Ile może człowiek Jeżeli istnieje temat uniwersalny, na który możemy porozmawiać wszędzie, bez względu na długość i szerokość geograficzną, temat, który wzbudza spektakularne emocje, wyzwala radość, ale też jest przyczyną łez, to na pewno jest to sport. Gdziekolwiek byłam na świecie, ludzie, którzy nie bardzo wiedzieli, gdzie leży Polska, potrafili – czasami ku mojemu absolutnemu zaskoczeniu – wymienić nazwiska kilku naszych czołowych sportowców. Zazwyczaj byli to piłkarze. I o ile rozpoznawalność Roberta Lewandowskiego nie zaskakiwała, to już nazwiska Grzegorza Laty czy Kazimierza Deyny w ustach młodych ludzi z miasteczka San Antonio w Chile wzbudziły mój szczery podziw. Tak jak większość ludzi, ja też lubię patrzyć na rywalizację. Kibicuję naszym, cieszę się z ich sukcesów. I choć chciałabym, żeby podobne emocje wyzwalali naukowcy, którzy w zaciszu laboratoriów szukają rozwiązań ratujących świat – sportowców też szanuję i podziwiam. Przede wszystkim za ich determinację. Bo sam talent, bez katorżniczej pracy, nie wystarczy, by zostać idolem stadionów. Trzeba jeszcze podporządkować całe życie jednemu celowi, mocno w siebie wierzyć, codziennie zmuszać organizm do niewyobrażalnego wysiłku. Pamiętam, że kiedy czytałam o morderczych treningach Justyny Kowalczyk, za każdym razem pytałam siebie, czy byłabym zdolna do czegoś takiego. Odpowiedź brzmiała: nie. I może dlatego tak kochamy sport i sportowców. Obserwując ich zmagania, łatwo uznać, że granice ludzkich możliwości nie istnieją. Ale czy tak jest faktycznie? O tym dowiecie się z artykułu pt. „Moc sportu”. Natomiast materiał pt. „W poszukiwaniu zaginionej kolonii” opowiada o wyczynie z zupełnie innej kategorii i ludziach, którzy też odznaczali się żelazną siłą woli. O zaginięciu, którego nie udaje się wyjaśnić od czterech stuleci. Bo człowiek mimo wszystko pozostaje największą zagadką. Agnieszka Franus REDAKTOR NACZELNA TEMAT Z OKŁADKI | ZAGINIONA KOLONIA Członkowie pierwszej kolonii założonej przez Anglików w Ameryce Północnej zniknęli bez śladu, zupełnie jakby rozpłynęli się w powietrzu. Czy po z górą czterech wiekach zagadkę tę uda się wreszcie rozwiązać? („W poszukiwaniu zaginionej kolonii”, Andrew Lawler) SPORT | WYŻEJ, SZYBCIEJ, MOCNIEJ Technologia i nauka pomagają sportowcom bić kolejne rekordy. O ile jeszcze uda się przesunąć granice ludzkiej wydolności? („Moc sportu”, Christine Brennan) ROK PTAKÓW | PUSTO NAD MORZAMI Ptaki morskie na całym świecie są zagrożone, bo niewielu ludzi je dostrzega. Aby je ocalić, trzeba o nich więcej wiedzieć. („Zaginione na morzu”, Jonathan Frazer) Artykuł powstał w ramach kampanii National Geographic „2018 ROK PTAKÓW” koncentrującej się na znaczeniu oraz ochronie tych niezwykłych stworzeń. Życzymy udanej lektury! Poznaj ofertę prenumeraty >
Ekologiczne wakacje w raju? Tu realizuje się taki pomysł
U zachodnich wybrzeży Zanzibaru leży wyspa Chumbe otoczona rafą koralową i porośnięta naturalnym lasem. Można na niej spędzić jedne z najbardziej ekologicznych wakacji na świecie. Wszystko zostało tam tak pomyślane, by turyści wywierali jak najmniejszy wpływ na środowisko.
Malutka Chumbe o powierzchni ok. 20 ha łatwo mogłaby zostać zadeptana przez turystów. Dlatego obowiązują pewne limity – jednorazowo może na niej nocować tylko 14 gości. Czeka na nich siedem luksusowych bungalowów, zwanych ecobanda, zbudowanych z odnawialnych surowców, oraz obsługa, która składa się z mieszkańców wiosek rybackich na Zanzibarze. Spadziste dachy „łapią” wiatr, zapewniając przewiew we wnętrzach bungalowów. Drugim ich zadaniem jest zbieranie deszczówki (wysepka nie ma źródeł słodkiej wody), która ścieka do zbiorników o pojemności do 25 tys. litrów, znajdujących się pod każdym bungalowem. Do jej ogrzewania, a także do wytwarzania elektryczności służą baterie słoneczne umieszczone na dachu. Ekologiczne są też toalety – samokompostujące się i niewymagające spłukiwania, co jest ważne, gdy do dyspozycji ma się tylko deszczówkę. Turystów przyciąga na wysepkę przede wszystkim niezwykłej urody rafa koralowa. Chroni ją prywatny rezerwat przyrody (Chumbe Island Coral Park) utworzony kilkanaście lat temu przez Sibylle Riedmiller, pedagog pochodzenia niemieckiego zajmującą się nurkowaniem i żeglarstwem. Koralowe ogrody schodzące na głębokość ok. 16 metrów są prawdziwym podwodnym rajem. W otoczeniu korali madreporowych reprezentujących 200 gatunków (to aż 90 proc. przedstawicieli tego rzędu występujących we wschodniej Afryce) żyje 370 gatunków ryb. W rezerwacie obowiązuje zakaz połowów, niedozwolone jest także rzucanie kotwic i nurkowanie. Większa część przybrzeżnej rafy rozciąga się na głębokości 1–3 m, turystom do poznawania podwodnego świata w zupełności wystarczają więc maska i rurka. Wysepkę porastają naturalne lasy (także objęte ochroną), nad którymi góruje zabytkowa latarnia morska. Chumbe, leżąca na kanale oddzielającym Zanzibar od portu w Dar es Salaam na kontynencie, zawsze stanowiła strategiczne miejsce w nawigacji. Latarnia powstała w 1904 r. z rozkazu sułtana Zanzibaru. Do dziś działa w niej oświetlenie gazowe. To świetny punkt widokowy – po pokonaniu 131 stopni turyści mogą podziwiać wyspę w całej jej koralowej krasie. Z góry widać lasy namorzynowe, baobaby i palmy kokosowe regularnie odwiedzane przez kraby palmowe – największe na świecie lądowe stawonogi (rozpiętość odnóży sięga jednego metra). Najłatwiej obserwować je w nocy, w świetle latarek (ładowanych energią słoneczną!), co eliminuje zanieczyszczanie okolicy światłem. Wyspę odwiedzają nie tylko turyści. W centrum edukacyjnym mieszczącym się w dużym bungalowie regularnie odbywają się zajęcia, podczas których dzieci ze szkół na Zanzibarze poznają bogaty ekosystem rafy koralowej oraz konieczność jego ochrony. No to w drogę Najtaniej i najwygodniej można dolecieć liniami KLM z Warszawy i innych polskich miast przez Amsterdam, Nairobi na Zanzibar, cena w dwie strony ok. 3 800 zł. Poza sezonem (1 października – 14 grudnia 2008) cena 200 USD/os./noc, w sezonie 250 USD (10 czerwca – 30 września oraz druga połowa grudnia 2008). W cenę jest wliczone wszystko poza alkoholem: transport (ok. 45 min statkiem z Mbweni Ruins Hotel na Zanzibarze), wyprawy do lasu, sprzęt do nurkowania, wyżywienie; (www.chumbeisland.com).
Jeśli ktoś ma dość długiej zimy, a nie może doczekać się lata, powinien wyjechać na Maltę. Temperatura o tej porze roku nie przekracza tam 20, a woda w morzu 18°C i na pewno nie należy spodziewać się opadów.
Dzięki atrakcyjnemu i strategicznemu położeniu oraz burzliwej historii, w dużej mierze zdeterminowanej położeniem wyspy, jest tu tyle atrakcji, że zadowolony powinien być największy nawet malkontent. Ktoś, kto poszukuje odpoczynku, może udać się na wybrzeże, gdzie niedogodności kamienistych plaż rekompensuje przejrzysta woda i urozmaicona linia brzegowa. Bardziej wymagający zawsze mogą skorzystać z bogatego zaplecza turystycznego (główna gałąź gospodarki Malty) – licznych przyhotelowych basenów oraz parku wodnego. Malta ma też wiele cennych zabytków i śladów działalności człowieka nawet sprzed 7000 lat – czasów, gdy przybyli tu pierwsi osadnicy z Sycylii. Dość wspomnieć wspaniałe świątynie Tarxien i tajemnicze koleiny na wapiennych płaskowyżach z okresu neolitu, megality Hagar Qim i Mnajdra, zdobione spiralnymi motywami i wgłębieniami, pozostałości kaplic i katakumb z czasów rzymskich, wreszcie liczne budowle sakralne i obronne w średniowiecznej Mdinie i Rabacie, Trójmieście i stolicy Malty – Valletcie. Znajdzie tu również coś dla siebie miłośnik kina – Malta była scenografią dla kilku filmów, m.in. „Gladiato-ra”, „U-571”, czy „Popeye”, na potrze- by którego Robert Altman zbudował całą wioskę Popeye Village, będącą obecnie atrakcją turystyczną. Poruszanie się po wyspie o powierzchni mniejszej niż Warszawa jest proste, ponieważ wszędzie kursują charakterystyczne kolorowe autobusy pamiętające czasy brytyjskiej dominacji. Niech nikogo nie zwiedzie jednak ich staromodny wygląd. Na dość krętych drogach wijących się po lekko pofałdowanym wapiennym płaskowyżu wyspy, rozwijają bowiem – ku mojemu zaskoczeniu – przyzwoitą prędkość. W krajobrazie widzianym z okna autobusu nie dojrzymy jednak rzek i jezior. Brak tu też źródeł podziemnych, a deszcz jest zjawiskiem nader rzadkim. Wodę używaną na wyspie pozyskuje się przez odsalanie wody morskiej, dlatego – choć można ją pić po przegotowaniu – jest niesmaczna, ma nieprzyjemny słonawy posmak, więc nawet do mycia zębów polecam mineralną z butelki. Charakterystycznym elementem maltańskich pejzaży są za to wioski rybackie – największa z nich to Marsaxlokk – a w nich tradycyjne, niewielkie łodzie, luzzu, z wysoko zadartym dziobem. Pomalowane w jaskrawe pasy, przeważnie koloru niebiesko-żółto-zielono-czerwonego, mają dekoracje umieszczone po obu stronach przedstawiające oczy staroegipskiego boga Ozyrysa. Ich moc odstrasza podobno złe duchy i chroni łodzie przed zatopieniem. Choć po trzywiekowym panowaniu zakonu joannitów cała wyspa jest wręcz kojarzona z katolicyzmem, uleganie przesądom jest silnie zakorzenione w psychice Maltańczyków. Świadczyć może o tym choćby umieszczanie na dzwonnicach kościołów dwóch zegarów: jeden pokazuje właściwy czas, drugi, nastawiony błędnie, ma zmylić diabła. Malta to pomieszanie katolickiej Europy z arabską Afryką – państwo na styku kontynentów i dwóch kultur, a może raczej – pomiędzy nimi. Przejawy wpływów arabskich widzimy już w języku maltańskim, którego brzmienie i melodia kojarzy się w dużej mierze z językiem arabskim. Dla mnie Malta to jednak przede wszystkim oryginalna architektura, widoczna zwłaszcza w stolicy, której charakterystycznym elementem są zabudowane balkony starych domów o miodowej barwie ścian. Kolor ten jest wynikiem wietrzenia wapienia globigerynowego, z którego wzniesiono większość budynków na wyspie, zarówno współczesnych, jak i tych z dawnych epok. Zresztą kolorystyka wyspy, ciepła i bogata, uzmysławia mi, że lato jest tu dominującą porą roku.