National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-28T11:57:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Zima nuklearna to globalny skutek wojny jądrowej. Może trwać dziesiątki lat i doprowadzić do wyginięcia życia na Ziemi
items: Groźba sprzed 2000 lat. Była wyryta na starożytnym pocisku do procy
items: Czarny deszcz nad Iranem. Naukowcy wyjaśniają, skąd się bierze i czy jest groźny dla zdrowia
items: Nowe badanie sugeruje, że w naszej galaktyce istnieją cztery wrogie cywilizacje, które mogłyby zaatakować Ziemię
items: Eksponaty prosto z frontu trafiły do Berlina. Wyjątkowe muzeum opowiada o losach wojny w Ukrainie
items: William Wallace – jak wyglądała prawdziwa historia szkockiego bohatera?
items: Walka o twierdzę i honor zakończona rzezią. Mija 110 lat od bitwy pod Verdun
items: Dziennikarz Travelera poleciał do Tel Awiwu. „Tego napięcia nie da się znieść”
items: Grób nieznanego żołnierza jest uniwersalnym symbolem pamięci o najwyższej ofierze
items: Najwyżsi, najsilniejsi, najbardziej zaufani. Kim byli dawni żołnierze do zadań specjalnych
items: Czy Fallout ma naukowe podstawy? Oto, jak naprawdę wyglądałby świat po nuklearnej apokalipsie
items: Musisz mieć wybrany film, zanim zaczniesz jeść? Średniowieczni mnisi do posiłku oglądali… ten gobelin
items: Od oficera KGB do mrocznego cara Rosji. Tak rosła potęga Władimira Putina
items: Starożytna mozaika z Brytanii przedstawia historię Troi... ale opowiedzianą inaczej, niż robimy to obecnie. Kto się myli?
items: Czy szympansy toczą wojny? Tak, ta trwała 10 lat i przyniosła ogromne zyski zwycięzcom
items: Niszczyli miejsca kultu i narzucali chrześcijaństwo – jak zakon krzyżacki zbudował swoją potęgę
items: Bucza stała się symbolem tragedii, ale także walki o sprawiedliwość. Agresorów czeka kara
items: Srebrenica była miejscem pogromu tysięcy ludzi. Pamięć o tych wydarzeniach przetrwała
items: Znaleźli bombowego „Łosia”. Części rozrzucone na 300 metrów
items: Rzeź wołyńska była jedną z największych zbrodni w historii. Ukraińscy nacjonaliści nie mieli litości
items: Konfederacja barska miała zrzucić polską podległość wobec Rosji. Buntownicy popełnili jednak błąd
items: Tani zamiennik krwi? Polski wynalazek, który może pomóc rannym żołnierzom
items: Te grody były przedmiotem walk Piastów z władcami ruskiego Kijowa. Do dziś skrywają wiele tajemnic
items: Życie straciło tu ponad 1,1 mln osób. Auschwitz-Birkenau to symbol piekła na ziemi
items: Bitwa pod Legnicą była jedną z najtragiczniejszych w średniowiecznej Polsce. Starcie z Mongołami zakończyło się wielką porażką

Zima nuklearna to globalny skutek wojny jądrowej. Może trwać dziesiątki lat i doprowadzić do wyginięcia życia na Ziemi
type: item
date: 2026-03-28T11:56:27.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: bomba atomowa
subject: katastrofy
subject: wojna
subject: zmiany klimatyczne
description: Wojna nuklearna może w krótkim czasie doprowadzić do śmierci milionów ludzi. Jednak ci, którzy przetrwaliby eksplozje i uniknęli napromieniowania, niekoniecznie uniknęliby śmierci. Zawieszony w powietrzy pył doprowadziłby do drastycznego spadku temperatury na naszej planecie oraz utrzymującej się przez wiele lat ciemności. To tzw. zima nuklearna.
encoded: Spis treści: TTAPS, czyli jak nie zostać dinozaurem Eksplozja nuklearna Ciemna, zimna noc Długofalowe skutki zimy nuklearnej Termin „zima nuklearna” odnosi się do hipotetycznego zjawiska klimatycznego, które mogłoby wystąpić po zakrojonej na szeroką skalę wojnie jądrowej. Według autorów analiz dotyczących skutków użycia bomb atomowych, ich detonacje wprowadziłyby do atmosfery ogromne ilości dymu i pyłu, zdolne wywołać efekt „antycieplarniany”. Ziemia ochłodziłaby się do temperatury poniżej zera, a utrzymujący się pył doprowadziłby do długotrwałej ciemności. Miałoby poważne konsekwencje zarówno dla naturalnych ekosystemów, jak i dla przetrwania nas, ludzi. Doprowadziłoby też do wyginięcia wielu gatunków roślin i zwierząt, co skutkowałoby masowym głodem wśród ocalałych. Skutki takiej katastrofy widzimy m.in. w grze i serialu „Fallout”. TTAPS, czyli jak nie zostać dinozaurem Sformułowanie scenariusza zimy nuklearnej jest w znacznej mierze wynikiem prac zespołu badawczego powołanego w 1982 roku przez Narodową Akademię Nauk (NAS). NAS poprosiła Richarda B. Turco, Owena B. Toona, Thomasa P. Ackermana, Jamesa B. Pollacka i Carla Sagana – zespół znany później jako TTAPS (od pierwszych liter ich nazwisk) – o zbadanie możliwych skutków pyłu wznoszonego przez detonacje jądrowe. Zespół TTAPS składał się z naukowców, którzy wcześniej badali różne efekty atmosferyczne cząstek pyłu, w tym konsekwencje erupcji wulkanicznych, zachowanie burz pyłowych na Marsie oraz teorie masowych wymierań spowodowanych uderzeniami planetoid lub komet. Jednym z najbardziej niepokojących wyników badań TTAPS było wykazanie, że pełnoskalowa wymiana jądrowa wcale nie jest konieczna do wywołania zimy nuklearnej. Przy założeniu, że taka wymiana oznaczałaby łączną moc wybuchową około dwudziestu pięciu tysięcy megaton, zima nuklearna mogłaby zostać wywołana znacznie mniejszymi konfliktami w zakresie od trzech do pięciu tysięcy megaton, w zależności od charakteru celów. Jednak nawet ograniczona wymiana jądro…

zima-nuklearna-94615d6.jpg
width: 1800
height: 1200

Groźba sprzed 2000 lat. Była wyryta na starożytnym pocisku do procy
type: item
date: 2026-03-20T10:17:08.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: izrael
subject: starożytność
subject: wojna
description: Archeolodzy prowadzący wykopaliska w Izraelu odnaleźli ołowiany pocisk, na którym wyryto napis, który można przetłumaczyć jako „wyciągnij z tego wnioski” lub „dostałeś nauczkę”. Naukowcy twierdzą, że to pierwszy w historii tego typu artefakt.
encoded: Kule z inskrypcją, a w szczególności imieniem osoby, w którą ma trafić taki pocisk, to znany motyw, zwłaszcza w kinie gangsterskim. Przyszła ofiara znajdowała taki przedmiot np. w swoim pokoju i wiedziała, że przesłanie jest proste. „Jesteś naszym celem” lub „ta kula jest przeznaczona dla ciebie”. Była to groźba, która uświadamiała człowiekowi, że jest w śmiertelnym niebezpieczeństwie. Taki pocisk często jednak był jedynie ostrzeżeniem i miał prowadzić do refleksji, odkupienia lub zadośćuczynienia. Pocisk z groźbą w starożytnym Izraelu Okazuje się jednak, że jest to motyw znany już w czasach starożytnych. Izraelscy archeolodzy prowadzili wykopaliska w ruinach starożytnego miasta Hippos w północno-wschodnim Izraelu. Stanowisko znajduje się na szczycie u podnóża Wzgórz Golan. Pomiędzy III w. p.n.e. a VII w. n.e. było miastem, najpierw helleńskim, a następnie rzymskim. Badacze odnaleźli tam pocisk do procy, na którym znajdowała się inskrypcja „ΜΑΘΟΥ”, którą można przetłumaczyć jako „wyciągnij wnioski”. „Przedmiot został odnaleziony za pomocą wykrywacza metalu na terenie Nekropolii Południowej, w pobliżu koryta potoku Sussita, gdzie przebiegała starożytna droga” – napisali autorzy w pracy, która została opublikowana na łamach czasopisma „Palestine Exploration Quarterly”. Naukowcy twierdzą, że pocisk najprawdopodobniej został wystrzelony przez greckich obrońców miasta w kierunku atakujących żołnierzy wroga. – Tę wcześniej niepotwierdzoną inskrypcję można interpretować jako groźbę skierowaną wobec wroga. Znalezisko dołącza do grupy 69 ołowianych pocisków do procy znalezionych na terenie Hippos. Chociaż niektóre z nich są ozdobione skorpionem lub piorunem, znaleziony ostatnio pocisk, jest pierwszym z taką inskrypcją – podkreślają badacze. – To przykład sarkastycznego humoru obrońców miasta, którzy chcieli dać nauczkę swoim wrogom – powiedział Michael Eisenberg, archeolog z Uniwersytetu w Hajfie. Archeolodzy uważają, że osoba, która wystrzeliła pocisk, najprawdopodobniej zn…

pocisk-z-procy-b5a3d7c.jpg
width: 2835
height: 1071

Czarny deszcz nad Iranem. Naukowcy wyjaśniają, skąd się bierze i czy jest groźny dla zdrowia
type: item
date: 2026-03-12T11:03:02.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: deszcz
subject: ekologia
subject: iran
subject: wojna
description: Pożary irańskiej infrastruktury naftowej, która w nocy z 7 na 8 marca stała się celem amerykańsko-izraelskiego ataku, mogą znacząco wpłynąć na zdrowie mieszkańców Bliskiego Wschodu. Naukowcy ostrzegają przez szkodliwymi dla zdrowia skutkami masowego spalania, takimi jak dym czy kwaśne deszcze. Zagrożeni mogą być nie tylko mieszkańcy Teheranu ale również obywatele innych – nie tylko granicznych – krajów.
encoded: 8 marca internet obiegły nagrania przedstawiające stolicę Iranu – Teheran – spowitą kłębami czarnego, gęstego dymu. Krajobraz ten był efektem nocnego ataku na irańską infrastrukturę naftową, obejmującą cztery magazyny ropy oraz centrum przesyłowe w mieście i pobliskiej prowincji Alborz. Z czasem powstałe chmury przyniosły kwaśny deszcz, przed którym alarmowały lokalne władze. Jakie konsekwencje dla zdrowia mieszkańców terenów objętych konfliktem może przynieść atak na tego typu złoża? Czarne chmury nad Teheranem Poranek 8 marca w Teheranie był spowity gęstymi chmurami czarnego dymu. Krajobraz ten utrzymywał się przez cały kolejny dzień. Mieszkańcy zaczęli dostrzegać osadzającą się sadzę na ulicach, samochodach, a nawet na balkonach swoich domów. Z czasem na miasto zaczęły spadać czarne krople deszczu. Widok ten był szczególnie nietypowy, ponieważ jeszcze niedawno region zmagał się z długotrwałą suszą. Kwaśny deszcz, który powstał prawdopodobnie z dymu unoszącego się z płonących instalacji naftowych, zaczął doskwierać mieszkańcom. Niektórzy z nich skarżyli się na ból gardła i pieczenie oczu, które pojawiły się wraz z pierwszymi kroplami opadu na teherańskich ulicach. Skąd czarny deszcz? Choć naukowcom brakuje jeszcze informacji na temat dokładnego pochodzenia kwaśnych kropel, już teraz wiemy, że prawdopodobnym powodem ich powstania był dym unoszący się z płonących instalacji naftowych. Ropa znajdująca się w zbombardowanych zbiornikach była znacznie gęstsza oraz mniej przetworzona niż ma to miejsce choćby w przypadku samochodowej benzyny, co sprawiło, że proces spalania surowca był mniej skuteczny. W efekcie wraz z dymem do atmosfery przedostała się ogromnie zróżnicowana mieszanka spalonych i niespalonych cząstek. W dymie z płonących instalacji mogły znajdować się cząstki sadzy, czyli węgiel oraz wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Ponieważ ropa zawiera także siarkę i azot, podczas spalania tego surowca powstały tlenki tych pierwiastków. W kontakcie z wilgocią…

GettyImages-2264909434-a160095.jpg
width: 5760
height: 3840

Nowe badanie sugeruje, że w naszej galaktyce istnieją cztery wrogie cywilizacje, które mogłyby zaatakować Ziemię
type: item
date: 2026-03-06T10:38:12.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: cywilizacja
subject: Gwiazdy
subject: konflikty
subject: kosmici
subject: kosmos
subject: wojna
description: Szansa na atak ze strony kosmitów jest sto razy mniejsza niż ryzyko zagłady ludzkości przez gigantyczną asteroidę. Mimo to statystyki sugerują, że w naszej galaktyce mogą istnieć co najmniej cztery wrogie cywilizacje.
encoded: W tym artykule: Jak często ludzie wywołują wojny na Ziemi? Jak często ludzie mogliby wywoływać wojny w kosmosie? Jak często wrogie cywilizacje mogą wywoływać wojny? Alberto Caballero nie jest astrofizykiem. Jako doktorant zajmuje się międzynarodowymi konfliktami na hiszpańskim Uniwersytecie Vigo. Ten kierunek badawczy zainspirował go do przeprowadzenia pewnego myślowego eksperymentu. Caballero postawił następujące pytanie. Jeśli w kosmosie istnieją inne cywilizacje i jeśli ich skłonność do najeżdżania sąsiadów odpowiada skłonności Ziemian do wywoływania wojen, to ile może być agresywnych kosmitów tylko w Drodze Mlecznej? Rozumowanie, w którym zawarł odpowiedź, opisał w artykule umieszczonym w archiwum preprintów naukowych arXiv. Artykuł nie został jeszcze zrecenzowany. Mimo to zyskał rozgłos, ponieważ analiza Caballero prowadzi do klarownego wniosku. Statystyka wskazuje, że w naszej galaktyce istnieją cztery wrogie cywilizacje, które – gdyby miały takie możliwości techniczne – najechałyby Ziemię. Jak często ludzie wywołują wojny na Ziemi? Caballero zaczął od zebrania danych o liczbie konfliktów zbrojnych na Ziemi w latach 1950–2022. W tym czasie wojnę, najazd lub inwazję na różną skalę wywołało 51 państw ze 195 istniejących. Na szczycie listy znalazły się Stany Zjednoczone z 14 konfliktami zbrojnymi. Następnie Hiszpan oszacował prawdopodobieństwo, że dany kraj wywoła wojnę, uzależnione od udziału jego wydatków na wojsko w ogólnych, globalnych wydatkach zbrojeniowych. Znów przodowały tu Stany Zjednoczone. Amerykańskie wydatki na wojsko stanowiły 38 proc. wszystkich pieniędzy lokowanych w sektorze zbrojeniowym w badanych okresie. „Mój tata jako pierwszy rozpoczął poszukiwanie obcej inteligencji”. Opowieść córki Franka Drake'a Czy kosmici istnieją? Na wiosnę 1960 roku, 29-letni astronom z pasmami przedwczesnej siwizny i beztroskim nastawieniem, postanowił stawić czoła jednemu z najbardziej egzystencjalnych pytań lu... <img src="https://images.immediate.co.uk/production…

droga-mleczna-4f31e49.jpg
width: 2828
height: 2121

Eksponaty prosto z frontu trafiły do Berlina. Wyjątkowe muzeum opowiada o losach wojny w Ukrainie
type: item
date: 2026-03-05T07:44:18.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: berlin
subject: muzeum
subject: ukraina
subject: wojna
description: W czwartą rocznicę początku pełnoskalowej inwazji wojsk rosyjskich na tereny Ukrainy w Berlinie została otwarta muzealna wystawa opowiadająca o losach wojny za naszą wschodnią granicą. Ekspozycja nie tylko tłumaczy przebieg całego konfliktu, ale również prezentuje sylwetki „zwykłych” obywateli, których życie wraz z początkiem walk wywróciło się „do góry nogami”. Główne przesłanie kuratorów brzmi: nie można być obojętnym wobec okrucieństwa.
encoded: Kuratorzy nowo otwartej wystawy, Wieland Giebel i Enno Lenze, zasłynęli już ze swoich inicjatyw mających na celu ukazanie okrucieństwa rosyjsko-ukraińskiej wojny. W 2023 roku przekonali władze Berlina, by przed samym wejściem do tamtejszej ambasady Federacji Rosyjskiej ustawić wrak rosyjskiego czołgu, który został odholowany z frontu w okolicach Kijowa. Tym razem aktywiści wykorzystali powojenne dziedzictwo stolicy Niemiec. W jednym z przeciwlotniczych bunkrów zaprezentowali wstrząsającą wystawę o losach wschodniego konfliktu. „Fizyczna rzeczywistość konfliktu” Wieland Giebel, pytany przez magazyn „The Guardian” o główny cel wystawy, odpowiada, że ma ona zaprezentować odwiedzającym „fizyczną rzeczywistość konfliktu”. I rzeczywiście, od samego początku na własnej skórze można poczuć realia rosyjsko-ukraińskiego konfliktu. Zanim wejdzie się do środka starego bunkru, w którym mieści się ekspozycja, odwiedzający namierzany jest przez rosyjskiego drona – tak samo, jak ma to miejsce na froncie. Na ekranie można dostrzec własną sylwetkę z perspektywy śmiercionośnej maszyny. Całość wystawy skupia się wokół dwóch zagadnień: opisu wojny, która obecnie ma miejsce za naszą wschodnią granicą oraz jej historycznych korzeni wraz z opowieściami o życiu ludzi, których konflikt nieodwracalnie zmienił. Aby wstrząsnąć odwiedzającymi, kuratorzy sięgnęli po wiele obiektów wziętych bezpośrednio z terenów walk. W centralnym miejscu ekspozycji znajduje się srebrnoszary Fiat Scudo z rozbitą przednią szybą, dużą dziurą w dachu i siedzeniami splamionymi krwią. Samochód, który w kwietniu 2025 roku został trafiony przez rosyjskiego drona, używany był jako tzw. społeczna taksówka (ang. social taxi), którą z ukraińskiego Chersonia wywożono osoby starsze i dzieci. W ataku zginął 28-letni Ołeh Salnyk, który na froncie pełnił funkcję pracownika pomocy humanitarnej. Militarne eksponaty W kolejnych salach muzeum dostrzec można inne przedmioty zawierające w sobie historie o wojnie. W jednym z pomieszcze…

bunkier-44a3970.jpg
width: 2813
height: 1875

William Wallace – jak wyglądała prawdziwa historia szkockiego bohatera?
type: item
date: 2026-02-23T07:54:55.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Historia
subject: średniowiecze
subject: szkocja
subject: wielka brytania
subject: wojna
description: William Wallace to jedna z najsłynniejszych postaci w historii Szkocji, symbol niepodległości i odwagi w walce z Anglikami. Choć jego życie owiane jest legendą, fakty historyczne potwierdzają jego istnienie i bohaterstwo. Poznaj początki życia Wallace’a, jego działania wojenne, tragiczny koniec oraz to, jak stał się ikoną kultury i symbolem wolności Szkocji.
encoded: Spis treści: Początki życia i pochodzenie Williama Wallace’a Powstanie przeciw Anglikom i bitwa pod Stirling Strażnik Szkocji i dalsze działania wojenne Losy Wallace’a po 1298 roku Jak zginął William Wallace – tortury i egzekucja William Wallace w legendzie i kulturze popularnej William Wallace to postać, która stała się symbolem walki o wolność i niepodległość Szkocji. Jego imię budzi dziś fascynację i jest nieodłącznie związane z historią szkockiego oporu wobec Anglików. Choć legendy często przerysowują jego dokonania, fakty historyczne potwierdzają, że Wallace rzeczywiście istniał i odegrał kluczową rolę powstaniu przeciwko rządom Anglii. W kronice Lanercost, która opisuje wojny o niepodległość Szkocji, wspominana jest jego działalność wojskowa i polityczna. Wallace był dowódcą, który potrafił mobilizować lokalne siły, koordynować działania wojskowe oraz inspirować Szkotów do walki przeciwko Anglikom. Jego życie stało się legendą, a postać przetrwała w literaturze i filmach. Początki życia i pochodzenie Williama Wallace’a William Wallace urodził się około 1270 roku w hrabstwie Renfrewshire, w rodzinie skromnego właściciela ziemskiego. Jego ojcem był Alan Wallace, a bracia to Malcolm i John. Dokładne miejsce urodzenia pozostaje przedmiotem sporów. Nazwisko Wallace pochodzi prawdopodobnie od staroangielskiego słowa wylisc, oznaczającego „cudzoziemiec” lub „Walijczyk”. Możliwe, że rodzina miała korzenie walijskie lub była powiązana z mieszkańcami dawnego królestwa Strathclyde. Niektóre źródła sugerują, że Wallace mógł być wychowywany w duchu patriotyzmu i niezależności, co później wpływało na jego działania wojenne. O wczesnym życiu Wallace’a wiadomo niewiele. Być może zdobywał doświadczenie wojskowe w młodości, obserwując walki w Walii, która w tym czasie była podbijana przez Edwarda I. Inne źródła wskazują, że mógł pełnić funkcje administracyjne lub wojskowe w lokalnej szlachcie, co pozwoliło mu na późniejsze dowodzenie armią piechoty. Już w młodym wieku Wallace w…

William-Wallace-be184c1.jpg
width: 1575
height: 1050

Walka o twierdzę i honor zakończona rzezią. Mija 110 lat od bitwy pod Verdun
type: item
date: 2026-02-21T07:27:38.000Z
creator: Michael Howard
subject: Historia
subject: francja
subject: I wojna światowa
subject: niemcy
subject: wojna
description: Kampania pod Verdun była jednym z najbardziej krwawych epizodów I wojny światowej i elementem niemieckiego planu wyniszczenia armii francuskiej. Rozpoczęta w lutym 1916 roku ofensywa miała zmusić Francję do kapitulacji poprzez walkę o twierdzę o ogromnym znaczeniu symbolicznym, lecz niewielkiej wartości strategicznej. Starcie, w którym dominowała artyleria, gaz bojowy i miotacze ognia, pochłonęło około pół miliona ofiar i stało się punktem zwrotnym zarówno dla Francji, jak i Niemiec. 21 lutego mija dokładnie 110 lat od rozpoczęcia walk pod Verdun. Przeczytaj fragment nowej książki Michaela Howarda „I wojna światowa”.
encoded: Spis treści: Dlaczego Verdun stało się celem ofensywy Plan wyniszczenia armii francuskiej Początek bitwy i przewaga artylerii Dowodzenie Pétaina i obrona twierdzy Skala strat i piekło artyleryjskiej wojny Skutki bitwy dla Francji i Niemiec U schyłku 1915 roku armia niemiecka zwyciężała na wszystkich frontach, a jednak koniec I wojny światowej nie był blisko. Cierpliwość cywilów wspierających wysiłek militarny została wystawiona na próbę. Wpływowa grupa opozycyjna w armii z Hindenburgiem i Ludendorffem na czele, wspierana przez kanclerza Theobalda von Bethmanna Hollwega, chciała usunięcia Falkenhayna. Ten natomiast wciąż cieszył się zaufaniem kajzera, któremu nie podobały się takie próby kwestionowania jego autorytetu i który wciąż wierzył, że klucz do zwycięstwa leży na zachodzie. Dlaczego Verdun stało się celem ofensywy Kanclerz miał dobre powody, by twierdzić, że głównym wrogiem nie jest Francja, lecz Wielka Brytania. Jej armie wciąż były świeże i ledwie wykorzystane w boju, a siły morskie nie tylko utrzymywały blokadę handlową Niemiec, lecz także pozwalały na utrzymanie komunikacji ze Stanami Zjednoczonymi, od których alianci byli coraz bardziej zależni w zakresie zasobów. Aby zaradzić temu drugiemu zjawisku, Falkenhayn nalegał na nieograniczoną wojnę podwodną. Wierzył też, że na lądzie najgroźniejszą bronią Wielkiej Brytanii nie były jej własne, słabo wyszkolone wojska, lecz sojusznicza armia francuska. Gdyby tej ostatniej zadać druzgoczący cios, tak by musiała błagać o pokój, to „angielski miecz”, jak mawiał Falkenhayn, zostałby wytrącony z ręki. Jak to zrobić, biorąc pod uwagę umocnienia obronne frontu zachodniego? Plan wyniszczenia armii francuskiej Aby rozwiązać ten problem, Falkenhayn zastosował metodę, która sprawdziła się już wcześniej na wschodzie, a więc wyniszczenie przeciwnika. Francja miała być wykrwawiona na śmierć poprzez zniszczenie jej armii. Trzeba było zmusić Francuzów, by walczyli o tereny, na których utratę nie mogli sobie pozwolić – w tym wy…

bitwa-pod-Verdun-717e893.jpg
width: 2813
height: 1875

Dziennikarz Travelera poleciał do Tel Awiwu. „Tego napięcia nie da się znieść”
type: item
date: 2026-01-31T13:34:19.000Z
creator: Michał Cessanis
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: bliski wschód
subject: izrael
subject: turystyka
subject: wojna
description: MSZ odradza podróże do Izraela. Turyści i pielgrzymi z Polski podróżują tam z... aplikacją ostrzegającą przed nalotami. Sprawdziliśmy, jak wygląda sytuacja w Tel Awiwie w 2026 r.
encoded: Spis treści: Pielgrzymi i plażowicze Życie na promenadzie Kulinarna codzienność z telefonem w ręku Ślady na murach Napięcie trudne do zniesienia Ta podróż bardzo się różniła od innych. Zanim w ogóle spakowałem walizkę, musiałem dopełnić procedur, o których jeszcze kilka lat temu bym nie pomyślał, planując podróż nad Morze Śródziemne. Pierwszy krok: rejestracja w systemie „Odyseusz” polskiego MSZ – na wypadek konieczności nagłej ewakuacji. Drugi: złożenie wniosku o ETA-IL. To nowy, bezwzględny wymóg izraelskich służb granicznych – elektroniczne zezwolenie na wjazd, bez którego nie zostanę wpuszczony na pokład samolotu. Ale najważniejsza była instalacja aplikacji „Tzeva Adom” (Red Alert). To system wczesnego ostrzegania zintegrowany z obroną cywilną, który wyciem syreny informuje o nadlatujących rakietach i daje sekundy na znalezienie schronienia. Codziennie przed wylotem śledziłem też doniesienia z Bliskiego Wschodu. Zastanawiałem się nie nad tym, nie jaka będzie pogoda, ale czy przestrzeń powietrzna pozostanie otwarta. To była podróż nerwowa od samego początku. Pielgrzymi i plażowicze Ląduję na lotnisku Ben Guriona w ciągu dnia. Jestem tu pod koniec stycznia, kilka dni po tym, gdy duża część grupy Lufthansy zawiesiła rejsy nocne do Tel Awiwu. Ryzyko operacyjne i trudności w identyfikacji zagrożeń po zmroku uznano za zbyt wysokie. Ze mną turyści i pielgrzymi z Polski, którzy przylecieli bezpośrednio LOT-em (nasz narodowy przewoźnik, podobnie jak linia Wizz Air, realizuje połączenia do Tel Awiwu). Hala przylotów jest cichsza niż zwykle. Czekając na bagaż, wdaję się w rozmowę z mężczyzną stojącym obok. To Marek, pilot wycieczek, który właśnie przyleciał z grupą z Polski. Mimo że nasze MSZ odradza podróże (komunikat „Nie podróżuj”), on jest tu regularnie. – Ludzie pytają mnie: czy tam nie strzelają? – mówi, obserwując przesuwające się walizki. – Odpowiadam im faktami: konflikt toczy się punktowo. Jerozolima czy Galilea to miejsca, które żyją z turystów i są relatywnie b…

tel-awiw-1-83889cf.jpg
width: 4032
height: 3024

Grób nieznanego żołnierza jest uniwersalnym symbolem pamięci o najwyższej ofierze
type: item
date: 2026-01-18T07:31:16.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: I wojna światowa
subject: pomniki
subject: wojna
description: Grób nieznanego żołnierza to coś więcej niż tylko pomnik. Na całym świecie miejsca pochówku anonimowych bohaterów honorują ogrom ofiary poległych na frontach I wojny światowej, ale nie tylko. Jak narodziła się ta idea? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: Spis treści: Od lokalnego krzyża do państwowego kultu Europejsko-amerykański model pamięci narodowej Dwa groby, jedna pamięć Uniwersalna rola anonimowości W wielkiej wojnie, jednym z najkrwawszych konfliktów w dziejach, zginęło około 8,5 miliona żołnierzy. Ze względu na masowe użycie artylerii wielu poległych nigdy nie udało się zidentyfikować. Ta nowa skala anonimowej śmierci stworzyła w powojennych społeczeństwach olbrzymią, niewypełnioną lukę w pamięci narodowej. Rządy stanęły przed wyzwaniem moralnym: jak uhonorować ogrom ofiary, gdy tradycyjny pochówek z imieniem i nazwiskiem stał się niemożliwy dla tak wielu bohaterów? Od lokalnego krzyża do państwowego kultu Geneza idei grobu nieznanego żołnierza ma charakter głęboko osobisty. W 1916 roku kapelan frontowy, wielebny David Railton, podczas służby w Armentières zauważył w ogrodzie prowizoryczny grób z prostym drewnianym krzyżem, na którym ołówkiem wypisano słowa: „An Unknown British Soldier” (Nieznany Żołnierz Brytyjski). To spostrzeżenie, ilustrujące ludzką potrzebę upamiętnienia, stało się impulsem dla symbolu państwowego. W sierpniu 1920 roku Railton przekazał swoją wizję Herbertowi Ryle’owi, dziekanowi Westminsteru. Dzięki energii i zaangażowaniu Ryle’a pomysł ten szybko przekształcono w czyn, skutkując uroczystym pochówkiem w opactwie westminsterskim. To wydarzenie zainicjowało globalny ruch tworzenia tego typu pomników. Stworzenie jednego anonimowego bohatera, który reprezentował miliony, było strategicznym aktem konsolidacji państwa zapewniając, że ofiara wojenna, choć anonimowa, nie została zapomniana. Europejsko-amerykański model pamięci narodowej Ustanowienie grobów nieznanego żołnierza w Paryżu, Londynie i Arlington było niemal synchroniczne, lecz każda z trzech nacji wkomponowała uniwersalny symbol anonimowej ofiary w swoje specyficzne wartości i tradycje państwowe. Grób Nieznanego Żołnierza w Paryżu We Francji pochówek anonimowego bohatera symbolicznie połączył ofiarę wielkiej wojny z tradycją chwał…

grob-nieznanego-zolnierza-c01accf.jpg
width: 1950
height: 1300

Najwyżsi, najsilniejsi, najbardziej zaufani. Kim byli dawni żołnierze do zadań specjalnych
type: item
date: 2025-12-27T08:14:37.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: broń
subject: wojna
subject: wojsko
description: Na polu walki grenadierzy musieli wykazywać się żelaznymi nerwami. Stojąc pod ostrzałem, musieli zachować spokój, zapalić prymitywny lont i precyzyjnie cisnąć żeliwną kulę wypełnioną czarnym prochem w szeregi wroga, by siać śmierć tam, gdzie nie docierały kule muszkietów. Jak powstała ta doborowa formacja? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Narodziny elity Nie każdy mógł zostać grenadierem Narzędzia wojennego rzemiosła Jak działali grenadierzy? Zmierzch grenadierów Najstarsze formy miotanych ręcznie pocisków, wypełnionych materiałem zapalającym lub wybuchowym, pojawiły się już w starożytności i dalej były używane w średniowieczu. Pierwsze znane użycie granatów wypełnionych czarnym prochem jest natomiast datowane na XV stulecie. Jednak dopiero ponad 200 lat później stały się na tyle powszechne, że w armiach zaczęto tworzyć specjalne oddziały piechoty, wyspecjalizowane w ich miotaniu. Narodziny elity Koncepcja wyposażenia wojska w granaty sięga czasów dynastii Ming, kiedy stacjonujący na Wielkim Murze żołnierze używali bomb grzmotowych. Z kolei najstarsze wzmianki o żołnierzach używających granatów w armiach europejskich pochodzą z wczesnej ery nowożytnej, z armii austriackiej i hiszpańskiej. Wzmianki na temat oddziałów miotających granaty pojawiają się również w Anglii uwikłanej w wojny biskupie. Jednak kompania żołnierzy służących jako grenadierzy powstała we Francji, w czasach rządów Ludwika XIV. Formalny początek istnienia oddziałów grenadierów datuje się na rok 1667, kiedy podpułkownik Jean Martinet utworzył pierwszą elitarną kompanię w prestiżowym Régiment du Roi. Ten pomysł okazał się tak skuteczny, że został błyskawicznie wdrożony w całej armii. W październiku 1670 roku około 30 regimentów piechoty posiadało własne, stałe kompanie grenadierskie. Wkrótce stały się one ważnym elementem każdego batalionu. Francuscy grenadierzy odnosili wielkie sukcesy na polach bitew, a to sprawiło, że idea utworzenia oddziałów wyspecjalizowanych w miotaniu ręcznych granatów szybko rozprzestrzeniła się na inne europejskie kraje. Holendrzy wprowadzili ich do swojej armii już w 1670 roku, natomiast Anglicy poszli w ich ślady siedem lat później. Nie każdy mógł zostać grenadierem Kryteria rekrutacji do oddziałów grenadierów były niezwykle rygorystyczne i faworyzowały żołnierzy o określonych predyspozycjach …

grenadierzy-GettyImages-185194116-3bd7ba0.jpg
width: 4256
height: 2832

Czy Fallout ma naukowe podstawy? Oto, jak naprawdę wyglądałby świat po nuklearnej apokalipsie
type: item
date: 2025-12-17T14:46:48.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Lifestyle
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: bomba atomowa
subject: czarnobyl
subject: gry
subject: mutacja
subject: promieniowanie
subject: wojna
description: Fallout od prawie 30 lat fascynuje wizją świata po wojnie atomowej. Ale czy gigantyczne karaluchy, mutanci, ghule i jałowe pustkowia to realny scenariusz? Sprawdzamy, które elementy postapokaliptycznego świata mają naukowe podstawy.
encoded: Spis treści Wojna nuklearna: jak wyglądałby prawdziwy koniec świata? Promieniowanie w Fallout: mity i uproszczenia Ekologia postapokalipsy i przykład Czarnobyla Gigantyczne karaluchy i mutanci – realny scenariusz czy fantazja? Uniwersum Fallout od 1997 roku podbija serca miłośników popkultury wizją świata zniszczonego przez wojnę nuklearną, a jednocześnie zatrzymanego estetycznie w amerykańskich latach 50. Ale czy świat Fallouta ma naukowe podstawy? Wiele elementów kultowej serii czerpie inspirację z realnych zjawisk fizycznych, biologicznych i społecznych. Gdzie zatem kończy się nauka, a zaczyna fikcja? Wojna nuklearna: jak wyglądałby prawdziwy koniec świata? W Fallout wojna nuklearna trwa zaledwie kilka godzin, ale jej skutki są widoczne przez kolejne dwa stulecia. Jedynym realnym historycznym doświadczeniem użycia broni jądrowej w warunkach wojennych są bombardowania Hiroszimy i Nagasaki. W obu miastach ogromna część zabudowy została zniszczona w ciągu sekund, przez falę uderzeniową i promieniowanie cieplne. Dziesiątki tysięcy ludzi zginęły natychmiast, często bez widocznych obrażeń zewnętrznych, a kolejne tysiące w następnych dniach i tygodniach, na skutek choroby popromiennej. Oba miasta nie zostały jednak całkowicie wymazane z mapy, a ich odbudowa rozpoczęła się stosunkowo szybko. To właśnie Hiroszima i Nagasaki pokazują, że skutki wojny nuklearnej byłyby bardziej złożone, niż sugerują apokaliptyczne wizje. Skażenie promieniowaniem nie utrzymywało się tam przez setki lat. Już kilka lat po wybuchach oba miasta funkcjonowały ponownie. Niedawne badania „hibakusha”, czyli ocalałych pokazały, że zaledwie 1 proc. z nich zmarło w kolejnych latach na nowotwory popromienne. Współczesna wojna nuklearna różniłaby się jednak skalą – użycie setek lub tysięcy głowic mogłoby doprowadzić np. do tzw. nuklearnej zimy, czyli spadku temperatur i załamania rolnictwa. Fallout przedstawia świat, w którym skutki wojny są niemal absolutne i nieodwracalne. Rzeczywistość byłaby prawdopo…

fallout-a-nauka-33ac3d7.jpg
width: 1350
height: 900

Musisz mieć wybrany film, zanim zaczniesz jeść? Średniowieczni mnisi do posiłku oglądali… ten gobelin
type: item
date: 2025-12-17T06:56:21.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: anglia
subject: średniowiecze
subject: wojna
subject: zakon
description: Wszyscy to znamy – kolacja gotowa stygnie na talerzu, a ty wciąż nie możesz zacząć jej jeść: najpierw należy wybrać odpowiedni film na platformie streamingowej czy program w telewizji. Do tej pory myśleliśmy, że to znak naszych czasów, ale okazuje się, że jest głębiej zakorzeniony w ludzkiej naturze. Z tą różnicą, że średniowieczni mnisi zamiast Netflixa wykorzystywali… ogromny gobelin.
encoded: Tkanina z Bayeux, czyli monumentalny gobelin stworzony w XI wieku mógł nie tylko zachwycać artystycznym kunsztem, ale także pełnić funkcję narzędzia komunikacji, edukacji i rozrywki. Badacz z Uniwersytetu Bristolskiego sugeruje, że mógł zostać zaprojektowany jako „lektura” dla spożywających posiłki mnichów w opactwie św. Augustyna w Canterbury. Czy to była ich „telewizja”? Czym jest Tkanina z Bayeux? Tkanina z Bayeux jest wyjątkowym, wpisanym na listę UNESCO średniowiecznym dziełem wielkoformatowego haftu – ma długość około 68 metrów i waży nawet 350 kilogramów. Przedstawia wydarzenia prowadzące do bitwy pod Hastings w 1066 roku, czyli decydującego starcia normańskich wojsk Wilhelma Zdobywca z armią Anglosasów. Pomimo ogromnego znaczenia tego artefaktu dla historii Anglii, jego pierwotne miejsce przechowywania pozostaje nieznane. Najwcześniejszy zapis o Tkaninie pochodzi dopiero z 1476 roku, kiedy to została ona odnotowana w inwentarzu katedry w Bayeux we Francji. Czy Tkanina mogła pełnić rolę Netflixa dla mnichów? Brak dokumentów potwierdzających obecność Tkaniny przed 1476 pozostaje zagadką, którą postanowił rozwiązać prof. Benjamin Pohl z Wydziału Historii Uniwersytetu Bristolskiego. Według jego teorii najbardziej odpowiednim miejscem prezentacji haftu mógł być refektarz w opactwie św. Augustyna. Chociaż nie zachowały się jego żadne elementy architektoniczne, to wiadomo, że był on odpowiednio przestronny. Refektarz jest miejscem codziennych spotkań, posiłków i wspólnotowych refleksji – byłby więc idealnym środowiskiem do prezentacji tkaniny. Pohl argumentuje, że kontekst wspólnego spożywania posiłków i oglądania gobelinu mógł sprzyjać odbiorowi przesłania Tkaniny, niezależnie od poziomu piśmienności mnichów. Co dokładnie znajduje się na gobelinie? Czy mnisi się nim nie nudzili? Cóż, z pewnością mieli na co popatrzeć. 50 scen ukazanych na Tkaninie prezentuje ponad 600 postaci ludzkich, 200 koni, dziesiątki innych zwierząt, statków, budynków i elementów krajobrazu.…

FABRIC-KOLAZ-32-30-3fe2f4f.jpg
width: 2700
height: 1800

Od oficera KGB do mrocznego cara Rosji. Tak rosła potęga Władimira Putina
type: item
date: 2025-12-10T10:19:09.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: polityka
subject: rosja
subject: Travel
subject: wojna
description: Władimirowi Putinowi przypisuje się wiele brutalnych decyzji i zbrodni. Rosyjski przywódca cieszy się niemal absolutną władzą, a jego pozycja wydaje się niezagrożona. By umocnić swój wizerunek, zadbał o staranną korektę faktów z przeszłości.
encoded: W tym artykule: Władimir Putin śpiewa nad ofiarami Zakłamana przeszłość Władimira Putina Jak zginęli twórcy biografii Putina Mroczny car Putin idzie po władzę Kiedy w 2022 roku świat zobaczył Władimira Putina udzielającego audiencji za gigantycznym stołem i rozkazującego bezwzględnie niszczyć Ukrainę podczas „operacji specjalnej”, wielu polityków było skonsternowanych. Wszak kilkanaście lat temu kanclerz Niemiec Gerhard Schroeder nazwał go „demokratą”. A świat chciał wierzyć w to bardziej, niż niedoszłemu prezydentowi USA senatorowi Johnowi McCainowi, który w 2016 roku nazwał rosyjskiego przywódcę mordercą i bandytą. Władimir Putin śpiewa nad ofiarami Do Putina lgnęły zachodnie gwiazdy. Z dumą fotografowali się z nim francuski aktor Gerard Depardieu i amerykański gwiazdor kina akcji Steven Seagal. Na Youtube bez trudu można znaleźć film z imprezy charytatywnej z 2010 roku, gdzie rozluźniony Putin śpiewa nowoorleański standard rhythm-and-bluesowy „Blueberry Hill”, a oklaskują go uśmiechnięci od ucha do ucha: Sharon Stone, Goldie Hawn, Kurt Russell, Kevin Costner, Alain Delon, wspomniany Gerard Depardieu, Vincent Cassel i tylko mniej rozochocona Monica Bellucci. To był wieczór poświęcony zbieraniu funduszy na dzieci dotknięte chorobą nowotworową. Dziś Władimir Putin wysyła wojska, które mordują, gwałcą i porywają dzieci na Ukrainie. Czy to będzie nowa flaga Rosji? „Putin uczynił z trójkoloru faszystowski symbol” „Flaga Rosji straciła swoją wiarygodność”. Tak twierdzą Rosjanie, którzy sprzeciwiają się wojnie w Ukrainie. Celebrytów oklaskujących go w 2010 roku można oczywiście zrozumieć. Występ był ponoć nieoczekiwany, zaś Putin: nie wysłał jeszcze wagnerowców do Syrii (wojna domowa wybuchła tam w 2011 roku), nie zaczął zupełnie bezczelnie podtruwać swoich wrogów w kraju i za granicą (Nawalny: 2020 rok, Skripal: 2018), nie znalazł się w cieniu podejrzenia po śmierci demokratycznego działacza Borisa Niemcowa (2015), nie zajął jeszcze Krymu (2014), nie sprokurował wojny w…

wladimir-putin-9a9ea28.jpg
width: 3000
height: 1966

Starożytna mozaika z Brytanii przedstawia historię Troi... ale opowiedzianą inaczej, niż robimy to obecnie. Kto się myli?
type: item
date: 2025-12-05T14:28:54.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: grecja
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
subject: wojna
description: Odkryta w brytyjskim Ketton mozaika po raz kolejny przypomina nam, że były to niegdyś tereny Imperium Rzymskiego. Ta jednak jest szczególnie interesująca: pokazuje nam historię Troi… ale zgoła inną, niż opisał Homer w swojej „Iliadzie”. To jedno z ważniejszych odkryć archeologicznych w Wielkiej Brytanii w ostatnich latach.
encoded: Mozaika z regionu Rutland w Wielkiej Brytanii przedstawia nieznane sceny mitycznej wojny trojańskiej. Ma być inspirowana dramatem Ajschylosa i pozwala spojrzeć szerzej na rolę mitologii w starożytności, kontakty kulturowe między rzymską Brytanią a światem śródziemnomorskim oraz na to, co inspirowało starożytnych rzemieślników. Czy wiecie, że starożytnych Rzymian od domniemanej wojny trojańskiej mogło dzielić nawet 1500 lat? Historia sprzed 3000 lat zachowana pod podłogą W 2020 roku, podczas rutynowych prac rolniczych, dokonano odkrycia jednej z najważniejszych mozaik rzymskich w Wielkiej Brytanii. Pod podłogą sali jadalnej luksusowej, starożytnej willi znaleziono przykład niezwykłej antycznej sztuki, który inspirowany był motywami popularnymi w Grecji i Azji Mniejszej. Mozaika z Ketton przez długo interpretowana była jako dzieło ukazujące sceny z „Iliady” Homera. Najnowsze badania przeprowadzone na Uniwesytecie Leicester wykazały, że jej inspiracją była mniej znana tragedia „Frygijczycy” Ajschylosa. Lokalni rzemieślnicy musieli być zaznajomieni z tą mniej popularną wersją mitu trojańskiego. Czy wojna w Troi wydarzyła się naprawdę? No właśnie – mitu trojańskiego. Chociaż dla ludzi antyku czy średniowiecza historie o Troi wydawały się prawdą historyczną – tak jak zamieszkanie przez bogów Olimpu – obecnie pojawia się wiele kontrowersji. Przede wszystkim o konflikcie nie ma wzmianek w innych, wystarczająco wczesnych źródłach historycznych. Opowieść opisana w „Iliadzie” nie odpowiada także historycznym realiom – zebranie stutysięcznej armii musiało być w XII wieku p.n.e. nie lada wyczynem. W prozie pojawia się także żelazo… którego nie znano w opisywanym okresie przez autora okresie. Nieścisłości jest jeszcze wiele więcej. Warto pamiętać, że sam Homer żył w VIII wieku p.n.e. Opisywał on więc wydarzenia sprzed setek lat: przemierzał tereny pełne ruin upadłego imperium i marzył o ich dawnych władcach i to właśnie w tym wielu historyków dopatruje się jego „wizji” wielkich w…

FABRIC-KOLAZ-32-26-438b7b1.jpg
width: 2700
height: 1800

Czy szympansy toczą wojny? Tak, ta trwała 10 lat i przyniosła ogromne zyski zwycięzcom
type: item
date: 2025-11-25T14:20:05.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: dżungla
subject: ewolucja
subject: konflikty
subject: małpy
subject: szympansy
subject: wojna
description: W postapokaliptycznej serii Fallout słyszeliśmy na każdym kroku, że „wojna nigdy się nie zmienia”. Obecnie wiemy, że to stwierdzenie pasujące nie tylko do ludzi, ale także do zwierząt. Badacze udowodnili, że krwawa, 10-letnia wojna pomiędzy plemionami szympansów zakończyła się dominacją jednego stada, które odniosło z niej ogromne korzyści. Gloria victoribus, vae victis.
encoded: Zachowania społeczne szympansów – najbliżej spokrewnionych z nami naczelnych – od lat fascynują badaczy. Szczególne zainteresowanie budzi ich agresja oraz konflikty pomiędzy poszczególnymi społecznościami. Okazuje się, że szympansy nie tylko współpracują i okazją sobie empatię, ale potrafią także prowadzić zorganizowane i długotrwałe wojny przypominające ludzkie konflikty zbrojne, z których czerpią wymierne korzyści. Czemu szympansy nie mogą żyć w zgodzie? Szympansy są zwierzętami terytorialnymi i żyją w silnie zorganizowanych społecznościach. Terytorium każdej grupy jest nie tylko miejscem zamieszkania, ale przede wszystkim źródłem pożywienia i bezpieczeństwa. Konflikty wybuchają najczęściej na tle rywalizacji o zasoby – przede wszystkim o dostęp do pożywienia, wody czy atrakcyjnych miejsc do odpoczynku. Ważnym czynnikiem prowadzącym do konfliktów jest również struktura społeczna szympansów. Każda grupa ma ściśle określoną hierarchię z dominującymi samcami na czele. Walka o pozycję w grupie powoduje wzrost napięć i sprzyja wybuchom agresji. Liczba członków grupy także wpływa na prawdopodobieństwo rozpoczęcia wojny – większe grupy częściej angażują się w agresywne działania wobec sąsiadów. Tak jak ludzie. Krwawe wojny to domena nie tylko ludzi Jane Goodall, angielska antropolożka, prymatolożka i jedna najwybitniejszych na świecie badaczek dzikiej fauny, nieodłącznie kojarzona jest z naszymi najbliższymi kuzynami ze świata zwierząt. Sama jednak twierdziła, że szympansy zdecydowanie nie są jej ulubionymi zwierzętami – są zbyt podobne do ludzi. I nie miała na myśli naszej empatii czy kreatywności. W latach 70. XX w. opisała ona trwającą 4 lata wojnę między szympansami w Tanzanii, które podzieliły się na dwa wrogie obozy po śmierci dominującego samca. Jego odejście skutkowało do rywalizacji, a następnie otwartej wojny pomiędzy młodszymi zwierzętami. Ostatecznie konflikt zakończył się całkowitym wyniszczeniem jednej z grup, a zwycięzcy przejęli ich ziemię. Wojna dziesięc…

GettyImages-467572747-9c3e268.jpg
width: 3354
height: 2396

Niszczyli miejsca kultu i narzucali chrześcijaństwo – jak zakon krzyżacki zbudował swoją potęgę
type: item
date: 2025-11-19T12:20:21.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: historia polski
subject: krzyżacy
subject: religie
subject: średniowiecze
subject: wojna
subject: zakon
description: Zakon krzyżacki nie był jedyną siłą nawracającą pogan, ale to właśnie działania rycerzy z czarnym krzyżem zapisały się w historii jako wyjątkowo brutalne. Dlaczego chrystianizacja Słowian i Bałtów przybrała formę zbrojnego podboju, a nie duchowej misji?
encoded: Spis treści: Powołanie krucjaty przez Papieża Urbana II – moment przełomowy w dziejach chrześcijaństwa Zakony rycerskie – militarna siła Kościoła i strażnicy idei krucjat Wzrost potęgi Zakonu Krzyżackiego i jego ekspansja w Europie Środkowo-Wschodniej Pacyfikacja Prus – przemoc, chrystianizacja i budowa państwa zakonnego Konflikty z Polską – od sojuszu do wojny i upadku potęgi Krzyżaków Bitwa pod Grunwaldem – klęska Krzyżaków i triumf unii polsko-litewskiej Wojna trzynastoletnia i kres państwa zakonnego w Prusach Za przekształceniem Europy z kontynentu pogańskiego w chrześcijański stali nie tylko duchowni, ale również polityczni gracze – królowie, książęta i wojownicy. Dla takich zakonów jak krzyżacy religia była bronią, a chrzest środkiem do podporządkowania sobie ludów. Święte gaje płonęły, kapłani pogańscy ginęli, a opór karano śmiercią – wszystko w imię „dobrej nowiny”. Powołanie krucjaty przez Papieża Urbana II – moment przełomowy w dziejach chrześcijaństwa W przemowie wygłoszonej podczas Synodu w Clermont papież Urban II dramatycznie wezwał chrześcijan do zbrojnego wsparcia wschodnich współbraci, zagrożonych przez Turków seldżuckich, którzy opanowali znaczną część terytoriów Bizancjum. Apel papieża był reakcją na prośbę cesarza bizantyńskiego Aleksego I Komnena, ale też narzędziem wzmocnienia pozycji papiestwa w świecie zachodniego chrześcijaństwa. Papież celowo nadał wyprawie wymiar duchowego obowiązku – połączenie pielgrzymki z walką z niewiernymi miało nie tylko sens religijny, ale i praktyczny. Obiecał natychmiastowe odpuszczenie grzechów wszystkim, którzy wezmą udział w wyprawie krzyżowej i polegną w boju. Taka obietnica była potężnym motywatorem zarówno dla ubogich chłopów, jak i dla feudałów szukających ekspansji i zasług. Przemowa Urbana II zawierała także wezwanie do zakończenia wewnętrznych konfliktów – wzywał, by zamiast walczyć między sobą, chrześcijanie skierowali swoją siłę przeciwko wspólnemu wrogowi. Krucjata została ukazana jako święta misja, …

zakon-krzyzacki-shutterstock2537388281-96df9f1.jpg
width: 4096
height: 4096

Bucza stała się symbolem tragedii, ale także walki o sprawiedliwość. Agresorów czeka kara
type: item
date: 2025-11-10T12:02:08.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: rosja
subject: ukraina
subject: wojna
subject: zbrodnia
description: Do marca 2022 roku Bucza była spokojnym, zielonym miastem w obwodzie kijowskim, cenionym za czyste powietrze i komfortowe warunki życia. Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę stała się sceną niewyobrażalnego dramatu. W kwietniu świat obieg tragiczny obraz leżących na ulicach ciał, masowych grobów i zniszczonego sprzętu wojskowego. Obraz, który na zawsze wrył się w globalną świadomość. 33-dniowa okupacja zmieniła Buczę w trwały symbol brutalności imperialnej agresji.
encoded: Spis treści: Narodziny letniska 33 dni koszmaru Dowody obaliły rosyjską propagandę Kręta droga do sprawiedliwości Bucza znajduje się w obwodzie kijowskim, w odległości około 34 km na północny zachód od stolicy Ukrainy. Rozpościera się nad niewielkimi rzekami, Buczą i Rokaczem – dopływami Irpienia. Jej strategiczne znaczenie podkreśla przebiegająca przez miasto międzynarodowa droga M07, łącząca Kijów z granicą polską w Jagodzinie. Przed inwazją, na powierzchni 26,57 kilometra kwadratowego mieszkało około 36 tys. osób. Narodziny letniska Na miejscu dzisiejszej Buczy istniała wieś Jabłuńka. Najstarsze wzmianki na jej temat są datowane na 1630 rok. Początek nowoczesnej Buczy jest nierozerwalnie związany z postępem technologicznym końca XIX wieku. Momentem zwrotnym była budowa linii kolejowej Kijów-Kowel w 1898 roku. Wokół nowo powstałej stacji kolejowej, nazwanej od pobliskiej rzeki Buczą, zaczęli osiedlać się pracownicy kolei. Szybko docenili malownicze krajobrazy i doskonałą jakość powietrza, co przyciągnęło uwagę kijowskiej burżuazji i urzędników. Bucza przekształciła się w popularny kurort i osadę dacz, gdzie elita stolicy wznosiła swoje domy letniskowe. Wiek transformacji Niewielka osada zaczęła się rozwijać w XX stuleciu. W 1938 roku Bucza otrzymała status osiedla typu miejskiego. Prawdziwy przełom nastąpił jednak już w niepodległej Ukrainie. 9 lutego 2006 roku otrzymała prawa miejskie, które weszły w życie 1 stycznia 2007 roku, co przypieczętowało jej status jako dynamicznie rozwijającego się, nowoczesnego ośrodka podkijowskiego. 33 dni koszmaru Gdy 24 lutego 2022 roku rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja Rosji, Bucza znalazła się na jednej z głównych osi natarcia na Kijów. Już 27 lutego w mieście rozgorzały ciężkie walki, podczas których siły ukraińskie zniszczyły dużą kolumnę rosyjskiego sprzętu. Mimo zaciekłego oporu, do 5 marca siły rosyjskie przejęły pełną kontrolę nad miastem. Okupację prowadziły jednostki należące m.in. do 35. i 36. Armii Wschodniego Okręgu…

bucza-c99f07a.jpg
width: 2250
height: 1500

Srebrenica była miejscem pogromu tysięcy ludzi. Pamięć o tych wydarzeniach przetrwała
type: item
date: 2025-11-08T09:01:34.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: bałkany
subject: bośnia i hercegowina
subject: serbia
subject: wojna
description: Srebrenica jest miejscem pamiętającym tragiczne wydarzenia. Mowa o zbrodni, która była starannie zaplanowaną i skrupulatnie przygotowaną kulminacją szerszej strategii kampanii czystek etnicznych. Kampanii działań napędzanych etnonacjonalistycznymi celami przywództwa Serbów bośniackich, które dążyło do wykrojenia etnicznie jednorodnego państwa z terytorium Bośni i Hercegowiny.
encoded: Spis treści: Srebrenica przed wojną Życie i śmierć pod parasolem ochronnym ONZ-u Dziesięć dni tragedii Ohydne działania nie zostaną wymazane z pamięci W lipcu 1995 roku, w centrum Europy i pod rzekomą ochroną Organizacji Narodów Zjednoczonych, bośniackie miasto Srebrenica stało się miejscem masowego mordu, najohydniejszego i najdrastyczniejszego od czasów II wojny światowej. W ciągu około dziesięciu dni siły Serbów bośniackich systematycznie zamordowały ponad 8000 bośniackich muzułmanów, mężczyzn i chłopców. Do tego aktu ludobójstwa doszło w ogłoszonej przez ONZ „strefie bezpieczeństwa”, na zawsze obciążając społeczność międzynarodową współodpowiedzialnością za tragedię, która się rozegrała. Srebrenica przed wojną Zanim nastała ostatnia dekada XX stulecia, Srebrenica była miastem o bogatej historii i symbolice. W latach dziewięćdziesiątych zmieniła się w epicentrum konfliktu, który na zawsze zmienił krajobraz Bośni i Hercegowiny. Kontekst historyczny i geograficzny Srebrenica to niewielkie górskie miasteczko w regionie Podrinje, we wschodniej Bośni i Hercegowinie. Znajduje się nad rzeką Driną, która tworzy naturalną granicę z Serbią. Nazwa „Srebrenica” nawiązuje do sięgającej XIV wieku tradycji wydobycia srebra i handlu tym kruszcem. Miasteczko zamieszkane przez kupców z Raguzy i niemieckich górników było miejscem o regionalnym znaczeniu gospodarczym i strategicznym. To sprzyjało tworzeniu się wieloetnicznej i wieloreligijnej społeczności, czyli modelu współistnienia, który miał zostać zniszczony przez etnonacjonalistyczny projekt lat 90. XX wieku. Etnonacjonalizm i upadek Jugosławii Delikatna równowaga etniczna Jugosławii zaczęła się rozpadać w 1980 roku, po śmierci marszałka Tity, wieloletniego przywódcy kraju. Gdy na przełomie lat 80. i 90. XX wieku we wschodniej Europie upadł komunizm, Socjalistyczna Federalna Republika Jugosławii zaczęła gwałtownie rozpadać się wzdłuż linii etnicznych. Po ogłoszeniu niepodległości przez Słowenię i Chorwację, rozpoczęła się wojn…

Srebrenica-69fb2ac.jpg
width: 2000
height: 1334

Znaleźli bombowego „Łosia”. Części rozrzucone na 300 metrów
type: item
date: 2025-09-09T07:42:33.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: odkrycia archeologiczne
subject: samoloty
subject: wojna
description: Ponad 1000 fragmentów polskiego bombowca PZL.37 B Łoś odkryli poszukiwacze we wsi Walewice w woj. łódzkim. Maszyna wylądowała awaryjnie na początku II wojny światowej. Rozerwał ją wybuch jednej z przewożonych bomb.
encoded: W pierwszy wrześniowych weekend miał miejsce wielki finał poszukiwań szczątków wojskowego Łosia w Walewicach prowadzonych przez grupę pasjonatów wraz z Towarzystwem Miłośników Dziejów Pabianic. Badania trwały w tym miejscu od trzech lat i przyniosły wspaniałe rezultaty. Tegoroczne znaleziska – drobne, ale bezcenne W czasie najnowszych badań wydobyto drobne przedmioty. Były to łuski amunicji broni pokładowej, fragmenty akumulatora i skórzanego mapnika, ale też elementy poszycia czy tabliczka znamionowa z symbolami PZL, czyli Polskich Zakładów Lotniczych. Do najcenniejszych znalezisk należy m.in. magazynek od lekkiego lotniczego karabinu maszynowego wz. 37 nazywanego „szczeniakiem”. Jak czytamy w komunikacie przesłanym przez jednego z inicjatorów badań, Bernarda Kokczyńskiego, odnalezione elementy samolotu po ich oczyszczeniu i klasyfikacji przekazano do Muzeum Regionalnego w Bełchatowie. Wiele z nich nosi ślady pożaru i silnej eksplozji, które rozerwała kadłub. Jak Łoś trafił do Walewic? Historia samolotu Łoś, który lądował awaryjnie we wrześniu 1939 roku, a zatem na początku II wojny światowej, była dramatyczna. Był on na wyposażeniu 212 eskadry bombowej, która walczyła w składzie 210 Dywizjonu Bombowego złożonego z załóg i personelu 1 Pułku Lotniczego w Warszawie. Samolot był ścigany przez dwa niemieckie samoloty myśliwskie Messerschmitt Bf 109 i został przez nie uszkodzony – nie dysponował ochroną własnych myśliwców. Moment awaryjnego lądowania zapamiętał Tadeusz Kubik. Łoś nadleciał ze strony strony Wolskiego Folwarku. Maszynę postawił na ziemi ppor. pil. Michał Ostrowski, mimo odniesionych ran. Następnie w samolocie eksplodowała przewożona bomba. Kublik opisał, że blachy samolotu po eksplozji bomby pokładowej rozrzuciło na 300 m. Pozostał jednak kolejny niewybuch, który miejscowi zabezpieczyli. Czym był Łoś? Łosie, czyli bombowce PZL.37 B były nowoczesnymi maszynami w 1939 roku. Polska dysponowała około 70 samolotami tego typu. Łosie wykonywały w czasie kampanii…

PZL.37210DB-e33db88.jpg
width: 3500
height: 2455

Rzeź wołyńska była jedną z największych zbrodni w historii. Ukraińscy nacjonaliści nie mieli litości
type: item
date: 2025-08-17T08:44:11.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: historia polski
subject: II wojna światowa
subject: ukraina
subject: wojna
description: Rzeź wołyńska – haniebne ludobójstwo dokonane na Polakach – do dziś jest otwartą, jątrzącą się raną na tkance polsko-ukraińskich relacji. W 1943 roku ukraińscy nacjonaliści obrali sobie za cel wyniszczyć polską ludność na ziemiach, które uważali za swoje. Ich ofiarami padli niewinni cywile – mężczyźni, kobiety, a nawet dzieci, w tym niemowlęta. Do dziś nie udało się określić liczby ofiar. Według różnych szacunków, w serii masowych mordów życie straciło od 80 do 100 tys. mieszkańców Wołynia i Galicji Wschodniej.
encoded: Spis treści: Przeszłość pełna dobrych i złych momentów Postawa Polaków i Ukraińców w okresie międzywojennym Marionetki w rękach Niemców i Rosjan Ludobójstwo dokonane na Polakach Wielu ukraińskich historyków nadal nie przyznaje, że rzeź wołyńska była niczym innym niż jednoznacznym aktem ludobójstwa. W ich narracji tragiczne wydarzenia, do których doszło w latach 1943–1945, nie były zaplanowanymi czystkami etnicznymi, a spontanicznymi, samowolnymi aktami niewielkiej grupy ekstremistów. Sam Stepan Bandera przez niektórych nadal jest postrzegany jako symbol walki o niepodległość Ukrainy. Bez względu na argumentację, fakty są inne. Ludobójstwo pozostaje ludobójstwem. Rzeź wołyńska była planowanym działaniem, następstwem rozkazów, a Bandera to nie bohater, a zbrodniarz. Przeszłość pełna dobrych i złych momentów Relacje polsko-ukraińskie rozpoczęły się na długo przed powstaniem Ukrainy. W połowie XIII wieku najazd Mongołów doprowadził do upadku Rusi Kijowskiej. W następstwie tego, 100 lat później Wołyń i okoliczne ziemie znalazły się pod panowaniem Kazimierza Wielkiego. Dwa stulecia później, na mocy unii lubelskiej część ukraińskich ziem została włączona do Korony Polskiej. Na przestrzeni wieków, Polacy i Ukraińcy żyli obok siebie jak jeden naród i stali ramię w ramię w wielu ważnych chwilach. Oczywiście, bywały między nami spory, nie tylko mniejsze, o charakterze lokalnym. Przykładem niech będzie powstanie kozactwa i ukraińskiego chłopstwa pod przywództwem hetmana kozackiego Bohdana Chmielnickiego. Jednak mimo wielu konfliktów, nasze stosunki przez wiele stuleci można było określać jako co najmniej poprawne, mimo że idea Rzeczypospolitej Trojga Narodów, która miała być odpowiedzią na powstanie Chmielnickiego, nie doczekała się realizacji. Niespełniony projekt polityczny jasno jednak dowodził, że zjednoczenie narodów polskiego i ukraińskiego na zasadach równości było żywą i jakże ważną ideą. Co więc zmieniło się w naszych relacjach, że kilkaset lat później doszło do krwawe…

shutterstock2668036809-6b8f8a9.jpg
width: 1000
height: 667

Konfederacja barska miała zrzucić polską podległość wobec Rosji. Buntownicy popełnili jednak błąd
type: item
date: 2025-08-03T12:29:33.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: historia polski
subject: rosja
subject: wojna
description: Konfederacja barska, zawiązana w imię obrony niepodległości, wiary katolickiej i wolności szlacheckich, zdaniem niektórych historyków była pierwszym powstaniem narodowym. Trwała najdłużej ze wszystkich zrywów i objęła niemal cały obszar Rzeczypospolitej. Zawiązany w Barze na Podolu zbrojny związek szlachty był wymierzony przeciwko Rosji i uważanemu za marionetkowego królowi. Jak przebiegały wydarzenia z 1768 roku? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: Spis treści: Rzeczpospolita miała pozostać słaba Zawiązanie spisku Początek walk Upadek zrywu W XVIII wieku dawna potęga Rzeczypospolitej była już tylko wspomnieniem. Już w poprzednim stuleciu, na mocy rozejmu andruszowskiego, Carstwo Rosyjskie odebrało nam Zadnieprze z Kijowem. Rzeczpospolita słabła, a imperium rosyjskie rosło w siłę. Caryca Katarzyna II panoszyła się u nas jak u siebie. Osadziła na tronie swojego kochanka, związanego z Familią Czartoryskich Stanisława Augusta Poniatowskiego, a na stanowisku ambasadora umieściła przebiegłego i brutalnego Mikołaja Repnina, który po mistrzowsku podsycał podziały między zwolennikami szlacheckich wolności i opowiadającymi się za reformami. Jego nadrzędnym zadaniem było pozorowanie zmian i niedopuszczenie do żadnych realnych reform. Rzeczpospolita miała pozostać słaba Zmiany ustrojowe, które w 1764 roku zapoczątkował Stanisław August Poniatowski, zrywały z kultywowanym przez kilka stuleci systemem demokracji szlacheckiej. Największe kontrowersje wzbudziły postulowane przez Prusy i Rosję żądania przyznania równych praw politycznych innowiercom, zamieszkującym Koronę i Wielkie Księstwo Litewskie. Król zmuszony do posłuszeństwa wobec swojej dobrodziejki W 1767 roku, pod pozorem obrony praw innowierców, granice Rzeczypospolitej przekroczył dwudziestotysięczny oddział wojsk rosyjskich. 20 marca Repnin doprowadził do zawiązania dwóch konfederacji różnowierczych: toruńskiej dla Korony i słuckiej dla Wielkiego Księstwa Litewskiego. W reakcji na te wydarzenia, 23 czerwca katolicka szlachta, podjudzana przez Repnina, zawiązała konfederację radomską, wymierzoną przeciwko królowi. Szlachta wierzyła, że poseł carycy obali króla. On natomiast sprytnym ruchem zmusił Poniatowskiego do uległości wobec Katarzyny II. W 1767 roku rozpoczął się sejm repninowski, zawiązany w celu rewizji reform podjętych podczas sejmu konwokacyjnego w 1764 roku. Sprawa równouprawnienia innowierców nadal pozostawała nierozwiązana. Żeby wymusić na posłach posł…

ArturGrottgerKonfederacja-barska-1e60445.png
width: 800
height: 452

Tani zamiennik krwi? Polski wynalazek, który może pomóc rannym żołnierzom
type: item
date: 2025-07-23T13:15:57.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Nauka
subject: krew
subject: wojna
description: Substytut krwi niewymagający chłodzenia to szansa na ratunek tam, gdzie tradycyjna transfuzja nie działa. Innowacje w tym zakresie mogą zmienić oblicze medycyny wojennej i cywilnej – również dzięki polskim naukowcom.
encoded: Spis treści: Gdy każda kropla może uratować życie Krew na froncie – niedostępna i niebezpieczna Przełom z Ukrainy: dron dostarczył krew pod ostrzałem Respirocyty – nadzieja z Polski NATO szuka takich rozwiązań Substytuty krwi to także cywilna rewolucja Krew przyszłości – coraz bliżej Współczesne konflikty zbrojne, ograniczony dostęp do krwi i trudności w jej przechowywaniu sprawiają, że temat substytutów krwi powraca z nową siłą. Choć technologia wciąż się rozwija, jesteśmy coraz bliżej realnego przełomu – również dzięki polskim badaczom. Gdy każda kropla może uratować życie Krew to jeden z najcenniejszych zasobów na współczesnym polu walki. Globalne niedobory, krótki termin przydatności oraz wyzwania związane z logistyką sprawiają, że jej dostępność staje się krytycznym problemem – szczególnie podczas wojen i katastrof. W samych Stanach Zjednoczonych Amerykański Czerwony Krzyż regularnie ogłasza alarmujące niedobory. A przecież tradycyjne transfuzje to nie tylko kwestia logistyki – to także ryzyko przenoszenia chorób, potrzeba dopasowania grup krwi czy bardzo krótki okres przydatności. W warunkach wojennych te ograniczenia stają się jeszcze bardziej dotkliwe. Krew na froncie – niedostępna i niebezpieczna Szacunki NATO pokazują, że podczas konfliktu podobnego do wojny w Ukrainie potrzeba nawet 10 tys. jednostek krwi miesięcznie. Koszty i ryzyko logistyczne są ogromne. Przechowywanie krwi wymaga chłodzenia, a hałas i ciepło wytwarzane przez agregaty mogą zdradzić pozycję oddziałów. Kolumny transportowe z krwią stają się łatwym celem ataku. W takich warunkach każda minuta opóźnienia w podaniu transfuzji może decydować o życiu lub śmierci. Konieczne są rozwiązania, które będą natychmiast dostępne, niezależne od infrastruktury i odporne na warunki polowe. Przełom z Ukrainy: dron dostarczył krew pod ostrzałem W listopadzie 2023 roku ukraińscy medycy z Brygady Azow przeprowadzili pionierską akcję. Wykorzystali drona do dostarczenia krwi i sprzętu do transfuzji bezpośredni…

gaza-transfuzja-krwi-GettyImages-2162880469-f7577df.jpg
width: 1024
height: 748

Te grody były przedmiotem walk Piastów z władcami ruskiego Kijowa. Do dziś skrywają wiele tajemnic
type: item
date: 2025-07-13T10:56:48.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: archeologia
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
subject: wojna
description: Grody Czerwińskie, kraina, o którą walczyli Polacy i Rusini, odegrała niezwykle istotną rolę w kształtowaniu się Polski piastowskiej. Tajemniczy obszar od lat stanowi przedmiot debat wśród archeologów i historyków. Naukowcy do dziś mają wątpliwości co do zasięgu grodów i lokalizacji ich stolicy, jednak najnowsze ustalenia rzucają więcej światła na ten temat. Jaka jest historia Grodów Czerwieńskich? Co wiadomo na ich temat? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Kto był gospodarzem Grodów Czerwieńskich? Z rąk do rąk, czyli historia Grodów Czerwieńskich Grody Czerwieńskie były terenem o znaczeniu strategicznym Stolica Grodów Czerwieńskich odnaleziona? Wśród prostych, dobrze zdefiniowanych fragmentów historii kryją się też prawdziwe zagadki, na które nauka szuka odpowiedzi od dziesiątek, a nawet setek lat. Do takich należą Grody Czerwieńskie – obszar na styku wpływów wczesnośredniowiecznej Polski i Rusi. Przez lata na temat tego tajemniczego obszaru pojawiło się wiele hipotez. O ile niektóre tajemnice do dziś czekają na wyjaśnienie, to na wiele pytań nauka zdołała znaleźć odpowiedź. Kto był gospodarzem Grodów Czerwieńskich? Najstarsze źródła historyczne, jak spisana pod koniec XII stulecia „Powieść lat minionych”, rzucają nieco światła na przynależność Grodów Czerwieńskich, jednak nie wyjaśniają tej kwestii w satysfakcjonujący sposób. Wspomniany staroruski latopis wymienia tę nazwę dwa razy. Kluczowa wzmianka jest datowana na 981 rok, kiedy książę kijowski Włodzimierz Świętosławowicz, zwany Wielkim, zagarnął Czerwień, Przemyśl i inne grody należące do „Lachów”. W tym miejscu pojawia się pierwszy istotny znak zapytania – kim byli tajemniczy „Lachowie”? Większość historyków interpretuje to określenie jako odniesienie do Polaków. Oznaczałoby to, że ziemie te znajdowały się w granicach państwa, którym władał książę Mieszko I. Należy jednak podkreślić, że niektórzy badacze bardziej niż z Polakami utożsamiali „Lachów” z plemieniem Lędzian, które najprawdopodobniej nie podlegało władzy Mieszka. Zatem, kto gospodarzył w Grodach Czerwieńskich? To jedno z tych pytań, które do dziś nie doczekały się jednoznacznej odpowiedzi. Należy zdać sobie sprawę, że we wczesnym średniowieczu przynależności etniczne i polityczne nie były jednoznacznie zdefiniowane, a często kwestie te okazywały się dość „płynne”. Należy jednak wspomnieć o jednej z hipotez, według której ziemie te przejęli Piastowie od Madziarów, po ich klęsce nad rzeką L…

grody-czerwienskie-39c9754.png
width: 900
height: 600

Życie straciło tu ponad 1,1 mln osób. Auschwitz-Birkenau to symbol piekła na ziemi
type: item
date: 2025-07-11T10:00:40.000Z
creator: Hubert Rój
subject: Historia
subject: Edukacja
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: wojna
subject: zagłada
subject: żydzi
description: Auschwitz-Birkenau to symbol jednego z najczarniejszych rozdziałów w historii ludzkości. To tutaj niemieccy naziści z nieznaną wcześniej światu pedantycznością mordowali swoje ofiary w imię zbrodniczej ideologii. Ich ciała palono w piecach, by zatrzeć ślady ludobójstwa.
encoded: W tym artykule: Początki obozu Auschwitz-Birkenau. Od więzienia do fabryki śmierci Holokaust na terenie obozu Auschwitz-Birkenau Ilu ludzi zginęło w Auschwitz? Nieludzkie warunki życia i umierania w Auschwitz Próby ucieczki z Auschwitz-Birkenau Marsze śmierci, czyli tragiczny koniec tragicznej historii obozów zagłady Auschwitz jako symbol Najpierw był tu obóz koncentracyjny, w którym zamykano więźniów politycznych. Później stał się obozem zagłady, gdzie zamordowano ponad 1 mln ludzi. Taką drogę przeszedł obóz Auschwitz, gdzie Niemcy postanowili urządzić centrum ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej, czyli Holokaustu. Początki obozu Auschwitz-Birkenau. Od więzienia do fabryki śmierci Początki funkcjonowania niemieckiego obozu koncentracyjnego na terenie Oświęcimia nie zwiastowały tak tragicznego dalszego ciągu wydarzeń. Obóz założony został z inicjatywy szefa SS Heinricha Himmlera w 1940 roku, a więc jeszcze przed niemiecką inwazją na Związek Radziecki. A przede wszystkim jeszcze przed niemiecką decyzją o pełnej eksterminacji Żydów w styczniu 1942 r. Bezpośrednią przyczyną powstania Konzentrationslager Auschwitz było przede wszystkim rozładowanie coraz bardziej przepełnionych więzień, aresztów i obozów przede wszystkim na terenach sterroryzowanej, okupowanej Polski. W tych właśnie więzieniach tłoczyli się pierwsi więźniowie polityczni z wykluwającego się ruchu oporu, osoby próbujące przedostać się przez zieloną granicę do Francji, do odbudowywanego wojska polskiego, a także duchowni i inteligencja. Archeolodzy odkryli tunel na terenie dawnego obozu zagłady Grupa archeologów kierowana przez Wojciecha Mazurka z Chełma oraz Yorama Haimiego z Izraela trafiła na ślady podziemnego tunelu, wykopanego prawdopodobnie przez więźniów z Sonderkommando Dalsza rozbudowa obozu i budowa szeregu podobozów zbiegła się w czasie z „przyspieszeniem” diabolicznej niemieckiej maszyny wojennej. Wówczas doszło do stworzenia całego kompleksu obozowego na czele z obozem macierzystym oboz…

Auschwitzpieklo-8f39019.jpg
width: 3717
height: 2421

Bitwa pod Legnicą była jedną z najtragiczniejszych w średniowiecznej Polsce. Starcie z Mongołami zakończyło się wielką porażką
type: item
date: 2025-07-05T09:31:26.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: historia polski
subject: mongolia
subject: średniowiecze
subject: wojna
description: Bitwa pod Legnicą, stoczona z walecznym ludem ze wschodu, do dziś budzi wiele kontrowersji wśród historyków, zarówno w kontekście przebiegu starcia, jak i jego następstw. Wszyscy pozostają jednak zgodni w jednej kwestii – w rozbitym na dzielnice państwie oręż był zbyt słaby, by powstrzymać niszczycielską siłę, która nadciągnęła ze wschodu. Poniżej przybliżamy jedną z najdramatyczniejszych bitew w średniowiecznej historii Polski.
encoded: Spis treści: Polska przed I najazdem Mongołów Nowa potęga ze Wschodu Mongolska inwazja na Polskę Pochód na Śląsk Bitwa pod Legnicą Śmierć księcia Henryka Pobożnego Dalszy pochód Mongołów Wątpliwości w kwestii rzetelności źródła Jakie konsekwencje miał dla Polski I najazd Mongołów? Gdziekolwiek pojawiali się Mongołowie, siali śmierć i zostawiali za sobą zgliszcza miast i osad. W XIII wieku, pod wodzą Batu-chana, wojownicy z Azji Środkowej wyruszyli na podbój zachodniego świata, jak osiem stuleci wcześniej uczynili Hunowie. Ich głównym celem był podbój Węgier i Bułgarii. W ten sposób chcieli stworzyć sobie dogodną sytuację do przypuszczenia ataku na Bizancjum. Polska nie była ich celem. I najazd mongolski był posunięciem o charakterze typowo prewencyjnym. Polska przed I najazdem Mongołów W 1138 roku, na mocy statutu sukcesyjnego Bolesława Krzywoustego, Polska została podzielona na dzielnice. W ten sposób książę chciał zapobiec bratobójczym walkom między swoimi synami. Jak na ironię, stało się odwrotnie. Walki o władzę rozpoczęły się już po śmierci Salomei, wdowy po Krzywoustym. Historia niejednokrotnie udowadniała, że podzielone państwo to słabe państwo. Podział dzielnicowy uczynił kraj znacznie słabszym militarnie i uczynił Polskę szczególnie podatną na zagrożenia zewnętrzne. Nie wszystkie pochodziły z Europy. Na wschodzie wyrastała nowa potęga, która niczym szarańcza obracała w pył wszystko, co napotykała na swojej drodze. Nowa potęga ze Wschodu Pod koniec XII wieku, ogłoszony Czyngis-chanem Temudżyn zjednoczył koczownicze plemiona mongolskie. Do jego państwa dobrowolnie dołączały się kolejne ludy, a tych, którzy nie chcieli wyrazić poparcia, chan podporządkowywał sobie siłą. Na początku XIII wieku wyruszył na podbój Azji. W 1224 roku ziemie kontrolowane przez Mongołów rozciągały się na obszarze od Pacyfiku, po Morze Kaspijskie i Morze Czarne. Czyngis-chan zmarł w 1227 roku, ale śmierć przywódcy nie powstrzymała wojowniczych zapędów jego ludu, nawet gdy potężne impe…

Bitwa-pod-Legnica-National-Geographic-08826c5.jpg
width: 1112
height: 730