National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-07-18T13:25:40.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Gigantyczne szczury ratują Kambodżę. Mają na koncie rekordy i chronią ludzi przed śmiercią
items: To miasto zbuntowało się przeciwko Rzymowi i zostało zapomniane. Archeolodzy dotarli tam późno
items: Wojna Dwóch Róż ma piękną nazwę i krwawą historię. Przez 30 lat w Anglii toczyły się bratobójcze walki
items: Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Kiedy zginęło najwięcej ludzi? Ten ranking daje do myślenia
items: Jeżeli szukacie bohaterów, musicie ją poznać. Jill Seaman - doktor ze strefy wojny
items: Jemen: Dni sądu
items: Południowy Sudan - kruchy pokój

Gigantyczne szczury ratują Kambodżę. Mają na koncie rekordy i chronią ludzi przed śmiercią
type: item
date: 2025-07-18T13:25:40.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Przyroda
subject: kambodża
subject: szczury
subject: wojna domowa
subject: zwierzęta
description: Te nietypowe, lecz niezwykle skuteczne szczury (znane jako HeroRATs), są dowodem na to, że nawet niewielkie stworzenia mogą odegrać wielką rolę w odbudowie kraju. Każde z tych zwierząt to potencjalnie ocalone życie – na terenach, gdzie ziemia wciąż skrywa śmiercionośne pułapki sprzed dekad.
encoded: Spis treści: Śmiercionośne dziedzictwo konfliktów wciąż kształtuje Kambodżę Szczury na pierwszej linii frontu walki z minami HeroRATs w akcji. Szczury, które ratują życie Zwierzęta od lat odgrywają istotną rolę w działaniach wojskowych i humanitarnych – od koni i ptaków, po wyszkolone psy. W niektórych regionach świata do zadań specjalistycznych angażuje się jednak również mniej oczywiste gatunki. W Kambodży niezastąpioną pomoc niosą... szczury. Te niewielkie ssaki wspierają zespoły saperów w wykrywaniu min lądowych, które przez dekady zbierały śmiertelne żniwo w krajach Azji Południowo-Wschodniej. Śmiercionośne dziedzictwo konfliktów wciąż kształtuje Kambodżę Kambodża pozostaje jednym z najbardziej zaminowanych krajów na świecie. To rezultat wieloletnich konfliktów zbrojnych – od tajnych bombardowań prowadzonych przez Stany Zjednoczone w latach 60. i 70. XX wieku w ramach wojny w Wietnamie, po wyniszczającą wojnę domową, która zakończyła się dopiero w 1998 roku. W wyniku tych działań, ogromne ilości niewybuchów i materiałów wybuchowych zalegają dziś na terenie całego kraju. Według szacunków CMAA, po trzech dekadach konfliktów obszar około 4500 km² – obejmujący niemal połowę kambodżańskich wiosek – był skażony minami i niewybuchami. Skutki są dramatyczne. Od 1979 roku w wyniku eksplozji min lądowych życie straciło około 20 tys. osób, a liczba rannych jest niemal dwukrotnie wyższa. Mimo upływu czasu, zagrożenie nie zostało jeszcze zażegnane. W lutym 2024 roku w prowincji Siem Reap dwoje dzieci zginęło w wyniku eksplozji zakopanego granatnika przeciwpancernego. To tragiczne wydarzenie pokazało w dobitny sposób, że niebezpieczeństwo wciąż jest realne. Pierwotny plan zakładał całkowite oczyszczenie kraju z materiałów wybuchowych do 2025 roku. Termin ten został jednak przesunięty o pięć lat – zarówno z powodu ograniczeń finansowych, jak i odkrycia kolejnych zaminowanych obszarów w trudno dostępnych terenach, zwłaszcza w pobliżu granicy z Tajlandią. Według danych z 2018 r…

szczur-2-957dc86.jpg
width: 2560
height: 1840

To miasto zbuntowało się przeciwko Rzymowi i zostało zapomniane. Archeolodzy dotarli tam późno
type: item
date: 2024-10-01T07:02:50.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: cesarstwo rzymskie
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
subject: wojna domowa
description: Antyczne Fregellae, niegdyś dobrze prosperująca kolonia Rzymu, stanęło do krwawej walki o prawa obywatelskie. Odkrycia archeologiczne rzucają nowe światło na losy miasta i Samnitów, którzy odważyli się sprzeciwić potędze Republiki.
encoded: Spis treści: Zapomniany bunt przeciwko Rzymowi Co się wydarzyło we Fregellae Odkrycia archeologiczne źródłem cennej wiedzy Ruiny starożytnego miasta Fregellae, położonego około 90 kilometrów na południowy wschód od Rzymu, kryją tragiczną historię oporu wobec jednej z największych potęg antycznego świata – Republiki Rzymskiej. Miasto zostało zniszczone w 125 roku p.n.e., a jego mieszkańcy, którzy odważyli się stanąć przeciwko Rzymowi, zostali zmuszeni do milczenia na ponad 170 lat. Archeologiczne wykopaliska prowadzone na tym terenie rzucają nowe światło na losy Fregellae. Odsłaniają nie tylko historię zniszczenia miasta, ale także życie codzienne jego mieszkańców przed upadkiem. Zapomniany bunt przeciwko Rzymowi Dokładne przyczyny buntu Fregellae nie są do końca jasne. Archeolodzy i historycy sugerują, że konflikt mógł mieć swoje źródło w długotrwałym sporze o pełne prawa obywatelskie. Mieszkańcy Fregellae, będący sojusznikami Rzymu, mieli status obywateli „drugiej kategorii”. To ograniczało ich prawa, zwłaszcza w kwestii własności gruntów publicznych. Żądali pełnego obywatelstwa rzymskiego, co umożliwiłoby im korzystanie z takich samych przywilejów, jak mieszkańcom samego Rzymu. Problem narastał, doprowadzając ostatecznie do wybuchu wojny społecznej (91–87 p.n.e.), w wyniku której Rzym był zmuszony nadać pełne obywatelstwo swoim sojusznikom. Niestety, historyczne źródła opisujące bunt Fregellae są bardzo ograniczone. Jak wyjaśnia Dominik Maschek, profesor archeologii rzymskiej z Centrum Archeologii Leibniza i Uniwersytetu w Trewirze, wspominają o nim jedynie dwa lub trzy antyczne teksty. – Mówią nam, że ci ludzie zbuntowali się przeciwko Rzymianom, ale nie wiemy, dlaczego – tłumaczy w rozmowie z serwisem Live Science. Z tego powodu badania archeologiczne są istotne w zrozumieniu, co naprawdę wydarzyło się we Fregellae. Choć Fregellae było oficjalnie miastem kolonialnym Rzymu, jego społeczeństwo składało się z wielu Samnitów, którzy osiedlili się tam po wcześniejszy…

Koloseum-w-Rzymie-89f7c79.jpg
width: 2121
height: 1414

Wojna Dwóch Róż ma piękną nazwę i krwawą historię. Przez 30 lat w Anglii toczyły się bratobójcze walki
type: item
date: 2023-05-07T11:04:04.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: anglia
subject: historia
subject: królowie
subject: Społeczeństwo
subject: wielka brytania
subject: wojna
subject: wojna domowa
description: Wojna Dwóch Róż – jeden z najgłośniejszych konfliktów domowych w historii – rozpoczęła się od podważenia prawa do korony rzekomo prawowitego następcy tronu Anglii. Walki między dwoma rodami roszczącymi sobie pierwszeństwo do tronu trwały przez 30 lat. Należy jednak podkreślić, że konflikt Lancasterów i Yorków stanowi najlepsze potwierdzenie słuszności powiedzenia, według którego „gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta”, bo żadna ze zwaśnionych stron nie wyszła z tej potyczki zwycięsko. Co było przyczyną wojny między Dwiema Różami? Jak przebiegały walki? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: W tym artykule: Historia konfliktu między Dwiema Różami Przyczyny Wojny Dwóch Róż Jak przebiegała wojna domowa? Ile trwała Wojna Dwóch Róż? Kto wygrał Wojnę Dwóch Róż? Ciekawostki o Wojnie Dwóch Róż Przez trzydzieści lat korona Anglii przechodziła z rąk do rąk, a w kraju panował ogromny chaos. Wojna Dwóch Róż pochłonęła masę istnień, a mimo to nie przyniosła oczekiwanego rozstrzygnięcia. Skonfliktowani Lancasterowie i Yorkowie tylko stracili na tym konflikcie. Pod koniec walk, gdy wydawało się że wojna domowa powoli wygasa, pojawiła się trzecia strona sporu, która finalnie zyskała najwięcej. Historia konfliktu między Dwiema Różami Część historyków uważa, że wojna Dwóch Róż stanowiła kontynuację wojny stuletniej, która rozgorzała i toczyła się na terenie Francji pomiędzy Francją i Anglią. Po bitwie pod Castillon, teoretycznie kończącej trwający ponad 100 lat konflikt, sytuacja w Anglii stała się wyjątkowo niestabilna. Kraj zmagał się z kryzysem gospodarczym, a na tronie zasiadał Henryk VI Lancaster – władca, który w historii Anglii zapisał się jako nieudolny. Ta sytuacja była wyjątkowo niekorzystna dla kraju, ale nie dla Yorków – rodu zapoczątkowanego przez Edmunda z Langley. Wszystko wskazywało na to, że władca umrze bezpotomnie, więc Yorkowie byli przekonani, że niebawem wstąpią na tron. Przyczyny Wojny Dwóch Róż Jakie wydarzenie należy wymienić jako przyczynę wybuchu konfliktu domowego? W tym miejscu trzeba wskazać na narodziny rzekomego syna Henryka VI. Rzekomego, bo liczne romanse Małgorzaty Andegaweńskiej były tajemnicą poliszynela. Odnaleziono biżuterię z inicjałami króla Anglii Henryka VIII Tudora. „To wiekopomne odkrycie” Na złotej zawieszce w kształcie serca znajdują się inicjały króla Anglii Henryka VIII i jego pierwszej żony Katarzyny Aragońskiej. Na razie nie wiadomo, do kogo należała biżuteria, ale ... Zanim narodził się następca tronu, Ryszard Plantagenet, trzeci książę Yorku, był pewny, że to właśnie jego ród przejmie koronę po śmierci Lancastera. Na …

wojna-dwoch-roz-historia-i-ciekawostki-o-konflikcie-yorkow-i-lancasterow-ryc-sepia-times-universal-images-group-via-getty-images-fdf0720.jpg
width: 1024
height: 550

Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Kiedy zginęło najwięcej ludzi? Ten ranking daje do myślenia
type: item
date: 2022-10-31T07:49:20.000Z
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: historia
subject: I wojna światowa
subject: II wojna światowa
subject: wojna
subject: wojna domowa
subject: zbrodnia
description: W której wojnie zginęło najwięcej ludzi? Czy liczba jej ofiar śmiertelnych była wyższa niż liczba ofiar niewolnictwa? Jak w tym kontekście ocenić europejski imperializm? Oto najstraszniejsze zbrodnie ludzkości.
encoded: W tym artykule: Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości – lista według liczby ofiar Problemy z listą zbrodni Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości – lista uwzględniająca populację świata Wnioski płynące z zestawienia najstraszniejszych zbrodni Historyk Matthew White, który zapewne jest bardzo pogodnym człowiekiem, poświęcił niemałą część swojej kariery, żeby sprawdzić, jakie były najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Jego strona internetowa Necrometrics (łapiecie?) to prawdziwa skarbnica – jeśli można tak to ująć – wiedzy o wojnach, ich ofiarach i innych słabych punktach w CV naszego gatunku. Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości – lista według liczby ofiar Jeden z najciekawszych wątków prowadzonych przez niego badań dotyczy teorii, że XX wiek z jego wojnami, rewolucjami i reżimami totalitarnymi to najkrwawsze stulecie w historii. Chcąc sprawdzić prawdziwość tej często powtarzanej tezy, White stworzył listę zatytułowaną „Około dwudziestu prawdopodobnie najgorszych rzeczy, jakie ludzie zrobili sobie nawzajem”. Oto ona: II wojna światowa – XX wiek – 66 mln ofiar Mao Zedong (chodzi przede wszystkim o głód wywołany jego polityką) – XX wiek – 40 mln ofiar Czyngis-chan – XIII wiek – 40 mln ofiar rządy imperium brytyjskiego w Indiach (chodzi o głód wywołany polityką Brytyjczyków) – XIX wiek – 27 mln ofiar upadek dynastii Ming – XVII wiek – 25 mln ofiar powstanie tajpingów – XIX wiek – 20 mln ofiar Józef Stalin – XX wiek – 20 mln ofiar handel niewolnikami na Bliskim Wschodzie – VII–XIX wiek – 18,5 mln ofiar Timur Chromy, znany też jako Timur Lenk lub Tamerlan – XIV–XV wiek – 17 mln ofiar transatlantycki handel niewolnikami – XV–XIX wiek – 16 mln ofiar I wojna światowa – XX wiek – 15 mln ofiar podbój obu Ameryk – XV–XIX wiek – 15 mln ofiar rebelia An Lushana – VIII wiek – 13 mln ofiar dynastia Xin – I wiek – 10 mln ofiar Wolne Państwo Kongo – XIX–XX wiek – 10 mln ofiar wojna domowa w Rosji – XX wiek – 9 mln ofiar wojna trzydziestoletnia – XVII wiek – 7,5 mln ofiar upadek dynastii Yua…

najstraszniejsze-zbrodnie-ludzkosci-kiedy-zginelo-najwiecej-ludzi-i-z-jakiego-powodu-ten-ranking-daje-do-myslenia-fot-getty-images-6cbc4f3.jpg
width: 2121
height: 1414

Jeżeli szukacie bohaterów, musicie ją poznać. Jill Seaman - doktor ze strefy wojny
type: item
date: 2019-03-07T01:17:00.000Z
creator: Pat Walters
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: lekarze bez granic
subject: Lifestyle
subject: sudan południowy
subject: Travel
subject: wojna domowa
subject: Wolny czas
subject: Zdrowie
description: Jill Seaman spędziła wiele lat na niesieniu pomocy medycznej ludziom z południowego Sudanu.
encoded: W 1989 r. trafiła w sam środek dwóch nieszczęść – wielkiej epidemii leiszmaniozy trzewnej (kala-azar) oraz brutalnej wojny domowej. Wojna już się skończyła, Sudan Południowy ogłosił niepodległość, epidemia wygasła, ale przemoc, choroby i być może najgorszy z wszystkiego lęk nadal trapią tę ziemię. Pat Walters: Jaką sytuację zastałaś po przyjeździe? Jill Seaman: Były obszary, na których ponad połowa ludności już nie żyła. Napotykaliśmy wioski, w których nie było żywej duszy – tylko zgliszcza i walające się ludzkie kości. Panowała tam porażająca cisza. P.W.: Opowiedz coś o chorobie, która siała śmierć. J.S.: Kala-azar jest chorobą pasożytniczą przenoszoną przez moskity. Objawia się długotrwałą gorączką, wyniszczeniem organizmu i przerostem śledziony. Nieleczona po wielu tygodniach prowadzi do śmierci. Kiedy przyjechałam do Sudanu w 1989 r., w ramach programu Lekarze bez Granic, nikt nie leczył ludzi w buszu. Trzeba było w lepiankach zastosować nowoczesną diagnostykę i kurację. Większość naszych badań koncentrowała się i nadal koncentruje właśnie na tym. P.W.: Ale w ciągu tych 20 lat udało się zwalczyć chorobę? J.S.: No cóż – nie. Trudno porównać tamtą epidemię z chwilą obecną, bo dziś jest już dostępna opieka medyczna. W ciągu ostatnich trzech lat mieliśmy kolejny wybuch choroby. W zeszłym roku leczeniu poddanych zostało 2,5 tys. ludzi. P.W.: Twoją klinikę spalono, ale twierdzisz, że nie jesteś ryzykantką? J.S.: Nie jestem. Mówię poważnie. Leczenie to moja pasja, podobnie jak Sudan. Mogę opowiedzieć ci o wielu przerażających wydarzeniach, które miały tutaj miejsce. Wspomnę choćby masakrę w miasteczku nieco na północ od nas, kiedy to zabito ok. 200 osób w ciągu paru godzin. Po prostu strzelano do ludzi jak leci, nie wyłączając kobiet robiących pranie. Ale nie ma to nic wspólnego z tym, czym się zajmuję. P.W.: Ale jesteś tam i jest to ryzykowne, temu chyba nie zaprzeczysz? J.S.: Samo życie jest ryzykiem. Każdy, kto tam mieszka, wie, jak łatwo może stracić życie, a jedna…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/17b691a26d56d556ba8da77e467a2c42323a4b66-f8ceb3a.jpeg
width: 2090
height: 2700

Jemen: Dni sądu
type: item
date: 2012-10-15T05:00:00.000Z
creator: Joshua Hammer
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: fotografia
subject: historia
subject: jemen
subject: rewolucja
subject: Społeczeństwo
subject: terroryzm
subject: wojna domowa
description: W obliczu separatyzmów, plemiennych buntów, zalewu uchodźców i działań Al-Kaidy to państwo może rozpocząć wszystko od nowa – albo podzielić się jeszcze bardziej
encoded: Ten człowiek został ukrzyżowany. Powiedziała to Um Mohammed, spoglądając swymi czarnymi oczyma przez szparę w czarnym nikabie. Była wdową po trzydziestce z dwójką małych dzieci. Tego ranka, uciekając przed zagrożeniami i chaosem, znalazła się w pokoju nauczycielskim szkoły podstawowej w Kraterze, dzielnicy Adenu, portowego miasta na południu Jemenu. Jej dzieci – dziesięcioletni Ibrahim i siedmioletnia Fatima – siedziały po turecku obok matki na drewnianych krzesłach i obserwowały mnie nieśmiało. Szkoła została przekształcona w ośrodek dla wysiedlonych. Około 530 mężczyzn, kobiet i dzieci rozlokowano na trzech kondygnacjach wychodzących na zaśmiecone podwórze. Dziesiątki nowo przybyłych czekały na zarejestrowanie przez wolontariusza, który wklepywał ich nazwiska do zakurzonego laptopa. Um Mohammed była zbyt przerażona, by ujawnić swoje prawdziwe nazwisko, ale nie bała się aż tak, żeby nie powiedzieć, co myśli. Pokazała mi w telefonie komórkowym film, który nakręciła trzy tygodnie wcześniej, w styczniu, podczas podróży powrotnej do Zindżibaru, skąd chciała zabrać trochę swoich rzeczy. Film ukazywał brodatego mężczyznę wiszącego na słupie latarni z rękami przybitymi do drewnianej poprzeczki. Skrzekliwym głosem, tłumionym przez czarny materiał zakrywający jej twarz, Um Mohammed powiedziała, że ten człowiek, współpracownik Al-Kaidy, został oskarżony o szpiegowanie dla rządu Jemenu. – Wisiał tam przez trzy dni. To było ostrzeżenie: każdy zdrajca zostanie zabity w ten sposób. Inne bliskowschodnie państwa – Libia Muammara Kadafiego, Syria Baszara al-Asada – przeżyły większą przemoc w czasie arabskiej wiosny, ale 24-milionowy Jemen po swojej ludowej rewolucji znalazł się w bardzo niepewnej sytuacji. Na północnych krańcach kraju Al-Houthis, szyicki ruch polityczny, przez sześć lat toczył powstanie przeciwko jemeńskiemu rządowi i obecnie kontroluje znaczny obszar, choć jego przywódcy dali do zrozumienia, że chcą wziąć udział w narodowym dialogu. Na południu Aden i sąsiadujące …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/2dd139981db450145968896c74aad1b72ba4da88-5ff60bf.jpeg
width: 615
height: 464

Południowy Sudan - kruchy pokój
type: item
date: 2011-01-14T12:24:00.000Z
creator: Matthew Teague
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: sudan
subject: wojna domowa
description: Pewnego dnia przed kilku laty, zanim wojna domowa rozpętała się na dobre, Logocho stanął u wejścia do chaty z trawy, zerkając do środka. Nagle z wnętrza wyskoczył ojciec, złapał Logocho i przy pomocy starszego chłopaka przydusił go do ziemi.
encoded: Dziwny był ten Logocho. Na ramionach i piersi ojca falował plemienny bliznowy tatuaż. Jego twarz i czoło przecinały – niczym znaki alfabetu Morse’a – kropki i kreski oznajmiające potencjalnym złodziejom bydła, Dinkom czy Nuerom, że on – Murle – będzie bronił swych stad dzidą, nożem, pięściami i zębami. Tymczasem syn nie wykazywał zainteresowania tradycją. Kiedy inne dzieci, w tym jego brat, przechodziły wczesny u Murle rytuał inicjacji, Logocho uciekł i skrył się w trawie. Teraz jego ciało, gładkie jak u cielaka, drżało i wyginało się na nagiej ziemi. Nie mia ło żadnych znaków świadczących, że jest Murle. Co gorsza, 9-letniego Logocho nie obchodziło też bydło. Kucał wprawdzie, żeby ssać krowie wymiona, ale dla niego były one tylko źródłem mleka. Niezliczone pokolenia Murle i rywalizujących z nimi plemion południowego Sudanu żyły przy krowach. Nadawali im imiona, zakładali ozdoby, spali obok nich. Śpiewali o nich pieśni, czcili je tańcem. Mężczyźni płacili krowami za żony, które dawały dzieci, które mogły doglądać więcej krów. – Jaki jest twój cel? – zapytał ojciec. Podczas gdy mężczyźni i bydło wędrowali za wodą, Logocho wolał zostawać w domu z babką. Stara kobieta ryła rowki w twardej ziemi i sadziła sorgo, fasolę, kukurydzę, a nawet dynie. W chudych latach mężczyźni skwapliwie korzystali z jej pomocy. Logocho pomagał babce sadzić rośliny, pielęgnować kiełki i zbierać plony. Ona broniła go przed ojcem. – Jesteś wyjątkowy – mawiała. Teraz jednak nie mogła mu pomóc. Ojciec i ten drugi chłopak przydusili go do ziemi. – Naa? – płakał Logocho. Dlaczego? Zrozumiał, gdy zobaczył „specjalistę”. Mężczyzna przyklęknął i sięgnął po coś, co wyglądało jak cienki metalowy pilnik. Rozwarł szczęki chłopca i wetknął ostrze między dwa dolne środkowe zęby. Sprowadził przyrząd w dół po same dziąsła i przekręcił go szarpnięciem ramienia. Trzask! Siekacz pękł, a usta jęczącego Logocho wypełniła krew. Specjalista przestawił ostrze i – trzask! – zmiażdżył drugi ze środkowych zębów. – Tera…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/5d39f4e8d5a2fa0b155bdf223aa4369c80967886-d6acadd.jpeg
width: 550
height: 367