Podróż za jeden uśmiech - jak zwiedzać świat nie bankrutując?
Martwią mnie maile od młodych ludzi, którzy pytają, skąd wziąć pieniądze na wyprawę. Niekiedy proszą wprost, by im załatwić sponsora. A gdy odpowiadam, by pojechali do Londynu popracować przy zmywaniu garów, a po dwóch miesiącach stać ich będzie na egzotyczną wyprawę, słyszę: Eee... szkoda wakacji. Mnie nie było szkoda.
Moja pierwsza wyprawa do Meksyku: ląduję w stolicy, mam 5 kg bagażu i 20 dolarów w kieszeni. Co teraz? Miasto leży w górach – nocą zimno, a mnie nie stać na hotel. Ale to wiedziałem jeszcze przed przylotem i miałem przygotowany plan: „Coś się zorganizuje”. A gdyby niczego się nie zorganizowało, miałem też plan B: „Jakoś to będzie”. Pierwszego dnia wieczorem, kiedy zaczęło się robić wyraźnie chłodno, błąkałem się po centrum. W końcu znalazłem miejsce, gdzie układali się na noc podobni do mnie bezdomni przybysze – rodzaj noclegowni, a konkretnie kratki wentylacyjne od metra. Wieje z nich ciepło i jest całkiem przyjemnie, chociaż trochę ciasno – takich jak ja było tam kilkanaście osób. A ja jedyny biały, więc od razu wzbudziłem zainteresowanie. Stali „mieszkańcy” kratki chętnie zrobili dla mnie miejsce. Oni tam nie mają telewizji, więc robiłem za telenowelę zastępczą – przez pół nocy opowiadałem o świecie, o Polsce, a oni ochoczo słuchali, poprawiali moją kulawą wówczas hiszpańszczyznę i uczyli mnie nowych słówek. Następnego dnia rano moi nowi przyjaciele znaleźli mi pierwszą pracę, która polegała na ochotniczym udzielaniu pomocy zbłąkanym turystom. Poznałem dość szybko plac Centralny i okolice. Amigos z kratki od metra pokazali mi kilka ciekawostek w bocznych zaułkach, do których nie wprowadza się normalnych wycieczek. Tylne drzwi do katedry, które pozwalają wyminąć ludzki zator w drzwiach głównych, dużo tańszy kiosk z pamiątkami, czysty przytulny comedor, gdzie serwuje się regionalne dania z południa Meksyku... takie rzeczy. Pierwszego dnia zarobiłem 20 dolarów, a po tygodniu miałem dość kapitału, by wyruszyć na karaibskie plaże Jukatanu. Zmieniałem ciężarówki, furmanki, okazje. Czasami wysiadałem gdzieś w szczerym polu i natykałem się na takie oto obrazki: bosy chłop w kusych portkach i ogromnym sombrero z żoną i dzieciakiem sieją kukurydzę. Ojciec idzie przodem, w rękach trzyma zaostrzony kołek i tym kołkiem robi dziury w ziemi. Miarowo, do rytmu: krok-buch-dziura, krok-buch-dziura... Za nim matka, z torbą pełną kukurydzianych nasion, wrzuca w każdą dziurę po trzy ziarenka: jedno w darze dla Matki-Ziemi, drugie, żeby z niego wyrosła kukurydza, a trzecie... tak na wszelki wypadek. Wrzuca te ziarenka miarowo, do rytmu: krok-ziarenka-w dziurę, krok-ziarenka-w dziurę... Na końcu synek zadeptuje piętą dziurę z trzema ziarenkami kukurydzy. Miarowo, do rytmu: krok-piętą-w ziemię, krok-piętą-w ziemię... – Panie!!! – wołam. – Macie więcej dzieci? – W chałupie. – To zawołajcie dwójkę. Pomogę wam. I potem sialiśmy kukurydzę – ja szedłem przodem i uderzałem w ziemię moim kołkiem, robiąc dziury. Za mną najstarsza córka gospodarza wrzucała w ziemię po trzy ziarenka, a na końcu biegł mały chłopiec i zadeptywał siew. Pracowałem tak kilka dni. Za wikt i opierunek, za możliwość nocowania pod ich dachem, za okazję oglądania od środka, jak wygląda prawdziwe życie w meksykańskim pueblu, za darmową naukę języka i obyczajów. Co rano po skromnym śniadaniu ruszaliśmy do roboty w grupach chłop-baba-dziecko i do rytmu sialiśmy: krok-buch-dziura, krok-ziarnka-w dziurę, krok-piętą-w ziemię... Podobnych „podróży za jeden uśmiech” odbyłem kilkanaście. Sypiałem darmo – na plażach pod palmami i rozgwieżdżonym niebem. Pracowałem jako tragarz portowy, cieśla w hacjendzie, pomocnik rybaka, barman, marynarz na statku pływającym po Amazonce... I wiem z osobistego doświadczenia, że podróżowanie jest możliwe bez pieniędzy i bagażu – wystarczy szczypta fantazji. Uśmiechami często załatwisz transport i noclegi. Pomysłowość skutecznie zastąpi pieniądze. A egzotyczne podróże wcale nie wymagają sponsora.
Wojciech Cejrowski zdradza przepis na urlop pełen wrażeń
Spotkanie z Wojciechem Cejrowskim - gościem specjalnym kampanii „Kujawsko-Pomorska podróż po zdrowie” już w najbliższą sobotę 19 lipca w Chełmży
„Kujawsko-Pomorska Podróż po Zdrowie” trwa. Kolejny przystanek naszej kampanii zdrowotnej to pięknie położne miasto Chełmża. Marszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego oraz Burmistrz Miasta Chełmży zapraszają 19 lipca do wspólnej zabawy, udziału w badaniach profilaktycznych oraz wykładach edukacyjnych. Wszyscy, którzy pojawią się w tym dniu w Chełmży będą mieli okazję do spotkania o godzinie 14.10 i 15.10 z Wojciechem Cejrowskim. Znany podróżnik przedstawi nam przepis na aktywne, pełne niezapomnianych wrażeń i niespodzianek wakacje. Zapewniamy, że nie będą to opowieści o opalaniu się z drinkiem w ręku w pięciogwiazdkowym hotelu. Kreatywne podróżowanie jest bowiem jak produkt 3w1: regionalna kuchnia, przyjaźni ludzie i trochę (czasem więcej niż trochę!) ruchu. Nie zaprzeczycie, że połączenie zdrowego odżywiania, braku stresu i aktywności fizycznej to najlepsza recepta na zdrowie. Gość specjalny będzie odpowiadał na Państwa pytania. Dla ambitnych przygotowano prozdrowotną grę miejską. Na zwycięzców czeka voucher na 2-osobowy weekendowy pobyt w sanatorium, ufundowany przez Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Ciechocinek S.A. Z uwagi na prozdrowotny charakter akcji nie może w niej również zabraknąć miejsca na badania profilaktyczne. Zainteresowani będą mogli skorzystać z USG aorty brzusznej, mammografii, cytologii, badania dermatoskopowego skóry, badań krwi w kierunku WZW, pomiaru ciśnienia tętniczego krwi oraz zawartości tlenku węgla w wydychanym powietrzu. Odważnym (wyniki potrafią być zaskakujące) proponujemy sprawdzenie zawartości tłuszczu i wody w organizmie oraz poznanie swojego wieku metabolicznego. Mieszkańcy regionu będą mogli także uzyskać dostęp do Zintegrowanego Informatora Pacjenta oraz informacje na temat Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego. Przewidziano także pokazy ratownictwa medycznego, konkursy dla publiczności oraz występy wokalne. Na wszystkich, którzy przybędą do tego urokliwego miasta czeka także mnóstwo atrakcji związanych z obchodami XXXIV Dni Chełmży. To miasto z ponad 750-letnią tradycją, położone jest nad 300 – hektarowym Jeziorem Chełmżyńskim. Przez Chełmżę prowadzą trzy szlaki turystyczne, a w centrum można zwiedzić XIII – wieczne kościoły. O bogatej historii miasta przypomni Jarmark Łozański prezentujący rzemiosło artystyczne i zdobyczne kolekcjonerów, a także II Turniej Łuczniczy Bł. Juty o puchar Burmistrza. Miłośników łowienia ryb zainteresują zapewne Zawody Wędkarskie rozgrywane w Przystani Tumskiej nad Jeziorem Chełmżyńskim. Okazją do poznania znanych i nieznanych zakątków Chełmży będzie natomiast podsumowanie konkursu fotograficznego „Dostrzeż piękno wokół siebie”. Wytrwałych zapraszamy na III Nocny Turniej Piłki Nożnej rozgrywany na miejskim orliku. Patronat medialny nad kampanią „Kujawsko-Pomorska Podróż po Zdrowie” objął magazyn National Geographic Traveler oraz Telewizja Polska S.A. Oddział w Bydgoszczy. Kampania finansowana ze środków Województwa Kujawsko-Pomorskiego.
W XXI wieku śmierć jest tematem tabu. Nie chcemy o niej myśleć, nie chcemy o niej rozmawiać, najchętniej wyeliminowalibyśmy ją, podobnie jak starość, z naszego życia. Nie wyobrażamy sobie, że dotknie nas albo kogoś z naszych najbliższych, nie wymagamy od dzieci, żeby chodziły na pogrzeby. Jednak na swój sposób jest też pociągająca, szczególnie gdy ma miejsce gdzieś na końcu świata. Bo jak inaczej wytłumaczyć chęć uczestnictwa turystów w rytualnych pochówkach odbywających się chociażby w Indiach albo w Indonezji? Zapewne jednym z takich powodów jest widowiskowość tych ceremonii i fakt, że nie zawsze są smutne. Tana Toradża na Celebes są w stanie za celebrowanie śmierci zapłacić bardzo dużo. Najważniejszym wydarzeniem w ich życiu nie są narodziny członka społeczności ani ślub, tylko... ceremonia pogrzebowa. To nie jest zwykła żałobna stypa, jaką znamy z naszych realiów, tylko wielki festyn, który kosztuje fortunę. Aby wyprawić krewnego na tamten świat, wiele rodzin popada w długi. Właśnie w ten sposób wyraża swój szacunek dla zmarłego. W dzień Wszystkich Świętych stawimy się przy grobach bliskich, żeby zapalić znicze, a potem w rodzinnym gronie powspominać drogie nam osoby. Obejrzymy udekorowane chryzantemami i bratkami grobowce rozświetlone tysiącami lampek. Zadumamy się nad własnym życiem. Wyobraźmy sobie, że śmierci nie ma. Czy wtedy nasze życie wydawałoby się nam równie piękne i cenne? Agnieszka Franus
SPIS TREŚCI: Wywiad z Krzysztofem Mroziewiczem – o Fidelu Castro i jego Kubie, na której parasolki mogłyby rodzić pomarańcze.Rozmawia Danuta Śmierzchalska Skarb Sasów. Kto zakopał skarb złożony z dziwnie pogiętych złotych okuć mieczy? Epoka legendarnego króla Artura ma jeszcze wiele tajemnic. Tana Toradża. W tej społeczności zabalsamowany zmarły może czekać – w domu! – na pogrzeb miesiącami. A wszystko przez to, że na urządzenie pochówku trzeba małej fortuny. Obróceni w proch. W płomieniach, żołądkach sępów, a czasem innych ludzi... Wyprawa na tamten świat jest kluczowym zagadnieniem w każdej kulturze. Ziemie rzadkie. Na tych metalach opierają się nowoczesne technologie. Ale nie dość, że jest ich mało, to jeszcze większość złóż kontrolują Chiny. Tymczasem potrzeby rosną... Rekin wielorybi. Choć ogromne, żywią się morską drobnicą. A rybacy wcale nie drżą na myśl o spotkaniu z nimi. A nawet podkarmiają je, jak kaczki. Saamowie. W nowoczesnej Norwegii trudno być pasterzem i nomadą. A jednak wielu Saamów chce żyć tak jak ich wędrujący za reniferami przodkowie. Ötzi. Choć zmarł ponad 5 tys. lat temu, wciąż trzyma się nieźle. A lekarze nie dają mu spokoju, próbując za pomocą najnowocześniejszych metod wydrzeć tajemnice jego i czasów, w których żył. Tylko dla prenumeratorów: Rzeki USA. Dzikie i malownicze – kiedyś takie były wszystkie. Dziś ostatnich ich fragmentów przed zabudową, tamami i mostami bronią zapaleńcy.
Fotograf, podróżniczka i dziennikarka. Ma za sobą 16 lat pracy jako informatyk w Polsce i tyle samo w Australii, dokąd wyjechała w 1981 r. Po przejściu na emeryturę odbyła roczną podróż po Afryce, czego owocem są książki Babcia w Afryce (nominowana do nagrody Traveler 2010) oraz Babcia w pustyni i w puszczy. W roku 2001 w Canberze otrzymała prestiżową nagrodę prasową za osiągnięcia w dziedzinie fotografii.
Z Barbarą Meder rozmawia Marcin Dzierżanowski Marcin Dzierżanowski: Z tą „babcią” to żart? Barbara Meder: Proszę pytać Wojtka Cejrowskiego. To on wymyślił tytuł mojej książki. M.D.: Trochę przesadził. B.M.: Bo babcia źle się kojarzy? M.D.: Bardzo dobrze. Ale z niańczeniem wnuków, a nie podróżami dookoła świata. B.M.: Czas to zmienić. Przed wydaniem książki rozesłałam e-mai-lem propozycję tego tytułu do moich znajomych. Efekt mnie zaskoczył. Wszyscy Polacy napisali, że to fatalny pomysł. Sto procent Australijczyków – że rewelacyjny. M.D.: Posłuchała pani Australijczyków. B.M.: I Wojtka Cejrowskiego, który powiedział, że chodzi o pozytywną prowokację. Miał rację, o czym przekonały mnie reakcje czytelników. Nie zapomnę, jak na spotkaniu autorskim podeszła do mnie pani, mniej więcej w moim wieku. Właśnie przeszła na emeryturę, miała z tym psychiczny problem. Dziękowała mi ze łzami w oczach. „Dotąd byłam przekonana, że świat się przede mną zamyka. Teraz zrozumiałam, że się otwiera”. Kilku młodych ludzi prosiło mnie o dedykacje na trzech egzemplarzach książki. Kiedy pytałam, po co im aż tyle, odpowiadali: „Jedna dla mnie, a pozostałe na prezenty obu babciom. Może pójdą w pani ślady?”. M.D.: Pewnie nie pójdą. Pani od 20 lat mieszka w Australii… B.M.: …i na wszystko mnie stać? M.D.: Mniej więcej to chciałem powiedzieć... B.M.: Bajki! Po pierwsze, mam naprawdę niewysoką emeryturę. Kiedy podróżując, spotykam Polaków, zawsze okazuje się, że moja wyprawa ma dużo niższy budżet niż ich. A nie są to klienci ekskluzywnych biur podróży, tylko studenci, back-pakerzy. Po drugie, żeby podróżować, wcale nie trzeba mieć pieniędzy. Pamiętam moją pierwszą egzotyczną podróż. To był Afganistan. M.D.: Teraz jeździ tam nasze wojsko. W latach 70. można tam było jeździć w góry. B.M.: Z naszego Towarzystwa Eksploracyjnego w Warszawie pojechała piątka. Nie mieliśmy za dużo pieniędzy, ale ktoś poradził, żebyśmy zabrali trochę gum do żucia, donaldów. M.D.: To był wtedy hit! B.M.: W dodatku w ZSRR nieosiągalny. A u nas, dzięki Gierkowi, tak. Już w Kijowie na stacji kolejowej otoczyli mnie ludzie, pytając: czy mam do sprzedania donaldy. Poszły wszystkie na pniu. M.D.: Starczyło na wyprawę? B.M.: Nie tak od razu. Za zdobyte pieniądze kupiłam wódkę. Potem w Kabulu za tę wódkę kożuch, który po powrocie sprzedałam w Polsce. Dzięki temu spłaciłam całą wycieczkę. M.D.: Może ma pani żyłkę do interesów? B.M.: Szczerze mówiąc, niespecjalną. Ale wtedy nauczyłam się, że w podróży nie można wszystkiego perfekcyjnie zaplanować. Jest ryzyko, jest przygoda! Odwagi w podejmowaniu wyzwań przez lata uczyła mnie też Australia. Ale w jeszcze większym stopniu moja mama. Niedawno skończyła 91 lat, a wciąż jest w niej ciekawość świata. Na swoje 80. urodziny zaprosiłam ją do Australii. M.D.: Przyjechała? B.M.: Oczywiście. Nie mogłam jej przekonać, żeby nie targała ze sobą plecaka. Miała już kłopoty z chodzeniem, więc na lotnisku przygotowałam jej wózek inwalidzki. Mówiłam: „Mamo, przecież na wózek plecaka nie zabierzesz!”. Przez całe życie podróżowała, głównie do Indii. Miała odruch, że bez plecaka ani rusz. Mam to po niej w genach. M.D.: I te geny odezwały się po 36 latach pracy w branży informatycznej, kiedy wybrała się pani na rok do Afryki? B.M.: Odzywały się już wcześniej. To nie była nagła decyzja. Dojrzewałam do niej pięć lat. M.D.: Bo wcześniej była już wyprawa dookoła świata. B.M.: W zasadzie zawdzięczam ją australijskiemu rządowi. Praca w tutejszej sferze budżetowej ma wiele wad, m.in. stosunkowo niskie zarobki. Ale ma też jedną zaletę: po 10 latach przysługuje każdemu trzymiesięczny pełnopłatny urlop. Kiedy skończyłam pięćdziesiątkę, poprosiłam, żeby mi płacili pół pensji, ale przez pół roku. Później policzyłam sobie zaległe urlopy z poprzednich lat, wyszły z tego kolejne trzy miesiące. Odjęłam od tego święta, weekendy – okazało się, że gdy wezmę sześciotygodniowy bezpłatny urlop, zrobi mi się rok wolnego! W dodatku z dopływem niewielkich, ale stałych pieniędzy. Ruszyłam więc w drogę. Objechałam Azję, Europę, Amerykę Południową i Północną, aż do Alaski. M.D.: Z ominięciem Afryki. B.M.: Bałam się jej. Pietra miałam już w Ameryce Południowej, bo znajomi mówili, że dla samotnej kobiety to niebezpieczne. Najbardziej ostrzegali przed Boliwią, że zgwałcą, zabiją, a w najlepszym razie maczetą odetną dłoń, gdy zobaczą, że mam na palcu pierścionek. Tymczasem ten kraj mnie urzekł. Podróżowało mi się tam świetnie, wszyscy mi pomagali. Pamiętam rozmowę z turystami, którzy spytali mnie, czy się nie boję. Odpowiedziałam, że nie ma czego, przecież to nie Afryka. Zaczęli się strasznie śmiać. „My jesteśmy z Afryki, u nas jest bezpiecznie! Nie to, co tu!”. M.D.: Przekonali panią? B.M.: Uzmysłowili, że strach nie mieszka w tym czy innym kraju, ale w naszej głowie. Po powrocie do Australii już wiedziałam, że za pięć lat, gdy przejdę na emeryturę, pojadę do Afryki. Wie pan, jakie to fajnie? Wszyscy wokół się denerwują, że im lata lecą, a ja czekam na emeryturę jak na zbawienie! M.D.: Odwiedziła pani 21 afrykańskich państw. Czym się pani kierowała przy wyborze? B.M.: Ciekawością i zdrowym rozsądkiem. Najpierw wypisałam sobie wszystkie kraje kontynentu, chyba z 50. Wykreślałam te, które mnie nie interesowały. Potem wyeliminowałam miejsca, gdzie trwały konflikty zbrojne. Ułożyłam też kalendarz tak, żeby nie trafić do krajów malarycznych w porze deszczowej. Spontaniczność jest dobra, jeśli ma granice. M.D.: Mimo to malaria panią dopadła. B.M.: Do dziś pamiętam, jak właściciel hostelu w Nkhata Bay w Malawi powiedział mi: „Barbara, ty chyba masz malarię”. Gdy rano zawiózł mnie do szpitala, byłam przerażona. Warunki higieniczne były wstrząsające. Otwarte sale chorych, pod drzewami rodziny gotujące posiłki, suszące ubrania. Dostałam lekarstwa, ale musiałam na jakiś czas przerwać wędrówkę. Kiedy opowiadam tę historię, zawsze mam łzy w oczach. Przypomina mi się Kinga Choszcz… M.D.: Poznałyście się osobiście? B.M.: Przyjaźniłyśmy się. Dzieliło nas pokolenie, a jednak się rozumiałyśmy. Kiedy wyjeżdżała do Afryki, opowiadałam jej moją historię z malarią. Chciałam ostrzec. Śledziłam jej wędrówkę w internecie. O tym, że zmarła na malarię, dowiedziałam się u koleżanki w Canberze. Kinga była weganką, dlatego nie miała przekonania do farmaceutyków. Nie doceniła niebezpieczeństwa. Jej historię opowiadam wszystkim spotkanym młodym podróżnikom. Jako ostrzeżenie. M.D.: Ale nie jest pani zwolenniczką podróżowania bez ryzyka. B.M.: Chodzi o to, by nie być lekkomyślnym. Ja na przykład nigdy nie chodzę sama po zmroku. Uwielbiam za to zwiedzać o świcie. Dzięki temu udaje mi się zobaczyć najbardziej atrakcyjne miejsca bez tłoku turystów. O tej porze bywalcy pięciogwiazdkowych hoteli odsypiają rozrywki poprzedniego dnia. Nawet w Maroku: Marrakeszu, Rabacie czy Fezie, na ulicach są tylko miejscowi. Toczy się prawdziwe życie. Czasem wystarczy zejść z najbardziej turystycznej trasy i skręcić w boczną uliczkę. Nie boję się, bo generalnie ufam ludziom. Każdy ma u mnie kredyt zaufania. Musi nieźle nabroić, żeby go stracić. M.D.: A jak jako podróżniczka zdobywa pani kredyt zaufania miejscowych? B.M.: Zawsze pamiętam, że jestem gościem. Nie komercjalizuję relacji międzyludzkich, płacąc na przykład za zrobienie zdjęć. Nigdy nie występuję jako bogata turystka z Zachodu. Nie buduję bariery i spotkani ludzie to wyczuwają. Swoją rolę odgrywa też mowa ciała. Kiedyś w Togo, idąc ulicą, usłyszałam głośną muzykę. Kobieta, która szła przede mną, rytmicznie podrygiwała, kołysząc biodrami. Mimowolnie zaczęłam robić to samo. Gdy kobieta mnie zobaczyła, spontanicznie padłyśmy sobie w ramiona. Ucieszyło ją, że na jej widok nie robiłam zdjęć, ale zaczęłam z nią tańczyć. Natychmiast zaprosiła mnie na piwo. To był dla mnie kolejny dowód, że w kontaktach międzyludzkich znacznie większą barierą niż wizy, wiek czy pieniądze jest bariera mentalna. Uwielbiam takie momenty. To dla mnie terapia. M.D.: W jakim sensie? B.M.: Zawsze uważałam się za osobę nieśmiałą. Tymczasem w podróży jestem skazana na drugiego człowieka. Nie zastanawiam się, czy wypada poprosić o pomoc, czy nie. Nabieram odwagi. M.D.: I ochoty na kolejną podróż? B.M.: No tak... Już teraz mam plany na dalsze sto lat życia. Moim zmartwieniem jest to, jak je zrealizować w ciągu lat 20. Więcej zdjęć znajdziecie tutaj
Dla Indianina śmierć nie jest końcem życia – ot jeden z etapów... rozwoju, przez który się po prostu przechodzi dalej.
Śmierć to przejście z jednego normalnego stanu w inny – także normalny. Bo cóż jest nienormalnego w byciu nieboszczykiem, albo duchem? – zapyta Indianin. Nikt z nas nie zapłacze nad bryłką lodu, że już nie jest wodą. Nikt nie będzie płakał po wodzie, która wyparowała. Podobnie Indianie nie płaczą po duszach, które „wyparowują” w zaświaty. Po śmierci są pewne rytuały, które należy wykonać. I żadnym z nich nie jest płacz. Przeciwnie – płacz jest jak najbardziej niewskazany, bo „przytrzymuje” zmarłego na tym świecie. Dopóki płaczesz po kimś, on nie może spokojnie odejść. Dopóki płaczesz, myślisz, kochasz, zmarły tkwi jedną nogą w ziemskim świecie; jak w potrzasku. To bolesne tkwienie – rozdarcie między „byłem” a „jestem”. Ponadto my – żywi – jeśli trzymamy się kurczowo zmarłego to... możemy być wciągnięci w zaświaty, oderwani od tu i teraz. Dlatego po śmierci Indianina zaplata się wejście do jego szałasu łykiem z lian, a z przeciwnej strony robi nowe wejście, którego zmarły nie zna. Szałas obsypuje się popiołem, aby duch pomyślał, że wszystko spłonęło i nie wracał. Zasiada się nocami wokół jego ogniska, wbija palisadę ze strzał i śpiewa pieśni odpędzające ducha. Przez kilka kolejnych dni wdowa wstaje nocą, śpiewa głośno i szuka w obejściu śladów męża – wszelkich pozostałości po nim. Zbiera je i rytualnie niszczy. Naczynia, z których jadał - rozbija, a skorupy zagrzebuje w ziemi. Trofea myśliwskie pali, łamie strzały… I wypluwa łzy. Wypluwa tak długo, jak długo chce się jej płakać. W końcu żal mija i zmarły zostaje uwolniony do zaświatów – rodzi się do nowego życia w Krainie Zmarłych. To koniec ziemskiego żywota. I początek żywota wiecznego. Dopiero wtedy ducha uwolnionego od ziemskich powiązań można spokojnie zaprosić z powrotem do domu. Stany pośrednie i brak zdecydowania, kim się jest, są niebezpieczne. Powinno się być albo chłopcem, albo wojownikiem; albo dziewczynką, albo kobietą… Albo człowiekiem, albo duchem. Indianie nie boją się duchów i obcują z nimi dość swobodnie – tak jak obcuje się z mgłą, dymem czy wiatrem. W indiańskim rozumieniu świata, duch jest straszny tylko na tyle, na ile straszny bywa człowiek. Jeśli więc Indianie boją się niektórych duchów, to robią to w ten sam sposób, w jaki boją się niektórych ludzi. Dla Indianina bowiem duch pozostaje tą samą osobą, którą był za życia – z tymi samymi wspomnieniami, upodobaniami, przyzwyczajeniami, cechami charakteru… tylko już bez ciała. Jeśli więc ktoś był nieprzyjemny za życia, pozostanie takim także po śmierci. Nasza własna matka czy babka to na pewno duchy miłe i przyjazne, a poza tym skłonne nam pomagać – tak Indianie rozumieją to, co nasza teologia określa słowami „świętych obcowanie”.
NG TRAVELER od kwietnia jako miesięcznik
Magazyn NG TRAVELER, od kwietnia br. będzie się ukazywał w cyklu miesięcznym. Dotychczas pismo ukazywało się jako dwumiesięcznik. Pierwszy numer NG TRAVELERA jako miesięcznika trafi do rąk czytelników 9 kwietnia br., zaś ostatnie wydanie w cyklu dwumiesięcznym ukaże się 12 lutego br.
NG TRAVELER ukazuje się w Polsce od 2005 roku (na świecie od 1984 roku). Początkowo ukazywał się jako wydanie specjalne National Geographic Polska. Od lutego 2006 r. NG TRAVELER jest dostępny regularnie co dwa miesiące. To praktyczny magazyn o podróżach, który inspiruje i informuje. Skierowany jest do osób aktywnych, ambitnych, ciekawych świata i jego atrakcji – zarówno przyrodniczych, architektonicznych, jak i kulturowych. Dostarcza gotowe przepisy na fascynujące wyprawy, także rodzinne. Mocną stroną magazynu są rzetelne informacje, mapy, testy sprzętu przeprowadzane przez ekspertów i porady związane z szeroko pojmowaną tematyką podróżniczą. Dodatkowy atut stanowią autorzy, uznani globtroterzy. Swoimi doświadczeniami na łamach dzielą się: Martyna Wojciechowska (redaktor naczelna magazynu), Beata Pawlikowska, Elżbieta Dzikowska, Wojciech Cejrowski, Marek Tomalik, Edi Pyrek, David Kaszlikowski, fotograficznych porad udziela Tomasz Tomaszewski. NG TRAVELER patronuje wielu polskim wyprawom. Raz w roku redakcja oraz czytelnicy przyznają prestiżową nagrodę TRAVELERY promującą polskich naukowców i podróżników.
Chodzi na bosaka, ale tylko latem. Pstrokate koszule kupuje na wagę w ciuchlandzie. Wstaje o 6.00 rano, czyta Stary Testament i pije yerba mate. Nie lubi, gdy się zdrabnia jego imię. Ma dwa koty, które z łóżka wygania, ale jak mu się położą obok klawiatury komputera, to ich nie przepędza. Słynie z niewyparzonego języka i słabości do dzikich plemion.
Z Wojciechem Cejrowskim rozmawia Agnieszka Franus Kim chciałeś zostać, gdy byłeś małym chłopcem? Wojciech Cejrowski: Papieżem, by udowodnić światu, że Polak potrafi. Potem milionerem (udało się). Pisarzem (również). Teraz bardzo chciałbym wykładać na uniwersytetach jako profesor antropologii. Taki wiek – człowiek zebrał pewną porcję wiedzy i nadszedł czas, aby się nią dzielić. Od ponad 20 lat niemal co roku poszukujesz dzikich plemion w Ameryce Południowej. Czy one jeszcze tam żyją? Mam nadzieję, że tak. W przeciwnym razie zaprzestałbym organizowania wypraw. Ale moja nadzieja słabnie. Jeszcze dziesięć lat temu właściwie każdy wyjazd kończył się sukcesem. Dzisiaj najczęściej wracam z niczym. Zamiast szamana znajduję gościa z paczką przeterminowanej aspiryny. A zamiast przepasek biodrowych – nylonowe gatki. Przeszkadzają Ci majtki u Indian? Sam je chyba nosisz. Nieprawda. Przed wejściem na terytorium dzikich ubieram się tak jak oni. Niedawno pojechałem do nich w przepasce, którą kupiłem specjalnie na tę okazję. Wysiadłem z czółna w wiosce, o której mój przewodnik opowiadał, że to już ostatnia w pełni tradycyjna osada. Świeciłem gołym tyłkiem, myśląc, że robię na nich dobre wrażenie, a wódz przywitał mnie w spodenkach Adidasa. Niby wszyscy tam mówili po indiańsku, mieli szamana, ale... tylko ja miałem przepaskę. Biali wyprawiają się na koniec świata, żeby doświadczyć prawdziwej dzikości, a okazuje się, że „straszny” wódz ma kino domowe i pasjami ogląda amerykańskie seriale. Sami mieszkamy w wygodnych, ciepłych domach, a od innych oczekujemy, że będą ganiać nago po dżungli i polować na małpy? O co nam chodzi? Tęsknimy do czasów, w których żyliśmy w szałasach? Nie jeżdżę w poszukiwaniu dzikości. Dzikość gryzie, kłuje i zabija, moczy nocną ulewą i uwiera w tyłek przy siedzeniu. Wyjeżdżam, bo żal mi, że ten świat ginie. Życie Indianina w dżungli jest bardzo trudne, ale on jest tam u siebie. Pozostaje wolnym człowiekiem. Niby nic nie ma, ale jednocześnie niczego mu nie brakuje. Po ucywilizowaniu ląduje zaś na samym dole drabiny społecznej, bez szans na poprawę swego losu. Nie umie czytać, nie ma dokumentów, nie ma pieniędzy, nie ma prawa własności do ziemi, na której mieszka. Jaka przyszłość czeka dzikich mieszkańców Amazonii? Myślę, że w ciągu dziesięciu lat ostatnie plemię pierwotne się ucywilizuje i będzie to proces dobrowolny. Indian nie trzeba przymuszać do wychodzenia z lasu – oni sami tego chcą. Nie zatrzymam ich, ale wiem, co będzie dalej. W Ameryce Północnej ten proces zaowocował utratą kultury, korzeni i tożsamości. W latach 70. XX w. młodzi Apacze pragnący nauczyć się języka swoich przodków korzystali ze słowników napisanych przez białych. Amazońscy Indianie po wyjściu z lasu chcą jak najszybciej zapomnieć o swojej indiańskości. A kiedy ich kultura plemienna zniknie, może ktoś zapragnie się dowiedzieć, jak żyli jego przodkowie. I wtedy sięgnie po moje książki i zdjęcia. Chcę ocalić te resztki kultur skazanych na zagładę dlatego, że one mnie FASCYNUJĄ. Opowiedz coś więcej o tych fascynacjach. Zachwyca mnie indiańska umiejętność dostrajania się do przyrody. Biały człowiek stara się ją ujarzmiać, a dla Indianina „środowisko naturalne” jest domem i nie wymaga zmiany. Harmonia kontra hegemonia – pasjonujące starcie różnych filozofii życia. Podobny konflikt obserwuję w Meksyku, gdzie nasz pośpiech i chęć pomnażania dóbr stają oniemiałe wobec latynoskiej maniany i minimalizmu. Podróżuję – by obserwować, jak się ludzie fundamentalnie różnią. I to było powodem pierwszego wyjazdu? Zmotywowała mnie gorąca nienawiść do śniegu. Gdy tylko nadarzyła się okazja, uciekłem w tropiki. Było to w lutym roku 1985. Wówczas w jaskiniach na Jukatanie szukałem przezroczystych rybek, które całe życie mieszkają pod ziemią w kompletnych ciemnościach. Dlaczego wybrałeś Amazonię, a nie Azję lub Afrykę? Kocham Amazonię, choć to trudna kochanka i męczące współżycie. Afryka i Azja to kontynenty, ludy i kultury, które nie do końca pojmuję. Zbrodnie Japończyków za czasów II wojny światowej, Chińczyków, Pol Pota w Kambodży, ludobójstwo w Rwandzie. Fizyczne pastwienie się nad drugim człowiekiem, upodlenie jednostki przekraczające wyobrażenia – żaden reżim nie musiał posuwać się tak daleko. Aby utrzymać władzę, wystarczyłoby o wiele mniej przemocy. Będąc w tropikach, nie tęsknisz za domem? Nigdy. Choć czasami brakuje mi konkretnych osób. Lubię egzotykę, a Polska ze wszystkimi swoimi zaletami nigdy nie będzie dla mnie krajem egzotycznym. Za granicą nikt mnie też nie rozpoznaje na ulicy ani w pociągu, a w Polsce często. Pod względem kulturowym też bliżej mi do Ameryki niż do Europy. Ja się tu u Was czuję obco. W jakim sensie obco? Nie rozumiem europejskiego kina, nie wciąga mnie europejska literatura, nie czuję Waszej muzyki. Za to słucham bluesa, country i salsy, oglądam kino hollywoodzkie, a czytam prawie wyłącznie książki wydane w USA. Co takiego mają oni, czego my nie mamy? Witalność i wolność osobistą. Europa jest starym kontynentem, zmurszałym intelektualnie i bardzo zorganizowanym. Powszechny socjal odbiera ludziom potrzebę podejmowania decyzji, konkurowania o byt. W Ameryce trzeba sobie radzić samemu i stąd ten ferment intelektualny, ideowy, artystyczny. Ameryka silnie oddycha oboma płucami – północnym i południowym, a Europa chrycha starzyzną. Z Europy się „wyjeżdża w szeroki świat”, a do Europy się "przyjeżdża na stary kontynent”. Co więc powstrzymuje Cię przed emigracją? Rodzice. Oni nie wyjadą ze mną na drugi koniec świata. A zatem moim obowiązkiem jest zostać w Polsce przynajmniej jedną nogą. Najbardziej cenisz u innych? Poczucie humoru – jest ono świadectwem inteligencji, a z inteligentnym człowiekiem warto rozmawiać i zawsze można się dogadać. Ja często robię z siebie durnia. Czasami celowo – kiedy przypływam do indiańskiej wioski i nie wiadomo, jak mnie przyjmą tubylcy, staram się ich rozbawić – człowiek zabawny nie jest groźny. Ta przepaska biodrowa, którą kupiłem, była damska. I ja o tym wiedziałem. Ubrałem się w nią z premedytacją – dla śmiechu. Śmiali się? Aż im od tego bąble z nosów szły. A potem jeszcze przez kilka tygodni wybuchali śmiechem na każde wspomnienie. Jak się dociera do dzikich plemion? Najpierw tydzień łodzią na motorze, potem tydzień na wiosłach, a następnie kilka dni piechotą. Trzeba mieć indiańskiego przewodnika, który zna kilka indiańskich języków, umie polować i ma u swoich pobratymców na tyle duży autorytet, by wprowadzić mnie bezpiecznie do wioski, a potem... bezpiecznie wyprowadzić. Bo trafić do dzikich jest łatwo, trudniej stamtąd wrócić do domu. Co tam porabiasz? Robię to, co oni, nawet jeśli nie do końca potrafię. Poprzez współuczestnictwo staję się częścią ich społeczności – trochę sztucznie wkomponowaną w system, ale jednak mile widzianą. Poluję więc, łowię ryby, zbieram maniok, buduję szałasy, wyplatam kosze i staram się to wszystko fotografować. Najpierw jednak muszę przez kilka dni celować do ptactwa z długiego obiektywu, zanim Indianie przekonają się, że ta moja „dmuchawka” nie służy do zabijania. Na dalekie podróże trzeba mieć pieniądze. Skąd je bierzesz? Robię interesy, mam nieruchomości, wynajmuję powierzchnie biurowe, prowadzę firmy... Pieniądze zarabiałem od dziecka, bo uważałem, że jak ma się własne, to nie trzeba prosić o nie rodziców. Dawniej zbierałem szkło, hand-lowałem dolarami (nielegalnie), pracowałem na czarno za granicą, szmuglowałem bawełniane gacie z Meksyku. Nawet dzisiaj wszystkie wyprawy finansuję z własnych pieniędzy, bez sponsorów. Po powrocie staram się „spieniężyć urobek intelektualny”. Ale nigdy nie biorę z góry. Można o mnie powiedzieć „fantasta”, ale na pewno nie „naciągacz”. A ile taka wyprawa kosztuje? Muszę kupić łódź, bo nie opłaca się jej wynająć na 5 tygodni. Silnika do łodzi też mi nikt nie pożyczy bez gwarancji zwrotu, a w Amazonii łodzie się często wywracają na podwodnych pniach, zaś silniki obrywają i toną. Po zakończeniu wyprawy taki silnik jest honorarium dla przewodnika. Muszę też kupić dwie–trzy beczki paliwa, prowiant na początek drogi, strzelbę i naboje, sól dla Indian (to doskonała waluta, a nie zaśmieca ich kultury tak jak szklane paciorki i lusterka). Czasami, gdy wyprawa jest piesza, wynajmuję tragarzy. Dwa lata temu w Boliwii miałem ich sześciu. Czyli średnio wydaję około 5 tys. dolarów. Wyjeżdżasz samotnie lub tylko z żoną. Dlaczego? Nie da się efektywnie podróżować po dżungli dużą grupą. Kiedy spotykam wyprawy składające się z 20 osób i wielkich pakunków, nie wierzę, że przed taką ekipą Indianie nie uciekną, gdzie pieprz rośnie. Czy ktoś bez doświadczenia dotrze do takich miejsc? Nie ma szans. Po 23 latach treningu udaje mi się jedna wyprawa na trzy, cztery... Ale Ty wynajmujesz przewodnika. Z nim chyba podróżuje się łatwiej? Czyżby? Przewodnik nie będzie nikogo nosił na rękach, gdy trzeba wiele dni iść przez dżunglę. Nie wyśpi się za nikogo w hamaku, do którego pada deszcz. A może zje za kogoś te niejadalne świństwa, które przygotował na kolację, bo nic innego poza jaszczurką nie udało mu się upolować? Czy Indianie pytają Cię, jak wygląda świat poza ich puszczą? Pytania Indian ograniczone są ich zakresem znajomości świata, więc interesuje ich, jakie żyją u nas zwierzęta, jakie mamy kobiety, łodzie, łuki i strzały. Co im odpowiadasz? Opowiadam im tylko tyle, by nie zburzyć świata, w którym żyją; nie zarazić chęcią wyjścia z puszczy. Najczęściej trochę straszę – chorobami, klęskami żywiołowymi, wojnami „plemiennymi”. Najgorsze jest to, że wcale nie muszę przy tym kłamać. Nasz (Wasz) świat jest dziwny, niebezpieczny. Tyle tylko, że oswojony – przyzwyczailiśmy się do zagrożeń cywilizacyjnych i nie zastanawiamy się, dokąd on zmierza. Czy jest coś, co Ci ewidentnie u Indian przeszkadza? Oj, tak (śmiech). Nie zachowują dystansu fizycznego i nie ma u nich pojęcia prywatności. To niezwykle męczące, że nawet sprawy intymne musi się robić w towarzystwie. W dodatku z wzajemnością. Kiedy oni kopulują w hamaku obok, tak że cały szałas się trzęsie, jest mi głupio. A rano przy śniadaniu nikt poza mną nie jest zażenowany wspomnieniem ostatniej nocy. Ciągle mówimy o ludziach. A co z przyrodą? W dżungli obserwując przyrodę, najczęściej zastanawiam się, czy da się zjeść. Potem – czy ona może zjeść mnie. Tapir jest fascynującym i pięknym zwierzęciem w zoo, ale jak się go spotka na wolności, trzeba uciekać. W chwilach wolnych podziwiam przyrodę Amazonii jak każdy – ona jest tak kolosalnie intensywna! I mam nawet sporo dowodów – zdjęcia okropnie słodkich landszaftów, zachodzące słońce, kolorowe motylki, gwiazdy nocą. Czy poza podróżowaniem masz jakieś hobby? Bardzo lubię oglądać amerykańskich stend-aperów. Stand up comedy to forma rozrywki/sztuki nieznana w Europie. Polega ona na tym, że na pustej scenie staje facet z mikrofonem i gada, gada przez półtorej godziny, a widownia w tym czasie wyje ze śmiechu. Takie występy (nagrane na DVD) są moją ulubioną formą rozrywki i można powiedzieć hobby, choć to nie kolekcjonerstwo. Czy Ty też jesteś takim facetem z mikrofonem? Owszem. Stoję na scenie zupełnie sam. Przed publicznością, która nie bardzo wie, czego się spodziewać i przez pierwsze pół godziny jest ogólnie zaskoczona, że „spotkanie z pisarzem” wygląda jakoś inaczej niż zwykle. A ja kocham te czary, jakie powodują odpowiednio dobrane słowa. Mówię coś i wywołuję śmiech. Śmiech, który nie milknie przez 90 minut. Wywoływanie radości to ogromna frajda. Jaką podróż poleciłbyś osobie, która pracuje za biurkiem i ma dwa, trzy tygodnie urlopu w roku? Meksyk! Przez wiele lat mówiłem: Polska moja matka, Meksyk moja żona. Jako dorosły człowiek zakochałem się w nowym kraju. Gdyby Polska zniknęła, to miałbym swoje miejsce na ziemi. Meksykanie mają – tak jak Polacy – ułańską fantazję i wszystko robią z uśmiechem od ucha do ucha! A ja lubię śmiech, podobnie jak meksykańską architekturę, kolory (trochę zbyt pstrokate), kuchnię (trochę zbyt pikantną), roślinność, zapach, kolor wody... Kocham ten kraj, tak jak się powinno kochać ojczyznę, ojcowiznę. Poszedłbym bronić Meksyku, gdyby zaszła potrzeba. Przeżywam bardzo każdą tamtejszą katastrofę. Meksyk jest jedną z moich rzeczy osobistych. Jaki naprawdę jest Wojciech Cejrowski, nie wie nikt. Ojciec mówi o nim komediant, zaś mama – birbant i leser, który nawet minuty nie przepracował na etacie. Ma wiernych fanów oglądających każdy jego program i kupujących kubki z WC Kwadransa, ale też zagorzałych wrogów. On sam uważa się za inteligentnego lenia. Więc aby się lenić i trawić życie na przyjemnościach, zaczął pracować w wieku 16 lat. Dziś ma 43 lata, a na koncie ponad 30 wypraw, które sam sfinansował. Zawsze jest gotowy do wyjazdu. Dlaczego? Po prostu tam, gdzie się wybiera, wszystko jest tańsze i tak naprawdę oprócz karty kredytowej i aparatu fotograficznego niczego nie potrzebuje (ubrania w puszczy są przecież zbędne). Ale potrafi też planować swoje wyprawy latami. Pomysł przejścia piechotą puszczy Darien (bieguna dżungli) czekał 6 lat. Z kolei wyprawa do Hibarosów (dawni łowcy głów) nie doszła do skutku od dekady. W podróży przydaje mu się znajomość kilku języków obcych i umiejętność imitowania lokalnych akcentów – w Kolumbii uchodzi np. za Meksykanina, a w Nowym Jorku za przedstawiciela mniejszości włoskiej. Gdy nie podróżuje, pisze książki (nim się urodzą – trwa u niego słoniowa ciąża literacka, która zaowocowała już 7 dziełami), robi audycje radiowe i programy telewizyjne (zachęca w nich do chodzenia na bosaka – taniej i nie pleśnieją stopy). Nie ma telefonu komórkowego ani zegarka. Ten ostatni wyrzucił po tym, jak pewien Indianin powiedział mu: „Wiesz, gringo, wy macie zegarki, a my mamy czas”. Nie robi planów, bo tylko wtedy życie jest wieczną niespodzianką. I ma całe stosy marzeń (m.in. wyprawa na Borneo, Księżyc i zaproszenie na obiad do królowej brytyjskiej), gdyż jak się ich ma tysiące, to co chwila spełnia się jedno z nich.