Czerwińsk nad Wisłą bywa nazywany „perłą Mazowsza”. To stąd Jagiełło ruszył na Grunwald
Nazywany perłą Mazowsza Czerwińsk nad Wisłą leży zaledwie godzinę drogi od Warszawy. W tym malowniczym miasteczku, usytuowanym nad brzegiem królowej polskich rzek, wciąż można poczuć ducha dawnej mazowieckiej zabudowy, która przetrwała tu przez całe wieki. Tutejsze mury kryją fascynujące historie średniowiecznego zakonu oraz opowieść o strategicznej, królewskiej decyzji, która zmieniła losy bitwy pod Grunwaldem. Choć współczesny Czerwińsk rozmiarem nie dorównuje już czasom swojej dawnej świetności, wciąż pozostaje niezwykle atrakcyjnym celem dla miłośników krajowej turystyki.
Spis treści: Klasztor, który stworzył miasto Czerwińsk w walce z Krzyżakami Złoty wiek i stopniowa utrata znaczenia Sanktuarium Salezjanów w Czerwińsku – najważniejsza atrakcja miasta Inne atrakcje Czerwińska Jak dojechać do Czerwińska nad Wisłą? Podążając od Warszawy z nurtem Wisły, natrafimy na wyjątkowe miasto pamiętające czasy wczesnego średniowiecza. Nad niską zabudową królują dwie romańskie wieże opactwa salezjanów, którzy w XX wieku zaopiekowali się niszczącym wtenczas przybytkiem. Choć w konsekwencji potopu szwedzkiego ogromna część zakonnego dobytku została zrabowana, w mieście nadal można poczuć dostojność i wyjątkowość ośrodka, który kiedyś miał być jednym z ważniejszych punktów na Mazowszu. Klasztor, który stworzył miasto Mimo że pierwsze wzmianki o Czerwińsku nad Wisłą sięgają już XI wieku, to miasto zaczęło rozwijać się szczególnie wyraźnie wraz z budową romańskiego kościoła pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny w pierwszej połowie XII wieku. Klasztor od początku pełnił nie tylko funkcje religijne, ale też ważną rolę strategiczną, związaną z kontrolą przeprawy przez Wisłę. Szybko stał się również znaczącym ośrodkiem gospodarczym, dysponującym licznymi dobrami i wsiami. Z biegiem czasu ukształtowały się dwie części osady: wschodnia (biskupia) i zachodnia (klasztorna). Według jednego z opisów prawa miejskie najpierw otrzymała część wschodnia, w 1372 lub 1373 roku. Część zachodnia została formalnie miastem dopiero w 1582 roku. Do dziś historykom nie udało się całkowicie pewnie ustalić, skąd dokładnie przybyli zakonnicy osiedleni w tamtejszym klasztorze. Najczęściej łączy się ich z kręgiem związanym z klasztorem św. Idziego w belgijskim Liège. Tak czy inaczej, zewnętrzni osadnicy i szereg przywilejów nadanych opactwu przez Bolesława Kędzierzawego i Henryka Sandomierskiego sprawiły, że Czerwińsk stał się istotnym pod względem religijnym, strategicznym i gospodarczym punktem na mapie średniowiecznego Mazowsza i Polski. Czerwińsk w walce z Krzyżakami W swoim złotym okresie nadwiślański gród gościł w swoich murach wielu znamienitych gości. Do najsłynniejszej wizyty doszło w 1410 roku w trakcie wyprawy króla Władysława Jagiełły przeciwko Krzyżakom. Polskie wojska, dzięki zbudowanemu pod Czerwińskiem mostowi łyżwowemu (przeprawie ułożonej na pływających łodziach), były w stanie przeprawić się przez Wisłę i spotkać z armią litewskiego księcia Witolda. Źródła podają, że most miał ok. 500 metrów długości i umożliwił przejście nie tylko jazdy, ale też taborów, dział i zaopatrzenia. Była to operacja logistyczna wyjątkowa jak na ówczesne warunki, a trwająca kilka dni przeprawa stanowiła ważny element przygotowań do bitwy pod Grunwaldem. Po zwycięstwie nad Krzyżakami Władysław Jagiełło ponownie skierował się do Czerwińska. W drodze powrotnej zatrzymał się w tamtejszym kościele, aby złożyć wotum dziękczynne — hełm druciany zwany misiurką. Złoty wiek i stopniowa utrata znaczenia Wiek XV to złoty okres w historii nadwiślańskiego Czerwińska. W 1422 roku w mieście odbył się sejm obozowy, podczas którego król Polski wydał przywilej czerwiński — jeden z najważniejszych średniowiecznych aktów prawnych, wzmacniający prawa szlachty. W tym czasie miasto uzyskuje również własny herb oraz umocnienia, co potwierdzało jego znaczenie na mapie kraju. Kryzysy pojawiły się wraz z najazdem potopu szwedzkiego. Najeźdźcy doszczętnie zniszczyli i rozgrabili miasto oraz dobra klasztorne, po czym opactwo nigdy nie wróciło już do dawnej potęgi. Najgorsze miało jednak nadejść po rozbiorach Polski. W 1819 roku rząd rosyjski dokonał oficjalnej kasaty czerwińskiego zakonu. Klasztor został zamknięty, ograbiony z najcenniejszych pamiątek i unikatowej biblioteki liczącej ponad 3000 tomów. Do zabudowań klasztornych sprowadzono siostry norbertanki z Płocka, które przebywały tam do początku XX wieku. Pozbawione opieki i funduszy budynki zaczęły popadać w ruinę – jedna z wież straciła dach i część murów. Sanktuarium Salezjanów w Czerwińsku – najważniejsza atrakcja miasta W dwudziestoleciu międzywojennym budynki klasztorne zaczynają odzyskiwać swój dawny, utracony blask. W 1923 roku kompleks został przekazany włoskiemu Zgromadzeniu Salezjanów, które urzęduje w mieście nad Wisłą do dziś. Dzisiaj miłośnicy średniowiecznej architektury romańskiej mogą w Czerwińsku podziwiać wiele konstrukcji będących elementem XII-wiecznego dziedzictwa. W opactwie salezjanów warto zobaczyć przede wszystkim romańską bazylikę Zwiastowania NMP, jej malowidła ścienne i ołtarz z obrazem Matki Bożej Czerwińskiej, który jest jednym z najważniejszych obiektów pielgrzymek w Polsce. Zwiedzanie bazyliki i sanktuarium w Czerwińsku jest bezpłatne, ale należy wejść poza czasem Mszy Świętej i nabożeństw. Inne atrakcje Czerwińska Czerwińsk jest również niezwykle atrakcyjny ze względu na swoje malownicze położenie. Będąc w mieście, warto przejść się na nadwiślański bulwar, gdzie w XV wieku przeprawiały się wojska Jagiełły. Autentyczne doznania gwarantuje również wizyta na czerwińskim, wybrukowanym „kocimi łbami” ryneczku. Jak dojechać do Czerwińska nad Wisłą? Do Czerwińska nad Wisłą najlepiej dojechać samochodem, kierując się na północ z Warszawy. Trasa drogą ekspresową S7 przez Nowy Dwór Mazowiecki zajmuje zwykle w okolicach godziny. Dojazd komunikacją publiczną wymaga większych starań. W mieście nie działa bowiem żadna linia kolejowa, co sprawia, że do Czerwińska należy kierować się autobusami. Źródła: Czerwinsk.pl, Salezjanie - Czerwinsk, PerłyPolski.pl, Plan Na Wypad Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Analfabeci na tronie? Sprawdź, który polski władca nie potrafił się podpisać
Czy polscy władcy byli analfabetami – to pytanie budzi spore emocje. Wbrew pozorom, brak umiejętności pisania nie musiał oznaczać braku wykształcenia. W artykule przyglądamy się faktom historycznym, które rzucają nowe światło na tę kwestię.
Spis treści: Kiedy historia wygrywała z reformą – spór generałów o analfabetów w mundurach Czy Karol Wielki naprawdę był analfabetą? Historyczna legenda na warsztacie Czy król Franków był piśmienny? Źródła mówią więcej, niż myślisz Analfabeci na tronach Europy? Nie wszędzie pismo było królewską powinnością Od „rex idiota” do Alfreda Wielkiego – jak monarchowie mierzyli się z nauką czytania Polscy władcy, którzy byli analfabetami Kazimierz Wielki analfabetą? Niewygodne pytania o królewskie wykształcenie Czy Jagiełło był dzikusem? Mit, który wciąż żyje w wyobraźni Analfabetyzm z braku podpisu? Historyczna pułapka myślenia Współcześnie trudno wyobrazić sobie osobę na stanowisku władzy, która nie potrafi pisać i czytać. W średniowieczu w Polsce i w całej Europie sytuacja wyglądała jednak zupełnie inaczej. Elity intelektualne skupiały się wokół duchowieństwa, a obowiązki świeckich władców koncentrowały się na innych aspektach rządzenia. Czy brak umiejętności pisania świadczył o niższym poziomie rozwoju? A może po prostu nie był wówczas konieczny? Historycy spierają się do dziś, ale jedno jest pewne – temat budzi emocje i zmusza do refleksji. Kiedy historia wygrywała z reformą – spór generałów o analfabetów w mundurach W 1957 roku, w czasach głębokiego PRL-u, posiedzenia Komisji Obrony Narodowej zazwyczaj przeradzały się w rutynowe, pozbawione emocji debaty. Tym razem jednak było inaczej – spotkanie przekształciło się w pełną napięcia wymianę argumentów. Temat? Palący problem edukacji w polskim wojsku. Czy oficerowie powinni mieć wykształcenie średnie? Czy pułkownicy powinni być zmuszani do zdawania matury, by móc pozostać w służbie? Doszło do ostrego starcia dwóch wpływowych generałów. Józef Zarzycki stanowczo popierał projekt, zgodnie z którym każdy oficer musiałby posiadać świadectwo dojrzałości. Sprzeciwiał mu się Józef Kuropieska, przekonując, że walka z analfabetyzmem może być „krzywdząca dla starszych wiekiem” członków kadry oficerskiej. Aby poprzeć swój punkt widzenia, Kuropieska sięgnął do... historii. Przekonywał, że nawet Bolesław Chrobry nie potrafił czytać, a mimo to był skutecznym i wielkim władcą. Zarzycki odparł, że „umiał pisać już Bolesław Krzywousty”, ale Kuropieska miał kolejne argumenty. Przypomniał, że Kazimierz Jagiellończyk również miał być rzekomo analfabetą. Ostatecznie to historyczne anegdoty wygrały z racjonalnymi planami reformy. Jeśli bowiem Chrobry nie potrzebował szkoły, by zdobywać terytoria i wygrywać wojny, to czy jego współcześni „naśladowcy” naprawdę muszą odrabiać prace domowe? Tak oto reforma edukacji w wojsku PRL runęła pod ciężarem anegdotycznych porównań – a sama debata miała więcej wspólnego z mitami niż z faktami. Czy Karol Wielki naprawdę był analfabetą? Historyczna legenda na warsztacie Sprawa wykształcenia politycznych figur od zawsze nurtowała ludzi. Im władca wybitniejszy i bardziej wpływowy, tym większą wagę przywiązywano do przeciwności losu, którym musiał stawić czoła, by osiągnąć swoją pozycję. Chociażby więc do analfabetyzmu. XXI-wieczni licealiści lubią powtarzać, że nawet Albert Einstein zbierał pały z matematyki. Tak samo amatorzy historii od stuleci kolportują twierdzenie, że twórca podwalin zjednoczonej Europy, wielki patron sztuki i edukacji Karol Wielki, nie potrafił czytać ani pisać. Jednak opowieści o szkolnych problemach Einsteina to tylko plotki oparte na bardzo wątłych podstawach. Z historią Karola jako niedouczonego tłumoka jest podobnie. „Karol był analfabetą, ale w tamtych czasach pisali tylko duchowni”. Podobne zdanie wypowiedział też prof. Norman Davies. „Chociaż był wspaniałym mówcą, sam pozostał analfabetą” – czytamy w słynnej pracy „Europa”. Te i podobne twierdzenia zasadzają się na naszym rozumieniu średniowiecza jako epoki ciemnej, brudnej i brutalnej. Tymczasem w państwie Franków od władców wymagano choćby podstawowego literackiego wykształcenia. Było tak już w czasach dynastii Merowingów, która poprzedzała ród Karola. Zachowały się odręczne podpisy pięciu różnych monarchów z tej linii. O Chilperyku I, który rządził w VI w., wiadomo nawet, że układał łacińskie wiersze. Gdy dwieście lat później na tronie zasiadł Karol Wielki, normy były tylko nieco mniej restrykcyjne. Władca sam zresztą stwierdził, że nie brakowało mu edukacji! Zachował się list, w którym ogłaszał, że poddani powinni „iść za jego przykładem” i kształcić się w zakresie sztuk wyzwolonych. Z innych źródeł wiemy z kolei, że król od małego uczył się modlitw i że był zapalonym bibliofilem. Czy król Franków był piśmienny? Źródła mówią więcej, niż myślisz Skąd w takim razie powszechne przekonanie o nieuctwie cesarza? Rzecz zasadza się na krótkim komentarzu jego biografa Einharda. W dziele spisanym niedługo po śmierci Karola czytamy: „Próbował on pisać i z tego względu miał w zwyczaju kłaść woskowe tabliczki pod poduszkami swego łoża, tak by mógł – mając wolną chwilę – przyzwyczajać swą dłoń do stawiania liter. Wysiłek ten przyszedł jednak w zbyt późnym wieku i niewielkie przyniósł owoce”. Einhard, jak widać, wspominał wyłącznie o pisaniu. Dzisiaj odruchowo przyjmujemy, że zdolność czytania musi się nierozerwalnie wiązać z pisaniem. W średniowieczu było jednak inaczej. Twierdzono wówczas, że człowiek kulturalny, pobożny powinien być w stanie chwalić Boga w języku łacińskim. A szczególnie – znać i odczytywać psalmy. Nie musiał jednak w żadnym razie osobiście przelewać słów na pergamin. To już nie był wyraz intelektualnego wyrobienia, ale czyste rzemiosło. Rzecz godna mnichów czy urzędników, ale niekoniecznie królów. Chyba że ci mieli akurat taką fantazję. Nie ma dobrych powodów, by kwestionować, że Karol potrafił czytać. Szczególnie że Einhard w innym miejscu swojej księgi potwierdził, iż cesarz szczycił się wykształceniemw zakresie sztuk wyzwolonych. Analfabeci na tronach Europy? Nie wszędzie pismo było królewską powinnością Co jednak z innymi krajami? Czy gdzieś w Europie znajdziemy tabuny niedouczonych królów, dla których litery były niemalże magicznymi, nieodgadnionymi symbolami? W istocie takich władców nie brakowało, szczególnie na krańcach łacińskiego świata. W Norwegii jeszcze w XII w. w otoczeniu monarchów unikano pisma jak ognia. O rządzącym od 1161 r. Magnusie Erlingssonie historycy piszą, że „odstawał od Kapetyngów, Plantagenetów, Kastylijczyków czy Aragonów”. Także szkockiemu królowi z końca XI w. Malcolmowi Canmore’owi wypominano, że litery stanowią dla niego zagadkę, choć zarazem wiadomo, że sporo pieniędzy wydawał na książki. O dziwo, sprawa nie jest równie oczywista w przypadku Czyngis-chana, twórcy imperium mongolskiego, którego barbarzyńskie hordy spustoszyły wschodnią Europę. Powstają całe prace naukowe, w których roztrząsa się, czy był tylko mecenasem stepowej kultury, czy może nawet miłośnikiem filozoficznych traktatów i literatem! Okazuje się, że Czyngis-chan nakazał, by pisma ujgurskiego uczono wszystkich książąt, a nawet szeregowych członków jego hordy. Pilnował też, by jego rozkazy były spisywane, a gdy wydawał szczególnie donośne decyzje, kazał sprawdzać istniejące zwoje praw. Argumentów za tym, że sam tworzył, jest niewiele i wydają się cokolwiek naciągane. Ale nawet najwięksi sceptycy dopuszczają, że Czyngis-chan uczył się czytać. Nie był więc człowiekiem zupełnie ciemnym. Od „rex idiota” do Alfreda Wielkiego – jak monarchowie mierzyli się z nauką czytania Tam gdzie docierała kultura pisma, rodziło się przekonanie, że suweren powinien być w stanie z tą kulturą obcować. Analfabetyzm dla nikogo nie był powodem do chluby. Już prędzej stanowił przywarę, którą należało zwalczać. Wyjątkowo czytelny okazuje się przykład Alfreda Wielkiego. Ten król Wessexu panujący u schyłku IX w. zasłynął heroiczną obroną kraju przed wikińskimi najazdami. Sam zlecił też spisanie swojej autoryzowanej biografii. Księga jest nie tylko opowieścią o jego rządach, pobożności i wizji politycznej, ale też o trudnej nauce czytania. Tym razem władca nawet nie próbuje ukrywać, że do 11. roku życia nie miał żadnego kontaktu z pismem. Później podłapał jakieś podstawy, ale jako trzydziestolatek dalej nie potrafił samodzielnie czytać. Kazał uczyć tej sztuki swojego syna i następcę, a zarazem sam pobierał lekcje, zazdroszcząc szkolonym w piśmie dworzanom. Wreszcie nadszedł sukces, a król był tak dumny z nowo zdobytej umiejętności, że przy każdej okazji czytał na głos księgi i nosił ze sobą podręczne lektury. Ale już za pisanie nawet nie próbował się zabierać. Alfred został nazwany Wielkim. Takiej opinii nie miał Konrad II, władca Niemiec. Przejął tron w 1024 r. i założył nową dynastię salicką, jednak poddani wprost pisali, że to „rex idiota” – a więc dosłownie król tępak. Za młodu pobierał wprawdzie lekcje na dworze biskupa Wormacji, ewidentnie jednak nie był zbyt pojętnym uczniem. Nawet jego własny panegirysta kronikarz Wipon był zmuszony przyznać, że król „nie jest wykształcony w piśmie”. Dla porównania, o panującym wtedy polskim królu Mieszku II rozpowiadano, że zna nie tylko rodzimy język, ale też łacinę i grekę. Również na temat kolejnego piastowskiego władcy, Kazimierza Odnowiciela, dysponujemy dowodami, że odebrał skrupulatne wykształcenie. Okazuje się zresztą, że w historii Polski dość trudno wskazać jednoznaczne przypadki analfabetów na tronie. Polscy władcy, którzy byli analfabetami Jeśli ktoś na pewno nie umiał czytać, to chyba tylko Mieszko I – barbarzyński wódz, który podjął decyzję o chrystianizacji kraju i dopiero jako dorosły zetknął się po raz pierwszy z kulturą łacińską. Czytała jednak bez wątpienia jego żona Dobrawa. Księżna wychowała się przecież na dworze słynącym z wielkiej dbałości o literacką edukację. Młodsza siostra władczyni – a zarazem założycielka pierwszego klasztoru w państwie Przemyślidów – uchodziła za jedną z najlepiej wykształconych dam w tej części Europy. Z kolei rodzony brat Dobrawy Krystian spisał pierwszą kronikę dokumentującą dzieje Czech. Przybywając do Polski, narzeczona Mieszka zabrała ze sobą kapelanów i cenne księgi. Styczność z nimi na pewno miał dorastający Bolesław Chrobry. Za jego czasów zaczęto spisywać „Rocznik Rychezy”, dokumentujący początki dziejów kraju. Nawet niemiecki kronikarz Thietmar (nienawidzący Bolesława) przyznał, że polski król, gdy zdarzyło mu się zgrzeszyć, kazał sobie przynosić księgi kanonów i badać, w jaki sposób powinien pokutować. Nawet jeśli nie czytał tych kodeksów osobiście, to i tak widać, że z książkami miał więc kontakt nie gorszy niż statystyczny XXI-wieczny Polak! Dużo mniej można powiedzieć o edukacji żyjącego stulecie później Bolesława Krzywoustego. Generał Zarzycki twierdził, że władca ten potrafił pisać, ale trudno o jakikolwiek dowód w sprawie. Być może wojskowy odruchowo założył, że jeśli książę wydał słynny testament, to musiał go osobiście zanotować (co nawet dziś nie jest powszechną praktyką). Wniosek raczej chybiony, bo na dobrą sprawę nie wiadomo, czy Testament Krzywoustego nie był wyłącznie ustnym rozkazem. A jeśli nawet przeniesiono go na pergamin, to tym na pewno zajęli się kanceliści. Kazimierz Wielki analfabetą? Niewygodne pytania o królewskie wykształcenie Młodzieńcza edukacja Bolesława Krzywoustego rodzi więcej pytań niż odpowiedzi. „Do największych jego osiągnięć chłopięcych należało pokonanie w samodzielnym zmaganiu nie bariery języka łacińskiego, ale dzika czy niedźwiedzia” – stwierdził półżartem biograf władcy Stanisław Rosik. Zaraz dodał jednak, że z milczenia źródeł nie wypada od razu wyciągać wniosków o zupełnym upadku dworskiej kultury. Mówimy przecież o czasach, gdy powstała kronika Galla Anonima. Wiadomo też, że sam Krzywousty kazał wymazywać imiona ludzi, do których stracił zaufanie, z wszelkich notatek historycznych. Widocznie więc doskonale rozumiał znaczenie pisma, nawet jeśli się nim nie posługiwał. Podobne wątpliwości budzi postać Kazimierza Wielkiego. Ten wielki władca, reformator prawa i sponsor nauki akademickiej, mógł być... analfabetą! Podczas jednego z polsko-krzyżackich procesów odnotowano, że król jest niepiśmienny i że trzeba mu przekładać łacinę na język ludowy. Odnotowano – podkreślmy – w niezależnym raporcie, potwierdzonym przez piastowską stronę sporu. W całej polskiej historii nie ma bardziej przekonującego dowodu, że na tronie mógł zasiadać nieuk. A jednak to nie przykład Kazimierza wywołuje największe emocje wśród pasjonatów przeszłości. Za niepiśmiennych prostaków tradycyjnie uważano nie ostatnich Piastów, ale właśnie pierwszych Jagiellonów. Czy Jagiełło był dzikusem? Mit, który wciąż żyje w wyobraźni W odniesieniu do Władysława Jagiełły górę znów biorą uprzedzenia i ahistoryczne fantazje. Pamiętając słynną legendę o Jadwidze, która kazała podglądać Litwina w łaźni, by upewnić się, że nie jest jakimś włochatym niedźwiedziem, przyjmujemy odruchowo, iż w 1386 r. na polskiego króla wybrano zupełnego dzikusa. Dopiero w Krakowie, i to za sprawą naszych przodków, miał nabrać podstaw ogłady. W XIX w. historycy doszli zresztą do wniosku, że prymityw ze Wschodu sam się zdemaskował. Miał wyznać Krzyżakom, że „pisać i czytać nie umie, i dlatego musi słuchać tylko co mu czytają”. Tak rzecz ujął w 1846 r. historyk Łukasz Gołębiowski. Wciąż wiele osób wierzy w tę rewelację. Tymczasem cytat został wyrwany z kontekstu i błędnie przetłumaczony. Jagiełło przyznawał się wyłącznie do tego, że nie umie czytać po łacinie. Sprawę trafnie i zwięźle skomentował jego biograf Stefan Kuczyński. „Być może, iż jadąc do Polski nie umiał pisać po łacinie, ale że musiał umieć czytać i pisać po rusku, to nie ulega najmniejszej wątpliwości – stwierdził. – Skoro bojarzy i dygnitarze litewscy umieli czytać i wystawiali przepustki na piśmie, jak mógł nie umieć pisać ukochany syn Olgierda, od młodości przeznaczony na następcę tronu, przyjaźniący się z zakonnikami z Zachodu, prawdopodobnie uczącymi go z polecenia jego ojca, wielkiego księcia Litwy?” Pierwszy król z dynastii Jagiellonów znał co najmniej trzy języki: litewski, ruski i polski. I jeśli Jan Długosz pisał o nim, że jest „człekiem płytkiego rozumu i małych zdolności”, to tylko przez nieuzasadnioną złośliwość. Podobnie należy oceniać zarzuty kierowane pod adresem Kazimierza Jagiellończyka – ostatniego średniowiecznego władcy Polski. A zdaniem wielu także ostatniego analfabety na tronie. Nawet wśród historyków padają głosy, że tego króla celowo wychowywano na głupka, by nie pchał się do władzy i nie mieszał szyków starszemu bratu – Władysławowi Warneńczykowi. Analfabetyzm z braku podpisu? Historyczna pułapka myślenia Na poparcie całej koncepcji istnieje tylko jeden dowód. Nie zachował się żaden odręczny podpis króla, z czego wnioskowano, że widocznie nie potrafił pisać. Trudno o większą nadinterpretację – szczególnie, że w tej epoce po prostu nie istniał zwyczaj podpisywania dokumentów przez monarchów! Wspomniany Warneńczyk robił to tylko sporadycznie. Częściej do stawiania autografów zabierał się Jan Olbracht, ale i tak zachowało się tych podpisów tylko dziewięć. „Wyciąganie z milczenia źródeł zbyt kategorycznych wniosków o analfabetyzmie Kazimierza wydaje się krzywdzić tego króla i jego wychowawców” – komentowała wybitna historyczka Maria Bogucka. Można jeszcze dodać do tych słów napomnienie, że takie insynuacje nie świadczą o kulturze osobistej. Ale ta przecież nigdy nie szła w parze z wykształceniem. Król mógł być gładkim półanalfabetą, ale też oczytanym chamem. O angielskim władcy z XII w. Henryku I mówiono nawet, że ukuł maksymę: „Król niepiśmienny to tylko koronowany osioł”. I świetnie się zabawiał, powtarzając ją po łacinie w towarzystwie swego mniej wykształconego ojca. Tym szkalowanym tatusiem był Wilhelm Zdobywca. Karierę zrobił podbijając Anglię, miał więc jakieś powody, by zaniedbać naukę. Zadbał jednak, aby wyedukować potomstwo. Źródło: National Geographic Polska
Władysław Jagiełło był najdłużej panującym królem Polski. Przeżył malarię, zabiło go przeziębienie
Władysław Jagiełło, założyciel dynastii Jagiellonów, przez historyków jest uznawany za jednego z najwybitniejszych władców zasiadających na polskim tronie. Wybitny wódz i wytrawny dyplomata dał początek dynastii Jagiellonów, przyczynił się do chrystianizacji Litwy, złamał potęgę zakonu krzyżackiego i umocnił pozycję Polski na arenie międzynarodowej. Osiągnięcia króla można wymieniać niemal w nieskończoność i nic dziwnego. W końcu mowa o najdłużej panującym polskim władcy. Ile miał żon i dzieci? Kiedy urodził się i kiedy zmarł Władysław Jagiełło? Ciekawostki o pierwszym Jagiellonie wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Kiedy urodził się Władysław Jagiełło? Ile żon miał Władysław Jagiełło? Jak wyglądał Władysław Jagiełło? Ile dzieci miał Władysław Jagiełło? Kiedy zmarł Władysław Jagiełło? Władysław Jagiełło zasiadał na tronie Polski przez 48 lat. Żaden inny polski monarcha nie panował tak długo. Długowieczny król przeżył kilka żon, ale podobno prawdziwym uczuciem obdarzył tylko jedną. Doczekał się niezbyt licznego (jak na średniowieczne standardy) potomstwa, a następców tronu dała mu dopiero ostatnia żona. Nie zmogły go epidemie. Przeżył uderzenie pioruna, ale pokonało go zwykłe przeziębienie. Kiedy urodził się Władysław Jagiełło? Historycy do dziś nie są zgodni w kwestii daty urodzenia Władysława Jagiełły. Do 1990 roku dominował pogląd, że założyciel dynastii Jagiellonów urodził się około 1352 roku, jako drugie dziecko wielkiego księcia Olgierda i księżniczki Julianny. Później badacze zrewidowali ten pogląd i doszli do wniosku, że król był jednak o dekadę młodszy. Jako najbardziej prawdopodobne, wskazali lata 1362 i 1363, choć niektórzy poszerzyli ten zakres i wskazali na lata 1358–1363. W takim przypadku, Władysław Jagiełło byłby szóstym lub ósmym dzieckiem wiekoksiążęcej pary. Jak było naprawdę? Nie wiadomo. Dziś w obiegu naukowym rok 1362 funkcjonuje jako najbardziej prawdopodobny, ale niektórzy badacze wciąż opowiadają się za pierwotnie ustaloną datą. Tak czy inaczej, to właśnie Jagiełłę wielki książę Olgierd wybrał na swojego następcę, mimo że nie był jego najstarszym synem. Ile żon miał Władysław Jagiełło? Jagiełło zdobył władzę na Litwie jako kandydat namaszczony przez swojego ojca. Udało mu się, mimo że miał liczną konkurencję. W 1377 roku, kiedy zmarł Olgierd Giedyminowicz, żyło około 40 potencjalnych władców – synów, wnuków i prawnuków Giedymina. Sprawowanie i utrzymanie władzy w państwie litewskim stanowiło niemałe wyzwanie. Litwa była zaangażowana w liczne spory. Korzystając z zamieszania po śmierci wielkiego księcia, kraj najechała wyprawa polsko-węgierska. Zakusy w kierunku narzucenia swojej zwierzchności zaczęło czynić także państwo krzyżackie. Jagiełło mógł przyjąć chrzest od wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego, połączyć się z Rurykowiczami lub zawrzeć unię personalną między Koroną i Litwą. Skorzystał z trzeciego wyjścia. 14 sierpnia 1385 roku Jagiełło wystawił akt krewski. W następnym roku wziął chrzest, przyjął imię Władysław i pojął za żonę dwunastoletnią Jadwigę Andegaweńską, która od 1384 roku zasiadała na polskim tronie. Pierwsza żona Władysława II zmarła w 1399 roku. Przed śmiercią miała wyrazić życzenie, by Jagiełło pojął za żonę Annę Cylejską, wnuczkę Kazimierza Wielkiego. Dla władcy było to korzystne rozwiązanie, bo jego rządy sankcjonowało małżeństwo z Jadwigą. Król obawiał się, że śmierć żony osłabi jego pozycję. Małżeństwo z córką hrabiego Wilhelma Cylejskiego (spokrewnioną w trzeciej linii z Jadwigą) miało zapewnić mu utrzymanie tronu. 16 lipca 1401 roku do Krakowa zajechał orszak przyszłej królowej. Ślub Władysława Jagiełły z Anną Cylejską odbył się jednak dopiero 29 stycznia 1402 roku. Dlaczego? Król odesłał swoją narzeczoną do klasztoru, by mogła nauczyć się polskiego. Powód mógł być jednak inny. Z zapisków Jana Długosza wynika, że przyszła królowa nie oczarowała Jagiełły swoją urodą. Król miał nawet myśleć o zerwaniu zaręczyn. Anna Cylejska zmarła 20 lub 21 marca 1416 roku. Król wciąż nie miał męskiego potomka, więc sukcesja tronu nie była zabezpieczona. Nie miał więc czasu (prawdopodobnie także ochoty, bo związek Jagiełły z Cylejską nie należał do udanych) na długą żałobę. 2 maja 1417 roku poślubił Elżbietę Granowską. Trzecie małżeństwo Władysława II wywołało niemały skandal, bo córka Ottona z Pilczy była trzykrotną wdową z licznym potomstwem. Możni krakowscy wytykali królowi także jej niemłody wiek (w dniu ślubu miała ok. 47 lat) i brak królewskiego pochodzenia. Poza tym Elżbieta Granowska była córką Jadwigi Melsztyńskiej, która w 1386 roku została matką chrzestną Jagiełły. Ich związek uważano więc za niejako kazirodczy. Trzecia żona króla zmarła 12 maja 1420 roku. Jagiełło ożenił się po raz czwarty. 7 lub 24 lutego 1422 roku poślubił siedemnastoletnią Zofię Holszańską, córkę Andrzeja Holszańskiego. Pierwsza polska kolonia niemal powstała w średniowieczu. Sprawę skomplikowali jednak Tatarzy Gdy pognębieni przez Turków Cypryjczycy zaproponowali Władysławowi Jagielle przejęcie kontroli nad wyspą, pierwsza polska kolonia była na wyciągnięcie ręki. Prawie wszystkie małżeństwa Jagiełły były przemyślanymi posunięciami politycznymi. Prawie, bo jedynie Elżbietę Granowską, której zarzucano, że omotała króla czarami, pojął za żonę z miłości. Trzecia żona Jagiełły była krytykowana jako niegodna korony królowej, jednak możni nie byli łaskawi także dla Anny Cylejskiej i Zofii Holszańskiej. W ich przypadku krytyka była jednak intrygą o charakterze politycznym. Obu kobietom zarzucano niewierność, jednak nigdy nie potwierdzono tych pomówień. Jak wyglądał Władysław Jagiełło? Jagiełło był do tego stopnia rozczarowany urodą swojej drugiej żony (Jan Długosz określił Cylejską jako kobietę szpetną), że obraził się na swoich swatów. Tu nasuwa się jednak pytanie: czy sam miał wiele więcej do zaoferowania w tej kwestii? Otóż, nie. Jan Długosz opisywał króla jako mężczyznę niskiego wzrostu, o ściągłej twarzy. Z zapisków kronikarza wynika, że król miał długą i szczupłą szyję, był prawie całkowicie łysy, miał małe oczy i duże uszy. Opis ten należy uznać za wiarygodny, bo właśnie w taki sposób król został przedstawiony na malowidle ruskich artystów zdobiącym kaplicę zamkową w Lublinie (dzieło ukończono w 1418 roku) i na wykonanym za życia monarchy nagrobku. Ile dzieci miał Władysław Jagiełło? Następców tronu dała królowi dopiero Zofia Holszańska. Małżeństwo z Jadwigą Andegaweńską zaowocowało narodzinami Elżbiety Bonifacji, 22 czerwca 1399 roku, ale 13 lipca dziewczynka zmarła. Anna Cylejska urodziła tylko jedno dziecko, córkę Jadwigę. Natomiast małżeństwo z Elżbietą Granowską nie zaowocowało dziećmi. Po śmierci trzeciej żony, król znalazł się w trudnym położeniu. Był już wiekowym władcą i wciąż nie miał męskiego potomka, ku uciesze politycznych adwersarzy i wrogów Korony. Mogłoby się wydawać, że gdy pojął za żonę młodą Zofię Holszańską, czym prędzej zabierze się za konsumpcję związku. Nic bardziej mylnego. Podczas nocy poślubnej Jagiełło zasnął u boku swojej wybranki. W pierwszy roku trwania małżeństwa prawie nie widywał żony, bo częściej niż na Wawelu przebywał w rozjazdach. Królewska para doczekała się pierwszego dziecka dopiero w 1424 roku. Pod koniec października urodził się Władysław, pierwszy syn króla. W 1426 roku Zofia urodziła drugiego syna, Kazimierza, jednak chłopiec nie dożył do drugich urodzin. W 1427 roku królowa po raz trzeci zaszła w ciążę i w listopadzie urodziła syna, któremu po zmarłym bracie nadano imię Kazimierz. Kiedy zmarł Władysław Jagiełło? Władysław II Jagiełło zmarł 1 czerwca 1434 roku, więc jak na średniowiecznego władcę żył bardzo długo, nawet jeżeli za właściwy rok urodzenia przyjmiemy 1362. Król nie poddał się malarii ani zapaleniu płuc. Nawet grom z nieba nie zakończył jego życia. Bo trzeba wspomnieć, że gdy 12 sierpnia 1419 roku udał się w drogę do Środy, jego powóz trafił piorun. Padły wówczas cztery konie ciągnące karocę, a także konie wojewodów, rycerzy, podczaszego i pokojowca (który jechał na wierzchowcu monarchy). Piorun śmiertelnie raził dwóch służących króla, którzy podpierali powóz. Kiedy rycerze podbiegli do władcy, zastali go dygoczącego z przerażenia. Jego szaty pachniały siarką, ale Jagiełło był cały i zdrowy. Jak zmarł Władysław II Jagiełło? Pokonało go przeziębienie. W kwietniu 1434 roku król wyruszył w podróż do Halicza. 30 kwietnia orszak zatrzymał się we wsi Medyka. Nocą król wyruszył do lasu, by posłuchać śpiewu słowika. To była chłodna pora. Wiekowy władca przeziębił się. Wkrótce zmogła go gorączka. Stan króla pogarszał się, a medycy nie potrafili temu zaradzić. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Oto 29 królów, którzy sprawowali władzę w Polsce. Wśród nich Czesi, Węgrzy, Szwedzi, Niemcy i Francuz
Królowie Polski na stałe zapisali się w historii, wielu jako wybitni politycy, dla których nadrzędnym priorytetem był rozwój kraju. Należy jednak wspomnieć, że poczet polskich władców obejmuje też sylwetki mniej wybitnych postaci – lekkoduchów, awanturników i reprezentantów interesów najbardziej uprzywilejowanych grup społecznych. Którego z polskich władców historia opisuje jako najwybitniejszego, a na którym nie zostawia suchej nitki? Poniżej wymieniamy wszystkich koronowanych królów.
W tym artykule: Chronologiczna lista królów Polski Bolesław I Chrobry Mieszko II Lambert Bolesław II Szczodry Wratysław II Czeski Przemysł II Wacław II Władysław I Łokietek Kazimierz III Wielki Ludwik Węgierski Jadwiga Andegaweńska Władysław II Jagiełło Władysław III Warneńczyk Kazimierz IV Jagiellończyk Jan I Olbracht Aleksander Jagiellończyk Zygmunt I Stary Zygmunt II August Henryk Walezy Anna Jagiellonka Stefan Batory Zygmunt III Waza Władysław IV Waza Jan II Kazimierz Waza Michał Korybut Wiśniowiecki Jan III Sobieski August II Mocny Stanisław Leszczyński August III Sas Stanisław August Poniatowski Kto był najlepszym królem Polski? Kto był najgorszym władcą Polski? Kto był najdłużej panującym królem Polski? Początki polskiej państwowości wciąż pozostają przedmiotem dyskusji historyków. Chyba każdy wie, że pierwszym historycznym władcą naszego kraju był książę Mieszko I, ale wydarzenia, które miały miejsce przed objęciem tronu przez ojca Bolesława I Chrobrego wciąż skrywają wiele tajemnic. W wielu średniowiecznych kronikach wymienia się legendarnych królów z dynastii Popielidów, a przecież Gall Anonim w swoich relacjach wskazał też trzech bezpośrednich poprzedników Mieszka I: Siemowita, Lestka i Siemomysła. Chronologiczna lista królów Polski Niektórzy specjaliści są zdania, że postaci wskazane przez Galla powinny być uznane za władców nie dyskusyjnych, a historycznych. Jednak w środowiskach historycznych przeważa przeświadczenie, że ziemie, którymi władali Siemowit, Lestek i Siemomysł stanowiły jedynie część późniejszej Polski. Pewne jest natomiast, że historia polskich królów rozpoczęła się wraz z objęciem tronu przez Bolesława I Chrobrego. Piastowie, pierwsza historyczna dynastia polskich władców, rządzili krajem od jego powstania aż do 1370 roku. Należy jednak zaznaczyć, że okres ich panowania był przerywany krótkimi rządami Przemyślidów. O tym historycy mówią niechętnie. Wstydliwa karta Piastów: niewolnictwo Badacze średniowiecza dyskutowali niedawno nad losami państwa Mieszka I. Źródła pozwalają podejrzewać, że spora część jego dochodów pochodziła ze sprzedaży słowiańskich niewolników... Po Piastach rządy w kraju sprawowali Andegawenowie. Po nich nastał czas dynastii Jagiellonów. Śmierć ostatniego monarchy z tego rodu – Zygmunta II Augusta – otworzyła okres bezkrólewia. Kryzys dynastyczny poważnie zagrażał Rzeczpospolitej, konieczne stało się więc ustalenie zasad wyboru kolejnych władców. W wyniku porozumienia szlachty, magnatów i duchowieństwa zapadła decyzja, że każdy kolejny król będzie wybierany poprzez elekcję, której formę ustalono na sejmie konwokacyjnym w 1573 r. Czas zaborów to najciemniejszy okres w historii Polski i polskiej monarchii. Na mocy porozumienia trzech zaborców, od roku 1795 do 1815, tytuł króla Polski nie był używany. Później, gdy Królestwo Polskie pozostawało w Unii Personalnej z Imperium Rosyjskim, tytuł ten przysługiwał cesarzom Rosji. Poniżej wymieniamy w porządku chronologicznym wszystkich koronowanych królów Polski, od pierwszego króla z dynastii Piastów, aż po ostatniego władcę Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Bolesław I Chrobry Syn Mieszka I i czeskiej księżniczki Dobrawy objął tron w 992 roku. Do 1025 roku panował jako książę. 18 kwietnia 1025 roku został koronowany na króla. Należy jednak podkreślić, że wśród historyków wciąż nie ma zgodności w kwestii daty koronacji Bolesława Chrobrego. Wynika to z faktu, że zachowane źródła, wskazujące na ostatnie lata życia króla, nie są zbyt szczegółowe. Mieszko II Lambert Syn Bolesława Chrobrego został koronowany tuż po śmierci ojca – 25 grudnia 1025 roku. Jak wskazują zapiski niemieckich kronikarzy, koronacja miała charakter samowolny. W 1031 roku opuścił kraj, tracąc przy tym koronę. Rok później odzyskał władzę, ale jako książę jednej z trzech dzielnic. Bolesław II Szczodry Chrzest Polski czy tylko polskiego władcy? Kiedy tak naprawdę odbył się chrzest? Wiele pytań mało odpowiedzi [WYWIAD] Ochrzcił się władca czy zostało ochrzczone całe Państwo? Odpowiedź nie jest wcale taka prosta. Przeczytajcie wywiad o kulisach chrztu Polski. Syn księcia Kazimierza Odnowiciela objął władzę w 1058 roku. Nie jest jednak jasne, czy po ojcu odziedziczył całe państwo. W 1076 roku został koronowany na króla. Władzę sprawował do 1076 roku. Wratysław II Czeski Koronacja władcy z dynastii Przemyślidów do dziś wzbudza spore kontrowersje. Wasal Henryka IV nie szczędził majątku i krwi rycerzy, by zadowolić władcę Niemiec. W 1075 roku pomógł w stłumieniu saskiej rebelii, 5 lat później wspierał Henryka IV w walkach z Rudolfem z Reinfelden, a w 1081 roku jego armia wkroczyła do Włoch. Cesarz odpłacił mu dopiero w 1085 roku. Wtedy Wratysław II został koronowany na pierwszego króla Czech, a jak wynika z zapisów czeskiego kronikarza Kosmasa, także na króla Polski. Oba tytuły zostały mu nadane dożywotnio, a koniec jego panowania jest datowany na 1092 rok. Przemysł II Na kolejnego króla Polska musiała czekać do 1295 roku. Właśnie wtedy na tronie zasiadł Przemysł II – piastowski książę poznański (1257–1279), książę wielkopolski (1279–1296) i książę krakowski (1291–1296). Zmarł w 1296 roku. Wacław II W 1300 roku korona Polski spoczęła na skroniach Wacława II – władcy z czeskiej dynastii Przemyślidów. Koronacja odbyła się za zgodą władcy Niemiec, mimo stanowczego sprzeciwu papieża Bonifacego VIII, który nigdy nie uznał jego władzy w Polsce. Na tronie zasiadał do roku 1305. Władysław I Łokietek W latach 1320–1333 władzę w Polsce sprawował Władysław I Łokietek. Przy wsparciu polskiego duchowieństwa, wówczas jeszcze książę krakowski uzyskał papieską zgodę na koronację, ale w wyniku nacisków ze strony kurii papieskiej, ceremonia odbyła się nie w Gnieźnie, a w Krakowie. Kazimierz III Wielki Pierwszy ptak Rzeczpospolitej Bielik, ptak z polskiego godła i rewersu złotówki, jest największym i najliczniejszym z naszych orłów. Orłów, chociaż niektórzy ornitolodzy wyrzucają go poza nawias tej grupy gatunk.. Po śmierci Łokietka władzę objął jego najmłodszy syn – Kazimierz III, nazwany Wielkim. Koronacja odbyła się 25 kwietnia 1333, mimo początkowego sprzeciwu królowej Jadwigi, która nie chciała przekazać korony swojej synowej. Ludwik Węgierski W 1335 roku Ludwik Węgierski zawarł układ z Kazimierzem Wielkim, na mocy którego miał być jego następcą w przypadku braku męskiego potomka. Po śmierci Kazimierza III Wielkiego (5 listopada 1370 r.) węgierski władca przybył do Krakowa, gdzie 17 listopada został koronowany. Władzę dzierżył do 1382 roku. Jadwiga Andegaweńska Po śmierci Ludwika Węgierskiego odbył się zjazd rycerstwa w Radomsku, gdzie zadecydowano o koronacji jednej z jego córek – Jadwigi. Ceremonia odbyła się 16 października 1384 roku. Władysław II Jagiełło W 1386 roku Jadwiga zgodziła się poślubić Władysława Jagiełłę. Książę litewski przyjął chrzest 15 lutego 1386 roku. Zaślubiny odbyły się 3 dni później, a 4 marca Jagiełło został koronowany. Władysław III Warneńczyk Kolejnym królem Polski został starszy syn Władysława Jagiełły i Zofii Holszańskiej. Mimo sprzeciwu możnych, 25 lipca 1434 roku Władysław III został koronowany w katedrze wawelskiej. Władzę sprawował do 1444 roku. Kazimierz IV Jagiellończyk 25 czerwca 1447 roku na króla Polski koronowano Kazimierza Jagiellończyka. Wielki książę litewski sprawował rządy na mocy unii personalnej do 1492 roku. Porozumienie przetrwało po jego śmierci do 1569 roku, kiedy zawarta została unia lubelska. Jan I Olbracht Następcą Jagiellończyka został jego trzeci syn. Jan I Olbracht został wybrany na władcę (Polska nie była monarchią dziedziczną Jagiellonów) 27 sierpnia 1492 roku. Panował do 1501 roku. Aleksander Jagiellończyk 12 grudnia 1501 roku na króla Polski został koronowany Aleksander Jagiellończyk, wielki książę litewski. Ceremonię odprawił jego brat i najmłodszy syn Kazimierza Jagiellończyka – arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski kardynał Fryderyk Jagiellończyk. Aleksander zasiadał na tronie do 1506 roku. Zygmunt I Stary Po śmierci Aleksandra władzę objął jego brat – Zygmunt I, przedostatni przedstawiciel dynastii Jagiellonów. 24 stycznia 1507 roku odbyła się koronacja. Król zmarł 1 kwietnia 1548 roku. Zygmunt II August Syn Zygmunta I i Bony Sforzy, ostatni męski władca z dynastii Jagiellonów, został koronowany 20 lutego 1530 roku. Zmarł 7 lipca 1572 roku. Henryk Walezy Pierwszy elekcyjny król Polski panował od 11 maja 1573 roku do 18 czerwca 1574 roku. Gdy opuścił Wawel, by objąć tron Francji, nie zrzekł się tytułu, ale szlachta uznała ten gest za abdykację. Anna Jagiellonka Po opuszczeniu kraju przez Walezego, szlachta okrzyknęła królem Polski Annę Jagiellonkę, niedoszłą żonę poprzedniego władcy. Wybór nastąpił 15 grudnia 1575 roku. Poselstwo wskazało, że jej mężem zostanie Stefan Batory – książę Siedmiogrodu. Stefan Batory Jagiellonka poślubiła Batorego 1 maja 1576 roku, następnie królewska para została koronowana. Należy jednak podkreślić, że faktyczną władzę sprawował już od końca 1575 roku. Król zmarł 12 grudnia 1586 roku. Zygmunt III Waza W kolejnej wolnej elekcji na króla Polski wybrano Zygmunta III Wazę. Władca panował od 19 sierpnia 1587 roku do 30 kwietnia 1632 roku. Władysław IV Waza Po śmierci Zygmunta III okazało się, że jedynym poważnym kandydatem do tronu jest jego syn. Władysław IV panował od 8 listopada 1632 roku do 20 maja 1648 roku. Jan II Kazimierz Waza Po śmierci Władysława IV władzę oddano w ręce jego brata. Jan II Kazimierz Waza zasiadał na tronie polski od 20 listopada 1648 roku. Abdykował 16 września 1668 roku. Michał Korybut Wiśniowiecki Szlachta widziała w roli kolejnego władcy niedoświadczonego księcia „Piasta”, który nie mógł zagrozić jej przywilejom. Michał Korybut Wiśniowiecki sprawował władzę od 19 czerwca 1669 roku do 10 listopada 1673 roku. Jan III Sobieski Pałac w Wilanowie: miłość, wojna, nauka – wszystko w jednym fascynującym miejscu Królewski Wilanów to nie tylko wyjątkowy zespół pałacowo-parkowy, ale też świadek polskiej historii i rozwoju nauki. Właśnie tutaj powstało jedno z pierwszych muzeów w kraju! Co roku Mu... Po śmierci Wiśniowieckiego, szlachta wskazała na kolejnego króla Jana Sobieskiego. Władza spoczywała w jego rękach od 21 maja 1674 roku do 17 czerwca 1696 roku. August II Mocny Po śmierci Sobieskiego, starania o koronę polską podjął Fryderyk August. Przy poparciu cesarza Leopolda I, 27 czerwca 1697 roku został ogłoszony królem. Abdykował 24 września 1706 roku. Stanisław Leszczyński Stanisław Leszczyński zasiadał na tronie Polski od 12 lipca 1704 roku do 8 lipca 1709 roku. Następnie korona wróciła do Augusta II Mocnego, który dzierżył władzę do 1 lutego 1733 roku. 12 września Stanisław Leszczyński ponownie zasiadł na tronie. Abdykował 26 stycznia 1736 roku. August III Sas 5 października 1733 roku stronnicy Augusta III Sasa, przy wsparciu rosyjskim, ogłosili go królem Polski. Ten wybór stał się bezpośrednią przyczyną wojny o sukcesję. Władzę sprawował do 5 października 1763 roku. Stanisław August Poniatowski Ostatnim królem Rzeczpospolitej Obojga Narodów był Stanisław August Poniatowski. Z pomocą stronnictwa Czartoryskich, 7 września 1764 roku zasiadł na tronie. Abdykował 25 listopada 1795 roku. Kto był najlepszym królem Polski? Niesamowite odkrycie na Wawelu. Czy to grób króla Polski? Jaka jest największa atrakcja na Wawelu? Niebawem może się okazać, że jest nią nieznany do tej pory grób króla Polski. W historii Polski zapisało się wielu wybitnych władców, których rządy doprowadziły do rozbudowy i umocnienia kraju. Świetnym przykładem jest choćby Kazimierz IV Jagiellończyk, który doprowadził do zakończenia wojny trzydziestoletniej i przyłączenia utraconych ziem do kraju. Pozytywnie należy ocenić także panowanie Stefana Batorego – króla, który rozumiał, jak ważna jest edukacja i który potrafił stworzyć armię zdolną skutecznie przeciwstawić się potędze Iwana IV Groźnego. Za najwybitniejszego polskiego króla należy jednak uznać tego, który „zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną” – Kazimierza III Wielkiego. Ostatni władca z dynastii Piastów objął tron w kraju wyniszczonym długotrwałymi wojnami, jednak to właśnie za jego panowania Polska stała się silnym krajem ze świetnie rozwiniętą gospodarką i ważnym punktem na międzynarodowej mapie politycznej. Kto był najgorszym władcą Polski? Nie można jednak stwierdzić, że każdy polski król był wybitnym władcą. Na liście najgorszych można umieścić wiele nazwisk: Jana II Kazimierza Wazę – awanturnika, który w działaniach wojennych odznaczał się wybitną nieroztropnością, Michała Korybuta Wiśniowieckiego – króla namaszczonego przez szlachtę, który niemal doprowadził do wybuchu wojny domowej, a wśród swoich przeciwników uchodził za głupca, czy Stanisława Augusta Poniatowskiego – władcę koronowanego dzięki poparciu carycy Katarzyny II, który wykazywał wyjątkową uległość wobec władczyni Imperium Rosyjskiego. Komu należy się haniebny tytuł najgorszego króla Polski? Naszym zdaniem najmocniejszym kandydatem jest Henryk Walezy – pierwszy król elekcyjny, który w czasie swoich krótkich rządów nie wykazał najmniejszego zainteresowania sprawami polskimi, a po śmierci swojego brata, Karola IX Walezjusza, w przebraniu opuścił Wawel, by objąć tron Francji. Kto był najdłużej panującym królem Polski? Tytuł najdłużej panującego monarchy w historii świata należy się Ludwikowi XIV, który zasiadał na tronie Francji przez 72 lata i 110 dni. Elżbieta II panowała w Wielkiej Brytanii przez 70 lat i 214 dni. Najdłużej panujący koronowany władca Polski – Władysław Jagiełło – rządził przez 48 lat i 3 miesiące. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
LUDZ K I E STOSUNKI Z ROBOTAMI są skomplikowane. Z jednej strony doceniamy to, jak wykonują niebezpieczną, powtarzalną pracę, dzięki czemu my nie musimy. Bywają wybawieniem w sektorach takich jak rolnictwo, gdzie farmerzy nie mogą znaleźć wystarczającej liczby ludzi do zbierania plonów. Jednak postępująca automatyzacja planety sprawia, że czujemy się nieswojo – i zagrożeni. Roboty nie potrzebują bowiem wakacji ani ubezpieczenia zdrowotnego. Według badań Pew Research Center po 2017 r. ponad 80 proc. Amerykanów wierzy, że do roku 2050 roboty przejmą większość prac wykonywanych obecnie przez ludzi, a zdaniem ok. 75 proc. powiększy to nierówności ekonomiczne. Ludzi, którzy twierdzą, że automatyzacja pracy jest społecznie szkodliwa, jest dwukrotnie więcej niż tych, którzy uważają ją za pomocną. Oczywiście ankiety te zostały przeprowadzone przed pandemią COVID-19, podczas której zastępowanie ludzi robotami zaczęło przypominać praktyczną odpowiedź na konieczność zachowania dystansu społecznego. Wysłaliśmy więc Davida Berreby’ego dookoła świata, aby przyjrzał się sytuacji robotów w społeczeństwach. Dziś roboty dostarczają żywność w angielskim Milton Keynes, przenoszą zaopatrzenie w szpitalu w Dallas, dezynfekują szpitalne sale w Chinach i Europie, a także przemierzają singapurskie parki, upominając spacerowiczów, żeby zachowywali dystans społeczny – pisze Berreby. – Jest nieuchronne to, że będziemy mieli inteligentne maszyny, sztuczne stworzenia, które staną się częścią codziennego życia – powiedziała Berreby’emu Manuela Veloso z Carnegie Mellon University. Gdy zaczynasz akceptować roboty wokół siebie, jako trzeci rodzaj stworzeń, obok zwierząt i ludzi, chcesz tworzyć z nimi relacje. Trzeci rodzaj stworzeń? To rzeczywiście nowy pomysł. Ale jeszcze nie jesteśmy w tym miejscu. Jak dotąd, twierdzi Berreby, roboty nie są w stanie dorównać zdolnościom ludzkiego umysłu, zwłaszcza w sytuacjach zaskakujących, nie wykazują też np. zdrowego rozsądku. A zatem nie mają cech niezbędnych do bycia redaktorem magazynu. Ale dajmy im kilka lat. Zanim to nastąpi, pozwolę sobie osobiście podziękować, że czytacie National Geographic. Susan Goldberg
Kaplica św. Trójcy to unikat na światową skalę. Podobny fenomen można jeszcze znaleźć tylko na Sycylii.
W 1899 r. kaplicę na lubelskim zamku odwiedza malarz Józef Smoliński. Łapie się za głowę, bo gotycki zabytek z czasów Kazimierza Wielkiego nie wygląda dobrze – od ponad 70 lat na zamku znajduje się carskie więzienie. Kościół służy osadzonym i, mówiąc delikatnie, nie jest oczkiem w głowie więziennych władz. Nagle wzrok malarza przykuwa znajdujący się przy schodach obłupany kawałek ściany. Spod wapiennej warstwy wyłania się barwne malowidło. Smoliński jest przekonany, że dokonał ważnego odkrycia, pisze raport, który trafi a najpierw do Krakowa, a potem do Petersburga. Przeprowadzone kilka lat później prace konserwatorskie przynoszą prawdziwą sensację: pod warstwą tynku zachowały się freski unikatowe w skali świata. Ich fenomen polega na połączeniu malarstwa ikonowego prawosławnych cerkwi z architekturą gotycką charakterystyczną dla chrześcijaństwa zachodniego. To takie estetyczne połączenie ognia z wodą, prawdziwe średniowieczne multi-kulti. – Podobne polichromie były kiedyś w około dziesięciu obiektach w Polsce, m.in. na Wawelu, w archikatedrze gnieźnieńskiej czy kolegiacie wiślickiej. Tyle że do naszych czasów zachowały się jedynie w szczątkowej formie. U nas natomiast udało się uratować niemal całość – mówi z dumą Zygmunt Nasalski, dyrektor Muzeum Lubelskiego. Dziś podobny malarski fenomen można spotkać jedynie w trzech miejscach na Sycylii: katedrach w Cefalu i Monreale oraz kaplicy palatyńskiej w Palermo. Do czasu unii lubelskiej wybudowana przez Kazimierza Wielkiego kaplica nie wyróżniała się niczym szczególnym. Ot, klasyczny późny gotyk, z ostrymi łukami, smukłym filarem i sklepieniami żebrowymi. Przełomem było przybycie do Lublina w 1386 r. księcia litewskiego Władysława Jagiełły. Po jego chrzcie i koronacji na króla Polski świątynia stała się jego prywatną kaplicą, ale władca musiał być mocno niezadowolony z surowego wnętrza kościoła. Nic dziwnego, że z Rusi sprowadził malarzy doświadczonych w malarstwie cerkiewnym. Dlaczego? Bo właśnie taka estetyka otaczała go od dziecka i ją uważał za niedościgniony wzór piękna. Wbrew bowiem obiegowej opinii przed przyjęciem katolicyzmu Jagiełło nie do końca był poganinem. Już jego ojciec uważnie przyglądał się chrześcijaństwu jako religii przyszłości – wahał się jedynie, czy przyjąć obrządek wschodni, czy zachodni. Matka była natomiast gorliwą wyznawczynią prawosławia, po śmierci męża wstąpiła nawet do zakonu. – Tak więc Jagiełło, choć prawdopodobnie chrztu w obrządku bizantyjskim nie przyjął, wzrastał w kulturze chrześcijaństwa Wschodu. Mówił zresztą nie po litewsku, lecz po starobiałorusku, który był urzędowym językiem w Księstwie Litewskim. Przyjęcie katolicyzmu było efektem politycznej kalkulacji, w głębi duszy bliska pozostawała mu sztuka i liturgia prawosławna – tłumaczy dyrektor Nasalski. Sprowadzeni malarze musieli być wyjątkowo dumni ze swego dzieła, bo wbrew średniowiecznej konwencji podpisali się na freskach. Dzięki temu znamy ich imiona: Andrzej, Kurył i Juszko. Unikatową polichromię tworzyli dwa lub trzy lata (ok. 1416–1418), przy czym mogli pracować tylko w okresie letnim. Każdemu z nich codziennie rano asystent przygotowywał wapienną zaprawę, do której dodawał siekaną słomę i zwierzęcą sierść. Następnie kładł ją na mury, ale tylko na takiej powierzchni, jaką malarz mógł zapełnić w ciągu jednego dnia. Taka „dniówka” to zazwyczaj jedna scena malarska. Powód? Freski wykonywano na mokrej zaprawie, gdy jakiejś części świeżego tynku nie zdołano do wieczora pokryć farbą, odcinano ją nożem, a nazajutrz podłoże przygotowywano od nowa. – Technika ta ma jedną wadę: uniemożliwia wprowadzenie jakichkolwiek zmian na ukończonym malowidle. Dlatego ręka mistrza musiała być bezbłędna. Metoda ta zapewniła jednak dziełu ogromną trwałość, dzięki temu polichromię możemy podziwiać do dziś – tłumaczy Małgorzata Kowalczyk, kierownik działu promocji muzeum. I to mimo, że już w XVI w. polichromię zaatakowali wandale. W dodatku nie byle jacy, bo herbowi! W 1569 r. Jagiełło przyjmował na zamku licznych posłów polskich, litewskich i ruskich. W kaplicy brali oni udział w nabożeństwach w intencji pomyślnego przebiegu sejmu unijnego. Na kazaniach musieli się nudzić, bo niektórzy wyryli na ścianach swoje nazwiska. W okolicach schodów znajduje się wyskrobana inskrypcja: 1569 unia facta est cum ducatus Lytwanie („1569 unia z Litwą stała się faktem”). Przy konserwacji napis zachowano jako świadectwo epoki. Ale samego pomysłu mazania po cennych freskach nie radzimy naśladować. W końcu prace konserwatorskie trwały tu prawie wiek, a sama kaplica jest udostępniona dla zwiedzających dopiero od 1997 r. Warto, żeby niezmieniona przetrwała jak najdłużej. INFO: Kaplica św. Trójcy Muzeum Lubelskie, ul. Zamkowa 9 Lublin Rezerwacja biletów: tel. (081) 532 50 01, w. 61. Zwiedzanie: Od VI do VIII: wt, czw, pt, sob. godz. 10-17; śr., niedz. godz. 10-18. Od IX do V: wt, czw, pt, sob. godz. 9-16; śr., niedz. godz. 9-17. www.zamek-lublin.pl
Nie każdy wie, że zaledwie 40 km od Wrocławia, wśród bujnej zieleni lasów, pomiędzy licznymi dworkami, parkami i jeziorkami kryje się jeden z najstarszych browarów w Europie, będący jednocześnie unikatowym średniowiecznym zamkiem, goszczącym niegdyś wiele koronowanych głów, m.in. Kazimierza Wielkiego i Władysława Jagiełłę.
Historia zamku i browaru są ze sobą nierozerwalnie związane. Pierwotna drewniana twierdza, zbudowana w 1312 r. wyprzedza swoim powstaniem browar o jedyne 9 lat. Z 1321 r. bowiem pochodzą pierwsze wzmianki opisujące słodownię i warzelnię w Namysłowie. Z biegiem czasu zamek rozbudowywano i ulepszano: cesarz Karol IV na miejscu drewnianej twierdzy wzniósł fortecę z kamienia, w XV w. powstała fosa, dobudowano też wieżyczki galerii strzelniczej. Niestety wiek XVII z najazdami szwedzkimi i pruskimi przyniósł kompletne spustoszenie miasta oraz zamku, po którym zostały tylko ruiny. Nie trzeba było jednak długo czekać, aby siedziba książąt oleśnickich i namysłowskich powróciła do dawnej świetności. Jej potencjał, a także możliwości sąsiedniego browaru zauważył mistrz piwowarski August Haselbach, który w 1862 roku kupił browar za kwotę 6275 talarów, a 33 lata później nabył cały zamek. Od tej pory rozpoczynają się lata świetności Browaru Namysłów, który łączy dzisiaj tradycję z nowoczesnością. Do wyrobu złocistego napoju używa się tam jedynie krystalicznej wody, która łączona ze słodem, chmielem jest fermentowana w specjalnych otwartych kadziach, co pozwala zachować niepowtarzalny smak i aromat. Ważne są także okoliczności powstawania bursztynowego napoju: odpowiednia temperatura, cisza, spokój, półmrok… i oczywiście doskonale sterylne warunki gwarantujące, że napój z bąbelkiem będzie zawsze doskonały w smaku. Dla tych, którzy chcą dowiedzieć się więcej o sposobach warzenia piwa, Browar Namysłów przygotował cykl wystaw, poświęconych temu trunkowi oraz historii Zamku i Browaru w Namysłowie. Od maja do sierpnia w czternastu miastach Dolnego Śląska i Opolszczyzny będzie można podziwiać fascynujące drewniane ekspozycje, w ciekawy sposób przybliżające nam historię zamku i browaru oraz tajniki wyrobu złocistego napoju. To świetny pomysł na wiosenno - letni spacer, ciekawą wycieczkę lub po prostu na kulturalne zakończenie zakupów w centrum handlowym. Zapraszamy!
14 lipca Roku Pańskiego 1410 żar leje się z nieba. Jagiełło przyjmuje krzyżackie poselstwo. Wielki Mistrz przysyła dwa nagie miecze.
Do Boju! Chce sprowokować walkę. Tymczasem polski król wysłuchuje mszy w zacienionym lesie. Czas to jego sprzymierzeniec. Słońce wyciska siódme poty z zakutych w stal wrogów, których hufce czekają w otwartym polu. Tej sceny nie może zabraknąć w historycznym show autorstwa Krzysztofa Góreckiego z Konfraterni Świętego Wojciecha z Gniewu. Współczesna inscenizacja oparta jest na wybranych epizodach prawdziwej bitwy. Konne popisy harcowników i starcie chorągwi, rozpadające się na szereg spektakularnych pojedynków, przyciągają tłumy turystów. W sobotę 15 lipca przypada 596. rocznica bitwy. Chorągwie wyjdą w pole o godz. 14. Kto żyw spieszy jednak, by wcześniej zająć dogodne miejsce. Już godzinę przed bitwą rozpoczyna się przegląd wojsk. Armie formują szyki na wyznaczonym polu, w zagłębieniu terenu, dzięki czemu więcej ludzi ma szansę obserwować widowisko. Wielu jednak, wbrew zakazom, schodzi na dół i próbuje przekroczyć linię bezpieczeństwa. A przecież historyczny teatr to nie tylko zabawa. Szczęk broni, błysk tarcz, pot, pył i krew (gdy karetka na sygnale przedziera się przez szeregi walczących do wypadku) są prawdziwe. – Koń ma stać, ale płoszy się od huku bombard i wrzasków – przyznaje Władysław Jagiełło, czyli Jacek Szymański z warszawskiego Bractwa Miecza i Kuszy. – Od czasu upadku sprzed 6 lat boję się, by znów się coś nie stało... Przez większość miesięcy nie ma tu żywego ducha; nim ciszę spłoszą stopy wielotysięcznego tłumu, pola zaczną się budzić za sprawą braci rycerskiej ze wschodu i zachodu Europy: – Przyjeżdżają Białorusini, Rosjanie, Litwini, Czesi, Włosi, Francuzi, Anglicy i Finowie – wylicza Krzysztof Górecki. Odtwórcy historii rozbijają kolorowe namioty, nad którymi powiewają proporce i sztandary bractw. Wszyscy noszą się historycznie, obowiązkowe są tuniki, dublety, kaftany i ciżmy. Adidasy wystające spod lnianej kiecki to wstyd. Cała brać je drewnianymi kopyściami z misek, trze ziarno na żarnach i piecze placki na rozgrzanych kamieniach, a wieczorami przy dźwiękach liry, harfy lub rotty pije wino z ozdobnych rogów i gawędzi do świtu. To tu bije serce Grunwaldu, choć oko turysty nie zobaczy wszystkiego, bo wejścia do żywego skansenu są limitowane. – Spotykam znajomych z całej Polski, cały rok nas dzieli, ale przepaści nie ma – opowiada Kamil. – Przy ognisku siada prawnik, student, piekarz i robotnik. Normalnie byśmy się nie dogadali, ale tu animozje znikają – mówi Maciej Sztuka zwany Geraltem, neurochirurg, namiestnik Bractwa Orlich Gniazd. – Oni czasem więcej znaczą niż rodzina. Emocje wyzwolone w czasie bitwy mogą sprawić, że w postaci giermka rozpoznasz turystę sprzed roku. I nic w tym dziwnego, bo eksperyment trwa! Ulrich Von Jungingen polegnie jak co roku 100 tysięcy turystów i 1,5 tysiąca walczących; 550 kg zjedzonego smalcu ze skwarkami oraz 200 bochnów chleba; 2 wodzów i 2 nagie miecze – liczby nie oddadzą wszystkiego. Co sprawia, że mimo peryferyjnego położenia (40 km do najbliższego miasteczka – Ostródy) i braku reklamowej kampanii tysiące ludzi co roku obiera cel: Grunwald? – To już styl życia – stwierdza Geralt, krakowski neurochirurg. – Na co dzień jestem raczej wygodny; ciepłe łóżko, łazienka, a tu... 20 przenośnych kibelków na 3 tysiące osób i 15 km do najbliższej stacji. To wyzwanie!