Odkryłam region Włoch, który większość turystów mija w drodze do Wenecji. Nie wiedzą, co tracą
Friuli-Wenecja Julijska pozostaje w cieniu pobliskiej Wenecji, choć ma wszystko, by stać się celem osobnej podróży: renesansowe miasto w kształcie dziewięcioramiennej gwiazdy, jedne z najcenniejszych w Europie mozaik paleochrześcijańskich, dzikie rozlewiska pełne ptaków oraz nadadriatyckie Grado, nazywane starszą siostrą Wenecji.
Spis treści: Palmanova – miasto idealne w kształcie gwiazdy Akwileja skrywa jedne z najcenniejszych mozaik Europy U ujścia Isonzo królują ptaki i białe konie Grado – starsza siostra Wenecji nad Adriatykiem Friuli-Wenecja Julijska – informacje praktyczne Winda na pierwszy rzut oka jak w bloku. Wchodzę do wnętrza metalowej skrzyni. Drzwi zasuwają się bezszelestnie. Chwila ciemności i ściany nagle znikają. Widzę podwórko kamienicy, na którym stoi czy… stała? Bo oto winda unosi się coraz wyżej ponad czerwone dachy, ulice przypominające swoim układem sieć pająka z sześciokątem Piazza Grande pośrodku. Wreszcie ogarniam wzrokiem całe, zamknięte w potrójnym pierścieniu fortyfikacji renesansowe miasto idealne, zachowujące symetrię pomiędzy kształtem ulic a wysokością kamienic i wielkością placów. Palmanova ma unikatowy kształt dziewięcioramiennej gwiazdy. Palmanova – miasto idealne w kształcie gwiazdy Winda sunie dalej ku niebu. Wśród obłoków migają Adriatyk, Alpy Karnickie i Alpy Julijskie ze szczytami sięgającymi blisko 3 tys. m. Od południa i północy oraz północnego-wschodu stanowią naturalne ramy Friuli-Wenecji Julijskiej. To region graniczący ze Słowenią i Austrią, geograficznie najbliższy Polsce. Większość turystów przemierza go nieuważnie, pędząc ku Wenecji. Szkoda, bo wręcz zaskakuje mnogością niebanalnych miejsc. Jak Palmanova, którą najpierw oglądam na niezwykle realistycznym filmie wyświetlanym w wirtualnej windzie – nowej turystycznej atrakcji. Fascynuje mnie idealna geometria tego miasta, w którym wszystkie drogi zbiegają się na wypełnionym straganami obwoźnego handlu Piazza Grande. Kilka eleganckich budynków z podcieniami z czasów Serenissimy, Najjaśniejszej Republiki Weneckiej, przypomina, że to ona w 1593 r. ufundowała twierdzę Palmanova dla obrony przed Turkami, ale też łakomie patrzącymi na te tereny Habsburgami. Obok białej fasady katedry stoi dzwonnica celowo niska, aby nie stanowić celu dla dział wroga. Chcę poznać sekrety warowni, którą w zewnętrzne fortyfikacje – lunety – zaopatrzył Napoleon, gdy zdobył miasto i uczynił z niego bazę operacyjną przeciwko Wenecji. Przez jedną z trzech zachowanych bram miejskich wyruszam na podbój twierdzy. Dziś to atrakcyjne dla pieszych i rowerzystów tereny rekreacyjne z maskowanymi murawą bastionami, kurtynami i lunetami, fosą oraz koszarami i fortami na różnych poziomach. Udostępniona część podziemnych chodników prowadzi mnie pod wyimaginowane stanowiska wroga, który ma być unieszkodliwiony. W inscenizacjach odtwarzających bitwy i oblężenie twierdzy biorą udział polscy rekonstruktorzy. Te podziemne galerie są teraz czyściutkie, dobrze oświetlone, wabią niewielkimi skupiskami stalaktytów, stalagmitów, ale przede wszystkim pereł jaskiniowych. Błyszczącą powierzchnią, kształtem i rozmiarem przypominają te drogocenne, ale są formami krasu podziemnego. Powstają w zagłębieniach wypełnionych wodą poruszaną przez krople kapiące ze stropu. Zabudowa samego miasta jest już bardziej współczesna, choć respektuje renesansowy plan. To wędrówkę po uliczkach biegnących po pajęczynie czyni przygodą samą w sobie. Akwileja skrywa jedne z najcenniejszych mozaik Europy – Kamienie, kolorowe marmury, muszle, ceramika, drewno – w sztuce mozaiki sięgającej III tysiąclecia przed naszą erą wykorzystujemy współcześnie różne materiały i techniki – opowiada Laura De Corti, absolwentka słynnej szkoły mozaikarstwa w Spilimbergo. Ubrana w fartuszek siedzę w wielkim namiocie-laboratorium mojej maestry. Pojemniki na stole pełne są tesser, płaskich sześciennych kostek różnej wielkości i barw. Podstawkę z kartonu z wyrysowanym wzorem pokrywam strużkami kleju. Na niego pęsetą, bo wygodniej, kładę kafelki porowatą stroną do dołu, aby dobrze przylgnęły do podłoża. Mój mozaikarski debiut to Węzeł Salomona, starożytny symbol z dwóch splecionych pętli bez początku i końca. Ten motyw zaczerpnęłam z pobliskiej, wpisanej na listę UNESCO, Bazyliki Matki Bożej Wniebowziętej. Powtarza się tam na gigantycznej – 760 m² – mozaice skomponowanej na posadzce właśnie z wykorzystaniem tesser. Wzniesiona przez biskupa Teodora jako jedna z pierwszych po zniesieniu prześladowań chrześcijan świątynia wręcz oszołomiła mnie żywością kolorów i precyzją wykonania mozaiki uchodzącej za największą z paleochrześcijańskich na zachodzie Europy. A także jej symboliką. Kogut-Światło walczący z Ciemnością-Ślimakiem, połów ryb, gdzie do sieci wpadają tylko wybrane okazy, Jonasz w brzuchu morskiej bestii – figuratywny przekaz musiał być zrozumiały dla wiernych, aby pełnić funkcję ewangelizacyjną. Akwileja była jednym z najważniejszych ośrodków chrześcijaństwa na Zachodzie, siedzibą patriarchatu sprawującego władzę zarówno duchową, jak i świecką na rozległych terytoriach północno-wschodnich Włoch. Piękne mozaiki znajduję też w odtworzonym z pieczołowitością domus rzymskim, bagatela, 1700 m2 rezydencji niejakiego Tytusa Macro. Czarno-białe geometryczne wzory niczym dywany ścielą się pod kolumnami atrium, tablinum (gabinetu), triclinium (sali biesiadnej) i cubiculi (sypialni) do ogrodu. Pozostałości amfor wskazują, że Tytus posiadał kilka sklepów. Towar przybywał do położonego niemal za progiem portu rzecznego. Zbudowany nad rzeką Natissa (dawny bieg rzek Natisone i Torre) był kluczowym węzłem handlowym Cesarstwa Rzymskiego – ładunek docierał drogą wodną z nadmorskiego portu w Grado. Wykopaliska zlecone przez Mussoliniego w latach 30. XX w. odsłoniły zrujnowane nabrzeża, magazyny, pętle cumownicze i budynki rzeczne z bloków wapienia iliryjskiego. Oglądam je teraz ocienione cyprysami na Via Sacra, archeologicznym trakcie prowadzącym w kierunku bazyliki. Antyczna Akwileja licząca 70–100 tys. mieszkańców była czwartym co do wielkości miastem imperium z forum chyba równym wielkością pompejańskiemu. Dziś pozostał z niego las kolumn, z teatrem i cyrkiem. Dawną główną cardo biegnie teraz jednopasmówka, jak za czasów Rzymian przecinająca miasto z północy na południe. Natomiast na wybrukowanie odsłoniętej niedawno jednej z poprzecznych decumanus wyłożyła pieniądze Aratria Galla. Gdy przykładam rękę do rozgrzanego słońcem kamienia, prawie widzę tę kobietę – przedsiębiorczynię z rodziny wyzwoleńców – jak w złotym lustrze poprawia rzeźbione bursztynowe szpile we włosach i kameę z masy perłowej, które eksponuje tutejsze Muzeum Archeologiczne. U ujścia Isonzo królują ptaki i białe konie Ponoć wystarczy jedno zawołanie i nieduże białe koniki, które obserwuję pasące się na zielonej łące wśród stawów, przybiegają jak pieski do nogi. Oczywiście tylko na wezwanie pracowników Rezerwatu Przyrody Ujścia Isonzo. Stworzony na 2400 ha dawnych pól uprawnych przywróconych naturze oferuje turystom dwie trasy: trzygodzinną do samego ujścia rzeki i 45-minutową, którą właśnie maszeruję. Zieleń jest cudownie dzika, z kępami zalesień. Co krok stanowiska obserwacji zwierzyny, również nocą, bo bramki nie są zamykane, a bilet za śmieszną cenę 5 euro można opłacić po zwiedzaniu! Przez podłużne otwory w zbitych z desek, maskujących obecność człowieka ścianach widać naprawdę sporo! Strach większości z 344 gatunków ptaków odwiedzających rezerwat wywołuje zbliżający się właśnie orzeł i na jego widok całe latające towarzystwo, które pływa teraz po stawie, pierzcha w popłochu. – Zdarzają się przybysze tak zaskakujący jak ostatnio cyranka syberyjska, rzadko trafiający do Europy gatunek kaczki z Azji Mniejszej, preferujący tajgę syberyjską. Fotografowie polują tu na żołnę szkarłatną dla jej efektownego czerwonego upierzenia i turkusowej główki. Na trasie krzyżują się tropy dzików, saren, wilków, zajęcy – mówi mój przewodnik Matteo de Luca. W Marinelli, stacji obserwacyjnej przypominającej góralski dom z bali, na tle ośnieżonych Alp Julijskich widzimy ciemną linię wapiennego, kuszącego jaskiniami płaskowyżu Kras na granicy włosko-słoweńskiej. Niżej szafir Zatoki Triesteńskiej z rozsiadłą nad nią stolicą portową regionu. Wracając, przemierzamy liczne kanały ze słoną wodą morską i stawy ze słodką, rzeczną. Nad nimi znów spotykam „moje” konie. To rasa Camargue, wytrzymała, bo zaprawiona w sztuce przetrwania w trudnym klimacie i wśród ubogiej roślinności delty Rodanu na francuskim wybrzeżu Morza Śródziemnego, skąd została sprowadzona. Ciekawe, że młode rodzą się czarne i z wiekiem jaśnieją. – Jedynym ich zadaniem jest wożenie dzieci w sezonie, za czym nie przepadają. Zdarza się, że „strajkują”, nie przychodząc na wołanie – śmieje się Matteo, gdy siedzimy w drewnianym punkcie restauracyjnym Il Pettirosso („U Rudzika”) przy talerzu mątwy w sosie pomidorowym z kukurydzianą polentą. O rezerwat zahacza szlak rowerowy Alpe Adria z Salzburga do Grado, gdzie zakończę swoją podróż. Grado – starsza siostra Wenecji nad Adriatykiem Rzędy betonowych luksusowych hoteli w powodzi zieleni i kwiatów ciągną się wzdłuż nadadriatyckiego deptaka łączącego dwie szerokie piaszczyste plaże Grado. Spacerują nim głównie Austriacy. Wspominają z sentymentem czas, gdy były tu Austro-Węgry i cesarz Franciszek Józef z rybackiej wioseczki jednym dekretem zrobił modne w arystokratycznych sferach morskie uzdrowisko na miarę słynnego Portofino. Natomiast calli i campi, nazywane jak w Wenecji ulice i place historycznego centrum, przypominają mi o dawnych rządach Serenissimy. Pozostałości kamiennych murów, wież, budowli romańskich, gotyku weneckiego, łuków, ocienionych przejść łączą się w nastrojową dzięki licznym knajpeczkom całość. Grado to córka Akwilei – tu, na lagunę, zbiegli jej mieszkańcy przed Hunami – ale i przeniesiona tu siedziba patriarchy, którą potem stała się Wenecja. Ten okres pamięta stareńka romańska świątynka Matki Bożej Łaskawej zwana kościołem kobiet, gdyż tu, u stóp drewnianej figurki Matki Boga, od wieków modliły się o powrót mężów rybaków z morza. Zachwyca mnie figuralno-geometrycznymi mozaikami, tak jak stojąca niedaleko bazylika św. Eufemii z niewiele mniejszą niż w Akwilei posadzką z tesser. Co roku na ramionach rybaków, a potem łodziami w widowiskowej morskiej procesji Perdón di Barbana, figura Madonny od Aniołów wyrusza stąd do sanktuarium na wyspie Barbana. Jego ściany pełne są wotów – obrazów pokazujących dziesiątki cudownych ocaleń z morskich odmętów. Otaczająca wyspę lazurowa laguna Grado jest wspaniałym miejscem rekreacji z kolejną atrakcją wśród porosłych trzciną skrawków lądu. Sklecone z niej casoni, dawne szałasy rybaków, goszczą dziś turystów dowożonych na relaks przy muzyce z aperitivo i rybką. To sympatyczne finale mojej friulskiej wycieczki. Friuli-Wenecja Julijska – informacje praktyczne Dojazd Samolotem do Triestu – loty bezpośrednie tanimi liniami z Warszawy i Krakowa, od 155 zł – lub Wenecji, od 70 zł (lotnisko Marco Polo). Potem najlepiej wynajętym samochodem. Nocleg Hotel Savoy w Grado, od 736 zł w dwójce;hotelsavoy-grado.it. Foresteria w Rezerwacie Przyrodniczym Ujścia Rzeki Isonzo, 30 euro/łóżko w pokojach 3–6-os. Hotel Marea w Grado, od 350 zł w dwójce Torre Antica Venice Hotel Airport; od 360 zł w dwójce Jedzenie Caffetteria Torinese w Palmanovie – słynie z kulinarno--artystycznych dzieł sztuki, polecane sarde in saor – smażone sardynki marynowane w słodko-kwaśnej cebuli z rodzynkami i orzeszkami pinii Ristorante Hotel Marea w Grado – tu przysmakiem jest boreto à la graisana – lokalne danie kuchni ubogiej przyrządzane kiedyś z kawałków niesprzedanych lub uszkodzonych ryb doprawianych czosnkiem i octem La Colombara w Akwilei – wyjątkowe kompozycje makaronów z rybami i alkoholem: lasagnetta con salmone affumicato al brandy – lasagne z wędzonym łososiem w brandy Pasticceria Mosaico w Akwilei – Dolce Aquileia – kruche ciasto z nadzieniem przywołującym starożytną kuchnię na bazie miodu, orkiszu i orzechów to specjalność cukierni Warto wiedzieć Co dwa lata w sierpniu w Monrupino (Repen) odbywa się Nozze Carsiche, malownicze odtworzenie XIX-wiecznego rytuału zaślubin. Źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Anna Kłossowska Od blisko dwóch dekad (z przerwą) współpracuję z National Geographic Traveler, byłam nawet częścią redakcji magazynu. Na jego łamach piszę najczęściej o Bel Paese, Pięknym Kraju, czyli o Włoszech. Italii poświęciłam kilka moich przewodników. Są wśród nich bestsellerowe „Włochy, jakich nie znacie” opatrzone żółtą ramką i wyróżnione w konkursie Granice.pl Choć z wykształcenia jestem muzykiem i polonistką, dziennikarskie (studia podyplomowe polskie i francuskie) i włoskie pasje zaszczepił we mnie Dziadek, w międzywojniu korespondent IKC z Rzymu i Adwokat Świętej Roty Rzymskiej. Wcześniej pracowałam m.in. w Prawie i Gospodarce oraz Życiu Warszawy. Pilotuję wycieczki do Italii i oprowadzam Włochów po Warszawie. Prowadzę bloga https://italiannawdrodze.blogspot.com/ Uwielbiam antyk, podróże ad hoc, gotowanie i naturalnie espresso.
Tu kobiety uczyły medycyny już w średniowieczu. Niezwykła historia włoskiego miasta
Salerno pozostaje w cieniu bardziej komercyjnych i powszechnie znanych miast Wybrzeża Amalfitańskiego. Dla wielu podróżnych, stanowi ono zaledwie punkt tranzytowy lub bazę wypadową do słynnych nadmorskich kurortów. Niesłusznie. Mówimy tu bowiem o mieście cechującym się wielowarstwową strukturą – historyczną, kulturową i społeczną. Jakie atrakcje skrywa Salerno? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Klejnot Kampanii Wielowarstwowa historia Salerno Atrakcje Salerno Kiedyś do Salerno zawijali dawni kupcy z Lewantu, krzyżowcy w drodze na wschód i zmęczeni po walce amerykańscy alianci. Obecnie jest prawdziwą perłą na turystycznej mapie Włoch. Miasto rozświetlone przez słońce nad Morzem Tyrreńskim, a w zimowe noce – zjawiskowymi iluminacjami Luci d’Artista, to miejsce o złożonej historii, której ślady są tam widoczne do dziś. Klejnot Kampanii Salerno rozciąga się na obszarze regionu Kampania, nad zatoką o tej samej nazwie, otwierając się na błękitne wody Morza Tyrreńskiego w pobliżu ujścia rzeki Irno. Prowincja Salerno, której miasto jest stolicą, charakteryzuje się ogromną różnorodnością geomorfologiczną. W głębi lądu dominują pasma Apeninów Kampańskich, które płynnie przechodzą w żyzne doliny rzeczne. Samo miasto otaczają pobliskie szczyty, ponad które wybija się Monte San Liberatore – wzniesienie osiągające wysokość 466 m n.p.m. Stanowi ono naturalny punkt widokowy, z którego roztacza się imponująca panorama na całą zatokę oraz miejską zabudowę. Wielowarstwowa historia Salerno Strategiczna lokalizacja miasta od zarania dziejów predysponowała to miejsce do roli ważnego ośrodka wymiany handlowej i kulturowej. W historii Salerno przenikają się wpływy różnych imperiów, kultur i religii. Od osadnictwa etruskiego do dominacji Longobardów Początki osadnictwa na tych terenach sięgają czasów przedrzymskich. Dowody archeologiczne oraz przekazy historyczne sugerują, że na miejscu dzisiejszego Salerno istniała wcześniej osada, najprawdopodobniej o proweniencji etruskiej, nosząca nazwę Irnthi. Ośrodek ten, ze względu na dostęp do morza, pełnił lokalne funkcje rybackie i rzemieślnicze. W 197 roku p.n.e. na fundamentach wcześniejszej osady powstała kolonia rzymska o nazwie Salernum. W tym okresie miasto rozwijało się jako istotny port handlowy, choć rangą ustępowało pobliskiemu Neapolowi. Upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego otworzył region na napływ nowych plemion i potęg politycznych. W 646 roku n.e. Longobardowie dostrzegli obronny i handlowy potencjał zatoki i włączyli Salerno do struktur księstwa Benewentu. W 839 roku miasto zyskało rangę stolicy niezależnego księstwa lombardzkiego, stając się jednym z najpotężniejszych ośrodków na Półwyspie Apenińskim. Złoty wiek Normanów i szwabski kryzys W 1076 roku Salerno zostało zdobyte przez wojska normańskiego wodza Roberta Guiscarda. Pod jego rządami miasto przeżyło prawdziwy rozkwit architektoniczny i intelektualny. To właśnie w tym okresie wzniesiono między innymi imponującą katedrę. Okres normański płynnie przeszedł w panowanie szwabskiej dynastii Hohenstaufów. Ich rządy przyniosły ośrodkowi chwilowy kryzys, którego kulminacja nastąpiła w 1194 roku, kiedy to Salerno zostało splądrowane przez szwabskie wojska. W XIII wieku, za sprawą Giovanniego da Procidy, nastąpiło odrodzenie utraconej świetności. Wybitny mąż stanu, lekarz i dyplomata zainicjował przebudowę miejskiego portu i ustanowił coroczny jarmark handlowy, który na powrót przyciągnął do Salerno kupców z całego basenu Morza Śródziemnego. W kolejnych stuleciach, od 1419 roku, wpływy w mieście dzieliły między sobą potężne rody arystokratyczne: Colonna, Orsini i Sanseverino. Schola Medica Salernitana Mówiąc o historii Salerno, nie można nie wspomnieć o ogromnym wkładzie miasta w rozwój cywilizacyjny. W IX wieku powstała tam pierwsza szkoła medyczna, funkcjonująca jako skromna placówka przy lokalnym klasztorze benedyktynów. Rozwój uczelni, trwający od X do XIII wieku, był bezpośrednim rezultatem usytuowania geopolitycznego miasta. Księstwo Salerno graniczyło z katolickim Państwem Kościelnym i bizantyjskim Katepanatem Italii. Ponadto od starożytności zamieszkiwała tam wpływowa społeczność żydowska, a w bezpośrednim sąsiedztwie – na Sycylii i w Afryce Północnej – znajdowały się tętniące życiem ośrodki cywilizacji islamskiej. To właśnie zróżnicowanie etniczno-religijne sprawiło, że w mieście połączyły się cztery tradycje medyczne – łacińska, grecka, arabska i hebrajska. Najniezwyklejszym aspektem działalności Schola Medica Salernitana była pełnoprawna obecność kobiet – zarówno w roli studentek, jak i nauczycielek i autorek traktatów. Grupę tę historiografia określa mianem Mulieres Salernitanae. Ich wkład w rozwój praktycznej opieki zdrowotnej w zachodniej części basenu Morza Śródziemnego był bezdyskusyjny, zwłaszcza w tak delikatnych i zaniedbanych wówczas dziedzinach jak ginekologia, położnictwo i ogólne zdrowie kobiet. Operacja „Avalanche” Jako miasto o znaczeniu globalnym Salerno powróciło na arenę w połowie XX wieku. To właśnie tamtejsza zatoka stała się sceną dla jednej z największych operacji militarnych II wojny światowej. We wrześniu 1943 roku alianci przeprowadzili tam operację „Avalanche”, największą lądowanie amfibijne przed inwazją w Normandii. Lądowanie główne rozpoczęło się 9 września 1943 roku o godzinie 3:50. Wzięło w nim udział 165 tysięcy żołnierzy amerykańskiej 5. Armii dowodzonej przez generała porucznika Marka W. Clarka. Siły te składały się z amerykańskiego VI Korpusu pod dowództwem generała majora Ernesta Dawleya i brytyjskiego X Korpusu generała porucznika Richarda McCreery’ego. Wykorzystano aż 450 jednostek pływających, aby z Afryki Północnej i Sycylii przetransportować 100 tysięcy Brytyjczyków i około 70 tysięcy Amerykanów. Atrakcje Salerno W mieście pozostało wiele pamiątek po długiej, bogatej, a miejscami także tragicznej historii. Katedra i Rione Duomo W zachodniej części miasta rozpościera się Rione Duomo, czyli Dzielnica Katedralna. Złożona z wąskich, zacienionych przez wysokie kamienice uliczek, skrywa w sobie urok małych włoskich kafejek, antykwariatów i zapomnianych pałaców rodowych, takich jak pochodzący z XVI wieku Palazzo De Ruggero, dawny kościół San Gregorio (z roku 1000) czy arystokratyczny Palazzo d’Avossa. Najważniejszym punktem na mapie tego miejsca jest katedra św. Mateusza, ufundowana przez Roberta Guiscarda. Budowla składa się z trzech naw wzdłużnych, przestronnego transeptu i czworobocznego portyku. Mimo licznych prac renowacyjnych, zewnętrze zachowało majestatyczną surowość. W podziemiach pod nawą główną przechowywane są relikwie św. Mateusza. Krypta zdobiona lśniącymi, wielokolorowymi marmurami i przepysznymi freskami stanowi jeden z najważniejszych punktów na duchowej mapie południowych Włoch. Castello di Arechi Spoglądając z placu katedralnego na strome wzgórza, wzrok natrafia na Castello di Arechi. Historycznie zamek wzniesiony w VI wieku (i zmodernizowany dwa stulecia później) na skalistym cyplu zapewniał kontrolę nad Zatoką Salerno. Dziś potężne mury obronne zapewniają wspaniały widok na błękitne wybrzeże. Na terenie twierdzy działa muzeum. Giardino della Minerva Giardino della Minerva, czyli Ogród Minerwy, jest umiejscowiony w sercu starego miasta, na kaskadowych tarasach. Skarb będący dziedzictwem słynnej Szkoły Medycznej w Salerno został zrewitalizowany w pierwszej dekadzie XXI wieku. Wyróżnia go nie tylko kolekcja około kilkuset odmian roślin i ziół medycznych, ale także skomplikowany, zabytkowy system hydrauliczny, składający się z basenów, kanałów i rynien. Muzea Dziedzictwo sztuki skupiają w Salerno dwie główne placówki. Pierwszą z nich jest Museo Archeologico Provinciale. Utworzone w 1928 roku, gromadzi cenne zbiory archeologiczne, w tym rzymskie monety, antyczną broń i kunsztowną ceramikę. Druga placówka – przykatedralne Museo Diocesano San Matteo – eksponuje kolekcję sztuki średniowiecznej, w tym wspaniałą kolekcję chrześcijańskich tablic z rzeźbionej kości słoniowej. Most Diabła Jednym z najbardziej imponujących zabytków architektonicznych pozostaje akwedukt, wzniesiony w IX wieku. W XII stuleciu budowla zyskała swoją mroczną nazwę. Powodem była miejska legenda, według której miejscowy alchemik Pietro Barliario, z pomocą sił ciemności, wzniósł tę imponującą konstrukcję w zaledwie jedną noc. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Gigantyczne homary opanowały starożytne Pompeje. Artystyczna inwazja w cieniu Wezuwiusza
Do końca listopada archeologiczny park w Pompejach będą zamieszkiwać niespodziewani goście. Wszystko za sprawą wystawy przygotowanej przez Philipa Colberta, która pokaże nam ruiny starożytnego miasta w zupełnie inny sposób. Kolorowe rzeźby w założeniu autora mają przypominać widzom o kruchości ludzkiego życia, które szczególnie wobec sił natury pozostaje bezbronne.
Philip Colbert to jeden z najsłynniejszych współczesnych artystów wizualnych. Twórca, który bywa nazywany kontynuatorem myśli Andy’ego Warhola, choć na co dzień mieszka w Londynie, tworzył w wielu miastach na całym świecie. Brytyjczyk ma za sobą m.in. instalacje w Rzymie, Szanghaju, Tajpej czy w Singapurze. Teraz zdecydował się umieścić swoje charakterystyczne rzeźby homarów w miejscu, które było dotknięte przez niewyobrażalną tragedię na początku naszej ery. Kolorowe homary w Pompejach 27 lipca w Parku Archeologicznym w Pompejach wystartowała ekspozycja Philip Colbert in Pompeii: Pop Mythology. Wystawa, która ma trwać do 30 listopada, zawiera ponad 30 rzeźb przedstawiających kultowe alter ego artysty – krwisto czerwonego homara ustawionego w przeróżnych pozach. Tym razem autor w swoich pracach inspirował się sztuką antycznych Pompejów, szczególnie mozaikami z tzw. Domu Fauna, które obecnie znajdują się w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Neapolu. Przemierzając starożytne ruiny, natrafimy na rzeźby homarów, których kształt nawiązuje do krajobrazu, w jakim zostały umieszczone. Zza kolumn wynurzają się krwisto czerwone skorupiaki odziane w fragmenty budowli zniszczonych podczas erupcji Wezuwiusza. Nieopodal znajdziemy też większe, wykonane z czarnej stali figury prezentujące zwierzęta w robotycznych zbrojach skonstruowanych na wzór oręża starożytnych gladiatorów. Mimo że pozornie rzeźby umieszczone w Pompejach nijak mają się do wulkanicznego pejzażu miasta, cała kompozycja wydaje się ze sobą grać, ukazując cel, jaki stał za twórcami ekspozycji. Homar na odbudowę Szczypce homarów zakradły się również poza granice Pompejów. Skorupiaki pojawiły się w Parku Archeologicznym Longola, a ich obecność tam była szczególnie istotna ze względu na ostatnie wydarzenia. Stanowisko to kilka tygodni temu nawiedziły dwa pożary, które spowodowały znaczne uszkodzenia w infrastrukturze obiektu. Ogień strawił drewniane struktury parku, w tym punkty informacyjne oraz zaplecze edukacyjno-dydaktyczne służące do obsługi odwiedzających i organizacji warsztatów dla szkół. Zdarzenie to może tym bardziej martwić, iż według miejscowych śledczych wielce prawdopodobne jest, że podpalenia miały charakter celowy. Dyrektor Parku Archeologicznego, Gabriel Zuchtriegel, podkreśla, że postawienie homarzych figur w Longoli ma szczególne znaczenie: „Po pożarze, który zniszczył to stanowisko, obecność rzeźby Colberta jest gestem solidarności i uwagi skierowanym w stronę tego miejsca oraz zamieszkującej je społeczności. Sztuka współczesna może pomagać w utrzymaniu zainteresowania dziedzictwem kulturowym i zmieniać rany w okazję do wspólnego działania i odrodzenia”. Przekaz homara Za groteskowymi figurami homarów kryje się poważna lekcja, jaką autor chce przekazać widzom. Colbert stawia bezwzględną diagnozę współczesnego człowieka, który zatracony w realiach tzw. antropocenu, zapomina o sile tej, która najmocniej warunkuje nasze życie – natury. Artysta podkreśla, że współczesny człowiek nie potrafi wyciągać wniosków z naszej – pełnej okrucieństw – historii, stale narażając nasz los na kolejne barbarzyństwa. Jak przyznaje kurator wystawy Cesare Biasini Selvaggi: „Colbert w Pompejach nie ma bawić ani pocieszać – ma prowokować nasze sumienia”. I te słowa stanowią chyba najlepszą zachętę do odwiedzenia południowych Włoch. Źródło: Pompeii Sites Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Najstarsze muzeum świata kryje skarby historii. Niektóre z nich przetrwały upadek imperium
Muzea Kapitolińskie skrywają jedne z najważniejszych dzieł sztuki starożytnego Rzymu, w tym Wilczycę Kapitolińską i oryginalny konny pomnik Marka Aureliusza. To najstarsze publiczne muzeum, w którym można prześledzić historię Wiecznego Miasta od legendarnych początków po epokę cesarską. Sprawdź, co warto zobaczyć podczas zwiedzania i które eksponaty uchodzą za absolutnie najważniejsze.
Spis treści: Historia Muzeów Kapitolińskich – od papieskiej darowizny do muzeum publicznego Co jest w Muzeach Kapitolińskich? Muzea Kapitolińskie dziś Muzea Kapitolińskie (Musei Capitolini) należą do najważniejszych instytucji tego typu w Europie. Położone na Kapitolu, jednym z siedmiu wzgórz Rzymu, tworzą rozbudowany kompleks, który obejmuje dziś kilka budynków otaczających Piazza del Campidoglio, zaprojektowany przez Michała Anioła. Zbiory muzeum obejmują monumentalne rzeźby, malarstwo, numizmatykę oraz cenne artefakty archeologiczne. Historia Muzeów Kapitolińskich – od papieskiej darowizny do muzeum publicznego Historia muzeum rozpoczęła się w XV wieku. W 1471 roku papież Sykstus IV przekazał mieszkańcom Rzymu kolekcję starożytnych brązów z Pałacu Laterańskiego. Wśród nich znalazły się obiekty, które szybko zyskały status symboli miasta, takie jak Wilczyca Kapitolińska czy posąg Camillusa. Gest ten miał znaczenie znacznie większe niż zwykła darowizna. Był świadomym przywróceniem mieszkańcom dziedzictwa starożytnego Rzymu. Kapitol, jako historyczne centrum władzy, stał się naturalnym miejscem dla tej kolekcji. W kolejnych stuleciach zbiory systematycznie powiększano dzięki papieskim nabytkom i odkryciom archeologicznym. W XVI wieku do muzeum trafiały monumentalne rzeźby pochodzące z term i rzymskich willi, a także reliefy związane z historią cesarzy. W XVIII wieku papież Klemens XII udostępnił kolekcję publiczności. Dzięki temu rzymskie Muzea Kapitolińskie stały się jednym z pierwszych muzeów dostępnych dla wszystkich obywateli, a nie wyłącznie dla elit czy duchowieństwa. W kolejnych dekadach kolekcja zarówno się rozwijała, jak i ponosiła straty. Część dzieł wywieziono do Luwru w czasach napoleońskich, jednak po kongresie wiedeńskim wiele z nich powróciło do Rzymu. Kapitol jako muzealne miasto Muzea Kapitolińskie nie mieszczą się w jednym budynku, lecz tworzą rozbudowany zespół architektoniczny. Ich sercem jest Piazza del Campidoglio, plac zaprojektowany przez Michała Anioła w XVI wieku jako harmonijna przestrzeń pomiędzy trzema pałacami: Palazzo dei Conservatori, Palazzo Senatorio i Palazzo Nuovo. Dwa główne skrzydła ekspozycyjne, Palazzo dei Conservatori oraz Palazzo Nuovo, stoją naprzeciw siebie, tworząc symboliczną oś muzeum. W ich wnętrzach znajdują się sale tematyczne prezentujące zarówno rzeźbę antyczną, jak i malarstwo renesansowe. Do kompleksu włączono również nowoczesne przestrzenie, takie jak Exedra Marka Aureliusza oraz Galleria Lapidaria, która łączy budynki pod ziemią i prezentuje inskrypcje z epoki rzymskiej. Co jest w Muzeach Kapitolińskich? W zbiorach Muzeów Kapitolińskich znajduje się wiele dzieł sztuki i artefaktów archeologicznych, koncentrując się przede wszystkim na historii starożytnego Rzymu. Wśród najważniejszych kolekcji znajdują się: rzeźby antyczne, w tym kopie greckich oryginałów oraz dzieła rzymskie, portrety cesarzy i filozofów, malarstwo renesansowe i barokowe, inskrypcje i dokumenty epigraficzne, monety i medale, fragmenty architektury sakralnej i publicznej. Szczególne znaczenie mają eksponaty związane z życiem politycznym i religijnym starożytnego Rzymu, pozwalające prześledzić rozwój ikonografii cesarskiej oraz kultu publicznego. Ważnym elementem ekspozycji są również sale tematyczne, takie jak Sala Cesarzy i Sala Filozofów, gdzie zgromadzono portrety najważniejszych postaci świata antycznego. Każde dzieło zostało tu umieszczone w konkretnym kontekście historycznym, co pozwala lepiej zrozumieć jego funkcję i znaczenie. Ta metoda ekspozycji sprawia, że muzeum nie jest jedynie zbiorem obiektów, ale narracją o rozwoju cywilizacji rzymskiej i jej wpływie na kulturę europejską. Najważniejsze dzieła Muzea Kapitolińskie prezentują dzieła sztuki, które są uznawane za ikony sztuki antycznej. Jednym z najcenniejszych eksponatów jest konny posąg Marka Aureliusza. To jeden z nielicznych zachowanych brązowych pomników cesarskich z czasów rzymskich. Oryginał przechowywany jest wewnątrz muzeum, natomiast na placu Kapitolińskim stoi jego kopia. Równie ważna pozostaje Wilczyca Kapitolińska, uznawana za symbol Rzymu. Choć jej datowanie nadal budzi dyskusje, znaczenie ikonograficzne dzieła pozostaje bezsporne. Figury Romulusa i Remusa dodano w epoce renesansu. Do najbardziej poruszających rzeźb należy Umierający Gal. Jest to rzymska kopia zaginionego greckiego oryginału, wyróżniająca się wyjątkową ekspresją i realistycznym przedstawieniem wojownika w chwili śmierci. Na uwagę zasługują także Wenus Kapitolińska, fragment kolosalnego posągu Konstantyna oraz rzeźba Amor i Psyche. Liczne portrety cesarzy pozwalają dodatkowo prześledzić ewolucję rzymskiej sztuki portretowej. Muzea Kapitolińskie dziś Współcześnie muzeum funkcjonuje jako część systemu muzeów miejskich Rzymu i stale rozwija swoje przestrzenie ekspozycyjne. Nowe skrzydła, takie jak Exedra Marka Aureliusza, pozwalają prezentować największe rzeźby w odpowiednich warunkach konserwatorskich. Równolegle rozwijane są oddziały zewnętrzne, w tym położone w południowej części miasta Centrale Montemartini, gdzie klasyczne rzeźby zestawiono z przemysłową architekturą dawnej elektrowni. To przykład nowoczesnego podejścia do prezentacji antyku, które łączy historię z industrialnym dziedzictwem miasta. Muzea Kapitolińskie pozostają jednym z najważniejszych miejsc dla osób chcących zrozumieć historię Rzymu i jego dziedzictwo artystyczne. Antyk nie jest tutaj zamkniętym rozdziałem historii, lecz żywą opowieścią o mieście, które przez stulecia kształtowało kulturę europejską. Dla miłośników historii, sztuki i architektury muzeum jest więc nie tylko atrakcją turystyczną, ale także przestrzenią refleksji nad ciągłością cywilizacji. Źródło: Musei Capitolini Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Jedno z najpiękniejszych miejsc we Włoszech. Góry wyrastają tu niemal prosto z wody
Jezioro Como ma wszystko, czego potrzeba by stworzyć niemal idealną włoską pocztówkę: alpejskie szczyty, błękitną wodę, ogrody pełne kamelii i azalii, historyczne wille oraz miasteczka przyklejone do stromych brzegów. Hollywoodzkie gwiazdy dodały mu blasku, ale fenomen Lario – jak od wieków nazywają jezioro Włosi – zaczął się znacznie wcześniej. Podpowiadamy, co zobaczyć nad jeziorem Como i jak zaplanować podróż, żeby nie skończyła się wyłącznie staniem w kolejkach do promów.
Jezioro Como to w ostatnich latach jeden z najchętniej wybieranych kierunków – nie tylko na krótki city break połączony z wycieczką do Mediolanu, ale także jako kierunek na dłuższy wyjazd latem. Jego największym atutem jest połączenie gór, wody, architektury, ogrodów i niepowtarzalnego włoskiego klimatu, a także odrobina luksusu dostarczana tutaj przez sławy z całego świata. Jezioro Como na mapie. Gdzie dokładnie leży? Jezioro Como, po włosku Lago di Como, leży w Lombardii na północy Włoch, u podnóża Alp. Jego południowy kraniec znajduje się około 40 km w linii prostej od Mediolanu, dlatego region jest popularnym celem zarówno kilkudniowych wyjazdów, jak i jednodniowych wycieczek ze stolicy Lombardii. Charakterystyczny kształt jeziora przypomina odwróconą literę Y. Na końcach dwóch południowych ramion znajdują się Como i Lecco, a mniej więcej w miejscu, w którym ramiona się łączą, leży słynne Bellagio. Lago di Como ma około 146 km kw powierzchni, dzięki czemu jest trzecim największym jeziorem Włoch pod względem powierzchni, po jeziorach Garda i Maggiore. Północną część krajobrazu zamykają wysokie góry. Jednym z najbardziej charakterystycznych szczytów jest Monte Legnone, wznoszący się nad okolicami Colico. To właśnie połączenie jeziora i niemal wyrastających prosto z wody gór odpowiada za znaczną część niezwykłego uroku tego miejsca. Jezioro Como – najpiękniejsze miasteczka i atrakcje Wakacje nad Como trudno sprowadzić do pobytu w jednym kurorcie. Każda część jeziora ma nieco inny charakter, a wiele najciekawszych miejsc najlepiej połączyć podczas jednej podróży statkiem. Największym miastem, od którego jezioro wzięło swoją nazwę jest Como. Na zachodnim brzegu jeziora znajdują się m.in. Cernobbio, Tremezzina, Menaggio i Ossuccio. W pobliżu tego ostatniego leży Isola Comacina – jedyna wyspa na jeziorze Como. Nad Ossuccio wznosi się Sacro Monte della Beata Vergine del Soccorso. Kompleks jest jednym z dziewięciu Sacri Monti Piemontu i Lombardii, które w 2003 r. wspólnie trafiły na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Trasa prowadzi obok 14 barokowych kaplic w kierunku sanktuarium. Inne ciekawe miasteczka: Lecco Varenna Bellano Colico Bellagio. Najsłynniejsze miasteczko nad jeziorem Como Bellagio leży w wyjątkowym miejscu – na cyplu rozdzielającym południowe ramiona jeziora. Dzięki położeniu widoki rozciągają się stąd w kilku kierunkach jednocześnie, co już stanowi jedną z największych atrakcji. Miejscowość przyciąga brukowanymi uliczkami, schodami, niewielkimi sklepami, restauracjami i ogrodami. Jednym z najważniejszych miejsc są Giardini di Villa Melzi. Neoklasycystyczną Villa Melzi d’Eril wzniesiono w latach 1808–1810 dla Francesca Melziego d’Erila. Szczególne wrażenie robi skąpana w promieniach słońca, gdy wokół kwitną kwiaty azalii i rododendronów. Zwiedzający mają dostęp przede wszystkim do parku, kaplicy i niewielkiego muzeum. Wnętrza samej willi nie są udostępniane turystom, natomiast ogrody działają sezonowo. Drugim znanym miejscem jest park Villa Serbelloni, rozciągający się na wzgórzu ponad centrum Bellagio. Co zobaczyć nad Como? Najsłynniejsze wille nad Como Okolice Tremezziny są obowiązkowym punktem dla miłośników historycznych rezydencji. W Tremezzo znajduje się Villa Carlotta, której początki sięgają końca XVII wieku. Dziś w rezydencji funkcjonuje muzeum, a budynek otacza rozległy ogród botaniczny. W kolekcji znajdują się dzieła takich artystów jak Antonio Canova, Francesco Hayez czy Bertel Thorvaldsen. Jeszcze bardziej malowniczo położona jest Villa del Balbianello na półwyspie Lavedo niedaleko Lenno. XVIII-wieczna posiadłość należała m.in. do podróżnika i alpinisty Guido Monzina, który przekazał ją włoskiej fundacji FAI. Dziś można zwiedzać ogród oraz – w ramach określonych zasad – wnętrza rezydencji. Rezerwacja jest szczególnie ważna w sezonie, gdy zainteresowanie jest bardzo duże. Kinomani mogą rozpoznać Balbianello z filmów – rezydencja pojawiała się m.in. w produkcjach z serii „Gwiezdne wojny” i o Jamesie Bondzie. Katedra w Como Jednym z najważniejszych zabytków miasta Como jest Cattedrale di Santa Maria Assunta. Budowę obecnej świątyni rozpoczęto pod koniec XIV wieku, a jej architektura powstawała przez kolejne stulecia. Dlatego też łączy elementy późnogotyckie, renesansowe i późniejsze. Wewnątrz uwagę zwraca między innymi barokowy ołtarz, który powstał w 1728 roku z marmurów, onyksu i złoconego brązu. Fort wojskowy Forte di Fuentes Dawny fort znajduje się w okolicy Colico i jego historia sięga czasów hiszpańskiej dominacji w tej części Włoch. Pod koniec XVIII wieku umocnienia zostały częściowo zniszczone przez wojska napoleońskie, jednak wciąż jest to jeden z nielicznie zachowanych fortów wojskowych. To punkt obowiązkowy dla miłośników historii. Azienda Agricola Sorsasso – winnica w Domaso Będąc nad jeziorem Como i chcąc spróbować lokalnych win, najlepiej szukać rodzinnych winnic. Mają one swój niezastąpiony klimat i bardzo często ulokowane są na zboczu, z którego roztacza się piękny widok. Warto też patrzeć na etykiety win, aby mieć pewność, że pochodzi ono z tego konkretnego regionu. Plaże nad jeziorem Como. Czy można się tu kąpać? Nad Lago di Como można znaleźć zarówno publiczne, kamieniste lub żwirowe plaże, jak i płatne lido z leżakami, barami czy restauracjami. Do najpopularniejszych kąpielisk należą: Lido di Menaggio Spiaggia di Lenno Spiaggia di Sorico Lido di Bellagio Spiaggia di Onno Lido di Cadenabbia Spiaggia di Careno Trzeba jednak pamiętać, że Como jest głębokim jeziorem, a warunki nad wodą różnią się w zależności od miejsca, pory roku i pogody. Przed kąpielą dobrze sprawdzić lokalne oznaczenia oraz aktualne informacje dotyczące bezpieczeństwa. Północna część jeziora jest szczególnie popularna wśród osób uprawiających windsurfing i kitesurfing. Okolice Colico są oficjalnie promowane jako jeden z najlepszych punktów nad Como do uprawiania tych sportów. Jak poruszać się po jeziorze Como? Teoretycznie jezioro można objechać samochodem, ale nie zawsze jest to najwygodniejszy sposób zwiedzania. Drogi biegnące wzdłuż brzegów bywają wąskie, kręte i mocno zatłoczone w sezonie, a parkowanie w najbardziej popularnych miejscowościach może być problemem. Dlatego jedną z najlepszych opcji jest transport wodny. W sezonie 2026 oficjalna Navigazione Laghi obsługuje m.in. trasę Como–Colico–Como oraz połączenia pomiędzy Bellagio, Varenna, Menaggio i Cadenabbią. Rozkłady zmieniają się zależnie od pory roku, dlatego warto sprawdzić je bezpośrednio przed podróżą. A latem w szczycie sezonu, aby uniknąć stania w kolejkach, warto pojawić się przy przystani odrobinę wcześniej. Rower może być świetnym rozwiązaniem na wybranych trasach, ale pełnego objazdu jeziora nie należy przedstawiać jako łatwej rekreacyjnej wycieczki. Część dróg jest ruchliwa i wąska. Dla fanów pieszych tras ciekawą propozycją mogą być między innymi Greenway del Lago di Como lub Sentiero del Viandante. To malownicze szlaki, z których można podziwiać jezioro z zupełnie innej perspektywy. Jezioro Como i gwiazdy. George Clooney nadal ma tu dom Luksusowy wizerunek Como nie wziął się wyłącznie z mediów społecznościowych. Od stuleci okolica przyciągała europejską śmietankę – artystów i zamożnych podróżników, którzy równie mocno doceniają walory tej części Włoch. Swoją posiadłość ma tutaj między innymi George Clooney, który na początku XXI wieku kupił Villa Oleandra w Laglio i pobliską Villa Margherita. Nad Como przyjeżdża się przede wszystkim dla pięknych widoków, architektonicznych i historycznych perełek oraz rozległych ogrodów otaczających włoskie wille. Niektórzy turyści jednak równie bacznie przypatrują się pływającym po jeziorze prywatnym łodziom, z cichą nadzieją, że być może zobaczą w niej ulubionego celebrytę. Jezioro Como czy Garda? To jeden z najczęstszych dylematów wśród turystów. Oba jeziora należą do najpopularniejszych kierunków północnych Włoch, ale oferują trochę inne doświadczenia. Garda jest większa i ma bardziej rozbudowaną infrastrukturę typowo wakacyjną, szczególnie atrakcyjną dla rodzin i osób planujących dłuższy pobyt nad wodą. Como mocniej kojarzy się z historycznymi willami, ogrodami, niewielkimi miasteczkami i luksusowymi hotelami. Stąd też ceny mogą być nieco wyższe, szczególnie w Bellagio czy Tremezzinie. Wybór zależy więc przede wszystkim od sposobu podróżowania, a nie od tego, które jezioro jest „lepsze”. Kiedy najlepiej jechać nad jezioro Como? Największy ruch przypada na miesiące letnie. To najlepszy okres dla osób nastawionych na kąpiele i sporty wodne, ale jednocześnie czas wysokich temperatur, droższych noclegów oraz największych kolejek do statków i popularnych atrakcji. Późna wiosna i wczesna jesień są dobrym kompromisem dla osób, które chcą zwiedzać miasteczka, ogrody i szlaki bez największego letniego tłoku. Zimą jezioro również ma swój urok, jednak nie należy zakładać, że wszystkie atrakcje działają tak samo jak latem. Część ogrodów, willi, hoteli i usług turystycznych funkcjonuje sezonowo albo według ograniczonego harmonogramu. Przed zimową podróżą szczególnie warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia wybranych atrakcji. Źródło: Navigazione Laghi, Bellagio Lake Como, Visit Colico, Villa Oleandra, Green Way Lago di Como Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Alternatywa dla Florencji, o której wciąż mało kto wie. Zachwyca zabytkami i nie przytłacza tłumami
Florencja od lat należy do najchętniej odwiedzanych miast świata, przyciągając rocznie około 15 milionów turystów. Renesansowa architektura, światowej klasy zabytki i wyjątkowa atmosfera sprawiają, że dla wielu podróżników jest kierunkiem marzeń. Rosnąca popularność ma jednak swoją cenę – tłumy stają się coraz większym problemem. Nic więc dziwnego, że część turystów zaczyna szukać mniej znanych miejsc, które oferują podobny klimat, ale znacznie spokojniejszą atmosferę.
Skala ruchu turystycznego stanowi dla Florencji coraz większe wyzwanie. Miasto od kilku lat wprowadza rozwiązania mające ograniczyć skutki overtourismu – zakazano m.in. rejestrowania nowych apartamentów na wynajem krótkoterminowy w historycznym centrum, a ruchem odwiedzających pomagają zarządzać systemy monitoringu wykorzystujące sztuczną inteligencję. Osoby, które chcą podziwiać renesansową architekturę i włoskie zabytki bez przeciskania się przez tłumy, mogą obrać mniej oczywisty kierunek. Jednym z nich jest Mantua w Lombardii – wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO miasto otoczone jeziorami, pełne pałaców, arkad i historycznych placów, które wciąż pozostaje poza głównym nurtem masowej turystyki. Historia Mantui. Miasto Gonzagów i renesansowych mistrzów Choć dziś Mantua pozostaje w cieniu Florencji, Wenecji czy Werony, przez stulecia należała do najważniejszych ośrodków kultury renesansowej we Włoszech. Jej największy rozkwit przypadł na okres panowania rodu Gonzagów, który przejął władzę w 1328 roku i przez blisko cztery stulecia przekształcał miasto w jedną z najwspanialszych rezydencji Europy. Podobnie jak Medyceusze we Florencji, Gonzagowie należeli do najhojniejszych mecenasów sztuki swoich czasów. Na ich dworze pracowali m.in. Andrea Mantegna, autor słynnych fresków w Camera degli Sposi, Giulio Romano (najwybitniejszy uczeń Rafaela), architekt Leon Battista Alberti oraz kompozytor Claudio Monteverdi, uznawany za jednego z twórców opery. Efekty ich działalności do dziś można podziwiać niemal na każdym kroku. Historyczne centrum Mantui, wpisane wraz z pobliską Sabbionetą na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, zachowało renesansowy układ urbanistyczny i imponującą liczbę zabytków. Wyjątkowe jest także samo położenie miasta. W XII wieku bieg rzeki Mincio został przekształcony tak, aby wokół Mantui powstały trzy sztuczne jeziora – Lago Superiore, Lago di Mezzo i Lago Inferiore. Miały one pełnić funkcję naturalnych fortyfikacji, a dziś są jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu. Wjeżdżając do Mantui przez most San Giorgio, można nawet odnieść wrażenie, że historyczne centrum niemal unosi się na wodzie, co sprawia, że miasto bywa porównywane nie tylko do Florencji, ale również do Wenecji. Co zobaczyć w Mantui? Pałace, place i renesansowe arcydzieła Największą atrakcją miasta jest monumentalny Palazzo Ducale (Pałac Dożów) – dawna rezydencja Gonzagów, licząca blisko 500 pomieszczeń i należąca do największych kompleksów pałacowych we Włoszech. Zwiedzający mogą zobaczyć reprezentacyjne sale ozdobione freskami, dziedzińce oraz słynną Camera degli Sposi z iluzjonistycznymi malowidłami Andrei Mantegni, uznawanymi za jedno z najwybitniejszych dzieł renesansu. Kilkanaście minut spacerem od centrum znajduje się Palazzo Te – podmiejska rezydencja zaprojektowana przez Giulio Romano, która słynie z niezwykle efektownych dekoracji. Największe wrażenie robi Sala Gigantów, gdzie malowidła pokrywają zarówno ściany, jak i sufit, tworząc iluzję zawalającego się świata. Warto odwiedzić również bazylikę św. Andrzeja, zaprojektowaną przez Leona Battistę Albertiego, oraz XI-wieczną Rotondę San Lorenzo – najstarszy kościół w mieście. Nieco mniej znanym, ale wyjątkowym zabytkiem jest natomiast Teatro Bibiena – XVIII-wieczny teatr o bogato zdobionym barokowym wnętrzu, w którym jako czternastolatek koncertował Wolfgang Amadeusz Mozart. Sercem Mantui pozostają połączone ze sobą place Piazza Sordello, Piazza Broletto, Piazza delle Erbe i Piazza Mantegna, otoczone arkadami, kawiarniami i zabytkowymi kamienicami. W przeciwieństwie do wielu włoskich miast, nawet w szczycie sezonu można tu bez pośpiechu usiąść przy stoliku i poczuć lokalną atmosferę. Po zwiedzaniu zabytków warto wybrać się na spacer wzdłuż jezior otaczających historyczne centrum. Ścieżki nad Lago di Mezzo prowadzą przez tereny zielone i rezerwaty przyrody, a w sezonie można wybrać się także w rejs, podczas którego podziwia się kwitnące lotosy i liczne gatunki ptaków wodnych. Dopełnieniem wizyty jest lokalna kuchnia – Mantua słynie z dyniowych tortelli, kruchego migdałowego ciasta sbrisolona oraz tradycyjnych dań regionu Lombardii, serwowanych w rodzinnych osteriach działających od pokoleń. Jak dojechać do Mantui z Polski? Mantua nie posiada własnego lotniska, jednak dotarcie do miasta jest stosunkowo proste. Najwygodniejszym rozwiązaniem jest lot z Polski do Werony, oddalonej o około 45 kilometrów. Z tamtejszego lotniska można dojechać autobusem do stacji Verona Porta Nuova, skąd regularnie kursują pociągi do Mantui – podróż trwa około 40-50 minut. Dobrym punktem przesiadkowym są również Mediolan i Bolonia, które oferują liczne połączenia lotnicze z Polski oraz dogodne połączenia kolejowe z Mantuą. Osoby podróżujące samochodem mogą połączyć wizytę w mieście z objazdem północnych Włoch, odwiedzając po drodze Weronę, jezioro Garda czy Parmę. Dzięki niewielkim rozmiarom historycznego centrum większość najważniejszych atrakcji Mantui można zwiedzić pieszo, co dodatkowo sprzyja spokojnemu odkrywaniu miasta z dala od tłumów charakterystycznych dla najbardziej znanych włoskich destynacji. Źródło: The Times Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Kolejne trzęsienie ziemi we Włoszech wystraszyło turystów. Epicentrum znajdowało się w pobliżu Pizy
Zaledwie kilka dni po silnym trzęsieniu ziemi w rejonie Neapolu Włochy ponownie nawiedziły wyraźne wstrząsy. Tym razem mieszkańcy i turyści przebywający w Toskanii odczuli trzęsienie ziemi o magnitudzie 4,3. Czy spowodowało duże szkody?
Położenie Włoch na styku afrykańskiej i eurazjatyckiej płyty sprawia, że kraj regularnie doświadcza aktywności sejsmicznej. Choć większość wstrząsów pozostaje niemal niezauważalna, silniejsze trzęsienia ziemi uruchamiają procedury bezpieczeństwa i wzbudzają obawy mieszkańców oraz turystów. Tym razem do takich wstrząsów doszło w Toskanii. Gdzie znajdowało się ich epicentrum i jakie były skutki? Trzęsienie ziemi w Toskanii. Jakie były skutki wstrząsów w okolicach Pizy? Wtorkowe przedpołudnie w Toskanii upłynęło pod znakiem silnych wstrząsów, które około godziny 10:15 czasu lokalnego odczuli mieszkańcy oraz turyści przebywający w północnej części regionu. Według włoskiego Narodowego Instytutu Geofizyki i Wulkanologii (INGV) epicentrum znajdowało się w rejonie San Piero a Grado, około siedmiu kilometrów na zachód od Pizy, a ognisko trzęsienia zlokalizowano na głębokości około 8 kilometrów. To właśnie stosunkowo płytkie położenie hipocentrum sprawiło, że drgania były wyraźnie odczuwalne nie tylko w Pizie, ale również w Livorno, Lukce, Massa-Carrarze, części Florencji i na wybrzeżu Toskanii. Wiele osób w panice opuściło domy, biura, sklepy i urzędy, a regionalny numer alarmowy odebrał setki telefonów od mieszkańców poszukujących informacji lub zgłaszających odczuwalne wstrząsy. W ramach środków ostrożności ewakuowano m.in. ratusz, budynek sądu oraz centrum wystawowe Palazzo Blu, natomiast zarządca infrastruktury kolejowej czasowo wstrzymał ruch pociągów, aby skontrolować stan torów i sieci. Przez kilka godzin pasażerowie musieli liczyć się z opóźnieniami, zmianami tras i odwołaniami części połączeń. Dobra wiadomość jest taka, że wstępne kontrole nie wykazały poważniejszych zniszczeń. Krzywa Wieża w Pizie oraz pozostałe zabytki na Piazza dei Miracoli nie ucierpiały, nie odnotowano także ofiar śmiertelnych. Służby poinformowały jedynie o uszkodzeniu jednego budynku mieszkalnego zamieszkiwanego przez trzy rodziny, a po głównym wstrząsie sejsmolodzy zarejestrowali serię około dziesięciu słabszych wstrząsów wtórnych. Władze regionu zapowiedziały kontynuację kontroli infrastruktury i budynków użyteczności publicznej. Kilka dni wcześniej silne trzęsienie ziemi nawiedziło okolice Neapolu Wydarzenia w Toskanii nastąpiły zaledwie kilka dni po znacznie poważniejszym trzęsieniu ziemi, które pod koniec lipca nawiedziło okolice Neapolu. Epicentrum wstrząsu o magnitudzie 4,7 znajdowało się w rejonie Pól Flegrejskich (Campi Flegrei) – rozległej kaldery wulkanicznej położonej na zachód od miasta. Było to jedno z najsilniejszych trzęsień ziemi odnotowanych w tym obszarze od kilkudziesięciu lat. Skutki okazały się znacznie poważniejsze niż w przypadku wtorkowych wydarzeń w Toskanii. Według włoskich mediów rannych zostało co najmniej 26 osób, około 300 mieszkańców musiało opuścić swoje domy, a wielu z nich spędziło noc na ulicach z obawy przed kolejnymi wstrząsami i możliwością zawalenia się budynków. Odnotowano lokalne przerwy w dostawach energii elektrycznej, zakłócenia w kursowaniu metra i kolei, a także osuwiska oraz uszkodzenia części budynków i fragmentów klifów. Minister ds. ochrony ludności Nello Musumeci apelował do mieszkańców o zachowanie szczególnej ostrożności, przypominając, że aktywność sejsmiczna i wulkaniczna w rejonie Campi Flegrei pozostaje pod stałym nadzorem naukowców. Obszar ten od kilku lat doświadcza zjawiska bradyseizmu, czyli powolnego unoszenia i opadania powierzchni ziemi, któremu towarzyszy zwiększona liczba trzęsień ziemi. Choć eksperci podkreślają, że samo występowanie wstrząsów nie oznacza zbliżającej się erupcji, sytuacja jest stale monitorowana przez sejsmologów i służby odpowiedzialne za bezpieczeństwo ludności. Źródła: The Florentine, Wanted in Rome, AOL Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Renesansowy Rzym wyrósł z antycznych ruin. Tak odkrywano przeszłość Wiecznego Miasta
Przez stulecia mieszkańcy Rzymu rozbierali antyczne budowle, a odzyskany materiał wykorzystywali do wznoszenia domów, pałaców i fortec. Renesans przyniósł jednak przełom – ruiny zaczęto badać, a spod ziemi wydobyto arcydzieła znane wcześniej tylko ze starożytnych opisów.
Spis treści: Rzym, który pożerał sam siebie Koloseum zarosło chwastami, a antyczny teatr stał się fortecą Chrześcijański Rzym zachwycił się pogańskim antykiem „To jest Laokoon, o którym pisze Pliniusz!” Jak obecność papieży zmieniła Rzym i dlaczego w Wiecznym Mieście wiara niemal zawsze splatała się z polityką? Opowiada o tym historyczka i badaczka Jessica Wärnberg w książce „Rzym miasto Boga. Opowieść o świętości i władzy”, która ukaże się 26 sierpnia 2026 roku nakładem Wydawnictwa Znak. Poniżej publikujemy fragment poświęcony renesansowemu odkrywaniu antycznej przeszłości miasta. Rzym, który pożerał sam siebie Rzymscy budowniczowie przyjęli oszczędne, a niekiedy wręcz pomysłowe podejście – rozbierali ruiny, by wznosić nowe budowle. Wykorzystując kamień i drewno z odzysku, tworzyli konstrukcje będące osobliwym zlepkiem rozmaitych stylów i elementów. Efekty tych prac wielu rozczarowywały. Chryzoloras porównywał Rzym do kanibala, który traktuje „samego siebie jak kopalnię i kamieniołom”, stając się „miastem, które jednocześnie odżywia się i pożera”. Przebywający w mieście pod koniec XV wieku kastylijski historyk i królewski sekretarz Alfonso de Palencia nakreślił jeszcze bardziej dramatyczny obraz. Twierdził, że spacerował ulicami wśród zwałów gruzu tak wysokich, że wystawały spod nich jedynie najwyższe części starożytnych budowli. Słów krytyki nie szczędzili sami mieszkańcy Italii. Uczony Flavio Biondo, stojąc na Kapitolu, ubolewał nad widokiem piętnastowiecznego Rzymu: „Wstydzę się i cierpię, opisując brzydotę biorącą swój początek na Kapitolu”. Zauważył, że Bonifacy IX wzniósł tam „budynek z cegły […] na użytek senatorów i prawników”, którego pospolitość „wywołałaby odrazę mieszkańców” starożytnego miasta. Koloseum zarosło chwastami, a antyczny teatr stał się fortecą Mimo narzekań Palencii wiele budowli, do których wzdychał Biondo i – jak wyobrażał sobie Kastylijczyk – którymi zachwycali się mieszkańcy starożytnego Rzymu, wciąż można było oglądać, choć znajdowały się w opłakanym stanie. Na początku XVI wieku niderlandzki malarz Maarten van Heemskerck odwiedził Rzym i uwiecznił samego siebie na tle Koloseum. Amfiteatr popadł w ruinę i przypominał wówczas wyszczerbione półkole tuneli, porośnięte chwastami i pokryte grubą warstwą pyłu. Po drugiej stronie Palatynu przetrwał Teatr Marcellusa – imponująca, półokrągła konstrukcja, która od czasów cesarza Augusta górowała nad Wyspą Tyberyjską. Teatr, który niegdyś mógł pomieścić 20 tysięcy widzów siedzących w rzędach, wzniesiono na trzech poziomach arkad z betonu, tufu i trawertynu. Nie wiemy dokładnie, jak wyglądały pierwotnie najwyższe kondygnacje budowli, ponieważ u progu ery nowożytnej była ona wielokrotnie niszczona, odbudowywana i adaptowana do nowych celów. W pewnym okresie Teatr Marcellusa służył jako forteca arystokratycznego rodu Savellich, a wcześniej, w XII wieku, był siedzibą rodziny rewolucyjnego przywódcy Giordana Pierleoniego, który przekształcił antyczne miejsce rozrywki w średniowieczną twierdzę. W innych zakątkach Rzymu starożytne kamienie wykorzystywano w nieco bardziej romantyczny sposób – architekci wznosili na ruinach fortece, by przywołać antyczne ideały. Inaczej niż w przypadku Bonifacego IX, fundatorzy tych budowli zyskali uznanie w oczach ludzi takich jak Biondo. Często byli nimi wpływowi członkowie papieskiego dworu. Na Eskwilinie kardynał Prospero Colonna, bratanek papieża Marcina V, wykorzystał drzewa, mury i rzeźby, by tchnąć życie w miejsce, które uważał za starożytne Ogrody Mecenasa. W epoce Augusta Mecenas, generał i doradca cesarza, chadzał ulicami Rzymu w czasach, gdy Teatr Marcellusa przyjmował pierwszych widzów. W „Odach” Horacy wspominał Mecenasa przebywającego w swej wieży w chmurach, a idylliczne miejsce przeciwstawiał zgiełkowi, spiętrzonym dachom i murom Romy. Kariera Colonny miała przybrać burzliwy obrót – po śmierci wuja jako jeden z nielicznych kardynałów został ekskomunikowany. Jednak w szczęśliwszym okresie potęgi swojego rodu Colonna wykorzystał wizję idyllicznych Ogrodów Mecenasa do stworzenia dworu, w którym entuzjazm dla antyku przejawiał się nie tylko w martwych kamieniach, lecz także w erudycyjnych rozmowach. W ciepłe wieczory przy stole kardynała uczeni pokroju Bionda dbali o intelektualną rozrywkę gości. Wskazując ogród, w którym na cokołach dumnie prezentowały się popiersia, Biondo z pasją opisywał marmurowe rzeźby, które – jak wierzył – niegdyś mogły należeć do samego Mecenasa. Chrześcijański Rzym zachwycił się pogańskim antykiem Te przyjemne kolacje na świeżym powietrzu u kardynała Prospera Colonny ukazują obraz Rzymu zawieszonego między dwoma światami. Prospero był arystokratą i wysokim dostojnikiem Kościoła – instytucji, której potęga w Rzymie (i poza nim) opierała się na chrześcijańskich dogmatach. Jednocześnie próbował wieść życie na wzór antycznego, pogańskiego wodza. Studiował i wychwalał ideały systemu politycznego i religijnego, który niegdyś zwalczał pierwszych chrześcijan, a którego dziedzictwo, paradoksalnie, umacniało teraz jego władzę kościelną. Biondo nazywał Prospera „Mecenasem naszego stulecia”. Prospero jawi się jako postać pełna sprzeczności. Był jednak typowym przedstawicielem ówczesnych rzymskich elit. Wraz z myślicielami pokroju Bionda czy Chryzolorasa należał do rosnącej grupy chrześcijan zafascynowanych kulturą i wiedzą pogańskiego antyku. Entuzjastów tych nazwano humanistami – wielbicielami studia humanitatis: filozofii, gramatyki, retoryki i poezji, czerpiącymi inspirację ze starożytnych twórców greckich i rzymskich. Humaniści z zaciekawieniem i z otwartym umysłem badali klasyczne teksty, artefakty i budowle. Ten kulturalny fenomen nazwano później renesansem, Rinascimento – uznano go bowiem za prawdziwe odrodzenie piękna i wiedzy starożytnego świata. „To jest Laokoon, o którym pisze Pliniusz!” W Rzymie na fali tego entuzjazmu odkryto lub ponownie zbadano tysiące obiektów. Ziemia zaczęła oddawać ukryte w niej wiekowe skarby. Gdy księża z San Silvestro in Capite namawiali mieszkańców do wynajmowania i odbudowy posiadłości na Polu Marsowym, spod warstw ziemi zaczęły wyłaniać się antyczne inskrypcje, monety i rzeźby. W 1489 roku w rzymskim porcie Anzio, po wiekach uśpienia, odnaleziono pełne wdzięku kształty Apolla Belwederskiego. Nieco ponad piętnaście lat później w rzymskiej winnicy odkopano marmurową grupę Laokoona i jego synów. Atmosferę tamtych chwil najlepiej oddaje okrzyk artysty Giuliana da Sangallo, oglądającego rzeźbę wraz z papieżem Juliuszem II i Michałem Aniołem: „To jest Laokoon, o którym pisze Pliniusz!”. To jest przedruk z książki autorstwa Jessiki Wärnberg „Rzym miasto Boga. Opowieść o świętości i władzy” w przekładzie Ewy Ratajczyk i Michała Filipczuka, która ukaże się nakładem, Wydawnictwa Znak (premiera: 26 sierpnia 2026 roku). Tutuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Plac Świętego Piotra zachwyca od stuleci. Każdy z tamtejszych detali ma znaczenie
Plac Świętego Piotra jest czymś więcej niż tylko „przedpolem” największej świątyni katolickiej. Mówimy tu o mistrzowskim dziele sztuki urbanistycznej, w którym przeplatają się wątki religijne, historyczne, architektoniczne, a nawet astronomiczne. Choć na pierwszy rzut oka miejsce to przytłacza swoim monumentalnym charakterem i symetrią, w rzeczywistości jest ono pełne subtelnych iluzji optycznych, ukrytych symboli oraz fascynujących legend. Stanowi ono architektoniczną wizytówkę Watykanu, witającą każdego roku miliony pielgrzymów i turystów.
Spis treści: Od Cyrku Nerona do placu pielgrzymów Geniusz Berniniego Obelisk Watykański i niesamowita inżynieria Bliźniacze fontanny Zegar i niewidzialny kalendarz Zarówno Plac Świętego Piotra, jak i cały otaczający go „teatr” form i instytucji, należy określać mianem fenomenu ukształtowanego dzięki inżynieryjnym i architektonicznym ambicjom epoki baroku. Bernini, wraz ze swoimi poprzednikami i kontynuatorami, stworzył urbanistyczny ideał, wykorzystując zasady geometrii, fizyki i optyki dla chwały chrześcijaństwa. Od Cyrku Nerona do placu pielgrzymów W czasach starożytnego Rzymu obszar dzisiejszego Watykanu miał zupełnie inny charakter. Znajdowały się tam rozległe ogrody, a w I wieku n.e., z polecenia Kaliguli, rozpoczęto budowę ogromnego cyrku, przeznaczonego do wyścigów rydwanów. Obiekt ten, ukończony przez Nerona i znany jako Cyrk Nerona, odgrywał tak samo istotną, jak mroczną rolę w historii wczesnego chrześcijaństwa. Po tragicznym pożarze Rzymu w 64 roku n.e., cesarz zrzucił winę na rosnących w siłę chrześcijan. To właśnie na arenie owego cyrku odbywały się masowe i okrutne egzekucje wyznawców tej religii. Zgodnie z wczesnochrześcijańską tradycją, wśród zamęczonych w tym miejscu znajdował się sam św. Piotr. Apostoł miał zostać ukrzyżowany głową w dół i pochowany w niepozornej nekropolii na stokach Wzgórza Watykańskiego. Pamięć o tym miejscu przetrwała wieki prześladowań. Gdy na początku IV stulecia Konstantyn Wielki zalegalizował chrześcijaństwo i postanowił wznieść pierwszą wielką bazylikę dedykowaną św. Piotrowi, na miejsce budowy wybrał właśnie strome zbocze wzgórza kryjące pochówek apostoła. Jako fundamentów dla wschodniej części świątyni użyto częściowo struktur dawnego cyrku. Chaotyczna przestrzeń przed wspaniałą świątynią Przez całe średniowiecze, aż do późnego renesansu, przestrzeń rozpościerająca się przed bazyliką stanowiła chaotyczny, nieuporządkowany teren. Było to miejsce, do którego docierali pielgrzymi z najdalszych zakątków ówczesnej Europy. Nie mieli oni tam stałego schronienia przed rzymskim słońcem czy deszczem. Tylko z okazji ważnych świąt i uroczystości wznoszono na placu prowizoryczne namioty i drewniane konstrukcje. Sytuacja ta zaczęła kontrastować z rozmachem ogromnej bazyliki św. Piotra, której budowę rozpoczęto w XVI, a ukończono w pierwszej połowie XVII wieku. Nowa świątynia, największa w chrześcijańskim świecie, domagała się przedpola godnego swojej skali i znaczenia. Geniusz Berniniego Przełom nastąpił za pontyfikatu Aleksandra VII, wybranego na Tron Piotrowy w 1655 roku. Papież z rodu Chigi uznał za punkt honoru stworzenie placu, który uporządkuje przestrzeń, pomieści setki tysięcy wiernych, a jednocześnie zniweluje mankamenty proporcji fasady bazyliki. W 1656 roku to zadanie zostało powierzone Gian Lorenzo Berniniemu, jednemu z najwybitniejszych rzeźbiarzy i architektów dojrzałego baroku. Bernini nie miał łatwego zadania. W projekt trzeba było wkomponować istniejący już obelisk i wybudowaną kilkadziesiąt lat wcześniej fontannę. Ponadto musiał poradzić sobie z fasadą świątyni, która wydawała się za szeroka w stosunku do swojej wysokości. Po przygotowaniu i odrzuceniu dwóch wstępnych koncepcji, ostateczny model zyskał aprobatę papieża. 28 sierpnia 1657 roku wmurowano kamień węgielny pod budowę założeń. Trapez i elipsa Aby sprostać wymaganiom, architekt zaprojektował plac składający się z dwóch oddzielnych, ale płynnie połączonych figur geometrycznych. Część trapezoidalna została ulokowana bezpośrednio przed fasadą bazyliki. Jej boczne ramiona – zamknięte korytarze – zbiegają się ku placowi głównemu. W praktyce mówimy tu o niczym innym, jak o sprytnym zabiegu wymuszonej perspektywy. Sprawia to, że gigantyczna, horyzontalna fasada optycznie wydaje się wyższa i bliższa obserwatorowi, ukrywając jej nadmierną rozłożystość. Częścią eliptyczną jest właściwy plac centralny, otoczony kolumnadą nawiązującą do antycznych amfiteatrów. Cała elipsa wraz z okalającą ją strukturą mierzy około 240 metrów długości. Matczyne ramiona Kościoła Wspaniała kolumnada Berniniego składa się z 284 monumentalnych, mierzących około 20 metrów wysokości kolumn w porządku toskańskim i 88 pilastrów. Wykonane z jasnego trawertynu, zostały ustawione w czterech rzędach, tworząc zadaszony korytarz. Środkowy trakt był na tyle szeroki, że swobodnie mógł zmieścić dwa powozy konne, zapewniając dostojnikom ochronę przed słońcem lub deszczem. Projekt ten niósł ze sobą potężny ładunek symboliczny. Sam Bernini interpretował stworzoną przez siebie strukturę jako „matczyne ramiona Kościoła”, które szeroko otwierają się, by objąć chcących umocnić swoją wiarę pielgrzymów, a także całą resztę świata. Idealne złudzenie optyczne Pomijając aspekt duchowy, jednym z najniezwyklejszych elementów wizyty na Placu Świętego Piotra jest doświadczenie zaprojektowanej przez Berniniego iluzji anamorficznej. Pomiędzy centralnym obeliskiem a każdą z dwóch fontann, na powierzchni bruku umieszczono dwa białe, marmurowe dyski wyznaczające ogniska elipsy. Jeśli obserwator stanie dokładnie na jednym z nich i spojrzy w kierunku najbliższej połowy kolumnady, doświadczy niesamowitego zjawiska. Potężny las 284 kolumn, ustawionych w czterech rzędach, nagle „znika”, a w jego miejscu widać wyłącznie jeden rząd. Bernini z aptekarską precyzją wyliczył odstępy i nieznacznie korygował obwód kolumn w kolejnych rzędach od wewnątrz, tak aby każda kolumna z pierwszego rzędu idealnie zasłaniała trzy kolejne stojące za nią. Ta architektoniczna sztuczka sprawia, że gigantyczna i ciężka budowla nabiera lekkości, a plac wydaje się otwarty i przejrzysty, pomimo otaczającej go kamiennej ramy. Na zwieńczeniach kolumnady dokładny obserwator wypatrzy również powtórzony w sześciu miejscach herb papieża Aleksandra VII, patrona tego przedsięwzięcia. Kościół triumfujący Attykę wspaniałej kolumnady wieńczy kolekcja składająca się ze 140 posągów, przedstawiających świętych. Mierzące ponad 3 metry wysokości figury symbolizują tzw. Kościół triumfujący – wspólnotę zbawionych, która z góry spogląda na wiernych i wita pielgrzymów wkraczających na plac. Na południowej kolumnadzie, na wysokości fontanny Berniniego, umiejscowiono posąg św. Jacka Odrowąża. To jedyny polski święty, uwzględniony w rozległym kompleksie rzeźb okalających plac. Obelisk Watykański i niesamowita inżynieria W geometrycznym centrum eliptycznego placu dominuje Obelisk Watykański. Ten potężny monolit, wykonany z czerwonego granitu, osiąga wysokość 25,5 metra. Jego korzenie sięgają starożytnego Egiptu, a dokładniej – świątynnego miasta Heliopolis, skąd w późniejszym czasie trafił na Forum Julium w Aleksandrii. W 37 roku n.e., na rozkaz Kaliguli, obelisk został sprowadzony do Rzymu. Było to ogromne wyzwanie logistyczne. Wymagało skonstruowania potężnego statku transportowego, którego kadłub po dostarczeniu ładunku wypełniono balastem i celowo zatopiono, aby stanowił solidny fundament dla jednego z falochronów i latarni morskiej w nowym cesarskim porcie Klaudiusza. Monolit przetrwał upadek Cesarstwa Rzymskiego. Kiedy kończono budowę kopuły nowej bazyliki, papież Sykstus V postanowił uporządkować przestrzeń przed świątynią i przenieść ważący niemal 327 ton monument w docelowe miejsce. W 1586 roku papież zlecił to karkołomne zadanie architektowi Domenico Fontanie. Włoscy inżynierowie od lat głowili się, jak przenieść tak gigantyczną i kruchą strukturę, by jej nie uszkodzić. Fontana poświęcił rok na drobiazgowe wyliczenia i przygotowania. Skonstruował drewnianą wieżę-rusztowanie wykonaną z solidnego dębu i orzecha. Operacja rozpoczęła się 30 kwietnia 1586 roku. Użyto siły 900 mężczyzn, 75 koni i skomplikowanego systemu 40 dźwigów, wielokrążków, kołowrotów i setek metrów lin. 28 września ostatecznie zdemontowano potężne rusztowanie. Bliźniacze fontanny Równowaga architektoniczna placu została uzupełniona przez włączenie elementu żywiołu wody. Symetrycznie po północnej i południowej stronie potężnego obelisku ulokowano dwie, na pierwszy rzut oka identyczne fontanny. Choć wydają się być dziełem jednego twórcy, dzieli je ponad pół wieku ewolucji artystycznej. Wodotrysk znajdujący się po stronie północnej jest dziełem Carlo Maderno. Powstał on w latach 1612–1614, a więc długo przed wielką barokową przebudową Berniniego. Architekt ten, odpowiedzialny również za nową fasadę bazyliki, nie budował jej od zera, a przebudował i zreorganizował fontannę istniejącą tam od XV wieku. W 1667 roku papież Klemens X zadecydował o domknięciu symetrii i powierzył budowę drugiego wodotrysku Gian Lorenzo Berniniemu. Mistrz zdecydował się wybudować niemal idealną wizualną kopię dzieła Maderny. Pozostawił na niej jednak swój subtelny artystyczny podpis – w dolnej partii trzonu ozdobił rzeźbę pełnymi dynamiki figurami tryskających wodą delfinów, otaczającymi ośmioboczną bazę. Zegar i niewidzialny kalendarz Należy wspomnieć, że Plac św. Piotra pełni także rolę narzędzia do odmierzania czasu i pór roku. Przestrzeń ta skrywa w sobie ogromny zegar słoneczny i kalendarz zodiakalny. W erze wczesnej nowożytności chrześcijaństwo musiało prowadzić ścisłe obliczenia astronomiczne, by z największą precyzją wyznaczać daty świąt ruchomych i godziny liturgiczne. Pierwsze mechaniczne zegary z tamtego okresu bywały zawodne i stanowiły dobro luksusowe. W XVIII wieku, Klemens XI zdecydował o wytyczeniu na placu oficjalnego punktu referencyjnego czasu dla całego Rzymu. Skonstruowanie go zlecił wybitnemu astronomowi Francesco Bianchiniemu. Od obelisku, w kierunku fontanny Maderny, po stronie okien papieskiej biblioteki, poprowadzono cienką linię z ciemnego granitu ułożoną w bruku, tzw. meridianę. Mechanizm ten został udoskonalony w 1817 roku, zmieniając starożytny obelisk w kolosalny rylec słonecznego zegara. Dokładnie w momencie tzw. prawdziwego południa słonecznego, najwyższego położenia słońca na niebie, cień rzucany przez iglicę egipskiego monumentu przecina wspomnianą granitową linię. Na przebiegu meridiany Bianchini i jego następcy zatopili dyski z białego marmuru. Dwa skrajne oznaczają przesilenia. Pomiędzy nimi umieszczono pięć innych kręgów, reprezentujących wędrówkę słońca przez poszczególne konstelacje zodiaku ujęte w pary. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
La Spezia zachwyca historią. To więcej niż brama do Cinque Terre
La Spezia, zlokalizowana na malowniczym i poszarpanym wybrzeżu, jest jednym z najbardziej niedocenianych miast we Włoszech. Wiele osób traktuje ją jako bramę do Cinque Terre. Niesłusznie, bo to wspaniałe miasto o głębokiej i skomplikowanej historii skrywa wiele skarbów. Czym zachwyca La Spezia? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Miasto nad Morzem Liguryjskim Od pogranicza dwóch cywilizacji do potężnego arsenału Atrakcje La Spezii La Spezia to nie tylko romantyczna zatoka, która już wiele lat temu urzekała artystów, ale także arena historycznych przemian. To właśnie tam antyczne dziedzictwo rzymskiej kolonii miesza się ze śladami zaciętej rywalizacji morskich potęg i śladami militarnej przeszłości. Miasto nad Morzem Liguryjskim La Spezia jest usytuowana w malowniczym regionie Liguria. Rozpościera się między ciemnoniebieskimi wodami Morza Liguryjskiego a wzgórzami, zajmując strategiczny, kluczowy punkt na mapie włoskiego buta, dokładnie pomiędzy wielkimi historycznymi republikami: Genuą a Pizą. „Wyrosło” nad zatoką La Spezia, która na całym świecie jest znana jako Zatoka Poetów. Od pogranicza dwóch cywilizacji do potężnego arsenału Zanim rzymskie legiony odcisnęły swój ślad na tym terenie, obszar ten stanowił granicę między terenami cywilizacji Etrurii a plemionami Ligurów. Ziemie zlokalizowane w bliskiej odległości od ujścia Magry były pożądane ze względu na swoje zasoby. Dowody archeologiczne wskazują, że wczesne porty i osady etruskie prężnie funkcjonowały tam na długo przed przybyciem Rzymian. Rzymska pacyfikacja Osadnictwo zaczęło rozwijać się w 177 roku p.n.e. To właśnie wtedy rosnąca w siłę Republika Rzymska, dążąc ostatecznie do pacyfikacji plemion Ligurów Apuańskich, podjęła strategiczną decyzję o założeniu w tym regionie ufortyfikowanej kolonii. Manewr ten stanowił pokłosie wielokrotnych, ciężkich starć zbrojnych (m.in. w 195 r. p.n.e.), które ostatecznie doprowadziły do masowych, przymusowych deportacji rdzennej ludności do odległego Samnium. W efekcie tych działań, powstała kolonia o nazwie Luna. Ekonomia rzymskiej osady opierała się na dwóch filarach. Pierwszym była eksploatacja złóż białego marmuru w pobliskich Alpach Apuańskich i rejonie Carray. Drugim było prężnie rozwijające się rolnictwo. Upadek i rozkradanie dziedzictwa Potężna kolonia zaczęła chylić się ku upadkowi pod koniec IV wieku n.e. Złożyło się na to kilka czynników: nieustanne zmiany polityczne, najazdy barbarzyńskie osłabiające szlaki handlowe, a przede wszystkim dotkliwa degradacja środowiskowa polegająca na powolnym zamulaniu się portu. Aż do XVI wieku majestatyczne ruiny rzymskie były bezlitośnie i systematycznie rozkradane jako źródło taniego materiału budowlanego. Sytuacja ta stała się na tyle poważna, że lokalny humanista i duchowny, kardynał Filippo Calandrini, wpadł w przerażenie na widok skali dewastacji. Udało mu się nakłonić papieża Piusa II do wydania 7 kwietnia 1461 roku specjalnego papieskiego brewe, które surowo i pod groźbą kar zabraniało dalszego niszczenia i kradzieży antycznych ruin. Zakaz ten miał jednak wymiar głównie papierowy. Najlepszym na to dowodem jest fakt, że gdy w 1471 roku wznoszono okazały Palazzo del Comune w niedalekiej Sarzanie, jako głównego budulca użyto ciosanego marmuru wykradzionego z ruin Luni. Era genueńska Po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego, cały region zatoki La Spezia stał się areną politycznych starć. Wraz ze wzrostem potęg morskich w epoce średniowiecza i wczesnego renesansu, akwen ponownie zaczął przyciągać spojrzenia wielkich republik kupieckich. Strategiczna kontrola nad tym terenem była przedmiotem zażartych sporów, wojen i gier dyplomatycznych pomiędzy potężną Republiką Genui i Pizą. Dla samej La Spezii, która w tamtym okresie pozostawała jeszcze niewielką osadą, momentem przełomowym okazało się ostateczne pokonanie arystokratycznego rodu Fieschi. Po ich upadku miasto i przyległe do niego tereny znalazły się w strefie wpływów Republiki Genui. Transformacja w potężny arsenał Wiek XIX przyniósł regionowi głębokie zmiany. To właśnie wtedy ponownie dostrzeżono potencjał zatoki. Wraz z burzliwym procesem zjednoczenia Włoch uznano, że państwo wymaga zaplecza dla rozwijającej się marynarki wojennej. W połowie XIX stulecia wybudowano tam potężny Arsenał Marynarki Wojennej. Nie był to zwykły port, a skomplikowana sieć fortyfikacji obronnych, otaczających całą zatokę. Budowa arsenału zmieniła La Spezię z sennego miasteczka w ważną bazę wojskową i potężny ośrodek przemysłowy. Miasto zaczęło przyciągać inżynierów, stoczniowców, robotników i marynarzy, a populacja gwałtownie wzrosła. Atrakcje La Spezii Z punktu widzenia turysty, najwięcej atrakcji skrywa historyczne centrum i obszar portowy. W starym mieście zachowało się kilka barokowych pałaców, a wokół dawnego centrum można podziwiać wspaniałe rezydencje w stylu liberty. Należy jednak podkreślić, że lista tamtejszych zabytków i innych ciekawych miejsc jest znacznie dłuższa. Kościół Matki Boskiej Śnieżnej Budowla wzniesiona na przełomie XIX i XX wieku swoim stylem nawiązuje do świątyń bizantyjskich. Wyraźnie można w niej dostrzec inspirację wczesnochrześcijańskimi kościołami z Rzymu. Niedaleko znajduje się Plac Garibaldiego, w którego centralnym punkcie znajduje się Fontanna Dialogu. Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny Kościół został wzniesiony w drugiej połowie XIII wieku, jednak oryginalna budowla uległa zniszczeniu podczas alianckiego nalotu w 1943 roku. Dziś możemy podziwiać odbudowaną świątynię, której fasada nawiązuje do dawnej bazyliki. Zamek św. Jerzego Najbardziej wyrazistym śladem dawnej historii jest zamek św. Jerzego – górująca nad miastem potężna forteca. Wybudowana w XV wieku broniła dostępu do miasta od strony lądu. Obecnie mieści się tam muzeum archeologiczne, w którym eksponowane są zbiory prehistoryczne (między innymi znaleziska z wyspy Palmaria) i artefakty z czasów rzymskich. Muzeum Technologii Morskiej Tuż przy historycznej bramie arsenału znajduje się wejście do muzeum, w którym zebrano eksponaty prezentujące ewolucję technologii morskiej. Można tam zobaczyć między innymi ponad sto modeli statków, makiety przedstawiające historyczny arsenał, broń (torpedy i działa), a także bogatą kolekcję medali. Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Chcesz zobaczyć świat z „Odysei”? Oto miejsca, w których kręcono film Christophera Nolana
Do kin trafiła długo wyczekiwana „Odyseja” Christophera Nolana. Widowiskowa adaptacja jednego z najsłynniejszych eposów starożytności zachwyca nie tylko rozmachem, ale również spektakularnymi krajobrazami. W jakich miejscach powstawał film i które z nich naprawdę warto odwiedzić?
Podróż Odyseusza trudno nazwać udaną wyprawą. Po drodze jego załoga trafia na sztormy, gubi kurs, rozbija statki, mierzy się z głodem i kolejnymi przeszkodami, które raz po raz oddalają bohatera od rodzinnej Itaki. Najnowsza ekranizacja eposu Homera w reżyserii Christophera Nolana może jednak zainspirować do zupełnie innego rodzaju podróży. Film powstawał w niezwykłych zakątkach Europy i Afryki, których surowe krajobrazy doskonale oddają atmosferę jednej z najsłynniejszych wypraw w historii literatury. Gdzie kręcono „Odyseję” i które z tych miejsc można odwiedzić także dziś? Grecja. To tutaj powstały najważniejsze sceny „Odysei” Christophera Nolana Choć ekipa filmowa pracowała na kilku kontynentach, właśnie Grecja stała się sercem produkcji „Odysei”. Zdjęcia realizowano przede wszystkim na Peloponezie – w regionie, który od wieków kojarzony jest z mitologią i światem Homera. Filmowcy wykorzystali m.in. malowniczą plażę Voidokilia, słynącą z zatoki w kształcie podkowy, a także znajdującą się nieopodal Jaskinię Nestora, gdzie nakręcono sceny związane z cyklopem Polifemem. W kadrze pojawiają się również średniowieczny zamek w Methoni, monumentalny Akrokorynt oraz okolice Pylos i Mesenii. Właśnie tutaj powstawały sceny związane z Itaką, Spartą oraz podróżą Telemacha poszukującego informacji o ojcu. Aby zachować autentyczny charakter produkcji, do portu w Pylos sprowadzono nawet 37-metrową replikę starożytnej triery, a statyści przeszli szkolenie z wioślarstwa. Jak podkreślała scenografka Ruth De Jong, Nolanowi zależało, by na ekranie wyraźnie było czuć siłę śródziemnomorskiego wiatru i surowość krajobrazu, zamiast pocztówkowych, idealnie skąpanych w słońcu widoków. Włochy. Favignana i Wyspy Liparyjskie stały się filmową Itaką Drugim filarem zdjęć były południowe Włochy, a szczególnie sycylijska wyspa Favignana oraz archipelag Wysp Liparyjskich. To właśnie Favignana, położona u zachodnich wybrzeży Sycylii, wcieliła się w filmową Itakę. Twórców zachwyciły przede wszystkim niewielkie zaludnienie, krystaliczna woda i XV-wieczna twierdza Santa Caterina górująca nad wyspą. Aby dotrzeć na plan, aktorzy i członkowie ekipy codziennie pokonywali pieszo kilkudziesięciominutową trasę pod górę, natomiast ciężki sprzęt transportowano śmigłowcami. Zdjęcia realizowano poza sezonem turystycznym, dzięki czemu udało się uchwycić niemal bezludne krajobrazy. Część scen powstała także na Wyspach Liparyjskich, w tym na Lipari, Vulcano i Basiluzzo. To miejsca od dawna utożsamiane z krainą Eola – strażnika wiatrów z „Odysei”. Wulkaniczne wyspy, fumarole oraz niemal nieustannie aktywny Stromboli od wieków pobudzały wyobraźnię żeglarzy i nic dziwnego, że właśnie tutaj Nolan postanowił stworzyć jedne z najbardziej widowiskowych ujęć swojej ekranizacji. Maroko stało się filmową Troją. Tutaj zbudowano monumentalne dekoracje Choć akcja eposu rozpoczyna się pod murami Troi, zdjęcia do tych scen nie powstawały w Turcji. Christopher Nolan zdecydował się przenieść filmowców do Maroka, gdzie wykorzystano wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO ksar Aït Benhaddou – jedną z najbardziej rozpoznawalnych historycznych osad świata. Na potrzeby produkcji obok zabytkowej wioski powstały ogromne dekoracje przedstawiające Troję, zajmujące powierzchnię blisko hektara. Co ciekawe, scenografię od początku projektowano z myślą o spektakularnym finale i po zakończeniu zdjęć mogła zostać spalona na oczach kamer. Scenografka Ruth De Jong wspominała później, że lokalne władze zgodziły się na realizację efektownych scen pod jednym warunkiem: „Możecie spalić swoją Troję, ale nie naszą wioskę”. W Maroku kręcono również sceny w Marrakeszu, który posłużył jako wnętrza pałacu Menelaosa, a także na atlantyckim wybrzeżu w Essaouirze, gdzie powstały ujęcia związane z koniem trojańskim i początkiem wielkiej podróży Odyseusza. Słoneczny plan filmowy w cieniu kontrowersji Część zdjęć realizowano także w okolicach miasta Dakhla na terytorium Sahary Zachodniej, którego status pozostaje przedmiotem międzynarodowego sporu. Decyzja ta spotkała się z krytyką organizatorów festiwalu FiSahara, którzy uznali, że wybór tej lokalizacji może przyczyniać się do normalizowania marokańskiej kontroli nad tym obszarem. Niektórzy nazywają nawet saharyjczyków współczesnymi „Odyseuszami”. Christopher Nolan nie odniósł się publicznie do tych zarzutów. Mimo kontrowersji surowe krajobrazy gór Atlas, pustynne plenery i wybrzeże Atlantyku nadały filmowi monumentalny, ponadczasowy charakter, doskonale oddający skalę jednej z najsłynniejszych podróży w historii literatury. Islandia i Szkocja. To tutaj Nolan stworzył najbardziej tajemnicze miejsca „Odysei” W przeciwieństwie do klasycznych ekranizacji mitów greckich Christopher Nolan świadomie szukał miejsc, które nie kojarzą się ze słonecznym Morzem Śródziemnym. Od początku wiedział, że sceny rozgrywające się w Hadesie chce nakręcić na Islandii. Zdjęcia powstały między innymi na czarnych plażach u stóp góry Hjörleifshöfði, a także w mniej znanych zakątkach wyspy, z dala od najpopularniejszych atrakcji turystycznych. Reżyserowi zależało na tym, by podziemia nie przypominały mrocznej jaskini, lecz bezkresny, niemal pozaziemski krajobraz skąpany w letnim świetle, które na Islandii niemal nie gaśnie. Zupełnie inny klimat otrzymała natomiast siedziba czarodziejki Kirke. Te sceny powstały na szkockim wybrzeżu Moray Firth, w okolicach Cullen, gdzie strome klify i zielone wzgórza stworzyły idealne tło dla samotnego domu bohaterki. Filmowcy pracowali również w rejonie zamku Findlater oraz lasu Culbin, a w porcie Inverness można było zobaczyć pełnowymiarowy drewniany statek przygotowany specjalnie na potrzeby produkcji. Malta i prawdziwa Itaka. Miejsca, które od wieków kojarzą się z Odyseuszem Ostatnim ważnym przystankiem filmowców była Malta, od dawna utożsamiana z mityczną wyspą Ogygią, na której nimfa Kalipso przez siedem lat przetrzymywała Odyseusza. Zdjęcia realizowano m.in. na wyspie Gozo, w pobliżu czerwonej plaży Ramla Bay oraz słynnej Jaskini Kalipso, skąd rozciąga się widok na otwarte Morze Śródziemne. Archipelag maltański od lat przyciąga hollywoodzkie produkcje nie tylko spektakularnymi krajobrazami, ale także niezwykle bogatym dziedzictwem historycznym – od neolitycznych świątyń starszych od Stonehenge po średniowieczne fortyfikacje Zakonu Maltańskiego. Co ciekawe, choć prawdziwa Itaka pozostaje najważniejszym miejscem całego eposu Homera, Nolan nie realizował tam głównych zdjęć. Współczesna wyspa Ithaki nadal jest jednak celem podróżników podążających śladami Odyseusza i jednym z najbardziej symbolicznych miejsc greckiej mitologii. To właśnie ona od ponad dwóch i pół tysiąca lat pozostaje symbolem domu, do którego – mimo wszystkich przeciwności – warto wrócić. Źródła: Condé Nast Traveler, Insight Vacations, Outside, EUobserver Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ma 900 lat historii i własną winnicę. To oficjalnie najlepszy hotel w Europie
Międzynarodowe rankingi najlepszych hoteli od lat stanowią cenne źródło inspiracji dla podróżników planujących kolejne wyjazdy. W najnowszym zestawieniu wyróżniono obiekty, które zachwycają nie tylko luksusem, ale również historią, architekturą i wyjątkowym otoczeniem. Tytuł najlepszego hotelu w Europie zdobyło miejsce mieszczące się w ponad 900-letniej posiadłości położonej w sercu Toskanii.
Co roku magazyn „Travel + Leisure” publikuje prestiżowy ranking najlepszych hoteli świata, tworzony na podstawie ocen i doświadczeń czytelników. W tegorocznym zestawieniu znalazło się 100 obiektów z różnych zakątków globu, jednak tylko dwanaście z nich reprezentuje Europę. Najwyżej oceniony europejski hotel mieści się na rozległej toskańskiej posiadłości otoczonej winnicami i gajami oliwnymi, udowadniając, że o wyjątkowości miejsca decyduje nie tylko standard, ale także jego historia i niepowtarzalny charakter. Ponad 900 lat historii i własna winnica. To najlepszy hotel w Europie Najwyżej ocenionym europejskim hotelem w tegorocznym rankingu Travel + Leisure World’s Best Awards 2026 został Rosewood Castiglion del Bosco – luksusowy obiekt położony w samym sercu Toskanii, na rozległej posiadłości liczącej około 2000 hektarów. Hotel uzyskał imponującą ocenę 99,58 pkt na 100, przyznaną przez ponad 207 tys. czytelników magazynu. Jego historia sięga XII wieku, kiedy na wzgórzach Val d’Orcia powstało średniowieczne borgo – niewielka osada otoczona winnicami, gajami oliwnymi i lasami. Przez stulecia miejsce pełniło różne funkcje, by po gruntownej renowacji przeobrazić się w jeden z najbardziej ekskluzywnych hoteli we Włoszech. Nowoczesność w historycznej lokalizacji Odrestaurowane kamienne budynki zachowały swój historyczny charakter, a jednocześnie zostały wyposażone w nowoczesne udogodnienia. Dziś na gości czekają 42 przestronne apartamenty oraz 11 prywatnych willi z basenami, z których wiele oferuje panoramiczne widoki na średniowieczne Montalcino i wpisaną na listę światowego dziedzictwa UNESCO dolinę Val d’Orcia. Jednym z największych wyróżników obiektu pozostaje jednak jego winiarskie dziedzictwo. Castiglion del Bosco jest jedną z historycznych posiadłości produkujących słynne Brunello di Montalcino, a goście mogą zwiedzać winnice, uczestniczyć w degustacjach oraz kolacjach połączonych z lokalnymi winami. Oferta obejmuje także jedyny we Włoszech całkowicie prywatny klub golfowy, luksusową strefę wellness z zabiegami inspirowanymi winoroślą oraz restauracje serwujące dania przygotowywane z regionalnych produktów i warzyw pochodzących z hotelowego ogrodu. Dzięki temu pobyt staje się czymś więcej niż noclegiem – to możliwość poznania Toskanii poprzez jej historię, krajobrazy, kuchnię i wielowiekową tradycję winiarską. Najlepsze hotele Europy 2026. Luksus od Alp po wybrzeże Amalfi W tegorocznym zestawieniu najlepszych europejskich hoteli szczególnie mocno zaznaczyły swoją obecność Włochy, których obiekty zajęły kilka czołowych miejsc. Ranking pokazuje jednak, że luksusowy wypoczynek na najwyższym poziomie można znaleźć w bardzo różnych zakątkach kontynentu – od alpejskich kurortów po śródziemnomorskie wybrzeża. Drugie miejsce przypadło Six Senses Crans-Montana w Szwajcarii – nowoczesnemu hotelowi położonemu tuż przy stokach narciarskich, z którego można wyjechać bezpośrednio na ponad 130 kilometrów tras. Gości przyciągają nie tylko alpejskie panoramy obejmujące Matterhorn i masyw Mont Blanc, lecz także rozbudowana strefa wellness z dziewięcioma gabinetami zabiegowymi, basenem na dachu, studiem jogi oraz przestrzeniami przeznaczonymi do regeneracji po aktywnym dniu w górach. Jezioro Como zawsze w cenie Trzecie miejsce zajął Il Sereno Lago di Como w miejscowości Torno nad jeziorem Como. Hotel wyróżnia się współczesną architekturą autorstwa Patricii Urquioli, prywatnym pomostem, możliwością przypłynięcia jedną z hotelowych drewnianych łodzi oraz efektownym basenem typu infinity, który zdaje się unosić nad taflą jeziora. W pierwszej piątce znalazły się również Rosewood Villa Magna w Madrycie oraz Grand Hotel Excelsior Vittoria w Sorrento, usytuowany na klifie z widokiem na Zatokę Neapolitańską i Wezuwiusza. Listę najlepszych europejskich hoteli uzupełniają m.in. Mandarin Oriental i Le Bristol w Paryżu, Collegio alla Querce we Florencji, The Stafford London, Dolli at Acropolis w Atenach, Canaves Epitome na Santorini oraz The Ritz-Carlton w Stambule. Łączy je nie tylko najwyższy standard usług, ale także indywidualny charakter – od historycznych pałaców i miejskich butikowych hoteli po kameralne resorty wpisane w spektakularne krajobrazy. To właśnie połączenie lokalnego dziedzictwa z nowoczesnym luksusem sprawia, że od lat należą do najbardziej cenionych adresów w Europie. Źródła: Euronews, Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Za spacer w bikini grozi mandat. Włoska miejscowość mówi „dość”
Sezon wakacyjny w Europie trwa w najlepsze, a miliony turystów ruszają do najpopularniejszych kurortów. Coraz więcej miejsc zmaga się jednak z problemami wynikającymi z masowej turystyki, dlatego lokalne władze decydują się na wprowadzanie nowych ograniczeń. W niektórych europejskich miejscowościach nawet za spacerowanie po ulicach w stroju kąpielowym można otrzymać wysoki mandat.
Rosnąca liczba odwiedzających sprawia, że wielu włodarzy popularnych turystycznych lokalizacji szuka sposobów na pogodzenie potrzeb mieszkańców z oczekiwaniami przyjezdnych. W różnych częściach Europy pojawiają się przepisy regulujące zachowanie turystów – od ograniczeń dotyczących zwiedzania, po zasady obowiązujące w przestrzeni publicznej. Jednym z najbardziej zaskakujących jest zakaz noszenia strojów kąpielowych poza plażą, za którego złamanie grożą wysokie kary finansowe. Varenna mówi dość. Za spacer w stroju kąpielowym grozi mandat Położona nad jeziorem Como Varenna od lat uchodzi za jedną z najbardziej malowniczych miejscowości północnych Włoch. Średniowieczne uliczki, kolorowa zabudowa, zabytkowy port i kameralna atmosfera przyciągają każdego roku setki tysięcy turystów, choć na stałe mieszka tu zaledwie około 650 osób. To właśnie rosnąca presja związana z masową turystyką skłoniła lokalne władze do wprowadzenia nowych zasad obowiązujących od sezonu letniego 2026. Zgodnie z nimi po historycznym centrum nie wolno poruszać się z odkrytym torsem, ani w stroju kąpielowym. Zakaz nie obejmuje plaż ani osób korzystających z kąpieli czy rejsów po jeziorze Como – dotyczy wyłącznie przestrzeni publicznej poza strefami rekreacyjnymi, gdzie mieszkańcy na co dzień pracują i żyją. Za złamanie przepisów grozi mandat w wysokości od 50 do 200 euro. To jednak nie jedyne ograniczenie. Aby zmniejszyć tłok na wąskich uliczkach, władze ograniczyły liczebność grup zorganizowanych do maksymalnie 25 osób oraz zakazały przewodnikom korzystania z przenośnych głośników, które od lat były przedmiotem skarg mieszkańców. Jak podkreślił burmistrz Mauro Manzoni, Varenna z dumą przyjmuje gości z całego świata, jednak „rozwój turystyki nie może odbywać się kosztem codziennego życia lokalnej społeczności ani wyjątkowego charakteru miejscowości”. Władze liczą, że nowe regulacje pozwolą zachować równowagę między otwartością na turystów a ochroną spokojnego rytmu życia, z którego słynie miejscowość. Nie tylko Varenna. Coraz więcej włoskich miast zaostrza przepisy dla turystów Varenna nie jest odosobnionym przypadkiem. W ostatnich latach podobne regulacje zaczęły obowiązywać także w innych popularnych włoskich kurortach, które coraz wyraźniej odczuwają skutki masowej turystyki. Już wcześniej zakaz poruszania się po centrum miasta w bikini, stroju kąpielowym lub z nagim torsem wprowadziły m.in. Sorrento oraz miejscowości na Wybrzeżu Amalfitańskim. W zależności od lokalnych przepisów za ich złamanie można otrzymać mandat wynoszący od 25 do nawet 500 euro. Coraz więcej samorządów podkreśla, że celem takich regulacji nie jest utrudnianie wypoczynku, lecz zachowanie szacunku dla lokalnych społeczności i historycznej przestrzeni publicznej. To element szerszego trendu widocznego we Włoszech, gdzie popularne kierunki turystyczne próbują znaleźć równowagę między rekordową liczbą odwiedzających a jakością życia mieszkańców. Podobny kierunek widać również w innych częściach kraju. W Wenecji wprowadzono opłatę dla jednodniowych turystów w wybrane dni roku, a w wielu miastach obowiązują ograniczenia dotyczące spożywania posiłków na zabytkowych schodach, siadania przy pomnikach czy organizowania zbyt licznych grup wycieczkowych. Władze przekonują, że takie działania mają pomóc chronić dziedzictwo kulturowe, ograniczyć uciążliwości związane z nadmiernym ruchem turystycznym i sprawić, by historyczne centra miast pozostały miejscem przyjaznym zarówno dla odwiedzających, jak i dla osób mieszkających tam przez cały rok. Źródła: The Sun, The Guardian Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jedno z najbogatszych miast Włoch wciąż pozostaje w cieniu. Co zobaczyć w ojczyźnie Ferrari i tortellini?
Modena to jedno z tych włoskich miast, które trudno zamknąć w jednej definicji. Z jednej strony wyrasta z antycznej Mutiny, rzymskiej kolonii o strategicznym znaczeniu. Z drugiej jest nowoczesnym centrum przemysłu, gdzie powstają jedne z najbardziej pożądanych samochodów świata. Pomiędzy tymi warstwami rozciąga się bogata historia średniowiecza, epoka rodu Este oraz współczesna tożsamość regionu Emilia-Romania.
Spis treści: Krótka historia miasta Zabytki i atrakcje turystyczne Gospodarka i motoryzacja Kuchnia i kultura codzienna Modena dziś Modena znajduje się w północnych Włoszech, w regionie Emilia-Romania, w obrębie rozległej doliny Padu, pomiędzy dwiema rzekami – Secchią i Panaro – które od wieków kształtują lokalny krajobraz i warunki osadnicze. Zaledwie kilkanaście kilometrów na południe zaczynają się pierwsze wzniesienia Apeninów Toskańsko-Emiliańskich. Taka lokalizacja od wieków sprzyjała rozwojowi rolnictwa, handlu oraz komunikacji. Miasto ma dziś ponad 180 tysięcy mieszkańców i pełni funkcję ważnego ośrodka administracyjnego oraz gospodarczego regionu. Jednocześnie zachowuje kameralny charakter – historyczne centrum jest zwarte, a życie miejskie koncentruje się wokół eleganckich placów, arkad i wąskich uliczek. Krótka historia miasta Historia Modeny sięga czasów przedrzymskich. Tereny te były zamieszkane przez różne ludy, w tym Etrusków i Galów, a pierwotna osada znana była jako Mutina. W 183 r. p.n.e. Rzymianie przekształcili ją w kolonię, nadając jej istotną rolę militarną i administracyjną w regionie północnej Italii. W okresie wojen domowych miasto było dwukrotnie oblegane, co podkreślało jego znaczenie strategiczne. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego Modena podupadła, wielokrotnie zmieniając swoją funkcję i znaczenie – od osady biskupiej, po ośrodek średniowiecznej władzy kościelnej i miejskiej. W XII wieku uzyskała autonomię, a później znalazła się pod rządami rodu Este, który ukształtował jej nowożytny charakter. W 1598 roku, po utracie Ferrary, Modena stała się stolicą księstwa Este. Ten okres przyniósł intensywny rozwój urbanistyczny, powstanie rezydencji książęcych oraz wzmocnienie pozycji miasta jako regionalnego centrum politycznego. W XIX wieku Modena została włączona do zjednoczonych Włoch. Zabytki i atrakcje turystyczne Atrakcje w Modenie obejmują zarówno monumentalne budowle, jak i miejsca związane z kulturą codzienną. Miasto wyróżnia się strukturą, w której średniowieczne centrum płynnie przechodzi w późniejsze zabudowania nowożytne. Wśród najważniejszych punktów warto wymienić ratusz miejski z charakterystyczną wieżą zegarową oraz Piazza Grande, która od wieków pełni funkcję przestrzeni publicznej i handlowej. Wnętrza ratusza skrywają elementy związane z historią miasta, w tym symboliczne artefakty przypominające o średniowiecznych zwycięstwach Modeny. Istotnym elementem krajobrazu sakralnego są również liczne kościoły, takie jak San Francesco czy Sant’Agostino, które zachowały elementy gotyckie i barokowe. Każdy z nich odzwierciedla inne etapy rozwoju architektury religijnej w regionie. Warto również wspomnieć o Muzeum Enzo Ferrariego, które ukazuje związek miasta z motoryzacją. Modena jest bowiem jednym z najważniejszych ośrodków przemysłu samochodowego we Włoszech. Dziedzictwo UNESCO W centrum miasta znajduje się zespół zabytków wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO: katedra, wieża Ghirlandina oraz Piazza Grande. To jeden z najlepiej zachowanych przykładów architektury romańskiej w północnych Włoszech. Katedra w Modenie zachwyca monumentalną formą i bogactwem detalu rzeźbiarskiego. Jej budowa rozpoczęła się pod koniec XI wieku i była jednym z najważniejszych przedsięwzięć sakralnych średniowiecznej Italii. Wieża Ghirlandina, pełniąca funkcję dzwonnicy, stanowi dziś jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta i dominuje nad jego panoramą. Gospodarka i motoryzacja Modena jest jednym z kluczowych ośrodków gospodarczych Emilii-Romanii. Region ten należy do najbogatszych we Włoszech, a jego siłą napędową są małe i średnie przedsiębiorstwa oraz wysoko wyspecjalizowany przemysł. Najbardziej rozpoznawalnym sektorem jest wspomniana wcześniej motoryzacja. W okolicach miasta narodziły się lub rozwinęły takie marki jak Ferrari, Maserati, Pagani czy Lamborghini. Choć część fabryk znajduje się w sąsiednich miejscowościach, to właśnie Modena stanowi symboliczny centrum tej Motor Valley. Oprócz przemysłu samochodowego rozwija się tu również sektor spożywczy, ceramiczny oraz tekstylny. Szczególnie ważną rolę odgrywa produkcja żywności wysokiej jakości, w tym wędlin i serów, które trafiają na rynki międzynarodowe. Kuchnia i kultura codzienna Modena to także jedno z najważniejszych miejsc dla włoskiej tradycji kulinarnej. Region słynie z produkcji octu balsamicznego, który dojrzewa w drewnianych beczkach przez wiele lat, nabierając głębokiego, złożonego smaku. Równie charakterystyczne są lokalne makarony, takie jak tortellini, oraz potrawy oparte na wieprzowinie, w tym cotechino i zampone. Kultura kulinarna Modeny jest ważnym elementem turystycznym, ale też niemniej istotną częścią codziennej tożsamości mieszkańców. Współistnieje ona z silnym zapleczem przemysłowym i akademickim, co czyni miasto miejscem wyjątkowo zrównoważonym pod względem tradycji i nowoczesności. Modena dziś Współczesna Modena jest miastem o wysokim poziomie życia i silnej gospodarce. Oprócz przemysłu motoryzacyjnego rozwinięte są tu sektory spożywczy, tekstylny i usługowy. Ważną rolę odgrywa także Uniwersytet w Modenie i Reggio Emilia, jeden z najstarszych ośrodków akademickich we Włoszech. Miasto zachowuje przy tym kameralny charakter. Historyczne centrum jest stosunkowo zwarte, co sprzyja zwiedzaniu pieszo i pozwala na bezpośredni kontakt z zabytkami. Modena jest przykładem miasta, w którym historia nie funkcjonuje jako zamknięty rozdział, lecz jako żywa część codziennej przestrzeni. Od rzymskiej Mutiny, przez średniowieczne konflikty, po współczesne centrum przemysłu i kultury – każdy etap pozostawił tu trwały ślad. To właśnie ta wielowarstwowość sprawia, że Modena pozostaje jednym z najbardziej interesujących miast północnych Włoch. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Czy warto teraz lecieć na Sycylię? Wulkan Etna znów daje o sobie znać
Etna ponownie o sobie przypomina. Najwyższy i najbardziej aktywny wulkan Europy wszedł w kolejną fazę erupcji, a spektakularne zdjęcia i nagrania z Sycylii obiegły media na całym świecie. Włoskie służby na bieżąco monitorują sytuację, a wielu turystów zastanawia się – czy obecnie można bezpiecznie podróżować na wyspę? Wiemy, czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych wydało w tej sprawie jakieś zalecenia.
Etna pozostaje aktywna od kilkunastu dni. Jak informuje Włoski Narodowy Instytut Geofizyki i Wulkanologii (INGV), wypływ lawy rozpoczął się 26 czerwca i trwał przez kolejne dni. Nie oznaczało to jednak końca erupcji najwyższego czynnego wulkanu Europy. Co obecnie dzieje się na Sycylii, czy erupcja wpływa na ruch lotniczy i jakie informacje przed wyjazdem powinni znać turyści? Etna znów jest aktywna. Co dzieje się na największym wulkanie Europy? Choć Etna należy do najbardziej aktywnych wulkanów świata, ostatnie tygodnie przyniosły wyjątkowo intensywną serię zjawisk. Pod koniec czerwca z otworu położonego na wysokości około 3000 m n.p.m. rozpoczął się wypływ lawy spływającej w kierunku doliny Valle del Bove. Szczególnie spektakularnie wyglądała noc z 29 na 30 czerwca, gdy rozżarzone potoki lawy rozświetliły niebo nad wschodnią Sycylią i były widoczne z odległości wielu kilometrów. Aktywność wulkanu była na bieżąco monitorowana przez włoski Narodowy Instytut Geofizyki i Wulkanologii (INGV), który śledzi zarówno przepływy lawy, jak i aktywność sejsmiczną oraz deformacje stoków. W odpowiedzi na wzrost aktywności włoski Departament Ochrony Ludności utrzymał żółty poziom alarmowy, oznaczający konieczność wzmożonego monitoringu oraz gotowości służb do szybkiego reagowania. Dla mieszkańców okolicznych miejscowości nie oznaczało to jednak konieczności ewakuacji. Etna od tysięcy lat pozostaje jednym z najlepiej przebadanych wulkanów na świecie, a podobne epizody zdarzają się regularnie, dzięki czemu naukowcy są w stanie na bieżąco oceniać ryzyko i przekazywać władzom aktualne prognozy dotyczące rozwoju sytuacji. Erupcje strombolijskie i chmura popiołu. Dlaczego sytuacja się zmieniła? Choć wypływ lawy stopniowo wygasł, nie oznaczało to końca aktywności Etny. W pierwszych dniach lipca naukowcy zaobserwowali przejście w tzw. aktywność strombolijską, czyli serię krótkich, gwałtownych eksplozji wyrzucających do atmosfery popiół, gazy oraz fragmenty skał wulkanicznych. Pióropusz popiołu uniósł się na około 1,5-1,6 km ponad krater i zaczął przemieszczać się na południe oraz południowy wschód zgodnie z kierunkiem wiatru. To właśnie obecność popiołu w przestrzeni powietrznej stała się największym wyzwaniem dla lotnictwa. W związku z zagrożeniem dla silników samolotów służby odpowiedzialne za bezpieczeństwo ruchu lotniczego podniosły lotniczy kod zagrożenia do czerwonego. Jednocześnie eksperci INGV podkreślają, że lawa nadal pozostaje w obrębie niezamieszkanych stoków wulkanu i obecnie nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla okolicznych miejscowości. Mimo to służby apelują do turystów o zachowanie ostrożności i niewchodzenie na wyższe partie Etny poza wyznaczonymi trasami lub bez zgody lokalnych władz i przewodników. Czy można teraz lecieć na Sycylię? Loty, zalecenia MSZ i najważniejsze informacje dla turystów Największe utrudnienia odczuwają obecnie pasażerowie korzystający z lotniska w Katanii. Chmura popiołu spowodowała jego czasowe zamknięcie oraz znaczące ograniczenia w ruchu lotniczym nad wschodnią częścią Sycylii. Część połączeń została odwołana, inne przekierowano do Palermo, a utrudnienia objęły także rejsy obsługiwane przez przewoźników takich jak Ryanair, easyJet czy British Airways. W szczytowym momencie zakłóceń ograniczono liczbę operacji lotniczych, a pasażerom zalecono sprawdzanie statusu lotów jeszcze przed wyjazdem na lotnisko. Włoskie służby podkreślają, że obecna aktywność Etny nie stwarza bezpośredniego zagrożenia dla mieszkańców ani dla większości turystycznych miejscowości na Sycylii, a lawa pozostaje na niezamieszkanych stokach wulkanu. Również polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie opublikowało obecnie komunikatu odradzającego podróże na Sycylię z powodu aktywności Etny. Oznacza to, że obecnie nie ma podstaw, by rezygnować z wyjazdu, choć osoby lecące w okolice Katanii powinny liczyć się z możliwością zmian w siatce połączeń i na bieżąco monitorować komunikaty przewoźników oraz lotniska. Turyści planujący wejście na sam wulkan powinni natomiast bezwzględnie stosować się do zaleceń lokalnej ochrony cywilnej i respektować ewentualne ograniczenia dostępu do najwyższych partii masywu. W praktyce zdecydowana większość atrakcji Sycylii – od Palermo i Cefalù po Taorminę czy Syrakuzy – funkcjonuje normalnie, a utrudnienia koncentrują się głównie w rejonie Etny oraz portu lotniczego w Katanii. Jak podkreślają eksperci, erupcje tego wulkanu są zjawiskiem stosunkowo częstym i wyspa posiada dobrze wypracowane procedury bezpieczeństwa, dlatego największym wyzwaniem dla podróżnych pozostaje dziś nie samo zagrożenie, lecz ewentualne opóźnienia lub zmiany w rozkładach lotów. Źródła: The Times, The Independent, Geekweek, Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Galeria Borghese zachwyca przepychem, ale za kolekcją stoją intrygi i grabieże
Galeria Borghese, wspaniała barokowa willa w Rzymie, to nie tylko jedno z najświetniejszych muzeów we Włoszech, ale także jedno z najbardziej kontrowersyjnych. Jako repozytorium dzieł sztuki stanowi „teatr geniuszu”, na scenie którego rzeźba i malarstwo przenikają się z architekturą i naturą, tworząc kompletne doświadczenie estetyczne. Nie można jednak nie wspomnieć, że wiele z tamtejszych zbiorów zostało zagarniętych drogą jawnego naginania lub wręcz łamania prawa.
Spis treści: Historia i ewolucja willi Borghese Pinciana Kardynał i kolekcjoner, ale także uzurpator sztuki Dziedzictwo Borghese w Luwrze Arcydzieła rzeźby Sześć twarzy geniuszu i realizmu Dzieła renesansu Dawna rezydencja rodu Borghese jest miejscem absolutnie unikatowym, gdzie dzieła sztuki nie są tylko wyizolowanymi z kontekstu eksponatami. Tamtejsza ekspozycja tworzy spójną i przejmującą narrację, idealnie komponując się przy tym z architekturą. Mimo upływu czterech stuleci, willa kardynała Scipione nadal realizuje jego pierwotny cel – zachowuje, prowokuje i ukazuje potęgę ludzkiego geniuszu. Historia i ewolucja willi Borghese Pinciana Na początku XVII wieku kardynał Scipione Borghese, siostrzeniec papieża Pawła V, postanowił przekształcić rodową winnicę na wzgórzu Pincio w luksusową willę podmiejską. Budowa rozpoczęła się w 1607 roku, a jej głównym celem od samego początku było stworzenie przestrzeni godnej eksponowania rosnącej w zawrotnym tempie kolekcji antyków i dzieł współczesnych. Za wizję budynku odpowiedzialny był Flaminio Ponzio, który opracował projekt oparty na szkicach samego kardynała. Jako główny architekt tej ambitnej inwestycji, dążył do stworzenia struktury, która harmonijnie łączyłaby funkcję mieszkalną z galeryjną, wykorzystując obszerne sale i obfitość naturalnego światła. To właśnie ten czynnik miał kluczowe znaczenie dla optymalnej prezentacji rzeźb. Po śmierci Ponziego w 1613 roku, prace kontynuował jego asystent, Giovanni Vasanzio, który nadał fasadzie jej ostateczny bogato zdobiony kształt, integrując w jej strukturze liczne nisze, popiersia i płaskorzeźby. Przestrzeń dla duchowego odpoczynku Willa nie była pomyślana jako pałac miejski do stałego zamieszkania, a jako miejsce intelektualnej rekreacji. Każda z sal ekspozycyjnych została zaprojektowana jako odrębna scena, gdzie dekoracje sufitowe, inkrustacje podłogowe i obramowania okienne korespondują tematycznie z umieszczonymi w nich dziełami. Pod koniec XVIII wieku książę Marcantonio IV Borghese zainicjował szeroko zakrojoną renowację pod kierunkiem Antonia Asprucciego, która nadała wnętrzom ich obecny neoklasycystyczny blask, nie naruszając jednak barokowego fundamentu ideowego. To właśnie wtedy w strukturę budynku włączono cenne antyczne mozaiki podłogowe, które do dziś stanowią jeden z najbardziej unikatowych elementów dekoracyjnych galerii. Upublicznienie kolekcji Borghese W 1902 roku państwo włoskie zakupiło willę wraz z parkiem i znaczną częścią kolekcji, kładąc kres prywatnemu władaniu rodu Borghese nad tym terenem i udostępniając te skarby szerokiej publiczności. Ostatnia wielka renowacja, zakończona w 1997 roku, przywróciła pierwotną kolorystykę tynków i zabezpieczyła bezcenne freski, pozwalając na odbiór architektury w formie niemal identycznej z tą, jaką podziwiali goście kardynała Scipione. Kardynał i kolekcjoner, ale także uzurpator sztuki Jako krewny papieża, Scipione Borghese dysponował niemal nieograniczoną władzą polityczną i finansową, którą z pasją i bezwzględnością wykorzystywał do gromadzenia piękna. Jego mecenat nie opierał się wyłącznie na wspieraniu artystów. Nierzadko był to proces balansujący na granicy prawa lub otwarcie je łamiący. Jednym z najbardziej spektakularnych przykładów metod kardynała była konfiskata kolekcji Giuseppe Cesariego, znanego jako Cavalier d’Arpino. W 1607 roku, pod pretekstem niezapłaconych podatków i nielegalnego posiadania broni przez malarza, papież Paweł V nakazał przejęcie 107 obrazów z jego pracowni i natychmiastowe przekazanie ich swojemu siostrzeńcowi. W ten sposób do kolekcji Borghese trafiły wczesne arcydzieła Caravaggia, takie jak „Chory Bachus” czy „Chłopiec z koszem owoców”. Jeszcze bardziej kontrowersyjna była historia obrazu „Złożenie do grobu” pędzla Rafaela. Dzieło to, zamówione przez Atalantę Baglioni dla kościoła w Perugii, było dla mieszkańców miasta obiektem niemal świętym. W 1608 roku, na zlecenie Scipiona, obraz został nocą wykradziony z ołtarza i wywieziony do Rzymu. Kiedy oburzony lud Perugii zagroził buntem, papież wydał dekret sankcjonujący kradzież, uznając obraz za „dar” dla kardynała, a miastu, w ramach rekompensaty, wysłano jedynie kopię dzieła. Patron geniusza Nie można jednak nie wspomnieć, że Scipione był również wizjonerem, który jako jeden z pierwszych dostrzegł geniusz młodego Gian Lorenzo Berniniego. Kardynał zapewniał artyście środki i prestiżowe zamówienia, a ten dostarczał rzeźb, które definiowały nową epokę. To dzięki tej współpracy powstały słynne grupy rzeźbiarskie, które do dziś stanowią serce galerii i są eksponowane w miejscach, dla których zostały pierwotnie zaprojektowane. Dziedzictwo Borghese w Luwrze Kolekcja, która przez dwa stulecia uchodziła za nienaruszalną, w epoce napoleońskiej przeżyła prawdziwy wstrząs. Książę Camillo Borghese, poślubiwszy siostrę Napoleona, Paulinę, znalazł się w trudnej sytuacji politycznej i finansowej. W 1807 roku Napoleon Bonaparte, pragnąc wzbogacić zbiory Luwru, zmusił swojego szwagra do sprzedaży znacznej części antycznej kolekcji rzeźb po cenie znacznie niższej od rynkowej. W następstwie tej transakcji do Paryża wywieziono kilkaset obiektów – posągów, popiersi i płaskorzeźb. Wśród utraconych skarbów znalazł się słynny „Szermierz Borghese”, uznawany od XVII wieku za ideał męskiej anatomii w rzeźbie. Do Luwru trafiły także dzieła takie jak „Waza Borghese” i „Hermafrodyta Borghese”. Chociaż po kongresie wiedeńskim część dzieł zwrócono Włochom, większość rzymskich zabytków z tej sprzedaży do dziś stanowi trzon działu starożytności w paryskim muzeum. Camillo Borghese, pragnąc zrekompensować straty i wypełnić puste miejsca w willi, zainicjował nowe wykopaliska archeologiczne w rodzinnych posiadłościach, co doprowadziło m.in. do odkrycia słynnych mozaik gladiatorów. Dzięki tym działaniom, mimo ogromnej straty na rzecz Francji, galeria pod koniec XIX wieku wciąż uchodziła za jedną z najbogatszych i najlepiej zbalansowanych kolekcji prywatnych na świecie. Arcydzieła rzeźby Rzeźba w Galerii Borghese nadaje ton całej narracji muzeum. Dzieła zgromadzone w tym miejscu reprezentują ewolucję formy, od dynamicznego i emocjonalnego baroku, po chłodną i idealistyczną estetykę neoklasycyzmu. Gian Lorenzo Bernini W swoich wczesnych pracach dla kardynała Scipione, Bernini zdawał się zacierać granicę między kamieniem a żywą materią. Każda z jego wielkich grup rzeźbiarskich w galerii jest studium ruchu i psychologii. Największe dzieła włoskiego artysty, które są eksponowane w Galerii Borghese, to: „Apollo i Dafne”, „Pluton i Prozerpina”, „Dawid”, „Eneasz, Anchizes i Askaniusz”, „Prawda odsłonięta przez czas”. Antonio Canova W 1805 roku Antonio Canova, jeden z czołowych rzeźbiarzy neoklasycyzmu, otrzymał zamówienie na portret Pauliny Bonaparte Borghese. Rezultat, „Paulina Borghese jako Venus Victrix”, do dziś budzi emocje. Przedstawienie siostry cesarza jako nagiej bogini zwyciężczyni, spoczywającej na marmurowym szezlongu, było w ówczesnym Rzymie aktem odwagi obyczajowej. Canova wykazał się niezwykłym kunsztem w oddaniu miękkości materaca i poduszek, które wykonane z marmuru z Carrary, wydają się uginać pod ciężarem ciała modelki. Nic dziwnego, że ta wyjątkowa rzeźba stała się ikoną galerii. Sześć twarzy geniuszu i realizmu Galleria Borghese posiada unikatowy zbiór sześciu obrazów Caravaggia. Dzieła te pozwalają na prześledzenie dramatycznej ewolucji jego stylu – od świetlistych, manierystycznych początków, po mroczny, głęboko psychologiczny tenebryzm: „Chory Bachus” – blada skóra i sine usta boga wina są świadectwem realizmu Caravaggia; „Chłopiec z koszem owoców” – stanowi wczesną manifestację zainteresowania artysty ulotnością piękna i życia; „Święty Hieronim piszący” – jest klasycznym przykładem barokowego memento mori; „Madonna z Dzieciątkiem i św. Anną” – to monumentalne dzieło, pierwotnie przeznaczone dla bazyliki św. Piotra, zostało odrzucone przez zleceniodawców z powodu zbyt „ludzkiego” przedstawienia świętej rodziny. Realistyczne postaci Marii i małego Jezusa depczących węża i obecność św. Anny o twarzy prostej kobiety były dla ówczesnego Kościoła zbyt radykalne; „Jan Chrzciciel” – Caravaggio przedstawia Jana Chrzciciela nie jako ascetycznego świętego, a jako melancholijnego młodzieńca, co nadaje tradycyjnemu tematowi religijnemu niemal świecki wymiar; „Dawid z głową Goliata” – to jedno z najbardziej przejmujących dzieł w historii sztuki. Dawid nie patrzy na swoje zwycięstwo z triumfem, a ze smutkiem i litością. Najbardziej poruszający jest fakt, że odcięta głowa Goliata nosi rysy twarzy samego Caravaggia. Obraz ten, namalowany pod koniec życia artysty, gdy był ścigany za morderstwo, uznaje się za jego wizualną prośbę o łaskę i przejmujący wyraz wewnętrznej męki. Dzieła renesansu Mimo barokowej dominacji, Galleria Borghese przechowuje dzieła renesansu, które stanowią o jej światowej randze: Rafael Santi i „Dama z jednorożcem”, Tycjan i „Miłość niebiańska i miłość ziemska”, Correggio i „Danae”. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
To tu kręcili „Ojca chrzestnego”. Kultowy film na zawsze odmienił los sycylijskiej wioski
„Ojciec chrzestny” do dziś pozostaje jednym z najważniejszych i najbardziej dochodowych filmów w historii kina. Saga rodziny Corleone zdobyła trzy Oscary i na trwałe wpisała się do popkultury, inspirując kolejne pokolenia widzów i twórców. Niewiele osób wie jednak, że część sycylijskich scen z pierwszej części filmu powstała nie w samym Corleone, lecz w niewielkiej średniowiecznej miejscowości na wschodzie wyspy. Do dziś można tam odnaleźć miejsca, które niemal nie zmieniły się od czasu wizyty ekipy filmowej w 1971 roku.
Położona na wzgórzach z widokiem na wybrzeże Morza Jońskiego Savoca przez stulecia była jedną z wielu spokojnych sycylijskich miejscowości. Wszystko zmieniło się jednak, gdy Francis Ford Coppola wybrał ją jako plan zdjęciowy dla scen rozgrywających się w fikcyjnym Corleone. Reżyser zrezygnował z wykorzystania prawdziwego miasta o tej nazwie, uznając je za zbyt nowoczesne jak na realia powojennej Sycylii przedstawione w filmie. Dzięki temu wąskie kamienne uliczki, niewielkie place i lokalne bary Savoki stały się częścią jednej z najsłynniejszych historii w dziejach kina, przyciągając dziś fanów z całego świata. Savoca była niemal odcięta od świata Na długo przed tym, zanim do niewielkiej sycylijskiej miejscowości przyjechały kamery, reflektory i gwiazdy kina, życie w Savoce płynęło powoli i według rytmu wyznaczanego przez pory roku. Położona na wzgórzu nad wybrzeżem Jońskim osada przez stulecia utrzymywała się głównie z rolnictwa, upraw oliwek, cytrusów i winorośli. W latach 60. i na początku 70. XX wieku była miejscem niemal całkowicie pomijanym przez turystów, a codzienność mieszkańców niewiele różniła się od tej sprzed dziesięcioleci. Wiele domów nie miało jeszcze bieżącej wody, a mieszkańcy korzystali ze zbiorników na deszczówkę. Drogi pozostawały nieutwardzone, liczba samochodów była niewielka, a dla wielu rodzin największym wydarzeniem roku były lokalne święta religijne czy targi w pobliskich miejscowościach. Gdy w 1971 roku do Savoki przyjechała ekipa Francisa Forda Coppoli, mieszkańcy początkowo nie do końca rozumieli skalę przedsięwzięcia. Dla wielu z nich było to pierwsze spotkanie z amerykańskim kinem i światem Hollywood. Jak wspominali później uczestnicy wydarzeń, pojawienie się kamer, ciężarówek z wyposażeniem i kilkudziesięcioosobowej ekipy przypominało wręcz „lądowanie UFO”. Reżyser szukał miejsca, które zachowało atmosferę powojennej Sycylii, a prawdziwe Corleone było już wówczas zbyt nowoczesne, by oddać klimat lat 40. i 50. XX wieku. Wybór padł więc na Savokę i pobliskie Forza d’Agrò, które dzięki swojej architekturze niemal nie wymagały scenograficznych zmian. Dla mieszkańców udział w produkcji okazał się wydarzeniem bez precedensu. Wielu z nich po raz pierwszy w życiu stanęło przed kamerą jako statyści. Za kilka dni pracy otrzymywali wynagrodzenie przewyższające roczne dochody części rodzin. Niektórzy wspominają do dziś, że matki budziły synów o świcie, by nie przegapili szansy na udział w zdjęciach. Dla młodych mieszkańców spotkanie z Alem Pacino czy Coppolą wydawało się równie nierealne jak sama obecność Hollywood w ich małej górskiej wiosce. Bar Vitelli, ślub Michaela Corleone i turystyczna rewolucja Zdjęcia trwały zaledwie kilka tygodni, jednak ich skutki okazały się trwałe. To właśnie w Savoce nakręcono jedne z najbardziej pamiętnych scen pierwszej części „Ojca chrzestnego”, w tym spotkanie Michaela Corleone z ojcem Apollonii oraz późniejszy ślub pary. Najbardziej rozpoznawalnym miejscem pozostaje do dziś XV-wieczny Bar Vitelli, gdzie bohater grany przez Ala Pacino prosi ojca ukochanej o możliwość poznania jego córki. Lokal działa nieprzerwanie od czasów realizacji filmu i zachował charakterystyczny wygląd znany z ekranu, a jego wnętrza wypełniają fotografie z planu, kadry z filmu i pamiątki związane z produkcją. Kilkaset metrów dalej znajduje się kościół San Nicolò, który pojawił się w jednej z najbardziej pamiętnych scen całej trylogii – ślubie Michaela Corleone i Apollonii. Do dziś wielu odwiedzających odtwarza drogę, którą filmowi nowożeńcy przeszli przez kamienne uliczki Savoki, robiąc zdjęcia dokładnie w tych samych miejscach, które ponad pół wieku temu oglądali widzowie na całym świecie. Miłośnicy kina odwiedzają również pobliską willę Castello degli Schiavi w Fiumefreddo, która również pojawiła się w filmowej historii rodziny Corleone. Turyści na zawsze zmienili spokojną wioskę Przez kolejne dekady Savoca stopniowo zamieniała się z niemal nieznanej górskiej osady w obowiązkowy punkt programu dla fanów filmu z całego świata. Szczególnie duży wzrost zainteresowania przyniósł rozwój turystyki wycieczkowej i przypływ pasażerów statków zawijających do pobliskiej Mesyny. Dziś między wiosną a jesienią przez wąskie uliczki codziennie przechodzą grupy odwiedzających podążających śladami Michaela Corleone. Powstały pensjonaty, sklepy z pamiątkami i wycieczki tematyczne poświęcone wyłącznie „Ojcu chrzestnemu”, a część dawnych statystów nadal spotyka się z turystami i opowiada wspomnienia z planu zdjęciowego. Co ciekawe, mieszkańcy do dziś wspominają nie tylko samych aktorów, ale również codzienność pracy na planie. Francis Ford Coppola miał podobno szczególnie upodobać sobie sycylijską granitę i lokalne słodycze, a ekipa filmowa korzystała z tej samej studni, z której wodę czerpali mieszkańcy wioski. W 2022 roku reżyser został honorowym obywatelem Savoki, a lokalna społeczność nie ukrywa, że pojawienie się „Ojca chrzestnego” stało się dla miasteczka prawdziwym punktem zwrotnym i wydarzeniem, które na zawsze zmieniło jego historię. Źródła: CNN, Sicily Active Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Włochy wydały miliony na starożytny skarb. Przez ponad 160 lat pozostawał w ukryciu
Długoletnie starania włoskiego rządu przyniosły efekt. Grobowiec z IV wieku po długich negocjacjach trafił w ręce państwa, które zamierza go wyeksponować w rzymskim muzeum. To kolejny tegoroczny zakup mający na celu skompletowanie istotnych dla historii Włoch artefaktów.
Włoskie Ministerstwo Kultury od początku roku konsekwentnie realizuje cel wzbogacania państwowej kolekcji o istotne historycznie artefakty. Po obrazach Antonellego da Messiny i Caravaggia przyszedł czas na wyjątkowe etruskie malowidło, będące częścią grobowca z IV wieku. Koneserów sztuki może szczególnie cieszyć jeden fakt – włoscy politycy nie oszczędzają na dziełach sztuki. Prywatna zdobycz Zakupione w maju przez włoski rząd wyjątkowe freski zostały odnalezione w 1857 roku przez francuskiego archeologa Alessandro François. To od nazwiska odkrywcy pochodzi nazwa podziemnego grobowca, znajdującego się w etruskim, antycznym mieście Vulci. Wyjątkowe znalezisko, ze względu na miejsce swojego odkrycia, nie mogło być jednak przez lata publicznie eksponowane. Starożytne ruiny leżały bowiem na ziemiach należących do włoskiej rodziny Torlonia, która po odseparowaniu fresków umieściła je w prywatnej kolekcji. Choć starania o przejęcie grobowca intensywnie trwały od 1921 roku, dopiero teraz udało się osiągnąć porozumienie z prywatnym właścicielem. Kosztowna polityka Potrzeba było dużo czasu, a przede wszystkim dużo pieniędzy, aby odzyskać etruskie malowidła od bogatej rodziny. Kwota, za którą państwo wykupiło freski z grobowca François, osiągnęła ostatecznie 15 milionów euro. Mimo że z pozoru astronomiczna, kwota ta blednie w porównaniu z poprzednimi zakupami poczynionymi przez ministerstwo. W pierwszym półroczu włoski rząd wydał już kolejne blisko 15 milionów za obraz „Ecce Homo” autorstwa Antonello da Messina oraz około 35 milionów dolarów za rzadki portret pędzla Caravaggia, przedstawiający Maffeo Barberiniego, przyszłego papieża Urbana VIII. Malowidła na swoim miejscu Po latach zmagań o własność nad unikatowymi freskami włoscy politycy mogą wreszcie cieszyć się z sukcesu. Wykupione dzieła sztuki zasilą bowiem kolekcję Villa Giulia w Rzymie. Dyrektor placówki nie kryje zadowolenia, mówiąc, że grobowiec jest „jednym z największych i najlepiej zachowanych arcydzieł starożytności oraz malarstwa etruskiego”. Malowidła przedstawiające między innymi ofiarowanie trojańskich jeńców oraz etruskie bitwy będą od teraz zdobić muzealne ekspozycje, a nie prywatne kolekcje. Póki co rozmach włoskiej polityki kulturalnej może budzić podziw. Czas pokaże jednak, czy strategia polegająca na kupowaniu mniejszej liczby, aczkolwiek drogocenniejszych dzieł, przyniesie oczekiwane skutki i zainteresuje potencjalnych turystów. Etruskowie – artystyczni mistrzowie rzemiosła Etruskowie to starożytny lud, który od około VII wieku p.n.e. zamieszkiwał region Etrurii w północno‑środkowych Włoszech i stworzył wysoko rozwiniętą, miejską cywilizację, wpływającą na kulturę Rzymu. Byli znani z zaawansowanego rzemiosła i inżynierii oraz z rozwiniętych praktyk religijnych i rytuałów pogrzebowych, których pozostałości stanowią miejsca takie jak grobowiec François. Społeczeństwo etruskie miało wyraźny podział na elity i ludzi pracujących, a także instytucje miejskie skupione wokół miast‑państw. W sztuce i architekturze Etrusków widać było rzemieślnicze mistrzostwo — zdobili grobowce malowidłami, wykonywali wyrafinowane wyroby metalowe i kamienne, a ich osiągnięcia wpłynęły na późniejsze formy religijne i ceremonialne przyjęte przez Rzymian. Źródło: Phys.org Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Etna się obudziła. Potoki lawy wyglądają zjawiskowo, ale lokalne władze wprowadziły żółty alarm
Słynny włoski wulkan rozświetlił noc z 29 na 30 czerwca spektakularnymi potokami lawy. Aktywność wulkaniczną od 27 czerwca, na zjawiskowych filmach, uwiecznia lokalny kanał Youtube „EtnaWalk”.
Najnowsza erupcja Etny rozpoczęła się z otworu położonego na wysokości około 3000 metrów n.p.m. Zaczęły z niego wypływać potężne potoki gorącej lawy, tworząc piękne i groźne widowisko, widoczne z odległości wielu kilometrów. Nocne niebo nad Sycylią zostało rozświetlone przez charakterystyczne czerwone błyski. Przebudzenie Etny i żółty alarm we Włoszech Wulkan, wznoszący się na wysokość 3357 m n.p.m., wyrzucił w ostatnich dniach tysiące ton lawy, która zaczęła spływać po jego zboczach, budząc niepokój lokalnych władz. Aktywność ta jest nieustannie monitorowana przez Narodowy Instytut Geofizyki i Wulkanologii (INGV) we Włoszech, którego eksperci poddają zjawisko stałemu nadzorowi w celu wykrycia wszelkich anomalii. W obliczu narastającej aktywności, włoski Departament Ochrony Ludności podjął decyzję o podniesieniu stopnia alarmowego z zielonego na żółty. Decyzja ta ma na celu zmobilizowanie lokalnych struktur do szybkiego reagowania na ewentualne sytuacje kryzysowe oraz zapewnienie sprawnego przepływu informacji. Zebrane informacje są na bieżąco przekazywane regionalnym władzom Sycylii, które na ich podstawie mogą alarmować lokalne jednostki i planować konkretne działania ratunkowe w zależności od rozwoju scenariuszy zagrożenia. Służby kładą szczególny nacisk na bezpieczeństwo turystów, którzy mimo zagrożenia chętnie przebywają na dużych wysokościach. Etna jest groźna. Apel władz o ostrożność w podchodzeniu do wulkanu Warunki na Etnie i w jej okolicach mogą zmieniać się błyskawicznie. Mieszkańcy Sycylii oraz turyści przebywający na wyspie zostali oficjalnie poproszeni o zachowanie najwyższej czujności oraz bezwzględne stosowanie się do wszystkich instrukcji wydawanych przez służby ochrony cywilnej. Eksperci podkreślają, że aktywność Etny jest nieprzewidywalna, ale obecny wybuch i tak przyciąga rzesze śmiałków. Nakręcony przez doświadczonych lokalnych przewodników film z najnowszej erupcji można zobaczyć tutaj: View oEmbed on the source website Największy wulkan Europy Etna, wznosząca się na wysokość 3357 m n.p.m., jest uznawana za największy oraz jeden z najbardziej aktywnych wulkanów w całej Europie. Wyrzuca lawę i popiół z niezwykłą regularnością, co sprawia, że jej aktywność musi być stale monitorowana. Jest też chyba najlepiej na świecie udokumentowana – historyczne wzmianki o erupcjach zaczynają się już około roku 1500 p.n.e. Mimo, że jest tak aktywna, w jej bezpośrednim sąsiedztwie, w wielu miejscowościach, żyje ponad 200 tysięcy ludzi. Źródła: Onet, Wirtualna Polska, EtnaWalk Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Włochy kłócą się o prawo łowieckie. Papież Leon XIV zabrał głos w sprawie zwierząt
Projekt nowej ustawy łowieckiej we Włoszech wywołał ogromny opór organizacji ekologicznych. Kontrowersyjna reforma zakłada m.in. obniżenie statusu ochrony wilka. Głos w gorącej dyskusji zabrał również papież Leon XIV.
Przedmiotem sporu jest projekt ustawy DDL 1552, znany jako ustawa Malana, który zdaniem krytyków drastycznie osłabia standardy ochrony przyrody na rzecz postulatów lobby myśliwskiego. Debata ta przyciągnęła uwagę nie tylko organizacji ekologicznych i Komisji Europejskiej, ale również najwyższych autorytetów, w tym samego papieża. Co przewiduje nowa ustawa łowiecka we Włoszech? Kontrowersyjna ustawa, firmowana przez senatora Lucio Malana z partii Fratelli d’Italia, zmierza do aktualizacji przepisów z 1992 roku. Do najbardziej kontrowersyjnych planów należy obniżenie statusu ochronnego wilka z gatunku „ściśle chronionego” na „chroniony”, co zdaniem naukowców jest decyzją polityczną, a nie merytoryczną. Reforma otwiera też możliwość polowań na koziorożce, które są symbolem Alp i ocalały niegdyś dzięki królewskim rezerwatom, a także na dzikie gęsi oraz gołębie miejskie. Nowe prawo przewiduje również uznanie Sardynii za „jednolite terytorium łowieckie” aż do wybrzeży, dopuszczenie polowań zbiorowych na dziki, strzelanie z łodzi wiosłowych oraz używanie noktowizorów, co narusza postanowienia Konwencji Berneńskiej. Wyjątkowo emocjonujący jest zapis, który kryminalizuje utrudnianie polowań, co uderza bezpośrednio w pokojowe protesty obywatelskie. Projekt ustawy budzi silny sprzeciw Sprzeciw wobec reformy zjednoczył szeroką koalicję 58 organizacji prozwierzęcych i przyrodniczych, w tym m.in. WWF Italia, LIPU (Lega Italiana Protezione Uccelli – liga ochrony ptaków) oraz LAV (Lega Anti Vivisezione, walcząca z eksperymentami na zwierzętach) , które apelują do rządu o wstrzymanie prac nad DDL 1552. Krytyka płynie także z Brukseli. Komisja Europejska ostrzegła Rzym przed naruszaniem dyrektywy ptasiej i siedliskowej, na co Minister Rolnictwa Francesco Lollobrigida odpowiedział lekceważąco, określając ostrzeżenia mianem „biurokratycznych”. Zoolog Luigi Boitani alarmuje, że osłabienie ochrony wilka nie opiera się na rzetelnych danych, lecz jest wynikiem presji myśliwskiego lobby. Deputowana Partii Demokratycznej Elly Schlein nazwała propozycję „bezwarunkową kapitulacją” przed lobby łowieckim, a Michela Vittoria Brambilla z koalicji rządzącej wysunęła postulat całkowitego zniesienia łowiectwa w drodze referendum. Przeciwnicy reformy przypominają też o kwestiach bezpieczeństwa, wskazując, że w latach 2007–2025 od strzałów myśliwych zginęły we Włoszech 462 osoby. Cała sytuacja mocno przypomina dyskusje i kontrowersje obecne także w Polsce. Co powiedział papież Leon XIV? W tej gorącej debacie zabrał głos także papież Leon XIV, który odpowiedział na list przesłany przez LIPU. Choć Watykan oficjalnie zachowuje neutralność wobec konkretnych ustaw, papież w piśmie przekazanym przez Sekretariat Stanu określił sprawę reformy jako kwestię o „wielkim znaczeniu społecznym i moralnym”. Wyraził uznanie dla wrażliwości na naturę i zapewnił, że Stolica Apostolska będzie promować szacunek dla stworzenia, które jest „nieporównywalnym darem od Boga”. Papieskie stanowisko odwołuje się do tradycji ekologicznej zawartej w encyklikach Laudato Si' i Laudate Deum. Głos Stolicy Apostolskiej nadał całemu sporowi wymiar etyczny, którego rządząca prawica, często odwołująca się do chrześcijańskich korzeni, nie może łatwo zignorować. Źródła: Ultima Bozza, ANSA Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Ślub gwiazdy pop rozwścieczył mieszkańców Palermo. Efekt okazał się odwrotny
Ślub popularnej piosenkarki Duy Lipy i aktora Calluma Turnera na Sycylii odbił się szerokim echem nie tylko w mediach plotkarskich. Włoska wyspa, od lat należąca do najchętniej odwiedzanych regionów Morza Śródziemnego, zyskała dzięki wydarzeniu dodatkową promocję, a zainteresowanie podróżami do tego zakątka Europy wyraźnie wzrosło. Nie wszyscy byli jednak zachwyceni. Uroczystość zorganizowana w jednym z najbardziej malowniczych miast Sycylii wywołała niezadowolenie części mieszkańców.
W ostatnich latach śluby światowych gwiazd coraz częściej stają się nie tylko wydarzeniami towarzyskimi, lecz także potężnymi kampaniami promującymi konkretne kierunki turystyczne. Gdy celebryci wybierają na miejsce ceremonii historyczne miasta, luksusowe kurorty czy malownicze wyspy, zainteresowanie podróżnych potrafi wzrosnąć niemal natychmiast. W ubiegłym roku głośno było o ślubie Jeffa Bezosa w Wenecji, który wywołał falę protestów lokalnych aktywistów oskarżających miliardera o traktowanie miasta jak prywatnej scenografii. Teraz podobne kontrowersje pojawiły się na Sycylii przy okazji ślubu Duy Lipy i Calluma Turnera. Tym razem jednak medialny rozgłos przełożył się również na rosnące zainteresowanie włoską wyspą i jej najpiękniejszymi zakątkami. Protesty w Palermo po ślubie Duy Lipy. Mieszkańcy mieli dość utrudnień Luksusowe wesele Duy Lipy i Calluma Turnera, które odbyło się na początku czerwca w Palermo, wzbudziło ogromne emocje nie tylko ze względu na listę gwiazd obecnych na uroczystości, lecz także z powodu skali ograniczeń wprowadzonych w historycznym centrum miasta. Trzydniowe wydarzenie, którego koszt szacowano na około 1,7 mln dolarów, rozpoczęło się w zabytkowym Palazzo Valguarnera-Gangi i wymagało rozbudowanych środków bezpieczeństwa. W okolicach najważniejszych miejsc związanych z uroczystościami pojawiły się metalowe barierki, zamknięto część ulic oraz dwa centralne place – Piazza Sant’Anna i Piazza Croce dei Vespri. Według medialnych doniesień wprowadzono również zakaz lotów dronów, a niektórzy mieszkańcy mieli zostać zobowiązani do przestrzegania zasad poufności. Dla wielu osób mieszkających w centrum oznaczało to jednak realne utrudnienia w codziennym funkcjonowaniu. W rozmowie z „The Guardian” właścicielka lokalnego baru Clarissa skarżyła się, że przez kilka dni mieszkańcy musieli zostawiać samochody daleko od domów i pieszo docierać do pracy. – Nie wypada blokować miasta. Zrozumiałabym, gdyby chodziło o papieża, ale nie o piosenkarkę – mówiła. Niezadowolenie szybko przeniosło się na ulice. Na murach i placach pojawiły się plakaty oraz graffiti z hasłami: „Palermo nie jest do wynajęcia”, „Nasz plac to nie wasz salon” czy „Palermo nie jest dla bogaczy”. Część z nich została usunięta przez organizatorów wydarzenia, jednak protestujący odpowiadali kolejnymi napisami. Krytyczne głosy płynęły także od przedsiębiorców, którzy musieli wcześniej zamknąć swoje lokale lub ograniczyć działalność w jednym z najbardziej dochodowych weekendów sezonu. Według brytyjskich mediów Dua Lipa miała później przekazać 5 tys. funtów rekompensaty dla części osób dotkniętych organizacją wesela, choć nie zakończyło to dyskusji o wpływie wielkich wydarzeń celebryckich na życie lokalnych społeczności. Wielu mieszkańców uznało, że granica między promocją miasta a jego czasową prywatyzacją została przekroczona. Jednak burmistrz Roberto Lagalla podkreśla, że przedsięwzięcie przyniosło Palermo nie tylko korzyści promocyjne, ale też gospodarcze. Ślub Dua Lipy przyniósł Sycylii ogromny rozgłos. Zainteresowanie wyspą gwałtownie wzrosło Otóż eksperci branży turystycznej zwracają uwagę, że zainteresowanie Sycylią w internecie wzrosło niemal natychmiast po pojawieniu się informacji o uroczystościach. Według danych cytowanych przez firmę SIXT liczba wyszukiwań miejsca ślubu artystki we Włoszech zwiększyła się o 94% w ciągu tygodnia, a sama Sycylia zaczęła przyciągać uwagę podróżnych z całego świata. W ostatnim miesiącu hasło „Sycylia” odnotowało około 2,4 miliona wyszukiwań w Google, podczas gdy słynne Jezioro Como, od lat kojarzone z luksusowymi ślubami celebrytów, osiągnęło wynik 225 tysięcy wyszukiwań. Popularność wyspy dodatkowo wzmacnia fakt, że w 2025 roku na Sycylii ślub zorganizowała również Charli XCX, co jeszcze bardziej umocniło pozycję regionu jako jednego z najbardziej pożądanych miejsc na luksusowe uroczystości. Szczególnie skorzystały obiekty związane z weselnymi wydarzeniami gwiazd. Hotel Villa Igiea w Palermo, gdzie zatrzymała się Dua Lipa, odnotował wzrost zainteresowania w wyszukiwarce Google o 306%w ciągu trzech miesięcy. Uwagę internautów przyciągnęła również XVIII-wieczna Villa Valguarnera w Bagherii, której liczba wyszukiwań wzrosła o 277% w ciągu tygodnia. Rezydencja znana jest nie tylko z barokowych wnętrz i imponujących fresków, ale także z tego, że posłużyła jako plan zdjęciowy serialu „Lampart” Netfliksa. Jeszcze większe zainteresowanie zaczęło budzić również historyczne Palazzo Gangi w Palermo, gdzie odbywała się część uroczystości. Liczba wyszukiwań tego pałacu wzrosła o 199% w zaledwie kilka dni. Dla Sycylii oznacza to bezcenną promocję, której wartość marketingowa byłaby trudna do osiągnięcia za pomocą tradycyjnych kampanii reklamowych. W efekcie wydarzenie, które dla części mieszkańców było źródłem frustracji, stało się jednocześnie globalną reklamą wyspy i jej najcenniejszych zabytków. Źródła: Euronews, The Guardian, Page Six Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Wprowadzono „zakaz cienia” na rajskiej plaży. Nowy regulamin nie spotkał się z przychylnym odbiorem
Na włoskiej Sardynii wprowadzono radykalne obostrzenia, które całkowicie zmieniają zasady nadmorskiego wypoczynku. Władze gminy Villasimìus na plaży Punta Molentis zakazały większości dorosłych używania parasoli słonecznych, wprowadzając jednocześnie wysokie opłaty za wstęp. Choć nowe przepisy mają na celu ochronę zniszczonego przez pożar ekosystemu, wywołały one ogromne oburzenie i lawinę prześmiewczych komentarzy ze strony turystów.
Polska linia brzegowa od lat trawiona jest zjawiskiem potocznie nazywanym „parawaningiem”. Od wczesnych godzin porannych najpopularniejsze plaże w kraju zaczynają zapełniać się kolorowymi tkaninami, gęsto ustawionymi obok siebie. Patrząc na wybrzeże z lotu ptaka można by stwierdzić, że łatwiej na plaży dostrzec fragment osłaniającej przed wiatrem konstrukcji niż piasek. Na taki widok oczy ze zdziwienia przecierałaby pewnie rada gminy Villasimìus na włoskiej Sardynii. Na tamtejszej plaży został właśnie wprowadzony surowy zakaz montowania jakichkolwiek instalacji, które mają pomóc przetrwać turystom upalne dni. Zabroniony parasol Nowo wprowadzone zasady korzystania z plaży Punta Molentis w Villasimìus na Sardynii zupełnie zmieniają tamtejszy sposób relaksu. Z najsilniejszym sprzeciwem spotkała się reguła odnosząca się do umieszczania na wybrzeżu parasoli. W jej świetle zakazuje się urlopowiczom korzystania z konstrukcji chroniących przed promieniami słońca. Zakaz nie obejmuje jednak wszystkich grup: z parasoli korzystać mogą seniorzy po 65. roku życia oraz rodziny z dziećmi, których wiek nie przekroczył 10 lat. Ta druga ulga spowodowała lawinę prześmiewczych komentarzy w internecie. Zakaz wnoszenia na Punta Molentis parasoli to nie jedyne obostrzenie wprowadzone na sardyńskiej plaży. Aby postawić stopę na piasku będzie od teraz trzeba zapłacić aż 10 euro. Przypływający łodzią również będą musieli uiścić opłatę w wysokości 5 euro. Dla nich też obowiązuje limit pobytu wynoszący 1 godzinę oraz zakaz wnoszenia plecaków i lodówek. Sprzeciw urlopowiczów Wprowadzenie tak restrykcyjnego prawa nie spotkało się przychylnym odbiorem użytkowników plaży. Na profilu rady gminy Villasimìus na Facebooku, która ogłosiła nowe obostrzenie pojawiły się liczne komentarze kwestionujące słuszność decyzji. Internauci zaczęli prześmiewczo pytać: „Żeby postawić parasol, muszę wynająć dziecko?” albo „Więc żeby przyjść na plażę z parasolem, muszę albo przyprowadzić dziadka, albo muszę urodzić dziecko między teraz a jutrem?”. Jak internetowy sprzeciw wpłynie na rzeczywistą frekwencję na plaży? Póki co niektórzy nawołują do bojkotu Punta Molentis podczas gdy inni twierdzą, że po prostu pójdą na plażę, na której będą mogli bezpiecznie osłonić się przed słońcem. Narażona plaża Dlaczego wprowadzono tak restrykcyjne i nietypowe prawo na sardyńskiej plaży? Lokalna rada uznała, że dotychczasowy sposób korzystania z niej przez turystów w zbyt dużym stopniu obciąża i tak już nadwyrężony ekosystem chronionego obszaru przyrodniczego. Latem 2024 roku teren został przecież zamknięty w następstwie celowo wywołanego pożaru lasu, który poważnie zniszczył okoliczny teren. Wszystkie obostrzenia mają jeden nadrzędny cel: zminimalizowanie śladów obecności człowieka w miejscu, które wymaga teraz szczególnej troski i czasu na regenerację. Zasady pozostają w mocy do końca października, a władze wprost deklarują, że działają w interesie przyszłych pokoleń, którym chcą przekazać to dziedzictwo w jak najlepszym stanie. Źródło: The Guardian Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Wielodniowy trekking w Europie bez namiotu. 5 tras z doskonałą bazą noclegową
Kilkudniowy trekking w Europie wcale nie musi oznaczać spania pod namiotem. Oto subiektywny ranking najpiękniejszych szlaków, które gwarantują miękkie łóżko i dach nad głową.
Spis treści: South West Coast Path, Anglia El Camino de Santiago, Portugalia i Hiszpania Tour of Monte Rosa, Szwajcaria i Włochy Berliner Höhenweg, Austria Alta Via 1, Włochy Kilkudniowa wędrówka to bardzo szczególny rodzaj wyzwania. Wymagania stawiane ciału i umysłowi kumulują się dzień po dniu, a aby mierzyć się z nimi w możliwie najlepszej formie, ważne jest, by każdej nocy naprawdę odpocząć. Łatwiej to osiągnąć pod dachem niż trzepoczącym płótnem namiotu – poza tym w niektórych chronionych krajobrazach biwakowanie na dziko jest zabronione. Na szczęście w Europie jest sporo schroniskich górskich, hosteli dla pielgrzymów i hoteli położonych tuż przy szlakach. Wiele wyjątkowych miejsc noclegowych znajduje się w Alpach – choć, jak przekonasz się z naszego przewodnika, nie wszystkie. South West Coast Path, Anglia Na początku może się to wydawać szaleństwem – 1014 kilometrów marszu po plażach i ścieżkach wśród klifów, pełnych podejść i zejść, wijących się przez jedne z najpopularniejszych nadmorskich miejscowości Anglii. Im lepiej jednak poznaje się South West Coast Path, tym bardziej trasa zaczyna kusić – zwłaszcza w Kornwalii. To tutaj znajdują się najwyższe klify i najbardziej dziewicze krajobrazy, a także głębokie warstwy kultury i historii. Surfing, dawne kopalnie cyny, celtyckie grodziska, sztuka współczesna w St Ives – wszystko to nada twojej wędrówce zupełnie nową perspektywę. A po drodze trafisz na rewelacyjne puby i pensjonaty B&B, które zapewnią ci wygodę i serdeczną atmosferę. W większości rejonów transport publiczny pozwala wybierać konkretne odcinki trasy zgodnie z własnymi zainteresowaniami i apetytem na bardziej wymagające ścieżki. W gruncie rzeczy, jeśli ominiesz ruchliwe okresy szkolnych wakacji, rozsądnie rozłożysz siły i z dużym wyprzedzeniem zarezerwujesz noclegi, jedynym prawdziwym wyzwaniem okaże się pogoda. Bądź gotów porzucić plany na dzień lub dwa – albo złapać autobus – jeśli nadejdzie porządny atlantycki sztorm. Droga św. Jakuba (El Camino de Santiago), Portugalia i Hiszpania Dróg prowadzących do Santiago de Compostela jest więcej, niż nawet najbardziej oddany pielgrzym zdołałby przejść w ciągu życia – grubo ponad 250. Jeśli jednak masz zmierzyć się tylko z jednym camino – bo tak powszechnie nazywa się te szlaki – nie zakładaj z góry, że musi to być ten najpopularniejszy. Ostatnie około 97 kilometrów szlaku Camino Francés, wiodącego na zachód do miasta, może być niezwykle towarzyskim doświadczeniem. Jeśli jednak kieruje tobą raczej ciekawość niż religijna gorliwość, a krajobraz i historia interesują cię równie mocno jak rozwój duchowy, warto rozważyć śródlądową wersję Camino Portugués. Rozpoczynająca się w Porto trasa liczy około 240 kilometrów i zajmuje od 10 do 13 dni. Jest dobrze obsługiwana przez niedrogie hostele dla pielgrzymów, znane jako albergues. Jej prawdziwa atrakcyjność tkwi jednak w połączeniu bujnych, zielonych krajobrazów z niewielkimi, lecz historycznymi miasteczkami, takimi jak średniowieczne Barcelos czy ufortyfikowane Tui. To także bardziej zacieniony sposób dotarcia do Santiago – co ma kluczowe znaczenie, jeśli rozważasz przejście tej trasy latem. Tour of Monte Rosa, Szwajcaria i Włochy Każdego sezonu klasyczny Tour du Mont Blanc pokonuje około 20–25 tys. wędrowców – to naprawdę dużo osób na wąskich ścieżkach okrążających jeden masyw. Jeśli szukasz spokojniejszej i bardziej kameralnej pętli, spróbuj obejść drugi najwyższy masyw Alp – Monte Rosę. Pełna trasa obejmuje przejście przez lodowiec powyżej Zermatt, którego nie należy podejmować bez przewodnika wysokogórskiego. Można je jednak ominąć, wjeżdżając kolejką linową do pierwszego miejsca noclegowego. Dalsza część tej 160-kilometrowej trasy, której przejście zajmuje od 8 do 10 dni, jest dość prosta – pod warunkiem że nie masz lęku wysokości i pewnie stawiasz kroki. Po drodze nieczynne poza sezonem narciarskim kurorty w kilku dolinach oferują luksusowe alternatywy noclegowe wobec bardziej podstawowych schronisk górskich. Jeśli dopiero zaczynasz przygodę z alpejskim trekkingiem, najlepiej dołączyć do wycieczki z przewodnikiem, organizowanej m.in. przez firmy KE Adventure Travel i Walkers Britain. Niezależnie od wybranego wariantu możesz spodziewać się nieprzerwanego spektaklu zachwycających krajobrazów od startu aż po samą metę. Berliner Höhenweg, Austria Nikt nie buduje schronisk górskich tak jak Austriacy, o czym przekonasz się na własnej skórze, wyruszając na Berliner Höhenweg. Ta około 80-kilometrowa, ośmiodniowa trasa prowadzi przez smagane wiatrem Alpy Zillertalskie na wschód od Innsbrucka. Na jej trasie znajduje się sieć schronisk, która zaczęła powstawać już w 1879 roku. Większość z nich leży powyżej 2000 m n.p.m.; wszystkie osiem obiektów jest dobrze wyposażonych i sprawnie zorganizowanych, ale najstarsze z nich, Berliner Hütte, rozrosło się do rozmiarów prawdziwego górskiego kolosa. Przed wyruszeniem na szlak warto pamiętać o dwóch rzeczach. Po pierwsze, aby mieć pewność miejsca do spania, noclegi należy rezerwować co najmniej sześć miesięcy przed przyjazdem. Po drugie, choć wędruje się tu od dawna, ta trasa wcale nie jest spacerkiem. Kilka odcinków, zwłaszcza podczas przekraczania przełęczy Friesenbergscharte na wysokości 2910 m n.p.m., wymaga umiejętności wspinaczkowych i dobrego poczucia równowagi nad stromymi urwiskami. Oczywiście dodaje to trasie dramaturgii i emocji, ale warto zabrać podstawowy sprzęt via ferrata – uprząż oraz lonża zakończona karabinkami – aby móc wpinać się w stalowe liny zabezpieczające niektóre z najtrudniejszych fragmentów. Alta Via 1, Włochy Pod względem czysto wizualnego zachwytu trudno przebić włoskie Dolomity. Te strzeliste skalne cytadele stanowią tło dla legendarnego szlaku Alta Via 1, który ciągnie się przez około 120 kilometrów – od jeziora Lago di Braies (znanego również jako Pragser Wildsee) na północy, aż po niepozorny przystanek autobusowy na drodze do Belluno na południu. Szlak, choć wymagający, nie jest techniczny, a po drodze nie brakuje schronisk górskich. Sprawni i doświadczeni piechurzy mogliby pokonać go w 7 dni intensywnego marszu, ale oznaczałoby to rezygnację z wielu przyjemności, jakie oferuje ten niezwykły region. Choć leży on w całości we Włoszech, to przecina trzy odrębne obszary kulturowe i językowe. Wędrówkę zaczynasz w otoczeniu niemieckojęzycznych mieszkańców Tyrolu Południowego, kończysz wśród Włochów w Veneto, a pośrodku mijasz ojczyznę Ladynów, z których około 30 000 wciąż posługuje się całkowicie odrębnym językiem. Dziś Dolomity mają też wyraźnie gastronomiczny charakter. Jeśli brzmi to jak świetny pretekst do zboczenia ze szlaku – na przykład do urokliwego San Cassiano lub Cortiny d’Ampezzo, zwanej „Królową Dolomitów” – z powodzeniem możesz wydłużyć całą wyprawę nawet do dwóch tygodni. Źródło: National Geographic
Paestum – greckie świątynie, które przetrwały ponad 2500 lat
Paestum we Włoszech jest jednym z najlepiej zachowanych świadectw obecności starożytnych Greków na Półwyspie Apenińskim. Położone na południe od Neapolu, w regionie Kampania, przyciąga słynnymi świątyniami i rozległym parkiem archeologicznym. Choć wielu podróżnych wybiera Pompeje lub Wybrzeże Amalfitańskie, Paestum często okazuje się jednym z najbardziej interesujących miejsc podczas podróży po południowych Włoszech.
Spis treści: Starożytne miasto Wielkiej Grecji Dlaczego Paestum jest tak wyjątkowe? Zwiedzanie Paestum – praktyczne informacje To właśnie tutaj można zobaczyć jedne z najlepiej zachowanych świątyń greckich na świecie. Ruiny starożytnego miasta, zachowane budowle sakralne i bogate zbiory archeologiczne pokazują znaczenie, jakie Paestum miało w czasach Wielkiej Grecji. Dodatkowym atutem jest położenie – bliskość wybrzeża sprawia, że zwiedzanie można połączyć z wypoczynkiem nad morzem. Starożytne miasto Wielkiej Grecji Historia miasta sięga około 600 roku p.n.e., kiedy greccy osadnicy z kolonii Sybaris założyli tutaj miasto Posejdonia. Nazwa nawiązywała do Posejdona, boga mórz, choć z czasem najważniejszym kultem religijnym stał się kult Hery. Położenie nad Morzem Tyrreńskim sprzyjało rozwojowi handlu i kontaktów z innymi greckimi koloniami. Posejdonia szybko stała się ważnym ośrodkiem politycznym, gospodarczym i religijnym. W kolejnych wiekach miasto znalazło się pod panowaniem Lukanów, a następnie Rzymian, którzy w 273 roku p.n.e. nadali mu nazwę Paestum. Przez wiele stuleci miasto prosperowało, jednak zmiany środowiskowe, rozwój terenów bagiennych, malaria oraz najazdy Saracenów doprowadziły do jego stopniowego opuszczenia. W średniowieczu dawne centrum życia niemal całkowicie zniknęło pod roślinnością. Dopiero podczas budowy nowej drogi wzdłuż wybrzeża w XVIII wieku odkryto monumentalne ruiny. Ich widok wywołał ogromne zainteresowanie uczonych, artystów i podróżników z całej Europy. Dlaczego Paestum jest tak wyjątkowe? Wiele stanowisk archeologicznych zachowało pojedyncze budowle lub fragmenty dawnych miast. Paestum wyróżnia się tym, że można tu zobaczyć niemal kompletny układ starożytnego ośrodka miejskiego. Na obszarze dawnego miasta zachowały się: trzy monumentalne świątynie greckie, fragmenty forum, amfiteatr, pozostałości głównych ulic, niemal kompletny system murów obronnych, cenne eksponaty z czasów greckich i rzymskich prezentowane w Muzeum Archeologicznym w Paestum. Dzięki temu odwiedzający mogą prześledzić historię miejsca od okresu greckiego, przez czasy rzymskie, aż po jego późniejszy upadek. Wysoka wartość historyczna stanowiska oraz wyjątkowy stan zachowania zabytków sprawiły, że w 1998 roku Paestum wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Świątynia Hery w Paestum – najstarsza budowla kompleksu Najstarszym zachowanym zabytkiem jest świątynia Hery w Paestum. Powstała około 550 roku p.n.e. i jest jednym z najcenniejszych przykładów archaicznej architektury doryckiej. Charakterystyczne masywne kolumny oraz nietypowy układ wnętrza odróżniają ją od wielu innych greckich świątyń. Przez długi czas badacze błędnie uznawali budowlę za rzymską bazylikę. Dopiero odkryte inskrypcje oraz figurki wotywne pozwoliły ustalić, że była poświęcona Herze – bogini małżeństwa, rodziny i płodności. Kult Hery odgrywał w życiu mieszkańców Posejdonii ogromną rolę. Archeolodzy odnaleźli liczne figurki przedstawiające kobiety, składane jako dary wotywne. Wiele z nich wiąże się z modlitwami o szczęśliwe małżeństwo lub narodziny dzieci. Druga świątynia Hery – kolosalne rozmiary i klasyczna architektura Kilkadziesiąt metrów dalej znajduje się druga świątynia Hery, zbudowana około 460–450 roku p.n.e. Przez wiele lat określano ją jako Świątynię Neptuna, czyli Posejdona. Jednak współczesne badania wskazują, że również ta budowla była związana przede wszystkim z kultem Hery. Jest ona większa, bardziej harmonijna i lepiej zachowana niż starsza świątynia. Dla wielu historyków architektury stanowi jeden z najdoskonalszych przykładów klasycznej świątyni doryckiej. Szczególne wrażenie robią proporcje budowli oraz zachowane elementy konstrukcji, które pozwalają wyobrazić sobie jej pierwotny wygląd. Sporą ciekawostką dla zwiedzających są też pozostałości ołtarzy, przy których odbywały się ceremonie religijne i składano ofiary. Świątynia Ateny i pozostałe zabytki Paestum Choć to świątynie Hery przyciągają największą uwagę, warto odwiedzić również świątynię Ateny. Powstała około 500 roku p.n.e. i reprezentuje interesujący etap przejściowy pomiędzy stylem doryckim a jońskim. Świątynia została wzniesiona na najwyżej położonym fragmencie starożytnego miasta, dzięki czemu wyraźnie dominuje nad otaczającym krajobrazem stanowiska archeologicznego. Na uwagę zasługują także: rzymskie forum, które najprawdopodobniej powstało w miejscu wcześniejszej greckiej agory, amfiteatr z I wieku p.n.e., mury miejskie o długości blisko 5 kilometrów, pozostałości dawnych bram prowadzących do miasta. Grób Nurka – jedno z największych odkryć archeologicznych Jednym z najcenniejszych zabytków związanych z Paestum jest słynny Grób Nurka. Odkryty w 1968 roku grobowiec zawiera wyjątkowe freski datowane na I połowę V wieku p.n.e. Szczególną sławę przyniosło mu przedstawienie młodego człowieka skaczącego do wody. Znaczenie odkrycia jest ogromne. To jedyny zachowany w całości przykład greckiego malarstwa figuralnego z tego okresu wykonany techniką fresku. Jest więc bezcennym źródłem wiedzy o sztuce starożytnej Grecji. Oryginalne malowidła można oglądać w muzeum archeologicznym znajdującym się na terenie kompleksu. Muzeum Archeologiczne w Paestum Zwiedzanie stanowiska warto uzupełnić wizytą w muzeum. Zgromadzono tam tysiące przedmiotów odnalezionych podczas wykopalisk. Wśród najciekawszych eksponatów znajdują się wspomniane wyżej freski z Grobu Nurka, ale też rzeźby i posągi, ceramika grecka, elementy dekoracji świątyń oraz zabytki pochodzące z okresu rzymskiego. Ekspozycje pozwalają lepiej zrozumieć codzienne życie mieszkańców miasta, wierzenia starożytnych Greków oraz rozwój sztuki na przestrzeni kolejnych epok. Plaża w sąsiedztwie stanowiska archeologicznego Paestum kojarzy się przede wszystkim z greckimi świątyniami, jednak niedaleko ruin znajduje się także szeroka, piaszczysta plaża. Wybrzeże w tej części Kampanii jest zwykle spokojniejsze niż najbardziej znane kurorty regionu, dlatego wielu turystów wybiera je na odpoczynek po zwiedzaniu. Bliskość Morza Tyrreńskiego przypomina również o znaczeniu, jakie dla rozwoju starożytnego miasta miało położenie nad ważnym szlakiem morskim. To właśnie dostęp do morza przez stulecia wspierał rozwój handlu i kontakty Posejdonii z innymi ośrodkami Wielkiej Grecji. Zwiedzanie Paestum – praktyczne informacje Na zwiedzanie Paestum warto przeznaczyć co najmniej kilka godzin. Najlepsze warunki do zwiedzania panują rano oraz późnym popołudniem. Niższe temperatury sprzyjają spacerom, a światło pozwala lepiej dostrzec detale architektoniczne starożytnych świątyń. W miesiącach letnich warto pamiętać, że duża część stanowiska znajduje się na otwartej przestrzeni, dlatego przydatne będą nakrycie głowy i zapas wody. Dojazd do Paestum jest stosunkowo prosty. Miejscowość leży na linii kolejowej łączącej Neapol, Salerno i południową część Kampanii, a stacja znajduje się w niewielkiej odległości od wejścia do parku archeologicznego. Dzięki temu miejsce można bez problemu odwiedzić również podczas jednodniowej wycieczki bez samochodu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Zwierzęcy świadkowie katastrofy. Co kości koni mówią o ostatnich chwilach Pompejów?
Tuż obok przepięknych fresków w zawalonym domu w Pompejach archeolodzy odkryli coś poruszającego: szczątki zwierząt koniowatych. Grzywa jednego z nich była przyozdobiona paciorkami. Często zapomina się, że w tym starożytnym mieście na skutek erupcji Wezuwiusza oprócz ludzi, zginęli też ich zwierzęcy towarzysze.
Insula dei Casti Amanti (Dom Czystych Kochanków) jest jednym z ciekawszych zabudowań odkrytych do tej pory w Pompejach. Mieściła się tu okazała rezydencja połączona z dużą piekarnią, wyposażoną w piece i magazyny. Najnowsze prace badawcze, prowadzone przez interdyscyplinarny zespół archeologów, archeozoologów i antropologów, mają na celu nie tylko konserwację zabytków, ale systematyczną rekonstrukcję życia codziennego i systemów produkcyjnych starożytnego miasta. Teraz archeolodzy ogłosili ciekawe odkrycie związane ze zwierzętami. Koń w piekarni? Wewnątrz starożytnej piekarni archeolodzy odkryli szczątki dwóch zwierząt koniowatych. Trudno stwierdzić jednoznacznie, czy były to konie, muły lub osły. Ale co robiły w tym pomieszczeniu? Wygląda na to, że w momencie erupcji Wezuwiusza w 79 roku n.e. piekarnia prawdopodobnie nie funkcjonowała. Znaleziono liczne dowody na trwające w budynku prace renowacyjne i zmiany konstrukcyjne. Remont mógł być spowodowany przez wcześniejszej trzęsienia ziemi z lat 68–69 n.e., które spowodowały m.in. osunięcie się podłóg. Wygląda więc na to, że zwierzęta trafiły tu tylko tymczasowo. Siła robocza czy przyjaciele? Pierwsze ze zwierząt miało w momencie śmierci około 10–12 lat, natomiast drugie było znacznie młodsze – od 3,5 do 6 lat. Wśród szczątków starszego odkryto w okolicach jego szyi dwa żelazne kółka stanowiące fragment uprzęży oraz trzy szklane paciorki – jeden błękitny i dwa białe. Były one prawdopodobnie wplecione w grzywę lub przymocowane do rzędu końskiego. Dla naukowców jest to rzadki dowód na bliską więź emocjonalną między człowiekiem a zwierzęciem roboczym. Jak zginęły zwierzęta? Szczegółowa analiza kości oraz warstw ziemi pozwoliła odtworzyć dynamikę śmierci zwierząt. W przeciwieństwie do wielu innych ofiar z Pompejów, konie te nie zginęły bezpośrednio od zasypania drobnymi kamieniami wulkanicznymi, ponieważ pod ich ciałami nie znaleziono tej warstwy. Koniowate zostały przygniecione przez walący się strop pod wpływem obalonych wyższych kondygnacji budynku. A to mogło być spowodowane silnymi wstrząsami sejsmicznymi towarzyszącymi erupcji. O takim rozwoju wydarzeń świadczą liczne złamania kości, w tym pęknięcia żuchwy. Na ciała zwierząt runęła również ciężka belka z drewna klonowego, która uległa częściowemu zwęgleniu. Dom Czystych Kochanków. Z czego słynie? Dom Czystych Kochanków zawdzięcza nazwę słynnemu freskowi w triklinium, przedstawiającemu „czysty pocałunek” (wł. casto bacio), który należy rozumieć jako pocałunek niewinny. Rezydencja słynie z wysokiej klasy dekoracji obecnych nawet w częściach gospodarczych. W dawnej stajni zachowały się resztki polichromii w pierwszym stylu pompejańskim, w którym tworzono już w II wieku p.n.e. Ściany sali produkcyjnej piekarni, gdzie odkryto konie, również pokryte były dekorowanym malarsko tynkiem, co świadczy o bogactwie całego kompleksu. Źródło: E-Journal degli Scavi di Pompei Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.