Procida zachwyca spokojem. To wyspa, która żyje własnym rytmem
Procida z całą pewnością nie jest miejscem do szybkiego „odhaczenia” na liście atrakcji. Tę niezwykłą wyspę najlepiej eksplorować powoli, obserwując codzienne rytuały mieszkańców. Mówimy tu o jednej z ostatnich autentycznych enklaw dawnej kultury na Morzu Śródziemnym, gdzie czas wciąż płynie w zgodzie z rytmem przypływów i odpływów, a nie według globalnych trendów turystycznych. Pozostając otwartą na nowoczesne formy wyrazu kulturowego, zdołała zachować swoją unikatową tożsamość i właśnie to czyni ją jedną z najniezwyklejszych atrakcji we Włoszech.
Spis treści: Gdzie znajduje się Procida? Od antycznych osad do stolicy kultury Kolorowa wyspa Atrakcje turystyczne wyspy Procida jest najmniejszą, a przy tym – także najmniej obleganą przez turystów zamieszkaną wyspą Zatoki Neapolitańskiej. Czy to oznacza, że pod względem atrakcyjności ustępuje Capri i Ischii? Nie, to po prostu zupełnie inne miejsce – mniej luksusowe, za to spokojniejsze i bardziej senne, gdzie życie toczy się zupełnie innym rytmem. Gdzie znajduje się Procida? Pod względem geograficznym, Procida usytuowana jest w północno-zachodniej części Zatoki Neapolitańskiej, która od zachodu otwiera się na Morze Tyrreńskie. Znajduje się między przylądkiem Capo Miseno na stałym lądzie a Ischią. Administracyjnie stanowi samodzielną gminę, wchodzącą w skład Miasta Metropolitalnego Neapol w regionie Kampania. Obejmuje ona nie tylko główną wyspę o powierzchni około 4 kilometrów kwadratowych, ale również przylegającą do niej, połączoną mostem wysepkę Vivara. Procida charakteryzuje się wulkaniczną genezą. Jest produktem erupcji czterech obecnie wygasłych (i w dużej mierze zatopionych) wulkanów. To właśnie pochodzenie determinuje specyficzną morfologię terenu, w tym obecność półkolistych zatok, które są pozostałościami po dawnych kraterach niszczonych przez erozję morską. Najwyższym punktem wyspy jest wzniesienie Terra Murata, osiągające wysokość około 91 metrów n.p.m., co w kontekście relatywnie płaskiego ukształtowania reszty terenu czyni je naturalnym punktem obserwacyjnym. Od antycznych osad do stolicy kultury Najstarsze dowody obecności człowieka na Procidzie pochodzą z epoki brązu, co potwierdzają znaleziska archeologiczne na wysepce Vivara i na głównej wyspie, wskazujące na kontakty z kulturą mykeńską. Mykeńczycy wykorzystywali te tereny prawdopodobnie jako punkty przeładunkowe na szlakach handlowych, prowadzących na zachód Morza Śródziemnego. Okres grecki i rzymski W VIII wieku p.n.e. na wyspę dotarli osadnicy greccy z Eubei, a następnie – Grecy z pobliskiej Kumyi. W okresie rzymskim wyspa znana pod łacińską nazwą Prochyta ewoluowała z miejsca opisywanego przez Juwenalisa jako jałowe i odizolowane w luksusowy kurort patrycjuszy, którzy budowali tu swoje wille. Pod rządami potężnych rodów Po upadku Cesarstwa Rzymskiego, w obliczu narastającego zagrożenia ze strony piratów saraceńskich, ludność porzuciła otwarte osady nadbrzeżne na rzecz ufortyfikowanego punktu na szczycie klifu – Terra Murata. W tym okresie Procida stała się lennem potężnych rodzin. Ród Da Procida władał wyspą przez ponad dwa stulecia. Najwybitniejszy jego przedstawiciel, Jan z Procidy, odegrał kluczową rolę w Nieszporach Sycylijskich. Następnie kontrolę przejęły rodziny Cossa i D’Avalos. Procida jako morska potęga Wiek XVIII i XIX to czas największego rozkwitu potęgi morskiej Procidy. Wyspiarska flota handlowa była jedną z najnowocześniejszych w Królestwie Obojga Sycylii, a stocznie produkowały jednostki cenione w całym basenie Morza Śródziemnego. Przejście od żaglowców do statków parowych pod koniec XIX wieku spowodowało jednak upadek lokalnego przemysłu szkutniczego, co zmusiło mieszkańców do powrotu do rybołówstwa lub emigracji zarobkowej na statki handlowe innych państw. Włoska Stolica Kultury Kulminacyjnym punktem najnowszej historii wyspy było ogłoszenie jej Włoską Stolicą Kultury na rok 2022. Mówimy tu o pierwszym przypadku w historii tego tytułu, kiedy laureatem została mała wyspa, a nie duże miasto. Projekt pod hasłem „Kultura nie izoluje” skupił się na wykorzystaniu dziedzictwa kulturowego jako motoru innowacji społecznej i zrównoważonego rozwoju, co zaowocowało rewitalizacją wielu historycznych obiektów. Kolorowa wyspa Najcharakterystyczniejszą cechą wyspy jest jej unikatowa architektura. Należy podkreślić, że charakterystyczne pastelowe kolory domów, zwłaszcza w dzielnicy Corricella, nie są jedynie elementem dekoracyjnym, ale niosą ze sobą znaczenie funkcjonalne i społeczne. Geneza kolorystyki fasad Według najbardziej prawdopodobnej teorii, różowe, żółte, zielone i błękitne barwy budynków pozwalały powracającym z połowu rybakom na identyfikację swoich domów z dużej odległości, nawet w warunkach gęstej mgły lub o zmierzchu. Ten system wizualnej komunikacji przetrwał stulecia i stał się dzisiaj jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli wyspy, chronionym przez lokalne przepisy urbanistyczne. Według mniej romantycznej wersji, kolorowe fasady są nawiązaniem do śródziemnomorskiej tradycji i stanowią rezultat dostępności pigmentów. Atrakcje turystyczne wyspy Zwiedzając Procidę odkrywa się kolejne warstwy historyczne, z których każda niesie ze sobą odmienne doznania estetyczne. Ze względu na niewielką skalę wyspy większość tamtejszych atrakcji jest dostępna pieszo. Marina Grande Pierwszym punktem kontaktu z wyspą jest Marina Grande, gdzie koncentruje się tamtejszy handel i transport. Wzdłuż nabrzeża ciągnie się rząd wysokich, kolorowych kamienic z XVIII wieku. Warto tam odwiedzić kościół Santa Maria della Pietà, którego charakterystyczna żółta dzwonnica dominuje nad portem. Terra Murata Przemieszczając się krętymi uliczkami, można dotrzeć do najstarszego punktu wyspy – Terra Murata. To usytuowana na pionowym klifie średniowieczna cytadela, która przez wieki stanowiła bezpieczne schronienie dla mieszkańców. Najważniejszym obiektem w tej części wyspy jest Palazzo d’Avalos, zbudowany w 1563 roku przez kardynała Innico d’Avalosa. Budynek ten ma niezwykle bogatą historię. W 1830 roku został przekształcony w więzienie wojskowe, a później – w cywilny zakład karny, który funkcjonował do 1988 roku. Obecnie obiekt jest udostępniony dla turystów w formie tras z przewodnikiem, pozwalając na zwiedzenie dawnych cel, dziedzińców i warsztatów więziennych, gdzie osadzeni produkowali między innymi liny i tkaniny. W samym centrum Terra Murata znajduje się opactwo San Michele Arcangelo, ufundowane w XI wieku przez benedyktynów, a następnie wielokrotnie przebudowywane. Jego wnętrze kryje liczne skarby sztuki sakralnej, w tym imponujący drewniany sufit kasetonowy i dzieła malarskie szkoły neapolitańskiej. Podziemia opactwa skrywają wspaniały kompleks muzealny, w którym znajduje się biblioteka z XV-wiecznymi rękopisami i XVIII-wieczna szopka wykonana z drewna i muszli. Marina di Corricella U stóp Terra Murata rozciąga się najbardziej znana i najczęściej fotografowana dzielnica wyspy – Marina di Corricella. Jest to osada rybacka o amfiteatralnym układzie, gdzie domy w pastelowych kolorach zdają się wyrastać jeden z drugiego. Corricella jest całkowicie wyłączona z ruchu kołowego, co w połączeniu z tradycyjnymi łodziami rybackimi i suszącymi się sieciami tworzy atmosferę spokoju i autentyczności. Piazza dei Martiri Plac Męczenników stanowi łącznik między nowszą a najstarszą częścią wyspy. Nazwa tego miejsca upamiętnia dwunastu mieszkańców Procidy, straconych przez dynastię Burbonów za udział w rewolucji 1799 roku. Znajduje się tam barokowe sanktuarium Santa Maria delle Grazie Incoronata, którego pastelowa fasada i kopuła stanowią charakterystyczny element panoramy Corricelli. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Awanturnik, literat, mason i kobieciarz – prawdziwa historia Giacoma Casanovy
Dziś Casanova znany jest przede wszystkim jako jeden z najsłynniejszych kochanków w historii. Ale Wenecjanin był kimś więcej niż tylko kobieciarzem. Był bez wątpienia oszustem i przestępcą, który nieraz trafił do więzienia, samozwańczym alchemikiem, szpiegiem, duchownym, ale też znakomitym obserwatorem i wysokiej klasy intelektualistą. Jego krótki pobyt w Polsce zaowocował brzemiennym w skutkach pojedynkiem i trzytomowym dziełem „Historia niepokojów w Polsce”.
Spis treści: Czarownica z Murano Przystojny uwodziciel Bractwo wolnomularskie 300-letni alchemik Warszawski skandal Historia jego życia Giacomo Casanova, najstarszy z sześciorga dzieci aktorów Gaetano Giuseppe’a Casanovy i Zanetty Farussi z Wenecji, urodził się 2 kwietnia 1725 roku. Rodzina nie posiadała majątku, tytuł szlacheckich ani niczego, co dawałoby oparcie i pozwoliło na spokojne życie. W dodatku rodzice dużo podróżowali, przez co Giacomem i jego rodzeństwem zajmowała się babka. Czarownica z Murano Giacomo był dzieckiem inteligentnym, ale chorowitym. Aby odpędzić od wnuka złe duchy, babka wezwała czarownicę z wyspy Murano. Tej samej, która od średniowiecza słynie z wyrobu wyjątkowego szkła, nazywanego weneckim. Czarownica wysmarowała chłopca odchodami nietoperzy i masą innego paskudztwa, lecz o dziwo ta specyficzna kuracja przyniosła znakomite rezultaty. Tak dobre, że kila lat później, mając 12 lat Giacomo rozpoczął studia na Uniwersytecie w Padwie. W tamtych czasach dzieci szybko trafiały na uniwersytety. Niekoniecznie dlatego, że były nad wyraz rozwinięte. Po prostu edukację akademicką rozpoczynano znacznie wcześniej. W tym czasie dał się też poznać jako kochanek, a historie o jego uroku i sprawności seksualnej rozchodziły się pocztą pantoflową. Przystojny uwodziciel Faktem jest, że Giacomo wyróżniał się na tle innych mężczyzn. Był bardzo wysoki, miał ponad 186 cm wzrostu, ciemną karnację, ciemne włosy i brązowe oczy. Gdy połączy się to z niewątpliwą inteligencją i ujmującym sposobem bycia, mamy przepis na mężczyznę budzącego powszechne zainteresowanie. Kłopot w tym, że możliwości intelektualne i towarzyskie Casanovy nie szły w parze z tymi finansowymi. Pracował jako sekretarz, był przez pewien czas duchownym. Jednak jego kariera kościelna nie trwała długo. Długi hazardowe zaprowadziły go do więzienia. Po wyjściu na wolność stwierdził, że zostanie żołnierzem. „Kupiłem długi miecz i, z elegancką laską w dłoni, w dopasowanym kapeluszu z czarną kokardą, z przyciętymi bokobrodami i długim sztucznym warkoczem, ruszyłem, by olśnić całe miasto” – pisał w swoich pamiętnikach. Ta kariera również nie trwała długo i nie przyniosła oczekiwanych zarobków. Po powrocie do rodzinnej Wenecji zatrudnił się jako skrzypek w teatrze San Samuele. Po jednym z przedstawień uratował życie senatorowi Matteo Bragadinowi, który doznał ataku serca. Senator zaczął traktować go jak syna, co pozwoliło Casanovie na hulaszcze życie. Bractwo wolnomularskie Kolejne lata życia Casanovy to niemal nieustanne, często wymuszone podróże. I tak w 1750 roku znalazł się w Lyonie, gdzie przystąpił do wolnomularzy. To sprawiło, że przez resztę życia stykał się z wyjątkowymi ludźmi. W trakcie licznych pobytów w Paryżu spotkał m.in. madame de Pompadour, hrabiego de Saint-Germain, d’Alemberta oraz Rousseau. Korespondował oraz spotykał się z Wolterem. Po prelekcji o przyszłości transportu poznał i zaprzyjaźnił się z Benjaminem Franklinem. Podczas pobytu w Pradze w 1787 roku poznał Mozarta i wsparł swoim doświadczeniem uwodziciela Lorenzo Da Pontema, autora libretta do opery „Don Giovanni”. Legenda głosi, że był również na premierze opery. Jego życie było barwne, bogate w wydarzenia, przyjaźnie i nie zawsze legalne próby zdobycia pieniędzy. 26 lipca 1755 roku został aresztowany przez państwową wenecką inkwizycję i osadzony w celi pod Pałacem Dożów. Powodem osadzenia miły być jego skandaliczne romanse z zamężnymi kobietami, zakonnicami i dziewicami, hazard oraz związki z masonerią. Oficjalnie zatrzymano go za publiczne zniewagi wobec świętej religii. W więzieniu spędził 13 miesięcy. Wreszcie udało mu się uciec wraz z innym osadzonym. Historię tę opisze później w „Moja ucieczka z Więzienia Ołowianego”. 300-letni alchemik Po ucieczce z więzienia udał się do Paryża, gdzie udawał alchemika. Twierdził, że ma 300 lat i potrafi tworzyć diamenty. Zwrócił uwagę pewnego hrabiego, który uznał, że jego talent do kłamstwa czyni go świetnym szpiegiem. Jedną z misji była sprzedaż obligacji państwowych w Amsterdamie. Szybko dorobił się fortuny, którą równie szybko stracił, głównie na swoje liczne kochanki. Zadłużony i ścigany przez wrogów znów musiał uciekać. W 1760 roku, będąc bez grosza, przyjął nową tożsamość – „Chevalier de Seingalt”. Wrócił do Paryża i przekonał arystokratkę, że potrafi ją magicznie odmłodzić. W Anglii dostał się na audiencję u samego króla Jerzego III. Wreszcie trafił do Petersburga, gdzie usilnie próbował zainteresować sobą Katarzynę Wielką. Miał pecha, bo imperatorowa właśnie zakochała się bez pamięci w Potiomkinie i Wenecjanin nie zrobił na niej większego wrażenia. Warszawski skandal W październiku 1765 roku przybył z Petersburga do Warszawy, gdzie został życzliwie przyjęty przez Stanisława Augusta Poniatowskiego, jednak nie otrzymał wyczekiwanej posady królewskiego sekretarza. Tym razem również poszło o romans. Casanova smolił cholewki do włoskiej tancerki Teresy Casaci. Traf chciał, że ta była kochanką podstolego wielkiego koronnego Franciszka Ksawerego Branickiego. W marcu 1766 roku doszło między panami do po pojedynku na pistolety. Giacomo ciężko ranił w brzuch polskiego księcia, co ściągnęło na niego gniew stronników Branickiego. Wenecjanin ukrywał się przez pewien czas w klasztorze reformatów przy ul. Senatorskiej w Warszawie. Pojedynek odbił się szerokim echem w Europie, a Casanova ostatecznie stracił względy króla Poniatowskiego i w lipcu 1766 roku został zmuszony do opuszczenia Polski. Historia jego życia W ostatnich latach życia nieco zwolnił. Został bibliotekarzem hrabiego Waldsteina w Czechach – praca była nudna i samotna, ale pozwalała na zajęcie się pisaniem. To właśnie tam spisał swoje słynne pamiętniki zatytułowane „Historia mojego życia”. Bo Casanova, choć kojarzony głównie z miłosnych podbojów, był naprawdę znakomitym i wnikliwym obserwatorem oraz utalentowanym literatem. Niestety, jego legenda awanturnika i kabotyna przyćmiła niewątpliwe talenty dyplomatyczne, rzutkość, szerokie horyzonty i ewidentny talent literacki. Casanova zmarł w 1798 roku w wieku 73 lat. Jego pamiętniki zostały wydane w 1826 roku, a osiem lat później trafiły do indeksu ksiąg zakazanych. 18 lutego 2010 Frédéric Mitterrand, minister kultury Francji, ogłosił, że Biblioteka Narodowa Francji zakupiła rękopis „Historii mojego życia”. Dzieło jest powszechnie dostępne w internecie. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Positano – perła Wybrzeża Amalfi, która zachwyca od pierwszego spojrzenia
Positano to jedno z tych miejsc, które trudno pomylić z jakimkolwiek innym. Położone na stromych zboczach Wybrzeża Amalfi, od dekad przyciąga podróżników swoją architekturą, historią i niezwykłą atmosferą. Choć dziś kojarzy się głównie z luksusem i wakacjami, jego przeszłość jest znacznie bardziej złożona. To właśnie połączenie historii, krajobrazu i kultury sprawia, że pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w Europie.
Spis treści: Historia Positano – od starożytności po współczesność Positano dziś – turystyczny fenomen napędzany przez influencerów Z czego słynie Positano? Positano – co zobaczyć podczas zwiedzania? Kiedy najlepiej odwiedzić Positano? Positano to miasteczko położone na południu Włoch w regionie Kampania. Zostało ono zbudowane na stromych, wapiennych zboczach Gór Lattari, które opadają w kierunku Morza Tyrreńskiego. Domy układają się tarasowo, tworząc charakterystyczną kaskadę prowadzącą w dół – aż do plaży. W praktyce oznacza to jedno: zwiedzanie wiąże się tu z pokonywaniem dziesiątek, a czasem setek schodów. Klimat śródziemnomorski, z długim, słonecznym latem i łagodną zimą, od wieków sprzyjał osadnictwu i rozwojowi turystyki. Już w czasach rzymskich miejsce to było cenione jako przestrzeń wypoczynku. Historia Positano – od starożytności po współczesność Historia Positano sięga znacznie dalej niż epoka turystyki. Pierwsze ślady obecności człowieka w tym rejonie pochodzą jeszcze z czasów prehistorycznych, kiedy pobliskie jaskinie były wykorzystywane przez zbieraczy i myśliwych. W okresie rzymskim Positano zaczęło pełnić funkcję luksusowego kurortu. Na wybrzeżu powstawały okazałe wille należące do elit. Do dziś pod współczesną zabudową odkrywane są fragmenty tych rezydencji. W średniowieczu miasto rozwijało się jako port handlowy związany z Republiką Amalfi, co wpłynęło na jego znaczący rozwój gospodarczy. Sytuacja zmieniła się w XIX wieku, kiedy miasto dotknął kryzys gospodarczy. Ponad połowa mieszkańców zdecydowała się na emigrację, głównie do Stanów Zjednoczonych. W efekcie Positano na pewien czas utraciło swoje znaczenie. Nowy rozdział rozpoczął się dopiero w XX wieku. Początkowo była to niewielka, uboga wioska rybacka, jednak stopniowo zaczęła przyciągać artystów i pisarzy. Wzrost popularności miasta Przełomowym momentem był artykuł Johna Steinbecka, który ukazał się w modowym miesięczniku „Harper’s Bazaar” w 1953 roku. Dziennikarz skutecznie zwrócił uwagę świata na to miejsce. Od tego czasu Positano zaczęło przekształcać się w jedną z najbardziej pożądanych destynacji turystycznych. Miasto wielokrotnie pojawiało się w też kulturze popularnej, co dodatkowo wzmocniło jego wizerunek jako miejsca wyjątkowego. Jednym z najbardziej znanych filmów kręconych w tej okolicy jest „Pod słońcem Toskanii”, który choć nie skupia się bezpośrednio na Positano, przyczynił się do popularyzacji regionu. Warto również wspomnieć o filmie „Tylko ty” z udziałem Roberta Downeya Jr. i Marisy Tomei. Positano dziś – turystyczny fenomen napędzany przez influencerów Obecnie Positano to miejsce o globalnej renomie. Każdego roku przyciąga tłumy turystów, którzy chcą zobaczyć jedno z najbardziej fotogenicznych miasteczek Europy. Nic więc dziwnego, że stało się ono jednym z ulubionych miejsc twórców internetowych. Media społecznościowe znacząco wpłynęły na jego popularność, co przełożyło się na znaczny wzrost cen, szczególnie w szczycie sezonu. Rozwój turystyki przyniósł jednak także wyzwania. W sezonie letnim liczba odwiedzających wielokrotnie przewyższa liczbę stałych mieszkańców. Wąskie uliczki, zaprojektowane z myślą o lokalnej społeczności, muszą dziś pomieścić ogromne tłumy. Mimo to Positano nie straciło swojego uroku. Wciąż zachwyca krajobrazem i architekturą, choć dziś jest to doświadczenie kosztowne, a dla wielu bardziej ekskluzywne. Z czego słynie Positano? Positano to miejsce, gdzie natura nie jest jedynie tłem, ale integralną częścią doświadczenia. Stromo opadające klify, porośnięte bujną roślinnością, kontrastują z turkusowym morzem i tworzą spektakularny krajobraz. Każdy zakątek miasta oferuje widoki, w których woda, niebo i zieleń splatają się w harmonijną, niemal malarską kompozycję. Jednym z najbardziej charakterystycznych pozakrajobrazowych elementów jest lokalna moda – lekka, lniana odzież w jasnych kolorach, która stała się symbolem stylu „Positano”. W butikach można znaleźć ręcznie wykonywane ubrania i dodatki inspirowane śródziemnomorskim klimatem. Nieodłącznym elementem kultury regionu jest także kuchnia. Cytrusy, zwłaszcza cytryny, odgrywają tu kluczową rolę. To właśnie z nich powstaje słynne limoncello, które stało się jednym z symboli regionu Amalfi. Positano – co zobaczyć podczas zwiedzania? Dla osób planujących zwiedzanie, Positano oferuje znacznie więcej niż tylko piękne widoki. Choć spacer jego uliczkami sam w sobie jest atrakcją, warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych miejsc. Kościół Santa Maria Assunta i Czarna Madonna Centralnym punktem miasta jest kościół Santa Maria Assunta, rozpoznawalny dzięki kopule pokrytej kolorową majoliką. W jego wnętrzu znajduje się bizantyjska ikona Czarnej Madonny, związana z lokalną legendą o piratach i burzy na morzu. Plaże Positano W tej kategorii najważniejszym miejscem jest Spiaggia Grande (Marina Grande). To główna plaża miasta, położona u podnóża klifów. Alternatywą jest druga co do wielkości i mniej zatłoczona plaża Fornillo, do której można dotrzeć krótkim spacerem wzdłuż wybrzeża. Oprócz nich w mieście znajduje się jeszcze kilka innych bardziej kameralnych plaż. Rzymskie wille i Muzeum Archeologiczne MAR Pod współczesnym miastem kryją się pozostałości starożytnych willi. Część z nich została udostępniona do zwiedzania w Muzeum Archeologicznym MAR, które pozwala lepiej zrozumieć historię regionu. Spacer po centrum i głównej alei Spacer główną trasą prowadzącą w stronę morza to jeden z najprostszych sposobów, by poczuć rytm Positano. Po drodze mijamy sklepy, restauracje i punkty widokowe, które odsłaniają kolejne perspektywy miasta. Kiedy najlepiej odwiedzić Positano? Choć Positano jest atrakcyjne przez cały rok, najlepszym okresem na wizytę są miesiące wiosenne i wczesna jesień. W tym czasie pogoda pozostaje sprzyjająca, a liczba turystów jest wyraźnie mniejsza niż w szczycie sezonu letniego. Lipiec i sierpień to miesiące najbardziej intensywne – zarówno pod względem temperatur, jak i liczby odwiedzających. Dla wielu osób może to oznaczać ograniczony komfort zwiedzania. Niezależnie jednak od terminu wizyty, sposób zwiedzania w przypadku Positano ma duże znaczenie. To miasteczko najlepiej poznaje się bez pośpiechu. Warto dać sobie czas na spokojny spacer, zejście na plażę o różnych porach dnia i krótkie wyjścia poza główny szlak. Wtedy łatwiej dostrzec, jak zmienia się wraz ze światłem, porą dnia i natężeniem ruchu turystycznego. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Pescara – przewodnik po nadmorskim mieście Abruzji
Pescara to nadmorskie miasto położone w środkowych Włoszech. Leży nad Adriatykiem, u ujścia rzeki Pescara i stanowi jedno z najważniejszych centrów miejskich tej części kraju. To kierunek, który pozostaje nieco w cieniu bardziej znanych włoskich miast jak Rzym czy Florencja, jednak właśnie ta „niedoceniana” lokalizacja jest jednym z jego atutów. Tu życie toczy się spokojniej, a turystyka ciągle nie zdominowała codzienności mieszkańców.
Spis treści: Krótka historia miasta Pescara – co zobaczyć w mieście i okolicy? Co wyróżnia lokalne plaże? Pescara od kuchni Kiedy najlepiej przyjechać do Pescary? Pescara to dobry wybór dla osób, które chcą połączyć wypoczynek nad morzem z odkrywaniem mniej oczywistych regionów Włoch. Choć nie jest miastem monumentalnych zabytków, rekompensuje to dostępem do natury i komfortowym, sprzyjającym relaksowi klimatem. Znana jest przede wszystkim z długich, szerokich plaż oraz przyjemnej, wakacyjnej atmosfery. To jeden z najważniejszych kurortów nad Adriatykiem, szczególnie popularny wśród samych mieszkańców. Choć miasto charakteryzuje się wyraźnie wakacyjnym charakterem, to jednocześnie funkcjonuje przez cały rok jako dynamiczne centrum regionu. Zwiedzanie Pescary nie wymaga pośpiechu. Najlepiej poznaje się ją spacerując promenadą, zaglądając do lokalnych kawiarni i obserwując codzienne życie mieszkańców. Miasto jest zadbane, dobrze skomunikowane i przyjazne turystom, ale nie przytłacza tłumami. Krótka historia miasta Historia Pescary sięga czasów przedrzymskich, kiedy funkcjonowała jako port plemion Vestini i Marrucini. W okresie rzymskim miasto, znane jako Aternum, zyskało na znaczeniu dzięki połączeniom drogowym z Rzymem i pełniło rolę ważnego ośrodka handlowego oraz militarnego. W VI wieku Pescara została zniszczona przez Longobardów, co zapoczątkowało okres upadku. W średniowieczu odrodziła się jako niewielka osada rybacka, a nazwa „Piscaria” nawiązywała do bogactwa ryb i znaczenia połowów dla lokalnej gospodarki. W kolejnych stuleciach miasto pozostawało pod władzą różnych rodów i państw, stopniowo zyskując znaczenie strategiczne jako twierdza Królestwa Neapolu. W XVI wieku Pescara odpierała ataki osmańskie, co potwierdza jej militarną rolę w regionie. Mimo że nie została zdobyta, okoliczne tereny uległy zniszczeniu. Także podczas II wojny światowej w regionie trwały walki, a Pescara została poważnie zniszczona, jednak szybka odbudowa nadała jej współczesny, nowoczesny charakter. Pescara – co zobaczyć w mieście i okolicy? Zwiedzanie Pescary odsłania zarówno jej nadmorski charakter, jak i bogactwo kulturalne. Spacer po Ponte del Mare, nowoczesnym moście dla pieszych i rowerzystów, pozwala nie tylko podziwiać rozległe widoki na Adriatyk, ale też poczuć rytm życia miasta. Warto odwiedzić Dom Gabriele D’Annunzio, gdzie w spokojnej atmosferze można poznać życie i twórczość jednego z najbardziej znanych włoskich poetów i pisarzy. Dla tych, którzy chcą lepiej zrozumieć lokalną kulturę, interesującym punktem będzie także Muzeum Ludowe Abruzji, oferujące etnograficzne spojrzenie na tradycje i codzienne życie mieszkańców regionu w minionych stuleciach. Sercem miejskiego życia jest Corso Umberto I, czyli główna ulica handlowa, gdzie podczas spaceru można zatrzymać się w kawiarni czy zrobić zakupy w lokalnych butikach. Nad wodą i w porcie można poczuć prawdziwy nadmorski klimat, obserwując zarówno pracujące łodzie rybackie, jak i eleganckie jachty. Zdecydowanie warto tam spróbować świeżych owoców morza w jednej z restauracji nad samym brzegiem wody. Kilka kilometrów od Pescary leżą urokliwe miejscowości Montesilvano i Francavilla al Mare. Pozwalają odkryć jeszcze spokojniejsze zakątki wybrzeża Abruzji i w pełni poczuć lokalny charakter regionu. Co wyróżnia lokalne plaże? Jednym z największych atutów Pescary są bez wątpienia jej plaże, które ciągną się na wiele kilometrów wzdłuż wybrzeża Adriatyku. Szerokie, piaszczyste i starannie utrzymane, zachęcają do relaksu zarówno rodziny z dziećmi, jak i osoby szukające spokojnego wypoczynku. Charakterystyczną cechą plaż w Pescarze jest łagodne zejście do morza, co sprawia, że kąpiel jest stosunkowo bezpieczna i komfortowa. Wzdłuż wybrzeża rozwinięta jest infrastruktura turystyczna. Można bez problemu wypożyczyć leżaki, parasole czy skorzystać z licznych barów i kawiarni serwujących lekkie przekąski i napoje. Plaże dzielą się na publiczne (bezpłatne) oraz prywatne (płatne), które najczęściej są wyposażone w leżaki, place zabaw dla dzieci i inne atrakcje turystyczne. Ta różnorodność pozwala dopasować miejsce i sposób wypoczynku do własnych oczekiwań. Pescara od kuchni Zrozumienie miasta nie kończy się na zwiedzaniu – dopełniają je lokalne smaki i rytm życia jego mieszkańców. Tutejsza kuchnia opiera się na prostocie i świeżości produktów, co szczególnie widać w daniach z ryb i owoców morza. Popularną potrawą jest brodetto, czyli aromatyczna zupa rybna, która doskonale oddaje nadmorski charakter regionu. Jednocześnie w Pescarze widać wyraźnie także wpływy kuchni regionu Abruzji, gdzie dużą rolę odgrywają mięsa, zwłaszcza słynne arrosticini, czyli niewielkie szaszłyki z baraniny. Takie połączenie kuchni morskiej i górskiej jest jednym z bardziej charakterystycznych elementów lokalnej tożsamości. Codzienne życie toczy się tu w rytmie typowym dla włoskich miast nadmorskich. Poranki zaczynają się od kawy w barze, popołudnia często spędza się nad morzem, a wieczory na spacerach i kolacjach w restauracjach przy promenadzie. To właśnie ta niewymuszona równowaga między aktywnością a odpoczynkiem sprawia, że pobyt w Pescarze jest prawdziwie relaksujący. Kiedy najlepiej przyjechać do Pescary? Najlepszy moment na wizytę w Pescarze wynika nie tylko z sezonu turystycznego, ale również ze specyfiki lokalnego klimatu, który łączy cechy śródziemnomorskie i wilgotnego subtropikalnego. Lata są gorące, zimy łagodne, a opady – choć niezbyt wysokie – pojawiają się także poza typowym okresem jesiennym. Najbardziej komfortowe warunki przypadają na maj, czerwiec oraz wrzesień. Późna wiosna sprzyja spokojnemu zwiedzaniu – temperatury są przyjemne, a miasto nie jest jeszcze zatłoczone. Z kolei wrzesień łączy ciepłe morze ze stosunkowo wysoką średnią ilością opadów. Pobyt w tym czasie jest chętnie wybierany przez osoby, które szukają równowagi między wypoczynkiem a poznawaniem miasta. Lipiec i sierpień to szczyt sezonu turystycznego w Pescarze. Wysokie temperatury, wynoszące średnio około 29°C w ciągu dnia, są zwykle łagodzone przez morską bryzę. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Zamek św. Anioła to wieczny symbol Rzymu. Budowla przetrwała w niemal niezmienionej formie
Zamek św. Anioła jest prawdziwym symbolem. Trudno znaleźć inny obiekt, który tak płynnie przeszedłby przez tyle epok, zachowując swoją pierwotną formę i strukturę, mimo że na przestrzeni stuleci jego funkcja wielokrotnie ewoluowała. Tym samym stanowi dowód na to, że Rzym jest wieczny nie tylko z nazwy. Gdzie znajduje się ta niezwykła budowla? W jakim celu ją wzniesiono? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Monumentalny grobowiec nad brzegiem rzeki Geneza budowli Skąd wzięła się nazwa? Twierdza papieży Podział funkcjonalny Zamku św. Anioła Ogień nad Tybrem Cylindryczny kolos, wznoszący się na prawym brzegu Tybru, skupia w sobie wszystkie warstwy historii Rzymu. Od monumentalnego mauzoleum cesarskiego, przez mroczną średniowieczną twierdzę, aż po luksusowe apartamenty papieskie i dzisiejsze muzeum narodowe – ta wyjątkowa budowla od dwóch tysiącleci jest świadkiem triumfów i tragedii, a to czyni ją jedną z tych atrakcji, które po prostu trzeba zobaczyć. Monumentalny grobowiec nad brzegiem rzeki Zamek św. Anioła jest zlokalizowany w rione Borgo, na prawym brzegu Tybru, niemal u samych wrót Watykanu. To strategiczne położenie sprawia, że monumentalna budowla wyraźnie dominuje nad okolicą, łącząc się z lewym brzegiem rzeki za pomocą Mostu św. Anioła – jednej z najbardziej zachwycających tego typu konstrukcji na świecie. W starożytności teren ten znajdował się poza właściwym miastem, co pozwalało na budowę monumentalnych grobowców. Dziś to ścisłe centrum turystycznego Rzymu – miejsce, gdzie echo historii łączy się z nowoczesnym rytmem miasta. Geneza budowli W II wieku n.e. cesarz Hadrian – wielki budowniczy i miłośnik architektury – postanowił wznieść dla siebie i swoich następców miejsce wiecznego spoczynku, które przyćmiłoby mauzoleum Augusta na Polu Marsowym. Prace nad budowlą, zwaną wówczas Mole Adriana, rozpoczęły się około 134–135 roku n.e. Władca nie zdążył zobaczyć finalnego efektu. Budowę sfinalizował w 139 roku jego następca, Antoninus Pius. Wtedy też przeniesiono tam prochy zmarłego cesarza i Sabiny, jego żony. Oryginalna konstrukcja była cudem antycznej inżynierii. Składała się z kwadratowej podstawy o boku około 86–89 metrów, na której wznosił się potężny cylinder o średnicy 64 i wysokości 20 metrów. Całość wieńczył ziemny nasyp z cyprysami, a na samym szczycie znajdowała się rzeźba z brązu, przedstawiająca Hadriana jako Heliosa, boga słońca powożącego kwadrygą. Wewnątrz spiralna rampa o długości 120 metrów prowadziła procesje do Sali Urn, gdzie spoczywały szczątki cesarzy aż do 217 roku n.e., kiedy to pochowano tu Karakallę. Od grobowca do castellum Realia panujące w schyłkowym imperium wymusiły przemianę mauzoleum w twierdzę. W 403 roku cesarz Honoriusz włączył budowlę w system Murów Aureliana, czyniąc z niej bastion broniący Rzymu od północnego zachodu. To właśnie wtedy budynek zyskał charakter obronny, tracąc wiele ze swoich antycznych ozdób. Marmurowe płyty i potężne posągi były zrzucane na głowy najeźdźców, jak w 537 roku, kiedy Wieczne Miasto oblegali Goci. To właśnie w tym okresie budowla zyskała miano castellum i stała się kluczem do panowania nad Rzymem. Kto posiadał zamek, ten kontrolował miasto. Skąd wzięła się nazwa? Nazwa budowli – „Zamek św. Anioła” – wiąże się z jednym z najbardziej sugestywnych wydarzeń w historii Rzymu. W 590 roku, gdy miasto dziesiątkowała epidemia dżumy, Grzegorz Wielki zorganizował procesję błagalną. Gdy pochód mijał mauzoleum Hadriana, papież miał ujrzeć na jego szczycie chowającego miecz do pochwy archanioła Michała. To rzekome wydarzenie zostało zinterpretowane jako znak końca zarazy. Na pamiątkę papieskiej wizji na szczycie budowli ustawiono figurę anioła. Obecna rzeźba z brązu, wykonana w 1753 roku przez Petera Antona von Verschaffelta, jest już szóstą. Poprzednie, wykonane z drewna lub marmuru, nie przetrwały próby czasu, ulegając zniszczeniu w następstwie uderzenia piorunów lub w trakcie wojen. Jedną z wcześniejszych wersji, dłuta Raffaello da Montelupo z 1544 roku, można do dziś podziwiać wewnątrz zamku, na Dziedzińcu Anioła. Barokowy przedsionek sacrum Mówiąc o zamku, nie można nie wspomnieć o prowadzącym do niego moście. Choć jego trzy środkowe przęsła pamiętają czasy Hadriana, to obecny wygląd zawdzięcza barokowej przebudowie, zleconej w 1669 roku przez papieża Klemensa IX. Gian Lorenzo Bernini zaprojektował dziesięć posągów aniołów niosących narzędzia Męki Pańskiej, tworząc tym samym duchową ścieżkę dla pielgrzymów zmierzających do grobu św. Piotra. Pełne dynamizmu i ekspresji anioły Berniniego są prawdziwym arcydziełem barokowej rzeźby. Każdy z nich trzyma inny atrybut, od korony cierniowej po gwoździe, a ich szaty zdają się falować na wietrze znad Tybru. Ciekawostką jest to, że dwa wykonane osobiście przez Berniniego oryginały – anioł z napisem INRI i anioł z koroną cierniową – zostały uznane za zbyt cenne, by mogły stać na zewnątrz. Papież nakazał przenieść je do kościoła Sant’Andrea delle Fratte, a na moście ustawiono ich kopie. Twierdza papieży W XIV stuleciu Zamek św. Anioła stał się integralną częścią watykańskiego systemu obronnego. Czując się zagrożeni przez rzymskie rody lub obce wojska, kolejni papieże zaczęli dostosowywać budowlę do swoich potrzeb rezydencjonalnych i militarnych. Kluczowym elementem tej symbiozy jest Passetto di Borgo – ufortyfikowany korytarz o długości ok. 800 metrów, łączący Pałac Apostolski z zamkiem. To właśnie tamtędy, w 1527 roku, papież Klemens VII uciekł przed żołnierzami Karola V podczas krwawego Sacco di Roma, znajdując bezpieczne schronienie w murach twierdzy. Renesansowi papieże nie szczędzili środków na dekorację swoich apartamentów. W czasie pontyfikatu Aleksandra VI Borgii czy Pawła III Farnese, w zamku powstały wnętrza, które olśniewają, a nawet onieśmielają przepychem fresków i stiuków. Sala Paolina, ozdobiona przez Perina del Vaga, jest uważana za jeden z najwspanialszych przykładów rzymskiego manieryzmu, łącząc tematykę biblijną z pochwałą wielkości rodu Farnese. Zamek jako więzienie Państwa Kościelnego Mimo renesansowego blichtru, zamek przez stulecia budził grozę jako jedno z najcięższych więzień w Rzymie. W jego kazamatach przetrzymywano heretyków, przeciwników politycznych papieży i awanturników. Warunki w lochach były nieludzkie. Niektóre cele były zaprojektowane w taki sposób, że więźniowie nie mogli w niej ani wyprostować się, ani wygodnie położyć. Najbardziej znani lokatorzy zamkowych lochów to między innymi: Giordano Bruno – wybitny filozof spędził tu lata przed procesem i egzekucją na stosie, Benvenuto Cellini – genialny rzeźbiarz i złotnik, który w swoich pamiętnikach barwnie opisał ucieczkę z zamku (podczas której złamał nogę, zsuwając się po prześcieradłach), a później powrót do jeszcze gorszej celi, Beatrice Cenci – młoda arystokratka, której tragiczny los i egzekucja przed zamkiem w 1599 roku za zabójstwo okrutnego ojca stały się symbolem oporu przeciwko tyranii; hrabia Cagliostro – XVIII-wieczny mag i okultysta, oskarżony o herezję i oszustwa. W zamkowej celi spędził kilka dni. Później został przeniesiony do twierdzy w San Leo. Podział funkcjonalny Zamku św. Anioła Od XX wieku zamek pełni funkcję muzealną. Współczesna trasa zwiedzania prowadzi przez 6 poziomów budowli, z których każdy ma skrajnie różny charakter: poziom 1. – to dromos, tzw. rdzeń rzymski. To właśnie tam znajduje się spiralna rampa Hadriana i Sala Urn; poziom 2. – to bastiony i fortyfikacje. Można tam podziwiać mury obronne, korytarze strzelnicze i skład broni; poziom 3. – to więzienia i magazyny. Na tę część składają się między innymi historyczne lochy i cele więzienne; poziom 4. – to dziedziniec i Sala Pańska. Poza zachwycającym Dziedzińcem Anioła, warto zobaczyć tam renesansowe apartamenty; poziom 5. – to apartamenty papieskie. To właśnie tam znajduje się Sala Paolina, Sala Amora i Psyche; poziom 6. – to biblioteka i skarbiec. Ogień nad Tybrem Kiedy najlepiej odwiedzić zamek? Najdogodniejszym terminem jest czerwiec, mimo panujących wówczas upałów. Od 1481 roku, 29. dnia tego miesiąca, w święto św. Piotra i Pawła, patronów Rzymu, na zamku odbywa się La Girandola – niesamowity pokaz sztucznych ogni. Tradycja ta została zapoczątkowana za papieża Sykstusa IV, a jej koncepcję czasami przypisuje się Michałowi Aniołowi. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
To miasto nazywane „małym Rzymem”. Wielu turystów wciąż je pomija
Włochy od lat należą do najchętniej wybieranych kierunków podróży – zarówno na dłuższe wakacje, jak i krótkie city breaki. Turyści najczęściej kierują się do takich miejsc jak Rzym, Wenecja czy Mediolan, a także na Sycylię czy w Dolomity. Popularność tych kierunków ma jednak swoją cenę w postaci tłumów i rosnących kosztów. Tymczasem na północy kraju znajduje się miasto, które zachwyca historią i architekturą, a bywa pomijane, choć jest nazywane przez wielu „małym Rzymem”.
Werona, choć najczęściej kojarzona z historią Romea i Julii, oferuje znacznie więcej niż literacką legendę. Położona w regionie Veneto, między Wenecją a Mediolanem, należy do najlepiej zachowanych zespołów miejskich północnych Włoch. Miasto jest dobrze skomunikowane i łatwo dostępne dzięki połączeniom kolei dużych prędkości, co czyni je wygodnym przystankiem w trakcie podróży po tej części kraju. Dodatkowym atutem jest bliskość Jeziora Garda – jednego z najważniejszych i najchętniej odwiedzanych akwenów regionu. Jednak mimo dogodnej lokalizacji i bogatego dziedzictwa kulturowego, Werona pozostaje mniej oblegana niż największe włoskie metropolie, co pozwala odkrywać jej architekturę i atmosferę w spokojniejszym tempie. Dlaczego Werona nazywana jest „małym Rzymem”? Historia sięgająca starożytności Werona należy do tych europejskich miast, których dzieje sięgają nieprzerwanie od starożytności aż po współczesność. Jej początki związane są z osadnictwem plemion przedrzymskich, jednak kluczowy moment rozwoju nastąpił wraz z włączeniem miasta do Imperium Rzymskiego. W 89 roku p.n.e. Werona uzyskała status kolonii rzymskiej i szybko zyskała znaczenie dzięki strategicznemu położeniu na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych prowadzących z Italii na północ Europy. Do dziś w strukturze miasta widoczne są liczne ślady tego okresu – od fragmentów murów i bram po układ urbanistyczny wywodzący się z rzymskiego planowania. Najbardziej rozpoznawalnym symbolem tej epoki pozostaje Arena – monumentalny amfiteatr z I wieku n.e., należący do najlepiej zachowanych obiektów tego typu na świecie. To właśnie dzięki takim zabytkom Werona bywa określana mianem „małego Rzymu”. Po upadku Cesarstwa miasto przechodziło pod panowanie kolejnych władców (od Ostrogotów i Longobardów po Franków), by w średniowieczu rozwinąć się jako ważny ośrodek miejski. Szczególny rozkwit przypadł na okres rządów rodu della Scala, który na trwałe wpisał się w historię miasta i stał się tłem dla późniejszej literackiej opowieści o Romeo i Julii. Współcześnie Werona zachowuje wyjątkową ciągłość historyczną – rzymskie dziedzictwo przenika się tu z architekturą średniowieczną i renesansową, tworząc spójny i dobrze zachowany krajobraz miejski. Co zobaczyć w Weronie? Najważniejsze atrakcje i miejsca warte odwiedzenia Zwiedzanie Werony najlepiej rozpocząć od jej historycznego centrum, czyli Città Antica, wpisanego na listę UNESCO, gdzie na niewielkiej przestrzeni koncentrują się najważniejsze zabytki i place miasta. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów jest Casa di Giulietta – dziedziniec i dom nawiązujący do historii Romea i Julii, który przyciąga turystów z całego świata. Choć miejsce bywa zatłoczone, pozostaje symbolem romantycznej tożsamości miasta. Kilka kroków dalej znajduje się Piazza delle Erbe – dawny rzymski plac targowy, dziś tętniące życiem serce Werony, otoczone zabytkowymi kamienicami i pałacami. Wspomniana już rzymska Arena, jednen z najlepiej zachowanych amfiteatrów w Europie, do dziś pełni funkcję sceny i latem staje się centrum światowej opery. Werona oferuje jednak znacznie więcej niż antyczne zabytki. Na uwagę zasługuje również Castelvecchio – średniowieczna twierdza mieszcząca muzeum sztuki, a także wzgórze San Pietro, skąd rozciąga się panorama na miasto i rzekę Adygę. Warto zajrzeć także do mniej oczywistych przestrzeni, takich jak Palazzo Maffei przy Piazza delle Erbe, gdzie prezentowana jest różnorodna kolekcja dzieł sztuki, łącząca antyk z nowoczesnością. Poza głównymi atrakcjami Werona zachęca do odkrywania swoich dzielnic. Veronetta, położona po drugiej stronie rzeki, ma bardziej lokalny i studencki charakter, podczas gdy San Zeno wyróżnia się spokojniejszą atmosferą i zabytkową bazyliką. Spacerując ulicami miasta, łatwo zauważyć, że jego największą wartością nie są pojedyncze zabytki, lecz spójna, historyczna tkanka miejska, która pozwala doświadczać Werony w sposób bardziej autentyczny niż w najbardziej obleganych włoskich metropoliach. Kiedy najlepiej odwiedzić Weronę i jak się po niej poruszać? Praktyczne wskazówki Planując podróż do Werony, warto dopasować termin wizyty do własnych oczekiwań. Lato uchodzi za najbardziej spektakularny okres, przede wszystkim ze względu na sezon operowy odbywający się w Arena di Verona, który przyciąga melomanów z całego świata. To właśnie wtedy historyczna sceneria amfiteatru staje się tłem dla dużych produkcji operowych. Trzeba jednak liczyć się z większym ruchem turystycznym i wyższymi cenami. Alternatywą są miesiące poza sezonem – wczesna wiosna, jesień czy zima – kiedy miasto jest znacznie spokojniejsze. W kwietniu dodatkową atrakcją są targi wina Vinitaly, uznawane za jedno z najważniejszych wydarzeń branżowych na świecie. Pod względem logistycznym Werona pozostaje dobrze skomunikowana z resztą kraju. Najbliższym portem lotniczym jest Port lotniczy Werona-Villafranca, położony około 20 minut od centrum, natomiast większy wybór połączeń oferuje Port lotniczy Wenecja-Marco Polo, oddalony o około półtorej godziny drogi. Miasto ma również dogodne połączenia kolejowe z najważniejszymi ośrodkami północnych Włoch. Samo centrum Werony najlepiej zwiedzać pieszo – jest stosunkowo niewielkie i w dużej mierze wyłączone z ruchu samochodowego, co zachęca do spokojnych spacerów. Uzupełnieniem transportu jest sieć autobusowa obsługiwana przez ATV Verona – pojedynczy bilet kosztuje około 1,50 euro przy zakupie w kiosku lub aplikacji i pozostaje ważny przez 90 minut, co pozwala wygodnie przemieszczać się między dalszymi częściami miasta. Źródło: Travel + Leisure, Britannica Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
AI ożywia historię. Cyfrowa rekonstrukcja ostatniej ucieczki z antycznego miasta
Archeolodzy odkryli szczątki mężczyzny, który próbował przetrwać dwa tysiące lat temu erupcję Wezuwiusza. Biegnąc przez Pompeje, desperacko osłaniał głowę ceramicznym naczyniem. W ten sposób chronił się przed deszczem wulkanicznych odłamków. Dzięki zaawansowanej sztucznej inteligencji naukowcy zrekonstruowali jego wygląd i ostatnie chwile przed śmiercią.
Pompeje są jednym z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych świata, obok piramid w Gizie czy Machu Picchu. Archeolodzy prowadzą tam wykopaliska od kilkuset lat. W 79 roku n.e. to rzymskie miasto zostało unicestwione przez wybuch Wezuwiusza – pokryła je gruba warstwa popiołów. A to dało wielką szansę archeologom – w ten sposób naturalna katastrofa na swój sposób zakonserwowała starożytną architekturę, ale także inne ślady. Nieskuteczne ucieczka Najnowsze wykopaliska ujawniły szczątki dwóch mężczyzn tuż za murami Pompejów na nekropolii Porta Stabia. Zginęli w różnych momentach erupcji. Eksperci, wśród których jest dyrektor Parku Archeologicznego w Pompejach Gabriel Zuchtriegel, opublikowali właśnie na ten temat artykuł. Pierwsza ofiara, silnie umięśniony mężczyzna w wieku 18-20 lat, zginął prawdopodobnie drugiego dnia katastrofy. Został on uwięziony przez gwałtowną, energetyczną chmurę piroklastyczną – falę gorącego gazu i popiołu, która dotarła do Pompejów między godziną 7 a 8 rano. Przy jego stopach odnaleziono żelazne gwoździe (clavi caligarii), co sugeruje, że miał na sobie solidne, podkute sandały, typowe dla podróżnych lub legionistów. Moździerz nad głową, jak kask Druga ofiara, mężczyzna w wieku około 35 lat, zmarła kilka godzin wcześniej. Jego ciało znaleziono w pozycji skulonej, a prawa ręka wciąż zdawała się unosić ceramiczny moździerz, którym próbował osłonić głowę. Gest ten stanowi przejmujące potwierdzenie relacji Pliniusza Młodszego, który opisywał ludzi wiążących poduszki na głowach dla ochrony przed spadającymi kamieniami. Na moździerzu zachował się stempel rzemieślnika: „CN(aei) DOMITI / SALUTARIS”. Mężczyzna ten był przygotowany na dłuższą ucieczkę w ciemnościach – trzymał glinianą lampkę oliwną, miał na palcu metalowy sygnet, a przy pasie sakiewkę z dziesięcioma monetami. Sztuczna inteligencja użyta do rekonstrukcji Naukowcy postanowili wykorzystać sztuczną inteligencję do stworzenia cyfrowej rekonstrukcji mężczyzny (i jego otoczenia), który chronił głowę ceramicznym naczyniem. Oto jak wyglądał ten proces: Zastosowane narzędzia. Rekonstrukcja powstała przy użyciu kombinacji różnych programów: ChatGPT Pro posłużył do podstawowego opracowania danych, Adobe Photoshop wykorzystano do retuszu cyfrowego i wkomponowania trzymanego przez mężczyznę naczynia, natomiast oprogramowanie LM Nano Banana Pro pozwoliło na wygenerowanie kontekstu środowiskowego oraz detali o charakterze „kinematograficznym”. Całością procesu zarządzano na platformie LM Runaway. Charakter pracy. Model przygotował dr Paolo Kirschner pod ścisłym nadzorem naukowym archeologów i antropologów. Jest to prototyp eksperymentalny, który ma na celu przedstawienie wyników badań w sposób bardziej przystępny dla osób niebędących specjalistami. Cel i rola AI. Sztuczna inteligencja została potraktowana jako narzędzie do tworzenia modeli interpretacyjnych i hipotez, a nie jako źródło ostatecznej prawdy naukowej. Naukowcy liczą na to, że AI znacząco wspomoże popularyzację wiedzy archeologicznej. AI nie zastąpuje naukowców Naukowcy podkreślają, że sztuczna inteligencja w tym procesie nie zastępowała archeologa, lecz pod jego kontrolą rozszerzała możliwości interpretacyjne. Poza tym przyspieszyła wykonanie skomplikowanych efektów wizualnych (kolorystyka, tekstury, ruch), które tradycyjnymi metodami graficznymi tworzy się znacznie dłużej. – Projekt otwiera szerszą dyskusję na temat wykorzystania sztucznej inteligencji w archeologii –uważa profesor Jacopo Bonetto z Uniwersytetu w Padwie, który jest współautorem artykułu na ten temat. Źródło: Park Archeologiczny w Pompejach Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Polska autorka wyróżniona przez „Travelera”. Opisała wyspę, na której czas płynie inaczej
Artykuł Andżeliki Doby o Archipelagu Eolskim – znanym z aktywnych wulkanów – znalazł się w gronie wyróżnionych prac w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Spis treści: Echa przeszłości: maski, pumeks i ludzkie historie Homerycka Odyseja: wiatr Eola i błądzący bohater W pracowni Paolino Spady: rozmowy o sztuce i życiu Rowerem przez krajobrazy i smaki wyspy Budzik ustawiony na czwartą trzydzieści rano na Lipari to nie przymus, lecz obietnica. Wschodzące słońce, malujące horyzont nad majaczącymi w oddali wulkanicznymi stożkami Stromboli i Panarei, jest spektaklem, który porywa. Poranne światło godzinami tańczy na falach, odbija się od bielonych fasad domów, budząc wyspę do życia bez pośpiechu. Tu, na największej z siedmiu wulkanicznych sióstr Archipelagu Eolskiego, życie płynie innym rytmem. To podróż w poszukiwaniu dolce far niente w jego najbardziej autentycznej, nieperfekcyjnej, a jednocześnie głęboko satysfakcjonującej formie. Dzień na Lipari zawsze zaczynam od sycylijskiego „buongiorno” – brzoskwiniowej granity z odrobiną lokalnego wina Malvasia, podanej z puszystą brioche. Ten rytuał, spożywany w ciszy poranka, szybko stał się moim ulubionym. Stąd już tylko krok do portu i na łódź. Błękit krystalicznych wód Eolskich kontrastuje z czernią wulkanicznej ziemi, a na horyzoncie kolejno wynurzają się Alicudi, Filicudi, Salina i Vulcano. Okrążając wyspę, podziwiać można imponujące klify, ukryte zatoczki i malownicze jaskinie. Nierzadko towarzyszami podróży okazują się figlarne delfiny, dodając magii do tej surowej, autentycznej destynacji, która w naturalny sposób selekcjonuje turystów. Echa przeszłości: maski, pumeks i ludzkie historie Lipari to wyspa przesiąknięta historią sięgającą ponad sześciu tysięcy lat. Regionalne Muzeum Archeologiczne im. Luigi Bernabò Brea, mieszczące się w kompleksie Zamku Lipari, to prawdziwa skarbnica wiedzy. Od starożytnej ceramiki neolitycznej po rzymskie artefakty, każda gablota opowiada o cywilizacjach, które kształtowały to miejsce. Szczególne miejsce w kolekcji zajmują maski teatralne, odnajdywane podczas wykopalisk. Te gliniane wyobrażenia ludzkich twarzy, pochodzące głównie z okresu hellenistycznego (III–I wiek p.n.e.), były używane w greckich komediach i tragediach. Ich ekspresyjne miny, często groteskowe lub heroiczne, świadczą o bogatej kulturze teatralnej na wyspie i głębokim powiązaniu Lipari z antycznym światem. Były nie tylko elementem stroju aktora, ale przede wszystkim nośnikiem emocji i archetypów, pozwalającym widzom na natychmiastowe rozpoznanie postaci. View Gallery on the source website W muzeum wiele miejsca poświęcono również obsydianowi – wulkanicznemu szkłu, które przez tysiąclecia było głównym towarem eksportowym wyspy. Lipari słynęło również z kopalń pumeksu (pomice), lekkiego, porowatego kamienia używanego m.in. do produkcji materiałów budowlanych i kosmetyków. W rozmowach z mieszkańcami dowiedziałam się, że praca w tych kopalniach, choć dawała stabilizację, wiązała się z poważnymi problemami zdrowotnymi. Pył pumeksowy, wdychany przez robotników przez lata, prowadził do chorób układu oddechowego, w tym pylicy płuc. To gorzkie świadectwo ludzkiej ceny rozwoju. Ostatnie kopalnie pumeksu na Lipari zostały zamknięte w 2007 roku, co było ważnym krokiem w ochronie środowiska i zdrowia mieszkańców. Homerycka Odyseja: wiatr Eola i błądzący bohater Lipari, jak cały Archipelag Eolski, jest miejscem, gdzie mitologia przenika do rzeczywistości. To tutaj, zgodnie z epopeją Homera, po upadku Troi błądził Odyseusz. Jego morska wędrówka, pełna wyzwań i nadprzyrodzonych spotkań, zaprowadziła go na wyspę Eolię, rządzoną przez Eola – il re dei venti, króla wiatrów. Homer w „Odysei” barwnie opisuje spotkanie Odyseusza z Eolem, który hojnie obdarzył go workiem zawierającym wszystkie niepomyślne wiatry, pozwalając wiać tylko sprzyjającemu Zefirowi. To miało zapewnić bezpieczny powrót na Itakę. Niestety, ciekawość towarzyszy, którzy w nadziei na znalezienie skarbów otworzyli worek, gdy ich władca spał, wypuściła uwięzione wichury. Rozpętała się potężna burza, która zepchnęła okręty z powrotem na Eolię. Eol, rozwścieczony i przekonany, że Odyseusz jest przeklęty przez bogów, odmówił dalszej pomocy, skazując go na dalszą, długą i pełną cierpień tułaczkę po morzach. Te mityczne opowieści wciąż tętnią życiem na Lipari. Spacerując po wyspie czuje się echa starożytnych legend. Błękitne wody, które widziały okręty Odyseusza, wulkaniczne krajobrazy, które mogły być świadkami gniewu Eola – wszystko to sprawia, że podróż po Lipari staje się czymś więcej niż tylko zwiedzaniem. Staje się zanurzeniem w opowieść, która od tysiącleci kształtuje wyobraźnię ludzkości. W pracowni Paolino Spady: rozmowy o sztuce i życiu Historia na Lipari żyje nie tylko w muzeach, ale tętni w małych uliczkach i w pasji rzemieślników. Najlepiej widać to w pracowni Paolino Spady. Wieczory spędzone tam, często przy kieliszku Malvasii, stały się dla mnie sercem tej podróży. Paolino, rzeźbiarz, który wraz z bratem Giovannim kontynuuje rodzinną tradycję, z dużymi emocjami i sentymentem opowiadał o swoim ojcu, Giuseppe Spadzie – wielkim artyście, który miał zaszczyt realizować monumentalny Altare della Patria w Rzymie. Przez dziesiątki lat bracia krok po kroku odwzorowywali maski i postaci z muzeum, tchnąc w nie nowe życie. Nasze rozmowy ożywiały mity i legendy. Paolino szczegółowo opisywał proces tworzenia replik starożytnych masek i mitologicznych postaci. „Glina, pasja i talent” – tymi słowami podsumowywał istotę swojej pracy. W tych rozmowach odkrywałam prawdziwe dolce far niente – nie jako lenistwo, lecz jako umiejętność celebrowania chwili, odnajdywania wartości w autentyczności i prostocie. Rowerem przez krajobrazy i smaki wyspy Popołudnia na Lipari to czas na aktywność i odkrywanie. Wyspa idealnie nadaje się do zwiedzania rowerem. Kręte drogi prowadzą przez winnice, gaje oliwne i zapierające dech w piersiach punkty widokowe. Jednym z najpiękniejszych jest ten rozciągający się z małego kościoła Quattrocchi. Panorama obejmuje skaliste wybrzeże, błękitne morze, a w oddali widać Salinę, gdzie kręcono nagrodzony Oscarem film „Il Postino” (Listonosz), oraz najbardziej odległe Alicudi i Filicudi. To miejsce, gdzie krajobraz staje się obrazem. Wieczorem Lipari ożywa, ale zachowuje swój kameralny charakter. Kolacje to celebracja lokalnych smaków. Na wyspach najlepiej smakują świeżo złowione owoce morza – proste, ale pełne morskiego aromatu. Do tego obowiązkowo podaje się insalata eoliana – orzeźwiającą sałatkę z pomidorów, czerwonej cebuli, ogórka, kaparów i świeżej bazylii, obficie skropioną lokalną oliwą. To prostota składników, która w połączeniu z jakością tworzy niezapomniane doznania. Lipari skrada serce i duszę. Pozwala marzyć. To miejsce z historią liczoną w tysiącleciach, a zarazem oferujące proste przyjemności. Nauczyła mnie, że perfekcja nie musi być idealna. Że czas płynie wolniej, a prawdziwe bogactwo kryje się w autentycznych doświadczeniach, w rozmowach z ludźmi, w historii, która otacza nas na każdym kroku. Tu znalazłam czas na oddech, na refleksję, na poszukiwanie własnej drogi w rytmie wulkanicznej wyspy. Źródło: National Geographic Traveler Z okazji 20-lecia polskiej edycji „National Geographic Traveler” redakcja zaprosiła czytelników do udziału w wyjątkowym konkursie. Chętni opowiedzieli nam o miejscach, które zachwycają, poruszają lub zmieniają sposób patrzenia na świat, a najlepsze z tych historii trafią na łamy magazynu i stronę internetową.
To koniec swobodnego wjazdu w Dolomity. Pozwolenie dostanie tylko 150 aut dziennie
Problem nadmiernej turystyki w ostatnich latach urósł do rangi jednego z najważniejszych wyzwań współczesnej branży podróżniczej. W 2025 roku pojęcie overtourismu było tak powszechnie dyskutowane, że trafiło na listy najbardziej wpływowych terminów roku. Zjawisko to dotknęło wiele popularnych kierunków, jednak to właśnie Włochy należą do krajów, które odczuwają jego skutki szczególnie dotkliwie.
W obliczu rosnącej liczby podróżnych coraz więcej destynacji decyduje się na wprowadzanie ograniczeń mających chronić lokalną infrastrukturę i środowisko. Z problemem overtourismu mierzą się między innymi Hiszpania czy Japonia, jednak to działania podejmowane we Włoszech przyciągają dziś szczególną uwagę. Wenecja wprowadziła opłaty za wstęp do miasta, Rzym ogranicza dostęp do najbardziej obleganych zabytków, a na Wybrzeżu Amalfi testowano system ruchu naprzemiennego uzależnionego od numerów rejestracyjnych. Rozwiązania te nie zawsze przynoszą oczekiwane efekty, dlatego kolejne regiony sięgają po bardziej zdecydowane środki. Teraz na podobny krok zdecydowały się również Dolomity – jeden z najbardziej malowniczych i jednocześnie najbardziej obleganych obszarów we Włoszech. Ograniczenia ruchu w Dolomitach. Tylko 150 aut dziennie Jednym z najbardziej zdecydowanych działań w walce z nadmierną turystyką jest planowane wprowadzenie strefy ograniczonego ruchu w sercu Dolomitów. Od września 2026 roku na odcinku pomiędzy Val Gardeną a Val Badią obowiązywać będzie limit – każdego dnia wjazd zostanie umożliwiony maksymalnie 150 samochodom, a dostęp będzie regulowany poprzez system wcześniejszych rezerwacji online. To radykalna zmiana w regionie, który przez dekady pozostawał stosunkowo łatwo dostępny dla odwiedzających. Decyzja ta jest odpowiedzią na rosnącą presję turystyczną – w szczycie sezonu przez górskie przełęcze przejeżdżało nawet ponad 10 tys. pojazdów dziennie, co prowadziło do przeciążenia infrastruktury, hałasu oraz pogorszenia jakości powietrza. Nowe regulacje mają ograniczyć ruch i poprawić warunki środowiskowe, jednak jednocześnie wywołują szeroką dyskusję na temat przyszłości turystyki w regionach alpejskich. Coraz częściej pojawiają się głosy, że nie chodzi już wyłącznie o kontrolowanie liczby odwiedzających, lecz o wprowadzenie selektywnego dostępu do przestrzeni, która dotychczas była postrzegana jako powszechnie dostępna. Część ekspertów traktuje to rozwiązanie jako konieczny krok w stronę zrównoważonego zarządzania ruchem turystycznym, inni jednak wskazują na ryzyko stopniowego ograniczania dostępności Dolomitów dla szerszego grona podróżnych. Region zaczyna być postrzegany jako swoisty poligon doświadczalny dla nowych modeli zarządzania turystyką – takich, które w przyszłości mogą zostać wdrożone także w innych popularnych miejscach Europy. Dolomity pod presją turystów. Narastające problemy regionu Planowane ograniczenia ruchu samochodowego nie są pierwszą próbą uporządkowania sytuacji w Dolomitach. Już wcześniej lokalne społeczności zaczęły podejmować działania, które miały chronić górskie krajobrazy przed skutkami masowej turystyki. Szczególnie głośnym przykładem była decyzja właścicieli prywatnych terenów w rejonie Tre Cime di Lavaredo. Popularny szlak, który każdego dnia przemierzało nawet 8 tys. osób, stał się źródłem realnych problemów – od degradacji przyrody po zniszczenia gruntów. W odpowiedzi wprowadzono opłatę za przejście oraz specjalne bramki kontrolujące ruch. Właściciele podkreślali, że nie był to krok motywowany zyskiem, lecz koniecznością pokrycia kosztów utrzymania terenów i naprawy szkód spowodowanych przez intensywny ruch turystyczny. Na sytuację w regionie dodatkowo wpłynęła organizacja Zimowych Igrzysk Olimpijskich Mediolan-Cortina 2026, które jeszcze bardziej zwiększyły zainteresowanie Dolomitami. Choć wydarzenie to miało promować Alpy jako przestrzeń dostępną dla szerokiego grona odbiorców, w praktyce przyczyniło się do nasilenia presji na lokalną infrastrukturę i codzienne funkcjonowanie mieszkańców. Eksperci zwracają uwagę, że gwałtowny wzrost liczby odwiedzających obciąża systemy transportowe, zasoby naturalne oraz gospodarkę regionu, która coraz silniej uzależnia się od turystyki i czynników zewnętrznych. Jednocześnie pojawia się pytanie o skuteczność wprowadzanych ograniczeń. Zamknięcie lub reglamentowanie dostępu do najbardziej popularnych miejsc może bowiem prowadzić do przeniesienia ruchu turystycznego w inne, dotąd mniej obciążone obszary. W efekcie problem nie znika, lecz zmienia swoją lokalizację. Dolomity stają się więc przykładem regionu, który próbuje znaleźć równowagę między dostępnością a ochroną – i jednocześnie pokazuje, jak trudne jest zarządzanie turystyką w miejscach o wyjątkowej wartości przyrodniczej. Źródła: NSS Magazine Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tak pachniały modlitwy dwa tysiące lat temu. „Życie religijne mieszkańców Pompejów staje się namacalne”
Religijne życie Pompejów kryło się nie tylko w świątyniach, ale również w zaciszu domowym. Właśnie tam w niewielkich kapliczkach spalano mieszanki, których skład udało się dziś częściowo odtworzyć dzięki badaniom popiołu. Jeden ze składników palonej mieszanki zaskoczył archeologów.
Popiół z wulkanu Wezuwiusz zniszczył dwa tysiące lat temu tętniące życiem rzymskie Pompeje, ale jednocześnie zakonserwował domostwa dla współczesnych archeologów. Dzięki temu naukowcy mogli zajrzeć do wnętrza domowych kadzielnic. Wewnątrz tych naczynek umieszczano substancje wydzielające intensywny zapach i dym. Były niezbędne do codziennych modlitw skierowanych do rzymskich bogów, by uzyskać ich przychylność. Z najnowszych badań wynika, że kadzidła pachniały egzotyką sprowadzaną z najdalszych zakątków świata. Zapomniane rytuały w cieniu wulkanu Rzymianie byli narodem niezwykle religijnym. W każdym domu znajdował się mały ołtarz, przy którym składano ofiary dla bóstw opiekuńczych. Do tej pory nasza wiedza o tych obrzędach przypominała układanie puzzli bez patrzenia na obrazek na pudełku. – Starożytne źródła literackie i przedstawienia wizualne pokazują, że Rzymianie palili substancje aromatyczne, takie jak kadzidło, a także różne rośliny i zioła na swoich ołtarzach jako ofiary dla bogów – mówi główny autor nowych badań, dr Johannes Eber z Uniwersytetu w Zurychu. Popiół z kadzielnic jest niezwykle delikatny i rzadko zachowuje się przez wieki w nienaruszonym stanie. Jednak katastrofa z 79 roku n.e. stworzyła wyjątkową kapsułę czasu. Pod grubą warstwą wulkanicznego pyłu w Pompejach i okolicach zachowały się kadzielnice z ich oryginalną zawartością. Śledztwo w mikroskali Zespół naukowców pod kierownictwem dr. Ebera postanowił zbadać to, co na pierwszy rzut oka wyglądało jak zwykły brud w postaci osadu. Badacze wzięli pod lupę pozostałości z dwóch antycznych kadzielnic. Wyniki opublikowano właśnie na łamach „Antiquity”. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/03/Figure-2FINAL-4d26772.jpeg" width="1594" height="1099" alt="Jedna z badanych kadzielnic zawierała pozostałości po spaleniu. Krawędź jest ozdobiona trzema postaciami kobiecymi, prawdopodobnie przedstawiającymi zmarłeosoby czczone po śmierci" title="Jedna z badanych kadzielnic zawierała pozostałości po spaleniu. Krawędź jest ozdobiona trzema postaciami kobiecymi, prawdopodobnie przedstawiającymi zmarłeosoby czczone po śmierci" /> Jedna z nich pochodziła z domowej kapliczki w Boscoreale, willi położonej nieopodal Pompejów i była ozdobiona wizerunkami kobiet, prawdopodobnie zmarłych przodkiń. Naukowcy użyli zaawansowanych metod chemicznych i mikroskopowych w poszukiwaniu pozostałości organicznych. Dzięki temu mogli zidentyfikować substancje, które spłonęły tysiące lat temu. Wino i kadzidło. Tak oddawano cześć bogom Wyniki analiz okazały się dla archeologów zaskakujące. W popiele odkryto pierwsze fizyczne dowody na to, że Rzymianie palili w kadzielnicach produkty z winogron, najprawdopodobniej wino oraz drogocenne kadzidło. – Połączenie zaawansowanych metod analizy chemicznej i mikroskopowej sprawia, że ​​codzienne życie religijne mieszkańców Pompejów staje się namacalne – uważa współautor analizy, dr Philipp W. Stockhammer z LMU w Monachium. To połączenie często pojawiało się w rzymskiej literaturze jako kluczowy element obrzędów religijnych i pogrzebowych, ale nigdy wcześniej nie znaleziono go w formie fizycznej. Globalna wioska przed wiekami Największe zdziwienie przyniosła jednak analiza samej żywicy. Większość kadzidła używanego w Cesarstwie Rzymskim pochodziła z południowej Arabii. Tymczasem próbki z Pompejów miały zupełnie inne pochodzenie. Wszystko wskazuje na to, że żywicę sprowadzono z Indii lub Afryki Subsaharyjskiej. Była to żywica elemi pozyskiwania z drzewa Canarium. Jej zapach był balsamiczny i intensywny, co dla Rzymian stanowiło dowód na luksus oraz prestiż odprawianego rytuału. Dodatek wina do kadzidła podczas rytuału zwanego praefatio nadawał dymowi słodkawy, lekko sfermentowany aromat. Lokalne też ważne W popiołach analizowanych kadzielnic odkryto również pozostałości po lokalnych ziołach i drzewach. Do egzotycznej bazy dodawano powszechnie dostępne rośliny – wawrzyn (laur) i dąb. Wawrzyn dodawał dymowi ostrego, przyprawowego zapachu, natomiast dąb był tradycyjnym paliwem ofiar rzymskich. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Willa czy Galeria? Nie popełnij tego błędu! Odkrywamy tajemnice Villa Borghese w Rzymie
Villa Borghese to jedna z najbardziej rozpoznawalnych przestrzeni zielonych w Rzymie. Park Villa Borghese rozciąga się na ponad 80 hektarach i stanowi oazę spokoju w sercu tętniącego życiem miasta. To doskonałe miejsce do relaksu, spacerów i kontaktu z naturą i sztuką. Ogrody Borghese to nie tylko bujna roślinność, ale też wyjątkowa architektura wspaniałych willi i kolekcje dzieł sztuki, które nadają temu miejscu wyjątkowy charakter.
Spis treści: Od winnicy do ogrodów Borghese w sercu Rzymu Dlaczego Villa Borghese jest tak chętnie odwiedzana? Ogrody Villa Borghese – atrakcje dla turystów i mieszkańców Park Villa Borghese jest trzecim co do wielkości (po illa Doria Pamphili i Villa Ada) obszarem zielonym w Rzymie. Znajduje się na północ od historycznego centrum miasta, w pobliżu słynnych Schodów Hiszpańskich i Piazza del Popolo. Centralne położenie parku oraz liczne wejścia sprawiają, że jest on łatwo dostępny zarówno dla mieszkańców i turystów. Teren Villa Borghese jest pełen alei spacerowych, ogrodów tematycznych i punktów widokowych. Dzięki temu odwiedzający mogą poczuć się, jakby na chwilę uciekli od miejskiego zgiełku, zanurzając się w spokojnym, naturalnym otoczeniu. Villa Borghese nie jest jednolitą przestrzenią parkową. Składa się z różnorodnych części, w tym z Tajemniczych Ogrodów (Giardini Segreti), Doliny Platani (Valle dei Platani), Ogrodu Jeziora oraz Parku Daini, które razem tworzą niezwykle urozmaiconą strukturę parku. Od winnicy do ogrodów Borghese w sercu Rzymu Historia Villa Borghese sięga początków XVII wieku. Pierwotnie był to teren winnicy, który siostrzeniec papieża Pawła V, kardynał Scipione Borghese przekształcił w rozległe ogrody krajobrazowe. Kardynał był mecenasem sztuki i pasjonatem kolekcjonowania dzieł artystów swoich czasów. Chciał, aby jego luksusowa rezydencja na obrzeżach miasta była nie tylko miejscem odpoczynku, ale też ekspozycją sztuki i przestrzenią spotkań towarzyskich. Architekci Flaminio Ponzio i Giovanni Vasanzio opracowali projekty ogrodów i zabudowań, które miały harmonijnie łączyć architekturę z krajobrazem. Dzięki temu park zyskał charakter, który sprawia, że dzisiaj Villa Borghese jest jednym z najbardziej urokliwych miejsc w Rzymie. W XIX wieku Villa Borghese przeszła modernizację, m.in. za sprawą księcia Camilla Borghese, który był kolekcjonerem dzieł sztuki. Od 1901 roku tereny stały się oficjalnie dostępne dla publiczności. Park szybko stał się ulubionym miejscem spacerów dla mieszkańców stolicy Włoch i turystów. Czy Villa Borghese i Galeria Borghese to to samo? Wielu odwiedzających myli pojęcia Villa Borghese i Galeria Borghese, dlatego warto od razu wyjaśnić różnicę. Villa Borghese w Rzymie to rozległy park krajobrazowy, obejmujący liczne ogrody, alejki spacerowe, punkty widokowe, jeziora i rzeźby. Z kolei Galeria Borghese to muzeum sztuki mieszczące się w dawnej willi kardynała Scipione Borghese, znajdującej się na terenie ogrodów. Dziś jest ona postrzegana najczęściej jako osobna atrakcja turystyczna, odwiedzana głównie przez miłośników sztuki. Dlaczego Villa Borghese jest tak chętnie odwiedzana? Villa Borghese w Rzymie jest sławna przede wszystkim dzięki swojemu wyjątkowemu połączeniu zieleni, architektury i sztuki. Przyciąga miłośników przyrody, którzy chcą odpocząć w cieniu drzew, ale także osoby zainteresowane kulturą i historią. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów ogrodów jest wspomniana już wcześniej Galeria Borghese (Galleria Borghese), usytuowana na terenie parku. W galerii można podziwiać arcydzieła Berniniego, Caravaggia, Tycjana czy Rafaela, co sprawia, że miejsce to jest obowiązkowym punktem na mapie turystycznej Rzymu. Villa Borghese w Rzymie słynie też z pięknych punktów widokowych, fontann, rzeźb i malowniczych świątyń, takich jak wzniesiona na środku jeziora Świątynia Eskulapa czy Świątynia Diany. Szczególnie warte uwagi są fontanna Konika Morskiego oraz fontanna Wenus, która zdobi klasyczny ogród. Ich obecność podkreśla harmonijne połączenie wody, rzeźby i roślinności. Dodatkowo park jest miejscem licznych wydarzeń kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych. Wśród tych ostatnich szczególną popularnością cieszą się przejażdżki rowerowe po Villa Borghese i spływy łodziami po sztucznym jeziorze. Ogrody Villa Borghese – atrakcje dla turystów i mieszkańców Villa Borghese to znacznie więcej niż miejski park – to rozległa przestrzeń kultury, sztuki i relaksu, która od lat zajmuje szczególne miejsce na mapie Rzymu. Znajdują się tu m.in.: Piazza di Siena – słynne miejsce pokazów konnych i zawodów jeździeckich, znane również z letnich Igrzysk Olimpijskich w 1960 roku. Świątynia Eskulapa – wzniesiona w stylu jońskim świątynia nad sztucznym jeziorem, idealna do fotografii i spacerów wśród zieleni. Pincio Terrace (Terrazza del Pincio) – punkt widokowy oferujący spektakularną panoramę Rzymu, szczególnie piękną o zachodzie słońca. Giardini Segreti (Tajemnicze Ogrody) – historyczne ogrody, dostępne także w formie wycieczek z przewodnikiem. Park Daini i Dolina Platani – to historyczne części Villa Borghese; pierwszy był niegdyś książęcym rezerwatem z danielami i gazelami, a druga, zachowana od XVII wieku, do dziś służy jako popularna przestrzeń spacerowa zwana Doliną Psów. Hydrochronometr Embriaco – ciekawostka technologiczna z XIX wieku, stanowiąca atrakcję edukacyjną. Ogrody botaniczne i ścieżki spacerowe – dla miłośników flory park oferuje szeroki wachlarz roślin, od cyprysów i cedrów po orchidee i kapary, wśród których kryje się wiele gatunków ptaków. Ogrody Borghese w Rzymie to także miejsca rekreacji. Liczne kawiarnie i punkty gastronomiczne pozwalają odpocząć w cieniu drzew, a przestronne trawniki są idealne na pikniki. Dodatkowo park oferuje atrakcje dla dzieci, w tym centrum zabaw Casina di Raffaello z szeroką ofertą warsztatów edukacyjnych i różnorodnych zajęć. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Niezwykły „Hongkong Habsburgów”. Poznaj historię najwierniejszego miasta cesarza
Triest stanowił jedno z największych osiągnięć imperializmu Habsburgów. Był dla nich głównym portem i oknem na świat. Zawieszony między południowcami, Słowianami i Germanami, Triest był modelowym miastem Mitteleuropy.
Spis treści: Urok imperium Habsburgów Dziedzictwo Habsburgów w Trieście Okres świetności Triestu Austriacka flota Wyjątkowe miasto Austro-Węgier Cesarstwo kosmopolityczne Maksymilian na pewno rozpoznałby ten zamek. Sam przecież zlecił jego budowę i nadał mu nazwę: Miramar. Maksymilian był młodszym bratem Franciszka Józefa I, a z zawodu żeglarzem. Został głównodowodzącym austriackiej floty, a swoją kwaterą uczynił właśnie Triest. Legenda głosi, że pewnego dnia, gdy burza zaskoczyła go na wodach zatoki, skrył się za niedużym cyplem kilka kilometrów na północ od miasta i tak pokochał okolicę, że później, gdy tylko wziął ślub z córką króla Belgii, Marią Charlottą, natychmiast zbudował dla nich ten piękny miniaturowy zameczek. Urok imperium Habsburgów W pewnym sensie stanowi to cudownie romantyczny symbol całego imperium: położona na wybrzeżu udawana twierdza rodem z baśni. Jej widok uświadamia mi ulotność imperiów, tych uwodzicielskich złudzeń trwałości, pomników pychy, niekiedy zepsutych do szpiku kości, które czasem jednak nosiły w sobie również wiele dobra. Gigantyczne imperium Habsburgów większości jego mieszkańców musiało wydawać się udaną instytucją. Nie mówię o bezwzględnie represjonowanych idealistach, nacjonalistach i zwolennikach reform społecznych, lecz o zwykłych obywatelach, pragnących jedynie żyć bezpiecznie i we względnym dostatku. Owo imperium stanowiło absolutnie skostniałą autokrację, jednakże, podobnie jak zamek Miramar, było niepozbawione uroku – życiodajnego wdzięku. Potrafiło być czarująco zabawne w swoim zadęciu i miało dar do fortwursteln, czyli radzenia sobie, co łagodziło jego obsesję na punkcie zasad, rang, regulaminów i etykiety. Co więcej, w czasach swojej świetności, a więc również rozkwitu Triestu, funkcjonowało naprawdę nieźle. Jego działania były powolne i ociężałe, dawały jednak ludziom wiarę w fundamentalną kompetencję i dobroć Władzy, choćby i odległej, ów Władza zaś, koncepcja niemal całkiem abstrakcyjna, uosobiona była w osobie cesarza: Franciszka Józefa, Ojca Narodu, który przychodził do swojego wiedeńskiego gabinetu niezmiennie o ósmej rano, nosił tylko prosty mundur wojskowy, a na obiad jadał gotowaną wołowinę i kiszoną kapustę. Wielu prostych mieszkańców Triestu, podobnie jak Andreas Pum, bohater Josepha Rotha, z pewnością uważało władze za byt rodem z niebios – ogromny, wszechpotężny, niepoznawalny i tajemniczy. „Ale jeśli nawet iluzją było to, czemu służyli nasi ojcowie”, napisał o imperium swego dzieciństwa Stefan Zweig, „była to jednak iluzja wspaniała i szlachetna”. Dziedzictwo Habsburgów w Trieście Na przestrzeni wieków Habsburgowie rządzili większością świata, jednakże ich austriackie imperium nie miało zamorskich posiadłości, mimo teoretycznego zwierzchnictwa cesarza nad Ziemią Świętą. Samo siebie postrzegało jako potęgę, która zamiast rozkazywać, tuli do piersi, a kolejne grupy ludności jednoczy w ramach wielkiej imperialnej rodziny: pomniejsze narody szybko przekształcało w „prowincje”. Posiadało dostęp jedynie do Adriatyku, a jego marynarka wojenna tradycyjnie miała dla europejskiej równowagi sił znaczenie czysto teoretyczne. To jeszcze bardziej czyniło z Miramaru makietę: zameczek figlarnie moczył stopę w oceanie świata. Triest stanowił jedno z największych osiągnięć imperializmu Habsburgów. Choć miasto było pod protekcją dynastii od 1382 roku, Austriacy naprawdę zainteresowali się nim dopiero w 1719, gdy Karol VI ogłosił je Wolnym Portem. To jego córka Maria Teresa kazała wydrążyć Canal Grande i nadzorowała rozbudowę nowego miasta, obecnie centrum Triestu, wciąż zwanego na jej cześć Borgo Teresiano. Jego projektanci, rozentuzjazmowani absolwenci Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu, pragnęli stworzyć zupełnie nową jakość: pełne zieleni i fontann połączenie miasta kupieckiego z ogrodem, przestrzegając przy tym imperialnych przepisów dotyczących systemów sanitarnych, bezpieczeństwa i odpowiednich proporcji. W tym celu zasypali mnóstwo starożytnych panwi solnych, a całą dzielnicę utrzymali w prostym, eleganckim stylu neoklasycznym z elementami baroku. Składa się na nią mniej więcej pięćdziesiąt prostokątnych działek oraz kanał i kilka rynków. Kupcy, którzy zajmowali większość tutejszych domów, na parterze organizowali magazyny, a na piętrze biura i pokoje mieszkalne. Okres świetności Triestu W tym samym czasie w porcie zbudowano kolejne mola, wzniesiono latarnię morską oraz nowy lazaret – były to dzieła tak wymyślne i drogie, że pół wieku później sam Napoleon, bynajmniej nie dusigrosz, drwił z ekstrawagancji cesarstwa. Triest niespodziewanie stał się portem z prawdziwego zdarzenia, gotowym przyjmować kupców zza oceanu. Początkowo był on w zasadzie sklepem wielkopowierzchniowym: bazarem, na którym produkty przywiezione powozem czy statkiem były wystawiane przed wyruszeniem w dalszą drogę: permanentnie otwarty targ z infrastrukturą ułatwiającą transport. Wkrótce jednak port musiał zostać rozbudowany. Bezceremonialnie upchnięto w nim dwie nowe dzielnice: w czasach Józefa II Borgo Giuseppino doklejono do murów Starego Miasta, a Borgo Franceschino, nazwane na cześć Franciszka II, powstało nieco dalej w głąb lądu. Wszystkie trzy dzielnice wyróżniają się na tle reszty miasta, a mieszkańcy wciąż używają ich pierwotnych nazw. Jednakże gdy w połowie XIX wieku dotarły tu rozbudowywane od strony Wiednia linie kolejowe, funkcja miasta uległa znacznej przemianie. Triest stał się portem tranzytowym: czeskie szkło zamówione przez kogoś z Chicago czy perskie dywany wiezione do Monachium. Od zera zbudowano cały port, połączony bezpośrednio z siecią torów kolejowych z północnej części zatoki. Teraz nazywa się go porto vecchio, Starym Portem, w owych czasach stanowił jednak zupełną nowość, a na jego oficjalne otwarcie przybył sam cesarz. Dla Triestu zaczęły się złote czasy. Kwitły wszystkie biznesy związane z obsługą portu: bogacili się pośrednicy, finansiści, właściciele hurtowni, taksatorzy, mechanicy naprawiający statki i sami kupcy. Fundusze miasta zdominowało sześć banków i cztery główne firmy ubezpieczeniowe, Izba Handlowa stała się zaś niemalże suwerennym rządem. Pełen życia port przyciągał nowych mieszkańców z całego świata. Niektórych oficjalnie zachęcano, by wykorzystali tu swoje umiejętności, a inni przybywali sami, przeczuwając potencjał płynący z miejsca położonego na granicy Wschodu i Zachodu, gdzie zarobić można było niemal tak szybko, jak w Kalifornii, gdzie trwała gorączka złota. Karl Marks, gdy w 1857 roku pisał o Trieście, stwierdził, że rządzi nim „zbieranina wszelakich spekulantów”, Włochów, Niemców, Anglików, Francuzów, Ormian i Żydów. A zatem, że miasta nie ograniczał ciężar tradycji i że miało ono tę samą zaletę, co Stany Zjednoczone: „brak przeszłości”. Austriacka flota Pod rządami sześciu monarchów (od 1711 roku, gdy na tronie zasiadł Karol VI, aż do śmierci Franciszka Józefa I w 1916 roku) Habsburgowie zmienili średniowieczną wioskę rybacką w nowoczesny międzynarodowy port, którego populacja wzrosła z siedmiu tysięcy do dwustu dwudziestu tysięcy osób. Za jego najbliższy odpowiednik można uznać Hongkong, założony przez Brytyjczyków w 1840 roku i rozwijający się równie dynamicznie. Podczas gdy Hongkong był oświadczeniem woli Brytyjczyków na Dalekim Wschodzie, Triest miał podobnie symboliczne znaczenie dla monarchii austro-węgierskiej. Był czymś więcej niż tylko istotnym narzędziem w świecie handlu. Symbolizował to, że rozległe kontynentalne mocarstwo stawało się również potęgą morską. Odkąd Austriacy przejęli odpowiedzialność za Triest w 1382 roku, utrzymywali w swoim zakątku Morza Śródziemnego garstkę okrętów bojowych i wykorzystywali je w kolejnych konfliktach: bombardowali z wody krnąbrnych Wenecjan, odstraszali Francuzów i szachowali Turków. Po wojnach napoleońskich, gdy przejęli kontrolę nad północnym wybrzeżem Adriatyku, do życia oficjalnie powołano Cesarską i Królewską Marynarkę Wojenną z siedzibą w Wenecji. Okrętom floty przydano prefiks SMS, oznaczający Seiner Majestäts Schiff. Początkowo wzorowano ją na stylu brytyjskim czy niemieckim, ale szybko stała się na wskroś imperialna: na statkach produkcji austriackiej kadra oficerska złożona z austriackich dżentelmenów przewodziła załogom w zdecydowanej większości słowiańskim. Kiedy Austriacy utracili Wenecję w 1866 roku, nową siedzibą floty został Triest. Niedługo potem jej siedzibę znowu przeniesiono, tym razem do portu w miasteczku Poli, położonym w bezpieczniejszym miejscu, osiemdziesiąt kilometrów od południowego krańca Istrii. Mimo to za każdym razem, gdy Cesarska i Królewska Marynarka Wojenna chciała zorganizować pokaz ćwiczeń wojskowych dla ważnych osobistości, jej pancerniki o połyskliwych burtach i z flagami umieszczonymi wysoko na masztach niezmiennie zbierały się w Trieście. Kiedy w 1866 roku flota odniosła druzgoczące zwycięstwo nad Włochami w bitwie pod Lissą u wybrzeży Dalmacji, w żadnym cesarskim mieście – od granic Turcji po pogranicze szwajcarskie – nie świętowało huczniej niż w Trieście. Wyjątkowe miasto Austro-Węgier Triest zajmował już wtedy wyjątkową pozycję w monarchii dualistycznej (którą stało się imperium, gdy Węgrzy wywalczyli sobie autonomię, a starożytnemu orłowi Habsburgów wyrosła druga głowa). Był jej głównym portem i oknem na świat, a wodowskaz w Canal Grande stanowił punkt odniesienia na wszystkich austriackich mapach morskich. Był też stolicą Pobrzeża Austriackiego, jedynej nadmorskiej prowincji imperium, obejmującej całą Istrię oraz znaczną część Dalmacji. A od 1850 roku stał się reichsunmittelbare Stadt, miastem podległym bezpośrednio cesarzowi. Każdy mieszkaniec imperium, który chciał wybrać się w podróż drogą morską, w poszukiwaniu statku przybywał właśnie tutaj. Biznesmeni z Austrii, Czech i Węgier prowadzili handel zagraniczny za pośrednictwem triesteńskich agentów i bankierów. Stacjonowali tu żołnierze i marynarze, występowali aktorzy i muzycy przybyli aż z dalekiego Wiednia, wczasowicze i suchotnicy zaś wypełniali zjawiskowe istriańskie kurorty. Franciszek Józef, dziewiętnasty Habsburg kształtujący przeznaczenie Triestu, czasem również zaszczycał go odwiedzinami; w nagrodę za lojalność wobec Korony, okazaną w czasach nacjonalistycznych zrywów z lat czterdziestych XIX wieku, oficjalnie nadał mu tytuł Urbs Fidelissima, Najwierniejszego Miasta. Cesarstwo kosmopolityczne Najatrakcyjniejszym aspektem Cesarstwa Austro‑Węgierskiego, przynajmniej z perspektywy czasu, wydaje się jego europejski kosmopolityzm. Wśród poddanych Habsburgów znaleźć można było trochę osób czarnych, brązowych czy żółtych, ale przede wszystkim zaliczali się do tej grupy przedstawiciele połowy europejskich narodowości. Imperium było wieloetniczne, wielojęzykowe i wielowyznaniowe. Jednoczył je – siłą lub po dobroci – jedynie autorytet cesarski. Przypominało raczej europejską wspólnotę XXI wieku niż dziewiętnastowieczne Imperium Brytyjskie, a osoby o romantycznym usposobieniu, takie jak ja, wciąż czują bijącą od niego aurę niespełnionych szans i nadziei. Triest był tego prawdziwym ucieleśnieniem. Gdy dumni triesteńscy lojaliści śpiewali „Hymn ludowy”, niewątpliwie najpiękniejszy z hymnów wszystkich państw świata (większości z nas lepiej znany jako melodia do „Deutschland, Deutschland, Über Alles”), robili to w przynajmniej trzech z dziesięciu języków, na który go oficjalnie przełożono. Nawet w czasach świetności imperialnej, gdy Triest znany był przede wszystkim jako austriackie miasto portowe, zamieszkiwała go liczna społeczność Włochów, a jego językiem roboczym był włoski. W mieście osiedliły się też tysiące Słoweńców i Węgrów oraz cała reszta „awanturników”, jak nazwał ich Marks. Triest, zawieszony między południowcami, Słowianami i Germanami, był modelowym miastem Mitteleuropy. Władający nim kupieccy książęta mogli mieć korzenie włoskie, słowiańskie czy żydowskie, jednakże niemal wszyscy – jak maharadżowie w Indiach Brytyjskich – robili to, co należało w imię zysku: wszem i wobec głosili swoją austriackość. Niekiedy przyjmowali austriackie tytuły szlacheckie, a swoje domy wykańczali zwykle z austriackim rozmachem, choć temperowanym nieco przez założenia stylu biedermeier. Doskonała organizacja Cesarski Triest stanowił doskonale zorganizowane miasto portowe. Jego ulice były czyste, a do przestępstw dochodziło rzadko. Jeśli nie liczyć zrywów rewolucyjnych, życie toczyło się tu spokojnym rytmem. Cesarski rząd w Trieście nie miał w sobie nic tymczasowego – zamierzał zostać tam na stałe. Wielu wybitnych funkcjonariuszy robiło wszystko, aby umocnić jego panowanie. W Trieście respektowano wszystkie cesarsko-królewskie instytucje, urzędy i obyczaje. Portret cesarza znany ze znaczków pocztowych, na którym występował w czapce wojskowej i w białej tunice, wisiał w każdym sklepie z artykułami tytoniowymi. Pod nim znajdował się specjalny druk urzędowy, na którym wedle prawa należało odnotowywać nawet najdrobniejszą transakcję czy wnioski. Powszechnie szanowano protokoły postępowania i często organizowano parady, Franciszek Józef uważał bowiem, że częste pochody zniechęcają do wojen. W mieście znajdowały się koszary z ogromnym placem defilad, dobrze znane doświadczonym żołnierzom, którzy odsłużyli już swoje na odległych pograniczach imperium. Dziesiątki inspektorów badało jakość jedzenia sprzedawanego na targach. Tajni policjanci śledzili potencjalnych awanturników. Armia biurokratów przeglądała dokumenty, wydawała licencje, wnosiła o ściganie sądowe, cofała upusty, badała poziom higieny, regulowała działalność domów publicznych, studiowała statystyki, wysyłała przypomnienia, rozpatrywała petycje, publikowała dekrety i rozwiązywała problemy z zakresu imperialnego savoir-vivre’u. Tramwaje – owe mechaniczne symbole Austro‑Węgier, dobrze znane na imperialnych ulicach Polski oraz Transylwanii i stanowiące istotną część etosu Wiednia – przybyły do Triestu bardzo wcześnie, a ostatecznie dotarły nawet na strome wzgórze Opiciny i do Obelisku. Morska potęga Obywatele Triestu musieli doceniać wszystkie te korzyści. Byli wdzięczni za panujący porządek, bezpieczeństwo na ulicach i ogromny miejski szpital, zajmujący dwa kwartały w najbardziej prestiżowej dzielnicy. Dobrze bawili się przy muzyce orkiestr wojskowych, gdy 87 Pułk Piechoty ćwiczył przed koszarami, a szczególnie gdy pojawiał się Cesarz we własnej osobie: przekraczał Kras niczym bóstwo, otoczony przez flagi i pióropusze, przy dźwiękach hejnałów i fajerwerków. Wiedzieli, że ich Triest nie jest tylko kolejnym z wielu miast południowych prowincji takich jak Bozen, Agram czy Laibach (mających przekształcić się ostatecznie w Bolzano, Zagrzeb i Lublanę). Stanowił wyjątek. Jego styl ukształtowali, a codziennością zarządzali nie ospali miejscowi arystokraci, ale członkowie rodzin Marpurgów czy Carciottich oraz inni przebojowi członkowie Izby Handlowej. Najważniejszymi funkcjonariuszami w mieście byli nie urzędnicy z poszczególnych departamentów czy wysocy rangą wojskowi, ale członkowie Cesarskiego i Królewskiego Urzędu Morskiego, którego siedziba mieściła się nie w Wiedniu, ale właśnie w Trieście, na nabrzeżu, w uroczym domu z frontonem, przed którym przy niewielkich żurawiach cumowały łodzie patrolowe. Była to instytucja monarchii dualistycznej regulująca wszelkie kwestie związane z morzem, co dawało jej w Trieście wielką władzę, port uznawano bowiem za centralny punkt w niemalże wszystkich dziedzinach życia. Członkostwo w Urzędzie Morskim lub triesteńskiej administracji portowej stanowiło powód do dumy. To jest przedruk z książki autorstwa Jan Morris pt. „Triest, czyli nigdzie”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Czarne w tłumaczeniu Jarka Westermarka. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Maso Corto/Val Senales – kraina lodu, wielkich panoram i fascynującej historii
Są miejsca, w których góry ciągną się aż po horyzont, a powietrze jest tak przejrzyste, że każdy szczegół krajobrazu widać z niezwykłą ostrością. Śnieg, lodowiec i skaliste szczyty tworzą scenerię, w której natura odgrywa pierwszoplanową rolę. Jednym z takich miejsc jest Maso Corto/Val Senales w regionie Południowy Tyrol/Südtirol – najbardziej na północ wysuniętej części Włoch, gdzie zimowy sezon trwa wyjątkowo długo.
Południowy Tyrol od lat przyciąga miłośników gór niezwykłą różnorodnością krajobrazów. W jednym miejscu można odnaleźć zarówno historyczne ślady dawnych kultur, jak i nowoczesną infrastrukturę sportową. Dolina Schnalstal/Val Senales jest tego doskonałym przykładem. Rozciąga się od zamku Juval, usytuowanego na wzgórzu Juval i będącego domem słynnego alpinisty Reinholda Messnera, aż po potężne lodowce w jej górnej części. To właśnie tam, na końcu doliny, znajduje się miejscowość Maso Corto oraz wysokogórski ośrodek narciarski Alpin Arena Senales. Jazda na nartach do 10 maja Alpin Arena Senales należy do najbardziej charakterystycznych obszarów narciarskich w Południowym Tyrolu. Stoki rozciągają się na wysokości od 2000 do 3200 metrów nad poziomem morza i obejmują 42 kilometry tras. Ich szerokie, otwarte przestrzenie pozwalają w pełni poczuć skalę wysokogórskiego krajobrazu. Sezon narciarski rozpoczyna się tu pod koniec września i trwa aż do 10 maja. Dzięki temu można jeździć na nartach od jesieni do wiosny. Trasy prowadzą z lodowca aż do Maso Corto w dolinie, a nowa, zmodernizowana kolejka linowa pokonuje tę drogę w około sześć minut. Najbardziej wymagające odcinki znajdują się na lodowcu. To właśnie tutaj międzynarodowe zespoły narciarskie przygotowują się do zawodów Pucharu Świata. Trasy Grawand i Leo-Gurschler są znane w świecie profesjonalnego narciarstwa jako miejsce treningów na dużej wysokości. Jednocześnie w ośrodku nie brakuje łagodniejszych tras, takich jak Lazaun, które sprawdzają się w przypadku początkujących narciarzy oraz rodzin. Widok bez granic Jednym z najbardziej spektakularnych punktów w regionie jest platforma widokowa Iceman Ötzi Peak na szczycie Grawand. Znajduje się ona na wysokości 3251 m n.p.m. i jest uznawana za jeden z najłatwiej dostępnych szczytów o takiej wysokości. Ze stacji górskiej kolejki linowej prowadzi na nią krótka droga przez skały i stalowe schody. Wejście zajmuje zaledwie kilkanaście minut, ale nagrodą jest widok obejmujący aż 126 trzytysięcznych szczytów w trzech krajach. Z platformy można dostrzec lodowiec Hochjochferner oraz szczyt Similaun. Przy dobrej pogodzie na horyzoncie pojawia się nawet błękit Morza Adriatyckiego. To właśnie w tej części Alp odkryto ślady niezwykłej historii sprzed tysięcy lat. Śladami Człowieka Lodu Ötzi to jedna z najsłynniejszych mumii lodowcowych na świecie. Został odnaleziony 19 września 1991 roku przez niemiecką parę wspinaczy, Erikę i Helmuta Simonów, na przełęczy Tisenjoch/Giogo di Tisa na wysokości 3210 me n.p.m. Dziś miejsce jego odkrycia oznacza kamienna piramida. Wyprawa prowadząca do tego punktu znana jest jako Ötzi Glacier Tour. Trasa przecina główną grań Alp i prowadzi przez lodowiec do miejsca odkrycia mumii. Wędrówki piesze odbywają się od lipca do października, natomiast zimą organizowane są wycieczki narciarskie. Podczas wyprawy uczestnicy poznają historię odkrycia Ötziego, geologię regionu oraz przyrodę wysokogórską. Całodniowa trasa wymaga dobrej kondycji fizycznej, ale nie trzeba posiadać specjalistycznych umiejętności technicznych. Wyprawy są prowadzone przez certyfikowanych przewodników górskich, którzy dbają o bezpieczeństwo oraz przygotowanie uczestników. Narciarstwo biegowe wysoko w Alpach Wysokogórski charakter doliny sprzyja również narciarstwu biegowemu. Jedną z najbardziej charakterystycznych tras jest pętla Hochjoch – najwyżej położona trasa narciarstwa biegowego w Południowym Tyrolu. Trasa ma długość od 5 do 10 kilometrów i przebiega przez otwarty teren na dużej wysokości. Dzięki stabilnym warunkom śniegowym można z niej korzystać od września do połowy grudnia. W regionie znajduje się również łatwiejsza trasa Lazaun o długości 2 kilometrów, dostępna od połowy grudnia do kwietnia i oferująca widoki na lodowcowe szczyty Val Senales. Skitouring wśród trzytysięczników Okolice grani Schnalskamm należą do jednych z najlepszych terenów skitourowych w Alpach. Nad doliną góruje potężny szczyt Weißkugel oraz liczne trzytysięczniki, które przyciągają miłośników górskich wypraw narciarskich. Kolejka linowa prowadząca na lodowiec znacznie skraca podejście w wyższe partie gór. Dzięki temu można szybciej dotrzeć na wysokość ponad trzech tysięcy metrów i rozpocząć wyprawę w kierunku alpejskich grani. Od 2026 roku dostępna będzie także specjalnie wyznaczona trasa skitourowa prowadząca z Maso Corto do Grawand na wysokości 3212 m n.p.m. Szlak oznaczony zielonymi flagami biegnie wzdłuż stoku narciarskiego i umożliwia bezpieczne podejście na lodowiec. Rakiety śnieżne i zimowe wędrówki Val Senales można odkrywać również w spokojniejszym tempie. Przygotowane zimowe szlaki prowadzą przez zaśnieżone lasy, słoneczne łąki i stare górskie gospodarstwa. Trasy umożliwiają dotarcie do schronisk i domostw położonych w różnych częściach doliny. W Maso Corto popularne są także wyprawy na rakietach śnieżnych. Jedną z najciekawszych atrakcji jest wycieczka do jaskini lodowej, położonej na wysokości około 2800 metrów i dostępnej wyłącznie pod opieką doświadczonego przewodnika górskiego. Trasa prowadzi przez lodowiec Hochjochferner i pozwala zobaczyć lodowiec z zupełnie innej perspektywy. Po zwiedzaniu jaskini uczestnicy docierają do schroniska Schöne Aussicht, a następnie do Teufelsegghütte. Smaki i atmosfera Val Senales Ważnym elementem górskiej kultury doliny są tradycyjne schroniska i zajazdy. W Maso Corto oraz na stokach Alpin Arena Senales można zatrzymać się w miejscach takich jak Glacier Hotel Grawand, Schutzhütte Schöne Aussicht, Lazaun Hut czy Teufelseggghütte. W wielu z nich szczególną rolę odgrywa koncepcja slow food. Lokalne produkty i regionalne potrawy podkreślają charakter miejsca i pozwalają lepiej poznać kulinarne tradycje Południowego Tyrolu. Po dniu spędzonym w górach naturalnym rytuałem staje się odpoczynek na słonecznym tarasie lub w przytulnej górskiej izbie. Wieczorem życie przenosi się do barów w Maso Corto, między innymi do Leo’s Pub czy Platzl Bar, gdzie spotykają się osoby wracające ze stoków i górskich szlaków. Góry pełne historii Maso Corto w dolinie Val Senales pokazuje niezwykłą różnorodność krajobrazu Południowego Tyrolu. Lodowiec, wysokogórskie szczyty i przestrzenie stworzone dla zimowych aktywności tworzą tu spójną całość. Jednocześnie region przypomina o historii sprzed tysięcy lat, kiedy w tych górach żył Człowiek Lodu. Właśnie to połączenie natury, sportu i historii sprawia, że dolina pozostaje jednym z najbardziej wyjątkowych miejsc w północnej części Włoch. Wystarczy kilka minut jazdy kolejką linową z Maso Corto, aby znaleźć się na wysokości ponad trzech tysięcy metrów i spojrzeć na Alpy z zupełnie nowej perspektywy. Więcej informacji na temat Maso Corto/Val Senales znajduję się na stronach www.merano-suedtirol.it/pl/maso-corto-val-senales.html i www.schnalstal.com/pl. Materiał promocyjny regionu Południowy Tyrol
Gdzie wyjechać w marcu na last minute? Oto najlepsze kierunki
W marcu dni w Polsce stają się coraz dłuższe, lecz pogoda wciąż potrafi być kapryśna – jednego dnia przypomina wiosnę, a następnego raczej późną jesień. To właśnie dlatego wiele osób zaczyna w tym czasie rozglądać się za krótkim wyjazdem w cieplejsze miejsca. Tym bardziej że w połowie miesiąca często pojawiają się atrakcyjne oferty lotów i wyjazdów last minute. Gdzie więc warto wybrać się teraz na spontaniczny urlop?
Choć statystyki pokazują, że marzec nie należy do najintensywniejszych miesięcy pod względem podróży Polaków, z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że w tym okresie i tak odbywa się zwykle około 3-5% wszystkich rocznych wyjazdów turystycznych. Oznacza to wciąż setki tysięcy podróży – szacunkowo od około 600 tysięcy do nawet ponad miliona. Wiele osób wykorzystuje ten czas na krótkie city breaki w europejskich miastach, inni natomiast decydują się na spontaniczny wyjazd do cieplejszych krajów. W połowie marca oferty last minute potrafią być szczególnie atrakcyjne, dlatego coraz więcej turystów traktuje ten miesiąc jako dobrą okazję do krótkiego, wiosennego urlopu. Gdzie zatem warto teraz wyjechać? Teneryfa w marcu, czyli słońce, wulkaniczne krajobrazy i brak tłumów Największa z Wysp Kanaryjskich od lat pozostaje jednym z najbardziej niezawodnych kierunków na spontaniczny wyjazd o każdej porze roku. W marcu panują tu bardzo komfortowe warunki pogodowe – temperatury często sięgają 23-25°C, a liczba słonecznych dni jest znacznie większa niż w wielu innych częściach Europy, dzięki czemu można połączyć wypoczynek na plaży z aktywnym zwiedzaniem wyspy. Teneryfa oferuje bowiem ogromną różnorodność krajobrazów – od czarnych, wulkanicznych plaż po zielone doliny i spektakularne formacje skalne w Parku Narodowym Teide. To właśnie tam znajduje się najwyższy szczyt Hiszpanii oraz jedne z najbardziej charakterystycznych krajobrazów archipelagu. Popularnym miejscem odwiedzanym przez turystów jest także Loro Park, czyli znany ogród zoologiczno-botaniczny, w którym można zobaczyć m.in. papugi, delfiny i orki. – Teneryfa to prawdziwy urlopowy raj o każdej porze roku, ale wiosną zachwyca najbardziej. Opadów jest już wtedy zdecydowanie mniej, jest też bardziej przystępnie cenowo i najważniejsze – nie ma tłumów, więc można wypoczywać w spokojnej i kameralnej atmosferze. Choć północ i południe wyspy różnią się od siebie krajobrazem i klimatem, każda z nich zachwyca – tłumaczy Alicja Kaźmierczak z biura podróży Itaka. Włochy wczesną wiosną i idealne warunki do zwiedzania miast Marzec to jeden z najbardziej niedocenianych momentów na podróż do Włoch. Temperatury są już znacznie łagodniejsze niż zimą, ale wciąż pozwalają komfortowo zwiedzać bez męczących upałów charakterystycznych dla letnich miesięcy. Historyczne centra miast, które w sezonie bywają przepełnione turystami, w tym czasie odzyskują spokojniejszy rytm. Rzym, Florencja czy Wenecja można odkrywać w znacznie bardziej kameralnej atmosferze, bez wielogodzinnych kolejek do najważniejszych muzeów. To także dobry moment na odwiedzenie mniej oczywistych miejsc, takich jak Genua czy mniejsze miasteczka Ligurii, gdzie życie toczy się wolniej, a lokalne restauracje i kawiarnie nie są jeszcze wypełnione turystami. W wielu regionach zaczyna być już widoczna wiosna. – Wszystko wtedy kwitnie – zwłaszcza na południu podziwiać można biało-różowe migdałowce, żółte mimozy oraz cytrynowe narcyzy – mówi Alicja Kaźmierczak. Dzięki temu marcowa podróż do Italii pozwala nie tylko zobaczyć istotne zabytki, ale także poczuć autentyczną atmosferę włoskiego życia. Kolumbia – tropikalna przygoda poza szczytem sezonu Kolumbia staje się coraz popularniejszym kierunkiem wśród osób poszukujących egzotycznych podróży, a marzec jest jednym z ciekawszych momentów na odwiedzenie tego kraju. Po zakończeniu wysokiego sezonu turystycznego w popularnych miejscach robi się spokojniej, co pozwala odkrywać atrakcje w bardziej komfortowych warunkach. Nad Morzem Karaibskim temperatury utrzymują się na poziomie około 25-30°C, dzięki czemu regiony takie jak Cartagena czy Santa Marta oferują idealne warunki do wypoczynku na plaży. Jednocześnie w innych częściach kraju można liczyć na bardziej umiarkowany klimat – na przykład w położonej wysoko Bogocie temperatury przypominają raczej europejską wiosnę. Kolumbia zachwyca ogromną różnorodnością krajobrazów – od tropikalnych plaż po górskie regiony kawowe w Andach. Warto odwiedzić słynny Park Narodowy Tayrona, gdzie dżungla spotyka się z karaibskimi plażami, a także rozważyć wyprawę do kolumbijskiej Amazonii, która zajmuje aż 40% terytorium kraju. – Marzec to pierwszy oddech po wysokim sezonie, który trwa od grudnia do lutego. W Kolumbii czuć już wtedy większą swobodę i mniejsze natężenie ruchu w popularnych kurortach. To idealna pora zarówno na plażowanie na rajskim wybrzeżu, w szczególności karaibskim na północy, jak i zwiedzanie – dodaje przedstawicielka biura podróży Itaka. Karaibskie plaże i stabilna pogoda na Dominikanie Dla osób marzących o prawdziwie tropikalnym wypoczynku jednym z najbardziej pewnych kierunków pozostaje Dominikana. Marzec przypada tu na okres pory suchej, co oznacza wysokie temperatury i stosunkowo niewielkie ryzyko opadów. W wielu regionach wyspy słońce świeci nawet przez 9 godzin dziennie, a woda w Morzu Karaibskim osiąga temperaturę około 26°C, co sprzyja zarówno kąpielom, jak i sportom wodnym. Najbardziej znane regiony turystyczne (Punta Cana czy Puerto Plata) przyciągają szerokimi, jasnymi plażami i ekskluzywnymi resortami. – Oprócz odpoczynku w luksusowych kurortach, przy dźwiękach merengue i bachaty oraz kosztowaniu lokalnej kuchni pełnej egzotycznych potraw warto również znaleźć czas na zwiedzanie – podkreśla Alicja Kaźmierczak. Podróżnicy mogą odkrywać tropikalne parki narodowe, odwiedzać wodospady w interiorze wyspy czy poznawać historię w kolonialnym centrum Santo Domingo – najstarszego miasta Nowego Świata. Popularną wycieczką jest również rejs na wyspę Saona, która słynie z krystalicznie czystej wody i palmowych plaż. Zanzibar w marcu, czyli egzotyczna wyspa w spokojniejszej atmosferze Zanzibar to kierunek, który od kilku lat cieszy się ogromną popularnością wśród turystów szukających egzotycznego wypoczynku. W marcu na wyspie zaczyna się cieplejszy okres związany z porą deszczową, jednak opady mają najczęściej charakter krótkich, intensywnych deszczy pojawiających się wieczorem lub w nocy. W ciągu dnia temperatury utrzymują się na poziomie około 30°C, dzięki czemu nadal można w pełni korzystać z uroków plaż i ciepłego Oceanu Indyjskiego. Zanzibar przyciąga turkusową wodą, białym piaskiem i bujną tropikalną roślinnością, ale także fascynującą historią i kulturą. Warto odwiedzić Stone Town, czyli historyczne centrum wpisane na listę UNESCO, którego wąskie uliczki kryją arabskie, indyjskie i afrykańskie wpływy. Popularne są również rejsy na Prison Island, gdzie żyją żółwie olbrzymie, a także wycieczki na plantacje przypraw, dzięki którym wyspa zyskała przydomek „Wyspy Korzennej”. – To doskonały czas na korzystanie z uroków wyspy, tylko teraz w atrakcyjniejszych cenach i bez tłumów. Plaże jak ze snu, błękit Oceanu Indyjskiego, niesamowita przyroda, klimatyczne i luksusowe hotele przy plaży – w tym miejscu łatwo się zakochać – twierdzi Alicja Kaźmierczak. Źródło: Itaka Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Alpejski region, w którym słychać dwa języki. Włoski temperament spotyka się tu z tyrolską tradycją
Południowy Tyrol to region, gdzie alpejski krajobraz, włosko-austriacka kultura i bogata oferta aktywnego wypoczynku łączą się w wyjątkowe doświadczenie podróżnicze. Poznaj najważniejsze ośrodki narciarskie, atrakcje i tradycje tego niezwykłego zakątka Europy.
Spis treści: Południowy Tyrol – najważniejsze ośrodki narciarskie i ich oferta Południowy Tyrol poza nartami – atrakcje i tradycje przez cały rok Praktyczne wskazówki dla podróżujących do Południowego Tyrolu Południowy Tyrol to region w północnej części Włoch, w którym harmonijnie przenikają się dwa światy: alpejska tradycja oraz włoska lekkość i styl. Miejsce to wyróżnia się nie tylko wyjątkowymi krajobrazami – od monumentalnych Dolomitów, przez zielone doliny po malownicze miasteczka – ale także różnorodnością oferty turystycznej. Latem zachęca do pieszych wędrówek i rowerowych wypraw pośród gór, zimą zaś przyciąga nowoczesnymi ośrodkami narciarskimi i bogatym życiem après ski. Południowy Tyrol oferuje niezłą jakość infrastruktury, szeroki wybór noclegów, wellness i bogactwo wydarzeń kulturalnych, co czyni go jednym z najbardziej uniwersalnych kierunków podróżniczych w Alpach. Południowy Tyrol – najważniejsze ośrodki narciarskie i ich oferta Alta Badia – trasy, kuchnia i après ski Alta Badia uznawana jest za jeden z najpiękniejszych ośrodków narciarskich Dolomitów. Dysponuje ponad 130 km świetnie przygotowanych tras o zróżnicowanym poziomie trudności oraz słynnym stokiem Gran Risa, na którym regularnie rozgrywane są zawody Pucharu Świata. Ośrodek oferuje zarówno łagodne, rodzinne stoki, jak i wyzwania dla zaawansowanych narciarzy. Kuchnia regionu wyróżnia się autentycznością i innowacyjnością – w górskich schroniskach organizowane są cykliczne wydarzenia, takie jak A Taste for Skiing, podczas których można spróbować potraw przygotowanych przez wyróżnianych szefów kuchni. Alta Badia słynie również z klimatycznego après ski – szczególną popularnością cieszy się Club Moritzino z muzyką na żywo oraz panoramicznymi widokami na Dolomity. Poza nartami, region oferuje 74 km szlaków pieszych, 30 km tras biegowych i dwa tory saneczkowe. To sprawia, że jest doskonałą bazą także dla miłośników zimowych wędrówek czy rodzinnych rozrywek poza stokiem. Seiser Alm/Alpe di Susi – rodzinny raj na największej górskiej łące Europy Seiser Alm (Alpe di Siusi) to największa wysokogórska hala w Europie, znana z panoramicznych widoków i łagodnych tras narciarskich idealnych dla rodzin z dziećmi oraz osób początkujących. Połączona jest z Val Gardena, tworząc jeden z największych regionów narciarskich Południowego Tyrolu z ponad 180 km tras. Na miejscu znajduje się także 50 km szlaków pieszych, 80 km tras do narciarstwa biegowego i kilka torów saneczkowych. Co roku organizowany jest tu festiwal Swing on Snow, podczas którego muzyka na żywo rozbrzmiewa w górskich schroniskach – wydarzenie to od 20 lat podkreśla unikatowy charakter regionu. Kronplatz/Plan de Corones – aktywności sportowe i alpejska kultura Kronplatz (Plan de Corones) to ośrodek, który oferuje ponad 120 km tras narciarskich, nowoczesne gondole i snowparki dla entuzjastów freestyle’u. Znajdują się tu również liczne trasy dla początkujących, jak i możliwość uprawiania freeride’u. Kronplatz słynie z bogatego życia après ski oraz wyjątkowych atrakcji kulturalnych – na szczycie góry znajdują się dwa renomowane muzea: Lumen (poświęcone fotografii górskiej) oraz MMM Corones, stworzone przez słynnego alpinistę Reinholda Messnera. Wyjątkowym wydarzeniem jest Speck & Wine Emotion, gdzie można degustować regionalne specjały i lokalne wina. Dla szukających adrenaliny przewidziano możliwość lotu paralotnią zimą czy udział w polskim tygodniu Ski Beats. Południowy Tyrol poza nartami – atrakcje i tradycje przez cały rok Bolzano i Merano – miasta z klimatem i historią Stolica regionu – miasto Bolzano – to miejsce spotkania kultur włoskiej i austriackiej. Warto zwiedzić Muzeum Archeologiczne Południowego Tyrolu z niezwykłą mumią Ötziego oraz przespacerować się po klimatycznym starym mieście. Bolzano słynie również z tradycyjnych jarmarków bożonarodzeniowych oraz bogatej oferty kulturalnej. Merano zachwyca łagodnym klimatem, rozległymi ogrodami botanicznymi oraz renomowanymi termami – doskonałymi na relaks po aktywnym dniu w górach. Miasto znane jest z festiwalu winogron i szerokiej oferty wellness. Festiwale, wellness i kulinarne odkrycia regionu Południowy Tyrol to miejsce o bogatej tradycji festiwalowej. Przez cały rok odbywają się tu wydarzenia muzyczne (m.in. Swing on Snow), święta wina, lokalne festyny oraz słynne jarmarki świąteczne. Region słynie z wysokiego poziomu wellness – liczne hotele i pensjonaty oferują nowoczesne spa, zabiegi relaksacyjne i dostęp do term. Kuchnia południowotyrolska łączy tradycje alpejskie i włoskie. Wśród lokalnych specjałów warto wymienić speck (wędzoną szynkę), knedle, zupę jęczmienną, ravioli z ricottą oraz słynny strudel jabłkowy. Wiele restauracji i schronisk oferuje dania przygotowywane zgodnie z wielopokoleniową tradycją. Szlaki piesze, saneczkowe i lodowcowe przygody Region oferuje setki kilometrów szlaków pieszych prowadzących przez Dolomity i zielone doliny. Popularnością cieszą się wycieczki na rakietach śnieżnych oraz narciarstwo biegowe, zwłaszcza w takich miejscach jak Eggental czy Schnalstal/Val Senales, gdzie sezon trwa nawet do późnej wiosny. Na miłośników mocniejszych wrażeń czekają również trasy saneczkowe oraz możliwość zwiedzania lodowca czy wypraw z przewodnikiem do naturalnej jaskini lodowej. Według badania „Tourism development in the Dolomites” przeprowadzonego przez Università di Trento, zróżnicowana infrastruktura turystyczna Południowego Tyrolu znacząco przyczynia się do wydłużenia sezonu i wzrostu liczby odwiedzających region poza sezonem narciarskim. Praktyczne wskazówki dla podróżujących do Południowego Tyrolu Język, transport i infrastruktura turystyczna Południowy Tyrol jest regionem trójjęzycznym – mieszkańcy posługują się niemieckim, włoskim oraz ladyńskim. Komunikacja publiczna jest świetnie rozwinięta, region posiada dobrze skomunikowaną sieć pociągów i autobusów, a także liczne połączenia z głównymi lotniskami Włoch i Austrii. Infrastruktura noclegowa obejmuje zarówno luksusowe hotele wellness, rodzinne pensjonaty, jak i schroniska górskie, często o wysokim standardzie. Kiedy jechać i jak zaplanować aktywny urlop Największy ruch turystyczny przypada na sezon narciarski (grudzień–kwiecień) oraz letnie miesiące (czerwiec–wrzesień), kiedy region zamienia się w raj dla miłośników górskich wypraw i rowerowych tras. Dzięki rozbudowanej bazie atrakcji i wydarzeń, Południowy Tyrol można odwiedzać przez cały rok, a różnorodność ośrodków pozwala dopasować wyjazd do własnych potrzeb – zarówno na dłuższy urlop, jak i spontaniczny, krótki wyjazd. Źródło: idm-suedtirol.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Duże psy w końcu będą podróżować w kabinie samolotu. Właściciele czworonogów czekali na to latami
Psy coraz częściej traktowane są dziś jak pełnoprawni członkowie rodziny. Towarzyszą swoim właścicielom nie tylko podczas spacerów, lecz także w restauracjach, hotelach czy w podróży. Dla wielu opiekunów szczególnie ważne jest to, by czworonogi mogły być blisko nich również w trakcie lotu samolotem. Teraz może stać się to znacznie łatwiejsze – jedna z linii lotniczych zdecydowała się dopuścić do podróży w kabinie pasażerskiej psy ważące nawet do 30 kilogramów.
Podróżowanie z psem od lat stanowi wyzwanie dla właścicieli czworonogów. W większości linii lotniczych zwierzęta większe niż kilka kilogramów muszą być przewożone w luku bagażowym, co dla wielu opiekunów jest rozwiązaniem stresującym i budzącym obawy o komfort pupila. Coraz częściej pojawiają się jednak inicjatywy, które mają to zmienić. Jedna z linii zdecydowała się pójść o krok dalej i umożliwić lot w kabinie także większym psom – pod warunkiem, że będą podróżowały obok swojego właściciela na specjalnie przygotowanym miejscu. Podróż z psem samolotem. Nowe zasady ułatwią loty z czworonogami Podróżowanie samolotem z psem wciąż wiąże się z licznymi ograniczeniami. W większości linii lotniczych do kabiny pasażerskiej mogą trafić jedynie niewielkie zwierzęta – zazwyczaj takie, których waga wraz z transporterem nie przekracza około 8 kilogramów. Muszą one przez cały lot pozostawać w specjalnej torbie lub transporterze umieszczonym pod fotelem właściciela. Większe psy przewożone są w luku bagażowym jako tzw. bagaż specjalny, w odpowiednio przygotowanych klatkach transportowych. Z tego powodu wielu właścicieli – szczególnie podczas dłuższych podróży – stara się wybierać przewoźników, którzy umożliwiają lot z pupilem w kabinie. Taką opcję oferują m.in. linie Lufthansa, Air France, KLM, Turkish Airlines czy LOT, choć również tam obowiązują restrykcyjne limity dotyczące wielkości i wagi zwierząt. W praktyce oznacza to, że możliwość wspólnego lotu dotyczy głównie bardzo małych psów. Jednocześnie doświadczenia przewoźników pokazują, że obecność niewielkich czworonogów na pokładzie (pod warunkiem, że pozostają w transporterach) jest zazwyczaj dobrze akceptowana przez pozostałych pasażerów. Właśnie dlatego każda inicjatywa rozszerzająca możliwość podróży z większymi zwierzętami budzi duże zainteresowanie wśród właścicieli psów. Ostatnio nowy krok w tym kierunku ogłosił włoski przewoźnik ITA Airways, należący do grupy Lufthansa. Po uzyskaniu zgody regulacyjnej od włoskiego Urzędu Lotnictwa Cywilnego (ENAC), linia potwierdziła uruchomienie usługi określanej jako „Large Pet Friendly”. Zgodnie z zapowiedziami, od sezonu letniego 2026 narodowy przewoźnik Włoch tym samym pozwoli na przewóz w kabinie pasażerskiej psów o wadze nawet do 30 kilogramów na regularnych lotach krajowych. Psy do 30 kg w kabinie samolotu. Jak będą wyglądały nowe zasady lotów? Wprowadzenie usługi „Large Pet Friendly” poprzedził specjalny lot demonstracyjny przeprowadzony we wrześniu ubiegłego roku między lotniskami Mediolan Linate i Rzym Fiumicino. Na pokładzie znalazły się dwa większe psy – mieszaniec o imieniu Honey oraz labrador Moka. Test miał sprawdzić, czy przewóz większych zwierząt obok właścicieli jest możliwy pod względem operacyjnym i bezpieczeństwa. W locie uczestniczył również włoski wicepremier i minister transportu Matteo Salvini, który nazwał inicjatywę „przełomowym momentem dla milionów pasażerów podróżujących ze swoimi zwierzętami”. Po sukcesie testu ITA Airways zdecydowało się przekształcić projekt w regularną usługę. Zgodnie z nowymi zasadami psy ważące nawet do 30 kilogramów będą mogły podróżować w kabinie, zajmując specjalnie zarezerwowane miejsce obok swojego opiekuna. Przewidziano jednak ograniczenie – podczas jednego lotu w kabinie będzie mogło znajdować się maksymalnie sześć dużych zwierząt, aby zachować komfort wszystkich pasażerów. Początkowo usługa będzie dostępna wyłącznie na lotach krajowych we Włoszech, choć w przyszłości możliwe jest jej rozszerzenie na połączenia międzynarodowe. Jak podkreślił dyrektor generalny ITA Airways Joerg Eberhart, decyzja o wprowadzeniu nowej oferty wynikała z oczekiwań pasażerów. – Zwierzęta są częścią rodziny, dlatego chcemy, aby każda podróż zaczynała się i kończyła razem, bez konieczności rozdzielania właścicieli i ich pupili – zaznaczył. Źródła: ITA Airways, Wanted in Rome Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Środkowy palec Galileusza. Niezwykła relikwia wielkiego uczonego
We Florencji, tuż przy brzegu rzeki Arno, na tyłach jednej z najwspanialszych galerii świata Ufizzi, znajduje się pełne skarbów Muzeum Historii Nauki, zwane też Muzeum Galileusza. Tam, pośród bogato zdobionych map, kunsztownych modeli sfery niebieskiej, oryginalnych przyrządów samego Galileo Galilei, stoi niepozorne szklane jajo. A w nim – zasuszony środkowy palec prawej ręki ojca współczesnej astronomii. Prawdziwa relikwia nauki.
Spis treści: Panteon florencki Tajny pochówek Galileusza Szczątki naukowca Świecka relikwia Galileusz był człowiekiem tak ciekawym świata, że trudno o dziedzinę naukową, na którą nie wywarł wpływu. Zmarł 8 stycznia 1642 roku, w wieku 77 lat, w swojej willi w Arcetri pod Florencją. W willi spędził ostatnią dekadę życia. Skazany przez inkwizycję za szerzenie herezji, którą było propagowanie teorii heliocentrycznej Mikołaja Kopernika i zmuszony do publicznego odwołania swoich opinii, mimo wszystko nie przestawał pracować. Panteon florencki Śmierć przyszła szybko. Astronom zmarł po kilku dniach gorączki, pozostawiając po sobie dwoje nieślubnych dzieci: syna, który przeżył go o zaledwie siedem lat i córkę, która jako młoda dziewczyna trafiła do zakonu i w nim spędziła całe swoje życie. Pozostawił też naukową spuściznę, która do dziś plasuje go na naukowym Olimpie. Ze względu na tę spuściznę ówczesny wielki książę Toskanii Ferdynand II planował uroczysty pogrzeb i wzniesienie Galileuszowi mauzoleum w bazylice Santa Croce. Tej samej, w której pogrzebano m.in. Michała Anioła czy Niccolò di Bernardo dei Machiavelliego. Bazylika Świętego Krzyża we Florencji jest cmentarzyskiem. Posadzka i mury składają się niemal wyłącznie z płyt nagrobnych. Można tam trafić również na grób kompozytora Gioachina Rossiniego, mauzoleum Dantego czy tablicę upamiętniającą „ostatniego człowieka, który wiedział wszystko” – ojca ery atomowej, Enrico Fermiego. Tajny pochówek Galileusza Własny, rodzinny grób, posiadali tam również Galilei i to tam, według testamentu, chciał spocząć najbardziej znany członek rodziny. Jednak papież Urban VIII oraz prowadzący proces Galileusza kardynał Francesco Barberini nie wyrazili zgody. Argumentowali, iż Galileusz został skazany przez inkwizycję za „poważne podejrzenie herezji”, przez co nie należy mu się miejsce w bazylice. Uprzedzając kolejne ruchy dostojników, przyjaciele Galileusza zadecydowali o tajnym pochówku. Złożyli ciało astronoma w niszy pod dzwonnicą Santa Croce, z dala od głównej części świątyni. Dzięki temu zabiegowi naukowiec spoczął w święconej ziemi i przynajmniej w pobliżu miejsca, w którym chciał zostać pogrzebany. Dopiero niemal wiek później, w 1737 roku, szczątki Galileusza przeniesiono do głównej części bazyliki Santa Croce. Wzniesiono dla niego okazały grobowiec znajdujący się naprzeciwko grobowca Michała Anioła. W trakcie ekshumacji od ciała naukowca odjęto m.in. środkowy palec prawej dłoni. Szczątki naukowca Na dzień ekshumacji wyznaczono 12 marca 1737 roku. Wśród obecnych podczas tego wydarzenie byli m.in. antykwariusz Anton Francesco Gori, anatom Antonio Cocchi, włoski markiz Vincenzio Capponi oraz botanik Giovanni Targioni Tozzetti, który przyniósł ze sobą nóż. Właśnie ten nóż posłużył zebranym do odjęcia od ciała trzech palców Galileusza, jednego kręgu oraz zęba. Ząb, palec wskazujący i kciuk pozostawały w rodzinie Capponich aż do początku XX wieku. Tozzetti napisał później, że Capponi uzasadniał zabranie dwóch palców jako relikwii tym, że „Galileusz napisał nimi tak wiele pięknych rzeczy”. Kręg został podarowany Uniwersytetowi w Padwie przez Domenica Thiene w 1823 roku i nadal znajduje się w zbiorach uczelni. Niestety kciuk, palec wskazujący i ząb zaginęły na początku XX wieku. Odnalazły się dopiero w 2009 roku na aukcji. Po przejęciu poddano je analizom DNA, by upewnić się co do pochodzenia pamiątek. Świecka relikwia Natomiast środkowy palec, ten znajdujący się w szklanym jaju, został po pewnym czasie kupiony przez Angelo Marię Bandiniego z Biblioteki Laurenziana, gdzie był wystawiany. W 1841 roku przeniesiono go do Trybuny Galileusza w Muzeum Fizyki i Przyrody (obecnie La Specola) wraz z instrumentami Galileusza z kolekcji Medyceuszy-Lotaryńskich. W 1927 roku został przekazany do Instytutu i Muzeum Historii Nauki (Museo di Storia della Scienza). W inwentarzu muzeum pierwotnie figurował jako lewy palec wskazujący, choć profesor Uniwersytetu Florenckiego Francesco Leoncini dodał przypis wskazujący, że jest to prawy środkowy palec Galileusza. I do dziś palec ten przechowywany jest w centralnym punkcie Muzeum Historii Nauki. Wskazuje, że prawda naukowa zawsze się obroni, nieważne jak mocarni będą ci, którzy pragnął ją zdyskredytować. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Eksperci wybrali europejskie pizzerie, które warto odwiedzić w tym roku. Dwie z Polski znalazły się wśród nich
50 najlepszych pizzerii Europy 2025 zostało ogłoszonych w ramach rankingu 50 Top Pizza Europe. W zestawieniu znalazły się dwie restauracje z Polski – z Pabianic i Warszawy – które potwierdziły rosnącą pozycję naszego kraju na kulinarnej mapie kontynentu. Sprawdzamy, kto zwyciężył, jakie lokale znalazły się w ścisłej czołówce oraz czym wyróżniają się polskie pizzerie.
Spis treści: Numer jeden w Europie: Napoli on the Road Dwie pizzerie z Polski w TOP 50 Europy Zielona Górka z Pabianic – 18. miejsce w Europie Ciao a Tutti z Warszawy – stolica na kulinarnej mapie Europy Czym kierują się twórcy rankingu 50 Top Pizza? Dlaczego pizza neapolitańska dominuje w Europie? Polska na kulinarnej mapie Europy Ranking 50 Top Pizza a inne wyróżnienia Ranking 50 Top Pizza Europe 2025 to jedno z najbardziej opiniotwórczych zestawień w świecie gastronomii. Obejmuje najlepsze pizzerie w Europie poza Włochami – osobna lista dedykowana jest bowiem lokalom z Italii. Jurorzy odwiedzają restauracje anonimowo, oceniając m.in. jakość składników, technikę wypieku, strukturę ciasta, obsługę oraz spójność koncepcji kulinarnej. W tegorocznej edycji bezkonkurencyjna okazała się pizzeria Napoli on the Road z Londynu, która zdobyła 1. miejsce w Europie. To potwierdzenie, że stolica Wielkiej Brytanii stała się jednym z najmocniejszych ośrodków nowoczesnej pizzy neapolitańskiej poza Włochami. Numer jeden w Europie: Napoli on the Road Za sukcesem londyńskiego lokalu stoi konsekwentne trzymanie się zasad tradycyjnej pizzy neapolitańskiej (pizza napoletana), której fundamentem jest: ciasto o wysokiej hydracji (czyli ma duży udział wody w stosunku do mąki) i długiej fermentacji, ręczne formowanie bez użycia wałka, piec opalany drewnem, wypiek w temperaturze przekraczającej 450°C przez około 60–90 sekund. Efekt to charakterystyczne, puszyste ranty (tzw. cornicione) oraz miękki, elastyczny środek. Napoli on the Road łączy klasyczne receptury z nowoczesnym podejściem do sezonowości składników i selekcji produktów DOP (Denominazione di Origine Protetta). Dwie pizzerie z Polski w TOP 50 Europy W rankingu 50 najlepszych pizzerii Europy 2025 znalazły się dwie polskie restauracje: Zielona Górka (Pabianice) – 18. miejsce. Przeczytaj naszą relację z tego lokalu. Ciao a Tutti (Warszawa) – około 28. miejsce To ogromne wyróżnienie, biorąc pod uwagę silną konkurencję z Hiszpanii, Francji, Niemiec czy Wielkiej Brytanii. Zielona Górka z Pabianic – 18. miejsce w Europie Zielona Górka od lat buduje swoją renomę jako specjalista od pizzy neapolitańskiej. Lokal znany jest z rygorystycznego przestrzegania zasad sztuki pizzaiolo, w tym: używania włoskiej mąki typu „00”, fermentacji ciasta trwającej nawet 24–48 godzin, selekcji oryginalnych włoskich produktów (m.in. pomidory San Marzano, mozzarella di bufala). Warto podkreślić, że pizzeria posiada także wyróżnienie przyznane przez Associazione Verace Pizza Napoletana (AVPN) – włoskie stowarzyszenie dbające o autentyczność pizzy neapolitańskiej na świecie. To odrębne uznanie, niezwiązane bezpośrednio z rankingiem 50 Top Pizza, ale potwierdzające wysokie standardy techniczne i jakościowe lokalu. Nasze polskie pizze są więc bliskie jakościowo najlepszym pizzom we Włoszech. Ciao a Tutti z Warszawy – stolica na kulinarnej mapie Europy Drugim polskim akcentem w zestawieniu jest warszawska Ciao a Tutti. Restauracja od lat konsekwentnie promuje kulturę włoskiej pizzy, łącząc klasykę z autorskimi kompozycjami smakowymi. Warszawski lokal wyróżnia: dbałość o jakość składników, przemyślane menu sezonowe, doświadczenie pizzaiolo szkolonych we Włoszech, stabilny, powtarzalny poziom wypieku. Obecność w europejskim TOP 50 to dowód, że polska scena gastronomiczna osiągnęła poziom porównywalny z najbardziej rozwiniętymi rynkami kulinarnymi w Europie. Czym kierują się twórcy rankingu 50 Top Pizza? Ocena w 50 Top Pizza Europe opiera się na kilku kluczowych kryteriach: Jakość ciasta – struktura, lekkość, stopień wyrośnięcia. Smak i balans składników. Technika wypieku – zgodność z tradycją neapolitańską. Serwis i doświadczenie gościa. Karta win i napojów dopasowana do menu. Co istotne, inspektorzy odwiedzają lokale anonimowo, a ranking nie jest płatny – restauracje nie mogą wykupić miejsca w zestawieniu. Dlaczego pizza neapolitańska dominuje w Europie? W zestawieniu dominują lokale serwujące pizzę neapolitańską, która w 2017 roku została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. To styl oparty na prostocie, wysokiej jakości składnikach i mistrzowskiej technice. Charakterystyczne cechy to: cienki, miękki środek, wyraźnie napowietrzony rant, ograniczona liczba dodatków, krótki czas wypieku. Trend ten pokazuje, że współczesna gastronomia coraz bardziej ceni autentyczność, rzemiosło i powrót do tradycji. Polska na kulinarnej mapie Europy Jeszcze dekadę temu obecność polskich lokali w europejskich rankingach była rzadkością. Dziś sytuacja wygląda inaczej. Dynamiczny rozwój rynku gastronomicznego, rosnąca świadomość konsumentów oraz dostęp do wysokiej jakości importowanych produktów sprawiły, że najlepsze pizzerie w Polsce konkurują z lokalami z Londynu, Barcelony czy Paryża. Sukces Zielonej Górki i Ciao a Tutti pokazuje, że: inwestycja w jakość surowców się opłaca, szkolenia we Włoszech przekładają się na realne umiejętności, klienci w Polsce doceniają autentyczną pizzę neapolitańską. Ranking 50 Top Pizza a inne wyróżnienia Warto odróżnić ranking 50 Top Pizza Europe od innych nagród branżowych. Wyróżnienie AVPN, które posiada Zielona Górka, dotyczy zgodności z tradycyjną recepturą i standardami neapolitańskimi. Z kolei 50 Top Pizza ocenia całokształt doświadczenia gastronomicznego. Oba tytuły mają znaczenie, ale dotyczą innych aspektów funkcjonowania restauracji. Źródło: 50 Top Pizza Europe 2025 Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Delfin Mimmo robi furorę w Wenecji. Jednak czyha na niego poważne zagrożenie
Samotny delfin butlonosy o imieniu Mimmo od czerwca 2025 r. zadziwia mieszkańców i turystów Wenecji. Obserwowany w Basenie św. Marka, staje się ikoną miasta, ale eksperci ostrzegają – największe zagrożenie czyha na niego nie w morzu, lecz wśród ludzi.
Latem 2025 roku laguna wenecka stała się areną wydarzeń, które wywołały sensację wśród mieszkańców i turystów. Samotny delfin butlonosy, nazwany Mimmo, pojawił się w okolicach Wenecji i bardzo szybko przyciągnął uwagę naukowców, lokalnych władz i mediów. Zespół badaczy z Uniwersytetu w Padwie, w tym dr Guido Pietroluongo oraz dr Giovanni Bearzi, rozpoczął intensywny monitoring zwierzęcia już w czerwcu 2025. Od tego czasu Mimmo przemierzał lagunę, by ostatecznie zadomowić się w najbardziej rozpoznawalnej części miasta – Basenie św. Marka, tuż obok tłumnie odwiedzanego Placu św. Marka. Delfin w Wenecji jest zagrożony przez ludzkie zachowania Badania wykazały, że butlonosy są wyjątkowo dobrze adaptującymi się ssakami morskimi. Jednak obecność Mimmo w samym centrum Wenecji wywołuje poważne obawy o jego bezpieczeństwo. Największym zagrożeniem nie jest tu natura, lecz ludzie. Naukowcy zaobserwowali, że Mimmo regularnie poluje na ryby zwane cefalami i prezentuje typowe dla gatunku zachowania. Jednak bliskość łodzi turystycznych, nieodpowiedzialne prowadzenie jednostek oraz próby zbliżania się do zwierzęcia stanowią realne ryzyko, którego nie doświadczałby na otwartych wodach. Władze i eksperci przeprowadzili próby wypłoszenia Mimmo z laguny za pomocą środków akustycznych. Jednak działania te nie przyniosły skutku i nie są obecnie zalecane. Próby chwytania lub przemieszczenia delfina również zostały uznane za zbyt ryzykowne. Zamiast tego badacze i specjaliści podkreślają, że najważniejsze jest zarządzanie zachowaniem ludzi. Zakaz szkodliwych interakcji i ścisłe egzekwowanie przepisów chroniących dzikie zwierzęta mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa Mimmo. Niebezpieczne spotkania człowieka z dziką przyrodą Obecność delfina w Basenie św. Marka, tuż obok epicentrum ruchu turystycznego Wenecji, stanowi nie tylko niecodzienną atrakcję, ale i wyzwanie dla miejskich służb i badaczy. Mimo historycznych związków delfinów z Adriatykiem, współczesne zagrożenia wynikają przede wszystkim z współistnienia ludzi i dzikiej przyrody. Dr Giovanni Bearzi podkreśla, że to ludzkie zachowania wymagają kontroli, a nie samo zwierzę. Mimmo potrzebuje specjalnej ochrony przed tłumem gapiów i łodzi. Naukowcy z Uniwersytetu w Padwie podkreślają, że historia Mimmo to przykład trudności, jakie współczesny człowiek ma z szacunkiem do dzikiej przyrody. Mimo że delfin stał się lokalną sensacją, powinien pozostać dzikim zwierzęciem, a ludzie muszą zrozumieć konieczność ograniczenia własnych działań w jego otoczeniu. Współistnienie z przyrodą wymaga nie tylko zachwytu, ale przede wszystkim odpowiedzialności i przestrzegania prawa chroniącego dzikie zwierzęta. Nie należy zatem dotykać czy dokarmiać Mimmo. Inteligentne i ciekawskie delfiny Delfiny to zwierzęta bardzo inteligentne. Patrząc na tzw. współczynnik encefalizacji – to lepsza miara możliwości umysłowych danego organizmu niż stosunek wielkości mózgu do wielkości ciała – butlonosy znajdują się na drugim miejscu, za ludźmi, a przed szympansami. Używają echolokacji przy polowaniach i komunikują się gwizdami. Słyną z troski o inne zwierzęta, nawet te należące do odmiennych gatunków. Ciekawskie delfiny butlonose często pływają w pobliżu ludzkich siedzib. Cała ich grupa żyje np. niedaleko Rzymu. Czasami ssaki te pojawiają się nawet w Zatoce Gdańskiej. Budzą powszechną sympatię z powodu swoich uśmiechniętych pysków. Źródło: Frontiers in Ethology
Ślub jak z filmu? Coraz więcej par mówi „tak” za granicą. Te miejsca są hitem 2026 roku
Ucieczki do spektakularnych zakątków świata stają się coraz popularniejszym sposobem na rozpoczęcie małżeńskiej drogi. Zamiast wielomiesięcznych przygotowań i rozbudowanych przyjęć, wiele par decyduje się dziś na kameralną ceremonię w wyjątkowej scenerii. Gdzie zatem najlepiej pobrać się za granicą w 2026 roku?
Spis treści: Ślub w Szkocji – formalności i romantyczne plenery Highlands Majorka na ślub za granicą – warunki formalne i wymagania Ślub na greckiej wyspie Folegandros. Ile trwa procedura? Zermatt w Szwajcarii. Czas oczekiwania na ślub w Alpach Sardynia i ślub we Włoszech bez wymogu pobytu Ślub na Alasce – szybka procedura dla zagranicznych par Wyspy Owcze – ślub w Tórshavn i wymagane formalności Popularność ślubów w plenerze rośnie na całym świecie, co napędza zarówno rosnące koszty tradycyjnych wesel, jak i zmieniające się oczekiwania młodych par. W 2026 roku średni koszt organizacji ślubu w Polsce szacuje się na poziomie od 85 tys. do nawet 120 tys. zł, dlatego coraz więcej narzeczonych rozważa alternatywę w postaci tzw. ślubnych ucieczek. Choć kiedyś kojarzone były np. z szybkim, spontanicznym ślubem w Las Vegas, dziś mają zupełnie inny charakter. – „Ślubne ucieczki” kiedyś postrzegano jako tandetne, tajemnicze i wstydliwe. W 2026 roku natomiast oznaczają one kameralne śluby, podczas których najważniejsza jest para, a nie goście – stwierdziła fotografka ślubna Maddie Mae. Co więcej, pandemia COVID-19 przyczyniła się do popularyzacji tej formy zawierania małżeństwa, dając parom „pozwolenie” na zamianę dużych uroczystości na prywatne przysięgi. Obecnie coraz częściej przyjmują one formę stylizowanych ceremonii z udziałem maksymalnie kilkunastu gości, co pozwala przeznaczyć budżet nie na logistykę przyjęcia, lecz na wyjątkowe doświadczenie w starannie wybranej lokalizacji. Gdzie w takim razie najlepiej w 2026 roku zorganizować kameralny ślub za granicą? Ślub w Szkocji – formalności i romantyczne plenery Highlands Rozległe krajobrazy szkockich wyżyn oraz surowe wyspy należą dziś do często wybieranych miejsc na kameralne ceremonie ślubne poza granicami kraju. Co istotne z punktu widzenia zagranicznych par, Szkocja uchodzi za jedno z najbardziej liberalnych miejsc na świecie pod względem lokalizacji ceremonii – ślub może odbyć się legalnie niemal wszędzie, od górskich dolin po odosobnione plaże czy brzegi jezior, o ile prowadzi go zarejestrowany celebrans. Popularne miejsca, takie jak wyspa Skye czy dolina Glencoe, przyciągają pary spektakularnymi widokami, jednak bardziej kameralną alternatywą pozostaje Park Narodowy Cairngorms, oferujący prywatność przez cały rok. Pary spoza Wielkiej Brytanii mogą zawrzeć tu małżeństwo po uzyskaniu wizy małżeńskiej (M-10), przy czym minimalny okres oczekiwania na formalne powiadomienie wynosi 29 dni. Co ważne, szkockie prawo uznaje również małżeństwa osób tej samej płci, co czyni region szczególnie dostępnym dla międzynarodowych ceremonii. Majorka na ślub za granicą – warunki formalne i wymagania Majorka pozostaje jednym z najbardziej malowniczych kierunków ślubnych w basenie Morza Śródziemnego, oferując jednocześnie różnorodne krajobrazy – od górskich zboczy po kameralne zatoki. Choć organizacja ceremonii na wyspie jest możliwa, procedura prawna w przypadku ślubu cywilnego bywa bardziej złożona. Aby zawrzeć związek małżeński w Hiszpanii, przynajmniej jeden z partnerów musi posiadać obywatelstwo hiszpańskie lub udokumentowane, minimum dwuletnie zamieszkanie w kraju. Alternatywą pozostaje ceremonia katolicka, która nie wymaga stałego pobytu. Proces administracyjny obejmuje tłumaczenie dokumentów i ich zatwierdzenie, dlatego formalności mogą potrwać od kilku tygodni do kilku miesięcy. Hiszpania uznaje małżeństwa osób tej samej płci, co dodatkowo zwiększa jej atrakcyjność jako destynacji ślubnej. Ślub na greckiej wyspie Folegandros. Ile trwa procedura? Folegandros, jedna z mniej uczęszczanych wysp archipelagu Cyklad, stanowi propozycję dla par poszukujących prywatności i autentycznego klimatu śródziemnomorskiego. Niewielka liczba mieszkańców oraz surowe, naturalne krajobrazy sprzyjają organizacji kameralnych ceremonii z dala od masowej turystyki. Co istotne, Grecja umożliwia zagranicznym parom zawarcie zarówno ślubu cywilnego, jak i kościelnego bez konieczności posiadania stałego miejsca zamieszkania. Należy jednak przygotować przetłumaczone dokumenty oraz spełnić wymogi administracyjne, co może wydłużyć proces przygotowań do kilku tygodni lub miesięcy, choć sama licencja małżeńska wydawana jest zazwyczaj w ciągu siedmiu dni. Grecja dopuszcza również zawieranie małżeństw przez pary tej samej płci. Zermatt w Szwajcarii. Czas oczekiwania na ślub w Alpach Alpejskie miasteczko Zermatt przyciąga pary, które pragną połączyć spektakularną scenerię górską z wysokim standardem zakwaterowania. Wolna od ruchu samochodowego miejscowość oferuje dostęp do licznych punktów widokowych, do których można dotrzeć koleją linową lub pociągiem. Zawarcie małżeństwa przez zagraniczne pary w Szwajcarii jest możliwe, jednak wymaga wcześniejszego złożenia wniosku oraz dostarczenia poświadczonych i przetłumaczonych dokumentów. Formalności obejmują również uzyskanie odpowiedniej wizy wjazdowej, a czas oczekiwania wynosi zazwyczaj od czterech do sześciu miesięcy. Prawo szwajcarskie uznaje małżeństwa osób tej samej płci, co sprawia, że region pozostaje dostępny dla szerokiego grona narzeczonych. Sardynia i ślub we Włoszech bez wymogu pobytu Dla par marzących o włoskiej ceremonii, lecz unikających tłumów charakterystycznych dla Florencji czy Wenecji, Sardynia stanowi atrakcyjną alternatywę. Wyspa oferuje zarówno nadmorskie klify, jak i rustykalne wioski, umożliwiając organizację uroczystości w bardziej kameralnym otoczeniu. Zagraniczne pary mogą legalnie zawrzeć związek małżeński we Włoszech bez konieczności stałego pobytu, jednak wymagane jest uzyskanie zaświadczenia o braku przeszkód do zawarcia małżeństwa oraz przygotowanie przetłumaczonych dokumentów. Osoby nieposługujące się językiem włoskim muszą skorzystać z usług tłumacza podczas ceremonii. Procedura administracyjna trwa zazwyczaj co najmniej trzy miesiące. Warto zaznaczyć, że włoskie prawo nie dopuszcza małżeństw osób tej samej płci – możliwe jest jedynie zawarcie związku cywilnego. Ślub na Alasce – szybka procedura dla zagranicznych par Alaska stanowi propozycję dla par, które pragną zorganizować ceremonię w całkowitym odosobnieniu, z dala od infrastruktury turystycznej. Rozległe obszary dzikiej przyrody umożliwiają organizację ślubu na lodowcu lub w górskiej dolinie, często z wykorzystaniem transportu helikopterowego. Z prawnego punktu widzenia procedura zawarcia małżeństwa na Alasce należy do jednych z najprostszych – zagraniczne pary mogą legalnie wziąć ślub bez wymogu stałego pobytu, przedstawiając jedynie paszport oraz uzyskaną licencję małżeńską. Czas oczekiwania wynosi zaledwie trzy dni. Stan Alaska uznaje również małżeństwa osób tej samej płci. Wyspy Owcze – ślub w Tórshavn i wymagane formalności Archipelag Wysp Owczych przyciąga pary poszukujące surowych, naturalnych krajobrazów przypominających Islandię, lecz pozbawionych intensywnego ruchu turystycznego. Ceremonie odbywają się zazwyczaj w stolicy (Tórshavn) po uprzednim złożeniu zawiadomienia o zawarciu małżeństwa w lokalnym urzędzie. Zagraniczne pary mogą legalnie zawrzeć tu związek małżeński, jednak wymagane jest wcześniejsze uzyskanie zgody administracyjnej, co zajmuje około czterech tygodni. Wyspy Owcze uznają małżeństwa osób tej samej płci, dzięki czemu pozostają otwarte na różnorodne formy ceremonii międzynarodowych. Źródło: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Symbol wiecznej miłości zniknął. Łuk Zakochanych runął do morza
Włoskie nadmorskie miejsce znane jako „Łuk Zakochanych” – od lat popularne wśród par wybierających się tam na romantyczne randki i zaręczyny – zawaliło się podczas gwałtownej burzy, która przeszła przez południe kraju w Walentynki. Jeden z lokalnych urzędników nazwał to wydarzenie „ciosem w serce” dla mieszkańców i wszystkich, którzy wiązali z tą lokalizacją osobiste wspomnienia.
Faraglioni di Sant’Andrea, formacja skalna położona na wybrzeżu Salento (w tzw. pięcie włoskiego buta) od dziesięcioleci przyciągała romantyków z całego świata. Naturalny łuk wykuty przez fale w wapiennych klifach stał się symbolem miłości i jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów regionu. To właśnie tutaj zakochani od lat oświadczali się sobie, wymieniali pierwsze pocałunki lub świętowali rocznice ślubu. Lokalna legenda głosiła, że para, która pocałuje się pod skalnym sklepieniem, będzie sobie przeznaczona na zawsze. W miniony weekend jednak potężna nawałnica doprowadziła do zawalenia się tej charakterystycznej formacji, zamieniając ją w rumowisko i wywołując poruszenie wśród mieszkańców oraz turystów. Zawalił się „Łuk Zakochanych” w Apulii. Region stracił swoją wizytówkę Do dramatycznego zdarzenia doszło w nocy z 14 na 15 lutego, kiedy charakterystyczna skalna arkada – będąca jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli wybrzeża Apulii – runęła do Morza Adriatyckiego. Naturalna formacja przez lata stanowiła nie tylko popularną atrakcję turystyczną, lecz także pomnik przyrody, który na stałe wpisał się w krajobraz regionu Salento i był jednym z najczęściej fotografowanych fragmentów adriatyckiego wybrzeża. Jak podkreślił w rozmowie z mediami burmistrz pobliskiego Melendugno, Maurizio Cisternino, utrata łuku to „niszczycielski cios dla wizerunku Salento i turystyki”, a także wydarzenie o ogromnym znaczeniu emocjonalnym dla lokalnej społeczności. Miejsce to, ukształtowane przez stulecia działania wiatru i fal uderzających o wapienne klify nad turkusowymi wodami Adriatyku, początkowo pełniło funkcję punktu obserwacyjnego, z którego wypatrywano zagrożeń nadciągających od strony morza. Z czasem jednak jego znaczenie uległo zmianie – od końca XVIII wieku formacja zaczęła przyciągać podróżnych, fotografów i pary odwiedzające region, stając się jedną z najbardziej rozpoznawalnych naturalnych atrakcji Apulii. W ostatnich latach popularność tego miejsca znacząco wzrosła również za sprawą mediów społecznościowych, co przełożyło się na rozwój lokalnej infrastruktury noclegowej i turystycznej – w okolicy powstały liczne hotele oraz ośrodki wypoczynkowe, często nawiązujące nazwą do samej arkady. Jak przyznał Cisternino w rozmowie z „La Repubblica”, mieszkańcy od chwili zawalenia się łuku kontaktują się z władzami, pytając o możliwość jego odbudowy. – Straciliśmy coś niezwykłego – zaznaczył, dodając, że władze regionu zamierzają skonsultować się z ekspertami, by ocenić potencjalne scenariusze dalszych działań i sprawdzić, czy możliwe będzie choć częściowe zabezpieczenie miejsca po zawalonej formacji. Zmiany klimatu i erozja wybrzeża przyspieszyły katastrofę Eksperci od lat zwracali uwagę na postępującą degradację wapiennych klifów wzdłuż wybrzeża Salento, jednak ostatnie miesiące znacząco przyspieszyły mechanizmy, które ostatecznie doprowadziły do katastrofy. Na kondycję formacji skalnych wpływ miały bowiem nie tylko naturalne procesy erozyjne, ale również coraz częstsze ekstremalne zjawiska pogodowe, których intensywność – jak wskazują naukowcy – pozostaje w bezpośrednim związku ze wzrostem temperatury wód Morza Śródziemnego. Już w styczniu lokalne służby odnotowały uszkodzenia struktury skalnej po przejściu cyklonu Harry, który przyniósł silne podmuchy wiatru i wysokie fale sztormowe. To wydarzenie znacząco osłabiło stabilność całej konstrukcji, narażonej dodatkowo na długotrwałe działanie wilgoci i zasolenia. Jak przypomniał burmistrz Maurizio Cisternino, zagrożenie zawaleniem było przedmiotem dyskusji administracyjnych od kilku lat – już w 2024 roku władze regionu wystąpiły o dofinansowanie w wysokości 4,5 mln dolarów na realizację programu ochrony wybrzeża i przeciwdziałania erozji, jednak projekt nie uzyskał wsparcia finansowego. – To tragedia, o której wiedzieliśmy, że jest nieunikniona – nie spodziewaliśmy się jedynie, że nastąpi tak szybko – przyznał w rozmowie z lokalnymi mediami. Samorządowcy podkreślają również, że zmiany środowiskowe w regionie postępują w tempie niespotykanym jeszcze kilka dekad temu. – Przyroda uległa przekształceniu – to, co było tu 30 lat temu, już nie istnieje – zaznaczył Cisternino, dodając w rozmowie z CNN, że „natura odzyskała łuk w takiej postaci, w jakiej go stworzyła”. W ocenie władz Apulii wydarzenie to wpisuje się w szerszy kontekst gwałtownych zjawisk pogodowych, które w ostatnich tygodniach dotknęły południowe Włochy (od powodzi po osuwiska) i które coraz częściej wpływają na stabilność nadmorskich formacji skalnych. Źródła: CNN, La Repubblica Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Świat ma dość turystów? Tu tego nie odczujesz. Oto 10 najbardziej gościnnych miejsc
W czasach, gdy w wielu popularnych kurortach coraz częściej mówi się o nadmiarze turystów, gościnność przestaje być oczywistością, a staje się wartością samą w sobie. Nikt nie chce przyjechać na wymarzony urlop tylko po to, by poczuć, że jest nieproszonym gościem. Dlatego przy wyborze kierunku coraz więcej osób zwraca uwagę nie tylko na krajobrazy czy atrakcje, lecz także na nastawienie mieszkańców. Gdzie więc podróżni mogą liczyć na autentycznie życzliwe przyjęcie i poczucie, że są naprawdę mile widziani?
Rosnące zjawisko overtourismu sprawia, że w części najpopularniejszych regionów świata relacje między turystami a lokalnymi społecznościami stają się napięte. W niektórych miejscach wprowadzane są dodatkowe opłaty, limity odwiedzających czy restrykcje mające ograniczyć napływ gości – jak dzieje się to choćby w niektórych regionach Hiszpanii czy w alpejskich obszarach północnych Włoch. Równocześnie istnieją destynacje, które wciąż budują swoją markę na otwartości i wysokiej jakości obsługi. To właśnie one znalazły się w najnowszym zestawieniu najbardziej gościnnych miejsc na świecie na 2026 rok, przygotowanym w ramach corocznego plebiscytu Booking.com Traveller Review Awards. Montepulciano, Toskania – gościnność w sercu włoskiej krainy wina Montepulciano to przykład miejsca, w którym turysta od pierwszych chwil czuje się bardziej gościem niż klientem. Położone na wzgórzu w południowej Toskanii miasto zachowało średniowieczny układ ulic i kamienną zabudowę, dzięki czemu spacer po jego stromych zaułkach ma niemal filmowy charakter. Gościnność budowana jest tu wokół lokalnych tradycji – od rodzinnych trattorii po niewielkie enoteki, w których właściciele chętnie opowiadają o winie Vino Nobile di Montepulciano. Region uchodzi za jeden z najważniejszych obszarów winiarskich we Włoszech, ale mimo renomy nie zatracił kameralności. Mieszkańcy przyzwyczajeni są do odwiedzających, lecz wciąż utrzymują bezpośredni, serdeczny kontakt, co sprawia, że pobyt ma charakter osobisty, a nie anonimowy. Otaczające miasto wzgórza, gaje oliwne i winnice dodatkowo wzmacniają poczucie spokoju i autentyczności. Warto dodać, że właśnie tu kręcono sceny „włoskiego miasta” w filmie „Zmierzch: Księżyc w nowiu”, choć w fabule miejsce to występowało jako Volterra. Magong na Tajwanie – tradycja, świątynie i azjatycka serdeczność Magong, położone na archipelagu Penghu, łączy nadmorskie krajobrazy z silnie zakorzenioną kulturą religijną i społeczną. Jednym z najważniejszych punktów miasta jest świątynia Mazu, uznawana za jedną z najstarszych na Tajwanie, której początki sięgają XV wieku. To wokół takich miejsc koncentruje się życie wspólnotowe, co przekłada się na wyjątkowo otwarte podejście do przyjezdnych. Lokalne targi, niewielkie restauracje serwujące owoce morza i spokojne portowe uliczki tworzą atmosferę, w której łatwo nawiązać kontakt z mieszkańcami. Gościnność w Magong nie ma charakteru komercyjnego – wynika raczej z kulturowego przywiązania do uprzejmości i wzajemnego szacunku. Dla turystów oznacza to poczucie bezpieczeństwa i autentycznego zainteresowania, a nie jedynie obsługę nastawioną na zysk. San Martín de los Andes – argentyńska natura i przyjazna społeczność San Martín de los Andes leży nad jeziorem Lácar w andyjskiej części Patagonii i przyciąga miłośników przyrody przez cały rok. Miejscowość rozwijała się jako ośrodek turystyki aktywnej, jednak zachowała niewielką skalę i bliskie relacje między mieszkańcami a odwiedzającymi. W okolicy znajdują się wulkany, lasy, rzeki i rozległe tereny Parku Narodowego Lanin, co sprzyja trekkingowi, wędkarstwu, sportom zimowym i wodnym. Lokalne pensjonaty i restauracje często prowadzone są przez rodziny, które budują atmosferę opartą na bezpośrednim kontakcie i trosce o komfort gości. Dzięki temu nawet w sezonie miasteczko nie sprawia wrażenia anonimowego kurortu, lecz miejsca, w którym turysta szybko staje się częścią lokalnej codzienności. Harrogate, czyli najbardziej przyjazne miasto Wielkiej Brytanii Harrogate łączy elegancką historię uzdrowiskową z wyraźnym poczuciem wspólnoty. Miasto słynie z zadbanych parków, kwietnych rabat i architektury przypominającej czasy wiktoriańskie, ale to mieszkańcy nadają mu reputację jednego z najbardziej gościnnych miejsc w kraju. Niezależne sklepy, kawiarnie i restauracje tworzą środowisko, w którym goście traktowani są z uwagą i życzliwością. Jednocześnie atmosfera jest swobodna, bez przesadnej formalności, co sprzyja dłuższym pobytom. Uznane hotele, takie jak Hotel du Vin & Bistro czy Rudding Park, dodatkowo wzmacniają wizerunek miasta jako miejsca, gdzie wysoki standard idzie w parze z ciepłym podejściem do przyjezdnych. Fredericksburg w Teksasie – wino, historia i południowa gościnność Fredericksburg powstało jako niemiecka osada, co do dziś widać w architekturze i lokalnych tradycjach. Położone w regionie Hill Country miasteczko liczy około 10 tysięcy mieszkańców, ale przyciąga ponad milion turystów rocznie, głównie dzięki rozwijającej się scenie winiarskiej. Mimo rosnącej popularności zachowało kameralny charakter, a właściciele winnic, butikowych hoteli i restauracji budują relacje z gośćmi w oparciu o bezpośredni kontakt. Południowa uprzejmość i spokojne tempo życia sprawiają, że odwiedzający czują się tu mile widziani, a nie traktowani wyłącznie jako źródło dochodu. Pirenópolis – kolonialny klimat i brazylijska serdeczność Pirenópolis to niewielkie miasto w stanie Goiás, znane z kolonialnej zabudowy i brukowanych ulic. Jego siłą jest połączenie historycznego charakteru z naturalnym otoczeniem pełnym wodospadów i szlaków. Mieszkańcy przywiązują dużą wagę do lokalnych festiwali, muzyki i wspólnego spędzania czasu, co przekłada się na otwartość wobec turystów. Restauracje i bary sprzyjają długim, spokojnym spotkaniom, a atmosfera nie jest zdominowana przez masową turystykę. Dzięki temu Pirenópolis pozostaje miejscem, w którym łatwo poczuć autentyczne, południowoamerykańskie ciepło. Swakopmund i namibijska przygoda w europejskim stylu Swakopmund leży między pustynią Namib a Atlantykiem i łączy krajobrazy ekstremalne z architekturą o niemieckich korzeniach. Kolonialna przeszłość widoczna jest w nazwach ulic i zabudowie, co tworzy nietypowe połączenie kultur. Miasteczko stało się centrum sportów przygodowych, ale uniknęło niekontrolowanej ekspansji typowej dla wielu kurortów. Lokalne pensjonaty i operatorzy wycieczek słyną z troski o gości, oferując pomoc i indywidualne podejście. Gościnność w Swakopmund wynika z poczucia wspólnoty i zależności od turystyki, która traktowana jest jako partnerstwo, a nie jedynie biznes. Takayama – tradycyjna japońska gościnność w górskim wydaniu Takayama zachowała starą zabudowę z okresu Edo, drewniane domy kupieckie i browary sake, które tworzą spójny historyczny krajobraz. Japońska koncepcja omotenashi, czyli uprzejmej, dyskretnej troski o gościa, jest tu szczególnie widoczna. Lokalne ryokany, sklepy i restauracje kładą nacisk na detale i szacunek wobec odwiedzających. Festiwal Takayama oraz skansen Hida Folk Village przyciągają turystów, ale miasto nie zatraciło równowagi między ruchem turystycznym a codziennym życiem mieszkańców. Noosa Heads – australijski luz i naturalna równowaga Noosa Heads oferuje połączenie plaż, jezior i terenów chronionych Parku Narodowego Noosa. Mieszkańcy przywiązują dużą wagę do stylu życia opartego na równowadze między naturą a rekreacją, co przekłada się na otwarte podejście do gości. Kawiarnie, targi i lokalne wydarzenia budują atmosferę swobody, a turystyka rozwija się w zgodzie z ochroną środowiska. Dla odwiedzających oznacza to komfortowy wypoczynek bez presji i nadmiernego pośpiechu. Kłajpeda – nadbałtycka gościnność i morska tradycja Klaipėda wyróżnia się starówką z XVIII-wieczną zabudową o niemieckim rodowodzie oraz silnym związkiem z morzem. Portowy charakter miasta łączy się z rozwiniętą ofertą kulturalną i licznymi festiwalami. Mieszkańcy przyzwyczajeni są do odwiedzających, ale zachowują bezpośredni, serdeczny styl bycia. Bliskość Mierzei Kurońskiej i bałtyckich plaż sprawia, że Kłajpeda jest dobrym miejscem zarówno na krótki wypad, jak i dłuższy pobyt, w którym goście mogą poczuć się swobodnie i bezpiecznie. Źródła: Daily Mail, Booking.com Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Powstaje jedno z najbardziej innowacyjnych schronisk świata. Po olimpiadzie stanie w Alpach
Włoscy architekci zaprojektowali innowacyjne, samowystarczalne drewniane schronisko górskie, które wkrótce zostanie zainstalowane w rejonie Dolomitów. Na razie jednak konstrukcję można oglądać w Mediolanie, gdzie prezentowana jest w związku z trwającymi zimowymi igrzyskami olimpijskimi jako przykład nowego podejścia do architektury wysokogórskiej. Projekt już teraz wzbudza zainteresowanie, ponieważ łączy surowe warunki alpejskie z ideą pełnej samowystarczalności energetycznej i minimalnej ingerencji w krajobraz.
Rola schronisk górskich zmieniała się przez dekady, jednak ich podstawowe zadanie pozostaje takie samo – mają zapewniać bezpieczeństwo i schronienie osobom poruszającym się w wymagającym terenie wysokogórskim. Współczesne wyzwania klimatyczne oraz rosnąca presja turystyczna sprawiają jednak, że tradycyjna infrastruktura musi być projektowana inaczej niż dawniej. Odpowiedzią na te potrzeby jest nowa koncepcja futurystycznego, przyjaznego środowisku i samowystarczalnego biwaku, który dzięki zastosowaniu nowoczesnych technologii i naturalnych materiałów ma funkcjonować niezależnie od stałych sieci energetycznych. Już tej zimy konstrukcja ma zostać przetransportowana i osadzona w wysokogórskim krajobrazie włoskich Alp. Samowystarczalne schronisko przyszłości w Dolomitach Projekt Cortina 2026 to wizja nowej generacji architektury wysokogórskiej opracowana przez pracownię Carlo Ratti Associati z Turynu i prezentowana w Mediolanie w kontekście wydarzeń towarzyszących zimowym igrzyskom. Obiekt ma zostać docelowo zainstalowany w rejonie Dolomitów jako w pełni samowystarczalne, kompaktowe schronisko zdolne funkcjonować w ekstremalnych warunkach alpejskich. Punktem wyjścia dla architektów była krytyka sposobu, w jaki współczesne schroniska wpisują się w krajobraz. W odpowiedzi zaprojektowano strukturę, której geometria powstała na podstawie trójwymiarowych skanów rzeczywistych alpejskich skał. Jak wyjaśnił Carlo Ratti: „Stworzyliśmy strukturę, która wtapia się w otoczenie tak bardzo, jak to możliwe. (...) Wielki XX-wieczny włoski architekt Gio Ponti powiedział kiedyś, że architektura jest jak kryształ. Potraktowaliśmy to porównanie dosłownie, wykorzystując produkcję cyfrową, aby zaprojektować schronisko, które będzie wyglądać tak, jakby było częścią naturalnej formacji skalnych, kształtujących Alpy”. Stworzona we współpracy z ekspertami z prestiżowych mediolańskich targów Salone del Mobile konstrukcja wykorzystuje drewno klejone krzyżowo (CLT), stal oraz ultralekki aerożel – materiał o wyjątkowych właściwościach izolacyjnych. Takie połączenie zapewnia jednocześnie wytrzymałość, niską masę i efektywność energetyczną, co ma kluczowe znaczenie przy transporcie i montażu w trudno dostępnej lokalizacji. Estetyka podporządkowana została zasadzie minimalnej ingerencji wizualnej, a wnętrze pełni funkcję nie tylko schronienia, lecz także przestrzeni sprzyjającej regeneracji. Drewniane wykończenia tworzą ciepły, osłonięty mikroklimat, a panoramiczna, przeszklona ściana kadruje widok na masywy górskie, wzmacniając poczucie kontaktu z otoczeniem mimo izolacji od warunków zewnętrznych. W efekcie Cortina 2026 redefiniuje ideę biwaku wysokogórskiego – zamiast tymczasowego azylu powstaje obiekt łączący bezpieczeństwo, autonomię energetyczną i architekturę silnie zakorzenioną w topografii miejsca. Autonomiczne alpejskie schronisko Kluczowym założeniem projektu jest pełna niezależność infrastrukturalna, dlatego obiekt wyposażono w systemy pozwalające funkcjonować poza siecią energetyczną nawet w surowych, wysokogórskich warunkach. Zintegrowany układ paneli fotowoltaicznych o mocy około 5 kW zasila oświetlenie, systemy komunikacji oraz podstawowe urządzenia techniczne, co eliminuje potrzebę stałego podłączenia do zewnętrznych źródeł prądu i ogranicza ingerencję w krajobraz. Równolegle zastosowano instalację kondensacji wilgoci z powietrza, która umożliwia pozyskiwanie kilku litrów wody pitnej dziennie – rozwiązanie szczególnie istotne w środowisku alpejskim, gdzie dostęp do naturalnych źródeł bywa sezonowo ograniczony lub wymaga schodzenia w niższe partie terenu. Dzięki temu schronisko nie jest jedynie pasywną osłoną przed warunkami atmosferycznymi, lecz aktywnym, samowystarczalnym systemem przetrwania, zaprojektowanym z myślą o realnych potrzebach alpinistów i trekkerów. Równie istotny pozostaje aspekt bezpieczeństwa. Konstrukcja została wyposażona w łączność umożliwiającą użycie w sytuacjach awaryjnych, co zwiększa szanse szybkiego kontaktu ze służbami ratunkowymi. W warunkach ograniczonej widoczności automatycznie uruchamia się czerwony sygnał świetlny, który ułatwia lokalizację obiektu z powietrza i z dużej odległości, a jednocześnie pozostaje niewidoczny na co dzień, nie zaburzając odbioru krajobrazu. To rozwiązanie łączy dyskrecję wizualną z funkcjonalnością w sytuacjach krytycznych. Obiekt prezentowany obecnie w Mediolanie po zakończeniu zimowych igrzysk ma zostać rozebrany, przetransportowany helikopterem i ponownie zmontowany w rejonie Dolomitów. Ten proces wpisuje się w ideę projektowania cyrkularnego – konstrukcja powstaje jako pawilon wystawowy, by następnie stać się trwałym elementem infrastruktury górskiej. W ten sposób schronisko przechodzi od roli demonstratora technologii do realnego narzędzia wsparcia w terenie, pokazując, że architektura wysokogórska może być jednocześnie lekka, mobilna i odpowiedzialna środowiskowo. Projekt stanowi kolejny przykład podejścia pracowni Carlo Ratti Associati, w którym narzędzia cyfrowe, zaawansowane materiały i analiza środowiskowa służą tworzeniu budowli współgrających z naturą zamiast nad nią dominować. Źródła: Hube, Salone del Mobile Milano, Rzeczpospolita Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Płynne złoto Italii. Poznajcie nieznaną historię antycznej oliwy
Historia oliwy z oliwek w Italii okazuje się znacznie starsza, niż sądzono. Naukowcy przez dekady twierdzili, że była ona importowana z innych regionów basenu Morza Śródziemnego. Nowe analizy archeologiczne pokazują jednak, że Italia rozwijała własne tradycje uprawy i produkcji. I to na długo przed narodzinami imperium.
Oliwa była dla starożytnych tym, czym dla nas jest dzisiaj ropa naftowa i elektryczność w jednym. Służyła jako główne paliwo do lamp, ważny lek, kosmetyk oraz podstawowy składnik diety. Przez długi czas historycy uważali, że starożytna Italia nie radziła sobie z produkcją własną. Sądzono, że większość zapasów sprowadzano z Hiszpanii lub Afryki Północnej. Najnowsze badania naukowe całkowicie zmieniają ten obraz. Kierował nimi dr Emlyn Dodd z University of London School of Advanced Study w Wielkiej Brytanii. Opisano je na łamach „American Journal of Archaeology”. Wiele metod, jeden wynik Naukowcy dokonali kompleksowego przeglądu i ponownej oceny dowodów dotyczących uprawy oliwek oraz produkcji oliwy w całej Italii. Badaniami objęli okres od pradziejów (neolitu i epoki brązu) aż po czasy rzymskie, co pozwoliło uchwycić długofalowe trendy. Wykorzystano nowoczesne techniki, takie jak palinologia (badanie pyłków) oraz analiza zwęglonych pestek i drewna. W ten sposób tropiono obecność drzew oliwnych w starożytnym krajobrazie. Poza tym zastosowano analizę pozostałości organicznych na naczyniach, co pozwoliło wykryć ślady kwasów tłuszczowych oliwy. Badacze ponownie przyjrzeli się pozostałościom tłoczni oraz systemów basenów do separacji oliwy. Spektrum zastosowanych metod robi wrażenie. A celem była weryfikacja tego, czy uprawa oliwek faktycznie dotarła do Italii dopiero dzięki Grekom i Fenicjanom, jak wcześniej sądzono. Badanie objęło nie tylko południe kraju, ale całą linię brzegową i wnętrze Półwyspu Apenińskiego, w tym Sycylię i Sardynię Italska oliwa od tysiącleci Do tej pory dominowało przekonanie, że intensywna uprawa oliwek i produkcja oleju w Italii rozpoczęły się dopiero w I tysiącleciu p.n.e. pod wpływem kontaktów kolonizatorów. Historycy uważali Italię za region głównie importujący oliwę, a lokalną produkcję na dużą skalę przypisywano niemal wyłącznie południowej części półwyspu,. Dane paleośrodowiskowe wykazały, że dzikie oliwki rosły w Italii już w plejstocenie, a ich eksploatacja i „protouprawa” (czyli dbanie o dzikie drzewa) miały miejsce już w neolicie. Naukowcy dowiedli, że wyraźne ślady systematycznej uprawy i selekcji drzew oliwnych pojawiły się już w epoce brązu (ok. 1800–1200 p.n.e.), czyli na długo przed przybyciem Greków. Rozwój rolnictwa oliwnego w Italii był procesem niezależnym, a kluczowe technologie do wytwarzania oliwy mogły zostać wynalezione lokalnie, a nie sprowadzone ze Wschodu. Jak powstawała oliwa z oliwek? Produkcja oliwy z oliwek była w starożytności precyzyjnym procesem inżynieryjnym. Składała się z trzech etapów: miażdżenia, tłoczenia i separacji. Do miażdżenia owoców używano specjalnych młynów rotacyjnych zwanych trapetum. Co zaskakujące, najnowsze dowody sugerują, że to urządzenie – przypominające nowoczesny robot kuchenny, tyle, że z kamienia – mogło zostać wynalezione właśnie w Italii, a nie sprowadzone ze starożytnej Grecji. Następnie miazgę wyciskano za pomocą skomplikowanych pras dźwigniowych i śrubowych. Ostatnim krokiem była separacja oliwy od wody roślinnej. Rzymianie budowali systemy połączonych zbiorników, w których oliwa, jako lżejsza, wypływała na wierzch jak śmietanka w mleku. Dzięki tym innowacjom rzymska oliwa mogła być produkowana w różnych standardach – od ekskluzywnej oliwy spożywczej po tani olej do lamp. Źródło: American Journal of Archaeology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Miasto św. Walentego naprawdę istnieje. Przyjeżdżają do niego pary z całego świata
Zbliżające się Walentynki co roku kierują uwagę milionów osób ku postaci św. Walentego, uznawanego za patrona miłości i narzeczonych. Choć współczesne obchody często mają charakter symboliczny i komercyjny, ich źródło tkwi w kulcie męczennika z pierwszych wieków chrześcijaństwa. Właśnie dlatego na kilka dni przed 14 lutego do jednego miasta w środkowych Włoszech zaczynają przybywać pary z różnych krajów. Nie przyciąga ich wyłącznie romantyczna atmosfera, lecz przekonanie, że to miejsce pozostaje związane z historią świętego, którego wstawiennictwu powierzają swoje relacje.
Choć Walentynki bywają dziś kojarzone głównie z komercją, sama data 14 lutego ma podłoże religijne i historyczne. To dzień, który w tradycji chrześcijańskiej łączony jest z męczeńską śmiercią św. Walentego. Z tego powodu szczególne znaczenie zyskało umbryjskie miasto Terni, gdzie według przekazu przechowywane są jego relikwie. W tamtejszej świątyni, Basilica di San Valentino, od wieków rozwija się kult patrona zakochanych, co sprawia, że w lutym miejscowość staje się celem zarówno pielgrzymów, jak i par pragnących symbolicznie powierzyć swój związek opiece świętego. Święty Walenty i tradycja, która uczyniła Terni miastem zakochanych Postać św. Walentego, z którą dziś łączy się święto zakochanych, wywodzi się z wczesnochrześcijańskiej tradycji Włoch. Według przekazów biskup Walenty urodził się około 175 roku w Interamnie, czyli dzisiejszym Terni. Żył w czasach, gdy imperium rzymskim rządził m.in. cesarz Klaudiusz II Gocki. Z późniejszych relacji wynika, że władca ten miał sprzyjać przekonaniu, iż najlepszymi żołnierzami są mężczyźni niezwiązani rodziną, dlatego ograniczano możliwość zawierania małżeństw przez młodych legionistów. Walenty jako duchowny sprzeciwiał się takiemu podejściu – potajemnie błogosławił związki i udzielał ślubów parom, które nie chciały rezygnować z życia rodzinnego mimo obowiązujących restrykcji. Ten gest sprzeciwu wobec decyzji władzy, a zarazem obrona prawa do miłości i małżeństwa, stał się osią legendy łączącej jego postać z patronatem nad zakochanymi. Według tradycji za swoją działalność trafił do więzienia, a następnie został stracony 14 lutego 273 roku w pobliżu Via Flaminia. Jego kult rozwijał się w Terni od VI–VII wieku, a w 1644 roku oficjalnie ogłoszono go głównym patronem miasta. Najważniejszym miejscem związanym z jego kultem pozostaje Basilica di San Valentino w Terni, gdzie w srebrnym relikwiarzu przechowywane są szczątki świętego, opatrzone inskrypcją wskazującą go jako patrona miłości. Co roku, w niedzielę poprzedzającą Walentynki, do świątyni przybywają pary z różnych krajów, aby złożyć przy relikwiach przyrzeczenia miłości. Uroczystości mają charakter religijny, ale także symboliczny – młodzi narzeczeni oraz małżonkowie z wieloletnim stażem odnawiają przysięgi, traktując to miejsce jako przestrzeń potwierdzenia trwałości związku. Kulminacyjnym momentem jest symboliczny gest przypieczętowania obietnicy, czyli wymiana pocałunku przed relikwiarzem patrona. W ten sposób lokalna tradycja splata historię męczeństwa z żywą współczesną praktyką, czyniąc Terni jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla kultu św. Walentego w Europie. Co można zobaczyć w Terni poza sanktuarium św. Walentego? Choć Terni rozpoznawalne jest przede wszystkim jako ośrodek kultu św. Walentego, to właśnie jego wielowarstwowa historia sprawia, że miasto oferuje znacznie więcej niż jeden – choć ważny – punkt pielgrzymkowy. Ponieważ osada funkcjonowała już w czasach rzymskich jako Interamna Nahars, do dziś w jej strukturze urbanistycznej widoczne są ślady antycznego układu, a pozostałości amfiteatru potwierdzają dawną rangę tego ośrodka. Następujące po sobie epoki rozbudowywały miasto jako centrum administracyjne i religijne Umbrii, czego konsekwencją jest zespół zabytkowych świątyń oraz dominująca w panoramie katedra, wznoszona etapami od XII do XVIII wieku. Nakładające się style architektoniczne odzwierciedlają kolejne fazy rozwoju, podobnie jak historyczne pałace mieszczańskie i budowle publiczne z XIX i XX stulecia, w tym neoklasyczny teatr miejski, który podkreśla reprezentacyjny charakter centrum. Bliskość wyjątkowych krajobrazów powoduje natomiast, że Terni łączy funkcje miejskie z walorami przyrodniczymi. Zaledwie kilka kilometrów od zabudowy miejskiej znajduje się Cascata delle Marmore – wodospad o wysokości około 165 metrów, którego obecny kształt jest rezultatem zarówno procesów naturalnych, jak i starożytnych prac hydrotechnicznych mających osuszyć dolinę. Osady wapienne nadają skałom jasną barwę przypominającą marmur, co tłumaczy nazwę wodospadu, a rozbudowana sieć ścieżek i punktów widokowych umożliwia obserwację z różnych perspektyw. Dodatkowo pobliska średniowieczna osada Torreorsina stanowi ważny element historyczny tego obszaru, dzięki czemu okolice Terni łączą dziedzictwo kulturowe z pięknymi widokami. W efekcie miasto funkcjonuje jako pełnoprawny cel podróży w Umbrii, a nie jedynie przystanek związany z jednym świętem. Źródła: Vivi Terni, Italy Magazine Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.