. Popełniane przez nich skrytobójstwa, traktowane jako metoda walki, przerażały krzyżowców i Saladyna. W wielu językach brzmienie słów „zamach” czy „morderstwo” przywodzi nazwę tego ugrupowania. Chociaż pojęcie terroryzmu jest współczesne i nie występuje w źródłach antycznych czy średniowiecznych, w badaniach ruch asasynów traktuje się jako jedno z ogniw długiej tradycji siania strachu poprzez terror.
encoded: Spis treści: Geneza i tło religijne Pochodzenie nazwy sekty Z twierdzy Alamut przeciwko wszystkim Panowanie Starca z Gór Próby zamachu na Saladyna Zabójstwo króla jerozolimskiego Kres asasynów Dziedzictwo asasynów Ruch uważany za prekursorów terroryzmu praktykował skrytobójstwa na Bliskim Wschodzie już w okresie krucjat. Przyjrzyjmy się okolicznościom powstania tego radykalnego odłamu, którego ostrze miecza nie zawsze było skierowane tylko przeciw chrześcijanom, zaś działalność nie ograniczała się wyłącznie do walki. Jak wygląda prawda o asasynach? Geneza i tło religijne Z biegiem czasu w ramach rodzącego się islamu wyodrębniły się dwa główne nurty: sunnizm i szyizm, w których dodatkowo wyłoniły się nowe odgałęzienia. Za jedną z takich odnóg uznaje się szyizm ismailicki. Głosił on, że siódmym imamem, czyli wodzem islamskiej wspólnoty powinien zostać Ismail, wywodzący się z rodu Mahometa. Gdy Ismail nie został obrany, narodziło się nowe wyznanie. Zwolennikami szyizmu ismailickiego stali się władcy egipscy zwani Fatymidami. Powstał w ten sposób fatymidzki szyizm ismailicki, z którego wyewoluował ruch asasynów. Za założyciela asasynów uznaje się Hasana Ibn as-Sabbaha. Pochodzenie nazwy sekty Najczęściej przyjmuje się, że używana w średniowieczu nazwa „asasyni” wzięła się od arabskiego terminu hasziszijjun, oznaczającego zażywający haszysz. Można się zastanawiać, czy skojarzenie na zasadzie analogii brzmienia słów „asasyn” i „haszysz” wynikało faktycznie z przyjmowania środków odurzających przed akcją było oszczerstwem głoszonym przez wrogów lub może dalekim nawiązaniem do ezoteryzmu, charakterystycznego dla teologicznych koncepcji asasynów. Członków wspólnoty nazywano również nizarytami. Najprawdopodobniej przydomek wziął się od Nizara, niedoszłego kalifa fatymidzkiego, którego pominięto w sukcesji i zgładzono na rozkaz egipskiego wezyra. Niepogodzony z tym aktem niesprawiedliwości Hasan Ibn as-Sabbah stanął na czele separatystycznego ruchu nizarytów. Rzadziej spotykan…

asasyni-cc20e0f.jpg
width: 2813
height: 1875

Pikielhauby i zaleczone kości – archeolodzy odkryli mogiły z czasów I wojny światowej
type: item
date: 2026-07-28T09:17:00.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: grób
subject: I wojna światowa
subject: kości
subject: odkrycia archeologiczne
subject: wojna
description: Lotnicze skanowanie laserowe, kwerendy we Lwowie i determinacja badaczy doprowadziły do ważnego odkrycia w gminie Komańcza. Odnaleziono cmentarz wojenny, o którym krążyły jedynie legendy. Wśród znalezisk są doskonale zachowane pikielhauby, czyli charakterystyczne hełmy zwieńczone szpikulcem i ślady skomplikowanych operacji chirurgicznych widoczne na kościach, które przeprowadzono na froncie.
encoded: W latach 1914–1915 Karpaty stały się areną brutalnych walk zimowych między mocarstwami rozbiorowymi. W miejscowości Szczawne, położonej w gminie Komańcza w województwie podkarpackim, dokonano właśnie ważnego odkrycia z tego okresu. Strategiczne znaczenie regionu definiowała linia kolejowa łącząca Przemyśl i Lwów z Budapesztem, przebiegająca przez tunel w Łupkowie. To właśnie tędy transportowano zaopatrzenie i ewakuowano rannych, a okolice Szczawnego i Rzepedzi stały się miejscem ciężkich starć, zwłaszcza w styczniu oraz maju 1915 roku. Przez dekady pamięć o tych walkach i miejscach pochówku żołnierzy zatarła się, a nekropolie znikały pod gęstą roślinnością. Detektywistyczna praca w archiwach i skanowanie laserowe Teraz badaczom pod kierunkiem dr. Marcina Czarnowicza z Instytutu Archeologii UJ udało się zlokalizować jedną z zapomnianych nekropoli. Przełom w poszukiwaniach nastąpił Grzegorzowi Gąsce, który odnalazł w Archiwum Obwodu Lwowskiego oryginalny projekt cmentarza wojennego w Szczawnem. Wydarzyło się to w ramach realizacji projektu „Groby i cmentarze wojenne w kraju” finansowanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dokumentacja ze Lwowa pozwoliła zawęzić obszar poszukiwań do niewielkiego wypłaszczenia w sąsiedztwie dawnej cerkwi. Aby potwierdzić przypuszczenia, wykorzystano nowoczesną technologię LiDAR – lotnicze skanowanie laserowe, zrealizowane przez zespół z Politechniki Warszawskiej. Analiza cyfrowego modelu terenu ujawniła wyraźne zarysy ponad 20 jam grobowych ukrytych pod powierzchnią. To stało się bezpośrednim impulsem do rozpoczęcia wykopalisk. Niemieckie zaskoczenie i groby trzech armii Przedmioty odnalezione przy pochówkach świadczą, że na cmentarzu pochowano żołnierzy armii austro-węgierskiej, rosyjskiej oraz niemieckiej. – Największym zaskoczeniem okazała się obecność żołnierzy niemieckich. Dotychczas sądzono, że tzw. Korpus Beskidzki prowadził działania przede wszystkim na terenach dzisiejszej Słowacji. Tymczasem źródła archiwaln…

mogily-4dae4b8.jpg
width: 1575
height: 1050

Czarnobyl przestał być azylem. Wyjątkowe badanie pokazuje, jak zwierzęta reagują na wojnę
type: item
date: 2026-06-23T07:22:24.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: czarnobyl
subject: dzikie zwierzęta
subject: ukraina
subject: wojna
description: Wojna w Ukrainie brutalnie przerwała spokój w Czarnobylu. Międzynarodowy zespół naukowców, w tym badacze z PAN, opublikował w „Science” pierwsze tak kompleksowe badanie wpływu wojny na dzikie zwierzęta. Unikatowe nagrania z fotopułapek pokazują, jak dramatycznie zmieniły się zachowania niektórych gatunków.
encoded: Rosyjska inwazja na Ukrainę przyniosła nie tylko dramatyczne skutki dla ludzi, ale i gwałtowne i głębokie zmiany w ekosystemach. Doskonale widać to w Czarnobylskiej Strefie Wykluczenia, która z unikatowego sanktuarium przyrody stała się obszarem intensywnych działań wojennych. Nowe badanie opublikowane przez międzynarodowy zespół naukowców wskazuje, że wojna wymusiła na zamieszkujących te tereny ssakach znaczące zmiany w zachowaniu i aktywności dobowej. To pierwsza tak kompleksowa analiza wpływu wojny na bioróżnorodność, rzucająca nowe światło na to, jak dzikie zwierzęta adaptują się do nagłych i ekstremalnych zagrożeń. Przełomowe badanie wpływu wojny na zwierzęta Badanie zostało przeprowadzone przez międzynarodowy zespół, pod kierownictwem naukowców z Uniwersytetu Albrechta i Ludwika we Fryburgu w Niemczech, przy udziale prof. Nurii Selvy z Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. Jego wyniki zaprezentowano właśnie na łamach prestiżowego „Science”. Metodologia badania opierała się na analizie danych z sieci fotopułapek, a sama możliwość ich zebrania była wynikiem niezwykłego zbiegu okoliczności. Jeszcze w styczniu 2021 roku, ponad rok przed wybuchem pełnoskalowej wojny, naukowcy rozpoczęli projekt monitoringu populacji rysia euroazjatyckiego w czarnobylskiej strefie. Dzięki temu, po wycofaniu się rosyjskich wojsk (które okupowały ten teren od 24 lutego do 1 kwietnia 2022 roku) i zabezpieczeniu obszaru przez ukraińskie siły zbrojne, badacze zyskali dostęp do danych z 31 urządzeń. To pozwoliło na porównanie aktywności 11 gatunków ssaków w trzech okresach: przed wojną, w trakcie rosyjskiej okupacji i po jej zakończeniu. – Oprócz naszego początkowego projektu badawczego mogliśmy dodatkowo sprawdzić coś, co wcześniej można było badać tylko na poligonach – powiedział jeden z autorów badania, Marco Heurich z uniwersytetu we Fryburgu, w rozmowie z PAP. Zachowania zwierząt na wojnie: aktywność w dzień, unikanie ludzi Wyniki analizy wykazały, że działania wojenne wywołały …

wojna-dzikie-zwierzeta-54be3b5.jpg
width: 6018
height: 3914

Rosyjski dron po raz kolejny uderzył w zoo w Charkowie. Na miejscu byli polscy wolontariusze. Mamy nagranie z miejsca zdarzenia
type: item
date: 2026-06-17T12:19:29.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: atak
subject: drony
subject: rosja
subject: ukraina
subject: wojna
subject: zoo
subject: zwierzęta
description: Wojna w Ukrainie to koszmar nie tylko dla ludzi, ale także dla zwierząt. Po raz kolejny przekonali się o tym podopieczni zoo w Charkowie. 15 czerwca dron agresora uderzył w ich wybiegi, około 100 metrów od polskich wolontariuszy z Fundacji Dobre Jutro. Naszym rodakom udało się nagrać moment ataku.
encoded: Charków to drugie co do wielkości miasto Ukrainy, które cały czas pozostaje celem rosyjskich ataków – uderzają w nie bomby szybujące, rakiety i drony. Dochodzi do niszczenia budynków mieszkalnych i infrastruktury, a w ostatnich seriach zmasowanych uderzeń celem były m.in. obiekty cywilne. Rosja stosuje taktykę podwójnych uderzeń, co skutkuje ofiarami wśród służb i osób próbujących ratować swoich bliskich dotkniętych pierwszym atakiem. Agresorzy nie szczędzą także zwierząt. Strącony rosyjski dron spadł w miniony poniedziałek na teren charkowskiego zoo, zabijając kilkanaście osobników i wywołując ogromny stres u dziesiątek innych. Nieopodal miejsca ataku znajdowali się polscy wolontariusze – Albert Pleśniak i Agnieszka Granis, którzy jechali z transportem leków i sprzętu medycznego z Polski do Donbasu. Dron spadł na zoo w Charkowie Wolontariusze chcieli dostać się do punktu stabilizacyjnego działającego przy 4. Oddzielnej Brygadzie Zmechanizowanej Sił Zbrojnych Ukrainy. Wyruszyli z myślą o Polakach, którzy tam służą. – W ciągu naszego kilkugodzinnego pobytu w Charkowie dwukrotnie ogłaszano alarm przeciwlotniczy. […] W czasie drugiego alarmu zauważyliśmy, że nawigacja w naszych telefonach przestała działać. Wiedzieliśmy, że może to oznaczać aktywne zagłuszanie sygnału, co zwykle świadczy o bardzo wysokim zagrożeniu – opisuje sytuację Albert Pleśniak. – Około godziny 17:16 czasu polskiego przejeżdżaliśmy przez historyczne centrum Charkowa, w pobliżu Parku Szewczenki i znajdującego się tam ZOO. Nagle usłyszeliśmy charakterystyczny dźwięk silnika drona Shahed. […] Bardzo szybko okazało się, że dron znajduje się praktycznie nad nami. Chwilę później został strącony, jednak spadł na teren zoo i eksplodował. Znajdowaliśmy się około 100 metrów od miejsca uderzenia. Wolontariuszom udało się nagrać całe zdarzenie. Uwaga – towarzyszyły im wielkie emocje, więc w relacji padają niecenzuralne słowa. View Ediplayer on the source website Dramatyczna historia zoo w Charkowie. Rosyjskie…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-06-17T132242.231-f9399ff.jpg
width: 2700
height: 1800

Atak Rosji na kluczowy zabytek Ukrainy. „Równoznaczne ze zbombardowaniem katedry Notre-Dame”
type: item
date: 2026-06-16T10:15:03.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: chrześcijaństwo
subject: katedra
subject: kijów
subject: ukraina
subject: wojna
subject: zabytki
description: W wyniku rosyjskich nalotów poważnemu zniszczeniu uległa Ławra Peczerska – prawosławny klasztor w Kijowie, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. To jeden z najważniejszych zabytków Ukrainy.
encoded: Pełnoskalowa rosyjska inwazja na Ukrainę rozpoczęła się 24 lutego 2022 r. Spowodowała znaczne ofiary w ludziach i olbrzymie ruchy ludnościowe. W wyniku bombardowań giną nie tylko wojskowi, ale też cywile. Rosjanie systematycznie niszczą również dziedzictwo kulturowe. Przyświeca temu złowrogi cel: wymazanie historii i pamięci narodu ukraińskiego. Bombardowanie Kijowa Katastrofalny w skutkach był ostatni rosyjski atak z powietrza przeprowadzony w nocy z niedzieli na poniedziałek, którego celem stała się również stolica Ukrainy – Kijów. W wyniku tych nalotów zginęło co najmniej 11 osób. Rosjanie wzięli sobie za cel również dziedzictwo historyczne Ukrainy, co wpisuje się w skomplikowane relacje między tymi krajami. Ławra Peczerska uszkodzona Rosyjski dron uderzył w Ławrę Peczerską. Jest to kijowski zespół klasztorny, założony w XI w. przez św. Antoniego i Teodozjusza. Składa się z cerkwi oraz podziemnych jaskiń, w których spoczywają relikwie świętych. Od wieków stanowi ważne centrum pielgrzymkowe oraz ośrodek nauki i sztuki. Miejsce to można przyrównać do polskiej Jasnej Góry. Wiadomo, że zniszczenia są spore – na terenie Ławry spłonęło ok. 800 metrów kwadratowych dachu Soboru Uspienskiego. Dyrekcja klasztoru przekazała, że ikony i inne cenne zabytki są jednak bezpieczne. Echa ataku na Ławrę Peczerską Świat jest zbulwersowany atakiem na tak ważny zabytek Ukrainy. Szef MSZ Francji Jean-Noel Barrot stwierdził, że dla jego kraju zbombardowanie takie miejsca jest równoznaczne ze zbombardowaniem katedry Notre-Dame. „W kontekście eskalacji wojny w Ukrainie po inwazji Federacji Rosyjskiej, UNESCO potępia odnotowany atak z 15 czerwca, który uderzył w Ławrę Kijowsko-Peczerską, znajdującą się w obrębie obiektu światowego dziedzictwa »Kijów: Sobór Świętej Sofii i powiązane z nim budynki klasztorne, Ławra Kijowsko-Peczerska«, jedno z najważniejszych duchowych i kulturowych miejsc w Ukrainie” – czytamy na stronie ONZ. UNESCO zadeklarowało gotowość do wsparcia w ocenie szkód Ławra Pe…

shutterstock1687994491-1e05ffc.jpg
width: 2550
height: 1720

Tragedia w murach mezopotamskiego pałacu. Archeolodzy odnaleźli ofiary oblężenia
type: item
date: 2026-06-12T10:20:37.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: mezopotamia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: wojna
description: Spalone pozostałości po pałacu, porzucone w pośpiechu tabliczki klinowe i szczątki ofiar – to najnowsze znaleziska archeologów w irackim Kurdystanie w twierdzy Qabr. Są dowodem na prowadzenie wojen oblężniczych już w epoce brązu, czyli cztery tysiące lat temu.
encoded: Gdy myślimy o Mezopotamii, stają nam przed oczami potężne ośrodki wczenomiejskie, które rozkwitały w południowej części tego regionu. Wśród nich jest słynne Uruk. Jednak najnowsze badania prowadzone pod kierunkiem prof. Tiffany Earley-Spadoni z University of Central Florida rzucają wyzwanie temu stereotypowi. Wykopaliska na stanowisku Kurd Qaburstan w irackim Kurdystanie pokazują, że północne tereny Mezopotamii również mogą poszczycić się znaczącymi ośrodkami urbanistycznymi. Identyfikacja Qabry. Mur, który pasuje do legendy Jednym z najważniejszych efektów ostatnich prac prof. Earley-Spadoni było powiązanie Kurd Qaburstan ze starożytnym miastem Qabra. Badania magnetometryczne, obejmujące ponad 80 hektarów, ujawniły istnienie monumentalnego muru z bastionami, który otaczał osadę. Te potężne fortyfikacje pasują do opisów widocznych na słynnej Steli Zwycięstwa Daduszy. Dadusza był władcą mezopotamskiego miasta-państwa w XVIII w. p.n.e. Dzięki temu archeolodzy zyskali niemal pewność, że badają ośrodek, który przed tysiącleciami odgrywał kluczową rolę na politycznej mapie Bliskiego Wschodu. Tak wyglądało oblężenie. Ślady ognia i zniszczenia Archeolodzy nie tylko odkryli dawną architekturę, ale udało się im zidentyfikować jedne z najwyraźniejszych zapisów archeologicznych wojny oblężniczej z epoki brązu. Badacze natrafili na dwie nałożone na siebie warstwy zniszczeń, które odpowiadają historycznym przekazom o podboju Qabry przez Szamszi-Adadę, czyli amoryckiego władcę państwa asyryjskiego. Znaleziono zwęglone szczątki konstrukcji, ogromną liczbę potłuczonych naczyń ceramicznych oraz warstwy popiołu. To wszystko co świadczy o gwałtowności i skali ataku, który położył kres świetności metropolii. Ale to nie wszystko. Ofiary konfliktu. Tragedia w pałacowych murach W ruinach pałacu archeolodzy odkryli szczątki 17 osób. Nie złożono ich więc do grobów. Osoby te spoczęły wśród zawalonych murów pałacu po najeździe – najwyraźniej nikt nie miał ich pochować. Jeden z szkieletów zost…

mezopotamia-49e067a.jpg
width: 1575
height: 1050

Budowali drogę i znaleźli skarb. Zabytkowy dzwon z cerkwi przeleżał w ziemi ponad stulecie
type: item
date: 2026-06-07T07:16:24.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: kościoły
subject: Lubelskie
subject: ukraina
subject: wojna
description: Podczas budowy drogi w Hostynnem ziemia odsłoniła niezwykły przedmiot. Mosiężny dzwon, ukryty prawdopodobnie przed wojenną konfiskatą, zachował się w doskonałym stanie. Odnaleziony artefakt z dawnej cerkwi to nie tylko cenny zabytek, ale i symbol burzliwej historii pogranicza. Poznajcie historię przedmiotu, który przetrwał dwie wojny światowe i wysiedlenia ludności.
encoded: Dzieje Hostynnego (woj. lubelskie) sięgają XIV wieku, kiedy to w 1394 roku wieś została wspomniana jako część parafii łacińskiej w Grabowcu. Jednak religijny krajobraz miejscowości przez stulecia definiowała obecność cerkwi – pierwsza z nich wzmiankowana była już w 1472 roku. Przez wieki świątynie w tym miejscu ulegały zniszczeniom, m.in. podczas najazdów tatarskich, ale zawsze je odbudowywano. Kluczowym momentem dla historii odnalezionego niedawno zabytku były lata 1889–1890, kiedy to wzniesiono murowaną świątynię prawosławną. To prawdopodobnie wtedy odlano dzwony, z których jeden przeleżał w ziemi ponad wiek. A o jego odkryciu poinformował w mediach społecznościowych Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków. Przypadkowe spotkanie z historią Do odkrycia doszło 22 maja 2026 roku, podczas prac ziemnych przy budowie drogi gminnej. Operatorzy maszyn, wykonując wykop pod kabel oświetlenia ulicznego w poboczu drogi, natrafili na metalowy obiekt. Znalezisko zlokalizowane było około 230 metrów od dzisiejszego kościoła, który niegdyś pełnił funkcję cerkwi. Choć lokalni mieszkańcy od dawna przypuszczali, że w okolicy mogą znajdować się ukryte przedmioty liturgiczne, wcześniejsze poszukiwania nie przynosiły rezultatów. Aż do teraz. Anatomia artefaktu Odnaleziony dzwon wykonano z mosiądzu, a jego serce z żelaza. Mimo upływu lat w ziemi, zachował się w całości i w bardzo dobrym stanie, bez pęknięć. Jest to przedmiot o znacznych gabarytach: całkowita wysokość wynosi 41 cm; średnica u dołu (tzw. gardło) to 43 cm; obwód dolnej krawędzi sięga 135 cm. Solidna konstrukcja „głowy” dzwonu, zwieńczona 15-centymetrową koroną służącą do zawieszenia, świadczy o kunszcie dawnych ludwisarzy. „Dzwon jest nadal sprawny i wydaje jednolity dźwięk, co prawda nieco stłumiony, ze względu na ułożenie go na ziemi” – podał Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków. Co wiemy o dzwonie? Zabytek posiada bogate zdobienia, które mogą pomóc w jego dokładniejszym datowaniu. Górna część dzwonu ozdobiona jest s…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/06/71057348312973465625123503968660936914314013n-8e52b07.jpg
width: 2897
height: 1447

Grunwald pozostaje symbolem wielkiego zwycięstwa. To miejsce, gdzie historia wciąż jest żywa
type: item
date: 2026-05-31T10:59:46.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: bitwa pod grunwaldem
subject: grunwald
subject: krzyżacy
subject: litwa
subject: polska
subject: średniowiecze
subject: wojna
description: Pola Grunwaldu zajmują szczególne miejsce w polskiej świadomości narodowej. Miejsce to stanowi synonim militarnego triumfu, dyplomatycznego sukcesu i przetrwania wspólnoty polsko-litewskiej. To właśnie tam, na pofalowanych terenach Garbu Lubawskiego, 15 lipca 1410 roku rozegrała się jedna z największych i najważniejszych bitew średniowiecznej Europy, która na stulecia zmieniła układ sił w regionie i zapoczątkowała zmierzch potęgi Zakonu Krzyżackiego. Współcześnie Grunwald to nie tylko „niemy świadek historii”, ale także dynamicznie rozwijający się kompleks muzealno-pomnikowy.
encoded: Spis treści: Gdzie Krzyżacy ponieśli klęskę? Grunwald przed nowoczesnym muzeum Współczesny Grunwald Bitwa pod Grunwaldem była kulminacyjnym punktem tzw. Wielkiej Wojny z Zakonem Krzyżackim, toczonej w latach 1409–1411. Po jednej stronie stanęły wojska Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, dowodzone przez wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, wspierane przez rycerstwo z zachodniej Europy. Po drugiej ramię w ramię stanęły zjednoczone siły Królestwa Polskiego pod dowództwem króla Władysława Jagiełły i Wielkiego Księstwa Litewskiego pod wodzą księcia Witolda. Starcie zakończyło się druzgocącą klęską krzyżaków – na polu walki poległa znaczna część elity zakonnej wraz z wielkim mistrzem, co stało się symbolem nieuchronnego upadku państwa zakonnego w Prusach. Gdzie Krzyżacy ponieśli klęskę? Teren, na którym w średniowieczu rozegrał się krwawy spektakl, powszechnie kojarzony jest ze wsią Grunwald. Należy jednak podkreślić, że Pola Grunwaldzkie obejmują obszar między trzema miejscowościami – Grunwaldem, Stębarkiem i Łodwigowem. Administracyjnie pole bitwy znajduje się w południowo-zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, w powiecie ostródzkim. Gmina Grunwald ma swoją siedzibę w pobliskim Gierzwałdzie. Pola Grunwaldzkie obejmują obszar około 100 hektarów podlegających administracji muzeum, choć historyczne starcie rozgrywało się na znacznie szerszej przestrzeni kilku kilometrów kwadratowych. Geografia i geomorfologia terenu Geograficznie obszar ten stanowi część Garbu Lubawskiego, będącego fragmentem Pojezierza Chełmińsko-Dobrzyńskiego. Jest to region o urozmaiconej rzeźbie terenu, ukształtowanej przez lądolód skandynawski podczas ostatniego zlodowacenia północnopolskiego. Tamtejszy krajobraz charakteryzuje się licznymi wzniesieniami i nieckami, które w 1410 roku odgrywały kluczową rolę taktyczną. W XV wieku, teren ten był w częściowo zalesiony i poprzecinany strumieniami. Taka charakterystyka sprzyjała planowaniu zasadzek i…

grunwald-74c158d.jpg
width: 1763
height: 1200

Wielki powrót do „Matki wszystkich bibliotek”. Odnaleziono zaginiony manuskrypt
type: item
date: 2026-05-18T14:15:23.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: biblioteka
subject: książki
subject: niemcy
subject: papież
subject: wojna
description: „Matka wszystkich bibliotek”, czyli słynna Bibliotheca Palatina, przez stulecia uchodziła za jeden z najcenniejszych księgozbiorów Europy. Zrabowano go w XVII wieku. Teraz powrócił do niego jeden z bezcennych manuskryptów. Watykan uznawał go za skarb, mimo że napisano w nim, że władza cesarza jest niezależna od papieża.
encoded: Historia Bibliotheca Palatina sięga 1386 roku, kiedy to wraz z założeniem Uniwersytetu w Heidelbergu zaczęły powstawać pierwsze zbiory wydziałowe. W XVI i XVII wieku zyskała ona miano najważniejszej biblioteki niemieckiego renesansu, nazywanej często „Matką wszystkich bibliotek”. Niestety, w 1622 roku, podczas wojny trzydziestoletniej Heidelberg został zdobyty. Papież Grzegorz XV wysłał swojego przedstawiciela, Leone Allacciego, aby sprowadził zbiory do Rzymu. Allacci wykazał się nadgorliwością – później chwalił się, że został wysłany po jedną bibliotekę, a przywiózł trzy. Wywózka biblioteki do Watykanyu Oprócz głównego zbioru z kościoła Świętego Ducha, przedstawiciel papieża zagarnął prywatną bibliotekę elektorów z zamku oraz książki uniwersyteckie, a nawet prywatny księgozbiór ostatniego bibliotekarza Palatiny, Jana Grutera. Transport ogromnej kolekcji do Watykanu był logistycznym wyzwaniem. Książki zapakowano w 196 skrzyń, które były transportowane mułami przez Alpy. Przez stulecia wiele woluminów Bibliotheca Palatina uległo rozproszeniu, a ich identyfikacja stanowi do dziś wyzwanie dla historyków. Ta opowieść dotyczy jednej ze zgub. Zagadka z antykwariatu W 1937 roku Biblioteka Uniwersytecka w Heidelbergu zakupiła od monachijskiego antykwariusza XV-wieczny rękopis. Wówczas nie rozpoznano jednak jego związku z legendarną Bibliotheca Palatina. W rezultacie manuskrypt został włączony do ogólnych zbiorów biblioteki, gdzie spoczywał niezauważony przez kilkadziesiąt lat. Dopiero niedawne badania dr Karin Zimmermann pozwoliły na ponowne odkrycie jego historycznej tożsamości. Spory na pergaminie Szczegółowa analiza treści kodeksu, przeprowadzona przez dr. Thorstena Huthwelkera, ujawniła jego unikalny charakter. Manuskrypt zawiera m.in. „Tractatus de iuribus regni et imperii Romanorum” („Traktat o prawach królestwa i cesarstwa rzymskiego”) autorstwa Lupolda z Bebenburga. Dzieło to, powstałe w XIV wieku, dotyczy sporów o władzę między cesarzem a papieżem. Autor argumentow…

ksiega-d6af549.jpg
width: 1688
height: 1125

Wojny robotów. Po raz pierwszy w historii bezzałogowe pojazdy naziemne zdobyły pozycję wroga
type: item
date: 2026-04-28T09:59:09.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Technologia
subject: roboty
subject: ukraina
subject: wojna
subject: wojsko
description: Roboty lądowe, znane również jako bezzałogowe pojazdy naziemne, po raz pierwszy w historii odparły wrogie wojska i zajęły ich pozycję – poinformował niedawno prezydent Ukrainy Wołodymyr Ołeksandrowycz Zełenski. Szerokie wykorzystywanie dronów w trakcie wojny w Ukrainie stawia pytania o przyszłość wojska i robotyki. W końcu nikt nie chce realizacji scenariusza „Terminatora”.
encoded: Od początku agresji Rosji na Ukrainę widać, jak skuteczne w obronie mogą być pojazdy bezzałogowe. Zarówno te latające, jak i lądowe. To pokazuje, jak rośnie znaczenie robotyki w wojskowości. Roboty w mundurach – Wojskowa robotyka lądowa szybko zmienia zadania na polu walki. Jednak w dającej się przewidzieć przyszłości jej największy wpływ będzie polegał na rolach wspierających, a nie na bezpośrednim zastępowaniu piechoty. Dlatego choć zdobycie pozycji wroga przez roboty jest momentem przełomowym, nie należy go nadinterpretować – twierdzi w artykule opublikowanym na łamach opiniotwórczego magazynu „The Conversation” Jacob Parakilas. Parakilas jest liderem grupy ds. obrony, bezpieczeństwa i wymiaru sprawiedliwości działającej w ramach think tanku RAND Europe. Ta niezależna organizacja badawcza zajmuje się analizami i doradztwem w takich obszarach, jak obronność i bezpieczeństwo, polityka publiczna, technologie i innowacje oraz edukacja i zdrowie. Badacz podkreśla, że użycie robotów w walkach naziemnych ma wiele ograniczeń. Głównym jest sam teren działania. Bo chociaż na licznych filmach widujemy roboty poruszające się w najeżonym przeszkodami terenie, to działanie w środowisku kontrolowanym to jedno, a przemieszczanie się pod ostrzałem po pełnym pułapek terenie – drugie. Robot nie zrobi wszystkiego – Większość robotów lądowych nadal opiera się na kołach lub gąsienicach z wielu dobrych powodów: prostoty mechanicznej, dostępności części zamiennych i kosztów. Mają one jednak wyraźne ograniczenia w zakresie rodzaju terenu, po którym mogą się poruszać, a nie wszystkie umocnienia przeciwnika znajdują się na końcu utwardzonej drogi – wyjaśnia ekspert. W sytuacji walki na lądzie człowiek jest lepszy, ponieważ może wykonywać wiele zadań i dostosowywać je do potrzeb. Człowiek może się czołgać, wspinać, przeskakiwać przeszkody, poruszać się w okopach. W porównaniu z robotem jest biologiczną maszyną wielozadaniową. I nawet ogromny rozwój robotyki, jakiego jesteśmy świadkami, wcią…

robot-wojskowy-Ukraina-1-fd54881.jpg
width: 1800
height: 1200

Ulubieniec Hitlera, którego cenili alianci. Kim naprawdę był Erwin Rommel?
type: item
date: 2026-04-12T10:56:15.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: wojna
description: Erwin Rommel należy do najbardziej niejednoznacznych dowódców II wojny światowej. Nie ulega wątpliwości, że był geniuszem taktyki, którego podziwiali nie tylko Niemcy, ale także alianci. Jego koncepcje – dowodzenia przez zadania i dowodzenia z przodu – dziś stanowią fundament doktryn armii NATO. Uchodził też za „dobrego Niemca”, który nie przyłożył ręki do zbrodni nazistowskiego systemu. Czy jednak najmłodszy feldmarszałek III Rzeszy rzeczywiście był tylko profesjonalistą, który prowadził „czystą wojnę”?
encoded: Spis treści: Miał być inżynierem, a został kadetem Erwin Rommel podczas wielkiej wojny Zaufany człowiek Hitlera Rola w spisku i śmierć Winston Churchill nazwał Rommla „wielkim generałem” i „śmiałym przeciwnikiem”. Czy pochwały dla Lisa Pustyni wynikały z podziwu dla jego wojennego kunsztu? Częściowo, na pewno tak, jednak nie ulega wątpliwości, że dla aliantów, a zwłaszcza Brytyjczyków, komplementowanie geniuszu niemieckiego dowódcy było wygodną wymówką, pozwalającą usprawiedliwić klęski. Rommel był niezwykle utalentowany, nie angażował się osobiście w Holokaust i odrzucał najbardziej zbrodnicze rozkazy – to wszystko prawda. Nie można jednak zapomnieć, że jako feldmarszałek i bliski współpracownik Hitlera miał wiedzę o zbrodniach III Rzeszy, a oddział Afrika Korps prawdopodobnie miał uczestniczyć w eksterminacji Żydów w Palestynie. Plan ten nie powiódł się ze względu na klęskę pod El Alamein. Miał być inżynierem, a został kadetem Erwin Rommel urodził się 15 listopada 1891 roku w Heidenheim. W odróżnieniu od większości pruskiej arystokracji wojskowej, nie miał szlacheckich korzeni. Wychowywał się w rodzinie o intelektualnych tradycjach. Jego ojciec, również Erwin, był nauczycielem matematyki i dyrektorem gimnazjum w Aalen. W dzieciństwie Rommel nie przejawiał zainteresowania wojennym rzemiosłem. Cichy, chorowity chłopiec interesował się przede wszystkim naukami technicznymi. Jako nastolatek, zbudował pełnowymiarowy model szybowca, a jego zdolności manualne pozwoliły mu na całkowite rozmontowanie i ponowne złożenie motocykla. Marzył o studiowaniu inżynierii lotniczej, jednak jego ojciec kategorycznie sprzeciwił się tym planom. Dał mu wybór – albo kariera urzędnicza, albo wojskowa. W lipcu 1910 roku wstąpił do 124. wirtemberskiego pułku piechoty w Weingarten jako kadet. Brak szlacheckiego rodowodu zamknął mu drogę do prestiżowych jednostek kawalerii. Pozycję musiał budować wyłącznie w oparciu o własną pracowitość i kompetencje. Naukę kontynuował w Szkole Wojennej Königl…

erwin-rommel-dd8b920.jpg
width: 1575
height: 1050

Znienawidzony, a zarazem szanowany. Czerwony Baron stał się symbolem I wojny światowej
type: item
date: 2026-04-11T10:55:09.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: I wojna światowa
subject: lotnictwo
subject: wojna
description: Czerwony Baron – jeden z prekursorów współczesnego lotnictwa myśliwskiego – do dziś funkcjonuje w powszechnej świadomości historycznej jako prawdziwy as przestworzy. Nic dziwnego. Oficjalnie zapisał na swoim koncie 80 zwycięskich walk powietrznych. Sławny lotnik do perfekcji opanował wojenne rzemiosło, ale zapłacił za to najwyższą cenę w postaci fizycznej i psychicznej degradacji, zanim kula z karabinu maszynowego zakończyła jego lot nad Sommą.
encoded: Spis treści: Młodość Czerwonego Barona Zszedł z konia, by wsiąść do samolotu Zwycięska taktyka Czerwony Baron nie był „niezniszczalny” Jaskrawoczerwony trójpłatowiec Richthofena, tnący chmury i zestrzeliwujący maszynę za maszyną, stał się jednym z najbardziej wyrazistych symboli I wojny światowej. Czerwony Baron rozprawiał się z przeciwnikami z okrutną precyzją, ale nawet alianci byli pełni uznania dla jego umiejętności. Gdy jego samolot spadł nad Sommą, został pochowany z pełnymi honorami wojskowymi, a brytyjskie eskadry zrzuciły nad niemieckimi pozycjami wieńce i zdjęcia z uroczystości, informując o godnym pochówku dzielnego przeciwnika. Młodość Czerwonego Barona Manfred von Richthofen przyszedł na świat 2 maja 1892 roku w Borku, ówczesnej dzielnicy Wrocławia. Jako syn barona Albrechta i Kunegundy von Richthofen, od najmłodszych lat był przygotowywany do roli pruskiego oficera, co wiązało się z przyjęciem określonych wartości – lojalności wobec korony, dyscypliny oraz bezwzględnego posłuszeństwa. Jego charakter zaczął kształtować się w wieku 4 lat, gdy rodzina von Richthofenów przeprowadziła się do Świdnicy. To właśnie tam, pośród dolnośląskich pól i lasów, młody baron odkrył swoją największą pasję, która w przyszłości zdefiniowała jego sposób walki: polowanie. Łowiectwo szkołą walki Wraz z braćmi, Lotharem i Bolko, Manfred spędzał całe dnie na tropieniu dzików, jeleni i ptactwa. To, co pozornie było tylko rozrywką arystokracji, w praktyce uczyło przyszłego lotnika cierpliwości, orientacji w przestrzeni i precyzyjnego strzelania do ruchomego celu. Umiejętność oceny odległości i przewidywania ruchu zwierzyny stała się kluczowa dla jego późniejszej skuteczności w kabinie myśliwca. Pruska edukacja W wieku 11 lat wstąpił do szkoły kadetów w Wahlstatt. Nie należał do najpilniejszych uczniów, za to brylował w sporcie. W tym czasie ujawniła się jego skłonność do podejmowania ryzyka. Pewnego dnia wspiął się na szczyt iglicy kościelnej, tylko po to, by przywiązać do niej s…

Manfred-von-Richthofen-6fb4481.jpg
width: 2813
height: 1875

Wojna domowa wśród szympansów. Dlaczego dawni przyjaciele zaczęli się zabijać?
type: item
date: 2026-04-10T06:03:25.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: małpy
subject: NatGeoBN
subject: przemoc
subject: psychologia zwierząt
subject: szympansy
subject: wojna
subject: zachowania
description: Szympansy z Ngogo w Parku Narodowym Kibale w Ugandzie – największa znana nauce dzika społeczność tego gatunku – trwale podzieliły się na dwie grupy. Badacze opisują, że po rozłamie zakończonym w 2018 r. doszło do serii śmiertelnych ataków między dawnymi członkami wspólnoty.
encoded: Przez pierwsze dwie dekady badań afrykańskie Ngogo uchodziło za model społecznej „plastyczności” typowej dla szympansów. Zwierzęta tworzyły zmienne podgrupy i swobodnie przemieszczały się między nimi, utrzymując relacje w skali całej wspólnoty. Ten układ – znany jako dynamika fission–fusion – pozwala łączyć współpracę z elastycznością. Jednego dnia osobniki rozchodzą się do „zajęć w podgrupach”, następnego znów spotykają. Społeczność z Ngogo została przedstawiona m.in. w serialu dokumentalnym Netfliksa „Chimp Empire” (Imperium szympansów) . Około 2015 r. obserwatorzy zaczęli jednak dostrzegać coś, co w tak dużej, dzikiej społeczności jest sygnałem alarmowym: rosnącą polaryzację. Dwa zgrupowania szympansów, określane później jako „zachodnie” i „centralne”, coraz częściej się mijały i unikały kontaktu. Zmiana zbiegała się z przetasowaniami w hierarchii dominacji. Pojawiła się rok po śmierci kilku dorosłych samców, którzy mogli pełnić rolę „łączników” spajających rozległą strukturę społeczną. Rozłam prowadzi do wojny domowej Do 2018 r. podział był już pełny i trwały: szympansy funkcjonowały jako dwie odrębne grupy, zajmujące osobne terytoria. W tym momencie historia przestaje dotyczyć wyłącznie reorganizacji życia społecznego, a zaczyna opowiadać o cenie, jaką płacą zwierzęta, gdy dawni partnerzy stają się rywalami. W latach 2018–2024 badacze odnotowali lub – na podstawie mocnych przesłanek terenowych – wnioskowali z wysoką pewnością o serii skoordynowanych ataków. W bilansie znalazło się siedem napaści na dorosłych samców oraz 17 ataków na niemowlęta. Dawni przyjaciele, którzy w czasie wcześniejszych obserwacji trzymali się za ręce, teraz rzucili się sobie do gardeł. Jeden z ataków można zobaczyć na filmie nagranym przez badaczy. – Szczególnie uderzające jest to, że szympansy zabijały byłych członków własnej grupy – mówi Aaron Sandel, profesor antropologii na Uniwersytecie Teksańskim w Austin i główny autor badania. – Nowe tożsamości grupowe okazały się silniejsze niż…

wojna-szympansow-1-18a393e.png
width: 2582
height: 1686

Polski wywiad dokonał niemożliwego. Brawurowa operacja „Samum” uratowała amerykańskich agentów
type: item
date: 2026-04-06T12:33:36.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: historia polski
subject: irak
subject: kuwejt
subject: polska
subject: stany zjednoczone
subject: wojna
description: Operacja „Samum” była jedną z najbardziej spektakularnych akcji w historii wywiadu III RP. Do dziś nie poznaliśmy jej szczegółów i prawdopodobnie nie poznamy ich nigdy, zwłaszcza w obszarze metod pracy wywiadowczej. Mało tego, nie wiemy nawet, czy działania na Bliskim Wschodzie miały jakikolwiek kryptonim, bo ten, którym posługujemy się do dziś, został stworzony na potrzeby fikcyjnego filmu fabularnego.
encoded: Spis treści: Cisza przed burzą Pułapka na dyplomatów Zuchwała akcja polskiego wywiadu Amerykanie nie zapomnieli o długu wdzięczności W 1990 roku, gdy Europa Środkowa z Polską na czele wybudzała się z komunistycznego letargu, na Bliskim Wschodzie gromadziły się czarne chmury. To właśnie wtedy, w czasach, głębokiego niepokoju i niepewności, polski wywiad – instytucja będąca w trakcie bolesnej transformacji i weryfikacji – podjął się zadania, które wydawało się niemożliwe. Polska zagrała va banque, wygrywając uznanie przekładające się na nowe sojusze i, de facto, miliardy dolarów. Cisza przed burzą W drugiej połowie 1990 roku świat zachodni był skoncentrowany na powolnym rozkładzie ZSRR i zjednoczeniu Niemiec. Niepokojące sygnały, które napływały z Bagdadu, były albo niezauważone, albo lekceważone. Inwazja na Kuwejt była dla Zachodu absolutnym szokiem. Służby wywiadowcze USA, Wielkiej Brytanii i Francji, dysponujące satelitami i miliardowymi budżetami, dały się zaskoczyć dyktatorowi z Tikritu. W tym czasie polska dyplomacja w regionie znajdowała się w stanie specyficznego zawieszenia. Nowy ambasador RP w Kuwejcie miał dopiero objąć urząd. To sprawiło, że w momencie wybuchu konfliktu placówka była pozbawiona pełnego kierownictwa operacyjnego na najwyższym szczeblu. Widać zatem wyraźnie, że nikt nie spodziewał się wojny. Rotacje dyplomatyczne planuje się w okresach spokoju, nie w przededniu inwazji. Telefon z Basry W nocy z 1 na 2 sierpnia, pracownik jednej z polskich firm budowlanych stacjonujących w Basrze wykonał telefon do przedstawicieli polskich władz. Jego komunikat był krótki: „Ruszyli! Pojechali do Kuwejtu!”. Ten jeden telefon podkreśla niezwykle istotny szczegół: polska obecność w Iraku nie miała charakteru wyłącznie dyplomatycznego. Była to obecność gospodarcza, inżynieryjna, a przez to – wywiadowcza w szerokim sensie. Polscy inżynierowie widzieli ruchy wojsk, słyszeli ryk silników czołgów i widzieli łuny świateł kolumn pancernych zmierzających na południe, za…

WeaponstrainingatAbuHydraRangeduringOperationDesertShieldDM-ST-91-12003-47ce629.jpg
width: 2830
height: 1900

Zima nuklearna to globalny skutek wojny jądrowej. Może trwać dziesiątki lat i doprowadzić do wyginięcia życia na Ziemi
type: item
date: 2026-03-28T11:56:27.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: bomba atomowa
subject: katastrofy
subject: wojna
subject: zmiany klimatyczne
description: Wojna nuklearna może w krótkim czasie doprowadzić do śmierci milionów ludzi. Jednak ci, którzy przetrwaliby eksplozje i uniknęli napromieniowania, niekoniecznie uniknęliby śmierci. Zawieszony w powietrzy pył doprowadziłby do drastycznego spadku temperatury na naszej planecie oraz utrzymującej się przez wiele lat ciemności. To tzw. zima nuklearna.
encoded: Spis treści: TTAPS, czyli jak nie zostać dinozaurem Eksplozja nuklearna Ciemna, zimna noc Długofalowe skutki zimy nuklearnej Termin „zima nuklearna” odnosi się do hipotetycznego zjawiska klimatycznego, które mogłoby wystąpić po zakrojonej na szeroką skalę wojnie jądrowej. Według autorów analiz dotyczących skutków użycia bomb atomowych, ich detonacje wprowadziłyby do atmosfery ogromne ilości dymu i pyłu, zdolne wywołać efekt „antycieplarniany”. Ziemia ochłodziłaby się do temperatury poniżej zera, a utrzymujący się pył doprowadziłby do długotrwałej ciemności. Miałoby poważne konsekwencje zarówno dla naturalnych ekosystemów, jak i dla przetrwania nas, ludzi. Doprowadziłoby też do wyginięcia wielu gatunków roślin i zwierząt, co skutkowałoby masowym głodem wśród ocalałych. Skutki takiej katastrofy widzimy m.in. w grze i serialu „Fallout”. TTAPS, czyli jak nie zostać dinozaurem Sformułowanie scenariusza zimy nuklearnej jest w znacznej mierze wynikiem prac zespołu badawczego powołanego w 1982 roku przez Narodową Akademię Nauk (NAS). NAS poprosiła Richarda B. Turco, Owena B. Toona, Thomasa P. Ackermana, Jamesa B. Pollacka i Carla Sagana – zespół znany później jako TTAPS (od pierwszych liter ich nazwisk) – o zbadanie możliwych skutków pyłu wznoszonego przez detonacje jądrowe. Zespół TTAPS składał się z naukowców, którzy wcześniej badali różne efekty atmosferyczne cząstek pyłu, w tym konsekwencje erupcji wulkanicznych, zachowanie burz pyłowych na Marsie oraz teorie masowych wymierań spowodowanych uderzeniami planetoid lub komet. Jednym z najbardziej niepokojących wyników badań TTAPS było wykazanie, że pełnoskalowa wymiana jądrowa wcale nie jest konieczna do wywołania zimy nuklearnej. Przy założeniu, że taka wymiana oznaczałaby łączną moc wybuchową około dwudziestu pięciu tysięcy megaton, zima nuklearna mogłaby zostać wywołana znacznie mniejszymi konfliktami w zakresie od trzech do pięciu tysięcy megaton, w zależności od charakteru celów. Jednak nawet ograniczona wymiana jądro…

zima-nuklearna-94615d6.jpg
width: 1800
height: 1200

Groźba sprzed 2000 lat. Była wyryta na starożytnym pocisku do procy
type: item
date: 2026-03-20T10:17:08.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: izrael
subject: starożytność
subject: wojna
description: Archeolodzy prowadzący wykopaliska w Izraelu odnaleźli ołowiany pocisk, na którym wyryto napis, który można przetłumaczyć jako „wyciągnij z tego wnioski” lub „dostałeś nauczkę”. Naukowcy twierdzą, że to pierwszy w historii tego typu artefakt.
encoded: Kule z inskrypcją, a w szczególności imieniem osoby, w którą ma trafić taki pocisk, to znany motyw, zwłaszcza w kinie gangsterskim. Przyszła ofiara znajdowała taki przedmiot np. w swoim pokoju i wiedziała, że przesłanie jest proste. „Jesteś naszym celem” lub „ta kula jest przeznaczona dla ciebie”. Była to groźba, która uświadamiała człowiekowi, że jest w śmiertelnym niebezpieczeństwie. Taki pocisk często jednak był jedynie ostrzeżeniem i miał prowadzić do refleksji, odkupienia lub zadośćuczynienia. Pocisk z groźbą w starożytnym Izraelu Okazuje się jednak, że jest to motyw znany już w czasach starożytnych. Izraelscy archeolodzy prowadzili wykopaliska w ruinach starożytnego miasta Hippos w północno-wschodnim Izraelu. Stanowisko znajduje się na szczycie u podnóża Wzgórz Golan. Pomiędzy III w. p.n.e. a VII w. n.e. było miastem, najpierw helleńskim, a następnie rzymskim. Badacze odnaleźli tam pocisk do procy, na którym znajdowała się inskrypcja „ΜΑΘΟΥ”, którą można przetłumaczyć jako „wyciągnij wnioski”. „Przedmiot został odnaleziony za pomocą wykrywacza metalu na terenie Nekropolii Południowej, w pobliżu koryta potoku Sussita, gdzie przebiegała starożytna droga” – napisali autorzy w pracy, która została opublikowana na łamach czasopisma „Palestine Exploration Quarterly”. Naukowcy twierdzą, że pocisk najprawdopodobniej został wystrzelony przez greckich obrońców miasta w kierunku atakujących żołnierzy wroga. – Tę wcześniej niepotwierdzoną inskrypcję można interpretować jako groźbę skierowaną wobec wroga. Znalezisko dołącza do grupy 69 ołowianych pocisków do procy znalezionych na terenie Hippos. Chociaż niektóre z nich są ozdobione skorpionem lub piorunem, znaleziony ostatnio pocisk, jest pierwszym z taką inskrypcją – podkreślają badacze. – To przykład sarkastycznego humoru obrońców miasta, którzy chcieli dać nauczkę swoim wrogom – powiedział Michael Eisenberg, archeolog z Uniwersytetu w Hajfie. Archeolodzy uważają, że osoba, która wystrzeliła pocisk, najprawdopodobniej zn…

pocisk-z-procy-b5a3d7c.jpg
width: 2835
height: 1071

Czarny deszcz nad Iranem. Naukowcy wyjaśniają, skąd się bierze i czy jest groźny dla zdrowia
type: item
date: 2026-03-12T11:03:02.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: deszcz
subject: ekologia
subject: iran
subject: wojna
description: Pożary irańskiej infrastruktury naftowej, która w nocy z 7 na 8 marca stała się celem amerykańsko-izraelskiego ataku, mogą znacząco wpłynąć na zdrowie mieszkańców Bliskiego Wschodu. Naukowcy ostrzegają przez szkodliwymi dla zdrowia skutkami masowego spalania, takimi jak dym czy kwaśne deszcze. Zagrożeni mogą być nie tylko mieszkańcy Teheranu ale również obywatele innych – nie tylko granicznych – krajów.
encoded: 8 marca internet obiegły nagrania przedstawiające stolicę Iranu – Teheran – spowitą kłębami czarnego, gęstego dymu. Krajobraz ten był efektem nocnego ataku na irańską infrastrukturę naftową, obejmującą cztery magazyny ropy oraz centrum przesyłowe w mieście i pobliskiej prowincji Alborz. Z czasem powstałe chmury przyniosły kwaśny deszcz, przed którym alarmowały lokalne władze. Jakie konsekwencje dla zdrowia mieszkańców terenów objętych konfliktem może przynieść atak na tego typu złoża? Czarne chmury nad Teheranem Poranek 8 marca w Teheranie był spowity gęstymi chmurami czarnego dymu. Krajobraz ten utrzymywał się przez cały kolejny dzień. Mieszkańcy zaczęli dostrzegać osadzającą się sadzę na ulicach, samochodach, a nawet na balkonach swoich domów. Z czasem na miasto zaczęły spadać czarne krople deszczu. Widok ten był szczególnie nietypowy, ponieważ jeszcze niedawno region zmagał się z długotrwałą suszą. Kwaśny deszcz, który powstał prawdopodobnie z dymu unoszącego się z płonących instalacji naftowych, zaczął doskwierać mieszkańcom. Niektórzy z nich skarżyli się na ból gardła i pieczenie oczu, które pojawiły się wraz z pierwszymi kroplami opadu na teherańskich ulicach. Skąd czarny deszcz? Choć naukowcom brakuje jeszcze informacji na temat dokładnego pochodzenia kwaśnych kropel, już teraz wiemy, że prawdopodobnym powodem ich powstania był dym unoszący się z płonących instalacji naftowych. Ropa znajdująca się w zbombardowanych zbiornikach była znacznie gęstsza oraz mniej przetworzona niż ma to miejsce choćby w przypadku samochodowej benzyny, co sprawiło, że proces spalania surowca był mniej skuteczny. W efekcie wraz z dymem do atmosfery przedostała się ogromnie zróżnicowana mieszanka spalonych i niespalonych cząstek. W dymie z płonących instalacji mogły znajdować się cząstki sadzy, czyli węgiel oraz wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Ponieważ ropa zawiera także siarkę i azot, podczas spalania tego surowca powstały tlenki tych pierwiastków. W kontakcie z wilgocią…

GettyImages-2264909434-a160095.jpg
width: 5760
height: 3840

Nowe badanie sugeruje, że w naszej galaktyce istnieją cztery wrogie cywilizacje, które mogłyby zaatakować Ziemię
type: item
date: 2026-03-06T10:38:12.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: cywilizacja
subject: Gwiazdy
subject: konflikty
subject: kosmici
subject: kosmos
subject: wojna
description: Szansa na atak ze strony kosmitów jest sto razy mniejsza niż ryzyko zagłady ludzkości przez gigantyczną asteroidę. Mimo to statystyki sugerują, że w naszej galaktyce mogą istnieć co najmniej cztery wrogie cywilizacje.
encoded: W tym artykule: Jak często ludzie wywołują wojny na Ziemi? Jak często ludzie mogliby wywoływać wojny w kosmosie? Jak często wrogie cywilizacje mogą wywoływać wojny? Alberto Caballero nie jest astrofizykiem. Jako doktorant zajmuje się międzynarodowymi konfliktami na hiszpańskim Uniwersytecie Vigo. Ten kierunek badawczy zainspirował go do przeprowadzenia pewnego myślowego eksperymentu. Caballero postawił następujące pytanie. Jeśli w kosmosie istnieją inne cywilizacje i jeśli ich skłonność do najeżdżania sąsiadów odpowiada skłonności Ziemian do wywoływania wojen, to ile może być agresywnych kosmitów tylko w Drodze Mlecznej? Rozumowanie, w którym zawarł odpowiedź, opisał w artykule umieszczonym w archiwum preprintów naukowych arXiv. Artykuł nie został jeszcze zrecenzowany. Mimo to zyskał rozgłos, ponieważ analiza Caballero prowadzi do klarownego wniosku. Statystyka wskazuje, że w naszej galaktyce istnieją cztery wrogie cywilizacje, które – gdyby miały takie możliwości techniczne – najechałyby Ziemię. Jak często ludzie wywołują wojny na Ziemi? Caballero zaczął od zebrania danych o liczbie konfliktów zbrojnych na Ziemi w latach 1950–2022. W tym czasie wojnę, najazd lub inwazję na różną skalę wywołało 51 państw ze 195 istniejących. Na szczycie listy znalazły się Stany Zjednoczone z 14 konfliktami zbrojnymi. Następnie Hiszpan oszacował prawdopodobieństwo, że dany kraj wywoła wojnę, uzależnione od udziału jego wydatków na wojsko w ogólnych, globalnych wydatkach zbrojeniowych. Znów przodowały tu Stany Zjednoczone. Amerykańskie wydatki na wojsko stanowiły 38 proc. wszystkich pieniędzy lokowanych w sektorze zbrojeniowym w badanych okresie. „Mój tata jako pierwszy rozpoczął poszukiwanie obcej inteligencji”. Opowieść córki Franka Drake'a Czy kosmici istnieją? Na wiosnę 1960 roku, 29-letni astronom z pasmami przedwczesnej siwizny i beztroskim nastawieniem, postanowił stawić czoła jednemu z najbardziej egzystencjalnych pytań lu... <img src="https://images.immediate.co.uk/production…

droga-mleczna-4f31e49.jpg
width: 2828
height: 2121

Eksponaty prosto z frontu trafiły do Berlina. Wyjątkowe muzeum opowiada o losach wojny w Ukrainie
type: item
date: 2026-03-05T07:44:18.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: berlin
subject: muzeum
subject: ukraina
subject: wojna
description: W czwartą rocznicę początku pełnoskalowej inwazji wojsk rosyjskich na tereny Ukrainy w Berlinie została otwarta muzealna wystawa opowiadająca o losach wojny za naszą wschodnią granicą. Ekspozycja nie tylko tłumaczy przebieg całego konfliktu, ale również prezentuje sylwetki „zwykłych” obywateli, których życie wraz z początkiem walk wywróciło się „do góry nogami”. Główne przesłanie kuratorów brzmi: nie można być obojętnym wobec okrucieństwa.
encoded: Kuratorzy nowo otwartej wystawy, Wieland Giebel i Enno Lenze, zasłynęli już ze swoich inicjatyw mających na celu ukazanie okrucieństwa rosyjsko-ukraińskiej wojny. W 2023 roku przekonali władze Berlina, by przed samym wejściem do tamtejszej ambasady Federacji Rosyjskiej ustawić wrak rosyjskiego czołgu, który został odholowany z frontu w okolicach Kijowa. Tym razem aktywiści wykorzystali powojenne dziedzictwo stolicy Niemiec. W jednym z przeciwlotniczych bunkrów zaprezentowali wstrząsającą wystawę o losach wschodniego konfliktu. „Fizyczna rzeczywistość konfliktu” Wieland Giebel, pytany przez magazyn „The Guardian” o główny cel wystawy, odpowiada, że ma ona zaprezentować odwiedzającym „fizyczną rzeczywistość konfliktu”. I rzeczywiście, od samego początku na własnej skórze można poczuć realia rosyjsko-ukraińskiego konfliktu. Zanim wejdzie się do środka starego bunkru, w którym mieści się ekspozycja, odwiedzający namierzany jest przez rosyjskiego drona – tak samo, jak ma to miejsce na froncie. Na ekranie można dostrzec własną sylwetkę z perspektywy śmiercionośnej maszyny. Całość wystawy skupia się wokół dwóch zagadnień: opisu wojny, która obecnie ma miejsce za naszą wschodnią granicą oraz jej historycznych korzeni wraz z opowieściami o życiu ludzi, których konflikt nieodwracalnie zmienił. Aby wstrząsnąć odwiedzającymi, kuratorzy sięgnęli po wiele obiektów wziętych bezpośrednio z terenów walk. W centralnym miejscu ekspozycji znajduje się srebrnoszary Fiat Scudo z rozbitą przednią szybą, dużą dziurą w dachu i siedzeniami splamionymi krwią. Samochód, który w kwietniu 2025 roku został trafiony przez rosyjskiego drona, używany był jako tzw. społeczna taksówka (ang. social taxi), którą z ukraińskiego Chersonia wywożono osoby starsze i dzieci. W ataku zginął 28-letni Ołeh Salnyk, który na froncie pełnił funkcję pracownika pomocy humanitarnej. Militarne eksponaty W kolejnych salach muzeum dostrzec można inne przedmioty zawierające w sobie historie o wojnie. W jednym z pomieszcze…

bunkier-44a3970.jpg
width: 2813
height: 1875

William Wallace – jak wyglądała prawdziwa historia szkockiego bohatera?
type: item
date: 2026-02-23T07:54:55.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Historia
subject: średniowiecze
subject: szkocja
subject: wielka brytania
subject: wojna
description: William Wallace to jedna z najsłynniejszych postaci w historii Szkocji, symbol niepodległości i odwagi w walce z Anglikami. Choć jego życie owiane jest legendą, fakty historyczne potwierdzają jego istnienie i bohaterstwo. Poznaj początki życia Wallace’a, jego działania wojenne, tragiczny koniec oraz to, jak stał się ikoną kultury i symbolem wolności Szkocji.
encoded: Spis treści: Początki życia i pochodzenie Williama Wallace’a Powstanie przeciw Anglikom i bitwa pod Stirling Strażnik Szkocji i dalsze działania wojenne Losy Wallace’a po 1298 roku Jak zginął William Wallace – tortury i egzekucja William Wallace w legendzie i kulturze popularnej William Wallace to postać, która stała się symbolem walki o wolność i niepodległość Szkocji. Jego imię budzi dziś fascynację i jest nieodłącznie związane z historią szkockiego oporu wobec Anglików. Choć legendy często przerysowują jego dokonania, fakty historyczne potwierdzają, że Wallace rzeczywiście istniał i odegrał kluczową rolę powstaniu przeciwko rządom Anglii. W kronice Lanercost, która opisuje wojny o niepodległość Szkocji, wspominana jest jego działalność wojskowa i polityczna. Wallace był dowódcą, który potrafił mobilizować lokalne siły, koordynować działania wojskowe oraz inspirować Szkotów do walki przeciwko Anglikom. Jego życie stało się legendą, a postać przetrwała w literaturze i filmach. Początki życia i pochodzenie Williama Wallace’a William Wallace urodził się około 1270 roku w hrabstwie Renfrewshire, w rodzinie skromnego właściciela ziemskiego. Jego ojcem był Alan Wallace, a bracia to Malcolm i John. Dokładne miejsce urodzenia pozostaje przedmiotem sporów. Nazwisko Wallace pochodzi prawdopodobnie od staroangielskiego słowa wylisc, oznaczającego „cudzoziemiec” lub „Walijczyk”. Możliwe, że rodzina miała korzenie walijskie lub była powiązana z mieszkańcami dawnego królestwa Strathclyde. Niektóre źródła sugerują, że Wallace mógł być wychowywany w duchu patriotyzmu i niezależności, co później wpływało na jego działania wojenne. O wczesnym życiu Wallace’a wiadomo niewiele. Być może zdobywał doświadczenie wojskowe w młodości, obserwując walki w Walii, która w tym czasie była podbijana przez Edwarda I. Inne źródła wskazują, że mógł pełnić funkcje administracyjne lub wojskowe w lokalnej szlachcie, co pozwoliło mu na późniejsze dowodzenie armią piechoty. Już w młodym wieku Wallace w…

William-Wallace-be184c1.jpg
width: 1575
height: 1050

Walka o twierdzę i honor zakończona rzezią. Mija 110 lat od bitwy pod Verdun
type: item
date: 2026-02-21T07:27:38.000Z
creator: Michael Howard
subject: Historia
subject: francja
subject: I wojna światowa
subject: niemcy
subject: wojna
description: Kampania pod Verdun była jednym z najbardziej krwawych epizodów I wojny światowej i elementem niemieckiego planu wyniszczenia armii francuskiej. Rozpoczęta w lutym 1916 roku ofensywa miała zmusić Francję do kapitulacji poprzez walkę o twierdzę o ogromnym znaczeniu symbolicznym, lecz niewielkiej wartości strategicznej. Starcie, w którym dominowała artyleria, gaz bojowy i miotacze ognia, pochłonęło około pół miliona ofiar i stało się punktem zwrotnym zarówno dla Francji, jak i Niemiec. 21 lutego mija dokładnie 110 lat od rozpoczęcia walk pod Verdun. Przeczytaj fragment nowej książki Michaela Howarda „I wojna światowa”.
encoded: Spis treści: Dlaczego Verdun stało się celem ofensywy Plan wyniszczenia armii francuskiej Początek bitwy i przewaga artylerii Dowodzenie Pétaina i obrona twierdzy Skala strat i piekło artyleryjskiej wojny Skutki bitwy dla Francji i Niemiec U schyłku 1915 roku armia niemiecka zwyciężała na wszystkich frontach, a jednak koniec I wojny światowej nie był blisko. Cierpliwość cywilów wspierających wysiłek militarny została wystawiona na próbę. Wpływowa grupa opozycyjna w armii z Hindenburgiem i Ludendorffem na czele, wspierana przez kanclerza Theobalda von Bethmanna Hollwega, chciała usunięcia Falkenhayna. Ten natomiast wciąż cieszył się zaufaniem kajzera, któremu nie podobały się takie próby kwestionowania jego autorytetu i który wciąż wierzył, że klucz do zwycięstwa leży na zachodzie. Dlaczego Verdun stało się celem ofensywy Kanclerz miał dobre powody, by twierdzić, że głównym wrogiem nie jest Francja, lecz Wielka Brytania. Jej armie wciąż były świeże i ledwie wykorzystane w boju, a siły morskie nie tylko utrzymywały blokadę handlową Niemiec, lecz także pozwalały na utrzymanie komunikacji ze Stanami Zjednoczonymi, od których alianci byli coraz bardziej zależni w zakresie zasobów. Aby zaradzić temu drugiemu zjawisku, Falkenhayn nalegał na nieograniczoną wojnę podwodną. Wierzył też, że na lądzie najgroźniejszą bronią Wielkiej Brytanii nie były jej własne, słabo wyszkolone wojska, lecz sojusznicza armia francuska. Gdyby tej ostatniej zadać druzgoczący cios, tak by musiała błagać o pokój, to „angielski miecz”, jak mawiał Falkenhayn, zostałby wytrącony z ręki. Jak to zrobić, biorąc pod uwagę umocnienia obronne frontu zachodniego? Plan wyniszczenia armii francuskiej Aby rozwiązać ten problem, Falkenhayn zastosował metodę, która sprawdziła się już wcześniej na wschodzie, a więc wyniszczenie przeciwnika. Francja miała być wykrwawiona na śmierć poprzez zniszczenie jej armii. Trzeba było zmusić Francuzów, by walczyli o tereny, na których utratę nie mogli sobie pozwolić – w tym wy…

bitwa-pod-Verdun-717e893.jpg
width: 2813
height: 1875

Dziennikarz Travelera poleciał do Tel Awiwu. „Tego napięcia nie da się znieść”
type: item
date: 2026-01-31T13:34:19.000Z
creator: Michał Cessanis
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: bliski wschód
subject: izrael
subject: turystyka
subject: wojna
description: MSZ odradza podróże do Izraela. Turyści i pielgrzymi z Polski podróżują tam z... aplikacją ostrzegającą przed nalotami. Sprawdziliśmy, jak wygląda sytuacja w Tel Awiwie w 2026 r.
encoded: Spis treści: Pielgrzymi i plażowicze Życie na promenadzie Kulinarna codzienność z telefonem w ręku Ślady na murach Napięcie trudne do zniesienia Ta podróż bardzo się różniła od innych. Zanim w ogóle spakowałem walizkę, musiałem dopełnić procedur, o których jeszcze kilka lat temu bym nie pomyślał, planując podróż nad Morze Śródziemne. Pierwszy krok: rejestracja w systemie „Odyseusz” polskiego MSZ – na wypadek konieczności nagłej ewakuacji. Drugi: złożenie wniosku o ETA-IL. To nowy, bezwzględny wymóg izraelskich służb granicznych – elektroniczne zezwolenie na wjazd, bez którego nie zostanę wpuszczony na pokład samolotu. Ale najważniejsza była instalacja aplikacji „Tzeva Adom” (Red Alert). To system wczesnego ostrzegania zintegrowany z obroną cywilną, który wyciem syreny informuje o nadlatujących rakietach i daje sekundy na znalezienie schronienia. Codziennie przed wylotem śledziłem też doniesienia z Bliskiego Wschodu. Zastanawiałem się nie nad tym, nie jaka będzie pogoda, ale czy przestrzeń powietrzna pozostanie otwarta. To była podróż nerwowa od samego początku. Pielgrzymi i plażowicze Ląduję na lotnisku Ben Guriona w ciągu dnia. Jestem tu pod koniec stycznia, kilka dni po tym, gdy duża część grupy Lufthansy zawiesiła rejsy nocne do Tel Awiwu. Ryzyko operacyjne i trudności w identyfikacji zagrożeń po zmroku uznano za zbyt wysokie. Ze mną turyści i pielgrzymi z Polski, którzy przylecieli bezpośrednio LOT-em (nasz narodowy przewoźnik, podobnie jak linia Wizz Air, realizuje połączenia do Tel Awiwu). Hala przylotów jest cichsza niż zwykle. Czekając na bagaż, wdaję się w rozmowę z mężczyzną stojącym obok. To Marek, pilot wycieczek, który właśnie przyleciał z grupą z Polski. Mimo że nasze MSZ odradza podróże (komunikat „Nie podróżuj”), on jest tu regularnie. – Ludzie pytają mnie: czy tam nie strzelają? – mówi, obserwując przesuwające się walizki. – Odpowiadam im faktami: konflikt toczy się punktowo. Jerozolima czy Galilea to miejsca, które żyją z turystów i są relatywnie b…

tel-awiw-1-83889cf.jpg
width: 4032
height: 3024

Grób nieznanego żołnierza jest uniwersalnym symbolem pamięci o najwyższej ofierze
type: item
date: 2026-01-18T07:31:16.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: I wojna światowa
subject: pomniki
subject: wojna
description: Grób nieznanego żołnierza to coś więcej niż tylko pomnik. Na całym świecie miejsca pochówku anonimowych bohaterów honorują ogrom ofiary poległych na frontach I wojny światowej, ale nie tylko. Jak narodziła się ta idea? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: Spis treści: Od lokalnego krzyża do państwowego kultu Europejsko-amerykański model pamięci narodowej Dwa groby, jedna pamięć Uniwersalna rola anonimowości W wielkiej wojnie, jednym z najkrwawszych konfliktów w dziejach, zginęło około 8,5 miliona żołnierzy. Ze względu na masowe użycie artylerii wielu poległych nigdy nie udało się zidentyfikować. Ta nowa skala anonimowej śmierci stworzyła w powojennych społeczeństwach olbrzymią, niewypełnioną lukę w pamięci narodowej. Rządy stanęły przed wyzwaniem moralnym: jak uhonorować ogrom ofiary, gdy tradycyjny pochówek z imieniem i nazwiskiem stał się niemożliwy dla tak wielu bohaterów? Od lokalnego krzyża do państwowego kultu Geneza idei grobu nieznanego żołnierza ma charakter głęboko osobisty. W 1916 roku kapelan frontowy, wielebny David Railton, podczas służby w Armentières zauważył w ogrodzie prowizoryczny grób z prostym drewnianym krzyżem, na którym ołówkiem wypisano słowa: „An Unknown British Soldier” (Nieznany Żołnierz Brytyjski). To spostrzeżenie, ilustrujące ludzką potrzebę upamiętnienia, stało się impulsem dla symbolu państwowego. W sierpniu 1920 roku Railton przekazał swoją wizję Herbertowi Ryle’owi, dziekanowi Westminsteru. Dzięki energii i zaangażowaniu Ryle’a pomysł ten szybko przekształcono w czyn, skutkując uroczystym pochówkiem w opactwie westminsterskim. To wydarzenie zainicjowało globalny ruch tworzenia tego typu pomników. Stworzenie jednego anonimowego bohatera, który reprezentował miliony, było strategicznym aktem konsolidacji państwa zapewniając, że ofiara wojenna, choć anonimowa, nie została zapomniana. Europejsko-amerykański model pamięci narodowej Ustanowienie grobów nieznanego żołnierza w Paryżu, Londynie i Arlington było niemal synchroniczne, lecz każda z trzech nacji wkomponowała uniwersalny symbol anonimowej ofiary w swoje specyficzne wartości i tradycje państwowe. Grób Nieznanego Żołnierza w Paryżu We Francji pochówek anonimowego bohatera symbolicznie połączył ofiarę wielkiej wojny z tradycją chwał…

grob-nieznanego-zolnierza-c01accf.jpg
width: 1950
height: 1300

Najwyżsi, najsilniejsi, najbardziej zaufani. Kim byli dawni żołnierze do zadań specjalnych
type: item
date: 2025-12-27T08:14:37.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: broń
subject: wojna
subject: wojsko
description: Na polu walki grenadierzy musieli wykazywać się żelaznymi nerwami. Stojąc pod ostrzałem, musieli zachować spokój, zapalić prymitywny lont i precyzyjnie cisnąć żeliwną kulę wypełnioną czarnym prochem w szeregi wroga, by siać śmierć tam, gdzie nie docierały kule muszkietów. Jak powstała ta doborowa formacja? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Narodziny elity Nie każdy mógł zostać grenadierem Narzędzia wojennego rzemiosła Jak działali grenadierzy? Zmierzch grenadierów Najstarsze formy miotanych ręcznie pocisków, wypełnionych materiałem zapalającym lub wybuchowym, pojawiły się już w starożytności i dalej były używane w średniowieczu. Pierwsze znane użycie granatów wypełnionych czarnym prochem jest natomiast datowane na XV stulecie. Jednak dopiero ponad 200 lat później stały się na tyle powszechne, że w armiach zaczęto tworzyć specjalne oddziały piechoty, wyspecjalizowane w ich miotaniu. Narodziny elity Koncepcja wyposażenia wojska w granaty sięga czasów dynastii Ming, kiedy stacjonujący na Wielkim Murze żołnierze używali bomb grzmotowych. Z kolei najstarsze wzmianki o żołnierzach używających granatów w armiach europejskich pochodzą z wczesnej ery nowożytnej, z armii austriackiej i hiszpańskiej. Wzmianki na temat oddziałów miotających granaty pojawiają się również w Anglii uwikłanej w wojny biskupie. Jednak kompania żołnierzy służących jako grenadierzy powstała we Francji, w czasach rządów Ludwika XIV. Formalny początek istnienia oddziałów grenadierów datuje się na rok 1667, kiedy podpułkownik Jean Martinet utworzył pierwszą elitarną kompanię w prestiżowym Régiment du Roi. Ten pomysł okazał się tak skuteczny, że został błyskawicznie wdrożony w całej armii. W październiku 1670 roku około 30 regimentów piechoty posiadało własne, stałe kompanie grenadierskie. Wkrótce stały się one ważnym elementem każdego batalionu. Francuscy grenadierzy odnosili wielkie sukcesy na polach bitew, a to sprawiło, że idea utworzenia oddziałów wyspecjalizowanych w miotaniu ręcznych granatów szybko rozprzestrzeniła się na inne europejskie kraje. Holendrzy wprowadzili ich do swojej armii już w 1670 roku, natomiast Anglicy poszli w ich ślady siedem lat później. Nie każdy mógł zostać grenadierem Kryteria rekrutacji do oddziałów grenadierów były niezwykle rygorystyczne i faworyzowały żołnierzy o określonych predyspozycjach …

grenadierzy-GettyImages-185194116-3bd7ba0.jpg
width: 4256
height: 2832

Czy Fallout ma naukowe podstawy? Oto, jak naprawdę wyglądałby świat po nuklearnej apokalipsie
type: item
date: 2025-12-17T14:46:48.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Lifestyle
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: bomba atomowa
subject: czarnobyl
subject: gry
subject: mutacja
subject: promieniowanie
subject: wojna
description: Fallout od prawie 30 lat fascynuje wizją świata po wojnie atomowej. Ale czy gigantyczne karaluchy, mutanci, ghule i jałowe pustkowia to realny scenariusz? Sprawdzamy, które elementy postapokaliptycznego świata mają naukowe podstawy.
encoded: Spis treści Wojna nuklearna: jak wyglądałby prawdziwy koniec świata? Promieniowanie w Fallout: mity i uproszczenia Ekologia postapokalipsy i przykład Czarnobyla Gigantyczne karaluchy i mutanci – realny scenariusz czy fantazja? Uniwersum Fallout od 1997 roku podbija serca miłośników popkultury wizją świata zniszczonego przez wojnę nuklearną, a jednocześnie zatrzymanego estetycznie w amerykańskich latach 50. Ale czy świat Fallouta ma naukowe podstawy? Wiele elementów kultowej serii czerpie inspirację z realnych zjawisk fizycznych, biologicznych i społecznych. Gdzie zatem kończy się nauka, a zaczyna fikcja? Wojna nuklearna: jak wyglądałby prawdziwy koniec świata? W Fallout wojna nuklearna trwa zaledwie kilka godzin, ale jej skutki są widoczne przez kolejne dwa stulecia. Jedynym realnym historycznym doświadczeniem użycia broni jądrowej w warunkach wojennych są bombardowania Hiroszimy i Nagasaki. W obu miastach ogromna część zabudowy została zniszczona w ciągu sekund, przez falę uderzeniową i promieniowanie cieplne. Dziesiątki tysięcy ludzi zginęły natychmiast, często bez widocznych obrażeń zewnętrznych, a kolejne tysiące w następnych dniach i tygodniach, na skutek choroby popromiennej. Oba miasta nie zostały jednak całkowicie wymazane z mapy, a ich odbudowa rozpoczęła się stosunkowo szybko. To właśnie Hiroszima i Nagasaki pokazują, że skutki wojny nuklearnej byłyby bardziej złożone, niż sugerują apokaliptyczne wizje. Skażenie promieniowaniem nie utrzymywało się tam przez setki lat. Już kilka lat po wybuchach oba miasta funkcjonowały ponownie. Niedawne badania „hibakusha”, czyli ocalałych pokazały, że zaledwie 1 proc. z nich zmarło w kolejnych latach na nowotwory popromienne. Współczesna wojna nuklearna różniłaby się jednak skalą – użycie setek lub tysięcy głowic mogłoby doprowadzić np. do tzw. nuklearnej zimy, czyli spadku temperatur i załamania rolnictwa. Fallout przedstawia świat, w którym skutki wojny są niemal absolutne i nieodwracalne. Rzeczywistość byłaby prawdopo…

fallout-a-nauka-33ac3d7.jpg
width: 1350
height: 900