Gdzie narciarze znajdą idealny śnieg? Opublikowano ranking najlepszych ośrodków
Rozpoczyna się sezon narciarski, a miłośnicy sportów zimowych coraz intensywniej szukają kierunków, które zagwarantują najlepsze warunki do szusowania. Wśród kluczowych kryteriów niezmiennie króluje jakość śniegu – szczególnie tego, który uchodzi za ideał. Gdzie na świecie można znaleźć najbardziej pożądany, lekki i puszysty puch?
W wielu regionach Europy tegoroczne opady śniegu okazały się na tyle obfite, że część ośrodków narciarskich zdecydowała się otworzyć trasy szybciej, niż pierwotnie planowano. Entuzjaści zimowych wyjazdów już teraz mówią o wyjątkowo udanym sezonie, a zainteresowanie grudniowo-styczniowymi wyjazdami rośnie w szybkim tempie. To doskonały moment, by zaplanować narciarską wyprawę – najlepiej tam, gdzie warunki uchodzą za absolutnie idealne. W związku z tym firma Inghams Ski, specjalizująca się w organizacji wyjazdów zimowych, opublikowała ranking najlepszych miejsc z tzw. puchem śnieżnym, czyli lekkim, świeżo spadłym śniegiem, który daje narciarzom wrażenie sprężystości i „unoszenia się” podczas jazdy. Dla wielu to synonim wymarzonego dnia na stoku i wyznacznik kierunków, które warto odwiedzić tej zimy. Tu znajdziesz najlepszy puch w Europie Aby wskazać miejsce oferujące idealny puch śnieżny, firma Inghams Ski przeprowadziła szeroko zakrojone badanie we współpracy z Jimem N.R. Dale’em, starszym meteorologiem British Weather Services. Ekspert pomógł opracować zestaw kryteriów obejmujących ponad 120 ośrodków narciarskich w 13 krajach. Analizie poddano czynniki, które w największym stopniu wpływają na jakość śniegu: grubość świeżego opadu, temperatura powietrza i powierzchni stoku, wilgotność, prędkość wiatru oraz wysokość nad poziomem morza. Jak wyjaśnił Dale, aby uzyskać perfekcyjny puch opad powinien mieć 5–10 centymetrów, temperatura powietrza mieścić się w przedziale od -3 do -10°C, a powierzchnia stoku utrzymywać stabilny mróz na poziomie -2 do -6°C. Dodał, że równie ważna jest niska wilgotność względna oraz łagodny wiatr, który nie zlepia płatków ani nie zwiewa śniegu ze zboczy. Najlepsze warunki panują natomiast na wysokościach powyżej 2500 metrów. Po przeanalizowaniu wszystkich tych parametrów najwyższy wynik w rankingu (i tytuł najlepszej destynacji dla miłośników puchu) zdobył austriacki Westendorf. „To jeden z najpopularniejszych kameralnych ośrodków narciarskich w Austrii, a według naszych badań właśnie tu narciarze znajdą najlepszy puch śnieżny” – podsumowała firma Inghams Ski. Ośrodek położony jest na słonecznym płaskowyżu, z wygodnym dostępem do regionów Kitzbühel i SkiWelt. Tamtejsze stoki uchodzą za wyjątkowo wszechstronne: oferują łagodne trasy idealne dla początkujących i rodzin, jak również wymagające czarne zjazdy oraz tereny freestyle’owe cenione przez bardziej doświadczonych narciarzy. Dzięki sprzyjającym warunkom mikroklimatycznym puch utrzymuje tu swoją lekkość i wyjątkową strukturę, co czyni Westendorf jednym z najbardziej pożądanych kierunków zimowych na świecie. Top miejsca dla narciarzy spragnionych idealnych warunków Na drugim miejscu znalazło się Ortisei we włoskich Dolomitach, czyli jeden z najbardziej charakterystycznych ośrodków regionu. Dzięki bezpośredniemu dostępowi do słynnej pętli narciarskiej Sellaronda, miejscowość oferuje warunki uznawane za jedne z najlepszych w Europie. Jak podkreślili eksperci z Inghams Ski, Ortisei wyróżnia się „tętniącą życiem atmosferą, wyjątkowym charakterem i oczywiście doskonałym puchem śnieżnym, który przyciąga narciarzy z całego świata”. To świetny kierunek zarówno dla miłośników dynamicznej jazdy, jak i osób szukających równowagi między czasem na stoku a wypoczynkiem, dzięki połączeniu klimatycznych kawiarni, sklepów, pastelowych kamienic i pracowni tradycyjnego rzemiosła. Pierwszą trójkę zamknął kolejny włoski ośrodek – Gressoney, ceniony za trasy prowadzące na wysokość nawet 3550 m n.p.m.. Tak położone tereny sprawiają, że w szczycie sezonu szanse na idealny, lekki puch są tu wyjątkowo wysokie. Region bywa określany „jednym z najlepiej strzeżonych sekretów Europy”, gdyż jest kameralny, dziewiczy i idealny dla tych, którzy szukają jazdy w bardziej naturalnych warunkach. Co więcej, z Gressoney można wjechać kolejką Punta Indren na specjalnie wyznaczony teren do jazdy poza trasami – choć władze ośrodka przypominają, że w takim terenie zaleca się korzystanie z usług doświadczonego przewodnika. W dalszej części zestawienia znalazły się m.in. Lech w Austrii, Soldeu w Andorze, Andermatt w Szwajcarii, włoskie Champoluc, Madonna di Campiglio i Sestriere, a także francuskie ośrodki Alpe d’Huez, Les Gets, Morzine czy Avoriaz. Ranking pokazał, że najlepszy puch śnieżny czeka przede wszystkim w Alpach – od Austrii i Włoch po Francję i Szwajcarię. Źródła: Inghams Ski, Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Civita di Bagnoregio – niezwykłe miasto na skale w sercu Włoch
Civita di Bagnoregio to jedno z wyjątkowych miejsc we Włoszech, które zachwyca zarówno turystów, jak i miłośników historii. Położone w regionie Lacjum, około 120 km na północ od Rzymu, miasto wznosi się na wysokiej skale tufowej, oferując zapierające dech w piersiach widoki na dolinę Tybru i okoliczne lasy. Choć dziś jest niemal opuszczone, szacuje się, że rocznie przyciąga blisko milion turystów. Civita di Bagnoregio, nazywane też „miastem, które umiera”, to miejsce, które łączy w sobie niezwykłą historię, średniowieczną architekturę i dramatyczne procesy geologiczne.
Spis treści: Historia Civita di Bagnoregio Z czego słynie Civita di Bagnoregio? Dlaczego Civita di Bagnoregio nazywane jest umierającym miastem? Zwiedzanie Civita di Bagnoregio Ochrona „Umierającego Miasta” Civita di Bagnoregio to jedno z najstarszych i najbardziej niezwykłych miast Lacjum. Jej początki sięgają czasów Etrusków, którzy ponad 2500 lat temu założyli tu osadę na naturalnym, tufowym wzgórzu. Historia Civita di Bagnoregio Korzystne położenie na skrzyżowaniu dawnych szlaków handlowych sprzyjało rozwojowi miasta, które szybko stało się lokalnym centrum rzemiosła i wymiany towarów. Etruskowie wytyczyli tu system ulic w układzie cardo i decumanus, charakterystyczny dla ich urbanistyki, a następnie przejęty przez Rzymian. Do starożytnej Civity prowadziło niegdyś pięć bram miejskich, z których do dziś zachowała się Porta Santa Maria, zwana też Porta Cava. W okolicach San Francesco Vecchio odkryto ślady dawnej nekropolii etruskiej. Słynna Jaskinia św. Bonawentury, która według legendy jest miejscem uzdrowienia przyszłego świętego przez św. Franciszka z Asyżu, pierwotnie była komorowym grobowcem etruskim. Przez wieki mieszkańcy musieli zmagać się z problemami geologicznymi – trzęsieniami ziemi i erozją tufowych skał, które nieustannie zmieniały krajobraz miasta. Już w III wieku p.n.e. Etruskowie i Rzymianie podejmowali prace związane z odprowadzaniem wody deszczowej i umacnianiem stoków, by zapobiegać osuwiskom. W średniowieczu Civita była siedzibą biskupa i ośrodkiem lokalnej władzy. Z biegiem stuleci znaczenie miasta malało – w XVI wieku jego rolę przejęło pobliskie Bagnoregio, które wcześniej pełniło rolę swoistego przedmieścia. Katastrofalne trzęsienie ziemi z końca XVII wieku doprowadziło do opuszczenia Civita przez władze i duchowieństwo, a osada zaczęła się stopniowo wyludniać. W XIX wieku proces ten przyspieszyła postępująca erozja i oderwanie części wzgórza od reszty terytorium. Z czego słynie Civita di Bagnoregio? Civita di Bagnoregio jest znana przede wszystkim ze swojej nietypowej lokalizacji. Miasto wznosi się na skalnym wzgórzu i obecnie dostać się do niego można jedynie pieszo po 300-metrowej kładce. Spacerując po wąskich, brukowanych uliczkach, można podziwiać kamienne domy, zabytkowe bramy, niewielki średniowieczny kościół San Donato i tarasy widokowe. W Civita di Bagnoregio narodził się także św. Bonawentura, jeden z najważniejszych myślicieli średniowiecza, co dodatkowo podkreśla duchowe znaczenie miasta. Współczesna Civita przyciąga artystów i intelektualistów, którzy kupują letnie domy w tym malowniczym miejscu, nadając mu jednocześnie odrobinę życia wśród pustki. Miasto słynie również z wyjątkowych punktów widokowych, z których roztaczają się panoramy doliny Tybru, warstw skalnych i zielonych lasów pogranicza Lacjum. To idealne miejsce dla fotografów, miłośników przyrody i tych, którzy szukają spokoju w malowniczym otoczeniu. Dlaczego Civita di Bagnoregio nazywane jest umierającym miastem? Określenie „miasto, które umiera” nie jest przesadą. W średniowieczu Civita była miejscem tętniącym życiem. Dziś oficjalnie pozostaje tu zaledwie jedenastu mieszkańców. Główne przyczyny tego dramatycznego spadku populacji to osuwiska i trzęsienia ziemi, które przez wieki niszczyły zabudowania i zmniejszały powierzchnię miasta. Dziś wejście do miasta możliwe jest tylko po pieszej kładce. Wyłącznie dla mieszkańców Bagnoregio dostęp jest możliwy także na rowerze lub motocyklu. Jej izolacja, paradoksalnie, ocaliła ją od współczesnej zabudowy, dzięki czemu zachowała średniowieczny charakter i autentyczny układ urbanistyczny. Współczesna historia miasta to jednak nie tylko upadek, lecz także odrodzenie – dzięki turystyce Civita przeżywa swój drugi, cichy renesans. Zwiedzanie Civita di Bagnoregio Civita di Bagnoregio to idealne miejsce na krótką wycieczkę. Piesze zwiedzenie całości w spokojnym tempie zajmie około godziny, jednak wyjątkowe widoki sprawiają, że sporo osób zabawia tu na dłużej. Turyści zauroczeni Civita di Bagnoregio mogą tu znaleźć kilka pensjonatów i restauracji. Najważniejsze punkty do zobaczenia to: Porta di Santa Maria – historyczna brama z rzeźbami lwów trzymających ludzkie głowy, pozostałość po dawnych konfliktach; kościół San Donato – niewielka, ale dobrze zachowana świątynia przy głównym placu, w której przechowywany jest Święty Krucyfiks; Giardino del Poeta – taras widokowy na końcu miasta z panoramą doliny Tybru. Warto również odwiedzić pobliskie miasto Bagnoregio. To tutaj skupia się życie codzienne lokalnej społeczności, podczas gdy Civita staje się miejscem niemal wyłącznie turystycznym. Ochrona „Umierającego Miasta” Miasto stara się o wpis na listę światowego dziedzictwa UNESCO, a lokalne władze przygotowały obszerne sprawozdanie dokumentujące historyczne i przyrodnicze wartości miasteczka. Jeśli projekt się powiedzie, może to być przykład, jak turystyka i ochrona dziedzictwa mogą wspólnie przyczynić się do ożywienia historycznych miejsc. Ze względu na postępującą erozję i ryzyko kolejnych osunięć gruntu władze zdecydowały się wprowadzić opłatę za wstęp. Środki pozyskane w ten sposób przeznaczane są na zabezpieczanie klifu, konserwację zabytków i utrzymanie infrastruktury, która chroni miasto przed dalszym niszczeniem. To rozwiązanie, choć niecodzienne, pozwoliło połączyć ochronę dziedzictwa z odpowiedzialną turystyką. Civita di Bagnoregio to fascynująca kombinacja historii, dramatycznej przyrody i kultury. Nawet krótka wizyta pozwala poczuć, jak żyli ludzie w średniowiecznych Włoszech, a malownicze widoki i spokojna atmosfera sprawiają, że wycieczka pozostaje w pamięci na długo. Dla inteligentnego podróżnika, ceniącego zarówno historię, jak i piękno krajobrazu, Civita di Bagnoregio jest miejscem obowiązkowym do zobaczenia. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Historia i plany na przyszłość stadionu, który zbudował legendę Mediolanu
Stadion San Siro, oficjalnie noszący nazwę Stadio Giuseppe Meazza, to miejsce o wyjątkowym znaczeniu dla piłki nożnej i kultury sportowej. Zlokalizowany w mediolańskiej dzielnicy San Siro, stanowi dom dla dwóch wielkich klubów – AC Milan i Inter Mediolan. Obiekt łączy w sobie historię, architekturę, emocje derbów i spektakularne wydarzenia. Na San Siro odbywały się mecze Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej w 1934 i 1990 roku, liczne koncerty wielkich gwiazd, a już niedługo będzie miała tu miejsce ceremonia otwarcia Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2026 roku.
Spis treści: Architektura i charakterystyka San Siro Rola stadionu Modernizacje i plany na przyszłość Budowa San Siro rozpoczęła się w 1925 roku z inicjatywy prezydenta klubu AC Milan. Stadion został oficjalnie otwarty 19 września 1926 roku meczem AC Milan przeciwko Interowi (wówczas jeszcze jako Inter Football Club Milano). Początkowo obiekt mieścił około 35 tys. widzów, co już w latach 30. XX wieku okazało się niewystarczające z powodu rosnącej popularności piłki nożnej we Włoszech. W kolejnych dekadach San Siro był wielokrotnie rozbudowywany. Największa przebudowa przypada na lata 1987–1990, kiedy to stadion przygotowywano do Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1990. Po tych zmianach obiekt mógł pomieścić ponad 80 tys. widzów, z charakterystycznymi, wysokimi trybunami i zadaszeniem. W 1980 roku stadion oficjalnie otrzymał imię Giuseppe Meazza, jednego z najwybitniejszych włoskich piłkarzy, wieloletniego reprezentanta kraju i legendy Interu Mediolan i AC Milan. Architektura i charakterystyka San Siro San Siro wyróżnia się unikatowym stylem architektonicznym, który łączy funkcjonalność z widowiskowością. Stadion ma cztery narożne wieże, które pełnią funkcję podpór dla zadaszenia oraz charakterystyczne, spiralne rampy dla kibiców, które umożliwiają wygodne wejście na wyższe trybuny. Stadion ma cztery trybuny, co pozwala na doskonałą widoczność z każdego miejsca. Zadaszenie chroni widzów przed deszczem. San Siro jest także wyposażony w nowoczesny system nagłośnienia i oświetlenia, dzięki czemu może gościć nie tylko mecze piłkarskie, lecz także koncerty i inne wydarzenia masowe. Nie bez znaczenia jest także rozpoznawalna sylwetka San Siro. Masywne wieże, czerwone krzesła i charakterystyczne spiralne wejścia stały się ikoną miasta i symbolem mediolańskiej piłki nożnej. Pojemność i rekordy frekwencji San Siro nie należy do grona największych stadionów na świecie, jednak sprawa wygląda już zupełnie inaczej, jeśli weźmiemy pod uwagę same Włochy lub nawet Europę. Obecnie może pomieścić około 80 018 widzów. Najwyższa frekwencja zanotowana na stadionie miała miejsce podczas meczów o najwyższą stawkę Serie A oraz w trakcie europejskich rozgrywek klubowych. San Siro był czterokrotnie gospodarzem meczów Pucharu UEFA (ostatni raz w 1997 roku), co potwierdza jego rangę na arenie międzynarodowej. Rola stadionu San Siro, czyli Stadio Giuseppe Meazza, to nie tylko stadion – to legenda, symbol i miejsce spotkań miłośników piłki nożnej oraz kultury w Mediolanie. Jego historia, architektura i znaczenie społeczne sprawiają, że jest jednym z najbardziej ikonicznych obiektów sportowych na świecie. Dla każdego fana futbolu, turysty czy badacza kultury sportowej wizyta na San Siro to prawdziwa lekcja historii i doświadczenie, które pozostaje w pamięci na długo. San Siro łączy tradycję z nowoczesnością, emocje sportowe z wydarzeniami kulturalnymi, a swoją imponującą sylwetką wciąż przyciąga uwagę świata, będąc jednym z najważniejszych symboli Mediolanu i włoskiego futbolu. Kluby i wydarzenia sportowe San Siro jest domem dwóch mediolańskich gigantów – AC Milan i Interu Mediolan. Oba kluby rozgrywają tu swoje mecze ligowe, krajowe puchary i europejskie spotkania. Stadion od lat jest świadkiem rywalizacji, która przyciąga kibiców z całego świata. Poza piłką nożną San Siro gościł również mecze reprezentacji Włoch, w tym spotkania mistrzostw świata w 1934 i 1990 roku. Wielokrotnie organizowano tu również finały krajowych pucharów, międzynarodowe turnieje młodzieżowe oraz mecze charytatywne. Kultura i znaczenie społeczne San Siro to nie tylko sport, ale również ikona kultury mediolańskiej. Stadion stał się miejscem spotkań społeczności fanów piłki nożnej, a jego sylwetka często pojawia się w filmach, reportażach i literaturze związanej ze sportem. Wielu mediolańczyków dorastało z historiami o legendarnych meczach rozgrywanych właśnie tutaj. Obiekt jest też miejscem wydarzeń muzycznych – koncerty światowych gwiazd przyciągają dziesiątki tysięcy (a w kilku przypadkach nawet setki tysięcy) fanów. Zagrali tu m.in. Bob Dylan, Bruce Springsteen, David Bowie, Madonna, Michael Jackson, The Rolling Stones, Depeche Mode, Red Hot Chili Peppers i U2. Dzięki temu San Siro pełni rolę nie tylko sportowego serca Mediolanu, ale też ważnego centrum kultury masowej. Zwiedzanie i atrakcje dla turystów San Siro oferuje zwiedzanie z przewodnikiem, które obejmuje m.in. wejście na trybuny, loże VIP, szatnie zawodników oraz muzeum poświęcone historii stadionu i obu klubów. Zwiedzający mogą zobaczyć pamiątki po legendarnych piłkarzach, trofea zdobywane przez AC Milan i Inter, a także poznać ciekawostki związane z architekturą i modernizacjami obiektu. Dla pasjonatów futbolu dostępne są także specjalne pakiety łączące zwiedzanie stadionu z udziałem w meczach lub wydarzeniach specjalnych organizowanych w Mediolanie. Modernizacje i plany na przyszłość W ostatnich latach coraz częściej powracał temat przyszłości San Siro. W 2019 roku oba mediolańskie kluby, AC Milan i Inter Mediolan, ogłosiły wspólny plan budowy nowego stadionu, który miałby zastąpić wysłużony obiekt. Choć początkowo przewidywano szybkie rozpoczęcie inwestycji, projekt utknął w miejscu z powodu złożonych decyzji administracyjnych i sprzeciwu części mieszkańców. Ostatecznie władze miasta zdecydowały, że San Siro zostanie zachowane co najmniej do Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2026 roku. W 2025 roku Rada Miasta Mediolanu zatwierdziła plan sprzedaży obiektu klubom Milan i Inter, co otworzyło drogę do budowy nowoczesnego stadionu na nieco ponad 70 000 miejsc. Nowy obiekt ma mieć owalny kształt i półprzezroczysty dach przepuszczający naturalne światło. Wstępnie zakończenie jego budowy jest przewidziane najwcześniej na 2030 rok. Do czasu ukończenia nowego stadionu oba kluby będą nadal rozgrywać mecze na San Siro, które po otwarciu nowego obiektu ma zostać częściowo rozebrane i przekształcone w centrum kulturalno-rozrywkowe. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Zjednoczenie Włoch, czyli kręta droga do niepodległości Italii. Walki trwały ponad 20 lat
Zjednoczenie Włoch było złożonym procesem, opartym na trzech pozornie sprzecznych ideach. Procesem, który nie przebiegał w sposób bezkrwawy. Walki o narodową jedność trwały ponad dwadzieścia lat. Dopiero w 1861 roku udało się powołać jednolite królestwo. Jak doszło do zjednoczenia Włoch? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Austriacka hegemonia Ideologiczne i społeczno-gospodarcze przyczyny zjednoczenia Konkurujące wizje zjednoczenia Droga do jedności Proklamacja Królestwa Włoch i dokończenie dzieła Po upadku Napoleona Bonapartego, kongres wiedeński w 1815 roku przywrócił na Półwyspie Apenińskim porządek oparty na legitymizmie i równowadze sił, który w praktyce oznaczał utrwalenie politycznego rozbicia Włoch. Italia, określona wówczas przez austriackiego kanclerza Klemensa von Metternicha jako zaledwie „wyrażenie geograficzne”, stała się mozaiką państw i stref wpływów, pozbawioną jakiejkolwiek formy politycznej jedności. Na południu odtworzono Królestwo Obojga Sycylii pod panowaniem dynastii Burbonów. W centrum Półwyspu przywrócono świecką władzę papieża nad Państwem Kościelnym. Północ i środek Włoch składały się z szeregu mniejszych bytów politycznych, takich jak Wielkie Księstwo Toskanii oraz księstwa Parmy i Modeny, w których rządy sprawowały boczne linie dynastii Habsburgów. Austriacka hegemonia Kluczowym elementem tego porządku była hegemonia Cesarstwa Austriackiego. Austria nie tylko zaanektowała najbogatsze i najbardziej rozwinięte strategicznie regiony, Lombardię z Mediolanem i Wenecję, ale także roztoczyła swój protektorat nad pozostałymi państwami włoskimi. Wiedeń stał się gwarantem status quo, gotowym do interwencji militarnej w celu tłumienia wszelkich ruchów liberalnych i narodowych. W tym układzie sił jedynym znaczącym państwem, rządzonym przez rdzennie włoską dynastię sabaudzką, było Królestwo Sardynii, obejmujące Piemont, Genuę i wyspę Sardynię. Jego niezależność od Austrii, choć początkowo ograniczona, predestynowała je do odegrania w przyszłości roli lidera w procesie jednoczenia. Ideologiczne i społeczno-gospodarcze przyczyny zjednoczenia Dążenie do zjednoczenia Włoch miało charakter złożonego ruchu ideologicznego, kulturowego i ekonomicznego. Narodziny świadomości narodowej i wczesne ruchy rewolucyjne W XIX wieku, pod wpływem rewolucji francuskiej i romantyzmu, włoskie elity intelektualne zaczęły kształtować poczucie wspólnej tożsamości narodowej. Tajne stowarzyszenia, takie jak karbonariusze, dążyły do obalenia monarchii absolutnych i wyparcia obcych wpływów, zwłaszcza austriackich, organizując lokalne powstania, między innymi w Neapolu i Piemoncie. Zrywy były jednak tłumione. Po ich fiasku, Giuseppe Mazzini założył w 1831 roku organizację Młode Włochy (Giovine Italia), której celem było zjednoczenie Włoch jako „jednego, wolnego, niepodległego i republikańskiego narodu”. Jego metoda opierała się na edukacji patriotycznej i insurekcji, a ideologia łączyła radykalny nacjonalizm z mistycyzmem. Aspekt ekonomiczny Rozbicie polityczne Półwyspu Apenińskiego, z licznymi barierami celnymi i różnymi systemami monetarnymi, hamowało rozwój handlu i przemysłu, szczególnie w północnych Włoszech. Dla rosnącej burżuazji przemysłowej i handlowej z północy stworzenie jednolitego rynku ogólnowłoskiego stało się koniecznością ekonomiczną. Rolnicze południe postrzegano wówczas jako rynek zbytu i źródło taniej siły roboczej. Zjednoczenie nie było więc tylko romantycznym marzeniem, ale pragmatycznym „projektem biznesowym”. Ekonomiczne podłoże w dużej mierze wyjaśnia, dlaczego to właśnie liberalno-monarchistyczny Piemont, a nie rolnicze Królestwo Obojga Sycylii czy ideologiczni republikanie, ostatecznie stanął na czele procesu zjednoczenia. Premier Piemontu, Camillo Cavour, sam będący przedstawicielem liberalnej arystokracji i przedsiębiorcą, doskonale rozumiał te potrzeby. Jego reformy, takie jak rozbudowa kolei czy modernizacja systemu bankowego, nie tylko wzmocniły Piemont, ale także przygotowały go do roli lidera gospodarczego zjednoczonych Włoch. Dążenie do stworzenia „wewnętrznego imperium” dla przemysłu Północy było ukrytym motorem Risorgimento, jednak zapoczątkowało też konflikt między bogatą północą a znacznie uboższym południem. Konkurujące wizje zjednoczenia Ruch zjednoczeniowy był podzielony na co najmniej trzy koncepcje: model republikański (Mazzini) – przewidywał utworzenie jednolitej, demokratycznej republiki poprzez rewolucję ludową; model neo-gwelficki (Gioberti) – zakładał stworzenie federacji państw włoskich pod przewodnictwem papieża, poprzez reformy i porozumienie władców; model monarchistyczno-liberalny (Cavour) – opowiadał się za scentralizowaną monarchią konstytucyjną pod wodzą dynastii sabaudzkiej, utworzonej poprzez dyplomację, strategiczne sojusze i wojnę. Ta rywalizacja tworzyła dynamiczną synergię, gdzie idealizm Mazziniego i Garibaldiego generował presję „od dołu”, a pragmatyczny Cavour wykorzystywał to w swojej strategii dyplomatycznej. Zjednoczenie było wynikiem gry między tymi siłami, prowadzącej do kompromisu. Droga do jedności Proces zjednoczenia Włoch był trwającą ponad dwie dekady serią wojen, rewolucji i manewrów dyplomatycznych. Każdy jego etap był w decydującym stopniu uzależniony od zmieniającej się koniunktury międzynarodowej i rywalizacji europejskich mocarstw. Wiosna Ludów i dekada przygotowań Próbą generalną dla włoskich dążeń niepodległościowych była Wiosna Ludów. Powstania, które wybuchły w całym kraju, zmusiły króla Sardynii, Karola Alberta, do wypowiedzenia wojny Austrii. Pierwsza wojna o niepodległość zakończyła się jednak druzgocącą klęską armii piemonckiej. Mimo porażki, wydarzenia te ugruntowały pozycję Królestwa Sardynii jako jedynej siły, zdolnej rzucić realne wyzwanie austriackiemu hegemonowi. Po klęsce nastąpiła dekada przygotowań, których pierwszoplanową postacią był Camillo Cavour, od 1852 roku premier Królestwa Sardynii. Prowadząc zręczną politykę wewnętrzną, zmodernizował gospodarkę i armię, czyniąc z Piemontu nowoczesne i sprawne państwo. Równocześnie, na arenie międzynarodowej, prowadził mistrzowską grę dyplomatyczną. Decyzja o udziale w wojnie krymskiej po stronie Francji i Wielkiej Brytanii, choć militarnie symboliczna, okazała się politycznym majstersztykiem. Pozwoliła Cavourowi zasiąść przy stole negocjacyjnym na kongresie paryskim w 1856 roku i po raz pierwszy przedstawić „kwestię włoską” na forum międzynarodowym, zyskując przychylność cesarza Napoleona III. Druga wojna z Austrią i zdobycze na północy Kulminacją dyplomatycznych zabiegów Cavoura było tajne porozumienie z Napoleonem III w Plombières, w 1858 roku. Cesarz Francji zobowiązał się do udzielenia pomocy militarnej w wojnie z Austrią w zamian za odstąpienie Sabaudii i Nicei. Mając zapewniony sojusz, Cavour sprowokował Austrię do wystosowania ultimatum i wypowiedzenia wojny w kwietniu 1859 roku. W drugiej włoskiej wojnie o niepodległość, połączone siły francusko-sardyńskie odniosły zwycięstwa pod Magentą i Solferino, zmuszając Austriaków do wycofania się z Lombardii. Jednakże Napoleon III, zaniepokojony stratami i groźbą interwencji Prus, niespodziewanie zawarł z Austrią separatystyczny pokój w Villafranca, na mocy którego Piemont uzyskał jedynie Lombardię. Impet zjednoczeniowy był już nie do zatrzymania. Pod wpływem wieści o zwycięstwach na północy, w środkowych Włoszech – Toskanii, Parmie, Modenie i części Państwa Kościelnego – wybuchły zjednoczeniowe rewolucje. Zorganizowane w 1860 roku plebiscyty przytłaczającą większością głosów zadecydowały o przyłączeniu tych terytoriów do Królestwa Sardynii. Wyprawa tysiąca i podbój południa W maju 1860 roku, na scenę wkroczył Giuseppe Garibaldi. Republikański rewolucjonista, stojący na czele zaledwie tysiąca ochotników, znanych jako „czerwone koszule”, wyruszył z Genui na Sycylię, by wesprzeć tamtejsze powstanie przeciwko rządom Burbonów. „Wyprawa tysiąca” okazała się jednym z najbardziej spektakularnych manewrów militarnych w historii. Siły Garibaldiego, wzmacniane przez lokalnych powstańców, w ciągu kilku miesięcy opanowały całą Sycylię, a następnie przeprawiły się na kontynent i zajęły Neapol, doprowadzając do upadku Królestwa Obojga Sycylii. Ten sukces postawił Cavoura w trudnej sytuacji. Istniała realna obawa, że wierny ideałom Mazziniego republikanin proklamuje na południu republikę lub ruszy na broniony przez garnizon francuski Rzym. Takie działanie sprowokowałoby międzynarodowy kryzys. Aby przejąć inicjatywę, Cavour wysłał armię piemoncką, która, omijając Rzym, wkroczyła na terytorium Państwa Kościelnego, a następnie ruszyła na południe. Garibaldi stanął przed trudnym wyborem: dochować wierności republikańskim ideałom, co mogło oznaczać wojnę domową, czy podporządkować się monarchii w imię jedności narodowej? Wybrał drugą opcję. Na historycznym spotkaniu w Teano przekazał zdobycze królowi Wiktorowi Emanuelowi II, pieczętując tym samym monarchiczny charakter zjednoczonych Włoch. Proklamacja Królestwa Włoch i dokończenie dzieła Po plebiscytach potwierdzających przyłączenie Południa, 17 marca 1861 roku, w Turynie, zebrał się pierwszy ogólnowłoski parlament, który proklamował powstanie Królestwa Włoch. Na czele państwa stanął Wiktor Emanuel II z dynastii sabaudzkiej. Proces zjednoczenia nie był jednak zakończony. Poza granicami nowego państwa wciąż pozostawała Wenecja i Rzym z Lacjum. Obie prowincje udało się przyłączyć dzięki zręcznemu wykorzystaniu kolejnych europejskich konfliktów. W 1866 roku Włochy zawarły sojusz z Prusami przeciwko Austrii. Mimo że armia włoska poniosła klęskę na lądzie (pod Custozzą) i na morzu (pod Lissą), zwycięstwo Prus pod Sadową zmusiło Austrię do kapitulacji. Na mocy traktatu pokojowego Wenecja została przekazana Włochom. Ostatni akt zjednoczenia rozegrał się w wyniku wojny francusko-pruskiej. Po klęsce pod Sedanem i upadku cesarstwa Napoleona III, Francja była zmuszona wycofać swój garnizon z Rzymu. 20 września 1870 roku wojska włoskie wkroczyły do Wiecznego Miasta, kładąc kres świeckiej władzy papieży. W lipcu 1871 roku Rzym został oficjalnie ogłoszony stolicą zjednoczonych Włoch. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Castel Gandolfo było willą cesarza i azylem papieży. Teraz odsłania wszystkie swoje tajemnice
Castel Gandolfo to niewielkie miasteczko w środkowych Włoszech, które wyrosło na starożytnych fundamentach. Jego walory docenił już cesarz Domicjan, ale prawdziwą sławę zyskało w XVII wieku, gdy stało się letnią rezydencją papieży. Jaka jest historia tego niezwykłego miejsca? Jakie atrakcje skrywa? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Idylliczna sceneria na mitologicznych fundamentach Wyjątkowy status prawny Od cesarskiej willi do pałacu papieskiego Zwiedzanie papieskich włości Mury Castel Gandolfo przez wiele lat pilnie strzegły swych tajemnic. Wszystko zmieniło się w 2016 roku, kiedy papież Franciszek wydał bezprecedensową decyzję, która stanowiła symboliczne zerwanie z długą tradycją. Zwierzchnik Kościoła postanowił nie korzystać z letniej rezydencji i tym samym otworzył jej podwoje dla zwiedzających. Tym historycznym gestem, przekształcił Pałac Apostolski z osobistej domeny papieskiej we wspólne dobro kulturowe, dostępne dla każdego. Idylliczna sceneria na mitologicznych fundamentach Castel Gandolfo to malownicze miasteczko, zlokalizowane w odległości około 25 kilometrów na południowy wschód od Rzymu, w regionie Lacjum. Wznosi się na szczycie jednego ze Wzgórz Albańskich, pasma znanego jako Castelli Romani, które od czasów starożytnych przyciągało Rzymian uciekających przed letnimi upałami Wiecznego Miasta. Jego dramatyczne usytuowanie na krawędzi wulkanicznego krateru, w którym rozlewa się jezioro Albano, zapewnia zapierające dech w piersiach widoki i unikatowy mikroklimat. Obszar ten, chroniony w ramach Regionalnego Parku Castelli Romani, jest oficjalnie uznawany za jedno z najpiękniejszych miasteczek we Włoszech. Ziemia, na której stoi Castel Gandolfo, jest przesiąknięta legendą. Wielu historyków utożsamia to miejsce z mityczną Alba Longa, macierzystym miastem Rzymu, założonym według tradycji przez Askaniusza, syna trojańskiego bohatera Eneasza. Należy jednak podkreślić, że archeologiczne dowody nie są jednoznaczne i o miano kolebki Rzymu spiera się także pobliskie Albano. Wyjątkowy status prawny Najbardziej niezwykłym aspektem Castel Gandolfo jest jego status polityczny. Na mocy Traktatów Laterańskich, podpisanych w 1929 roku między Włochami a Stolicą Apostolską, kompleks Willi Papieskich uzyskał status eksterytorialności. Oznacza to, że chociaż formalnie pozostaje on na terytorium Włoch, podlega suwerennej jurysdykcji Stolicy Apostolskiej i cieszy się immunitetem porównywalnym do ambasad. Skala tego kompleksu jest zdumiewająca. Obejmując 55 hektarów, Wille Papieskie (w skład których wchodzą Pałac Apostolski, Villa Cybo i Villa Barberini) są większe niż całe Państwo Watykańskie, którego powierzchnia wynosi zaledwie 44 hektary. To właśnie ta prawna anomalia sprawia, że wizyta w Castel Gandolfo jest symbolicznym przekroczeniem granicy – wejściem do suwerennej enklawy, gdzie historia Kościoła splata się w unikatowy sposób z historią państwowości. To wyjątkowe miejsce nie jest po prostu własnością papieży, a osadzonym w sercu Włoch namacalnym fragmentem ich suwerenności. Od cesarskiej willi do pałacu papieskiego Na przestrzeni wieków, miasto przechodziło nieustanną transformację. Zaczynało jako rezydencja pogańskiego władcy, by później stać się obronną twierdzą i w końcu – barokową willą papieży. Ślady wielkiego imperium Zanim wzgórze zdominował krzyż, należało ono do cesarza. W latach 81–96 n.e. Domicjan, władca znany ze swojego autokratyzmu i zamiłowania do monumentalnej architektury, wzniósł tam rozległą i luksusową willę, która stała się jego niemal stałą rezydencją. Kompleks cesarski, znany jako Albanum Domitianum, był cudem inżynierii i sztuki. Składał się z pałacu, teatru, hipodromu i imponującego kryptoportyku – krytego korytarza o długości 300 metrów, który zapewniał cesarzowi osłonę przed słońcem i deszczem. Całość otaczały tarasowe ogrody schodzące ku jezioru. Po śmierci Domicjana, willa zaczęła podupadać. Przez wieki była systematycznie rozbierana, a jej cenne marmury, cegły i dzieła sztuki posłużyły jako materiał budowlany dla nowych domów w pobliskim Albano. Dziś jej majestatyczne ruiny stanowią fundament i malownicze tło dla papieskich ogrodów. Średniowieczna warownia Po upadku Rzymu nastały wieki niepewności. Około 1200 roku, genueński ród Gandolfich wzniósł na wzgórzu zamek obronny, od którego miasteczko wzięło swoją nazwę. Była to typowa średniowieczna forteca – kwadratowa budowla z wysokimi, zwieńczonymi blankami murami i niewielkim dziedzińcem. Została zaprojektowana nie dla prestiżu, a w celach obronnych. Kilkadziesiąt lat później warownia przeszła w ręce potężnego rzymskiego rodu Savelli, który władał nią przez kolejne trzy stulecia. Wielka transformacja Punkt zwrotny w historii zamku nastąpił w 1596 roku. Z powodu niespłaconego długu, Kamera Apostolska (papieski urząd skarbowy) skonfiskowała posiadłość rodowi Savelli. W 1604 roku papież Klemens VIII oficjalnie włączył Castel Gandolfo do niezbywalnych dóbr Stolicy Apostolskiej, kończąc jego feudalną historię. Prawdziwa transformacja rozpoczęła się jednak za pontyfikatu Urbana VIII. Ten miłośnik sztuki i mecenas artystów, który już jako kardynał cenił zdrowy klimat Gór Albańskich, jako pierwszy papież postanowił uczynić z Castel Gandolfo swoją letnią rezydencję. W 1626 roku po raz pierwszy spędził tu wiosnę. W latach 1624–1626 zlecił wybitnemu architektowi baroku, Carlo Maderno, przebudowę surowego zamku w elegancki pałac. Dzieło Maderno kontynuował jego następca na stanowisku czołowego artysty Rzymu, Gian Lorenzo Bernini. Działając na zlecenie papieża Aleksandra VII Chigi, Bernini nadał pałacowi ostateczny kształt, projektując nową fasadę od strony placu oraz skrzydło z wielką galerią. Jego największym wkładem w urbanistykę miasteczka było jednak zaprojektowanie wspaniałego kościoła parafialnego pw. św. Tomasza z Villanovy, który do dziś dominuje nad głównym placem. Zwiedzanie papieskich włości Od 21 października 2016 roku Pałac Apostolski, niegdyś niedostępne sanktuarium, funkcjonuje jako muzeum, oferując fascynujący wgląd w 500 lat historii papiestwa i codzienne życie zwierzchników Kościoła katolickiego. Trasa zwiedzania rozpoczyna się na dziedzińcu, gdzie wystawione są historyczne pojazdy papieskie, w tym słynne „papamobile”. Następnie zwiedzający przechodzą przez sale muzealne, które prowadzą przez wieki historii Kościoła. Kluczowe pomieszczenia i zbiory to: Galeria Portretów Papieskich – jedna z najważniejszych części ekspozycji, prezentująca wizerunki papieży począwszy od XVI wieku. Ta wizualna kronika pozwala prześledzić zmiany w sztuce portretowej i sposobie postrzegania urzędu papieskiego na przestrzeni wieków; Wielkie Sale Audiencyjne – zwiedzający mogą zobaczyć bogato zdobione sale, w których papieże przyjmowali oficjalnych gości i dygnitarzy. Pomieszczenia takie jak Sala Tronowa czy Sala Papieży, udekorowane cennymi marmurami, gobelinami i obrazami mistrzów pędzla, potwierdzają niemal królewski wymiar papiestwa; Apartament Papieski – dla wielu jest to kulminacyjny punkt wizyty. Po raz pierwszy w historii publiczność może wejść do prywatnych pomieszczeń papieży. Obejmują one bibliotekę, w której Benedykt XVI spędził pierwsze miesiące po abdykacji, prywatną kaplicę oraz zaskakująco prostą sypialnię papieską, która w czasie wojny służyła za salę porodową; Galeria Aleksandra VII – piękna, długa galeria z widokiem na morze, ozdobiona freskami autorstwa Piera Leone Ghezziego, jest doskonałym przykładem barokowej elegancji. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ahrntal – spotkanie majestatu Alp, rodzinnej gościnności i zaskakujących atrakcji [Podcast]
Ukryta pośród ponad 80 trzytysięczników dolina Ahrntal w Południowym Tyrolu kusi zimowym spokojem, lokalną kuchnią i atrakcjami dla każdego – od tras narciarskich, przez długie saneczkowe zjazdy, aż po wspinaczkę w lodzie. Nieoczywiste oblicze tego położonego w północnych Włoszech regionu odkrywają w podcaście Jacek Ciszak i Małgorzata Szumska.
W Ahrntal zima ma swój własny rytm. Dolina zamknięta wśród alpejskich szczytów to miejsce, w którym zamiast hałaśliwego après-ski znajdziemy talerze pełne lokalnych przysmaków, saneczkowy zjazd ciągnący się przez 10 kilometrów i lokalne festyny, na których można spotkać krampusy – mroczne postacie z tyrolskiej tradycji. O niezwykłym charakterze tego miejsca opowiada w podcaście National Geographic Jacek Ciszak – vloger i miłośnik sportów zimowych. Jego rozmowa z pisarką i podróżniczką Małgorzatą Szumską to opowieść o regionie, który zachwyca prostotą i spokojem. Ucieczka od codziennego zgiełku Dla Ciszaka to miejsce wyjątkowe. – wspomina swoją pierwszą wizytę w regionie. Wrażenie odcięcia od codziennego zgiełku nie jest przypadkowe. Przez wiele miesięcy w roku lokalne społeczności funkcjonowały w niemal całkowitej izolacji, co ukształtowało nie tylko ich tożsamość, ale też unikalne tradycje, język i rytuały. Od nart po lodową wspinaczkę W dolinie znajdują się dwa nowoczesne ośrodki narciarskie – Klausberg i Speikboden – z trasami dla każdego poziomu zaawansowania i atmosferą sprzyjającą spokojnemu wypoczynkowi. Warto też spróbować zjazdu najdłuższym w Południowym Tyrolu torem saneczkowym, który ma aż 10 kilometrów długości i prowadzi przez malownicze, leśne odcinki. Ahrntal słynie też z zamarzniętych wodospadów, które zimą zamieniają się w pionowe ściany idealne do lodowej wspinaczki. Serdeczność z charakterem Region wyróżnia także wyjątkowa gościnność, z dodatkiem typowo włoskiego temperamentu. – śmieje się Ciszak. Kuchnia? To połączenie wpływów alpejskich i włoskich. Gnocchi z lokalnym serem, krupnik (bardziej zawiesisty od polskiego), apfelstrudel, speck i grzany cydr – a także Glühmix, czyli gorący sok jabłkowy z przyprawami – wszystko to tworzy doświadczenia, które zostają w pamięci na długo. Chcesz poczuć ten klimat? Odsłuchaj cały odcinek podcastu i sprawdź, dlaczego Ahrntal to coś więcej niż zimowy kierunek – to podróż do świata, który się nie spieszy. Warto też pamiętać, że będąc w Południowym Tyrolu można skorzystać z karty Südtirol Guest Pass, która pozwala poruszać się po całym regionie transportem publicznym – wygodnie i bez ograniczeń. A więcej informacji o dolinie Ahrntal czeka na stronie www.ahrntal.com Materiał promocyjny regionu Ahrntal w Południowym Tyrolu/Südtirol
Zimowe inspiracje na sezon 2025/2026. Te miejsca właśnie zyskują popularność
Zima zbliża się wielkimi krokami, a wraz z nią sezon planowania podróży. Wiele osób zaczyna już szukać miejsc, które pozwolą im odpocząć, nabrać dystansu i na chwilę zwolnić tempo. Okazuje się jednak, że niektóre kierunki przyciągają wyjątkowo dużą uwagę. Gdzie tej zimy turyści najchętniej rezerwują noclegi?
Zimowe podróże coraz częściej stają się alternatywą dla letnich wakacji, a dane z platformy Airbnb pokazują, że tegoroczny sezon zapowiada się wyjątkowo ciekawie. Wśród najczęściej wyszukiwanych kierunków znalazły się miejsca, które przyciągają nie tylko urokliwymi krajobrazami, ale także wydarzeniami o światowym znaczeniu. Między innymi zbliżające się zimowe igrzyska olimpijskie sprawiły, że zainteresowanie niektórymi regionami gwałtownie wzrosło. Gdzie obserwuje się największy boom rezerwacji? Sportowe emocje napędzają zimowe podróże. Włochy na fali Okazuje się, że zbliżające się Zimowe Igrzyska Olimpijskie w 2026 roku już teraz wpływają na turystyczną mapę świata, a ich gospodarze (czyli północne regiony Włoch) stają się jednym z najbardziej pożądanych kierunków nadchodzącego sezonu. Najnowsze dane Airbnb pokazują, że sportowe emocje potrafią skutecznie pobudzić ruch turystyczny – gwałtownie wzrosła liczba wyszukiwań noclegów nie tylko w Mediolanie, gdzie odbędzie się część zawodów, ale również w Trydencie-Górnej Adydze, Lombardii i Wenecji Euganejskiej. Szczególnie Lombardia odnotowała trzycyfrowy wzrost zainteresowania w skali roku, co pokazuje, jak silnie igrzyska oddziałują na podróżnych jeszcze na długo przed zapaleniem znicza olimpijskiego. Jak podkreśliło Airbnb w rozmowie z Travel + Leisure: „W tym roku Włochy zdobywają złoty medal w kategorii międzynarodowych podróży zimowych, a emocje związane ze zbliżającymi się Zimowymi Igrzyskami Olimpijskimi Mediolan-Cortina 2026 rosną”. Według danych platformy, największe zainteresowanie wyjazdami do Włoch w tym czasie wykazują podróżni z Niemiec, Kanady, Szwajcarii, Stanów Zjednoczonych oraz sami Włosi. Ten wzrost rezerwacji to jednak nie tylko efekt igrzysk, lecz także rozwiniętej infrastruktury turystycznej, nowoczesnych ośrodków sportowych i inwestycji, które mają przygotować kraj na przyjęcie tysięcy kibiców i turystów. W ten sposób sportowy entuzjazm przekłada się na realne ożywienie gospodarcze. Nowe trendy w zimowych podróżach Równolegle do olimpijskiego entuzjazmu rośnie zainteresowanie odwiedzaniem miejsc, które stanowią „bramy do natury”, ale oferują też bogate życie kulturalne i komfortowy wypoczynek. Z danych Airbnb wynika, że coraz więcej podróżnych szuka właśnie takiego balansu między rytmem miasta a spokojem przyrody. W rezultacie na liście zimowych trendów pojawiły się nie tylko znane ośrodki sportowe, ale też mniej oczywiste kierunki, które przyciągają harmonią i różnorodnością. Ze względu na to położone na południowy zachód od Sydney Australijskie Terytorium Stołeczne okazało się jednym z najczęściej wybieranych miejsc sezonu. Region z Canberrą w centrum przyciąga m.in. miłośników przyrody, którzy mogą tu wędrować po lasach państwowych czy odpoczywać w otoczeniu winnic i farm. Z kolei Santiago w Chile przyciąga podróżnych bliskością majestatycznych Andów i dynamiczną sceną artystyczną, która łączy nowoczesność z lokalnymi tradycjami. Jednak nie tylko miejsca na południowej półkuli zyskują na popularności. Tajlandia utrzymuje swoje miejsce w czołówce, dzięki tropikalnym krajobrazom i rozwiniętej infrastrukturze turystycznej. Szczególnym zainteresowaniem cieszy się Prachuap Khiri Khan, nadmorskie miasteczko słynące z raf koralowych i spokojnych plaż, które stało się alternatywą dla zatłoczonego Phuket. W Europie turyści coraz częściej wybierają malowniczy Goslar w Niemczech, a w Ameryce Łacińskiej – San José w Kostaryce, stan Goiás w Brazylii czy kolumbijską Kordobę. Z kolei w USA odkryciem sezonu stało się miasto Champion w Pensylwanii, nazwane przez Airbnb „prawdziwą zimową krainą czarów, oferującą wszelkiego rodzaju zimowe sporty, lokalną gościnność i przytulną górską atmosferę”. To właśnie takie miejsca – łączące autentyczność, naturę i emocje – wyznaczają dziś kierunek współczesnych podróży, w których liczy się nie odległość, lecz doświadczenie. Źródła: Airbnb, Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Turyści mają dość zatłoczonej Wenecji. Znaleźli kuszącą alternatywę
Wenecja od lat znajduje się w ścisłej czołówce najchętniej odwiedzanych miejsc we Włoszech – romantyczne miasto kanałów i gondoli przyciąga co roku około 30 milionów turystów. Jednak entuzjazm podróżnych zaczyna słabnąć. Zatłoczenie nie tylko irytuje mieszkańców, lecz także samych gości, którzy coraz częściej poszukują mniej obleganych i bardziej autentycznych alternatyw.
Wenecja od stuleci zachwyca swoim niepowtarzalnym urokiem. Romantyczne kanały, wąskie uliczki i renesansowe pałace sprawiają, że uchodzi za jeden z najpiękniejszych zakątków Europy. Jednocześnie naukowcy ostrzegają, że w ciągu najbliższych 30-50 lat część miasta może znaleźć się pod wodą w wyniku podnoszenia się poziomu mórz i osiadania gruntu. Ta świadomość przyciąga jeszcze więcej odwiedzających, chcących „zdążyć” zobaczyć Wenecję, zanim zniknie w lagunie. Niestety, masowa turystyka zaczyna przytłaczać zarówno mieszkańców, jak i samych podróżnych. W reakcji władze miasta wprowadziły nowy system opłat wstępu dla osób przyjeżdżających tylko na jeden dzień – od 5 do 10 euro, w zależności od sezonu. Celem jest ograniczenie napływu jednodniowych wycieczek i ochrona delikatnej struktury miasta. Efekty okazały się zauważalne, gdyż podczas tegorocznych wakacji liczba turystów była o około 30% niższa niż przewidywano. Jednocześnie coraz więcej osób zaczyna odkrywać mniej znane, spokojniejsze alternatywy, które oferują równie autentyczny włoski klimat – bez tłoku i pośpiechu. Mała Wenecja z wielkim urokiem Zaledwie pół godziny drogi od przepełnionej Wenecji leży Treviso – miasto, które coraz częściej przyciąga tych, którzy szukają włoskiego uroku w spokojniejszym, bardziej autentycznym wydaniu. Choć wielu podróżnych ląduje tu samolotem tanich linii, by od razu udać się do laguny, coraz więcej z nich postanawia zostać. I trudno się dziwić, gdyż Treviso zachwyca harmonią między tradycją a nowoczesnością. Jego średniowieczne mury otaczają labirynt wąskich uliczek, a kanały przecinające starówkę nadają miastu przydomek „małej Wenecji”. To właśnie tutaj, w lokalnej restauracji Le Beccherie, powstało klasyczne tiramisu, a z pobliskich wzgórz Prosecco Hills, wpisanych na listę UNESCO, pochodzi jedno z najbardziej rozpoznawalnych włoskich win musujących. Co więcej, zamiast tłumów turystów, tutejsze zaułki wypełnia zapach świeżego radicchio i rozmowy mieszkańców odpoczywających przy espresso. Nie jest to jednak jedynie oaza spokoju – Treviso stało się wzorem dla innych europejskich miast średniej wielkości. Otóż w 2025 roku otrzymało prestiżowy tytuł European Green Leaf Award, przyznawany przez Unię Europejską za realne działania na rzecz ekologii. Wyróżnienie to nie jest efektem przypadkowych decyzji, lecz konsekwencją wielu lat świadomej polityki miejskiej, która dowodzi, że włoski urok może iść w parze ze zrównoważonym rozwojem. Ekologiczna alternatywa dla Wenecji. Treviso inspiruje całą Europę Transformacja Treviso zaczęła się od prostego założenia, że przyszłość miasta zależy od jakości środowiska, w którym żyją jego mieszkańcy. Gdy Wenecja zmagała się z rosnącymi tłumami, zanieczyszczeniem laguny i przeciążoną infrastrukturą, władze Treviso podjęły decyzję o odwróceniu kierunku – zamiast gonić za turystami, zaczęły inwestować w czyste powietrze, wodę i przestrzeń publiczną. Dawne wysypisko przekształcono w park solarny, którego energia zasila część miejskiej infrastruktury. Zmodernizowano też system kanalizacyjny i rozwinięto tereny zielone – posadzono 6000 drzew, wprowadzono programy recyklingu w szkołach i zachęcano mieszkańców do rezygnacji z plastiku. Wzdłuż rzeki Sile, która przecina historyczne centrum, wytyczono nowe trasy rowerowe i piesze, a stare młyny wodne, niegdyś używane do mielenia zboża, dziś produkują energię elektryczną dla miejskiego targu rybnego. W efekcie Treviso stało się przykładem miasta, które potrafiło połączyć codzienne życie z troską o środowisko. Zamiast rywalizować z Wenecją o turystów, stworzyło własną tożsamość – spokojniejszą, bardziej zrównoważoną i bliską mieszkańcom, przyciągając tych, którzy szukają we Włoszech autentyczności, kameralnych ulic, dobrej kuchni oraz kontaktu z naturą. Źródło: BBC, European Commission, Islands Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Kilkunastometrowa wieża stała w Pompejach. Antyczny „drapacz chmur” wykryto dzięki narzędziom cyfrowym
Czy Pompeje miały własne „wieżowce”? Taka hipoteza pojawiła się po analizie ruin Domu Thiasosa. Monumentalne schody i układ otworów po belkach sugerują obecność wysokiej, reprezentacyjnej konstrukcji. To kolejny dowód na to, jak zaawansowana była architektura miasta.
Pompeje są jednym z najsłynniejszych stanowisk archeologicznych świata, obok piramid w Gizie czy greckiego Partenonu. Do zbiorowej wyobraźni przemawia niezwykła historia tego rzymskiego miasta. W sierpniu 79 roku n.e. wulkan Wezuwiusz spalił i przysypał je grubą warstwą popiołów. To wydarzenie było zaskakujące dla mieszkańców Pompejów – kilka tysięcy osób zginęło. Pompeje stały się kapsułą czasu, bo ponad ruinami nigdy nie wzniesiono kolejnego miasta. Od kilkuset lat prowadzi się tam badania wykopaliskowe, które trwają do dziś. Najnowsze analizy wykonano z pomocą cyfrowych narzędzi. Opublikowano je na łamach e-czasopisma „Scavi di Pompei” („Wykopaliska w Pompejach”). Wieże w Pompejach? Z zapisów historycznych wiadomo było, że w rzymskich miastach bogate wille posiadały wieże. Dwie takie konstrukcje byłą częścią wielkiego domostwa pisarze i polityka Pliniusza Młodszego. Nie osiągały one wysokości tych znanych ze średniowiecznych miast, takich w Bolonii czy San Giminiano. Jednak i te rzymskie robiły wrażenie. Ale czy wznoszone je również w Pompejach? Ich przedstawienia znane są z zachowanych wśród ruin malowideł. Przyszła pora, aby je znaleźć. Ale w jaki sposób, skoro w dużej części miasto to zostało zrównane z ziemią? Jak wykryto nieistniejącą wieżę? Uwagę zespołu badaczy przykuła monumentalna klatka schodowa w jednej z rezydencji zwanej Domem Thiasosa. Zdawała się prowadzić donikąd. Eksperci pod kierownictwem dyrektora parku Gabriela Zuchtriegela i prof. Susanne Muth z Wydziału Archeologii Klasycznej Uniwersytetu Humboldtów postanowili rozwiązać tę zagadkę z pomocą cyfrowych narzędzi. Wykonano dokładne trójwymiarowe laserowe skany ruin i stworzono ich „cyfrowego bliźniaka”. W cyfrowym modelu naukowcy szukali wszelkich śladów po zawalonej konstrukcji, takich jak otwory po belkach w ścianach pomieszczenia. Analizując kąt i wysokość zachowanych kamiennych schodów oraz rozlokowanie otworów po belkach w ścianie nośnej wysunięto hipotezę, że schody kamienne musiały mieć drewnianą kontynuację wewnątrz pomieszczenia. To był klucz do zrozumienia, że budowla pięła się w górę. Po zebraniu wszystkich dowodów wykonano cyfrową rekonstrukcję. Okazało się, że ten utracony poziom najprawdopodobniej był wysoką wieżą z salą reprezentacyjną, która wznosiła się kilkanaście metrów nad miastem. Funkcja pompejańskich wież Wieże w pompejańskich rezydencjach pełniły przede wszystkim funkcję reprezentacyjną. Były to widoczne z daleka symbole władzy i nadzwyczajnego bogactwa lokalnej elity. Umożliwiały one mieszkańcom domostw, które były w niej wyposażone, podziwianie rozległych widoków na miasto, zatokę, a nawet nocne niebo, co było cenione w kontekście eleganckiego i komfortowego życia. Na najwyższej kondygnacji wieży mieściła się zazwyczaj sala reprezentacyjna (np. salon lub sala bankietowa), przeznaczona dla właściciela domu. Źródło: Scavi di Pompei Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Starożytny basen pełen niespodzianek. Archeologiczne odkrycie z okolic Rzymu
Archeolodzy odkryli konstrukcję z czasów starożytnego Rzymu. Nie jest to jednak świątynia czy relikty domostwa, ale… basen. W jego wnętrzu odkryto ślady po starożytnych rytuałach. Funkcja tej instalacji mogła być jednak bardziej złożona, niż nam się wydaje.
Kluczową częścią rzymskich miast były fora – ważne miejsca spotkań, gdzie znajdowały się budynki publiczne. Najsłynniejsze forum znajduje się w Rzymie. Jest to Forum Romanum. Można było tam zrobić zakupy, ale też rozwiązać spór w sądzie, obejrzeć walki gladiatorów czy złożyć dary w jednej z kilku świątyń. W rejonie forów znajdowały się też zbiorniki wodne – na Forum Romanum wykonano baseny kultowe. Amerykańscy archeolodzy z Uniwersytetu Missouri-Columbia ogłosili właśnie odkrycie podobnej konstrukcji w centrum starożytnego miasta Gabii zlokalizowanego niecałe 20 km na wschód od Rzymu. Ale ten basen jest wyjątkowy. Rzadki wgląd w życie Rzymian W czasie wykopalisk badacze natknęli się na pozostałości ogromnego, wyłożonego kamieniami basenu, częściowo wykutego w podłożu skalnym. – To odkrycie daje nam rzadki wgląd w to, jak pierwsi Rzymianie eksperymentowali z planowaniem miast – powiedział prof. Marcello Mogetta. Według badacza położenie obiektu – w centrum miasta, w pobliżu głównego skrzyżowania – sugeruje, że mógł to być monumentalny basen, który stanowił częśćą forum miejskiego, czyli centrum życia publicznego w rzymskim mieście. – Ponieważ archeolodzy wciąż nie do końca wiedzą, jak naprawdę wyglądało wczesne Forum Romanum, Gabii daje nieoceniony wgląd w jego rozwój – podkreśla naukowiec. Starożytny basen z przekazem Basen pochodzi z czasów Republiki Rzymskiej. Powstał około 250 roku p.n.e., chociaż może być starszy. Ta budowla może być jednym z najwcześniejszych przykładów rzymskiej architektury monumentalnej, poza znanymi już wcześniej świątyniami i murami miejskimi. Jak mówi prof. Mogetta, monumentalna architektura nie pełniła w czasach starożytnego Rzymu jedynie praktycznych funkcji. Była również potężnym narzędziem ekspresji politycznej. Rzymianie garściami czerpali inspiracje z greckiej architektury – widać podobieństwa rzymskich forów do greckich agor, które też pełniły funkcje centralnych placów publicznych w miastach. Gabii zostało opuszczone w późnym okresie republiki z powodu intensywnego wydobycia skał w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Cyceron opisał je w I wieku p.n.e. jako małe i nieistotne miejsce, a poeci z czasów Oktawiana Augusta używali Gabii jako symbolu miasta, które straciło swoją dawną świetność. Mimo krótkotrwałego odrodzenia w czasach Hadriana Gabii praktycznie znika z historii po III wieku n.e., chociaż jego biskupi są wzmiankowani aż do końca IX wieku. Opuszczenie miasta przyczyniło się do dobrego zachowania warstw z pierwszych etapów jego zasiedlenia. Dlatego na archeologów mogą czekać dalsze niespodzianki. Artefakty na dnie basenu Dziś Gabii to pole ruin znajdujące się na ziemiach uprawnych. Włoskie Ministerstwo Kultury ustanowiło w tym miejscu park archeologiczny. Archeolodzy planują dalsze wykopaliska. Z badań nieinwazyjnych wynika, że obok basenu jest jakaś „anomalia”. Co to może być? Albo świątynia, albo duży budynek użyteczności publicznej – przypuszczają naukowcy. – Jeśli to świątynia, mogłaby pomóc nam wyjaśnić obecność niektórych z artefaktów, które znaleźliśmy już na opuszczonych poziomach basenu, takich jak nienaruszone naczynia, ceramiczne lampy, pojemniki na perfumy i kubki z nietypowymi napisami – powiedział Mogetta. Przypuszcza, że część z nich trafiło tam jako ofiary. Albo znalazły się w basenie w związku z jego rytualnym zamknięciem około 50 roku n.e. Przyszłe odkrycia badaczy mogą pomóc w odpowiedzi na pytanie, czy to polityka, czy raczej religia i kult odegrały większą rolę w kształtowaniu najwcześniejszych forów rzymskich. Źródło: Uniwersytet Missouri Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Pod Koloseum odkryto tajny tunel cesarzy. Można go zwiedzić po raz pierwszy w historii
Po raz pierwszy w historii turyści mogą zobaczyć korytarz, którym dwa tysiące lat temu poruszali się rzymscy cesarze. Tajny tunel pod Koloseum został odrestaurowany i udostępniony zwiedzającym. To wyjątkowa okazja, by zajrzeć w przestrzeń, która przez stulecia pozostawała niedostępna.
Koloseum to jedna z największych atrakcji turystycznych na świecie i symbol potęgi starożytnego Rzymu, który od niemal dwóch tysięcy lat zachwyca miliony zwiedzających. Mimo że większość jego przestrzeni została udostępniona dla publiczności, wiele zakątków wciąż skrywa tajemnice. Badacze od lat prowadzą prace archeologiczne w poszukiwaniu ukrytych przejść i korytarzy, które mogły służyć cesarzom. Teraz jedno z takich miejsc, czyli sekretne przejście cesarza Kommodusa, zostanie po raz pierwszy otwarte dla zwiedzających, umożliwiając wejście do strefy zarezerwowanej niegdyś tylko dla władców i ich najbliższego otoczenia. Sekretne przejście cesarzy pod Koloseum otwarte po dwóch tysiącach lat Pod powierzchnią jednej z najbardziej rozpoznawalnych budowli świata kryje się miejsce, do którego przez stulecia nie miał wstępu nikt poza władcami imperium. Odkryty tunel Kommodusa, liczący blisko dwa tysiące lat, niegdyś stanowił sekretne przejście, którym cesarze Rzymu mogli niezauważeni dostać się do swojej loży w Koloseum. Korytarz o długości około 55 metrów został zbudowany z myślą o bezpieczeństwie i prestiżu władców – prowadził bezpośrednio z pałacowego kompleksu na Palatynie do amfiteatru, omijając zatłoczone wejścia i tłumy obywateli. Swoją nazwę przejście zawdzięcza cesarzowi Kommodusowi, synowi Marka Aureliusza, który panował w latach 177–192 n.e. i którego postać przeszła do historii jako symbol dekadencji późnego imperium. To właśnie w tym tunelu władca miał cudem uniknąć zamachu, co tylko wzmocniło jego obsesję na punkcie własnego bezpieczeństwa. W popkulturze ten cesarz znany jest przede wszystkim z filmu „Gladiator”, w którym Joaquin Phoenix sportretował go jako okrutnego i próżnego tyrana. Jak przypominają źródła archeologiczne, cesarz rzeczywiście lubił występować w roli gladiatora – pojawiał się na arenie przebrany za Herkulesa, walcząc z bezbronnymi przeciwnikami, a raz nawet miał ściąć głowę strusiowi ku uciesze wiwatującego tłumu. Tunel Kommodusa odkryty na nowo w sercu Rzymu Ukryty tunel Kommodusa po raz pierwszy został odkryty ponad dwieście lat temu, między 1810 a 1814 rokiem, przez francuskich archeologów. Od tamtej pory korytarz kilkukrotnie otwierano i ponownie zamykano. Kolejne badania przeprowadzono w 1874 roku oraz w latach 90. XX wieku, jednak dopiero współczesne prace konserwatorskie pozwoliły w pełni odsłonić i zabezpieczyć to niezwykłe miejsce. Podczas renowacji całego stanowiska archeolodzy dokładnie zmapowali podziemia, wykorzystując zaawansowane technologie skanowania 3D i narzędzia laserowe, które pomogły utrwalić kruche fragmenty tynku i oczyścić ściany z wielowiekowych osadów. Po zakończeniu prac oczom badaczy ukazały się marmurowe ściany zdobione scenami mitologicznymi – m.in. przedstawieniem Dionizosa, boga wina i zabawy, a także płaskorzeźbami polowań, walk niedźwiedzi i akrobatów, które niegdyś odzwierciedlały widowiska odbywające się na arenie powyżej. – Po raz pierwszy w historii to przejście zostało otwarte dla zwiedzających. Dzięki temu mogą oni poczuć się tak, jak niegdyś cesarze Rzymu – powiedziała w rozmowie z agencją Reuters archeolog Barbara Nazzaro. Z kolei Massimo Osanna, czyli dyrektor generalny włoskich muzeów, podkreślił, że otwarcie korytarza to „istotny kamień milowy” łączący badania naukowe z ochroną dziedzictwa kulturowego. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych rozwiązań, takich jak mapy w wersji dotykowej i rekonstrukcje wideo, nowa ekspozycja ma być dostępna dla wszystkich (również osób z niepełnosprawnościami) i pozwolić turystom spojrzeć na Koloseum z całkiem nowej perspektywy. Źródła: CNN, Reuters, AP News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Rzym to nie tylko cesarze. Odkrycie „prarzeźni” sprzed 400 tysięcy lat
Niepozorne miejsce w Rzymie skrywało prawdziwą archeologiczną petardę. Stanowisko Casal Lumbroso ujawniło dowody na to, że już 400 tysięcy lat temu ludzie wytwarzali narzędzia z kości słonia. To nie tylko znalezisko – to opowieść o sprycie i chęci przetrwania pradawnych społeczności.
Odkrycie stanowiska archeologicznego Casal Lumbroso, zlokalizowanego w północno-zachodnim części Rzymu w środkowych Włoszech, było zupełnie przypadkowe. Wieczne Miasto kojarzymy z reguły z Cesarstwem Rzymskim i słynnymi cesarzami. Tu jednak mamy do czynienia z czymś zupełnie innym. W 2017 roku w trakcie prac budowlanych koparka natrafiła na fragment ciosu słonia. Na miejscu natychmiast pojawili się archeolodzy, którzy działali tam przez kilka lat. Rzeźnia sprzed setek tysięcy lat Szeroko zakrojone wykopaliska ujawniły ponad 300 szczątków szkieletu jednego słonia (Palaeoloxodon antiquus) z prostymi ciosami. Obok niego znajdowało się pół tysiąca kamiennych narzędzi. Zdaniem naukowców była to „rzeźnia” sprzed 400 tysięcy lat. To, jak wyglądała naukowcy opisali na łamach „PLOS One”. Cześć kości nosi ślady świeżych złamań, powstałych wkrótce po śmierci zwierzęcia. Brak widocznych śladów nacięć na kościach wskazuje na to, że do rozbioru tkanek miękkich ludzie używali małych narzędzi. A zatem większość kamiennych narzędzi na tym stanowisku archeologicznym ma rozmiar mniejszy niż 30 mm, prawdopodobnie ze względu na niewielką dostępność dużych kamieni. Natknięto się też na kilka kości słonia obrobionych w ten sposób, by mogły być używane jako narzędzia. Z analiz izotopowych szkliwa zęba słonia wynika, że środowisko, w którym żył ten zwierz, było idealne dla takich wielkich osobników – rosło tam sporo drzew i panowała dość wysoka wilgotność. Słoń – supersurowiec dla ludzi sprzed 400 tysięcy lat Głównym celem badań było poszerzenie wiedzy na temat strategii przetrwania oraz sposobów pozyskiwania i eksploatacji dużych zwierząt przez populacje przedneandertalskie. Być może polującym był tzw. człowiek heidelberski. Ustalono, że stanowisko archeologiczne Casal Lumbroso nie było miejscem długotrwałego obozowania. Ludzie przebywali tu krótko, tylko w czasie obróbki tuszy słonia. Archeolodzy twierdzą, że słoń służył nie tylko jako źródło pożywienia, ale – co równie ważne – jako źródło surowca do produkcji narzędzi. Najbardziej unikalny dowód to szesnaście fragmentów kości słonia, które nosiły ślady celowego łamania w momencie, gdy kość była jeszcze świeża. Kilkanaście kości miało zlokalizowane ślady zużycia, co dowodzi, że były używane jako masywne narzędzia – osiągały one nawet 77 cm długości, przewyższając rozmiarami większość narzędzi kamiennych. Znaczenie odkrycia prarzeźni Zdaniem badaczy znalezisko wskazuje, że w tym regionie Europy ludzie przyjęli długotrwałą i zaawansowaną technologicznie strategię optymalnego wykorzystania zasobów. W środowisku, gdzie krzemień był dostępny jedynie w postaci małych otoczaków, musieli być niesamowicie elastyczni. I dlatego z wielkich zwierząt wykonywali niezbędne im narzędzia. – Nasze badanie pokazuje, jak 400 tysięcy lat temu w okolicach Rzymu grupy ludzkie były w stanie eksploatować niezwykłe zasoby w postaci słonia – nie tylko jako pożywienie, ale także przekształcając jego kości w narzędzia – mówią badacze. Przyszłe badania skupiają się na narzędziach kościanych. Archeolodzy przypuszczają, że mogły służyć do kopania w ziemi. Źródło: PLOS One Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Toskania płaci za przeprowadzkę. Nowy program przyciąga ludzi z całego świata
Podczas gdy wiele europejskich regionów zmaga się z wyludnieniem, Toskania postanowiła działać inaczej – zamiast czekać na inwestorów, zaczęła ich do siebie zapraszać. Nowy program ma zachęcić ludzi z całego świata do osiedlenia się w malowniczych włoskich miasteczkach, oferując im realne wsparcie finansowe.
Spis treści: Toskańska perełka, która płaci za nowe życie wśród malowniczych wzgórz Nowe życie w Radicondoli: tanie domy i wsparcie dla młodych Kto może otrzymać dotację w Radicondoli i jakie warunki trzeba spełnić? Kiedy wiele włoskich miasteczek zaczęło pustoszeć, lokalne władze i rząd sięgnęły po kreatywne sposoby, by przyciągnąć nowych mieszkańców. Słynne programy sprzedaży domów za 1 euro miały tchnąć życie w opuszczone miejscowości i przyciągnąć inwestorów z całego świata. Teraz jednak uwaga zwrócona jest ku Toskanii – regionowi, który postanowił pójść o krok dalej. Zamiast oferować symboliczne ceny, władze proponują realne dotacje finansowe tym, którzy zdecydują się kupić nieruchomość i zamieszkać na stałe w jednej z toskańskich wiosek. To odpowiedź na narastający problem wyludniania, który dotyka nawet najpiękniejsze zakątki Włoch. Toskańska perełka, która płaci za nowe życie wśród malowniczych wzgórz Jeśli ktoś przegapił głośne akcje sprzedaży domów za symboliczne 1 euro, Toskania właśnie daje mu nową szansę na spełnienie marzenia o włoskim życiu. Otóż w położonym na wzgórzach Radicondoli (czyli niewielkim średniowiecznym miasteczku w prowincji Siena), ruszył program zachęcający do osiedlenia się nowych mieszkańców. Miejscowość, otoczona winnicami i gajami oliwnymi, zachowała swój autentyczny charakter – wąskie brukowane uliczki, kamienne domy i widoki sięgające aż po Apeniny. Założona ponad tysiąc lat temu, przez wieki słynęła z rzemiosła, produkcji wełny i oliwy z oliwek. Dziś Radicondoli zmaga się z problemem wyludnienia, który dotyka wiele włoskich wsi. Jak wyjaśnił burmistrz Francesco Guarguaglini, spadek liczby mieszkańców rozpoczął się w latach 50. XX wieku, gdy wielu mieszkańców przeniosło się do miast w poszukiwaniu pracy i lepszych perspektyw. Teraz władze chcą przywrócić wiosce dawną energię, przyciągając nawet 1000 nowych mieszkańców. Oferują nie tylko tanie nieruchomości, ale też dotacje finansowe dla tych, którzy zdecydują się kupić dom i osiąść w tym malowniczym zakątku Toskanii. Nowe życie w Radicondoli: tanie domy i wsparcie dla młodych Władze Radicondoli rozpoczęły walkę z wyludnieniem w sposób konkretny i dobrze zaplanowany. Pierwszy program mieszkaniowy ruszył w 2023 roku, oferując dotacje do 20 tys. euro na zakup domu oraz dodatkową premię w wysokości 6000 euro dla osób, które zdecydują się zamieszkać w tej toskańskiej wiosce na stałe. Inicjatywa szybko przyniosła efekty – w ciągu roku liczba mieszkańców wzrosła, co lokalne władze uznały za pierwszy sukces w procesie ożywiania regionu. Teraz projekt powrócił w nowej odsłonie pod nazwą „WivoaRadicondoli 3.0”, obejmując również sąsiednią miejscowość Belforte. Jak można przeczytać na oficjalnej stronie programu, jego celem jest „poprawa jakości życia mieszkańców, wspieranie rozwoju gospodarczego i przyciąganie nowych osób, zwłaszcza młodych, którzy chcieliby związać swoją przyszłość z tym miejscem”. Na realizację przedsięwzięcia przeznaczono 300 tys. euro, które trafią do mieszkańców, rodzin, właścicieli nieruchomości i przedsiębiorców. Nowi osadnicy mogą liczyć na dotacje w wysokości do 20 tys. euro na zakup nieruchomości, jeśli zdecydują się na stałe zameldowanie w Radicondoli. Jak podaje CNN, ceny domów w tej okolicy wahają się od 50 tys. do 100 tys. euro, przy czym część z nich wymaga renowacji. Program obejmuje też dodatkowe zachęty: dofinansowanie do 50% kosztów rewitalizacji lokalnych firm (maksymalnie 4000 euro), pokrycie do 80% czynszu przez dwa lata dla młodych osób chcących spróbować życia w wiosce oraz dotacje dla właścicieli domów, którzy zdecydują się je odnowić i przeznaczyć na wynajem. Kto może otrzymać dotację w Radicondoli i jakie warunki trzeba spełnić? Program WivoaRadicondoli 3.0 został zaprojektowany tak, by przyciągnąć zarówno Włochów, jak i cudzoziemców, którzy marzą o spokojnym życiu w sercu Toskanii. Jak podkreślono na stronie internetowej inicjatywy, o dotacje mogą ubiegać się obywatele Włoch, krajów Unii Europejskiej oraz osoby spoza UE, pod warunkiem że legalnie mieszkają we Włoszech. W zależności od rodzaju wsparcia obowiązują jednak różne wymagania. W przypadku zakupu pierwszego domu konieczne jest m.in. zobowiązanie się do stałego zamieszkania w Radicondoli przez co najmniej dziesięć lat oraz posiadanie nie więcej niż jednej innej nieruchomości na terenie Włoch. Osoby wynajmujące dom muszą natomiast pozostać w nim minimum cztery lata, aby zachować prawo do przyznanych świadczeń. Jak poinformował burmistrz Francesco Guarguaglini, od momentu uruchomienia programu w 2023 roku sfinansowano 23 transakcje sprzedaży nieruchomości, a do wioski sprowadziło się około 60 nowych mieszkańców – głównie Włochów, ale także kilku Belgów. Władze liczą, że dzięki kolejnym edycjom projektu populacja wzrośnie do ponad tysiąca osób. Dodatkowe zachęty przewidziano również dla osób planujących remonty i inwestycje w nieruchomości turystyczne. Gmina oferuje pomoc finansową i preferencyjne pożyczki dla tych, którzy zdecydują się przekształcić opuszczone domy w pensjonaty lub apartamenty na wynajem. Co więcej, rodziny z dziećmi mogą liczyć na stypendia uniwersyteckie i bony na książki szkolne, co ma ułatwić im rozpoczęcie nowego życia w tym urokliwym zakątku Toskanii. Źródła: CNN, Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Stromboli to „latarnia Morza Śródziemnego”. Wulkan tworzący wyspę jest aktywny od tysięcy lat
Stromboli to należąca do Włoch niewielka wyspa, którą tworzy jeden z czterech aktywnych wulkanów w tym kraju, jeden z najaktywniejszych na świecie. Niewielkie erupcje następują tam co kwadrans, a w cieniu „ognistej góry” na stałe żyje kilkaset osób. To także jedna z największych atrakcji turystycznych słonecznej Italii. Nic dziwnego. Nie ma wielu innych miejsc, gdzie można podziwiać tak spektakularny pokaz siły, drzemiącej pod powierzchnią naszej planety.
Spis treści: Ognisty kraniec Wysp Liparyjskich Wciąż bijące serce wyspy Przyroda na Stromboli Wulkaniczny spektakl Jakie inne atrakcje skrywa Stromboli? Aktywność Stromboli trwa nieprzerwanie od co najmniej 2000–5000 lat. Działalność wulkanu jest tak charakterystyczna, że na jej podstawie ukuto pojęcie erupcji strombolijskiej, która stanowi jeden z globalnych punktów odniesienia w wulkanologii. Wyróżnia się ona gwałtownymi eksplozjami rozżarzonej lawy, która zastyga w powietrzu i natychmiast opada jako bomby wulkaniczne. W ciągu dnia aktywność stożka przejawia się jako ulatniająca się z krateru struga dymu. Jednak gdy słońce znika za horyzontem, rozpoczyna się niesamowity pokaz siły natury, który ściąga na tę niewielką wyspę turystów z całego świata. Ognisty kraniec Wysp Liparyjskich Wyspy Liparyjskie to grupa siedemnastu wysp wulkanicznych na Morzu Tyrreńskim. Na dwóch z nich znajdują wciąż aktywne wulkany. Mowa o trzeciej największej w archipelagu wyspie Vulcano, gdzie przez fumarole krateru Gran Cratere wydobywają się gazy, i o mniejszej od niej wyspie Stromboli. Niewielki, bo zajmujący zaledwie 12,6 kilometra kwadratowego skrawek lądu, jest najbardziej wysuniętą na północny wschód częścią archipelagu. Wygląda niepozornie, ale w praktyce pozostaje jednym z najaktywniejszych wulkanów świata. Wyspa Stromboli jest oddalona od wybrzeży Sycylii o około 60 km, a od Neapolu – o około 240 km. Administracyjnie należy do prowincji Mesyna w regionie Sycylii. Wciąż bijące serce wyspy Tworzący wyspę stratowulkan wznosi się na wysokość 924 m n.p.m. Należy jednak podkreślić, że to, co widoczne, jest zaledwie wierzchołkiem ukrytego pod wodą kolosa. Baza tej masywnej struktury sięga bowiem na głębokość ok. 2000 m poniżej poziomu wody. To oznacza, że wyspa stanowi jedynie jedną trzecią całego wulkanu. Najbardziej charakterystycznym elementem stożka jest jego północno-zachodnie zbocze, nazywane Sciara del Fuoco. Stroma ściana powstała w wyniku gigantycznego osunięcia materiału skalnego, które nastąpiło około 5000 lat temu. W ten sposób natura stworzyła coś w rodzaju kanału odpływowego, którym do dziś spływają potoki lawy. Najgroźniejsze erupcje Aktywność wulkanu Stromboli trwa od 2000–5000 lat. Ostatnią dużą erupcję odnotowano w 2019 roku. Wybuch był na tyle silny, że doprowadził do zaostrzenia przepisów dotyczących wspinaczki. Siedemnaście lat wcześniej wulkan dał o sobie znać w drastyczny sposób, gdy osunięcie jego fragmentu do morza wywołało lokalne tsunami. Potężna fala zniszczyła porty i zabudowania we wioskach, raniąc przy tym kilka osób. Po tym wydarzeniu na wyspie wprowadzono stały system ostrzegania dla mieszkańców i turystów. Jedna z najtragiczniejszych znanych erupcji Stromboli nastąpiła 11 września 1930 roku. Niszczycielska natura pochłonęła wówczas sześć ofiar śmiertelnych. Życie w cieniu ognistej góry Niewielkie erupcje wulkanu następują rytmicznie, w kilkunastominutowych odstępach. Mogłoby się wydawać, że życie w takich warunkach nie jest możliwe. A jednak. Wyspa jest zamieszkana przez kilkaset osób. Dwie większe wioski, San Bartolo i San Vincenzo, są zlokalizowane na północnym wschodzie. Mniejsza, Ginostra, znajduje się na południowym zachodzie i jest znacznie bardziej odizolowana. Przyroda na Stromboli Choć krajobraz wyspy jest zdominowany przez surową, wulkaniczną glebę, to przyroda znalazła tam swoją niszę. Roślinność Stromboli jest zdominowana przez gatunki wiecznie zielone, które dobrze radzą sobie w wulkanicznym klimacie. Na wyspie rosną też figowce pospolite, winobluszcz i kapary. Wielu mieszkańców korzysta z właściwości żyznej wulkanicznej gleby i uprawia własne ogródki warzywne. Pod względem florystycznym, Stromboli nie przedstawia się imponująco. Należy jednak wspomnieć, że w odległości około 2 km na północny wschód od wyspy znajduje się Strombolicchio – niewielka odizolowana wysepka, będąca pozostałością po pierwotnym wulkanie. Miejsce to jest siedliskiem unikatowych gatunków, które nie miały szans przetrwać na głównej wyspie. Rośnie tam między innymi rzadka, zagrożona wyginięciem Bassia saxicola, której zaledwie kilkaset okazów występuje jeszcze na Capri. Niezbyt imponująco przedstawia się także tamtejsze królestwo zwierząt. W surowych warunkach wyspy, dobrze odnalazły się gady, w tym endemiczny dla Wysp Liparyjskich, zagrożony wyginięciem gatunek jaszczurki – Podarcis raffonei. Wśród ssaków przeważają gryzonie i zajęczaki. Występują tam także dzikie kozy, które stają się coraz większym utrapieniem dla mieszkańców i turystów. Wulkaniczny spektakl Jednak to nie flora i fauna są głównymi atrakcjami wyspy. Większość odwiedzających Stromboli turystów chce na własne oczy zobaczyć niezwykły pokaz siły natury. Wokół wyspy odbywają się rejsy. Z pokładu statku można podziwiać erupcje, w tym widowiskowe nocne wybuchy. Lawa spływająca po zboczu i z hukiem spadająca do morza tworzy widowisko, który nie sposób zapomnieć. Wejście na wulkan Główną atrakcją wyspy jest wspinaczka na szczyt Stromboli. Przed 2019 rokiem turyści mieli wolną rękę. Po silnej erupcji zaostrzono lokalne przepisy. Obecnie wejście na wulkan powyżej wysokości 290 m n.p.m. jest dozwolone wyłącznie w towarzystwie licencjonowanego przewodnika. Złamanie tego przepisu jest karane dotkliwą grzywną. Strefa krateru jest objęta zakazem dostępu. Jakie inne atrakcje skrywa Stromboli? Co jeszcze warto zobaczyć na wyspie? Przede wszystkim urokliwe wioski z białą zabudową i wąskimi uliczkami, w których nie brakuje nastrojowych kawiarenek. Warto odwiedzić Czerwony Dom, w którym mieszkała Ingrid Bergman podczas zdjęć do filmu „Stromboli, ziemia Boga”. Miejsce to znajduje się w pobliżu głównego placu w San Vincenzo. Niewątpliwą atrakcją są także tamtejsze plaże, które zamiast białego, pokrywa czarny piasek i żwir. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wezuwiusz wielokrotnie przypominał o swojej sile. Dziś jest jedną z największych atrakcji we Włoszech
Wezuwiusz daje niepowtarzalną możliwość postawienia stopy na szczycie czynnego wulkanu. Majestatyczny stożek góruje nad Zatoką Neapolitańską, a jego charakterystyczny „poszarpany” wierzchołek jest doskonale widoczny z Neapolu. Może nie rzuca na miasto dosłownego cienia, ale cień strachu – jak najbardziej. Mimo że Wezuwiusz jest jedną z największych atrakcji Półwyspu Apenińskiego, nadal pozostaje jednym z najniebezpieczniejszych wulkanów świata.
Spis treści: Symbol Neapolu Niszczycielska siła natury Natura nie tylko niszczy, ale też buduje Wspaniała przyroda na Wezuwiuszu Wezuwiusz jest dostępny dla turystów Erupcja może mieć tragiczne skutki W 2024 roku niemal 620 tysięcy osób weszło na szczyt Wezuwiusza. To najlepszy dowód na to, że zła sława czasami przyciąga jak magnes. Majestatyczny stratowulkan był przecież sprawcą jednej z największych katastrof antycznego świata, a na swoim koncie zapisał także masę mniejszych i kilka naprawdę groźnych erupcji. Eksperci nie mają wątpliwości, że kolejna jest kwestią czasu. Nie brzmi to optymistycznie, tym bardziej, że Wezuwiusz wznosi się w gęsto zaludnionym obszarze. Symbol Neapolu Wezuwiusz znajduje się w południowych Włoszech, w regionie Kampania. Wznosi się nad malowniczą Zatoką Neapolitańską, na wschodnim wybrzeżu Półwyspu Apenińskiego. Od centrum Neapolu jest oddalony o zaledwie kilkanaście kilometrów. Nie jest najwyższym wulkanem we Włoszech. Wznosi się na „zaledwie” 1281 metrów n.p.m. Nie jest też jedynym czynnym wulkanem w słonecznej Italii, a zaledwie jednym z kilku, jednak w tym miejscu należy podkreślić, w kontynentalnej części Europy ten status dzierży jedynie Wezuwiusz. Charakterystyczna sylwetka stratowulkanu jest najbardziej charakterystycznym punktem w krajobrazie Neapolu i całej Kampanii i na całym świecie jest niemal tak znana, jak zarys góry Fuji. Niszczycielska siła natury Początki aktywności wulkanicznej Wezuwiusza sięgają okresu sprzed około 16 tys. lat. W swojej historii, potężny stratowulkan wybuchał wielokrotnie. Poniżej wymieniamy najgroźniejsze erupcje. 79 rok W 79 roku n.e. nastąpiła jedna z najbardziej katastrofalnych erupcji wulkanicznych w historii. Pierwsza faza rozpoczęła się prawdopodobnie 24 sierpnia. Wezuwiusz wyrzucił wówczas z krateru słup materiału wulkanicznego – pumeksu, popiołów i gazów – na wysokość 20–30 km. Ogromna chmura opadła na okoliczne miasta – Herkulanum, Pompeje i Stabie – i dosłownie pogrzebała je. Następnego dnia dzieła zniszczenia dopełniły spływy piroklastyczne. 472 rok W 472 roku nastąpiła jedna z najsilniejszych erupcji Wezuwiusza. Chmura popiołu dotarła wówczas aż do Konstantynopola. Źródła historyczne wspominają o niezwykłym opadzie i ciemności, która nagle ogarnęła miasto. 1631 rok Ta erupcja była jedną z najbardziej śmiercionośnych od czasu katastrofy z pierwszego stulecia. Po długim okresie spoczynku, wulkan gwałtownie wybuchł, powodując ogromne zniszczenia i śmierć kilku tysięcy ludzi. 1906 rok To jedna z najpotężniejszych erupcji XX wieku. Wulkan wyrzucił wówczas ogromną ilość lawy, największą zarejestrowaną w swojej historii. 5 kwietnia zginęło ponad 100 osób. W tamtym czasie Włochy przygotowywały się do Letnich Igrzysk Olimpijskich, które w 1908 roku miały odbyć się w Rzymie. Zniszczenia były jednak tak durze, że wydatki na odbudowę Neapolu i okolicznych miast pochłonęły środki, które miały być przeznaczone na organizację imprezy. 1944 rok Do ostatniej erupcji Wezuwiusza doszło podczas II wojny światowej. Zniszczeniu uległo wówczas kilka wiosek, a spadający popiół uszkodził kilkadziesiąt amerykańskich bombowców, które stacjonowały na pobliskim lotnisku. Była to ostatnia erupcja Wezuwiusza. Od tamtej pory wulkan pozostaje w fazie spoczynku. Natura nie tylko niszczy, ale też buduje Niszczycielskie erupcje pochłonęły wiele istnień i wywołały ogromne zniszczenia. Należy jednak wspomnieć, że przyczyniły się też do rozwoju rolnictwa. Wyrzucany z krateru pumeks i popiół osiadał na zboczach i okolicznych terenach. Z czasem uległ wietrzeniu i rozkładowi, wzbogacając tym samym glebę w cenne minerały i składniki odżywcze. Stoki wulkanu już w starożytności były wykorzystywane gospodarczo. Do dziś w regionie kwitnie rolnictwo. Na wulkanicznej glebie rosną m.in. winorośle, cytrusy, morele, wiśnie, pomidory, fasola i brokuły. Wspaniała przyroda na Wezuwiuszu Gleba wulkaniczna stwarza doskonałe warunki dla rozwoju roślin. W 1995 roku stoki masywu zostały objęte kompleksową ochroną w ramach parku narodowego. Te działania wynikły nie tylko z obecności licznych stanowisk archeologicznych na tym terenie. Były podyktowane przede wszystkim koniecznością zapewnienie ochrony żyjącym tam roślinom i zwierzętom, a także występującym na zboczach unikatowym formom geologicznym. Na terenie parku rośnie ponad 900 gatunków roślin. Dolne partie stożka porastają lasy złożone z pinii i dębów ostrolistnych. Na Monte Somma występuje las mieszany, składający się z różnych gatunków dębu, olchy i klonu. Rośnie tam także rzadka w tych stronach brzoza. Na polach lawy pojawiają się różne rzadkie gatunki, jak janowiec barwierski, chruścik obnażony i różne kocanki. Równie bogato prezentuje się tamtejsza fauna. Park jest domem dla ponad 100 gatunków ptaków. Wśród gatunków gniazdujących warto wymienić myszołowa, pustułkę, dzięcioła dużego i gołębia grzywacza. Zimują tam między innymi słonki, krętogłowy i drozdy śpiewaki. Ssaki są reprezentowane przez zająca szaraka, kunę, lisa pospolitego i wiele innych gatunków. Gady to przede wszystkim gekon turecki i jaszczurka zielona. Wezuwiusz jest dostępny dla turystów Potężny wulkan, mimo że pozostaje jednym z najniebezpieczniejszych, jest otwarty dla ruchu turystycznego. Każdy może wejść na szczyt i zajrzeć w potężny krater, którego głębokość to około 230 m. Zapewniamy, że wejście na szczyt nie stwarza większych trudności, ani technicznych, ani kondycyjnych. Wejście na szlak jest oddalone od parkingu dla samochodów o około 2 km. Do bramy wejściowej prowadzi asfaltowa, niezbyt stroma droga. Za bramą zaczyna się nieutwardzona ścieżka, pokryta żwirem, pumeksem i pyłem. Na niektórych fragmentach wybudowano drewniane schody i pomosty. Teren nie jest zadrzewiony, więc jeszcze przed osiągnięciem szczytu można podziwiać wspaniałą panoramę Neapolu, Zatoki Neapolitańskiej i Półwyspu Sorrentyńskiego. Do krateru dociera się po około 800 metrach. Oczywiście, spoglądając w dół nie zobaczymy jeziora magmy. Dno jest pokryte materiałem skalnym, ponad który wybija się skąpa roślinność. Erupcja może mieć tragiczne skutki Surowe piękno Wezuwiusza sprawia, że większość turystów nie myśli o katastrofach, których był sprawcą. Tymczasem potężny wulkan wciąż stwarza wielkie zagrożenie. Ogromny stożek „milczy” od kilkudziesięciu lat, co paradoksalnie nie napawa optymizmem. Naukowcy są przekonani, że obecne uśpienie wulkanu jest zjawiskiem nietypowym, które może wskazywać, że krater zapchał się lawą. To z kolei może zapowiadać potężną erupcję. Władze Neapolu mają przygotowany plan ewakuacji ludności, który jest na bieżąco aktualizowany, jednak nie ulega wątpliwości, że w przypadku wybuchu służby staną przed iście karkołomnym zadaniem. Okolice Wezuwiusza są najgęściej zaludnionym regionem wulkanicznym świata. W tzw. czerwonej strefie wokół wulkanu, czyli na obszarze o największym ryzyku, mieszka około 600 tys. ludzi. Natomiast w promieniu 30 km od wulkanu żyje około 4 miliony osób. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Grobowce zagadkowych Etrusków w cyfrowej bazie. Każdy może do nich teraz „wejść”
Blisko 300 skalnych grobowców należących do tajemniczych Etrusków trafiło do cyfrowej bazy. Teraz można je „odwiedzić” bez wychodzenia z domu. Dotarcie do wielu z nich wymaga czołgania się i przedzierania przez rumowiska. Jak wyglądają? Wystarczy kliknąć.
Etruskowie byli starożytnym ludem, który zamieszkiwał Etrurię, czyli dzisiejszą Toskanię, Umbrię i północne Lazio. Ich cywilizacja rozwijała się równolegle z kulturą starożytnej Grecji, a swoje największe wpływy osiągnęła w VII i VI wieku p.n.e. Później lud ten został podbity przez Rzymian. O wierzeniach Etrusków wiele mówią ich nieco dziś zapomniane grobowce skalne, zwane komorowymi. Grupa ekspertów pod kierunkiem prof. Jonathana Westina z Uniwersytet w Göteborgu postanowiła utworzyć ich cyfrową bazę danych. Jest dostępna dla wszystkich. Grobowce komorowe Etrusków Portal „Grobowce komorowe Etrusków” (Etruscan Chamber Tombs) gromadzi wcześniejsze dane uzyskane w czasie badań Instytutu Szwedzkiego w Rzymie i łączy je z nową dokumentacją cyfrową. Wykonano ją specjalnie na potrzeby cyfrowej bazy danych. – Nigdy nie jesteśmy pierwszymi, którzy odwiedzają te miejsca – były użytkowane przez pasterzy i rolników, a archeologowie dokumentowali je od ponad stu lat. Czasami jednak odnosimy wrażenie, że czas się zatrzymał, a my zakłócamy trwałą ciszę – komentuje prof. Jonathan Westin. Westin sam przeciskał się przez wąskie otwory i czołgał się ciemnymi korytarzami starożytnych grobowców, aby udokumentować kilka z nich wokół San Giovenale we Włoszech. Grobowce te są często trudno dostępne. Znajdują się z dala od dróg publicznych. Ich stan zachowania też bywa różny. By do nich wejść, trzeba przedrzeć się przez zawalone korytarze i gęsty pył. Zdjęcia i skany 3D Jak wyjaśnia prof. Westin, dawne narzędzia używane przez archeologów, takie jak pion, miarki czy notatniki, są używane teraz razem z zaawansowanymi cyfrowymi technologiami: fotogrametrią, skanowaniem laserowym. A wszystkie dane trafiają do cyfrowych baz danych. Jedną z nich jest ta powstała w ramach GRIDH (Infrastruktura badawcza w zakresie nauk humanistycznych w Göteborgu), która dotyczy etruskich grobowców. – Przede wszystkim skany 3D pozwalają osobom, które nigdy nie miały okazji odwiedzić tych miejsc ani zejść do komór, zarówno je poznać, jak i po raz pierwszy pozyskać nowe dane – podkreśla prof. Westin. I faktycznie. W przypadku części grobowców można użyć nawet precyzyjnych narzędzi, które umożliwiają wykonanie dokładnych pomiarów poszczególnych elementów wyposażenia grobowców komorowych. Król szwedzki na wykopaliskach Szwedzi prowadzą badania archeologiczne w kolebce Etrusków od 1925 roku. Jest to współpraca Uniwersytetu w Göteborgu i Instytutu Szwedzkiego w Rzymie. Dziś biblioteka tego drugiego jest jednym z wiodących na świecie źródeł wiedzy o etruskologii, odwiedzanym przez naukowców z całego świata. – Wykopaliska zyskały znaczną uwagę mediów, zarówno w Szwecji, jak i we Włoszech, w dużej mierze dzięki zaangażowaniu króla Gustawa VI Adolfa. Król, sam będąc archeologiem z głęboką pasją do starożytnych kultur, osobiście uczestniczył w wykopaliskach aż do roku poprzedzającego jego śmierć w 1973 roku – mówi Hampus Olsson, starszy wykładowca w Instytucie Szwedzkim w Rzymie. Źródło: Uniwersytet w Göteborgu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Strajki we Włoszech uderzą w turystów. Loty i kolej zostaną sparaliżowane
Wrześniowe podróże do Włoch mogą okazać się wyjątkowo trudne. Zapowiedziane przez związki zawodowe strajki sparaliżują transport w całym kraju – od lotnisk po kolej, co oznacza chaos dla turystów i mieszkańców.
Planujesz podróż do Włoch we wrześniu? Możesz napotkać poważne utrudnienia. Kraj pizzy i makaronu szykuje się na falę strajków obejmujących lotniska oraz połączenia kolejowe. To konsekwencja wcześniejszych protestów regionalnych i ogólnokrajowych, które nie przyniosły porozumienia z władzami. Ogólnokrajowe protesty we Włoszech Po zakończeniu obowiązującego od końca lipca do początku września zakazu strajków (franchigia estiva), związki zawodowe ponownie wróciły na ulice. Wakacyjna przerwa miała na celu ochronę ruchu turystycznego, dlatego na kilka tygodni wstrzymano protesty dotyczące podstawowych usług publicznych. Teraz, gdy ten okres dobiegł końca, Ministerstwo Infrastruktury i Transportu potwierdziło ponad 20 akcji strajkowych zaplanowanych na wrzesień, obejmujących lotnictwo, kolej i transport lokalny. Największe utrudnienia przewidywane są w dwa weekendy. Problemy mogą wystąpić m.in. na lotniskach w Mediolanie oraz w krajowych połączeniach kolejowych, co oznacza poważne wyzwania dla podróżnych. 26 września we Włoszech bez podróży? Strajki obejmą cały kraj Najpoważniejsze utrudnienia będą miały miejsce 26 września, kiedy równocześnie zaplanowano kilka ogólnokrajowych strajków w sektorze lotniczym. Na 24 godziny pracę wstrzymają pracownicy obsługi bagażu, personel naziemny oraz załogi linii Volotea. Tak szeroka akcja niemal na pewno przełoży się na długie kolejki, liczne opóźnienia i odwołania lotów w całych Włoszech. Protesty wynikają ze sporów o warunki zatrudnienia, płace i poziom obsady w transporcie. Ponieważ poszczególne grupy zawodowe – od bagażowych po maszynistów – reprezentowane są przez różne związki, strajki mają charakter rozproszony. Ich skutki są jednak szczególnie dotkliwe, gdy obejmują cały kraj, jak ma to nastąpić w ostatnią sobotę miesiąca. Podróżni powinni przed wyjazdem sprawdzać komunikaty linii lotniczych i przewoźników kolejowych. Aktualny wykaz wszystkich zaplanowanych akcji publikowany jest w oficjalnym kalendarzu strajków Ministerstwa Infrastruktury i Transportu. Ponieważ weekendy protestacyjne odbędą się w krótkim odstępie czasu, warto liczyć się z wydłużonymi podróżami i planować je z wyprzedzeniem. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To miasto to włoska mekka kawoszy. Cappuccino po południu nikogo tutaj nie dziwi
Triest nie bez powodu uchodzi za włoską stolicę kawy. Na jego charakter wpłynęły wiedeńskie salony z epoki Habsburgów. Kawa to tutaj codzienny rytuał, a jej spożycie jest dwa razy wyższe niż średnia we Włoszech.
Spis treści: Historia kawy illy Zwiedzanie Triestu Zamawianie kawy w Trieście Caffé San Marco i historia Triestu Wraz z dyrektorem Università del Caffè Illy w Trieście wąchamy 16 nut, które składają się na charakterystyczny zapach włoskiej kawy. – Współpracowaliśmy z „Nosem” – weneckim mistrzem perfumiarstwa Lorenzo Dante Ferro – aby je zidentyfikować – opowiada Moreno, wysoki, szybko mówiący Rzymianin. Miłość do kawy sprowadziła go tutaj, do najdalszego północno-wschodniego zakątka Włoch trzy dekady temu. Historia kawy illy To w Trieście w 1933 roku została założona słynna firma illycaffè. Znajduje się tu również wspominany uniwersytet kawowy, oferujący program wykładów, degustacji i warsztatów. Profesjonaliści z branży i zapaleni konsumenci, tacy jak ja, uczą się wszystkiego o kofeinowych ziarnach. W kawiarni illy popijam jedwabiste cold brew. Pod sufitem zawieszona jest galeria limitowanych edycji filiżanek do kawy. Co roku projekt angażuje innego artystę do dekorowania firmowej filiżanki do espresso illy. Na liście są m.in. Judy Chicago, Jeff Koons i Yoko Ono. Ściany są udekorowane zabytkowymi ekspresami do kawy, puszkami i plakatami. Wśród nich – oryginalna reklama firmy zamówiona przez założyciela, Ernesto Illy’ego. Przedstawia sylwetkę kobiety popijającej espresso w stylu art déco i wydaje się kwintesencją Włoch. Ernesto Illy był jednak Węgrem z Wiednia. Historia miasta jest podobna do niego pod wieloma względami. Triest założyli Rzymianie, a to włoskie miasto ukształtowała jego długa przynależność do Imperium Habsburgów – od 1382 do 1918 roku. Zwiedzanie Triestu – Cały ten obszar został zaprojektowany w XVIII wieku przez Marię Teresę, cesarzową Habsburgów. Sama nigdy nie odwiedziła Triestu – mówi moja przewodniczka Joorinde Steinhorst, gdy spotykamy się w centralnej dzielnicy miasta Borgo Teresiano. Nazwana na cześć cesarzowej, pełna jest kolorowych rezydencji w kwiecistym stylu secesyjnym. Przypomina ulice Wiednia, Pragi lub Budapesztu. Potem zwiedzamy dzielnicę otoczoną brutalistycznymi budynkami bankowymi, sąsiadującymi z ruinami rzymskich murów miejskich. Joorinde pokazuje też średniowieczne domy dawnego getta żydowskiego. A wszystko to na tle gór, które stromo wznoszą się u wybrzeży. Tworzą naturalną granicę ze Słowenią, która jest oddalona o kilka minut jazdy samochodem. Zamawianie kawy w Trieście Triest jest chyba najlepiej oglądać z góry. W Barakin, najwyższej klasy kawiarnianym kiosku na szczycie klifu na południe od Borgo, siadamy przy jednym z rozrzuconych stolików w cieniu drzew z widokiem na miasto i morze poniżej. Serwują tu kawę z Antica Tostatura Triestina, jednej z miejskich ekskluzywnych palarni, opalanej drewnem. Triest nie tylko poważnie traktuje parzenie kawy. Ma też odrębny słownik do zamawiania tego napoju. Joorinde mi pomaga. – Jeśli chcesz espresso, powiedz nero. Zamawiając caffe latte dostaniesz napój przypominający cappuccino – mówi. W przeciwieństwie do reszty Włoch, Triest nie trzyma się niepisanej zasady, że kawa z mlekiem jest zakazana po południu. – Cappo – skrót od cappuccino – to mała, mocna kawa z gęstą pianką mleczną – kontynuuje przewodniczka. – Cappo in b – od włoskiego słowa bicchiere, oznaczającego szklankę – jest bardzo popularne. Tutaj pijemy dużo kawy w szklankach. Podobno dlatego, że Triest obsługiwał wielu marynarzy. Potrzebowali czegoś, czym mogliby łatwo ogrzać ręce. Triest to największy port Włoch. W jego okolicy zaglądam do czegoś, co wygląda jak wyciągnięty na brzeg transatlantyk. To Caffè degli Specchi – piękność z czasów belle epoque, z pozłacanymi lustrami. Tu do każdej kawy standardowo podaje się małą szklankę pitnej czekolady – gorącą zimą, schłodzoną latem. Caffé San Marco i historia Triestu Mówi się, że mieszkańcy Triestu piją dwa razy więcej kawy niż przeciętny Włoch. Jednak kofeiny nie należy przyjmować zbyt dużo. Idę więc na drinka o zachodzie słońca do Caffé San Marco. To rozległy salon w klimacie środkowoeuropejskim, ze ścianami w odcieniu nikotyny, ciemnym drewnem i lśniącymi mosiężnymi ekspresami do kawy. Zamawiam domowy wermut, oczywiście o smaku kawy, z nutą pomarańczy. Delektując się jego bardziej karmelowym niż kawowym smakiem, siadam w kawiarnianej księgarni. Tutaj znajduję prace byłych bywalców lokalu: Jamesa Joyce’a, Jan Morris i ukochanego włosko-węgierskiego autora Umberto Saby. Caffé San Marco było też centrum fałszowania paszportów, gdy Włochy wypowiedziały wojnę Austrii w 1915 r. Dokumenty kupowali włoscy lojaliści, którzy chcieli przedostać się do ojczyzny. A w sumie mogli poczekać. Zaledwie trzy lata później, po ponad 500 latach rządów austriackich, Triest znów stał się włoski. Jednak nawet teraz, pod wysokimi wiedeńskimi sufitami salonu kawiarni dziedzictwo Habsburgów wciąż jest obecne. Źródło: National Geographic.
„Myślałem, że znam Włochy, ale Wyspa Ischia całkiem mnie zaskoczyła” – wyjątkowy przewodnik Travelera z mapą
Wyspa Ischia to jedno z najbardziej niezwykłych miejsc południowych Włoch. Wulkaniczne pochodzenie wyspy, gorące źródła, średniowieczne zabytki i bujna śródziemnomorska roślinność przyciągają turystów z całego świata. Wraz z dziennikarzami Travelera poznaj historię Ischii, odkryj atrakcje i dowiedz się, jak zaplanować podróż na tę wyjątkową wyspę w Zatoce Neapolitańskiej.
Spis treści: Gdzie leży wyspa Ischia i jak się tam dostać? Historia Ischii – od starożytności po współczesność Najważniejsze atrakcje turystyczne Ischii Ischia jako centrum wellness i SPA Przyroda i krajobraz Ischii Kultura i życie lokalne Informacje praktyczne – jak zaplanować podróż na Ischię Położona na Morzu Tyrreńskim, nieopodal plaż Neapolu, Ischia jest największą z Wysp Flegrejskich i jedną z najbardziej fascynujących destynacji we Włoszech. Znana od starożytności jako Pithecusae, była pierwszą grecką kolonią na Półwyspie Apenińskim. Dziś zachwyca nie tylko swym dziedzictwem kulturowym, ale także wyjątkowym krajobrazem ukształtowanym przez siły wulkaniczne. Naturalne gorące źródła, monumentalny Zamek Aragoński i śródziemnomorskie ogrody termalne tworzą miejsce idealne zarówno dla miłośników historii, jak i relaksu. Gdzie leży wyspa Ischia i jak się tam dostać? Położenie geograficzne i wulkaniczne korzenie Ischia leży w Zatoce Neapolitańskiej i zajmuje powierzchnię ok. 47 km². To największa wyspa archipelagu Wysp Flegrejskich, do którego należą także Procida i Vivara. Najwyższy punkt wyspy – Monte Epomeo (788 m n.p.m.) – jest wygasłym wulkanem, który ukształtował dzisiejszy krajobraz wyspy. Ostatnia erupcja miała miejsce w 1302 roku, a jej ślady widoczne są do dziś w postaci lawowych pól i specyficznego ukształtowania terenu. Wulkaniczna przeszłość tłumaczy obecność licznych gorących źródeł – termalne wody i fumarole czynią z Ischii jedno z najstarszych uzdrowisk w Europie. Transport z Neapolu – promy i wodoloty Najłatwiejszym sposobem dotarcia na Ischię jest przeprawa morska z Neapolu. Promy i wodoloty kursują regularnie z portów Molo Beverello i Calata Porta di Massa. Rejs trwa od 50 minut (wodolot) do około 90 minut (prom). Bezpośrednie połączenia oferują także porty w Pozzuoli, Sorrento czy na Capri. Historia Ischii – od starożytności po współczesność Greckie początki i rzymskie dziedzictwo Już w VIII w. p.n.e. Ischia została zasiedlona przez Greków, którzy założyli tu pierwszą kolonię na Półwyspie Apenińskim – Pithecusae. Wkrótce wyspa stała się ważnym centrum handlu, znanym z produkcji ceramiki. Rzymianie, którzy przejęli kontrolę nad wyspą, wykorzystywali jej gorące źródła w celach leczniczych – Ischia była znanym kurortem już w czasach antyku. Średniowiecze i rola Zamku Aragońskiego W średniowieczu Ischia wielokrotnie przechodziła z rąk do rąk – Bizancjum, Normanowie, Andegaweni i Aragończycy odcisnęli swoje piętno na historii wyspy. Najbardziej imponującym świadectwem tego okresu jest Zamek Aragoński, zbudowany na skalistej wysepce i połączony mostem z Ischią. Stanowił centrum obronne i polityczne, a dziś jest jedną z głównych atrakcji turystycznych. Współczesność i rozwój turystyki Od XIX wieku Ischia stała się celem podróży europejskiej arystokracji i artystów. Dziś to dynamicznie rozwijający się kierunek turystyczny, który łączy walory kulturowe, krajobrazowe i wellness. Najważniejsze atrakcje turystyczne Ischii Zamek Aragoński – wizytówka wyspy Monumentalny zamek, położony na skalistej wysepce połączonej mostem z miastem Ischia Ponte, to najważniejszy symbol wyspy. Początki zamku sięgają 474 r. p.n.e., kiedy Grecy z Syrakuz wznieśli tu pierwsze fortyfikacje. W późniejszych wiekach zamek był rozbudowywany przez Rzymian, Normanów i Aragończyków, którzy nadali mu obecny kształt w XV wieku. Przez stulecia pełnił funkcję obronną, a także był siedzibą klasztorów, kaplic i pałaców. Dziś można zwiedzać kaplicę św. Piotra w stylu bizantyjskim, kościół Niepokalanego Poczęcia, dawny klasztor klarysek, a także wystawy poświęcone historii wyspy. Z murów roztacza się zapierający dech w piersiach widok na Neapol, Capri i całe wybrzeże Kampanii. Ogrody termalne i źródła lecznicze Ischia od starożytności słynie z leczniczych wód termalnych – już Rzymianie budowali tu swoje łaźnie. Na wyspie znajduje się ponad sto źródeł, fumaroli i gorących kąpielisk. Najbardziej znane kompleksy to Giardini Poseidon Terme w Forio, oferujące ponad 20 basenów o różnej temperaturze, oraz Negombo w zatoce San Montano, gdzie naturalne jaskinie i łaźnie wulkaniczne łączą się z ogrodem botanicznym. Warto wspomnieć także o historycznych łaźniach Cavascura, wykutych w skale, które funkcjonują od czasów rzymskich. Wody bogate w siarkę, żelazo i minerały są stosowane w terapii chorób reumatycznych, dermatologicznych i układu oddechowego, a także w zabiegach odmładzających. Najpiękniejsze plaże i naturalne kąpieliska Wyspa zachwyca różnorodnością plaż. Spiaggia dei Maronti w Barano to jedna z najdłuższych – ma prawie 3 km i słynie z gorących fumaroli wydobywających się spod piasku. Z kolei Baia di San Montano to zaciszna zatoka z łagodnym zejściem do morza, idealna dla rodzin z dziećmi. W Forio znajduje się malownicza Spiaggia di Citara, tuż obok ogrodów Posejdona. Miłośnicy dzikiej przyrody docenią plażę Sant’Angelo, urokliwą rybacką wioskę z kolorowymi domami. W wielu miejscach można kąpać się w morzu, gdzie woda ma naturalnie podwyższoną temperaturę dzięki podziemnym źródłom geotermalnym – rzadkie zjawisko nawet w skali świata. Monte Epomeo – wędrówki i panorama Monte Epomeo, najwyższy szczyt Ischii (788 m n.p.m.), to obowiązkowy punkt programu dla miłośników trekkingu. Ścieżki prowadzące na szczyt wiją się przez winnice, kasztanowe lasy i skaliste formacje wulkaniczne. Dawniej znajdował się tu klasztor eremitów, którego pozostałości można zobaczyć do dziś. Z wierzchołka roztacza się niezwykła panorama – widać całą Zatokę Neapolitańską, Wezuwiusza, Capri, a przy dobrej pogodzie także wybrzeże Lacjum. To jedno z najlepszych miejsc na wyspie, by podziwiać zachód słońca. Ischia jako centrum wellness i SPA Historia terapii termalnych Już starożytni Grecy i Rzymianie odkryli niezwykłe właściwości gorących źródeł Ischii. Archeolodzy znaleźli ślady rzymskich łaźni oraz kanałów wodnych, które służyły do transportowania gorącej wody do kąpielisk publicznych. Rzymianie stosowali kąpiele nie tylko w celach higienicznych, ale również leczniczych – woda bogata w minerały łagodziła bóle reumatyczne, problemy skórne i choroby dróg oddechowych. W średniowieczu korzystanie z term miało także wymiar duchowy – uważano, że kąpiel oczyszcza ciało i duszę. W czasach nowożytnych wody Ischii zaczęły przyciągać europejską arystokrację i artystów, a XIX wiek przyniósł rozwój profesjonalnych kurortów leczniczych. To wtedy Ischia zaczęła być określana mianem „wyspy zdrowia”. Najbardziej znane uzdrowiska Na wyspie działa dziś kilkanaście dużych kompleksów termalnych oraz mniejsze, bardziej kameralne ośrodki. Giardini Poseidon Terme w Forio to największy park termalny w Europie – oferuje ponad 20 basenów o temperaturze od 28 do 40°C, a także łaźnie parowe wykute w skale. Negombo w zatoce San Montano łączy tradycyjne kąpiele z elementami nowoczesnego wellness – wśród zieleni znajdują się baseny o różnym składzie mineralnym oraz spa z masażami i terapiami błotnymi. Najstarszym uzdrowiskiem jest Cavascura Terme, funkcjonujące od czasów rzymskich – gorące źródła spływają tu po skalnych ścianach, tworząc naturalne prysznice termalne. Oprócz nich warto wspomnieć o parku Aphrodite Apollon w Sant’Angelo czy o mniejszych basenach publicznych, dostępnych dla mieszkańców i turystów. Przyroda i krajobraz Ischii Bioróżnorodność i typowa roślinność śródziemnomorska Ischia to wyspa niezwykle zielona – aż jedna trzecia jej powierzchni jest porośnięta lasami. W niższych partiach dominują gaje cytrusowe, winnice i oliwki, a w wyższych – lasy kasztanowe i dęby. Na stokach Monte Epomeo rosną endemiczne gatunki roślin, a wiosną cała wyspa tonie w kwiatach: bugenwilli, jaśminie i hibiskusie. Śródziemnomorski klimat sprzyja także uprawie ziół, takich jak rozmaryn czy oregano, które są ważnym składnikiem lokalnej kuchni. W okolicznych wodach żyje bogata fauna morska – od delfinów, po liczne gatunki ryb, które stanowią podstawę tradycyjnej diety mieszkańców. Wpływ aktywności wulkanicznej na florę i faunę Aktywność wulkaniczna ukształtowała nie tylko krajobraz, ale także charakter rolnictwa. Gleby wulkaniczne są jednymi z najbardziej żyznych w basenie Morza Śródziemnego, co sprzyja uprawie winorośli – z Ischii pochodzi wiele cenionych win, w tym białe Ischia Bianco i czerwone Ischia Rosso. Wulkaniczne podłoże nadaje winom unikatowy mineralny posmak. Również oliwki i warzywa z wyspy są cenione ze względu na intensywny smak. Co ciekawe, gorące źródła wpływają także na faunę – w niektórych zatokach można spotkać morskie mikroorganizmy przystosowane do wysokich temperatur. Kultura i życie lokalne Tradycje kulinarne i festiwale Kuchnia Ischii to połączenie śródziemnomorskiej prostoty z lokalnymi produktami. Najsłynniejszym daniem jest coniglio all’ischitana, czyli królik duszony w winie z dodatkiem pomidorów, czosnku i ziół. Popularne są także oliwy z oliwek, świeże ryby, owoce morza i lokalne sery, m.in. pecorino. Wina z wyspy od wieków cenione są przez kupców i podróżników. Latem odbywają się liczne festiwale kulinarne i kulturalne, jak Festa di Sant’Anna w lipcu – barwna procesja łodzi w zatoce Ischia Ponte, zakończona pokazem sztucznych ogni. Innym ważnym wydarzeniem jest Ischia Film Festival, który co roku przyciąga twórców i widzów z całego świata, odbywając się w malowniczej scenerii zamku Aragońskiego. Społeczność i styl życia mieszkańców Życie mieszkańców Ischii płynie w rytmie śródziemnomorskim – powoli, w zgodzie z naturą i tradycjami. Wielu z nich nadal zajmuje się rolnictwem i rybołówstwem, choć turystyka stała się głównym źródłem utrzymania. Ważne miejsce w życiu społecznym zajmuje rodzina i religia – liczne procesje i święta patronalne są okazją do wspólnych spotkań. Mieszkańcy słyną z gościnności i przywiązania do swojej wyspy, a lokalna kultura jest dumą, którą chętnie dzielą się z odwiedzającymi. Informacje praktyczne – jak zaplanować podróż na Ischię Z Polski nie ma bezpośrednich lotów na Ischię, ponieważ wyspa nie posiada własnego lotniska. Najwygodniej jest polecieć do Neapolu – bezpośrednie połączenia oferują linie z Warszawy, Krakowa, Wrocławia czy Gdańska, a lot trwa około 2,5 godziny. Z lotniska w Neapolu do portu Molo Beverello lub Calata Porta di Massa kursują autobusy i taksówki, skąd odpływają promy i wodoloty na Ischię. Rejs trwa od 50 minut do 1,5 godziny w zależności od rodzaju jednostki. Najlepszy czas na wizytę to maj–czerwiec oraz wrzesień–październik – wtedy pogoda jest ciepła, ale nie upalna, a liczba turystów mniejsza niż w szczycie sezonu. Lato bywa gorące i zatłoczone, natomiast zimą wiele kurortów termalnych działa w ograniczonym zakresie. Planując podróż, warto wcześniej zarezerwować nocleg – Ischia oferuje zarówno luksusowe hotele ze spa, jak i kameralne pensjonaty w rybackich wioskach. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Republika San Marino należy do najmniejszych państw. Jednak nie brakuje tam atrakcji
Republika San Marino to trzeci najmniejszy kraj Europy, jednak należy podkreślić, że maleńka enklawa, rozpościerająca się w samym sercu Włoch to coś więcej niż tylko niewielki punkt na mapie. Najstarsza na świecie suwerenna republika konstytucyjna jest prawdziwym pomnikiem wolności. To idealny cel podróży dla każdego, kto choć trochę interesuje się historią, ale nie tylko. Mikropaństwo skrywa także fantastyczne widoki i choć jego powierzchnia nie wskazuje na to, jest tam także sporo atrakcji.
Spis treści: Najbardziej malownicza enklawa w Europie, a może i na świecie Jedno z najmniejszych państw na świecie Historia San Marino Jakie atrakcje skrywa Republika San Marino? Pod względem zajmowanej powierzchni, San Marino musi uznać wyższość prawie każdego europejskiego państwa. Mniejsze są tylko dwa miasta-państwa: Księstwo Monako i Watykan. Mimo to (a może właśnie dzięki temu), kraj ten odwiedza około 2 mln turystów rocznie. Nie jest to specjalnie zaskakujące. Malownicza lokalizacja, wspaniała starówka, spektakularnie umiejscowiony zamek i niesamowita przyroda to zaledwie początek listy atrakcji tego mikropaństwa. Najbardziej malownicza enklawa w Europie, a może i na świecie Republika San Marino, enklawa na terytorium włoskim, rozciąga się między regionami Emilia-Romania i Marche, na górzystym terenie pasma Apeninów. Najwyższym szczytem państwa jest Monte Titano (739 metrów n.p.m.). Z kolei najniższym punktem jest zlokalizowana na wysokości 55 metrów n.p.m. rzeka Ausa. Od Rimini, jednego z najsłynniejszych włoskich kurortów, San Marino jest oddalone o zaledwie 20 km. Geografia San Marino pozwoliła zachować republice niepodległość przez ponad 1700 lat. Górskie zbocza zapewniają jej izolację i decydują o naturalnych walorach obronnych. Obecnie ma natomiast inną zaletę – zapierający dech w piersiach krajobraz. Spoglądając ze szczytu Monte Titano na zachód i południe, można podziwiać łagodne, zielone wzgórza i szczyty Apeninów. W oddali da się dostrzec kolejne pasma górskie. Widok ten jest nacechowany typową dla środkowych Włoch sielskością, na którą składają się mozaiki pól uprawnych, winnice i gaje oliwne, poprzecinane wioskami i miasteczkami. Spoglądając na wschód, można zobaczyć błękitne wody Morza Adriatyckiego. Jedno z najmniejszych państw na świecie San Marino ma powierzchnię 61 kilometrów kwadratowych, a jego populacja wynosi około 33 tys. mieszkańców. Kraj jest więc o ok. 8 kilometrów kwadratowych mniejszy od Bytomia, miasta na Śląsku zamieszkanego przez około 128 tys. osób. Pod względem powierzchni, Republika San Marino plasuje się na piątym miejscu na świecie. Poza Watykanem i Monako, mniejsza jest tylko Republika Nauru (21 kilometrów kwadratowych) i Tuvalu (26 kilometrów kwadratowych). Historia San Marino Co sprawiło, że to niezwykłe miejsce znalazło się na mapie Europy? Tradycyjnie za symboliczny początek San Marino uważa się 301 rok, kiedy chrześcijański kamieniarz Marinus (później kanonizowany na św. Maryna), uciekając przed rzymskim prześladowaniem, założył tam niewielką wspólnotę religijną. Pierwsza pisemna wzmianka na temat miasta San Marino pochodzi z XI stulecia. Mowa o dokumencie Placito Feretrano, który jest kopią pisma z 885 roku, w którym opisano spor biskupa Rimini z opatem klasztoru na Monte Titano. W IX wieku San Marino uniezależniło się od lokalnych feudałów i zostało przekształcone w komunę miejską. Posiadało samorząd, którego ustrój naśladował funkcjonujący w przeszłości w greckich poleis i państwie rzymskim. Pierwszą udokumentowaną strukturą rządową San Marino jest Arengo – samorządne zgromadzenie składające się z głów każdej rodziny. Stanowiska kapitanów regentów jako wspólnych głów państwa ustanowiono w 1243 roku. Najstarsze statuty państwowe, będące prawną podstawą republiki, są datowane na 1263 rok. W 1291 roku Państwo Kościelne uznało niepodległość San Marino. 8 października 1600 roku państwo przyjęło konstytucję. Jakie atrakcje skrywa Republika San Marino? Wiele osób, które spędzają urlop we Włoszech, traktuje San Marino jako cel jednodniowego wypadu. Warto jednak zatrzymać się tam na noc. Gdy zapada zmrok, a na średniowieczną architekturę pada światło latarni, sceneria staje się iście bajkowa. Co warto zobaczyć, będąc na miejscu? Poniżej wymieniamy najciekawsze atrakcje San Marino. Ikoniczne trzy wieże Monte Titano Nad stolicą państwa, miastem San Marino, górują trzy średniowieczne fortyfikacje obronne, które należą do najważniejszych zabytków w kraju. Pierwsza, La Guaita, jest najstarszą i największą. Powstała w XI stuleciu i pełniła funkcję strategicznego posterunku obronnego oraz więzienia. Obiekt jest otwarty dla zwiedzających. Z tarasu widokowego można podziwiać niesamowitą panoramę. Druga wieża, La Cesta, powstała w XIII stuleciu, na najwyższym wierzchołku Monte Titano. Od wieży La Guaita jest oddalona o ok. 350 metrów. Także stamtąd rozpościerają się fantastyczne widoki. Wewnątrz znajduje się Muzeum Starej Broni, które ma w swoich zbiorach ponad 1500 sztuk oręża, z czasów średniowiecznych aż do XIX wieku. Trzecia wieża, Montale, powstała w XIV wieku. Jest najmniejsza i najbardziej odosobniona ze wszystkich trzech fortyfikacji. Służyła przede wszystkim jako wieża strażnicza, a także jako więzienie. Jest jedyną wieżą, którą można oglądać tylko z zewnątrz. Palazzo Pubblico i Piazza della Libertà Palazzo Pubblico jest sercem życia politycznego i kulturalnego w San Marino. Imponujący budynek z kwadratową, krenelowaną wieżą został zaprojektowany pod koniec XIX wieku, przez architekta Francesco Azzurriego. Piazza della Libertà, czyli rozciągający się przed pałacem plac, jest jednym z najpopularniejszych miejsc w kraju. To niezwykle atrakcyjny zakątek, ale turystów przyciągają przede wszystkim ceremonie zmiany warty, wykonywane przez Guardie di Rocca. Bazylika św. Maryna Ważnym miejscem na mapie kraju jest pochodząca z XIX wieku neoklasyczna bazylika. Powstała na fundamentach romańskiego kościoła, który powstał w IV stuleciu. Wnętrze bazyliki, z długą nawą główną i dwiema bocznymi, jest bogato zdobione freskami i ikonami. Przy ołtarzu głównym znajduje się urna z relikwiami patrona republiki. Kolejka linowa W San Marino kolejka linowa spełnia przede wszystkim funkcję praktyczną – ułatwia mieszkańcom zlokalizowanego niżej Borgo dostanie się do miasta San Marino. Podczas wjazdu zboczem Monte Titano do historycznego centrum, można podziwiać rozległe panoramy wybrzeża Adriatyku. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Od alpejskich olbrzymów po wulkaniczne piękno. Góry we Włoszech należą do najbardziej spektakularnych w Europie
Góry we Włoszech przyciągają zarówno zapalonych narciarzy, jak i miłośników trekkingu, wspinaczki i wszystkich miłośników niesamowitych krajobrazów. Nic w tym dziwnego. Tamtejsze łańcuchy górskie bez wątpienia należą do najpiękniejszych w Europie. Nie brakuje tam wspaniałych zimowych kurortów i miejsc sprawiających wrażenie dzikich i pierwotnych.
Spis treści: W krajobrazie Włoch dominują dwa łańcuchy górskie Najwyższy czy drugi najwyższy szczyt Włoch? Nie tylko Alpy i Apeniny Włochy kojarzą się przede wszystkim z fantastycznymi plażami, nadmorskimi kurortami, antycznymi zabytkami, nastrojowymi miasteczkami i wyśmienitą kuchnią. Nie należy jednak zapominać, że słoneczna Italia ma do zaoferowania znacznie więcej atrakcji. Płaskie obszary pokrywają zaledwie 33% powierzchni kraju. Całą resztę zajmują góry i wzgórza. Takie ukształtowanie terenu stwarza wspaniałe warunki dla każdego, dla kogo najlepszą formą spędzania wolnego czasu jest uprawianie turystyki górskiej. W krajobrazie Włoch dominują dwa łańcuchy górskie Powierzchnię Włoch kształtują dwa główne łańcuchy górskie. Jeden z nich ma przebieg równoleżnikowy i oddziela Półwysep Apeniński od reszty Europy, natomiast drugi – południkowy. Mowa o Alpach i Apeninach. Górska granica, która tworzy spektakularny krajobraz Alpy rozciągają się na północy kraju i stanowią naturalną granicę z Francją, Szwajcarią, Austrią i Słowenią. To jeden z najbardziej malowniczych i zróżnicowanych krajobrazowo obszarów górskich w Europie. W Alpach Zachodnich dominują skaliste, postrzępione szczyty z pionowymi ścianami i ostrymi graniami. Gdy mowa o alpejskim krajobrazie, przed oczami najczęściej pojawia się właśnie takki widok. W najwyższych partiach występują liczne lodowce i pola firnowe, dodające panoramie nutę surowości. Nie brakuje tam śladów działalności lodowca w postaci kolistych zagłębień (tzw. cyrki lodowcowe) i dolin U-kształtnych – głębokich i szerokich, o charakterystycznym przekroju poprzecznym. Włoska część Alp obejmuje wiele pasm, a najważniejsze z nich to: Alpy Liguryjskie (otwierające łańcuch na zachodzie), Alpy Nadmorskie, Alpy Kotyjskie, Alpy Graickie, Alpy Pennińskie, Alpy Lepontyńskie, Alpy Retyckie, Dolomity, Alpy Karnickie, Alpy Julijskie (zamykające łańcuch na wschodzie). Dolomity, czyli włoski cud natury Jednym z najbardziej malowniczych i rozpoznawalnych pasm górskich we Włoszech są Dolomity. Mimo że często są utożsamiane z odrębnym łańcuchem górskim, w praktyce stanowią część Południowych Alp Wapiennych, które z kolei należą do szerszego systemu Alp Wschodnich. Prawdą jest natomiast, że mają specyficzną geologię i krajobraz i te cechy wyraźnie wyróżniają Dolomity na tle alpejskiego systemu górskiego. Skupmy się przez chwilę na tamtejszym krajobrazie, bo ten jest naprawdę niepowtarzalny. Jego najcharakterystyczniejszymi elementami są majestatyczne pionowe ściany, ostre iglice, skalne baszty i turnie wyrastające wprost z zielonych dolin. Magii tym górom dodaje zjawisko „enrosadiry”, podczas którego skąpane w promieniach zachodzącego słońca skały przybierają odcienie różu, fioletu i czerwieni. Masywy górskie są tam oddzielone głębokimi, szerokimi dolinami, dnem których płyną rzeki. W Dolomitach nie brakuje też wspaniałych górskich jezior z turkusową lub szmaragdową wodą, których tafle odbijają otaczające je szczyty. Ze względu na ich wyjątkową wartość geologiczną i krajobrazową, w 2009 roku Dolomity zostały wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. To jednoznacznie potwierdza globalne znaczenie tych gór i ich unikatowość. „Kręgosłup” Półwyspu Apenińskiego Apeniny rozciągają się od północnego zachodu na północny wschód (na długości około 1350 km), od Ligurii aż po Kalabrię. Ciągną się przez niemal cały Półwysep Apeniński. Właśnie dlatego są nazywane jego „kręgosłupem”. Apeniny cechują się zróżnicowanym krajobrazem, jednak nietrudno zauważyć, że są znacznie łagodniejsze niż Alpy. Znaczną część tych gór pokrywają gęste lasy. W niższych partiach dominują gatunki liściaste, które jesienią zachwycają bogactwem barw. W dolnych partiach i na południu obecna jest też roślinność śródziemnomorska. Nieco wyżej pojawiają się lasy mieszane. Inaczej niż w Alpach, w Apeninach dominują bardziej zaokrąglone, łagodne grzbiety i rozległe płaskowyże. Na większych wysokościach pojawiają się rozległe hale i pastwiska, gdzie latem wypasane są krowy, owce i konie. Należy jednak wspomnieć, że nie brakuje tam także ostrzejszych, skalistych szczytów z cechami wysokogórskimi, zwłaszcza masywie Gran Sasso. Góry te dzielą się na trzy główne części: Apeniny Północne, obejmujące Apeniny Liguryjskie, Toskańskie i Umbryjskie, Apeniny Środkowe, gdzie wznosi się najwyższy szczyt łańcucha, czyli Corno Grande (2912 m n.p.m.), Apeniny Południowe, rozciągające się na południe od przełęczy Forche Candine do Kalabrii. Najwyższy czy drugi najwyższy szczyt Włoch? Najwyższym włoskim szczytem jest Mont Blanc de Courmayeur, sięgający 4748 m n.p.m. Stanowi on część potężnego masywu Mont Blanc w Alpach Graickich, na włosko-francuskim pograniczu. W tym miejscu należy jednak zaznaczyć, że zdaniem Włochów ta góra jest drugą najwyższą w ich kraju. Nie chodzi tu o kwestie pomiarowe, a o włosko-francuski spór dotyczący przebiegu granicy. Według francuskich map i publikacji, linia graniczna przebiega przez Mont Blanc de Courmayeur, więc szczyt Mont Blanc w całości znajduje się na francuskim terytorium. Z kolei Włosi uważają, że granica przebiega przez szczyt Mont Blanc. W tym kontekście należałoby uznać, że to właśnie najwyższa góra Europy jest najwyższa we Włoszech. Pomińmy kwestie polityczne i skupmy się na samym masywie, bo jest na czym. Mont Blanc to kwintesencja wysokogórskiego krajobrazu alpejskiego. Góry z rozległymi polami firnowymi, o surowej, skalistej formie, są pokryte potężnymi czapami wiecznego śniegu i lodowcami. Imponujące pionowe ściany stanowią wyzwanie nawet dla najbardziej wprawionych wspinaczy. Poszczególne wierzchołki masywu łączą ostre grzbiety i przełęcze, tworząc niezwykle wymagające trasy wysokogórskie. Ze względu na wysokość, panują tam ekstremalne warunki pogodowe. Nie tylko Alpy i Apeniny Góry we Włoszech kojarzą się przede wszystkim z Alpami i Dolomitami. Nie można zapomnieć, że tamtejszy górski krajobraz, zwłaszcza w wyspiarskiej części kraju, kształtują także wulkany. Ze względu na położenie w strefie aktywnej sejsmicznie, Włochy są domem dla wielu wulkanów, zarówno aktywnych, jak i uśpionych i wygasłych. Oto kilka przykładów. Etna. Majestatyczny stratowulkan jest najwyższym (około 3357 m n.p.m.) aktywnym wulkanem w Europie. Ma cztery główne kratery centralne i wiele wygasłych kraterów bocznych. Na niższych stokach występuje tam bujna roślinność, ale wyżej krajobraz staje się surowy, iście księżycowy. Wezuwiusz. Stratowulkan górujący nad Zatoką Neapolitańską osiąga wysokość około 1281 m n.p.m. Jego obecny stożek wyrósł w kalderze utworzonej podczas erupcji z 79 roku. Żyzne stoki sprzyjają uprawie winorośli, owoców i warzyw. Stromboli. To wyspa wulkaniczna, która w zasadzie w całości jest wielkim stratowulkanem. Masywny stożek wznosi się z głębokości około 2300 metrów pod poziomem morza i osiąga wysokość 926 metrów. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wenecki „Lew św. Marka” nie pochodzi z Wenecji. Trop prowadzi aż do Chin i rodziny Marco Polo
Nowe badania sugerują, że słynny posąg skrzydlatego lwa z Placu św. Marka w Wenecji pochodzi z Chin. Prawdopodobnie został wykonany ponad tysiąc lat temu jako strażnik grobowy.
Artykuł opisujący badanie opublikowano w czasopiśmie „Antiquity”. – Wenecja to miasto pełne tajemnic, ale jedna z nich została rozwiązana: Lew św. Marka jest chiński i przeszedł Jedwabny Szlak – powiedział jego współautor, Massimo Vidale, archeolog z Uniwersytetu w Padwie. Skąd naprawdę pochodzi skrzydlaty lew z Wenecji? Analiza izotopów ołowiu zawartych w materiale rzeźby wykazała, że metal użyty do jego odlania pochodzi z dorzecza rzeki Jangcy. Ten region Chin obfituje w rudy miedzi, cynku, żelaza i złota. Posąg skrzydlatego lwa, który od XIII wieku stoi w Wenecji, od dawna intrygował badaczy. Jego forma nie odpowiada średniowiecznym wyobrażeniom lwa w sztuce europejskiej XI–XIV wieku. Rzeźba posiada cechy typowe dla chińskich dzieł epoki Tang (panującej w latach 618–907), szczególnie dla tzw. „zhènmùshòu” – strażników grobowców. Były to monumentalne figury łączące cechy lwa, fantastycznych stworzeń i demonów. Miały lwie pyski i grzywy, spiczaste uszy, skrzydła, a czasem rogi. Na weneckim lwie widoczne są ślady metalu, które mogą świadczyć o usunięciu takich rogów. Jak posąg trafił do Europy? Trop prowadzi do rodziny Marco Polo Autorzy badań stawiają hipotezę, że statua mogła trafić do Europy za sprawą kupców Niccolò i Maffeo Polo, czyli ojca i stryja Marco Polo. W XIII wieku przemierzali oni Jedwabny Szlak, prowadzili handel w Azji i spędzili kilka lat na dworze Kubilaj-chana w Pekinie. Być może natknęli się na strażnika grobowego, który odpowiadał ich wyobrażeniu o lwie – zwierzęciu, które w średniowiecznej Europie było znane głównie z opisów, nie z obserwacji. W tym czasie Wenecja budowała swoją potęgę morską i przyjęła skrzydlatego lwa św. Marka jako symbol. Kupcy z rodziny Polo mogli sprowadzić rzeźbę w częściach i powierzyć jej przeróbkę miejscowym rzemieślnikom. Tak mógł narodzić się obecny symbol miasta: lew ze skrzydłami, trzymający ewangelię. Badacze zastrzegają, że to wciąż hipoteza, lecz dobrze łączy ona dane archeometalurgiczne z kontekstem historycznym. Ostateczne rozstrzygnięcie należy do historyków, ale jedno wydaje się jasne: tajemniczy wenecki lew to nie tylko symbol potęgi miasta-państwa, lecz także świadectwo globalnych kontaktów i wymiany kulturowej na Jedwabnym Szlaku. Źródło: Antiquity Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czy Neapolowi grozi katastrofa? Superwulkan pod miastem staje się aktywny
Neapol i okolice żyją w cieniu zagrożenia. Ostatnie badania pokazują, że superwulkan Campi Flegrei wykazuje oznaki przebudzenia, a włoskie władze przygotowały plan ewakuacji setek tysięcy mieszkańców.
Spis treści: Rośnie zagrożenie dla Neapolu Nie tylko Campi Flegrei zaskakuje badaczy Neapol to obok Rzymu i Mediolanu jedno z najchętniej odwiedzanych miast we Włoszech. Mało kto wie jednak, że niedaleko Neapolu znajduje się jeden z najgroźniejszych superwulkanów świata, czyli Campi Flegrei. I to właśnie przez jego aktywność w ostatnich dniach dosłownie zawrzało. Rośnie zagrożenie dla Neapolu Giuseppe Mastrolorenzo, wulkanolog z włoskiego Narodowego Instytutu Geofizyki i Wulkanologii (INGV), ostrzega, że erupcja może nastąpić w każdej chwili. – Nie można porównywać Campi Flegrei do bardziej znanych wulkanów, takich jak Etna. Ten wulkan może wybuchnąć znienacka, nawet jeśli wcześniej nie zaobserwujemy żadnych oznak deformacji gruntu czy bradyseizmu – mówi badacz cytowany przez przez serwis „The Munich Eye”. Tu warto wyjaśnić, że bradyseizm to bardzo powolne ruchy sejsmiczne, które mogą unosić powierzchnię terenu. Obecnie ziemia w rejonie Pozzuoli, miasteczka położonego zaledwie 14 km od Neapolu, podnosi się w tempie 3 centymetrów miesięcznie. To powoduje m.in. wysychanie basenów portowych. Lokalne władze opracowały już plany ewakuacji nawet pół miliona osób w ciągu 72 godzin. Większość ekspertów uważa, że zagrożenie nie jest bezpośrednie. Mastrolorenzo ma jednak inne zdanie. Jak twierdzi, nauka nie dysponuje wystarczającą wiedzą, by przewidzieć erupcję superwulkanu. Dodatkowym problemem jest brak danych historycznych oraz skomplikowana natura tego typu wulkanów. Nawet jeśli naukowcy spróbują ocenić ryzyko erupcji, nie da się tego zrobić z dużą pewnością. Niepokój wzbudzają również ostatnie wstrząsy. Na początku maja zanotowano tam trzęsienie ziemi o magnitudzie 4,4. Takie zjawiska mogą być zapowiedzią większej aktywności wulkanicznej. Szacuje się, że potencjalna erupcja Campi Flegrei mogłaby uwolnić dziesięć razy więcej energii niż słynna katastrofa Wezuwiusza z 79 roku n.e., która zniszczyła Pompeje i Herkulanum. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/05/wulkan-neapol-GettyImages-2204739214-a0acb8d.jpg" width="1024" height="683" alt="superwulkan" title="Pozzuoli, Neapol, Kampania, Włochy – 14 marca 2025 r.: Mieszkaniec wskazuje pęknięcia w ścianie sypialni powstałe w wyniku trzęsienia ziemi o magnitudzie 4,4, które nawiedziło obszar Campi Flegrei o godzinie 1:25 w nocy. Było to najsilniejsze wstrząsy zarejestrowane w trakcie zjawiska bradyseizmu, a epicentrum znajdowało się w pobliżu Pozzuoli." /> Nie tylko Campi Flegrei zaskakuje badaczy Mastrolorenzo zwraca też uwagę na wzrost emisji gazów. Codziennie z wnętrza wulkanu wydobywa się ponad 5 000 ton dwutlenku węgla, który gromadzi się w piwnicach, stwarzając zagrożenie dla zdrowia i życia. Z tego powodu czasowo ewakuowano niektóre szkoły i budynki mieszkalne. Jeszcze większe zaniepokojenie budzi fakt, że emisja siarkowodoru z krateru Solfatara wzrosła pięciokrotnie. To może być kolejny sygnał, że superwulkan przygotowuje się do erupcji. To niejedyne takie doniesienia w ostatnich tygodniach. W kwietniu zespół badaczy z USA dokonał przełomowego odkrycia. Po raz pierwszy w historii zaobserwowano aktywną erupcję wulkaniczną na grzbiecie śródoceanicznym. Podczas ekspedycji w pobliżu wybrzeży Kostaryki, naukowcy z pokładu batyskafu „Alvin” zauważyli zastygłą lawę, martwe rurkowce oraz pomarańczowe błyski lawy wydobywającej się z dna oceanu. To niezwykłe zjawisko dostarczyło cennych danych na temat podmorskich erupcji. Co ciekawe, stanowią one około 80% aktywności wulkanicznej na Ziemi. Mimo tej częstotliwości, są trudne do zaobserwowania ze względu na podwodną lokalizację. Źródła: The Munich Eye, Smithsonian Magazine Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Plaże bez tłumów i tańsze loty? Tak wyglądają podróże we wrześniu. Oto miejsca, które zyskują po sezonie
We wrześniu podróże nabierają innego wymiaru – bez upałów i wakacyjnego tłoku, a z tańszymi lotami i spokojniejszą atmosferą. To idealny moment, by odkryć Grecję, Włochy czy bardziej egzotyczne zakątki, które po sezonie pokazują swoje najlepsze oblicze.
Spis treści: Greckie wyspy we wrześniu – słońce, morze i mniej turystów Wybrzeże Amalfi poza sezonem – plaże, zabytki i lokalne festiwale Jesień na Wyspach Kanaryjskich. Lanzarote w najlepszym wydaniu Dlaczego warto wybrać Wyspy Zielonego Przylądka na jesienny urlop? Wyspa, gdzie lato trwa cały rok. Egzotyka bez tłumów Wrzesień to czas, gdy podróże nabierają nowego wymiaru. Letnie upały łagodnieją, popularne szlaki pustoszeją, a zarówno przyroda, jak i miasta wracają do codziennego rytmu. To moment, w którym można poczuć autentyczny klimat odwiedzanych miejsc – od cichych plaż, przez regiony winiarskie w czasie zbiorów, po zabytkowe uliczki wolne od tłumu turystów. W które zakątki świata warto zatem wtedy wyruszyć? Greckie wyspy we wrześniu – słońce, morze i mniej turystów Wrzesień to jeden z najpiękniejszych momentów na odwiedzenie Grecji i jej wysp. Morze, nagrzane przez całe lato, ma idealną temperaturę do kąpieli, a klimat staje się przyjemniejszy – bez męczących upałów. To czas, gdy dzieci wracają do szkół, a popularne kurorty mogą odetchnąć po sezonowym oblężeniu. Plaże, tawerny i miasteczka nadal tętnią życiem, ale już bez wakacyjnego zgiełku. To idealna pora, by zobaczyć nie tylko słynne Mykonos czy Kos, ale również mniej znane wyspy, jak Sifnos czy Milos, gdzie błękitne kopuły kościołów, piaszczyste plaże i lokalna kuchnia tworzą atmosferę sprzyjającą prawdziwemu relaksowi. Atutem wrześniowych podróży są też niższe ceny biletów i noclegów – choć nadal warto rezerwować je z wyprzedzeniem, zwłaszcza w miejscach takich jak Santorini czy Rodos. Promy między wyspami kursują według letnich rozkładów aż do października, co sprzyja planowaniu krótkich rejsów między archipelagami. To także sezon lokalnych świąt i festiwali związanych z winobraniem i zbiorami oliwek – idealna okazja, by doświadczyć greckiej codzienności, tradycji i gościnności w jej najbardziej autentycznej odsłonie. Wybrzeże Amalfi poza sezonem – plaże, zabytki i lokalne festiwale We wrześniu włoskie Wybrzeże Amalfi nadal emanuje letnią atmosferą, ale bez wakacyjnego tłoku. Temperatury wahają się między 25 a 28°C, morze zaprasza do kąpieli, a spacery po Positano, Ravello czy Amalfi stają się spokojniejsze i znacznie przyjemniejsze. To świetny czas na degustację limoncello, odwiedziny w lokalnych manufakturach ceramiki czy rejs na Capri. Osobom pragnącym połączyć relaks z kulturą szczególnie poleca się Sorrento – miasto łączące plażowy klimat z bogatą historią. Zaledwie 13 km dalej znajduje się natomiast Cala Mitigliano, jedna z najpiękniejszych plaż w regionie z krystalicznie czystą wodą. Historyczne centrum Sorrento zachęca do spacerów, a XIV-wieczny Klasztor św. Franciszka to obowiązkowy punkt dla wielbicieli architektury. Co więcej, miłośnicy historii mogą udać się do oddalonych o godzinę drogi Pompejów, gdzie jesienne światło dodaje zwiedzaniu wyjątkowego uroku. Warto wiedzieć, że wrzesień to ostatni miesiąc, w którym promy pomiędzy Sorrento, Capri, Neapolem i Amalfi kursują według letnich rozkładów – bilety warto rezerwować z wyprzedzeniem, zwłaszcza w weekendy. Należy też pamiętać, że we włoskich miastach wrzesień to czas lokalnych wydarzeń i świąt (np. Festa di San Gennaro w Neapolu), które pozwalają lepiej poznać lokalną kulturę. Ceny noclegów zaczynają wtedy spadać, choć w miejscach takich jak Positano czy Capri nadal trzeba liczyć się z dużym zainteresowaniem. Jesień na Wyspach Kanaryjskich. Lanzarote w najlepszym wydaniu Lanzarote, jedna z najchętniej odwiedzanych Wysp Kanaryjskich, we wrześniu oferuje łagodny klimat, mniej turystów i dużo słońca. Temperatury utrzymują się między 26 a 29°C, a suche powietrze oraz morska bryza sprzyjają sprzyjają zarówno plażowaniu, jak i aktywnemu wypoczynkowi. Choć większość kurortów, które skupiają się przy Playa Blanca i Playa del Carmen, latem są pełne ludzi, to we wrześniu dają więcej przestrzeni i spokoju – bez kolejek, zgiełku i gwaru sezonowego tłumu. To także doskonały czas, by odkryć mniej znane zakątki wyspy. Wulkaniczne krajobrazy na północy Lanzarote tworzą spektakularny kontrast z bielonymi miasteczkami i turkusowym oceanem. Obowiązkowym punktem jest Park Narodowy Timanfaya, gdzie można podziwiać geotermalne zjawiska, a także Jameos del Agua, czyli system jaskiń połączony z artystyczną przestrzenią. Warto też odwiedzić punkt widokowy Mirador del Río z panoramą na wyspę La Graciosa. Lanzarote obsługuje bezpośrednie loty z wielu europejskich miast, a we wrześniu ich ceny są niższe niż w szczycie sezonu. Promy i transport publiczny kursują regularnie, ale dla większej swobody warto wypożyczyć samochód (drogi są dobrze utrzymane, a ruch niewielki). Poza głównymi kurortami należy rozważyć nocleg w mniejszych miejscowościach, takich jak Yaiza czy Haría – spokojniejszych, ale dobrze skomunikowanych z resztą wyspy. Dlaczego warto wybrać Wyspy Zielonego Przylądka na jesienny urlop? Na wrześniowy urlop dobre też są Wyspy Zielonego Przylądka – zwłaszcza dla tych, którzy szukają słońca, spokoju i niezwykłej przyrody bez konieczności lotu na drugi koniec świata. Położone u wybrzeży Afryki, oferują temperatury sięgające 30°C, a szafirowa woda i jasne, szerokie plaże – szczególnie na wyspie Sal – przypominają Karaiby, choć są znacznie mniej zatłoczone. Miłośnicy sportów wodnych mogą tu spróbować kitesurfingu lub windsurfingu – wybrzeże Santa Maria to mekka sportów wodnych. Z kolei aktywni turyści powinni odwiedzić górzystą wyspę Santo Antão, pełną plantacji trzciny cukrowej i zielonych dolin. W Santa Maria czy Mindelo życie natomiast toczy się w rytmie morny i kreolskiej gościnności – to idealne miejsca, by spróbować lokalnego rumu i świeżych owoców morza. Warto wiedzieć, że we wrześniu dostępne są bezpośrednie loty czarterowe z wielu europejskich miast. Sal i Boa Vista to najlepsze opcje na plażowy wypoczynek, natomiast górzyste wyspy warto odwiedzić promem lub lokalnym lotem. Wiza nie jest wymagana przy pobycie do 30 dni, a na miejscu obowiązuje waluta escudo (CVE), choć euro bywa akceptowane. Wyspa, gdzie lato trwa cały rok. Egzotyka bez tłumów Leżący na Oceanie Indyjskim Mauritius we wrześniu zachwyca idealną pogodą – temperatury utrzymują się między 24 a 27°C, wilgotność jest umiarkowana, a opady rzadkie. To końcówka lokalnej zimy, dlatego turystów jest mniej, a plaże i atrakcje znacznie spokojniejsze niż w sezonie. Wyspa oferuje znacznie więcej niż tylko pocztówkowe krajobrazy. Białe plaże i turkusowe laguny to doskonałe miejsce na wypoczynek, ale warto też wybrać się na wędrówkę przez tropikalny Park Narodowy Black River Gorges, zanurkować w krystalicznych wodach Blue Bay Marine Park lub popłynąć katamaranem wzdłuż wybrzeża. Równie wyjątkowa jest lokalna kultura – Mauritius to mieszanka wpływów afrykańskich, indyjskich, chińskich i europejskich. W stolicy, Port Louis, można odwiedzić kolorowe targi, skosztować przypraw, tropikalnych owoców i lokalnych przysmaków. Choć na wyspę nie ma bezpośrednich lotów z Polski, dogodne połączenie zapewniają m.in. Turkish Airlines i Emirates. Dla obywateli Polski wiza nie jest wymagana przy pobytach do 90 dni. Źródła: National Geographic Polska, Fabric Magazine, Rankomat Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Algorytmy decydują, dokąd jedziemy na wakacje? „Oczekiwania często rozmijają się z rzeczywistością”
Algorytmy nie tylko rekomendują treści, ale też kierują naszymi marzeniami o idealnych wakacjach. Podróżnicze inspiracje bywają jednak złudne, bo bazują na starannie wyselekcjonowanych kadrach. Na miejscu często czeka nas niestety rozczarowanie.
Każdy ma listę miejsc, które pragnie zobaczyć – czasem zapisaną na kartce, częściej ukrytą wyłącznie w pamięci. Dla jednych pozostaje ona w sferze marzeń, ograniczanych przez codzienność, finanse i brak czasu. Dla innych staje się realnym planem, wymagającym cierpliwości i konsekwentnego odkładania środków. Coraz częściej jednak okazuje się, że nasze podróżnicze cele zaczynają wyglądać zadziwiająco podobnie. Wszystko przez wzgląd na to, że są kształtowane przez zdjęcia i historie, które codziennie przewijają się w mediach społecznościowych. Wpływ mediów społecznościowych na marzenia podróżnicze Cyfrowa rewolucja w turystyce ma swoje zalety – wystarczy usiąść na kanapie i oglądać zdjęcia z odległych zakątków świata, by rozbudzić w sobie podróżnicze marzenia. Ta łatwość niesie jednak także konsekwencje. Gdy algorytmy wciąż podsuwają te same treści, nasze listy marzeń zaczynają wyglądać niemal identycznie. W rezultacie coraz więcej osób kieruje uwagę na te same kierunki, a branża turystyczna zmaga się ze zjawiskiem nadmiernej koncentracji ruchu w kilku wybranych miejscach. – Media społecznościowe stały się dziś głównym źródłem inspiracji dla większości podróżników. Wyprzedziły reklamy i przewodniki turystyczne. Wystarczy przewinąć rolki, by zobaczyć wciąż te same trendy i miejsca, które szybko stają się viralami – zauważył Grace Beard, redaktor działu podróży w „Time Out”, podkreślając, że konsekwencje tego zjawiska bywają rozczarowujące. – Jeśli wszyscy chcą zrobić to samo popularne zdjęcie na Instagramie, oczekiwania często rozmijają się z rzeczywistością. Zamiast ikonicznego widoku można zobaczyć jedynie kolejkę – tłumaczył. Nowe kampanie mają rozproszyć turystów i odciążyć zatłoczone miejsca Aby ograniczyć skutki masowej turystyki, coraz więcej krajów i regionów wdraża własne inicjatywy. We Włoszech agencja Visit Italy uruchomiła kampanię „99% of Italy”, której celem jest skierowanie uwagi podróżnych poza najbardziej zatłoczone centra, takie jak Wenecja czy Rzym. – Tego rodzaju skoncentrowana turystyka zamienia miasta takie jak Wenecja, Florencja, Rzym, Neapol czy Cinque Terre w przepełnione miejsca, które zmagają się z ciężarem nadmiernej liczby odwiedzających. Tymczasem wiele autentycznych regionów pozostaje niewidocznych, pozbawionych głosu i szansy rozwoju. Kampania „99% of Italy” powstała po to, by odwrócić tę narrację – podkreślił dr Ruben Santopietro, dyrektor generalny i założyciel Visit Italy. Podobne działania podjęły również Wyspy Owcze. Choć archipelag nie doświadcza jeszcze nadmiernej liczby turystów, władze starają się kształtować ruch odwiedzających, zanim stanie się on problemem. Wprowadzono więc nową ofertę wynajmu samochodów z nawigacją, która prowadzi podróżnych tajemniczą trasą po wyspach. Jej celem jest rozproszenie gości i zachęcenie ich do odkrywania mniej znanych miejsc. – Naszym celem jest skierowanie turystów poza dotychczasowe punkty odwiedzin. Docieramy również do trendu bezdecyzyjnego planowania urlopu – wyjaśniła Súsanna Sørensen, szefowa marketingu i PR w Visit Faroe Islands w rozmowie z BBC. Dzięki tej inicjatywie podróżni nie podążają wyłącznie za viralowymi zdjęciami z mediów społecznościowych, ale odkrywają klify pełne ptaków morskich, górskie szlaki i małe miejscowości, które pozostawały w cieniu najbardziej rozpoznawalnych atrakcji. Źródło: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.