Życie z HIV będzie prostsze. Pojawiła się innowacyjna metoda leczenia
Choć wirus HIV powoli przestaje być w naszym społeczeństwie tematem tabu, wciąż można zrobić wiele dobrego, by zwiększyć świadomość o jego działaniu i metodach leczenia. Szczególnie, że na horyzoncie jest innowacyjna metoda, która podniesie jakość życia zarażonych.
W tym artykule: Wirus HIV – społeczne tabu? Proces leczenia HIV – co się zmienia? Współcześnie jako społeczeństwo zdajemy sobie sprawę, że zarażenie wirusem HIV nie musi być najgorszym z możliwych wyroków. Postęp w terapii antyretrowirusowej (ARV) pozwolił wydłużyć życie pacjentów, a od ponad dwudziestu lat mamy możliwość stosowania leków skutecznie hamujących replikację wirusa HIV. Oznacza to, że wirus z czasem staje się niewykrywalny dla naszego organizmu i możliwe jest rozpoczęcie pracy nad odbudową układu odpornościowego. Wirus HIV – społeczne tabu? Należy jednak podkreślić, że wciąż można wiele zrobić w kontekście świadomości tego z czym wiąże się zarażenie i choroba. Zdaniem Dr Magdaleny Ankiersztejn-Bartczak z Fundacji Edukacji Społecznej: „osoby żyjące z HIV nadal ukrywają fakt swojego zakażenia przed większością osób, nawet przed najbliższymi. Mają świadomość, że ujawnienie faktu zakażenia może spotkać się z negatywnym odbiorem. Nadal funkcjonuje stereotyp osoby zakażonej HIV jako kogoś z marginesu społecznego. Niestety skutki są takie, że ludzie nie chcą się testować i aż 87% Polaków uważa, że HIV ich nie dotyczy. To najlepiej pokazuje, że wielu z się wydaje, że to problem „ich”, a nie „nas”. Tylko 10% Polaków decyduje się zrobić test w kierunku HIV". Potwierdzają to dane Positive Perspectives II – globalnego badania przeprowadzonego w społeczności osób żyjących z HIV, które miało na celu zwrócenie uwagi na potrzeby osób zarażonych. Okazuje się, że aż 46% pacjentów obawia się, że ktoś dowie się o ich chorobie. Stygmatyzacja społeczna sprawia, że ich poczucie satysfakcji z życia spada. Stres związany z codziennym przyjmowaniem leków odczuwa blisko 1/3 ankietowanych. Proces leczenia HIV – co się zmienia? Sposoby leczenia HIV są idealnym przykładem na potwierdzenie tezy, że tworzenie nowych leków ma nie tylko stopniowo poprawiać ich skuteczność w walce z chorobą, ale też jakość życia leczonych. Jeszcze do niedawna powszechnie stosowaną metodą leczenia było przyjmowanie codziennie trzech lub czterech leków doustnie, co mogło się wiązać z ryzykiem skutków ubocznych. Z czasem udało się twórcom nowych preparatów ograniczyć ich liczbę do schematu dwulekowego. Teraz w zastosowaniu jest zupełnie nowa metoda, która może przełożyć się na optymalny komfort leczonych i daje pacjentom nową nadzieję. Polega ona na regularnym przyjmowaniu zastrzyków, które pozwalają walczyć z chorobą bez konieczności codziennego łykania tabletek. Co więcej, zastrzyki wykonuje się zaledwie sześć razy do roku, co znacząco ogranicza częstotliwość wizyt lekarskich i zwiększa szanse na podtrzymanie terapii. „To dla pewnej grupy pacjentów spore ułatwienie – nie będą musieli pamiętać o codziennym braniu tabletek, jeśli zdecydują się na tę formę leczenia" – twierdzi dr Aneta Cybula, specjalistka chorób zakaźnych. Terapia jest już stosowana m.in. w Kanadzie, USA, Niemczech, Skandynawii, Belgii i Holandii. Wkrótce będzie dostępna w Polsce.
Kolejne złe wieści dla zagrożonych koali. Wykryto u nich wirus podobny do HIV
Będące symbolem Australii misie koala jako gatunek stoją na skraju wymarcia. Po katastroficznych pożarach i śmiercionośnej epidemii chlamydii, okazuje się, że zwierzęta muszą radzić sobie jeszcze z innym problemem – rotawirusem koali.
W tym artykule: Koale na skraju wymarcia Retrowirus u koali od 50 000 lat Misie koala pochodzą z Australii i Azji, żywią się eukaliptusem i w powszechnej świadomości uchodzą za jedne z najbardziej uroczych zwierząt na świecie. Po gigantycznych pożarach w Australii na przełomie 2019 i 2020 roku, ich populacja znacznie się zmniejszyła. Wiele zwierząt zginęło w ogniu, inne odniosły śmiertelne obrażenia. Te, które udało się uratować, straciły swoje naturalne siedliska. Koale na skraju wymarcia Szansa na częściową odbudowę populacji istnieje, jednak nadzieje miłośników koali i aktywistów zaangażowanych w ich ochronę wystawiane są na wiele prób. Koale borykają się bowiem z wieloma problemami zdrowotnymi, z których najpoważniejszymi są chlamydia (bakteria wywołująca szereg schorzeń, przenoszona drogą płciową) i nowotwory, takie jak białaczka czy chłoniak. Jeszcze przed pożarami w Australii prowadzone były trwające kilkanaście lat badania nad zdrowiem koali. To one pokazały, że chlamydia i nowotwory są szeroko rozpowszechnione wśród zwierząt, ale tajemnicą pozostawała przyczyna występowania chorób. Koale mogą wymrzeć do 2050. Alarmujące dane z Nowej Południowej Walii Koale żyjące w australijskim stanie Nowa Południowa Walia (NSW) do 2050 roku mogą wyginąć – wynika z raportu komisji parlamentarnej, która przez rok prowadziła dochodzenie nad dobrostanem... Odpowiedzi na to pytanie postanowili poszukać naukowcy z Leibniz Institute for Zoo and Wildlife Research w Berlinie. Zbadali DNA kilkudziesięciu koali z Nowej Południowej Walii i z Queensland i znaleźli retrowirusa osadzonego w ich genomie – odpowiednika ludzkiego wirusa HIV, który wywołuje AIDS. Co najbardziej niepokojące, wirus zmieniający genom zainfekował te komórki koali, które tworzą komórki jajowe i plemniki. W ten sposób umożliwił sobie przenoszenie się z pokolenia na pokolenie. Retrowirus koali – zwany KoRV – często znajdowano w „gorących punktach”, czyli w pobliżu genów powiązanych z rakiem. Dlatego też naukowcy uważają, że to właśnie mutacje wywoływane przez retrowirus zwiększają częstość występowania niektórych nowotworów. Retrowirus u koali od 50 000 lat W swoich badaniach eksperci z Leibniz oszacowali, że misie koala po raz pierwszy zostały zarażone KoRV około 50 000 lat temu. Od tego czasu wirus rozprzestrzenił się i obecnie znajduje się praktycznie u każdego osobnika tego gatunku w Queensland i Nowej Południowej Walii w Australii. Próbki DNA wykazały, że każdy koala ma około 80-100 odziedziczonych kopii KoRV w swoim genomie. – Lokalizacje w genomie w większości nie są wspólne dla wszystkich koali, co wskazuje na szybką ekspansję i akumulację kopii KoRV w populacji. Za każdym razem, gdy retrowirus kopiuje się i ponownie wstawia do genomu, powoduje mutację, potencjalnie zakłócającą ekspresję genów, co może być szkodliwe dla gospodarza – mówi profesor Alex Greenwood, ekspert ds. chorób dzikich zwierząt w Leibniz-IZW. Już ponad miliard australijskich zwierząt straciło życie Nowe dane liczbowe pochodzące od specjalistów z Australii sugerują, że liczba zwierząt, które zostały zabite w pożarach buszu, właśnie przekroczyła miliard. W miarę rozprzestrzeniania się retrowirusa u zwierzęcia, powoli „przepisuje” on coraz więcej genomu koali i zastępuje jego oryginalne DNA. Niemiecki zespół znalazł nawet kopię KoRV, która włączyła cały gen związany z rakiem do sekwencji DNA jednego z osobników. Badanie sugeruje również, że to KoRV prowadzi do rozwoju u zwierząt predyspozycji do zachorowań na określone nowotwory. Tak zmodyfikowane geny mogą być następnie dziedziczone przez potomstwo chorych zwierząt. Dr Greenwood podkreśla, że ślady dawnych retrowirusów znalezione u innych kręgowców udowadniają, że istnieje szansa na to, że wirus ostatecznie zostanie zwalczony. Jednak to wymaga wielu lat przystosowywania się populacji do walki z KoRV, a koale mogą nie mieć tyle czasu. Badacz mówi wprost, że w walce o zachowanie tego gatunku przy życiu trwa teraz „wyścig z czasem”. Pełne wyniki badań zostały opublikowane w Nature Communications.
Pierwszym zarażonym wirusem HIV był żołnierz I wojny światowej? Nowa hipoteza o "pacjencie zero"
Głodujący żołnierz wędrujący przez Kamerun w czasach I wojny światowej miał upolować szympansa, aby posilić się jego mięsem. To on mógł być pacjentem zero, który jako pierwszy zaraził się HIV – twierdzi profesor Jacques Pepin, autor książki „The Origins of AIDS”, o historii choroby, która pochłonęła już 33 mln ludzkich istnień.
Profesor Jacques Pepin przedstawił swoją nową hipotezę w wywiadzie dla DailyMail Online. Pepin, epidemiolog z Université de Sherbrooke w Kanadzie, od dziesięcioleci próbuje odkryć pochodzenie wirusa HIV. Swoje obserwacje zaczął już w latach 80., kiedy pracował jako lekarz pierwszego kontaktu w Zairze (obecnie Demokratyczna Republika Konga). Wcześniejsze badania potwierdziły obecność małpiego wirusa niedoboru odporności (SIV) u szympansów. Wirus po raz pierwszy został przeniesionych na ludzi w południowo-wschodnim Kamerunie na początku XX wieku. Małpi wirus niedoboru odporności może być śmiertelny dla szympansów i jest dokładnie taki sam jak HIV. Jedyną różnicą między nimi jest żywiciel, czyli organizm, na którym żeruje wirus. HIV jest przykładem przenoszenia zoonotycznego, w którym patogen może przenosić się z jednego gatunku na inny, jak Covid-19 czy ptasia grypa. Początkowo dr Pepin uważał, że wirus HIV po raz pierwszy pojawił się u myśliwego w Kamerunie na początku XX wieku, zanim rozprzestrzenił się w Léopoldville, mieście znanym obecnie jako Kinszasa w Kongo. Teraz – 10 lat po pierwszej publikacji – prof. Pepin aktualizuje swoją hipotezę i stwierdza, że pacjentem zero nie był lokalny myśliwy. Zgodnie z nowym twierdzeniem pacjentem zero był żołnierz, który w czasie I wojny światowej (około 1916 roku) błądził w lasach Moloundou w Kamerunie. Cierpiący głód mężczyzna był zmuszony polować na szympansy, w ten sposób mogło dojść do przeskoczenia wirusa ze zwierzęcia na człowieka. Do wybuchu epidemii HIV w dalszej kolejności przyczyniły się kolonializm, głód i prostytucja – mówi Pepin w wywiadzie. Polowanie na szympansy – Podczas I wojny światowej Niemcy mieli kilka kolonii w Afryce. Siły alianckie zdecydowały się na inwazję na te kolonie, z których jedną był Kamerun. Kamerun został zaatakowany przez kombinację żołnierzy brytyjskich, belgijskich i francuskich z pięciu kierunków – opisuje przebieg wydarzeń profesor Pepin. 1600 żołnierzy wyruszyło pieszo z Léopoldville w górę rzeki Kongo i jej dopływu - rzeki Sanger. Szlak zaprowadził ich do odległego miasta Moloundou - miejsca, co do którego już wcześniej spekulowano, że mogło być miejscem pierwszego zakażenia wirusem HIV. – Żołnierze spędzili w Moloundou trzy lub cztery miesiące, zanim ruszyli dalej. Kiedy tam byli, głównym problemem nie były kule wroga, ale głód – powiedział profesor Pepin. Normalna populacja całego południowo-wschodniego regionu Kamerunu w latach 20. XX wieku liczyła około 4000 ludzi. Mieszkańcy żyli z manioku i innych lokalnych upraw. Jedynym źródłem mięsa były dzikie zwierzęta. Gdy do miasta zbliżali się żołnierze, lokalni mieszkańcy uciekli w obawie przed ich okrucieństwem. Armia pozbawiona pomocy miejscowych, została bez jedzenia. Ratunkiem miały być dostawy żywności z Léopoldville, które jednak często nie docierały do celu. Problemy logistyczne doprowadziły do masowego głodu i zmusiły żołnierzy do polowania na dzikie zwierzęta. To właśnie te wydarzenia mogły zapoczątkować epidemię HIV. – Moja hipoteza jest taka, że jeden z żołnierzy zaraził się podczas polowania w lesie. Szympans został zabity, a podczas cięcia zwierzęcia, aby je przywieźć, doszło do urazu, w trakcie którego żołnierz został zainfekowany wirusem. W końcu mężczyzna po wojnie wrócił do Léopoldville i prawdopodobnie stał się przyczyną wybuchu pierwszego ogniska HIV – mówi Pepin. Prostytucja i bieda Profesor uważa, że gdy wirus znalazł się w populacji ludzkiej, początkowo rozprzestrzeniał się powoli, ograniczając się do ówczesnej stolicy kolonii belgijskiej. Pepin szacuje, że ten jeden przypadek transmisji zoonotycznej w 1916 roku doprowadził do około 500 zakażeń na początku lat 50. Rozprzestrzenianie się wirusa HIV w tamtym okresie było głównie spowodowane ponownym używaniem brudnych igieł w szpitalach, co wynikały z niedoborów zasobów i ograniczonych możliwości dezynfekcji. W 1960 roku Kongo wyzwoliło się spod kolonializmu, co doprowadziło do napływu uchodźców i migrantów do miast. Na początku XX wieku populacja Léopoldville wynosiła około 14 000, a obecnie Kinszasa (nowa nazwa miasta) jest zamieszkiwana przez 14 milionów ludzi. Nagły napływ ludności okazał się idealnym miejscem dla rozwoju HIV, bowiem na każdą kobietę przypadało tu aż 10 mężczyzn. Doprowadziło to do biedy i powszechnej prostytucji. – Każdego roku prostytutki miałyby do 1500 klientów. To były idealne warunki dla wzmacniania wirusa HIV, przenoszącego się między osobami świadczącymi usługi seksualne na dużą skalę a ich klientami. W latach 60. nastąpiło przyspieszenie przenoszenia drogą płciową– mówi profesor Pepin. Dodaje, że Léopoldville było centrum globalnego rozprzestrzeniania się wirusa HIV. Mężczyzna z Haiti, który przybył do Kamerunu po uzyskaniu przez kraj niepodległości, także złapał wirusa i ostatecznie „zabrał go do domu”, gdzie rozprzestrzenił się w społeczności gejowskiej. – W ciągu kilku lat wirus HIV został „wyeksportowany” do Stanów Zjednoczonych, a w Stanach rozprzestrzenił się wśród gejów i osób używających narkotyków dożylnie. Ze Stanów Zjednoczonych trafił do Europy Zachodniej – mówi autor książki – mówi naukowiec. AIDS pochłonęło dotychczas ponad 33 miliony istnień ludzkich, a wirus HIV wywołujący chorobę wciąż pozostaje niezniszczalny, choć prace nad szczepionkami trwają od lat. Tylko w 2019 roku 1,7 miliona osób zostało zarażonych wirusem HIV.
Naukowcy opisują przypadek pierwszego wyleczonego z HIV za pomocą leków
Pacjent z HIV w stanie remisji jest być może pierwszym znanym przypadkiem skutecznego wyleczenia tej choroby bez konieczności przeszczepu szpiku, ogłosił międzynarodowy zespół naukowców.
Cztery dekady od pierwszych zanotowanych przypadków wirus ten nadal jest globalnym problemem dotykającym dziesiątek milionów ludzi. Choć zarażenie nie oznacza dziś wyroku śmierci, jak to było przez wiele lat, chory nadal zostaje skazany na dożywotnie branie leków powstrzymujących rozwój patogenu. W ostatnich latach głośno było o dwóch pacjentach onkologicznych (białaczka i chłoniak Hodgkina) poddanych bardzo ryzykownej operacji przeszczepu krwiotwórczych komórek macierzystych (HPSCT), których ów zabieg wyleczył też z HIV. Teraz, sądzą badacze, mają trzeciego pacjenta, u którego zanikły objawy obecności ludzkiego wirusa niedoboru odporności po przejściu terapii zupełnie innego typu. U 34-letniego Brazylijczyka HIV zdiagnozowano w 2012 roku. W ramach eksperymentu podano mu dwa bardzo silne leki przeciwwirusowe z nadzieją, że oczyszczą jego organizm z wszelkich śladów patogenu. Po 57 tygodniach od wzięcia m.in. marawiroku i dolutegrawiru mężczyzna nie wykazuje obecności przeciwciał wskazujących na obecność HIV w jego organizmie. Według Ricardo Diaza, eksperta od chorób zakaźnych z Uniwersytetu Sao Paulo, pacjent na tym etapie może być określany jako ”wolny od wirusa”. - Mieliśmy pacjenta poddanego leczeniu. Teraz on, bez dodatkowego wsparcia, panuje nad wirusem. Kolejne testy nie wykazują, by miał on wrócić. Nasze podejście jest bardziej etyczną metodą niż przeszczep szpiku – zwrócił uwagę naukowiec i dodał, że ryzyko śmierci osób poddanych procedurze HPSCT jest wysokie. U wielu też nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Analiza tego pacjenta autorstwa Ricarda Diaza została opublikowana jako jeden z materiałów towarzyszących pierwszej, poprowadzonej całkowicie w internecie, międzynarodowej konferencji na temat AIDS. Poproszona o komentarz, Sharon Lewin współkierująca International AIDS Society Initiative Towards and HIV Cure, nazwała wyniki z Brazylii jednocześnie ”bardzo interesującymi” i ”mocno prowokującymi”. Zwróciła uwagę, że słabnąca reakcja immunologiczna u pacjenta który odstawił leki powstrzymujące rozwój wirusa jest ”bardzo nietypowa” a dane przedstawione przez Diaza wymagają pogłębionej analizy.
Leki na HIV jednak nieskuteczne w ciężkich przypadkach COVID-19
Szczepionka na SARS-CoV-2 jest aktualnie chyba najbardziej poszukiwanym remedium na świecie. Równocześnie jednak szuka się leku zdolnego powstrzymać namnażanie wirusa u już zainfekowanych. Jedną z częściej wymienianych testowanych dziś opcji jest kombinacja dwóch środków służących do hamowania postępów wirusa HIV.
Zarówno koronawirus jak i HIV potrzebują do atakowania komórek enzymów zwanych proteazami (w tym przypadku 3CL). Leki lopinavir oraz ritonavir stosowane na wywołujący AIDS patogen skutecznie go zatrzymują. Wielu naukowców wpadło na pomysł, by użyć ich kombinacji do walki z nowym koronawirusem. View oEmbed on the source website 18 stycznia tego roku, kilka dni po skutecznym dokonaniu sekwencji SARS-CoV-2, lekarze z Wuhan podjęli się skomplikowanego randomizowanego testu klinicznego w warunkach polowych. Raport ze swoich doświadczeń opublikowali w czasopiśmie ”New England Journal of Medicine”. Kierujący projektem Bin Cao zaczął ściągać do niego pacjentów ciężko chorych i wymagających najczęściej pomocy respiratora. O ich stanie świadczy choćby fakt, że 25 proc. grupy kontrolnej zmarło. Planowano pozyskać 160 chorych, zgłosiło się 199. Połowie zaczęto podawać przez 14 dni kombinację lopinavir–ritonavir. Pozostałym udzielano dostępnej pomocy medycznej. Efekty okazały się mało zachęcające. W obu grupach czas powrotu do zdrowia trwał średnio (mediana) 16 dni. W grupie kontrolnej śmiertelność była nico większa. Dwie rzeczy mogły zdecydować o niskiej skuteczności terapii. Po pierwsze, dr Cao przeprowadził swoją próbę kliniczną na szczególnie obciążonej grupie pacjentów. Osoby, które próbował leczyć zostały zainfekowane dość dawno i miały już poważne uszkodzenia tkanki płucnej. Nawet najlepsze środki na bakteryjne zapalenie płuc nie zawsze pomagają w takich sytuacjach. Po drugie, lopinavir sam w sobie nie jest szczególnie silnym przeciwnikiem dla SARS-CoV-2. Koncentracja tego środka potrzebna do wstrzymania replikacji wirusa jest znacznie większa niż odkryty poziom serum w krwi pacjentów poddanych terapii lopinavir–ritonavir. Dr Cao przyznaje, że brak jeszcze wiedzy na temat odpowiednich koncentracji leku w tkankach zajętych infekcją koronawirusem. Poza tym, próbę przeprowadzono zaledwie w kilka dni po identyfikacji patogenu. Niemniej, z tych pierwszych testów klinicznych płynie ważna lekcja dla wszystkich badaczy pracujących nad lekami i przygotowującymi swoje próby na pacjentach. Co więcej, chińscy lekarze udowodnili, że szybkie przeprowadzenie randomizowanych testów wysokiej jakości jest możliwe nawet w samym sercu epidemii. View oEmbed on the source website Nadal trwają testy z istniejącymi już lekami, jak np. remdesivir, który powstrzymuje replikację RNA czy przeciwmalaryczną chlorochiną. Ta druga substancja wywołuje jednak groźne skutki uboczne, jak problemy z sercem, obniża cukier we krwi, zaburza widzenie, osłabia mięśnie i wywołuje zawroty głowy. Mniej toksyczna wersja, hydroksychlorochina podana małpom w laboratorium zdołała powstrzymać infekcję SARS-CoV-2. Inne obiecujące badanie na małpach ma związek tzw. terapią plazmową. Przeciwciała zawarte w plazmie z krwi wyleczonych z COVID-19 pacjentów podawane są ciężko chorym z nadzieją, że powstrzyma się namnażanie wirusa. Doświadczenia na makakach królewskich opisał Chuan Qin, patolog z Instytutu Nauk Laboratoryjnych o Zwierzętach działającego w ramach Chińskiej Akademii Nauk Medycznych. Raport trafił na serwis bioRxiv z badaniami nie poddanymi jeszcze weryfikacji środowiska naukowego (ang. peer review). Miesiąc od pierwszej infekcji lekarze nie zdołali ponownie zainfekować trzech małp. Wystawili je na działanie wirusa SARS-CoV-2, ale ten nie namnożył się. Może to wskazywać na zdolność naczelnych do wytwarzania skutecznych przeciwciał, czyniących je odpornymi na patogen - nawet jeżeli tylko na krótki okres. Dr Qin i jego koledzy odnoszą się w swoim raporcie do informacji o pojedynczych przypadkach powtórnej infekcji wirusem u ludzi (np. z Japonii czy Chin). Ich zdaniem u tych konkretnych pacjentów nie tyle nie wytworzyła się odporność, co ktoś popełnił błąd przeprowadzając nieodpowiednio test. Jan Sochaczewski
"Pacjent z Londynu" wyleczony z HIV. Szansa dla milionów chorych?
Lekarze stwierdzili, że drugi w historii pacjent został uznany za wyleczonego z HIV, po przejściu przeszczepu komórek macierzystych. Badania wykonano po 30 miesiącach od zaprzestania tradycyjnego leczenia.
O tak zwanym „pacjencie z Londynu”, pochodzącym w rzeczywistości z Wenezueli, zrobiło się głośno w zeszłym roku. Naukowcy z University of Cambridge poinformowali wówczas, że przez 18 miesięcy nie znaleźli w jego krwi śladów wirusa wywołującego AIDS. Ravindra Gupta, główny autor badania opublikowanego w The Lancet HIV, powiedział, że nowe wyniki testów – wykonanych rok po poprzednich badaniach – były „jeszcze bardziej niezwykłe” i prawdopodobnie oznaczają, że pacjent został wyleczony. Pacjent w tym tygodniu ujawnił swoją tożsamość. To 40-letni Adam Castillejo. W 2003 roku wykryto u niego HIV. Aby utrzymać chorobę pod kontrolą od 2012 roku przyjmował leki. Później tego samego roku zdiagnozowano u niego zaawansowanego chłoniaka Hodgkina, śmiertelny nowowtwór. W 2016 r. mężczyzna przeszedł przeszczep szpiku kostnego, w celu leczenia raka krwi. Otrzymał komórki macierzyste od dawców z mutacją genetyczną obecną u mniej niż jednego procenta Europejczyków. Ta niezwykła mutacja zapobiega rozwojowi wirusa HIV. Dzięki pozytywnym wynikom badań Adam Castillejo stał się drugim w historii pacjentem, który został wyleczony z HIV. Pierwszym był Amerykanin – Timothy Brown, znany jako „berliński pacjent”. Wyzdrowiał z HIV w 2011 roku po przejściu podobnej terapii. Testom poddano płyn mózgowo-rdzeniowy „pacjenta z Londynu”, tkanki jelitowe oraz limfatyczne. Badania nie wykazały aktywnej infekcji wirusowej, choć standardowego leczenia przeciwretrowirusowego zaniechano prawie trzy lata temu. Ravindra Gupta powiedział jednak, że testy ujawniły „skamieliny” HIV – fragmenty wirusa, które obecnie nie są w stanie się rozmnażać, a zatem zostały uznane za bezpieczne. – Trudno sobie wyobrazić, że wszelkie ślady wirusa infekującego miliardy komórek zostały usunięte z organizmu – powiedział Gupta. Szansa dla nielicznych Choć przeszczep komórek macierzystych okazał się skuteczny u dwóch wymienionych pacjentów, eksperci podkreślają, że nie może być mowy o wprowadzeniu takiego zabiegu jako standardowej metody leczenia HIV/AIDS. Autor badań podkreśla, że dla pacjenta, o którym mowa, przeszczep był „ostatnią deską ratunku”. Inaczej nowotwór krwi mógłby doprowadzić do jego śmierci. Leczenie HIV poprzez przeszczep komórek macierzystych jest o tyle niebezpieczne, że w tego typu procedurach poziom śmiertelności szacuje się nawet na 10 proc. To oznacza, że jeden na 10 pacjentów poddanych przeszczepowi, nie przeżyje zabiegu. Dlatego też w każdym przypadku indywidualnie należy ocenić ryzyko. Przeszczep mógłby być możliwy tylko wtedy, gdy ryzyko śmierci na skutek zabiegu byłoby mniejsze niż ryzyko śmierci przy braku jakichkolwiek działań. Czyli – jak w przypadku Castillejo – byłoby wyjściem ostatecznym. Sharon Lewin, ekspertka od chorób zakaźnych na Uniwersytecie w Melbourne i członek Międzynarodowego Towarzystwa AIDS, powiedziała, że sprawa Castillejo jest „ekscytująca”. – Musimy jednak umieścić to w kontekście – leczenie osób zakażonych wirusem HIV za pomocą przeszczepu szpiku kostnego nie jest po prostu realną opcją. Musimy stale podkreślać znaczenie zapobiegania, wczesnego testowania i przestrzegania zaleceń terapeutycznych, jako filarów obecnej globalnej reakcji na HIV / AIDS – podkreśliła. Katarzyna Grzelak
Wstrzymano testy kliniczne szczepionki na HIV. Dała efekt w Azji, ale nie w Afryce
Szczepionka mająca zapobiegać infekcji ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV) okazała się ”równie skuteczna co placebo”, czyli kompletnie pozbawiona wartości. Prowadzone od 2016 roku w Republice Południowej Afryki testy HVTN 702/Uhambo zostały wstrzymane w fazie III, ok. rok przed planowanym końcem eksperymentu.
Amerykański National Institute of Allergy and Infectious Diseases w Bethesda w stanie Maryland 3 lutego ogłosił niekorzystne rezultat testu. Okresową ocenę skuteczności szczepionki przeprowadził niezależny panel ekspertów. View oEmbed on the source website W eksperymencie brało udział 5383 seksualnie aktywnych mężczyzn i kobiet w wieku 18 do 35 lat. Przez 18 miesięcy otrzymali oni sześć zastrzyków. 2694 osoby dostały szczepionkę, 2689 placebo. Przeprowadzona w styczniu cząstkowa weryfikacja skuteczności pokazała, że uczestnicy zostali zarażeni niezależnie od tego, czy byli szczepieni czy nie. W sumie wśród tych, którym podano eksperymentalny środek HIV-em zostało zarażonych 129 osób. W drugiej grupie zarażenia były 123. Zaskoczenie i rozczarowanie było na tyle duże, że prowadzący testy lekarze musieli tłumaczyć się mediom, że ludzie z pierwszej grupy nie zarazili się poprzez szczepionkę, tylko w sposób ”naturalny”. Nieudana szczepionka HVTN 702/Uhambo została stworzona z dwóch innych. Jedna to szczepionka oparta na wirusie CNPV, ptasiej ospy. Ludzie mogą się nią zarazić, ale wirus nie jest dla nas groźny. Może jednak dostać się do środka różnych typów komórek. Naukowcy przebudowali go i wprowadzili do niego geny wirusa HIV. Drugi element to szczepionka oparta na pochodzącym z HIV białku mająca wzmocnić reakcję obronną organizmu. View oEmbed on the source website Na testy kliniczne w RPA zdecydowano się po obiecujących wynikach eksperymentów w Tajlandii. Tam tę szczepionkę w fazie III podano 16 tys. osób. Efektem było zmniejszenie infekcji wirusem o 31 proc. (porównanie grupy zaszczepionej do grupy której podano placebo). Według Bartona Haynes, niezwiązanego z przygotowywaniem HVTN 702/Uhambo, szefa instytutu opracowującego szczepionki dla ludzi w szkole medycznej Uniwersytetu Duke w Durham, w Karolinie Północnej, problemem może być bardziej złożona budowa wirusa dominującego w Afryce w stosunku do tego, którym można zarazić się w Azji. Próby w Tajlandii miały sprawdzić skuteczność środka w populacji wystawionej na niskie lub średnie ryzyko infekcji. Tymczasem w przypadku mieszkańców Republiki Południowej Afryki, ryzyko jest bardzo wysokie. Według danych z 2018 roku aż 20 proc. osób w wieku 15-49 lat miała HIV. W RPA trwają jeszcze dwa podobne testy innych szczepionek, w tym jednej mającej wzmacniać własne przeciwciała organizmu. Jan Sochaczewski
To pomysł Nowozelandczyków na walkę ze stygmatem otaczającym tę chorobę. Pojawili się już pierwsi dawcy, mężczyźni z niewykrywalnym poziomem wirusa. To znaczy, że HIV z ich ciała nie może być przeniesiony w czasie stosunku seksualnego na partnera ani, po ewentualnym zapłodnieniu, na dziecko.
Za inicjatywą banku nasienia Sperm Positive stoją trzy organizacje pozarządowe. Body Positive, New Zealand AIDS Foundation (NZAF)oraz Positive Women uruchomiły go wspólnie przed wypadającym 1. grudnia Światowym Dniu AIDS. View oEmbed on the source website Sperm Positive nie jest związany żadną kliniką płodności. Kierujący bankiem chcą jednak współpracować poprzez istniejące placówki z osobami starającymi się o dziecko. Oczywiście, jeżeli tylko zaakceptują dawcę z HIV. A będzie to zawsze dokładnie zaznaczane. Mogą wówczas skorzystać z nasienia takich osób jak Damien Rule-Neal. Zdiagnozowany w 1999 roku nosiciel HIV jest jednym z pierwszych dawców Sperm Positive. Wyznał dziennikarzom, że gdy przed laty ujawnił chorobę swojej przełożonej, ta zaczęła go gnębić i ostatecznie zmusiła do odejścia z firmy. – To było strasznie smutne, bo pracowałem w sektorze zdrowotnym – wyznał Rule-Neal. W ostatnich 20 latach poznał żonę i urodziły mu się zdrowe dzieci. Doczekał się nawet trzech wnuczek. Cały czas pozostaje na koktajlu leków powstrzymujących rozwój wirusa. - Wiem jak dużą radość przynoszą dzieci, dlatego chce pomóc innym. Sądzę, że dysponujemy dziś wiedzą naukową pozwalającą na powstrzymanie wirusa przed przechodzeniem na inne osoby. Ludzie z HIV mogą mieć już dzieci, sam znam kilka takich kobiet. Medycyna zwróciła nam tę możliwość – wyjaśnia dawca nasienia. Rodrigo Olin z NZAF uważa, że pomimo postępów medycyny, ludzie żyjący z wirusem nadal boją się ujawniać swoją chorobę światu. – Stygmat HIV nadal jest zbyt duży, dlatego próbujemy to zmienić. Temu ma służyć Sperm Positive. Wcześniej chorzy nie mogli być dawcami, teraz już mogą – wyjaśnia. Według Olina, znalezienie chorych chętnych oddać swoje nasienie nie było problemem. O wiele trudniej było im pozyskać ich zgodę na opublikowanie danych, czy zachęcenie do publicznych wystąpień promujących inicjatywę. View oEmbed on the source website - Są rzeczy o których musimy rozmawiać, choć już nie powinniśmy. Nie w 2019 roku. Nadal są ludzie przekonani, kompletnie niesłusznie, że można zarazić się pijąc z tej samej szklanki co nosiciel HIV – tłumaczy Mark Fisher, dyrektor Body Positive. Rozpowszechnienie terapii antyretrowirusowej przyczyniło się do spadku śmiertelności osób chorych na AIDS. Niemniej, choroba i prowadzący do niej wirus są globalnym problemem. Pod koniec 2018 roku na świecie żyło 38 mln ludzi z AIDS lub HIV. Informację o polskim programie pomocy dla potencjalnych nosicieli i tych już zdiagnozowanych można znaleźć tutaj. Jan Sochaczewski
Epidemia HIV zmienia kierunek. Najwięcej zakażonych w grupie HETERO 50+
Co szósta osoba w Europie, u której wykrywa się obecność wirusa HIV ma powyżej 50 lat - pokazują nowe badania. Co to tak naprawdę znaczy?
Od 2004 do 2015 roku liczba zdiagnozowanych z HIV po pięćdziesiątce wzrosła z 2,1% do 17,3%. Eksperci zwracają uwagę, że programy zdrowotne skierowane do walki z tym wirusem do tej pory były kierowane do młodszej części populacji i właśnie teraz zbieramy tego żniwo. Nasze ustalenia pokazują, że epidemia HIV zmieniła kierunek - mówi Lara Tavoschi z ECDC (Europejskie Centrum do spraw Zapobiegania i Kontroli Chorób), która prowadziła zespół odpowiedzialny za badania opublikowane w magazynie Lancet HIV. Dodaje, że główną ścieżką rozprzestrzeniania się wirusa były ryzykowne kontakty seksualne hetero. Badanie dotyczy łącznie 31 krajów Europy, analizowano przypadki zakażeniem HIV u osób od 15 roku życia. U osób powyżej pięćdziesiątki statystyki wzrosły w 16 krajach, w tym w Niemczech, Belgii oraz Irlandii, a spadły jedynie w jednym kraju - Portugalii. Najwyższe wyniki zanotowały Estonia, Łotwa oraz Malta, gdzie do 2015 roku zarejestrowano ponad 7 przypadków na 100 tysięcy ludzi. Jednocześnie jednak w tych krajach wzrastała liczba zakażonych także wśród młodszych grup ludzi. W niektórych krajach, jak choćby Wielkiej Brytanii i Norwegii, odnotowano spadek zakażeń u młodych, a wzrost o około 3,6% w grupie 50+. W Wielkiej Brytanii działają programy zwiększające świadomość i propagujące bezpieczny seks. Są jednak skierowane przede wszystkim do dojrzewającej młodzieży oraz młodych dorosłych. Tymczasem w ciągu ostatniej dekady znacznie wzrosła aktywność seksualna pięćdziesięciolatków. Seks w wieku dojrzałym przestaje być tabu, a dzięki internetowi oraz aplikacjom mobilnym ułatwiającym poznawanie nowych osób wiele osób zaczyna nowe życie erotyczne właśnie po pięćdziesiątce. Stąd potrzeba zwrócenia się z ostrzeżeniami i edukacją do właśnie tej grupy - by nie dopuścić do nieświadomego rozprzestrzeniania przez nich wirusa. Błażej Grygiel Źródło: CNN
WHO: 10 największych zagrożeń dla ludzkości. Wśród nich antyszczepionkowcy
Światowa Organizacja Zdrowia w swoim najnowszym zestawieniu wymienia także między innymi ebolę, HIV i antybiotykooporne infekcje.
Raport jest częścią programu działań WHO na najbliższe 4 lata. Opisano w nim zarówno cele, które organizacja chce zrealizować jak i problemy, do których natychmiast trzeba się odnieść. 1. Ruch Antyszczepionkowy Konsekwencje działań ruchu antyszczepionkowego pojawiły się na liście po raz pierwszy. W przeciwieństwie do pozostałych punktów listy rozwiązanie znane jest tutaj od dekad i nie ma potrzeby wymyślać niczego rewolucyjnego. Problem w tym, by rosnąca grupa ludzi przestała wierzyć teoriom spiskowym i przyjęła do wiadomości fakty. Według danych Research!America oraz American Society for Microbiology od początku XXI wieku udało się uniknąć 21 milionów chorych w szpitalach oraz około 732 tysięcy zgonów wśród amerykańskich dzieci – właśnie z powodu obowiązkowych szczepień. Polski Generalny Inspektor Sanitarny, powołując się na dane Światowej Organizacji Zdrowia dodaje, że w 2017 roku w Europejskim Regionie WHO zanotowano ponad 24 tysiące zachorowań na odrę, podczas gdy rok wcześniej było ich zaledwie trochę ponad 5 tysięcy. Od stycznia do września 2018 naliczono ich już 52 tysiące, najwięcej w Rumunii, Francji, Grecji oraz we Włoszech. Wśród krajów poza Unią Europejską przoduje Ukraina, kolejna jest Rosja oraz Serbia. Silną stroną ruchu jest skuteczne rozprzestrzenianie swoich interpretacji badań oraz teorii spiskowych dzięki mediom społecznościowym, filmom internetowym oraz wsparciu znanych osobistości. W USA histerię antyszczepionkową podsycał między innymi Jim Carrey, Kat von D, Charlie Sheen czy prezydent Donald Trump. Prezydent Donald Trump / MANDEL NGAN/AFP/East News W Polsce także nie brakuje znanych postaci podważających bezpieczeństwo szczepień, w tym polityków, czego przykładem jest działalność Parlamentarnego Zespołu ds. Bezpieczeństwa Programu Szczepień Ochronnych Dzieci i Dorosłych i wspieranego przez nich Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Wiedzy o Szczepieniach "STOP NOP". Główna postać stowarzyszenia, Justyna Socha na początku roku przegrała proces z lekarzem doktorem Pawłem Grzesiowskim, którego pomówiła o bycie lobbystą koncernów farmaceutycznych. Grzesiowski krytykował forsowany przez "Stop NOP" projekt dobrowolności szczepień. Jego nazwisko pojawiło się w petycji do premier Beaty Szydło "Stop lobbystom koncernów farmaceutycznych w administracji publicznej". Justyna Socha została przez sąd uznana za winną pomówienia i naruszenia dobrego imienia lekarza. Skazano ją na 2 tysiące złotych grzywny i 10 tysięcy nawiązki na rzecz Samodzielnego Publicznego Centralnego Szpitala Klinicznego w Warszawie. Justyna Socha, szefowa "Stop NOP" / ANDRZEJ IWANCZUK/REPORTER 2. Zanieczyszczenie powietrza i zmiany klimatyczne Według danych WHO aż dziewięć na dziesięć osób oddycha zanieczyszczonym powietrzem. Mimo tego, że politycy (szczególnie ci, których bliscy, krewni, znajomi lub oni sami czerpią zyski z branż związanych z paliwami kopalnymi) chętnie zaprzeczają faktom odnośnie niebezpieczeństw takiego stanu. Prezydent Donald Trump nie wierzy w zmiany klimatyczne, a prezydent Andrzej Duda podczas konferencji dotyczącej adaptacji polskich miast do zmian klimatu stwierdził: „Ja nie wiem, na ile w rzeczywistości człowiek przyczynia się do zmian klimatycznych. Zdania naukowców są bardzo różne, wiemy doskonale o tym, że mamy też do czynienia ze skrajnościami.” Jeśli chodzi o zdanie naukowców to akurat tutaj można mówić o jednomyślności. Głosy z instytutów naukowych oraz uczelni całego świata i z różnych dziedzin nauki mają wspólny wniosek: człowiek wpływa na zmiany klimatyczne, a te w dłuższej perspektywie są niebezpieczne dla ludzkości oraz życia na planecie. Smog nad Bangkokiem / Getty Images Zanieczyszczenia na poziomie mikroskopijnych cząsteczek wnikają do organizmów ludzi przez płuca i dostają się szybko do układu krwionośnego. Ostatecznie szkodliwe powietrze może uszkodzić płuca, serce i mózg. Każdego roku z tego powodu umiera przedwcześnie około 7 milionów ludzi, z czego 90% tych zgonów notuje się w krajach słabo i średnio rozwiniętych, gdzie brakuje nakładów na niskoemisyjny przemysł oraz bezpieczne rozwiązania grzewcze domów. Z drugiej strony bogatsze kraje chwaląc się rosnącymi farmami wiatrowymi oraz flotami elektrycznych samochodów rzadko wspominają o tym jak rynki chętnie korzystają z taniej siły roboczej, której koszt przekłada się na zanieczyszczenia planety. W okresie między 2030 a 2050 WHO przewiduje około 250 tysięcy dodatkowych zgonów każdego roku z powodu zagrożeń idących wraz ze zmianami klimatu: od niedożywienia przez choroby aż po przegrzanie organizmu. 3. Choroby niezakaźne/chroniczne To grupa problemów zdrowotnych, które trwają latami, rozwijają się bardzo długo i dewastując organizm zmieniają jego działanie. Cukrzyca, nowotwory i choroby serca są przyczyną około 70% zgonów na całym świecie. To około 41 milionów ludzi, z czego 15 milionów umiera w wieku 30-69 lat. Ponad 85% zgonów tego rodzaju notowany jest w krajach o niskim lub średnim dochodzie. Do wzrostu poziomu zagrożeń przyczyniają się między innymi: palenie tytoniu, brak fizycznej aktywności, nadużywanie alkoholu, zanieczyszczenie powietrza, niezdrowa dieta. Zagrożenia te mają też wpływ na rosnącą liczbę chorób umysłowych, nierzadko prowadzących do hospitalizacji lub nawet samobójstwa. Połowa z nich rozpoczyna się w wieku poniżej 14 lat i pozostaje niewykryta. Samobójstwo to druga co do częstotliwości przyczyna śmierci ludzi w wieku 15-19 lat. Jednym z celów WHO na najbliższe lata jest praca z rządami krajów by walczyć z nieaktywnością fizyczną i zmniejszyć ją o 15% do 2030 roku. 4. Globalna epidemia grypy Przedstawiciele organizacji nie pozostawiają wątpliwości – epidemia nadejdzie i będzie miała globalny zasięg. Nie wiadomo kiedy zaatakuje oraz jak będzie silna. WHO monitoruje aktualnie sytuację wirusową by wyprzedzić zagrożenie. Łącznie w programie uczestniczą 153 instytucje z 114 krajów. Każdego roku WHO rekomenduje konkretne szczepy, które powinny być użyte do skuteczniejszej ochrony populacji przed sezonową grypą. W przypadku pojawienia się nowego wirusa organizacja ma porozumienie z największymi firmami farmaceutycznymi by zapewnić szybki dostęp do badań, testów i wreszcie skutecznych szczepień, szczególnie w krajach rozwijających się. Można jednak już teraz spodziewać się, że sam fakt takich ustaleń jest wodą na młyn miłośników spiskowych teorii i możemy wrócić do pierwszego punktu. 5. Niebezpieczne miejsca i warunki Ponad 1,6 miliarda ludzi, czyli około 22% całej populacji Ziemi, życie w miejscach niebezpiecznych, gdzie opieka medyczna jest na niskim lub żadnym poziomie. To obszary dotknięte wojnami, głodem, suszą lub masową migracją ludności. W miejscach tych WHO wyznacza sobie za cel przede wszystkim zapewnienie podstawowej ochrony matkom i dzieciom, jednak nawet dla tej części populacji są to niezwykle trudne do zrealizowania cele. Przedłużające się konflikty, jak choćby wojna w Syrii czy na Ukrainie, są doskonałym miejscem do rozprzestrzeniania się chorób, występowania klęsk głodowych i innych zagrożeń. Rebelianci z ruchu 23 Marca w Demokratycznej Republice Konga / Getty Images Jednym z zadań WHO jest także praca nad wzmocnieniem odporności mieszkańców tych miejsc by nie doszło tam do wybuchów epidemii. Problem w tym, że do miejsc, gdzie spadają bomby trudno jest dotrzeć z jakąkolwiek pomocą. Czy WHO i jego ostrzeżenia przekonają przywódców stron konfliktów do tego by ściągnąć palce ze spustów? Historia pokazuje, że to mało prawdopodobne. 6. Infekcje antybiotykooporne Rozwój antybiotyków, leków przeciwwirusowych oraz przeciwmalarycznych to jeden z największych sukcesów medycyny. Jednak wraz ze wzrostem skuteczności ludzkiego arsenału przeciwko chorobom mechanizmy ewolucyjne mikrobów wypracowują swoją taktykę. Bakterie, wirusy, pasożyty i grzyby są coraz lepsze w opieraniu się współcześnie stosowanym lekom. Antybiotykooporność sprawia, że prosta i z pozoru niewinna infekcja może zakończyć się śmiercią pacjenta. Brak skutecznego zabezpieczenia przed takimi infekcjami sprawia, że maleje bezpieczeństwo takich procedur jak chemioterapia i chirurgia. Nadmierne stosowanie antybiotyków u ludzi i zwierząt (szczególnie hodowlanych) doprowadziło do wzmocnienia między innymi niektórych odmian gruźlicy, która każdego roku dotyka około 10 milionów ludzi i zabija 1,6 miliona. W 2017 roku odnotowano 600 tysięcy przypadków tej choroby odpornej na rifampicin, najskuteczniejszy obecnie lek pierwszej linii obrony. Około 82% spośród tych osób cierpiało na infekcję gruźliczą odporną nie tylko na jeden, ale na szereg leków. 7. Ebola oraz inne patogeny wysokiego ryzyka W 2018 roku w Demokratycznej Republice Konga wybuchły dwie osobne epidemie gorączki krwotocznej, wywoływanej przez wirus ebola. Obie rozprzestrzeniły się na miast o populacjach powyżej miliona ludzi. Jedna prowincji zagrożonych jest także miejscem konfliktu zbrojnego. Pokazuje to jak ważne jest miejsce i czas w jakim pojawia się wirus. Gęsto zaludnione miejsca oraz konflikty zbrojne sprzyjają bardzo szybkiemu rozprzestrzenianiu się choroby. Cmentarz zmarłych z powodu eboli w Sierra Leone / Getty Images WHO wraz ze swoimi partnerami wskazuje na zagrożenia ze strony patogenów oraz czynniki, które powiększają ryzyko: brak powszechnej opieki zdrowotnej, wojny, katastrofy naturalne. Lista wciąż obserwowanych niebezpiecznych patogenów, które mogą stać się zagrożeniem dla ludzkości zawiera ebolę, MERS-CoV, zika czy SARS. Wreszcie na końcu znajduje się choroba X, czyli konieczność ciągłego przygotowywania się na choroby, których jeszcze nie poznaliśmy. 8. Zły stan służby zdrowia Podstawowa opieka zdrowotna tworzy system, który w formie zbiorowej stanowi tarczę przed wieloma zagrożeniami dla całych populacji. Niestety w wielu krajach dostęp do niej jest bardzo ograniczony, co tworzy korzystne warunki dla rozwoju chorób. Problem dotyczy przede wszystkim krajów słabo i średnio rozwiniętych. Według przygotowanego przez The Economist Intelligence Unit raportu najlepiej oceniany jest dostęp do opieki medycznej w Holandii, Niemczech, Francji, Wielkiej Brytanii, Australii oraz Kanadzie. Najgorzej wypadła Kambodża, Etiopia, Nigeria, Uganda, Demokratyczna Republika Kongo oraz Afganistan. Około 1/3 przeanalizowanych krajów nie ma żadnego planu odnośnie wirusowego zapalenia wątroby, 37% notuje wyszczepialność przeciw odrze na poziomie 90% (w Nigerii to na przykład 51%). Dodatkowo około 42% krajów świata wydaje mało lub nie wydaje w ogóle nic na programy związane ze zdrowiem psychicznym. W 1/3 krajów odnotowano zaledwie 1 lekarza na 1000 osób. 9. Denga Choroba o podobnych objawach co grypa przenoszona jest przede wszystkim przez komary. W aż 20% przypadków okazuje się śmiertelna i w ciągu ostatnich dekad stała się poważnym zagrożeniem. W krajach takich jak Indie czy Bangladesz zwiększenie ilości zachorowań notuje się w porze deszczowej, która jest tam z roku na rok coraz dłuższa (odsyłamy do punktu o zmianach klimatu). Wraz z takimi zjawiskami choroba zaczęła pojawiać się na przykład w Nepalu, gdzie do tej pory nie znano tego zagrożenia. Około 40% wszystkich krajów jest zagrożona dengą, a co roku notuje się około 390 milionów infekcji. WHO chce podjąć działania zmierzające do ograniczenia zgonów o połowę do 2020 roku. 10. HIV W walce przeciwko temu wirusowi udało się osiągnąć sporo sukcesów, jednym z ich wyznaczników są 22 miliony osób korzystających z terapii antywirusowych. Do tego środki prewencyjne w postaci PrEP (przedekspozycyjne podawanie leków w celu uodpornienia) sprawiły, że znany z lat 90-tych ubiegłego wieku strach przed wirusem zmalał. To złudne ponieważ ryzyko z nim związane dalej istnieje, a epidemia trwa. Od początku zanotowano około 70 milionów zakażeń wirusem i 35 milionów zgonów. Każdego roku HIV/AIDS zabija prawie milion ludzi. Niektóre zagrożone nim grupy funkcjonują poza systemami opieki zdrowotnej (na przykład uzależnieni od narkotyków, pracownicy seksualni, więźniowie). Rośnie liczba zakażeń HIV wśród grupy dziewcząt i młodych kobiet (15-24 lata). To co czwarty przypadek zakażenia w krajach sub-saharyjskiej Afryki mimo faktu, że stanowią zaledwie 10% populacji. WHO zamierza w tym roku skupić się na promocji samotestowania się na obecność wirusa by osoby zakażone zdawały sobie z tego sprawę, otrzymywały terapię i nie rozsiewały zagrożenia. W XXI wieku sporo ludzi zapomniało jak wielkim niebezpieczeństwem jest wirus i jak łatwo go złapać. Jednak jego działanie wcale nie osłabło. Źródła: WHO / Główny Inspektor Sanitarny / The Economist
Mikroby na wojennej ścieżce. Wojna ludzkości z chorobami
My kontra choroby. Ten bój toczy się od zarania dziejów. Czy mamy szansę wreszcie go wygrać?
Wyleczony z HIV. "Londyński pacjent" to drugi taki przypadek w historii
Przypadek remisji wirusa opisuje weryfikowane przez naukowców Nature. „Londyński pacjent”, bo tak jest roboczo nazywany, może dać nadzieję populacji chorych, którą na całym świecie ocenia się na około 37 milionów.
Sprawa remisji HIV wraca na czołówki naukowych mediów niewiele ponad 10 lat od pierwszego tego typu przypadku, nazywanego „berlińskim pacjentem”. Zarówno ten, jak i najnowszy przypadek, podlegali terapii komórkami macierzystymi pobranymi od dawców mających rzadką mutację genetyczną – CCR5-delta 32, która dała im odporność na wirusa. Londyński pacjent jest już 18 miesięcy w stanie remisji, odkąd przestał brać leki antyretrowirusowe. - Uzyskując remisję u drugiego pacjenta wykorzystawszy podobne podejście, pokazaliśmy, że w przypadku berlińskiego pacjenta nie była to anomalia i rzeczywiście to próby terapii doprowadziły do wyeliminowania wirusa u obu osób – mówi Ravindra Gupta, główny autor badania, wykładowca University College London. Naukowiec dodaje, że użyta metoda nie jest odpowiednia dla każdego pacjenta, jednak daje sporo szans na inne strategie leczenia, w tym terapie genetyczne. Wraz ze swoim zespołem zamierza dalej monitorować stan zdrowia pacjentów, gdyż wciąż jest za wcześnie by w pełni ogłosić jego wyleczenie. Co roku około milion ludzi umiera z powodu powikłań związanych z wirusem, który śmiertelnie zaburza procesy obronne organizmu. Terapie antywirusowe wymagają od pacjentów przyjmowania leków antyretrowirusowych do końca życia. Londyński pacjent, który chce zachować anonimowość, został zdiagnozowany w 2003 roku, rozpoczął terapię dziewięć lat później. Jakiś czas później zdiagnozowano u niego także ziarnicę złośliwą czyli chłoniaka Hodgkina. Po przejściu chemioterapii w 2016 otrzymał komórki macierzyste i przez 16 miesięcy pozostawał na terapii antyretrowirusowej. Pacjent z Berlina, Timothy Ray Brown żył z wirusem, korzystał także z terapii antyretrowirusowej, gdy została u niego zdiagnozowana białaczka. Po dwóch przeszczepach szpiku uznano go za wyleczonego z wirusa HIV-1. Jednak kilka lat później odnaleziono ślady wirusa w jego krwi. Są one jednak na tyle znikome, że wciąż uważany jest przez lekarzy za wyleczony przypadek. Timothy Ray Brown - Fot. AP/Associated Press/East News Nie był on jedynym, u którego próbowano takiego podejścia, jednak tylko w jego przypadku udało się osiągnąć sukces, aż do najnowszego ogłoszenia z Londynu. Jak przekonuje dr. Timothy Henrich z Uniwersytetu Kalifornijskiego (niezwiązany z badaniem) do kompletnej i przystosowanej dla każdego terapii przeciwko wirusowi droga jeszcze bardzo daleka. - Nie jest to skalowalna, bezpieczna i ekonomicznie opłacalna strategia wywoływania remisji HIV – mówi. Dodaje jednak, że z przypadku londyńskiego pacjenta można się cieszyć. - Jestem optymistą, bo jestem naukowcem i odwrotnie – mówi Henrich – Mam w sobie nadzieję. Wierzę, że znalezienie bezpiecznego lekarstwa, które będzie można podać większości osób z wirusem HIV jest osiągalne, ale mamy przed sobą jeszcze wiele pracy. Źródło: CNN
Jak leczyć to, co nieuleczalne. Co wiemy dziś o AIDS?
Przez wielu uważane za plagę współczesnych czasów, a tym straszniejsze, że wiele osób zakażonych nie jest tego świadoma. Choć minęło ponad trzydzieści lat, szczepionki wciąż nie ma, a uśpiony wirus wciąż kryje się przed coraz skuteczniejszymi lekami.
AIDS był nieznany aż do wczesnych lat osiemdziesiątych XX wieku, kiedy to lekarze w Stanach Zjednoczonych zauważyli grupy pacjentów cierpiących na bardzo nietypowe choroby, które na początku pojawiły się w środowisku homoseksualistów w Nowym Jorku i Kalifornii. Wśród tych przypadłości był mięsak Kaposiego, rzadki rak skóry oraz rodzaj infekcji płuc przenoszonej przez ptaki. Wkrótce podobne przypadki pojawiły się u osób przyjmujących narkotyki drogą dożylną i odbiorców transfuzji krwi. W roku 1982 choroba zyskała nazwę - zespół nabytego niedoboru odporności. Od tego czasu AIDS pochłonął około 39 milionów istnień ludzkich na całym świecie, przyczyniając się do osierocenia 12 milionów dzieci w samej Afryce. AIDS jest wywoływany przez wirusa, który rozprzestrzenia się w wyniku bezpośredniego kontaktu z zakażonymi płynami ustrojowymi. Powoduje niedobór odporności, atakując rodzaj białych krwinek, które pomagają zwalczać infekcje. Skutkuje to różnymi chorobami, a nie tylko jedną przypadłością, więc AIDS określa się jako zespół. Nazwa samego wirusa to HIV (wirus ludzkiego niedoboru odporności). Główną drogą zakażenia wirusem HIV są stosunki seksualne bez zabezpieczenia. Wirus atakuje białe krwinki znane jako limfocyty CD4. Replikuje się wewnątrz komórki, aby w końcu wybuchnąć i zalać ciało miliardami swoich kopii. Układ odpornościowy mobilizuje się do działania i rozpoczyna się otwarta wojna organizmu i wirusów. W ferworze walki miliardy limfocytów CD4 mogą zostać zniszczone w ciągu jednego dnia. Ich liczba spada, układ odpornościowy zaczyna się osłabiać i pojawiają się tzw. zakażenia oportunistyczne, na przykład prątkami gruźlicy. Pochodzenie od małp człekokształtnych Uważa się że, AIDS pochodzi z Afryki, gdzie małpy zwierzokształtne i człekokształtne są nosicielami wirusa podobnego do HIV, zwanego SIV (małpiego wirusa niedoboru odporności). Zdaniem naukowców choroba po raz pierwszy przeniosła się na ludzi z dzikich szympansów w Afryce Środkowej. Jak przekroczyła barierę gatunkową? To nadal pozostaje zagadką. Wiodąca teoria głosi, że AIDS zaatakował najpierw osoby, które polowały na zainfekowane szympansy i je zjadały. W oparciu o szacunki czasu potrzebnego na ewolucję różnych szczepów HIV, naukowcy zakładają, że wirus mógł się pojawić u ludzi już około 1930 roku. Obecnie nie ma kraju, na którym pandemia AIDS nie odcisnęłaby swojego piętna. Szacowano, że w 2013 roku 35 mln osób miało HIV / AIDS. Prawie dwa miliony z nich zmarły. Regionem najbardziej zdewastowanym przez chorobę jest Afryka Subsaharyjska. To tam rozpoznaje się dwie trzecie światowych przypadków HIV i dochodzi do prawie 75 procent zgonów z powodu AIDS. Odnotowywane są różne wskaźniki zachorowalności, ale najbardziej dotknięte są kraje na południu Afryki. Ocenia się, że w Republice Południowej Afryki 29 procent kobiet w ciąży ma HIV. Odsetek zakażeń wśród dorosłych w Zimbabwe przekracza 20 procent, podczas gdy w Suazi jedna trzecia jest nosicielami wirusa HIV. Ubóstwo, nieodpowiednia opieka zdrowotna i niedostatki w edukacji oraz rozwiązłość seksualna to najczęściej podawane przyczyny koszmaru AIDS w Afryce. Leczenie choroby nieuleczalnej Wysiłki mające na celu zapobieganie rozprzestrzenianiu się AIDS skupiają się na edukacji seksualnej i stosowaniu prezerwatyw. Inne środki, takie jak obrzezanie mężczyzn, mogą również pomóc w ograniczeniu ryzyka infekcji przenoszonych drogą płciową. AIDS nie jest wyleczalny, ale istnieją sposoby walki z jego postępem. Leki przeciwwirusowe ograniczają namnażanie się wirusa HIV w organizmie. Muszą być stosowane w połączeniu, ponieważ wirus łatwo ulega mutacji, tworząc nowe, często oporne na leczenie szczepy. Taka forma terapii jest jednak droga i wciąż niedostępna dla milionów ludzi w krajach rozwijających się. Nadzieja pokładana jest w szczepionce przeciwko AIDS, która w przyszłości mogłaby zapobiec zakażeniom HIV. Naukowcy pracują obecnie nad ponad 30 potencjalnymi szczepionkami.
Choć często mówimy o końskim zdrowiu, tak naprawdę powinniśmy raczej chwalić system immunologiczny krokodyli.
Kluczem do tajemnicy ich niezwykłej odporności jest krew. Nie tylko zwalcza infekcje bakteryjne, ale też potrafi niszczyć wirusy, które są w stanie rozprzestrzenić się w organizmie i wywoływać przewlekłe choroby. To przydaje się zwłaszcza w bagnistym środowisku, w którym żyją krokodyle. Naukowcy od lat pracują nad tym, by z niezwykłych właściwości gadów mogli korzystać także ludzie, zwłaszcza potrzebujący dodatkowej odporności. W warunkach laboratoryjnych białe krwinki jednego z gatunków krokodyla doskonale radzą sobie z wirusami HIV, opryszczki pospolitej, E. coli czy salmonellą. Te badania już przynoszą konkretne efekty. – U dzieci nosicieli wirusa HIV z Chonburi w Tajlandii po spożyciu tabletek na bazie krokodylej krwi zaobserwowano wzmocnienie systemu immunologicznego. Chorowały rzadziej niż inni nosiciele wirusa – mówi Cherie Chenot-Rose, biolog z azylu dla krokodyli w San Pedro w Belize. Peptyd, który z kolei wyizolował z leukocytów aligatora amerykańskiego dr Mark Merchant z Uniwersytetu Stanowego McNeese w Luizjanie, może w przyszłości stać się źródłem całej gamy nowych antybiotyków, zarówno dla ludzi, jak i zwierząt. Kiedy to się stanie? – Na to pytanie nie ma dobrej odpowiedzi, ale zajmie to co najmniej siedem, osiem lat – mówi Merchant, który od ponad dekady bada aligatory.
Władza się wyżywi: Ucisk, strach i odwaga w Zimbabwe
Mieszkańcy Zimbabwe są nieumiarkowanie przywiązani do swojego kraju. I nie ma się co dziwić. Każdy, kto ujrzy czerwone od wiosennych kwiatów lasy musasa po pierwszych deszczach albo poczuje rozżarzony wiatr w letnie popołudnie na równinach, będzie wiedział, że ta kraina zapada w serce. Oczywiście taka więź z ziemią ma swoją cenę.
O ten kraj nieustannie toczyły się walki, a pokonani – albo ci, co mieli mniej politycznego szczęścia – nigdy nie chcieli pogodzić się z utratą tej ziemi i nawiedzają ją niczym duchy, a raczej upiory. Drugie, co należy o mieszkańcach Zimbabwe wiedzieć, to że są narodem złożonym głównie z muzyków i opowiadaczy historii. Bhundu Boys, zespół z Zimbabwe, grał jako support na koncercie Madonny na stadionie Wembley w Londynie w 1987 r. Thomas Mapfumo, czyli „Lew Zimbabwe”, stworzył gatunek muzyczny zwany chimurenga (co znaczy „oswobodzenie”), rodzaj protest songów. Przyznawana od 13 lat prestiżowa afrykańska nagroda literacka Caine Prize dwukrotnie przypadła autorom z Zimbabwe: Brianowi Chikwavie w 2004 r. i pisarce NoViolet Bulawayo w 2011 r. Noblistka w dziedzinie literatury Doris Lessing spędziła w dzisiejszym Zimbabwe, wówczas Rodezji, dzieciństwo i młodość, które ukształtowały ją jako pisarkę. Dziś nie mogę się nazwać Zimbabwejką, ale w latach 70. XX w. moi urodzeni w Wielkiej Brytanii rodzice byli właścicielami gospodarstwa rolnego na wschodnim pograniczu Rodezji, państwa wówczas niepodległego, ale nieuznawanego przez społeczność międzynarodową. Oboje walczyli – ojciec jako żołnierz z poboru, a matka jako członek ochotniczej rezerwy policji – aby kraj pozostał rządzony przez białych i nie wpadł w ręce komunistów. Premier Rodezji Ian Smith doszedł do władzy pod hasłem „bielsza Rodezja to jaśniejsza przyszłość” i przez następne 15 lat robił, co mógł, by topniejąca biała mniejszość (ponad 200 tys. w początkach lat 60. i ok. 150 tys. w roku 1980) utrzymała się przy władzy w kraju zamieszkanym przez czarną, lawinowo rosnącą większość (liczba czarnej ludności w owym okresie wzrosła z 3,5 mln do 7 mln). Pod koniec 1979 r. partyzanci napływali do Rodezji z obozów w Mozambiku i Zambii takim strumieniem, że wojska rządowe nie nadążały z ich wybijaniem. W tej sytuacji wynegocjowano rozejm. W następnym roku odbyły się wybory powszechne, które wygrało ugrupowanie pod nazwą Afrykański Narodowy Związek Zimbabwe – Front Patriotyczny, w skrócie ZANU-PF. Jego przywódca został pierwszym premierem Zimbabwe. Robert Gabriel Mugabe roztaczał wokół siebie aurę człowieka wielkodusznego, ale moja matka się nie nabrała. Rodzice przenieśli się do Malawi. Mugabe umiejętnie stosował metodę „dziel i rządź”, wykorzystując podziały etniczne, rasowe i polityczne wywodzące się jeszcze z epoki, gdy krajem rządzili biali. Z czasem dało mu to władzę absolutną. W Zimbabwe żyją dwie główne grupy plemion: Szona, która jest liczniejsza, i Ndebele. Mugabe należy do Szona. W 1983 r. wysłał elitarną Piątą Brygadę, wyszkoloną przez Północnych Koreańczyków, do zachodniej części kraju zamieszkanej przez Ndebele w celu niedopuszczenia do powstania jakiejkolwiek opozycji. Przez następne pięć lat zamordowano około 20 tys. Ndebele. – Dobrze znał nasze słabości i umiał je wykorzystywać – mówi dawny towarzysz broni Mugabego. Mugabe tolerował w swoim rządzie korupcję, póki mógł liczyć na lojalność członków gabinetu. Gospodarka kraju znalazła się w stanie upadku, w połowie lat 90. brakowało już paliwa, strajkowali urzędnicy, a weterani wojny narodowowyzwoleńczej domagali się odszkodowań, które im obiecano. I wtedy, w roku 1998, Mugabe wysłał wojsko do Demokratycznej Republiki Konga, aby podeprzeć chwiejący się reżim Laurenta Kabili, co kosztowało dziennie równowartość miliona dolarów amerykańskich. Tym działaniem przesądził ekonomiczny los Zimbabwe. Morgan Tsvangirai, były przywódca związków zawodowych, w 1999 r. stworzył i stanął na czele Ruchu na rzecz Zmian Demokratycznych (MDC). Na ten otwarty polityczny sprzeciw i coraz wyraźniejsze frustracje własnych popleczników Mugabe odpowiedział sprytnym posunięciem: wydał zgodę na odbieranie białym, i to bez odszkodowania, prosperujących jeszcze majątków rolnych i przejmowanie ich na własność przez czarnych. I tak w 2000 r. bezrobotni sympatycy ZANU-PF, uzbrojeni w siekiery i maczety, z błogosławieństwem Mugabego ruszyli na farmy białych, wrzeszcząc: „Hondo! Wojna!”. Produkcja żywności w kraju załamała się niemal całkowicie. W 2005 r. Ruch MDC zdołał uzyskać kilka miejsc w parlamencie. W odwecie Mugabe wszczął operację Murambatsvina („Sprzątanie brudu”). Polegała na tym, że w całym kraju zrównano z ziemią stragany i chaty biedoty miejskiej stanowiącej bazę opozycji politycznej. Domy i środki utrzymania utraciło 700 tys. osób. Potem, w pierwszej rundzie wyborów, które odbyły się w 2008 r., Mugabe przegrał z Tsvangiraim. Zwolennicy i aparatczycy ZANU-PF zażądali drugiej tury wyborów i rozpętali wspierany przez władze państwowe terror. Zamordowano setki działaczy MDC, tysiące odniosło obrażenia. Zgwałcono setki kobiet i dziewcząt, dziesiątki tysięcy osób zostało bez dachu nad głową. Jeśli w 2008 r. ktoś chciał popełnić samobójstwo, wystarczyło, żeby założył T-shirt z hasłem popierającym MDC – tak mi mówiono. Według obliczeń Steve’a Hankego, profesora ekonomii z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa w Baltimore, wskaźnik miesięcznej inflacji w Zimbabwe wyniósł 79,6 mld procent. Chcąc uniknąć dalszego rozlewu krwi i jeszcze głębszego upadku gospodarki, Tsvangirai wycofuje swoją kandydaturę z drugiej tury wyborów, więc Mugabe może ogłosić się zwycięzcą. Prezydent RPA Thabo Mbeki, który popiera Mugabego bezkrytycznie, przekonuje obu polityków, by dogadali się w sprawie podziału wpływów. Mugabe zachowuje kontrolę nad kopalniami, wojskiem, policją i wywiadem – innymi słowy ma w ręku wszystko, co potrzebne do dalszego sprawowania władzy. Tsvangiraiemu dostają się resorty finansów, oświaty, zdrowia, ochrony środowiska – czyli wszystko, co władzy nie daje. Następuje pełen napięcia okres oczekiwania – że terror zelżeje, że Mugabe rozluźni żelazny uścisk albo umrze (urodził się w 1924 r.). Ale Mugabe jest żywotny. W 2012 r. Zimbabwe znalazło się na piątym miejscu w rankingu państw upadłych (Failed States Index) sporządzanym przez niezależną organizację analityczną Fund for Peace z Waszyngtonu. Gdy przybyłam do Zimbabwe w październiku 2012 r., stolica kraju Harare wyglądała jednak jak normalnie prosperujące miasto. Dopływ pieniędzy z diamentów (w 2006 r. odkryto na wschodzie Zimbabwe złoża, o których mówi się, że są największe na świecie) pozwolił na pokrycie nędzy grubą warstwą pozłoty. Dzięki dopuszczeniu walut zagranicznych, przede wszystkim dolara, jako środków płatniczych uregulował się handel. Na ulicach widać nowe samochody, w sklepach pełno towarów importowanych z RPA, na przedmieściach powstają rezydencje za wysokimi murami. Ale wyczuwa się podskórny niepokój. W oczekiwaniu na wybory zapowiadane warunkowo na lipiec 2013 r. bandy wyrostków z ZANU-PF rozrabiają po targowiskach. W programach telewizyjnych aparatczycy ZANU-PF wprost przyznają, że nie pogodzą się z ewentualną wygraną Tsvangiraia. Równocześnie można przeczytać o wewnętrznych intrygach Tsvangiraia, czego kulminacją był jego niedawny ożenek z Elizabeth Macheką, córką członka komitetu centralnego ZANU-PF. Zaczyna wyglądać na to, że Tsvangirai to żadna prawdziwa opozycja. A tymczasem podobno funkcjonariusze wywiadu CIO inwigilują obywateli na wszelkie sposoby. Opowiada Tafadzwa Muzondo, 33-letni dramaturg: – Owszem, ludzie gadają, że powinienem uważać. Ale przecież mam obowiązki. Po pierwsze jako obywatel. Po drugie jako artysta. Robiąc bilans życiowy, chciałbym móc powiedzieć, że starałem się zmienić ten kraj. Muzondo proponuje mi spotkanie w Harare Gardens. Poranek jest parny, zanosi się na burzę, jednak my rozmawiamy na otwartej przestrzeni, by zauważyć, gdyby ktoś nas chciał podsłuchiwać. Muzondo napisał sztukę teatralną, która nie spodobała się władzom, więc rozmowa z zagraniczną dziennikarką, zwłaszcza w obecnej napiętej sytuacji, może ściągnąć na niego kłopoty. Ale moim zdaniem zżółkły trawnik raczej nie ochroni nas przed agentami CIO. Nie można nie brać pod uwagę faktów: w dziesięcioleciu 2001–2011 prześladowania ze strony władz zmusiły do emigracji co najmniej 49 dziennikarzy, co daje krajowi piąte miejsce na świecie. Wewnątrz kraju zastraszano, zamykano do więzień lub w inny sposób prześladowano dziesiątki obrońców praw człowieka, pisarzy, fotografów, w tym kilku zagranicznych. Kamerzysta, którego podejrzewano o przekazanie za granicę zdjęć pobitego Morgana Tsvangiraia, został w 2007 r. zamordowany. Od 2000 r. Tsvangiraia wielokrotnie aresztowano, a raz został przez zbirów Mugabego pobity tak, że ledwie uszedł z życiem. W teorii wolność słowa jest zagwarantowana. W praktyce istnieją niezliczone przepisy, których celem jest kneblowanie społeczeństwa na najwymyślniejsze sposoby. Niezależnie od tego, kiedy i w jaki sposób Mugabe odda władzę, kraj będzie się dźwigał z tego upadku bardzo długo. – Jak rozwiążemy problem naszej pełnej przemocy historii, jeśli nie możemy o tym rozmawiać? – pyta Muzondo. – Jeśli wskutek biedy i strachu będę milczeć, życie straci wartość. To tak, jakby im pozwolić na masowy mord. Mieszkańcy Zimbabwe są w strasznej sytuacji: czują się zakneblowani, niewysłuchani, niemi. Ich losy opowiadają tylko zagraniczni korespondenci lub pracownicy zachodnich organizacji pomocowych. Niegdyś Zimbabwe miało najwyższy w Afryce wskaźnik alfabetyzacji, ponad 90 proc. Według niektórych szacunków do 2020 r. spadnie on do poziomu 75 proc. Pisarze i artyści z Zimbabwe nie dają jednak za wygraną. Powstają kontrowersyjne politycznie powieści, wystawy, sztuki teatralne, niekiedy pełne czarnego humoru. Agenci CIO nie nadążają z reakcjami. Przez ostatnie osiem lat Muzondo napisał sześć sztuk teatralnych dotykających aktualnych tematów społeczno-politycznych. Najnowsza, zatytułowana Bez głosu, bez wyboru, została zakazana w sierpniu 2012 r., choć widzowie przyjmowali ją entuzjastycznie. – Ludzie przychodzą do nas i mówią: „Boimy się, że coś nam zrobią, jeśli się dowiedzą, że oglądamy twoją sztukę. Ale potem dociera do nas, że wy się nie boicie jej grać. Wasza odwaga dodaje odwagi nam”. Mugabe, jak się zdaje celowo, przemienił maksymalnie wielu obywateli w sprawców przemocy, dlatego dziś powszechny jest lęk, że zmiana władzy doprowadzi do masowego odwetu. – Ofiary przemocy politycznej boją się, że będzie się ona nasilać przy każdych wyborach. Sprawcy zaś boją się, że przemoc się skończy – tłumaczy mi Rutendo Munengami, działaczka na rzecz ofiar gwałtów. – Wszyscy znają winowajców, to sąsiedzi i przedstawiciele władz. Łatwo ich znaleźć. Ci ludzie zakładają, że nowa władza pociągnie ich do odpowiedzialności. Z Munengami spotykam się w ogródku cichej restauracji w Harare. Dołącza do nas druga działaczka na rzecz kobiet, Margaret Mazvarira. Spotkanie odbywa się kilka dni po rozmowie z Muzondo. Słońce zajmuje całe niebo, owoce drzewa musasa pękają z trzaskiem, siejąc nasiona na świeżo zwilżoną deszczem glebę. Obie kobiety mówią jedna przez drugą, rozumieją się w lot, mają wspólne doświadczenia. Pewnego ranka w 2003 r. Munengami (jej mąż był wtedy doradcą MDC) wyrwano z łóżka z 9-miesięcznym synkiem u piersi. Żołnierze przyglądali się biernie, jak gwałci ją powszechnie znany minister z ZANU-PF. Munengami zawieziono później na komisariat policji w Harare, gdzie grożono jej, że wraz z dzieckiem trafi do zbiornika z kwasem; w końcu darowano jej życie. – Chcieli zabić dziecko – opowiada Munengami. – Krzyczeli: „Wyrośnie na takiego samego człowieka jak ojciec. On chce z powrotem oddać kraj białym”. Z kolei Mazvarirę w 2000 r. wywleczono z domu w miasteczku Chivhu. Zgwałciło ją dwóch oficerów CIO, a jej 17-letnia córka, działaczka MDC, zginęła w wybuchu koktajlu Mołotowa. Gwałciciele zarazili Mazvarirę wirusem HIV. – Mnie i córkę wyzywali od dziwek Tsvangiraia. Mazvarira poszła zgłosić napaść na policję, ale odmówiono jej wszczęcia sprawy: – Cała policja jest opanowana przez ZANU-PF – słyszę. – Nikt nam nie pomaga. Jesteśmy zdane na siebie. W 2009 r. Munengami założyła stowarzyszenie Drzwi Nadziei, które wspiera ofiary gwałtów o podłożu politycznym i reprezentuje ich interesy. Organizacja ma dziś 375 członków. – Bronimy kobiet. Ci tak zwani weterani wojenni zgwałcili mnóstwo kobiet w czasie wojny o niepodległość, ale nie chcą o tym mówić, więc robimy to my. Mówimy o wszystkim, bez względu na to, czy wydarzyło się to w 1975 r. czy wczoraj, bo chcemy położyć temu kres. – Jestem jak to drzewo – mówi Mazvarira, wskazując na jakarandę. – Odcięto mi gałęzie, ale żyję. Jestem zakorzeniona w tej ziemi i z niej czerpię siłę – dodaje i odsuwa talerz. – Dziś musiałam opowiedzieć swoją historię. I wysłuchano mnie. To był mój ożywczy deszcz. W listopadzie 2008 r. inflacja sięgnęła poziomu 79,6 mld proc., po czym dopuszczono jako środki płatnicze waluty zagraniczne, co pozwoliło ustabilizować ceny na rynku wewnętrznym. Warto wiedzieć: Skorumpowane i krwawe rządy Robert Mugabe wygrał wybory i został premierem Zimbabwe w 1980 r. Utrzymał się przy władzy dzięki przemocy – ataki wspieranych przez rząd bojówek na sympatyków opozycji nasilały się w latach, w których odbywały się wybory. Bogactwa naturalne kraju, w tym złoto i ogromne złoża diamentów, pozwoliły finansować rządy Mugabego i zdobyć majątki jemu samemu oraz ludziom z jego kręgu. Kalendarium: 1965 Białe władze Rodezji deklarują jednostronnie niepodległość kraju zależnego dotąd od Wielkiej Brytanii. 1979–1980 Czarni wygrywają wojnę wyzwoleńczą i zmieniają nazwę państwa na Zimbabwe. Robert Mugabe zostaje premierem. 1982–1987 Siły rządowe zabijają około 20 tys. członków plemienia Ndebele podejrzewanych o opozycyjność. 1998 Mugabe wysyła wojska do będącej w stanie wojny domowej Demokratycznej Republiki Konga. Koszty tej operacji rujnują gospodarkę kraju. 1999 Powstaje opozycyjna wobec Mugabego partia: Ruch na rzecz Zmian Demokratycznych (MDC). 2000–2001 Wywłaszczenia białych właścicieli farm prowadzą do załamania krajowej produkcji żywności. 2002 Mugabe ogłasza, że pokonał MDC i wygrał wybory. Nasila się przemoc. 2005 Rządowa operacja „Sprzątanie brudu” pozbawia domów i środków do życia ponad 700 tys. osób na obszarach, gdzie miał poparcie ruch MDC. 2008 Wybory wygrywa MDC, ale Mugabe wymusza drugie głosowanie, a w końcu godzi się na podział władzy. 2012 Wybory zostają przełożone na rok bieżący. SKORUMPOWANE I KRWAWE RZĄDY. (JEROME N. COOKSON, NGM STAFF; SHELLEY SPERRY. Źródła: CLIONADH RALEIGH, TRINITY COLLEGE DUBLIN; INFOMINE; USGS; HUMAN RIGHTS WATCH; ARMED CONFLICT LOCATION & EVENT DATASET; GADM DATABASE)