Te wyniki mogą zmienić wszystko? Kardiolog komentuje nowe odkrycie o witaminie D
Witamina D zyskała nowe znaczenie w kontekście zdrowia serca. Według wyników badania TARGET-D osoby utrzymujące określony poziom tej witaminy mogą znacząco obniżyć ryzyko zawału. Eksperci są ostrożnie optymistyczni, ale podkreślają, że temat nadal wymaga dalszych analiz.
Spis treści: Nowe badanie: TARGET-D przynosi nadzieję Wpływ witaminy D na organizm człowieka Źródła i niedobory witaminy D Co pokazały wcześniejsze badania kliniczne Niski poziom witaminy D wydaje się zwiększać ryzyko zawału serca. Naukowcy wciąż jednak próbują zrozumieć, dlaczego tak się dzieje oraz czy suplementacja rzeczywiście może chronić serce. Wiadomo od dawna, że witamina D odgrywa istotną rolę w organizmie. Jej niedobór wiązano z różnymi problemami zdrowotnymi, między innymi z wyższym ryzykiem niektórych nowotworów i chorób autoimmunologicznych. Jest jednak jedno powiązanie, które badacze nadal intensywnie analizują. Nowe badanie: TARGET-D przynosi nadzieję Naukowcy wciąż próbują ustalić, dlaczego zbyt niski poziom witaminy D może szkodzić sercu. Jeszcze mniej jasne jest, czy suplementacja może przynieść realne korzyści. Być może jednak zaczyna się to zmieniać. – Od dawna obserwuje się związek między witaminą D a zdrowiem serca – mówi dr B. Keith Ellis, kardiolog z Houston Methodist Hospital w Teksasie. Zwraca uwagę na liczne badania wskazujące, że niski poziom witaminy D koreluje z podwyższonym ryzykiem chorób układu sercowo-naczyniowego. Podczas dorocznej konferencji Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego w Nowym Orleanie zaprezentowano wyniki badania o nazwie TARGET-D. Wykazano w nim, że pacjenci przyjmujący suplementy witaminy D – w dawkach dobranych tak, aby osiągnąć stężenie we krwi między 40 a 80 ng/mL (czyli około 100–200 nmol/L w jednostkach stosowanych w Europie) – mieli połowę mniejsze ryzyko zawału serca. – Te wyniki są obiecujące – mówi prof. Markus Herrmann, badacz z Uniwersytetu Medycznego w Grazu w Austrii, niezwiązany z tym projektem. Jak podkreśla, to pierwsze badanie, w którym jasno określono docelowy poziom witaminy D we krwi. We wcześniejszych pracach bardzo różniły się zarówno wyjściowe stężenia witaminy D u uczestników, jak i stosowane dawki suplementów. Utrudniało to wyciągnięcie jednoznacznych wniosków na temat wpływu witaminy D na serce. Trudno było też wskazać, kto może odnieść największą korzyść. – W tym sensie to badanie jest bardzo ważne – mówi dr Ellis. – Pokazuje, że u osób po zawale serca utrzymanie poziomu witaminy D między 40 a 80 ng/mL, czyli około 100–200 nmol/L, może zmniejszyć ryzyko kolejnego zawału. Wpływ witaminy D na organizm człowieka Nie oznacza to jednak, że temat jest zamknięty. Badacze wciąż mają wiele pytań dotyczących roli witaminy D w ochronie układu sercowo-naczyniowego. Witamina D pełni w organizmie wiele funkcji. Wspólnie z wapniem uczestniczy w metabolizmie kości. Wspiera także układ odpornościowy oraz prawidłowe funkcjonowanie komórek mózgu i mięśni. Uważa się, że jej znaczenie dla serca może wynikać z działania przeciwzapalnego. Choroby serca są bowiem częściowo napędzane przez przewlekły stan zapalny. Witamina D może również pomagać w obniżaniu ciśnienia krwi i regulowaniu poziomu cukru we krwi. Oba te czynniki mają bezpośredni związek z ryzykiem zawału. Możliwe jest jednak także, że niski poziom witaminy D jest jedynie tak zwanym czynnikiem zakłócającym. Innymi słowy – prawdziwą przyczyną chorób serca może być coś, co z tym poziomem współwystępuje. Ponieważ witamina D powstaje w organizmie pod wpływem promieni słonecznych, jej stężenie może po prostu odzwierciedlać styl życia i poziom aktywności fizycznej. – Poziom witaminy D rośnie, gdy jesteśmy aktywni fizycznie na zewnątrz. A osoby aktywne na świeżym powietrzu mają niższe ryzyko chorób serca – mówi prof. Rachel Neale z QIMR Berghofer Medical Research Institute w Australii. Jej zdaniem, gdy badania obserwacyjne pokazują, że osoby z wysokim poziomem witaminy D są zdrowsze, może to wynikać nie z samej witaminy, lecz z ich trybu życia. Źródła i niedobory witaminy D Problem polega na tym, że dostarczenie odpowiedniej ilości witaminy D nie jest łatwe. Występuje ona naturalnie w niektórych produktach, na przykład w tłustych rybach takich jak łosoś czy sardynki. Ponieważ jednak nie są one stałym elementem większości diet, witaminę D zaczęto dodawać do żywności, między innymi do mleka i płatków śniadaniowych. Organizm może też sam ją wytwarzać, pod warunkiem ekspozycji na światło słoneczne. Szacuje się, że na świecie nawet miliard ludzi ma niedobór witaminy D. Jej poziom zależy od diety, ilości słońca oraz problemów zdrowotnych, takich jak przewlekła choroba nerek, które zwiększają ryzyko niedoboru. Stężenie witaminy D we krwi zmienia się również w ciągu roku – w krajach północnych zimą bywa szczególnie niskie. Nic więc dziwnego, że naukowcy postanowili sprawdzić, czy suplementy – w postaci tabletek lub żelków – mogą realnie poprawić sytuację. Co pokazały wcześniejsze badania kliniczne Do tej pory przeprowadzono dwa duże badania kliniczne analizujące wpływ suplementacji witaminą D na zdrowie serca – D-Health Trial oraz VITAL Trial. Było też kilka mniejszych projektów. Żadne z dwóch dużych badań nie wykazało jednoznacznych korzyści wynikających z przyjmowania dodatkowej witaminy D. W badaniu D-Health odnotowano wynik na granicy istotności statystycznej, jeśli chodzi o zmniejszenie ryzyka zawału serca. Źródło: National Geographic
Witamina D – nadmiar gorszy niż niedobór?
Zainteresowanie witaminą D jest ogromne, a przez wielu uważana jest ona za tzw. „superwitaminę”, która może stanowić cudowny lek na wiele schorzeń. Badacze zastanawiają się jednak, czy jej suplementacja przynosi oczekiwane rezultaty i jakie mogą być skutki przyjmowania witaminy D w nadmiarze.
Wiele osób zmaga się z niedoborem witaminy D. Szacuje się, że nawet 40% Europejczyków, 24% Amerykanów i 37% Kanadyjczyków może mieć jej zbyt niski poziom w organizmie. Szczególnie narażone są kobiety w ciąży, dzieci, seniorzy, osoby o ciemniejszej karnacji czy spędzające mało czasu na słońcu. Rola witaminy D w organizmie Funkcje witaminy D w gospodarce wapniowej i metabolizmie kości znane są już od lat 30. XX wieku. Późniejsze badania udowodniły ponadto jej udział przy pracy układu odpornościowego, walce z chorobami autoimmunologicznymi, infekcjami, nowotworami czy chorobami przewlekłymi (np. sercowo-naczyniowymi, otyłością czy cukrzycą typu 2). Ostatnie lata pokazały także, że niedobór witaminy D zwiększał ryzyko cięższego przebiegu COVID-19. Skąd bierzemy witaminę D? Klasycznie witamina D kojarzy się ze słońcem. To prawda, człowiek może częściowo pokryć zapotrzebowanie na nią poprzez syntezę skórną z cholesterolu – wystarczy, że odpowiednio długo przebywa na słońcu. Zalecany czas ekspozycji zależy jednak od karnacji, wieku i szerokości geograficznej. Hiszpańscy naukowcy z Towarzystwa Badań nad Kośćmi i Metabolizmem Mineralnym wskazują, by osoby o jasnej cerze wystawiały twarz i ramiona na słońce przez 15 minut dziennie – stosując oczywiście krem z filtrem SPF15–30. W Polsce nie zawsze jest to takie proste. Dla pacjentów starszych zaleca się wydłużenie tego czasu do 30 minut. To jednak nie wszystko: witaminę D należy także dostarczać wraz z dietą. Jej dobrym źródłem są tłuste ryby, produkty mleczne czy napoje roślinne. Jaki jest bezpieczny poziom witaminy D? Poziom witaminy D mierzy się poprzez stężenie 25(OH)D we krwi. Przyjmuje się, że 20 ng/ml (nanogramów na mililitr) to norma ogólna. Wartości powyżej 30 ng/ml zaleca się osobom po 65. roku życia, pacjentom z chorobami kości czy w czasie przewlekłej farmakoterapii. Wartości w przedziale 12–20 ng/ml to niedostateczny poziom witaminy D, a poniżej 12 ng/ml – jej alarmujący niedobór. 100 ng/ml to tak zwana hiperwitaminoza D, która niesie ryzyko toksyczności. Może być tak samo groźna jak brak witamin. Kiedy stosować suplementy diety? Badania, opublikowane w czasopiśmie „Allergy”, pozwoliły udowodnić, że suplementacja 1000–2000 j.m. dziennie u zdrowych osób nie poprawiała w istotny sposób ich odporności ani nie zapobiegało infekcjom. Okazało się jednak, że nadmiar witaminy D (spowodowany często przez suplementację powyżej 4000 j.m. dziennie przez długi czas) prowadzący do hiperwitaminozy miał druzgocące skutki. Najczęstszym z nich była hiperkalcemia. Hiperkalcemia może przynosić nudności, zaparcia i osłabienia, ale także uszkodzenie nerek, złogi wapnia, depresję, wrażliwość na złamania czy kamicę nerkową. Warto mieć więc umiar i dokładnie sprawdzić, czy poziom witaminy D w organizmie na pewno jest zbyt niski. Przez nazywanie jej „superwitaminą” i nadmierną suplementację w samych Stanach Zjednoczonych liczba przypadków hiperwitaminozy D wzrosła ze średniej wynoszącej 196 przypadków rocznie w latach 2000–2005 do 4535 przypadków już pięć lat później. Czasem więc zamiast suplementów lepiej po prostu wyjść na słońce, jeśli akurat trafi się na jeden z 66 słonecznych dni w naszym kraju. Źródło: Allergy, The Conversation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Eksperci ostrzegają przed niedoborem witaminy D. Kto potrzebuje suplementów?
Niedobór witaminy D może dotknąć każdego, niezależnie od szerokości geograficznej czy diety. Eksperci wskazują, kto jest najbardziej zagrożony i dlaczego trudno osiągnąć prawidłowy poziom tej witaminy.
Spis treści: Dlaczego witamina D budzi tyle kontrowersji? Co witamina D faktycznie robi w organizmie? Jakie choroby mogą wynikać z niedoboru witaminy D? Kto znajduje się w grupie ryzyka? Czy słońce to dobre źródło witaminy D? Jaką rolę odgrywa dieta? To najpopularniejszy suplement na rynku. Ale dlaczego potrzebujemy witaminy D — i dlaczego porady dotyczące jej pozyskiwania są tak sprzeczne? Witamina D to kluczowy składnik odżywczy dla zdrowia. Nie tylko pomaga utrzymać mocne kości, ale także wspiera funkcjonowanie mięśni i układu odpornościowego. A jednak witamina D znajduje się w centrum gorąco dyskutowanego paradoksu wellness. Dlaczego witamina D budzi tyle kontrowersji? Naukowcy zgadzają się, że generalnie nie dostarczamy wystarczającej ilości witaminy D, ale nie potrafią się zgodzić, ile to naprawdę „wystarczająco”, jakie poziomy oznaczają niedobór ani jakie korzyści — jeśli w ogóle — przynosi suplementacja, szczególnie u młodych i ogólnie zdrowych osób. Również porady dotyczące pozyskiwania witaminy D są sprzeczne. Słońce to najlepsze źródło, ale mówi się nam, żeby się zakrywać, aby uniknąć raka skóry. Potem zaleca się jedzenie diety bogatej w witaminę D, mimo że większość produktów nie zawiera jej wystarczająco dużo. Badania opublikowane w kwietniu 2025 roku w czasopiśmie „Nutrients” jeszcze bardziej komplikują sprawę. Przegląd istniejącej literatury naukowej zasugerował, że „optymalne” poziomy witaminy D są „kluczowe” w zapobieganiu rakowi jelita grubego i poprawie przebiegu choroby dzięki jej właściwościom przeciwzapalnym i przeciwutleniającym. To odkrycie doprowadziło do nagłówków ogłaszających, że witamina D zmniejsza ryzyko raka okrężnicy. Jednak nowe badanie tak naprawdę nie dowodzi, że witamina D może zapobiegać lub leczyć raka jelita grubego. W rzeczywistości tylko garść randomizowanych badań kontrolowanych uwzględnionych w analizie — złoty standard badań naukowych — obejmowała osoby z tą chorobą. Wiele z tych badań miało znaczenie kliniczne bliskie zeru. Co witamina D faktycznie robi w organizmie? Ten przegląd, podobnie jak wiele innych, dowodzi raczej, że nasza wiedza na temat witaminy D i jej wpływu na zapobieganie oraz leczenie niektórych chorób nadal jest na bardzo wczesnym etapie. — Witamina D ma ważne funkcje, ale prawdopodobnie nie są one tak szerokie, jak się twierdzi — mówi Anne Cappola, endokrynolog i profesor medycyny na Penn Medicine. — To część zamieszania, które sprawia, że zastanawiamy się, co powinniśmy robić lub przyjmować, i jak bardzo to jest istotne. Witamina D pomaga organizmowi wchłaniać wapń z pożywienia. To wzmacnia kości i pomaga zapobiegać osteoporozie — chorobie powodującej, że kości stają się cieńsze i mniej gęste. Witamina D chroni również przed poważniejszymi schorzeniami, takimi jak osteomalacja, czyli „rozmiękczenie kości”, a u dzieci przed krzywicą — chorobą powodującą osłabienie kości, wygięcie nóg i inne deformacje kostne. Witamina D odgrywa także ważne role w ruchu mięśni, komunikacji między nerwami oraz obronie immunologicznej przed bakteriami i wirusami, zgodnie z informacjami Narodowego Instytutu Zdrowia (NIH). Jakie choroby mogą wynikać z niedoboru witaminy D? Dziesiątki badań wykazały, że leczenie osób witaminą D wiąże się z niższym ryzykiem niektórych nowotworów, cukrzycy typu 2, zaburzeń poznawczych i chorób sercowo-naczyniowych, a także innych chorób przewlekłych, autoimmunologicznych i zakaźnych. Jednak duże przeglądy tych badań pokazują, że większość z tych korzyści jest niejednoznaczna lub nieistotna. Na przykład metaanaliza opublikowana w kwietniu 2025 roku w czasopiśmie „Lancet” wykazała, że suplementy witaminy D nie chronią przed infekcjami dróg oddechowych. Amerykańska Grupa Zadaniowa ds. Usług Profilaktycznych (U.S. Preventive Services Task Force) w latach 2014 i 2021 zalecała, aby nie przeprowadzać rutynowego badania populacji ogólnej pod kątem niedoboru witaminy D. Zgodnie z projektem nowego stanowiska opublikowanym w grudniu 2024 roku, USPSTF jest na dobrej drodze, by zalecić niesuplementowanie witaminy D w celu zapobiegania upadkom lub złamaniom u kobiet po menopauzie i mężczyzn powyżej 60. roku życia.— Istnieje tyle różnych zaleceń — więc jak mamy zdecydować, co robić i co jest najważniejsze? — mówi Cappola. — Z jednej strony łatwiej byłoby, gdyby wystarczyło brać suplementy, ale sprawa jest bardziej skomplikowana. Kto znajduje się w grupie ryzyka? To, co wiemy znacznie lepiej, to fakt, że ludzie na całym świecie nie mają wystarczającego poziomu witaminy D, co czyni ją najpopularniejszym suplementem na rynku. Nasze ciała potrzebują tylko światła słonecznego, aby wytwarzać ten składnik, a jednak szacuje się, że około 25% Amerykanów i 40% Europejczyków ma niedobór witaminy D — problem powszechny również w słonecznych regionach Bliskiego Wschodu, Azji i Australii. Niedobór witaminy D może dotyczyć każdego, ale pewne czynniki zwiększają ryzyko. Z wiekiem skóra staje się cieńsza i gorzej wytwarza witaminę D pod wpływem słońca. Osoby o ciemniejszym kolorze skóry mają więcej melaniny, która pochłania promienie UV niezbędne do produkcji witaminy D, więc naturalnie wytwarzają jej mniej. Niektóre choroby ograniczające wchłanianie tłuszczów, operacje bariatryczne oraz otyłość również zwiększają ryzyko. Inne grupy to kobiety w ciąży, niemowlęta, osoby mieszkające na północy, pacjenci z chorobami wątroby i nerek. Czy słońce to dobre źródło witaminy D? Dwa rodzaje promieniowania ultrafioletowego docierają do powierzchni Ziemi i przenikają skórę. UVA odpowiada głównie za opalanie i starzenie się skóry, natomiast UVB za produkcję witaminy D. Dla osób o jasnej karnacji, 10–20 minut ekspozycji na słońce trzy razy w tygodniu wystarcza, by wytworzyć odpowiedni poziom witaminy D. Osoby o ciemniejszej karnacji potrzebują znacznie więcej. Jednak skuteczność produkcji witaminy D zależy od pory dnia, roku, szerokości geograficznej, a także chmur, szyb i zanieczyszczeń. Mimo wcześniejszych obaw, filtry przeciwsłoneczne u większości osób nie blokują wytwarzania witaminy D. Jaką rolę odgrywa dieta? Produkty spożywcze są notorycznie ubogie w witaminę D — mówi Monique Richard, dietetyczka i właścicielka Nutrition-In-Sight. Najlepszymi naturalnymi źródłami są tłuste ryby, tran, grzyby UV. Mniejsze ilości znajdują się w żółtkach, serze i wątróbce. Z tego względu w wielu krajach wzbogaca się mleko, jogurty, płatki i napoje roślinne w witaminę D. Jednak to wciąż zbyt mało — by osiągnąć zalecane 600 IU dziennie, trzeba by wypijać 5 szklanek mleka lub regularnie jeść łososia. Witamina D jest bardziej dostępna, niż się wydaje. Najlepiej zadbać o równowagę: rozsądna ekspozycja na słońce, dieta oraz — w razie potrzeby — suplementacja. Przyjmowanie zbyt dużej ilości witaminy D może prowadzić do skutków ubocznych, takich jak nudności, wymioty, odwodnienie, zaburzenia rytmu serca, a nawet śmierć. Tego ryzyka nie ma przy syntezie skórnej — organizm sam reguluje jej produkcję. — Zdecydowanie warto mieć jej wystarczająco dużo — mówi Cappola — ale więcej nie zawsze znaczy lepiej. Źródło: National Geographic
Kwasy omega-3 to pigułka młodości. Zwłaszcza w połączeniu z witaminą D
Duże badanie kliniczne wykazało, że codzienna dawka kwasów tłuszczowych omega-3 może zmniejszyć wiek biologiczny o trzy lub cztery miesiące na przestrzeni trzech lat. Jeszcze lepszy efekt daje połączenie suplementacji omega-3 z witaminą D i aktywnością fizyczną.
Spis treści: Jak wykazano, że kwasy omega-3 hamują starzenie? Co to są kwasy omega-3? Czy kwasy omega-3 przedłużają życie? – Robię to każdego ranka do kawy – oświadczył gerontolog Steve Horvath. – Stosuję w praktyce to, co publikujemy. Horvath codziennie przyjmuje kwasy omega-3 i witaminę D. Tak samo postępuje prof. Heike Bischoff-Ferrari z Uniwersytetu Zuryskiego. Oboje właśnie wykazali, że kwasy omega-3, podawane przez trzy lata, mogą spowolnić starzenie biologiczne o trzy do czterech miesięcy. Ich praca na ten temat ukazała się w „Nature Aging”. Jak wykazano, że kwasy omega-3 hamują starzenie? Wiek biologiczny nie zawsze pokrywa się z chronologicznym. Ten drugi pokazuje po prostu, ile mamy lat. Pierwszy – jaki jest stopień zużycia naszego organizmu. Wiek biologiczny można mierzyć w różny sposób. Autorzy nowej pracy posłużyli się tzw. zegarami epigenetycznymi oceniającymi metylację DNA. To proces regulujący ekspresję genów i oddający wiek biologiczny organizmu. W ich badaniu klinicznym wzięło udział prawie 800 osób mających 70 lat lub starszych. Wszyscy pochodzili ze Szwajcarii, a około połowa była zdrowa, bez poważnych przewlekłych chorób ani niepełnosprawności. Uczestnicy testów otrzymywali placebo albo suplementy z kwasami omega-3. Niektórym podawano też witaminę D i zalecano dodatkowo 30 minut aktywności fizycznej trzy razy w tygodniu. Na początku i na końcu badania od uczestników pobrano krew do analizy. Okazało się, że badani uniknęli aż trzech miesięcy biologicznego starzenia się w ciągu 3 lat, jeśli przyjmowali 1 gram kwasów tłuszczowych omega-3 pochodzących z alg. Witaminy D i ćwiczenia fizyczne ograniczyły starzenie się o dodatkowy miesiąc. – Chociaż efekty mogą wydawać się niewielkie, to jeśli utrzymają się przez dłuższy okres, mogą mieć istotny wpływ na zdrowie całej populacji – skomentowała dla „Guardiana” prof. Heike Bischoff-Ferrari. Co to są kwasy omega-3? Kwasy tłuszczowe omega-3 to składniki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Sami nie potrafimy ich wytworzyć i musimy przyjmować je wraz z pokarmem. Wykazano już liczne prozdrowotne właściwości tych związków. Kwasy tłuszczowe omega-3 działają przeciwzapalnie. Mogą chronić przed depresją, schizofrenią oraz chorobami neurodegeneracyjnymi, takimi jak parkinson i alzheimer. Wspomagają też prawidłową pracę serca. Dają również inne nieoczekiwane korzyści. Wpływają na zachowanie, obniżając agresję. Naukowcy zalecają podawanie je m.in. przestępcom, u których często stwierdza się niedobór ważnych składników odżywczych. Wykazano, że suplementy omega-3 mogą spowodować spadek agresji w więzieniach. Czy kwasy omega-3 przedłużają życie? Niekoniecznie. Gustavo Duque, gerontolog z McGill University w Montrealu w Kanadzie, zauważa na łamach nature.com, że na razie brak dowodów na bezpośredni wpływ suplementacji na długość życia lub długość życia w zdrowiu. – Nie możemy wyciągać takich wniosków z najnowszego badania – podkreśla naukowiec. Co istotne, z suplementacją należy uważać. Nie powinno się przyjmować zbyt dużo kwasów omega-3, ponieważ może to zwiększyć ryzyko migotania przedsionków. Za bezpieczną uważana jest dawka około 1 grama dziennie. Niekoniecznie trzeba też sięgać po pigułki. Inne rozwiązanie to wzbogacenie diety o naturalne produkty zawierające omega-3: tłuste ryby (takie jak śledzie), orzechy, świeże warzywa, siemię lniane, oliwę w oliwek z pierwszego tłoczenia czy dobry olej rzepakowy. A co jeszcze zmniejsza starzenie biologiczne u ludzi? Ograniczenie ilości przyjmowanych kalorii oraz unikanie wysoko przetworzonej żywności. Szczególnie to ostatnie zachowanie może przyczynić się po poprawy naszego zdrowia w każdym wieku. Źródła: Nature Aging, Nature.com, New Scientist, Guardian Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Sensacyjna hipoteza naukowców. Twierdzą, że witaminy możemy wchłaniać z powietrza
Jak się czujesz wiosną w lesie albo na łące? Wspaniale, prawda? Za tym wrażeniem może kryć się coś więcej niż tylko przyjemność i spokój, jakie daje obcowanie z naturą. Dwoje naukowców postawiło właśnie ciekawą hipotezę. Ich zdaniem wraz z powietrzem przyswajamy bardzo niewielkie ilości różnych składników odżywczych, witamin czy pierwiastków śladowych.
Spis treści Wszystko, co chciałbyś wiedzieć o oddychaniu Nauka o aeroskładnikach istnieje od dekad Aeroskładniki na receptę Teorię tę na łamach czasopisma „Advances in Nutrition” opisali Flávia Fayet-Moore z Uniwersytetu Newcastle oraz Stephen R. Robinson z australijskiego RMIT University. Ich zdaniem po dokładnym przejrzeniu istniejącej literatury naukowej można znaleźć potwierdzające ją bardzo mocne dowody. Fayet-Moore i Robinson uważają, że należy wprowadzić rozróżnienie składników odżywczych w zależności od tego, w jaki sposób je przyswajamy. Te, które pochłaniamy wraz z powietrzem, proponują nazywać aeroskładnikami. Natomiast te, które przechodzą przez nasz układ pokarmowy, to gastroskładniki. „Proponujemy uzupełnienie naszej diety o niezbędne składniki odżywcze – takie jak jod, cynk, mangan i niektóre witaminy – poprzez oddychanie. Ta koncepcja jest silnie poparta opublikowanymi danymi. Więc dlaczego jeszcze o tym nie słyszałeś?” – pytają Fayet-Moore i Robinson w portalu „The Conversation”. Wszystko, co chciałbyś wiedzieć o oddychaniu Każdego dnia, oddychając, wciągamy do płuc 9000 litrów powietrza. Średnio w ciągu życia uzbiera się aż 438 mln litrów. W przeciwieństwie do jedzenia, które przerywamy, kiedy już nie jesteśmy głodni, oddychanie nigdy nie ustaje. A zatem nawet mikroskopijne ślady różnych związków chemicznych, które przyswajamy w ten sposób, z czasem zaczynają się sumować do większych ilości. Aeroskładniki są przez nasze ciało absorbowane dzięki sieci niewielkich naczyń krwionośnych, które znajdują się w nosie, płucach czy w gardle. Co ciekawe, płuca mogą przyswajać znacznie większe molekuły niż jelita – nawet 260 razy większe. W ten sposób różne cząsteczki nienaruszone mogą trafić do naszego układu krwionośnego oraz do mózgu. Tak do organizmu dostarczane są różnego rodzaju substancje: leki, ale też kofeina albo nawet narkotyki, jak kokaina. Taki sposób podawania sprawdza się w przypadku związków, które są skuteczne nawet w niewielkich stężeniach i przez to nie muszą przechodzić przez układ pokarmowy (gdzie w żołądku i jelitach niemal wszystkie substancje są rozkładane na prostsze składniki przez kwasy i enzymy). Nauka o aeroskładnikach istnieje od dekad Fayet-Moore i Robinson przypominają, że już w latach 60. poprzedniego wieku badano na przykład pracowników pralni. Okazało się wtedy, że w ich krwi i moczu stężenie jodu jest większe niż u innych osób. To samo dotyczy mieszkańców terenów nadmorskich, którzy nie są zagrożeni niedoborem jodu. Wchłaniają go bowiem każdego dnia wraz z powietrzem. Aż 70 lat mają badania, które wykazały, że niedobór witaminy B12 można likwidować, podając ją w aerozolu. To istotna informacja dla wegan, osób starszych czy chorych na cukrzycę. Jak piszą Fayet-Moore i Robinson, mangan i cynk z kolei mogą dostawać się do mózgu przez neurony węchowe. Natomiast rzęski w układzie oddechowym mają receptory, które z powodzeniem wiążą wyłapane z powietrza witaminę C, wapń, mangan, magnez, żelazo, a nawet aminokwasy. Aeroskładniki na receptę Zdaniem naukowców po zaakceptowaniu idei istnienia aeroskładników mamy jeszcze sporo do zrobienia. Przede wszystkim należałoby dokładnie przebadać skład powietrza. Dotychczas badania tego rodzaju koncentrowały się przede wszystkim na różnego typu zanieczyszczeniach. Należałoby jednak przyjrzeć się uważnie, czym dokładnie oddychamy w miejscach, gdzie powietrze jest czyste. Następnym krokiem byłoby sprawdzenie, czy da się podawać ludziom w postaci aerozoli związki, na których niedobory cierpią najczęściej – na przykład witaminę D. Oczywiście wymagałoby to precyzyjnych eksperymentów oraz testów klinicznych, które pozwoliłyby określić np. rekomendowane dawki. Co dalej? „Pewnego dnia w przyszłości wytyczne żywieniowe mogą zawierać zalecania wdychanie składników odżywczych. Lub spędzania wystarczająco dużo czasu na świeżym powietrzu, aby włączyć aeroskładniki do zdrowej, zrównoważonej diety” – podsumowują Fayet-Moore i Robinson. Źródło: The Conversation, Advances in Nutrition Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Wraca szkorbut. Otyli mieszkańcy zamożnych krajów ze skrajnym niedoborem wit. C
Choroba, o której mogliście czytać w powieściach przygodowych z XIX wieku znów się pojawiła i atakuje w bogatych rozwiniętych krajach.
Trudno sobie wyobrazić by schorzenie wynikające z niedoboru witaminy C mogło pojawić się w wysoko rozwiniętych społecznościach, gdzie przecież nietrudno kupić jest owoce albo choćby multiwitaminę w pastylkach, a jednak. Nie dość, że wraca, to jeszcze pojawia się w kraju, który co roku marnuje około jedną czwartą swojej żywności. Szkorbut kojarzy się najczęściej z epoką wielkich odkryć geograficznych, kiedy przemierzający ocean marynarze chorowali z braku odpowiedniego pożywienia na pokładzie. Jak to możliwe, że w XXI wieku w USA ludzie zaczęli wykazywać jego objawy? Na to pytanie próbuje odpowiedzieć Derek Muller w filmie dokumentalnym „Vitamania”. Oznaki szkorbutu to między innymi: krwawiące dziąsła, wypadające włosy, ekstremalne zmęczenie, gnijące zęby. Takie właśnie symptomy sprowadziły Sonny'ego Lopeza do gabinetu Erica Churchilla, amerykańskiego lekarza z miasteczka Springfiled w stanie Massachusetts. - Pierwszy przypadek zdiagnozowaliśmy około sześciu lat temu – mówi lekarz w rozmowie z Science Alert – Trafił do szpitala w dramatycznym stanie. Miał także problem psychiczny polegający na tym, że jadł tylko chleb i ser. Od tego czasu zdiagnozowaliśmy około 20-30 przypadków szkorbutu. Churchill wraz z zespołem lekarzy z Baystate High Street Health Centre szuka odpowiedzi w dietach swoich pacjentów i prowadzi projekt badający zasięg i korzenie choroby w nowoczesnym miejskim środowisku. Sonny Lopez mieszka w warunkach skrajnego ubóstwa, przez lata jadał jeden posiłek dziennie. Lekarz przepisał mu zjadanie jednej pomarańczy dzienie by uzupełnić niedobór witaminy C. Niestety jego życiowa sytuacja nie ułatwiała wprowadzenie na stałe zdrowej diety. - Wielu ludzi nie stać na dobre jedzenie, odżywiają się wysokotłuszczowym, kalorycznym i bardzo zapełniającym – wyjaśnia Churchill – Mając ograniczony budżet jesz to, co cię zapcha na dłużej i nasyci mocniej niż owoce i warzywa. Przypadek Lopeza i inne badane przez lekarza pokazują, że nie wystarczy się po prostu najeść by zapewnić organizmowi odpowiednią dawkę witamin. Co ciekawe, wielu pacjentów ze szkorbutem miało nadwagę lub nawet symptomy otyłości. USA to nie jedyny relatywnie bogaty kraj, gdzie szkorbut podnosi głowę. W 2016 roku donoszono o podobnych incydentach w Australii. - Gdy zapytałem ich o dietę, tylko jedna osoba jadła trochę świeżych warzyw i owoców, reszta jadła ich całkiem sporo – opowiada Jenny Gunton, lekarka i badaczka z Westmead Institute for Medical Research – ale wszyscy je przegotowywali, co niszczy witaminę C. Badanie Gunton nie wskazało na konkretną zagrożoną grupę, jednak według Churchilla powrót szkorbutu to konsekwencja nierówności społecznych i ubóstwa. - Zdiagnozowani mieli do dyspozycji bardzo niewiele sposobów na poradzenie sobie z problemami, wreszcie nie radzili sobie nawet z własną dietą – mówi. Ofiary marginalizacji karmiące się jakościowo bezużytecznym, choć tanim, śmieciowym jedzeniem skazane są na niedobór witamin i tym samym stają się łatwym celem szkorbutu. Dotyczy to nie tylko miejskiej biedoty, problem jest także choćby w obozach dla uchodźców w rozwijających się krajach. - Szkorbut wydaje się dziś tak prostą do uniknięcia chorobą, a jednak ludzie na niego zapadają, co nie powinno mieć miejsca w rozwiniętym kraju – podsumowuje Churchill. Źródło: Science Alert
Niech nie zmylą Cię te niezwykłe krajobrazy. To m.in.... witamina C [GALERIA]
"W formach mikrokrystalicznych poszukuję zwłaszcza takich ich układów, które przypominają motywy z naszego normalnego, wielkiego świata. Ale nie stronię też od czystej abstrakcji" - opowiada (mikro)fotograf.
Mieszkam na polskim biegunie zimna - w Suwałkach. Z wykształcenia jestem biologiem. Fotografuję od wielu lat. Tematem moich fotografii jest przede wszystkim szeroko pojęta natura. W ostatnich latach poświęciłem się fotografowaniu z użyciem mikroskopu. Mikrofotografia pochłonęła mnie bez reszty. Wprawdzie pierwsze swoje mikrofotografie wykonałem już w 1980 r., ale, ze względu na różne ograniczenia tamtych czasów, porzuciłem ten rodzaj fotografii na długie lata. Fotografuję nie tylko świat ożywiony - mikroorganizmy czy tkanki roślinne, ale również różnego rodzaju formy świata nieożywionego - przede wszystkim mikrokryształy rozmaitych substancji. W formach mikrokrystalicznych poszukuję zwłaszcza takich ich układów, które przypominają motywy z naszego normalnego, wielkiego świata. Ale nie stronię też od czystej abstrakcji. Mikrofotografia jest bardzo specyficzną dziedziną fotografii. Wymaga od fotografującego umiejętności pozyskania określonego obiektu, następnie jego odpowiedniego przygotowania i właściwego oświetlenia. Wymaga również ogromnej cierpliwości w poszukiwaniu odpowiedniego motywu. W swojej mikrofotografii, w celu uzyskania bogatej kolorystyki zdjęć, najczęściej stosuję oświetlenie motywu światłem spolaryzowanym. Poza tym stosuję również tzw. ciemne pole, które często łączę ze światłem spolaryzowanym. Więcej moich fotografii można zobaczyć na stronie mismicrophoto.com oraz facebook.com/Marek-Miś-Mikrofotografia. Marek Miś - wielokrotny laureat konkursów poświęconych makrofotografii - Nikon Small World i Olympus BioScapes.
Rzucili cytrusy, znaczy idą święta - żartowano w głębokim PRL-u. Dziś od święta rzucane są raczej szarony i rambutany.
– 90 proc. durianów spada na ziemię w nocy, kiedy jest chłodniej – tłumaczył malezyjskim dziennikarzom Chang Teik Seng, farmer z wyspy Penang, broniąc swoich upraw. Dwukilogramowy dojrzały okaz kilka dni wcześniej spadł z 13-metrowego drzewa wprost na głowę indonezyjskiego niemowlaka, zabijając dziecko na miejscu. I choć takie przypadki to rzadkość – farmer przekonywał wręcz, że nie spotkał się z taką sytuacją nigdy wcześniej – duriany mają złą sławę. Duże, kilkukilogramowe owoce otoczone kolcami nie dość, że rosną na wysokich drzewach, budząc postrach nie mniejszy niż twarde kokosy, to jeszcze niemiłosiernie śmierdzą. Ni to zgnilizna, ni to padlina – odór jest tak nieznośny, że w Indonezji durianów nie wolno trzymać w hotelach ani zabierać na pokład samolotów. W efekcie ten sezonowy owoc to w Europie rzadkość, pojawia się jedynie sporadycznie w sklepikach prowadzonych przez emigrantów z Wietnamu czy Chin. A szkoda, bo jest ucztą dla zmysłów – nie powonienia, ale smaku. Jak pisze w książce Owoce egzotyczne farmakolog, prof. Eliza Lamer-Zarawska, jest jak serek śmietankowy, orzechy, migdały, cebula i malina razem wzięte, a do tego bardzo pożywny. Zawiera 17 proc. węglowodanów i niemal 5 proc. tłuszczu. Aby zjeść duriana, trzeba się na razie udać do Azji Południowo -Wschodniej. Na szczęście w polskich sklepach jest już cała masa innych importowanych owoców. Równie pożywnych i smacznych. Trzeba tylko wiedzieć, co wybierać. LIMONKA PRZED CYTRYNĄ Egzotyczne owoce i warzywa Europa poznawała głównie w epoce wielkich odkryć. Kolumb i jego naśladowcy, natrafiając na nowe lądy, stykali się nie tylko z ich rdzennymi mieszkańcami, ale i obcą, bogatą florą i fauną. Możemy tylko zgadywać, które owocowe znaleziska udało im się przewieźć na statkach wracających do macierzystych portów. Transport jest zresztą problemem także i dziś. Owoce, które trafiają na nasze rynki, na ogół nie są pełnowartościowe. – Niestety większość owoców egzotycznych jest dość dokładnie, a czasami aż na wyrost traktowana środkami konserwującymi, które mają zagwarantować ich właściwy wygląd w porcie docelowym. Są to najczęściej substancje przeciwgrzybicze zapobiegające pleśnieniu – mówi dr farm. Paweł Paśko, bromatolog z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. – Dodatkowo owoce, które mają zostać poddane długotrwałemu transportowi, zbierane są często jeszcze przed osiągnięciem pełnej dojrzałości i dojrzewają potem w warunkach nienaturalnych, co wpływa na ich smak i wartość odżywczą. Ale jak w sklepie poznać dojrzały owoc, jeśli widzimy go pierwszy raz w życiu? Problemu nie powinniśmy mieć w przypadku cytrusów, które są już u nas równie popularne jak jabłka czy gruszki. Trudno nawet pomarańczę czy cytrynę nazwać obcymi. Choć ta ostatnia pochodzi z Chin, nigdzie nie znaleziono jej rosnącej dziko. Wydaje się, że przed nią była limonka, a cytryna powstała w wyniku skrzyżowania jej z innym cytrusem. Przy odrobinie cierpliwości drzewko, które obrodzi owocami, można zresztą wyhodować na polskim balkonie czy w ogrodzie. Utarło się, że cytrusy to najzdrowsze z owoców. Nie ujmując nic ich pożywności i zawartości witaminy C, tej ostatniej więcej ma chociażby nasza polska dzika róża czy czarna porzeczka. Prof. Lamer-Zarawska przekonuje z kolei, że światowy rekord zawartości witaminy C (sto razy więcej niż cytrusy) należy do malpigii z Barbadosu zwanej też acerolą. Jej owoce to pestkowce przypominające wiśnie. Rośnie dziko w Meksyku, w Amerykach Środkowej i Południowej, uprawiana jest zaś głównie na Karaibach, Florydzie i w Teksasie. W Stanach Zjednoczonych acerola jest składnikiem odżywek dla niemowląt, a na całym świecie – preparatów witaminowych. Drugim najpopularniejszym owocem egzotycznym obok cytrusów są banany. Badacze twierdzą, że to najdłużej uprawiana przez człowieka roślina, a związek ten sięga prehistorii gdzieś na terenach dzisiejszej Papui-Nowej Gwinei. Banan jest pożywny – w dużej mierze składa się z wody, cukrów, skrobi i witamin – a jego uprawa jest wyjątkowo opłacalna – średni plon z hektara to około 30 ton owoców. Te znane ze sklepów na całym świecie to odmiana Cavendish wprowadzona w miejsce Gros Michel, które – mimo że w opinii znawców o wiele smaczniejsze – zniknęły z rynków za sprawą tzw. choroby panamskiej wywoływanej przez grzyba Fusarium oxysporum niszczącego uprawy na całym świecie. Cavendish jest na nią odporny. A raczej był – nowa mutacja zagraża i tym uprawom. Biochemicy stoją przed trudnym zadaniem stworzenia odmiany, która nie da się i tej chorobie. W lipcu 2012 r. Nature doniosło, że naukowcy zdołali zsekwencjonować materiał genetyczny owocu. Optymiści liczą, że uda się przywrócić wzmocnione Gros Michel, banana nad bananami. RAMBUTAN W ROLI LICZI Ale nie tylko cytrusami i bananami człowiek żyje. Choć dawniej znano je nad Wisłą głównie z publikacji sadownika prof. Szczepana Pieniążka, dziś do polskich sklepów trafia coraz więcej owoców, o których nie śniło się starszemu pokoleniu. Weźmy mydleńcowate liczi i rambutana. Oba bardzo do siebie podobne nie tylko na zewnątrz, ale i w środku. Jajowate, z czerwoną, pełną brodawek (liczi) i włosków (rambutan) skórką i jadalnym, soczystym biały miąższem. Oba dojrzewają na drzewie, skąd zbiera się je w pełni dojrzałości i pośpiesznie transportuje do miejsca przeznaczenia. Z ich podobieństwa korzystają nieuczciwi sprzedawcy – cenniejsze liczi jest bardziej wymagające od swojego włochatego kuzyna, który czasem go imituje. To gatunek, który marznie nawet podczas przymrozków dochodzących do –3OC. Jego uprawa nie ma większych szans na rozprzestrzenienie się na świecie. Musimy raczej liczyć na to, że miękka, delikatna skórka nie ucierpi za mocno podczas przewozu, lub zadowolić się coraz powszechniejszymi sokami i napojami z liczi. Szczególnie te pierwsze zachowują smak i aromat oryginalnego owocu. Tak jak rambutan może udawać liczi, tak jabłku zdarzyło się podszywać pod granat. Ten ostatni to kolejny owoc znany człowiekowi od co najmniej kilku tysięcy lat. Pokarm, ale i symbol. Granat przedstawiał nieśmiertelność, płodność, obfitość, wiosnę, młodość, regenerację, miłość (był najstarszym afrodyzjakiem!) i wreszcie władzę. To on, a nie jabłko, był bowiem obok m.in. berła i korony insygnium króla. Jak na królewski owoc przystało, jest niezwykle wytrzymały, nie daje się szkodnikom i psuciu, a na dodatek niełatwo go zjeść. Trudniej o lepszy owoc podróżny. O granacie w samych superlatywach mówią też dietetycy. Sok z niego ma doskonałe właściwości przeciwutleniające, zawiera trzy razy więcej przeciwutleniaczy niż czerwone wino i zielona herbata. Zapobiega przedwczesnemu starzeniu się, chroni przed chorobami serca i miażdżycą, ma też działanie moczopędne, co normalizuje ciśnienie krwi. Takich – jak proponuje dr Paweł Paśko – superowoców jest więcej. Wśród nich persymona, znana też jako szaron lub kaki, coraz częstsza w naszych sklepach. Ta pomarańczowa jagoda kształtem i wielkością przypomina pomidor. Tak jak i czerwony grejpfrut reguluje poziom cholesterolu i triglicerydów. Papaja, mango i ananas z kolei mają korzystne działanie w leczeniu schorzeń stawów, zmniejszając ich ból i obrzęk, a także chorób układu trawiennego, regulując funkcję jelit. Jeśli owoce dają nam tyle dobrego, czemu nie ograniczyć się jedzenia wyłącznie ich? W 1981 r. Amerykanka Judy Mazel opublikowała bestsellerową książkę Dieta Beverly Hills, w której zaproponowała takie rozwiązanie. Dr Paśko przekonuje jednak, że to nie najlepszy pomysł. – Dobra dieta redukcyjna to dieta zbilansowana. Oparta wyłącznie na owocach będzie skutkowała niedożywieniem białkowym, niedoborem wielu składników odżywczych, takich jak witaminy A, D czy B12. W efekcie osłabi m.in. nasz układ odpornościowy – mówi. Jaki więc powinien być udział owoców w diecie? – Zgodnie z zaleceniami dietetyków powinny być spożywane dwa razy dziennie. Nie wolno o nich zapominać. Najlepiej, żeby stanowiły część pierwszego i drugiego posiłku. Jednak najważniejsze jest, by jeść owoce różne, bo choć wszystkie mają podobny skład jakościowy, to istotnie różnią się pod względem ilości substancji biologicznie aktywnych. Bezpieczeństwo żywności tkwi więc w jej różnorodności. W zdrowej diecie nie ma jednak rozgraniczenia na owoce egzotyczne i inne. Pamiętajmy, że nasze polskie gruszki czy wiśnie nie są ani mniej ciekawe, ani mniej wartościowe – konkluduje Paśko. ZANIM ZJESZ ■ Wszystkie owoce należy dokładnie umyć. Egzotyczne tym bardziej – pochodzą z ekosystemów pełnych obcych nam bakterii. ■ Z tych samych powodów nie należy kupować owoców uszkodzonych – zgromadzone na skórce drobnoustroje mogą przeniknąć do miąższu i wywołać infekcję. ■ Owoce egzotyczne nie lubią lodówki. Choć wolniej się w niej psują, to jednak tracą też smak i aromat. Wyjątek stanowi kiwi – można je trzymać w lodówce nawet dwa tygodnie. Sok, nektar czy napój? ■ Sok ma 100 proc. wsadu owocowego. Pochodzi bezpośrednio z owoców lub z zagęszczonego syropu. Nie zawiera barwników, aromatów i konserwantów. ■ Nektar to rozcieńczony wodą z cukrem sok, którego musi być – w zależności od owocu – od 25 do 99 proc. Podobnie jak sok nie zawiera barwników i aromatów, nie może być konserwowany chemicznie. ■ Napój zawiera dopuszczone przepisami dodatki, barwniki lub aromaty. Wsad owocowy stanowi od 20 do 99 proc. napoju, do którego dodano cukier, wodę czy kwas cytrynowy.
Witamina D to jedna z najważniejszych substancji w naszym organizmie. Powszechnie jest znana z uczestnictwa w budowaniu mocnych kości
Najnowsze badania wskazują jednak, że ma dużo więcej zalet. Tymczasem niedobór witaminy D gwałtownie wzrasta, szczególnie zimą, gdy nie wystawiamy się na promieniowanie słoneczne. · Witaminę D dostarczamy sobie dwojako. Albo z pożywieniem, albo wytwarza ją nasza skóra w wyniku działania promieniowania słonecznego UVB. · Podczas opalania produkcja witaminy w skórze rusza od razu, gdy się lekko zaróżowimy. U osób o jasnej karnacji całe ciało wystawione na słońce na 15 min wytwarza 10 tys. j.m.* witaminy D. · Dzienna dawka witaminy D dla Europejczyków w zależności od wieku wynosi 200–600 j.m. · W skórze nie może powstać za dużo witaminy D. Jej nadmiar jest niszczony przez promieniowanie słoneczne. · Norma witaminy D we krwi wynosi 30–45 ng/ml. Niższe stężenie może powodować osteoporozę. Zbyt wysokie (pow. 150 ng/ml) – hiperkalcemię. · Niedobór witaminy w Europie jest znaczny. Według danych z badania prowadzonego zimą 2005 r. 92 proc. młodych Polek miało poziom poniżej 20 ng/ml. W strefie klimatu umiarkowanego zimą i jesienią otrzymujemy za niską dawkę promieniowania UVB. · Witaminę D należy wtedy uzupełniać, jedząc tłuste ryby, jajka czy nabiał. Najwięcej ma jej tran (aż 1360 j.m. w łyżeczce). · Aktywuje ona ponad tysiąc genów w naszym organizmie. · Bierze udział w metabolizmie wapnia, który buduje kości. Ochrona przed słońcem jest ważna, jednak w Kalifornii u dzieci, u których rygorystycznie stosuje się filtry ochronne UVB, notuje się przypadki krzywicy. · Witamina D reguluje układ odpornościowy, działa przeciwzapalnie i być może pomaga zapobiegać chorobom autoimmunologicznym. Wiele badań wskazuje nawet, że działa przeciwnowotworowo. · Witamina D musi zostać przetworzona przez enzymy w skórze lub w wątrobie, by w biologicznie czynnej formie trafić do krwi.