Co warto zobaczyć w Piemoncie? Ta kraina wina i trufli jest ciągle nieodkryta przez Polaków
Kiedy myślimy o tym, jaki region Włoch odwiedzić, Piemont raczej nie przyjdzie nam do głowy w pierwszej kolejności. Toskania, Sycylia, Rzym czy Wenecja to najsłynniejsze i najpopularniejsze kierunki we Włoszech. Niewykluczone, że Piemont wkrótce dołączy do tego grona. Ma bowiem wszystko, czego potrzeba, by przyciągnąć turystów – malownicze krajobrazy, urokliwe miasteczka, wyjątkową lokalną kuchnię, znakomite tradycje winiarskie. No i, czego nie należy pomijać, wyprawa do Piemontu nie zajmie nam dużo czasu.
Spis treści: Piemont – malownicza kraina Alp, wzgórz i jezior Wina w enotekach i muzeum Jak się zbiera trufle? Kuchnia piemoncka: czego warto spróbować? Jak się dostać do Piemontu samolotem? Możemy polecieć bezpośrednio do Mediolanu, skąd na miejsce dojedziemy np. wynajętym samochodem. Inna opcja to lot z przesiadką do Turynu. Ta druga jest o tyle lepsza, że trafiamy od razu do stolicy Piemontu. Jest w niej co oglądać – choćby wspaniałe pałace, jak Pałac Królewski dynastii sabaudzkiej, muzea kinematografii i samochodów czy słynny Mole Antonelliana, wzniesiony w XIX w. budynek, który stał się symbolem miasta. Turyn jest również ważnym ośrodkiem przemysłowym, siedzibą takich firm motoryzacyjnych jak Fiat i Iveco. Piemont – malownicza kraina Alp, wzgórz i jezior Piemont położony jest w północno-zachodnich Włoszech. Graniczy ze Szwajcarią i Francją. To jedna z najbardziej uprzemysłowionych części Italii, co jednak nie odbija się na krajobrazie. Kiedy jedziemy z Turynu na południe, w stronę Barolo, miejscowości stanowiącej stolicę winiarską regionu, początkowo płaski teren szybko zaczyna się fałdować. Wzgórza rosną i stają się coraz bardziej rozległe, a na większości zboczy pojawia się winorośl. Jest ich tak dużo, że momentami Piemont może nawet przypominać Toskanię. Jest jednak znacznie bardziej zielony i gęściej zaludniony. Niewielkie miasteczka sadowią się na szczytach większości wzgórz, oferując spektakularne nieraz widoki na rozciągające się poniżej w winnice. Jednym z takich miejsc jest przepiękna La Morra ze słynnym bezpłatnym tarasem widokowym. Rozciąga się z niego panorama stanowiąca kwintesencję pejzaży, jakie będą cieszyć nasze oczy w Piemoncie. Wina w enotekach i muzeum Podobieństwo z Toskanią jest jeszcze jedno. Piemont to także region o bogatej tradycji winiarskiej. Najsłynniejsze wina piemonckie to wytrawne czerwone Barolo oraz Barbaresco. Wina te powstają ze szczepu Nebbiolo, najważniejszego dla regionu. Inne szczepy czerwonego wina uprawiane w okolicy to m.in. Barbera i Dolcetto. Piemonckie wina są cenione przez koneserów, co znajduje odbicie w ich stosunkowo wysokich cenach. Jak smakują, można się przekonać, odwiedzając którąś z enotek w Barolo albo w okolicznych miejscowościach. Barolo, jak przystało na stolicę regionu winiarskiego, ma własne muzeum wina – WiMu. Jest to jednak muzeum niezwykłe, jakiego próżno szukać na świecie. Mieści się w samym centrum miasteczka, w imponującym zamku będącym dawniej siedzibą arystokratycznego rodu Falletti. Muzeum WiMu zaprojektował François Confino, francuski architekt i scenograf, który ma na swoim koncie wystawy w Suzhop Science Museum niedaleko Szanghaju czy w Muzeum Historii Naturalnej w Los Angeles. We Włoszech Confino pracował również w Turynie. Jego projekty obejmują trasy wystawowe w muzeum kinematografii mieszczącym się w Mole Antonelliana oraz w MAUTO (Museo Nazionale dell'Automobile di Torino), muzeum motoryzacji. WiMu pokazuje unikatowe podejście Cofino do muzealnictwa. Autor wystawy o historii wina zabiera nas w podróż, w której od czysto historycznych, naukowych czy gospodarczych informacji o winie i winiarstwie ważniejsze są nastrój i klimat. Muzeum obejmuje aż cztery piętra. Zwiedzanie zaczyna się od trzeciego i już w pierwszych salach, zanurzonych w mroku, uderza zamiar Confino – nie tyle podaje nam informacje, ile tworzy iście teatralną przestrzeń, w której opowiada nam oniryczną historię o klimacie, ziemi, jesieni i zimie, łagodnych wzgórzach Piemontu, winoroślach. W muzeum tym dosłownie się zanurzamy. Niektóre sale zaskakują – jak wielka kuchnia obok pracowni artystycznej, pokazująca, że gotowanie też jest sztuką. Inne mają wydźwięk surrealistyczny albo przypominają scenografie z filmów Felliniego. Czerwone kotary, obite pluszem fotele, plakaty filmowe, obraz-ekran, na którym toczy się zakrapiana winem uczta – WiMu samo w sobie to dzieło sztuki, które może zmienić nasze wyobrażenie o tym, czym jest muzeum. Jak się zbiera trufle? Drugim produktem, obok wina, z którego słynie Piemont, są trufle. Na świecie znane są ich dwa rodzaje: białe i czarne, jednak w Piemoncie tak naprawdę rośnie aż 60 różnych trufli, z czego zbieranych jest dziewięć. Trufle to podstępne grzyby – rozwijają się tylko pod ziemią i nie ma żadnej szansy, żebyśmy znaleźli jakąkolwiek na powierzchni. W Piemoncie upodobały sobie wzrastanie w pobliżu korzeni drzew. Trzeba ich więc szukać na przykład pod dębami albo w charakterystycznych leszczynowych laskach, jakie często zobaczymy pomiędzy winnicami. Oczywiście trufle to nie borowiki czy rydze – sami nigdy ich nie znajdziemy. Do tego potrzebujemy lokalnego przewodnika z wykupioną licencją na zbieranie tych grzybów. On zaś – specjalnie wyszkolonego psa, który w czasie spaceru wskaże miejsce rośnięcia grzyba. Jak wygląda zbieranie trufli z psem? Do poszukiwania trufli używa się najczęściej suk. Psy są tu przyuczane do zawodu już od pierwszych dni swojego życia. Sokiem z trufli smaruje się matkom wymiona, dzięki czemu szczenięta kojarzą charakterystyczny mocny zapach grzybów ze wszystkim, co najlepsze: matczynym mlekiem, ciepłem i bezpieczeństwem. Zanim jednak wybiorą się ze swoim opiekunem na trufle, muszą przejść 2–3 lata szkolenia. Dopiero wtedy pies jest gotowy podjąć wyzwanie. Trufle rosną pod ziemią, jednak na bardzo różnej głębokości. Może to być aż metr, ale równie dobrze tylko centymetr. Pies, który wyczuje truflę, musi więc wiedzieć, że nie wolno mu zbyt głęboko rozgrzewać ziemi, bo mogłoby to zniszczyć cenny grzyb. Dobrze wytresowane zwierzę sygnalizuje obecność trufli następująco – podbiega do drzewa, siada obok niego, delikatnie raz i dwa przeciera łapą ściółkę, a przy tym cały czas zachęcająco macha ogonem. Jest to wyjątkowo jasny sygnał, że w miejscu, w którym pies odsłonił ziemię, należy zacząć kopać. Pomaga w tym krótkie metalowe narzędzie do rozgarniania gleby. Wśród mokrych brył ziemi trufli należy poszukiwać bardzo ostrożnie, jednak efekt będzie warty swojej ceny. Czarne trufle, które rosną przez cały rok, sprzedawane są na lokalnych targach za około 300–400 euro za kilogram. Znacznie od nich rzadsze i cenniejsze są białe trufle. Te rosną tylko od października do końca stycznia. Ceny za kilogram tych grzybów wahają się pomiędzy sezonami – w tym roku wynosiły 2700–2800 euro za kilogram. Kuchnia piemoncka: czego warto spróbować? Poza krajobrazami, winem, truflami, pięknymi miasteczkami i ciekawymi muzeami jest jeszcze jeden ważny powód, dla którego warto odwiedzić Piemont. To lokalna kuchnia, na tyle dobra, że zdobyła sławę na całym świecie. Zawdzięcza ją nie tylko truflom, ale również nietypowym odmianom włoskich dań znanych z innych regionów Italii. To np. cieniutki makaron tajarin albo agnolotti (małe pierożki, piemoncka wersja ravioli). Makarony bywają podawane na specjalny przepyszny sposób – z masłem oraz szałwią. Piemont ma swoje własne rodzaje serów kozich i owczych – zupełnie wyjątkowy jest niebieski ser pleśniowy wyglądający jak gorgonzola, jednak zrobiony nie z krowiego, ale z koziego mleka. Fenomenalne są również ciasteczka z mąki z orzechów laskowych oraz lokalne miody. Kuchnia piemoncka zdradza silne wpływy francuskie. Na przystawkę możemy dostać focaccię, jednak na stole nie należy wypatrywać oliwy – tej się tutaj nie stosuje. Natomiast tak jak we Francji podstawą wielu dań jest masło, śmietana oraz mięsa. Popularne są również flany oraz risotto, przyrządzane na bardzo różne sposoby – z truflami i winem albo – jesienią – z dyniami. Ciekawe miks sprawia, że każdy znajdzie tu coś dla siebie, choć jednej rzeczy charakterystycznej dla Włoch w Piemoncie raczej nie uświadczymy. Tym czymś jest pizza. Możemy za to natknąć się tu na coś, co absolutnie nie kojarzy się z Włochami, czyli na kraftowe piwo. W miejscowości Piozzo znajduje się Baladin – pierwszy włoski kraftowy browar. W Piozzo wpierw był piwny bar, zaś piwo, wzorowane na belgijskich, zaczęto warzyć dopiero w latach dziewięćdziesiątych. Założycielowi browaru, Teo, udało się przekonać Włochów, że piwo można parować z posiłkami tak samo jak wino. W 2006 roku w Baladin wymyślono najsłynniejszą obecnie szklankę do piwa kraftowego na świecie – tak zwaną szklankę teku. Ma ona charakterystyczną rozwierającą się górną krawędź, którą można oprzeć o usta. Źródło: National Geographic Polska. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jak uprawiać winorośl, by poradzić sobie ze zmianami klimatu? Metoda starożytnych Rzymian daje odpowiedź
Starożytni Rzymianie byli wielkimi smakoszami wina. Uprawa winorośli zdominowała większość krajobrazu rolniczego Italii. Jednak grona nie rosły jak dzisiaj na wielkich monouprawach. Dlaczego?
W tym artykule: Starożytne winnice Rzymian System arbustum. Winorośl wśród drzew Winorośl w obliczu zmian klimatycznych Nawet najmniejsza dawka alkoholu jest szkodliwa dla zdrowia i uszkadza mózg. Tego dowodzą najnowsze badania naukowców. Nie wiedzieli tego jednak starożytni Rzymianie, którzy na masową skalę raczyli się winem. Pili prawdopodobnie ponad litr wina dziennie, w różnych okolicznościach – w towarzystwie, jako lek czy napój rytualny. Na korzyść Rzymian (i ich zdrowia) przemawia fakt, że trunek ten był jednak dość silnie rozcieńczony. Starożytne winnice Rzymian Archeolog dr Dimitri Van Limbergen z belgijskiego Uniwersytetu w Ghent stwierdził na łamach portalu „The Conversation”, że sposób uprawy winorośli przez starożytnych Rzymian powinien zwrócić naszą uwagę. Co prawda był on zupełnie inny, ale w obliczu zmian klimatycznych być może wkrótce może okazać się najbardziej zrównoważony. Przyglądając się metodom stosowanym przez Rzymian do produkcji wina, możemy się wiele nauczyć w kwestii dostosowywani naszych własnych systemów rolniczych do ocieplającej się planety. Dr Van Limbergen kompleksowo zbadał starożytne metody uprawy winorośli. Ten system określił jako agroleśny. – Starożytne winnice we Włoszech wyglądały zupełnie inaczej niż typowy (dzisiejszy – przyp. red.) krajobraz pofałdowanych wzgórz pokrytych rzędami ciasno rozmieszczonych winorośli – zauważa naukowiec. System arbustum. Winorośl wśród drzew Powszechną techniką uprawy winorośli w czasach rzymskich było przywiązywanie ich do rzędów drzew na polach. Te były także wykorzystywane do uprawy zbóż i warzyw. Taki system określany jest jako arbustum i częściowo przetrwał aż do początków XX w. Można go określić jako agroleśnictwo. W czasach starożytnych zbiór winogron był zatem wyzwaniem, bo należało sięgać po nie wysoko, z drabin. Winorośl wiła się bowiem wśród drzew. Przypominają o tym płaskorzeźby znane z sarkofagów i sceny ukazane na mozaikach. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ea7a0eddedeee35a6f0428280b2bb1e557880c14-6375ebd.jpg" width="1279" height="643" alt="Sarkofag przedstawiający dionizyjskie święto winobrania, 290-300 r. n.e. Po lewej stronie erosy zbierają winogrona za pomocą drabin z winorośli na drzewach / Kolekcja Getty Museum/domena publiczna" title="ea7a0eddedeee35a6f0428280b2bb1e557880c14-6375ebd" /> Dlaczego stosowano taki system? Popularność arbustum wynikała głównie z potrzeb chłopów, którzy musieli się utrzymać, a uprawianie tylko winorośli po prostu by nie wystarczyło. Co ciekawe wiele winnic w starożytności usytuowanych było na nisko położonych, płaskich i wilgotnych obszarach Półwyspu Apenińskiego. – Ta obserwacja może zaskoczyć współczesnych plantatorów winorośli, ponieważ winorośl nie lubi zbyt dużej ilości wody. Jednak ziemie te często znajdowały się w pobliżu rzek i wybrzeży, które były głównymi szlakami związanymi z gospodarką, a zatem atrakcyjnymi obszarami dla osadnictwa i rolnictwa – zauważa dr Van Limbergen. Archeolog podkreśla, że dla współczesnych producentów wina uprawa winorośli w wilgotnej glebie i wilgotnym powietrzu jest nie do pomyślenia. – Stanowi to ogromne ryzyko chorób grzybiczych, które mogą osłabić i zabić winorośl. Niemniej jednak Rzymianie sprawili, że to zadziałało – spuentował. Jak smakowało wino starożytnych Rzymian? Amfory znalezione w Morzu Tyrreńskim mogą pomóc rozwiązać tę zagadkę Nurkowie odnaleźli w sumie trzy naczynia do wina, które pochodziły z czasów starożytego Rzymu. Co wykazała analiza? Winorośl w obliczu zmian klimatycznych Dlaczego warto dziś próbować zaadaptować jakąś formę agroleśnictwa w przypadku winorośli? Powodów wskazanych przez dr. Vana Limbergena jest co najmniej kilka: cień zapewniany przez drzewa opóźnia dojrzewanie winogron o kilka tygodni, bez zmniejszania zbiorów. Jest to błogosławieństwo dla winiarzy, którzy coraz częściej mają do czynienia z winogronami dojrzewającymi zbyt szybko, zawierającymi zbyt dużo cukrów i dającymi wina niższej jakości o zbyt dużej zawartości alkoholu w wyniku wyższych rocznych temperatur; obecność pożytecznych owadów, które mogą zwalczać nowe szkodniki, które pojawiają się w związku z wyższymi temperaturami; drzewa wśród winorośli przyczyniają się do regulacji mikroklimatu winnicy: łagodzą wpływ zimowych przymrozków, zapewniają ochronę przed silnymi i szkodliwymi wiatrami oraz ograniczają rozprzestrzenianie się niechcianych nasion. Źródło: The Conversation Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Najstarsze wino na świecie powstało ponad 7 tys. lat temu. Do dziś w muzeum jest butelka sprzed 1700 lat
Sfermentowany sok z winogron ludzie piją od epoki kamiennej. Najstarsze wino na świecie prawdopodobnie powstało na terenach dzisiejszej Gruzji i Iranu.
W tym artykule: Gdzie odkryto najstarsze wino na świecie? Kto pierwszy produkował wino na skalę masową? Najstarsze wino gronowe w Chinach Najstarsze wino do picia Gdzie rośnie najstarszy krzew winny? Najstarsze wino w Polsce Skąd się wzięły winnice w Zielonej Górze? Gdzie powstały szklane kieliszki do wina? Alkohol był jedną z najpowszechniejszych i najchętniej używanych substancji w historii, a być może nawet prehistorii. Wiele wskazuje na to, że ludzie pili go znacznie wcześniej, niż wynaleźli pismo. Gdzie odkryto najstarsze wino na świecie? Według niektórych badań Chińczycy wytwarzali wino z ryżu, miodu i owoców już 9 tys. lat temu. W górach Kaukazu na terenie współczesnej Gruzji i w Zagros w Iranie winogrona były jednym z pierwszych owoców, które ludzie nauczyli się sadzić. Wino powstało tam już 7,4 tys. lat temu, a więc w epoce kamienia. Archeolog Patrick McGovern wraz z zespołem znalazł w Iranie ślady wina z 5400 roku p.n.e. To najstarsze wino na świecie, jeśli weźmiemy pod uwagę trunek z fermentowanych winogron. Najstarsze wino europejskie powstało natomiast ok. 4300 r. p.n.e. Jego ślady odnaleziono w neolitycznej osadzie w Dikili Tash w północnej Grecji. Kto pierwszy produkował wino na skalę masową? Ponieważ klimat i ziemia greckich wysp oraz kontynentalnej Hellady stwarzały idealne warunki dla winorośli, uprawy rozwinęły się tam gwałtownie w VII w. p.n.e. Grecy jako pierwsi zaczęli produkować wino na ogromną skalę i podchodzili do tego z naukowym zacięciem. „Prace i dni” Hezjoda, pierwszy w historii kalendarz rolniczy, zdradzał, kiedy i jak przycinać winorośl, kiedy zbierać grona oraz jak je wyciskać. Rusz szlakiem wina! Podpowiadamy, które miejsca warto zobaczyć Enoturystyka, czyli podróżowanie winnymi szlakami, to już swego rodzaju fenomen – i to nie tylko wśród smakoszy wina. Greccy winiarze udoskonalili też metody uprawy. W winnicach pojawiły się kratownice, zaczęto stosować palikowanie. Te usprawnienia pozwoliły zasadzić więcej krzewów na tym samym obszarze, zwiększając plony i czyniąc zbiór łatwiejszym. Ponieważ uprawa winorośli przynosiła zyski 20-krotnie wyższe niż uprawa zbóż, wino szybko stało się towarem handlowym i najważniejszym produktem eksportowym Grecji. Doprowadziło to do sytuacji, gdy zboże trzeba było sprowadzać z zagranicy. Najstarsze wino gronowe w Chinach Wazę o sprzed 3 tys. lat wykopano w chińskiej prowincji Shaanxi w 2012 roku. Wazę znaleziono w grobowcu arystokraty z okresu zachodniej dynastii Zhou, panującej w latach 1046–771 p.n.e. Według naukowców wiele wskazuje na to, że trunek to mityczne wino Qiti, którym raczono się podczas państwowych i religijnych ceremonii. Jak przekonuje szef wykopalisk Liu Jun, wiele wskazuje na to, że w środku wazy znajduje się najstarsze wino, jakie kiedykolwiek znaleziono na terenie Chin. Świadczyć ma o tym m.in. znaleziona razem z wazą inskrypcja polecająca picie go z umiarem. Odkrycie jest dowodem na to, że alkohol z winogron nie trafił do Chin z krajów śródziemnomorskich, a ma rodzime pochodzenie. Najstarsze wino do picia Najstarsze zachowane wino gronowe na świecie nosi nazwę Römerwein von Speyer. Zostało zabutelkowane ok. 325 r. n.e. Ma więc prawie 1700 lat. Odkryto je podczas wykopalisk w 1867 r., w pobliżu niemieckiego miasta Spira. Dziś ta butelka wina znajduje się w Muzeum Historycznego Palatynatu. Nie wiadomo jednak, czy zawarty w niej trunek nadawałby się do picia. Najstarszym winem do picia może być natomiast Steinwein z 1540 r. Wyprodukowano go w winnicy Würzburger Stein, znajdującej się w niemieckiej Frankonii. W 1961 r. odbyła się degustacja jednej z 420-letnich butelek. Steinwein nadawał się do picia tylko przez kilka chwil. Potem utlenił się i zmienił w ocet winny. W 2010 r. Dominique Demarville, szef piwnicy domu szampana Veuve Clicquot, spróbował szampana sprzed 170 lat. Ponoć był słodki i świeży, choć niektórzy testerzy określili zapach w pierwszej chwili jako „mokre włosy”. Musujące wino odnaleziono we wraku na dnie Morza Bałtyckiego. Gdzie rośnie najstarszy krzew winny? Największą atrakcją słoweńskiego miasta Maribor jest krzew szczepu modra kavčina. To najstarszy na świecie żywy krzew winorośli. Ma aż 400 lat. Rośnie na fasadzie domu, w którym znajduje się małe muzeum, chroniony metalowym płotem. Pod koniec września w Mariborze odbywa się Festiwal Starej Winorośli, podczas którego odbywa się ma miejsce uroczyste winobranie. 35–55 kg fioletowych owoców zamienia się w 100 buteleczek wina, które trafiają do znamienitych gości odwiedzających Słowenię. Najstarsze wino w Polsce Choć uprawa winorośli w Polsce kojarzy się z Ziemią Lubuską, pierwsze winnice powstały pod Krakowem. Wino produkowano tam już w X wieku. Początkowo głównie dla potrzeb liturgii chrześcijańskiej. Zresztą pierwsze sadzonki winorośli trafiły do Polski prawdopodobnie z Czech, podobnie jak chrześcijaństwo. Od XI wieku wino produkowali mnisi z opactwa benedyktynów w Tyńcu. W tym czasie rozpoczęła się też hodowla winorośli na Podkarpaciu. Skąd się wzięły winnice w Zielonej Górze? Legenda głosi, że po zamordowaniu Bachusa przez tytanów bogini Pallas Atena jego krwią pokropiła tereny przyszłych regionów winiarskich. Jedna z kropli spadła na Grünberg (Zieloną Górę), co zapoczątkowało uprawy win na tym terenie. Bardziej historyczne źródła wskazują na rok 1150. To wtedy w rejonie Zielonej Góry miały się pojawić sadzonki winorośli, przywiezione przez osadników z Flandrii. Zawodny klimat sprawiał jednak, że czasem krzewy przemarzały lub brakowało dni słonecznych, by grona nabrały słodyczy. Mawiano wtedy, iż to napój specjalnie cierpki, gdyż przeznaczony jest do dziczyzny. Jedna z legend mówi, że w Zielonej Górze niepotrzebny był kat. Wystarczył wyrok śmierci i dzban wina, które należało wlać skazanemu do gardła i przywiązać go na noc. Do rana kwaśne wino przeżerało nieszczęśnikowi żołądek. Gdzie powstały szklane kieliszki do wina? Grecy pili wino z płytkich czarek z dwoma uchwytami na niskiej nóżce (cylix). Czasem podawano je też w większych naczyniach (kantharos) lub specjalnych rogach do wina (rhyton). Najwyższe warstwy piły z naczyń srebrnych i złotych, pozostali z ceramicznych, zdobionych motywami dionizyjskimi. W użyciu były skóry dyni, a nawet zwierzęce rogi. W 50 r. n.e. Pliniusz Starszy zachęcał do picia z naczyń wykonanych ze złota czy srebra. Pomorze Zachodnie wraca na „musującą" mapę Europy. Pierwsze wina musujące powstały we Francji w XVIII wieku. Tradycja produkcji win z bąbelkami na Pomorzu Zachodnim jest znacznie młodsza. Klimat i jakość gleb sprawiają jednak, że ta częś.. W tamtym czasie możliwe było już wytworzenie szklanych kielichów, które były znacznie droższe niż te wykonane z metali szlachetnych. Zdaniem Pliniusza jako pierwsi szkło wytopili feniccy kupcy przypadkowo w ognisku na plaży. Najstarsze ślady produkcji i użytkowania szkła pochodzące z 3400 roku p.n.e. archeolodzy odnaleźli w Mezopotamii i Egipcie. Natomiast najstarsze znane kielichy szklane datuje się na 400 rok p.n.e. Gdy produkcja szkła dotarła do Rzymu, była rozwijana i udoskonalana. Zaczęto wytapiać szkło przezroczyste, w jego produkcji wyspecjalizowała się w średniowieczu Wenecja. Tak dobrej jakości szkła nie udało się uzyskać w innych częściach Europy, więc próbowano wykraść tę technologię. Z tego względu w XIII wieku przeniesiono produkcję szkła z Wenecji na wyspę Murano, gdzie tajemnica mogła być lepiej strzeżona. Źródła: archiwum NG, Lubiewino.com.
Jak smakowało wino starożytnych Rzymian? Amfory znalezione w Morzu Tyrreńskim mogą pomóc rozwiązać tę zagadkę
Nurkowie odnaleźli w sumie trzy naczynia do wina, które pochodziły z czasów starożytego Rzymu. Co wykazała analiza?
W tym artykule: Naukowcy połączyli metody analizy chemicznej z archeologią środowiskową Badacze odkryli w amforach obecność smoły z drewna sosnowego Jakie wino pili starożytni Rzymianie? W 2018 roku nieopodal portu we włoskiej miejscowości San Felice Circeo nurkowie znaleźli trzy amfory. Wstępne badania wykazały, że pochodziły z ok. I–II wieku p.n.e. Włoscy naukowcy postanowili lepiej się przyjrzeć naczyniom i dokonać dokładnej analizy chemicznej i archeologicznej, aby przekonać się, jakie tajemnice o minionych czasach mogą skrywać. Swoim odkryciem pochwalili się na łamach czasopisma naukowego „PLOS One”. Naukowcy połączyli metody analizy chemicznej z archeologią środowiskową Naukowcy kierowali się hipotezą, że amfory dadzą im wgląd w skład wina, które produkowano w starożytnym Rzymie. Nie pomylili się. W swoich badaniach połączyli nowoczesne techniki analizy chemicznej z archeologią środowiskową. Badacze w artykule przyznali, że dotychczas bardzo rzadko inni uczeni podejmowali się zbadaniu tego rodzaju naczyń, aby zrozumieć szerszy kontekst historyczny regionu, okresu lub społeczności. Wynika to z faktu, że jest to trudny i złożony proces. Budowle starożytnego Rzymu. 11 najsłynniejszych obiektów, które warto zobaczyć Budowle Starożytnego Rzymu na długie lata stały się wzorem dla architektów z całej Europy. Jakie budowle znajdowały się w Starożytnym Rzymie? Zapraszamy na wycieczkę szlakiem najważniej... W swojej pracy badacze wykorzystali metody chromatografii gazowej i spektrometrii masowej, aby zbadać ślad chemiczny w amforach. Dodatkowo naukowcy postanowili zbadać mikrocząsteczki pyłków winorośli, których użyto do produkcji wina. Wyniki pokazały, że amfory znalezione u wybrzeży San Felice Circeo były wykorzystywane do przechowywania zarówno białego, jak i czerwonego wina. Badacze odkryli w amforach obecność smoły z drewna sosnowego W trakcie badań składu chemicznego naukowcy natknęli się na ślady paku węglowego, w którym wykryto obecność sosny. Badacze ocenili, że roślina pochodziła z regionu Sycylii lub Kalabrii. Co ciekawe, uczeni stwierdzili, że drzewa z rzędu sosnowców (Pinaceae) były wykorzystywane do uszczelniania amfor lub nawet do aromatyzowania wina. Drogi rzymskie – kto je budował i gdzie można zobaczyć starożytne drogi? Starożytni Rzymianie byli wybitnymi inżynierami, a najlepszym tego dowodem są słynne drogi rzymskie. Jak je nazywano? Jak je budowano? Gdzie można zobaczyć ten wyjątkowy relikt antycznego ś... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/drogi-rzymskie-kto-je-budowal-i-gdzie-mozna-zobaczyc-starozytne-drogi-fot-claudio-ciabochi-education-images-universal-images-group-via-getty-images-9b17506.jpeg" width="938" height="626" alt="Drogi rzymskie - kto je budował i gdzie można zobaczyć starożytne drogi? (fot. Claudio Ciabochi/Education Images/Universal Images Group via Getty Images)" title="Drogi rzymskie - kto je budował i gdzie można zobaczyć starożytne drogi? (fot. Claudio Ciabochi/Education Images/Universal Images Group via Getty Images)" /> Na razie jednak naukowcy nie mają pewności co do dokładnego zastosowania rośliny odkrytej w amforach. W artykule przyznają, że połączone badania chemiczne i archeologiczne pozwoliły dotrzeć do obecności smoły węglowej, co daje podstawę do dalszych badań. Jakie wino pili starożytni Rzymianie? Starożytni Rzymianie słynęli z winnej tradycji. To właśnie oni byli popularyzatorami uprawiania winorośli i produkcji tego trunku w całej Europie. Mieszkańcy imperium podchodzili do tego niezwykle poważnie i był to bardzo ważny element codziennego życia, co widać chociażby w starożytnych tekstach. Rzymski poeta Horacy miał przecież pisać: „Wino czyni śmiertelnych wesołymi i żartobliwymi” oraz „Mądrze jest topić smutki i trudy życia w łagodnym winie”. Inny rzymski pisarz, Owidiusz, mawiał: „Troska znika i rozpuszcza się w obfitym winie”. Dziś już wiemy, że resweratrol, czyli organiczny związek chemiczny, który występuje m.in. w czerwonym winie (szczególnie we włoskim szczepie primitivo), działa korzystnie na ludzki organizm. Może m.in. aktywować geny związane z długowiecznością. Wino tylko dla bogaczy? Bzdura! Od zawsze pili je... wszyscy Znaleziska na miejscu antycznej osady greckiej sugerują, że przedstawiciele wszystkich klas społecznych pili wino co najmniej od neolitu. Niestety, odtworzenie dokładnego przepisu na wino z czasów rzymskich jest karkołomnym i bardzo trudnym wyzwaniem. Być może tego rodzaju badania przybliżą nas kiedyś do odpowiedzi na pytanie, jak smakowało wino w Imperium Rzymskim. Do tego czasu jednak musimy zadowolić się tym, które znamy dzisiaj. Źródło: PLOS One.
Poszukując dobrego wina warto odwiedzić słoneczną Kalifornię i jej winnice.
Wino: 90 proc. wszystkich amerykańskich win powstaje w Kalifornii, z czego niecałe 5 proc. pochodzi z dolin Napa i Sonoma. Hrabstwo Sonoma: 20 tys. ha winnic; 260 wytwórni win; 13 regionów AVA (American Viticultural Area). Hrabstwo Napa: 18 tys. ha winnic; 373 wytwórnie win; 15 regionów AVA. Najpiękniej winnice wyglądają jesienią, gdy w dzień temperatura przekracza 20°C, a w nocy spada do ok. 10°C. Wymagana wiza. Więcej informacji na stronie: http://polish.poland.usembassy.gov Najtaniej liniami KLM z przesiadką w Amsterdamie – bilet w obie strony kosztuje ok. 2400 zł. Dojazd z lotniska do centrum San Francisco trwa 30–40 min i kosztuje: taksówką 50 USD (z napiwkiem), minivanem Super Shuttle 15 USD, koleją BART 8,10 USD. Wypożyczenie auta – najtańszymi dysponuje Thrifty (www.thrifty.com) – ok. 165 USD/tydzień. Cena paliwa w Kalifornii to blisko 3 USD/galon (ok. 2,30 zł/l). W dolinach Sonoma i Napa nie brakuje uroczych pensjonatów typu B&B oraz znacznie droższych, butikowych hoteli połączonych ze spa (od 200 USD za dwójkę ze śniadaniem); www.macarthurplace.com, www.hotelhealdsburg.com, www.bardessono.com. W San Francisco trzeba się udać do jednego z winnych barów (np. First Crush, Hotel Biron czy Nectar; kieliszek wina od 10 USD). Sonoma – www.thegirlandthefig.com (ciekawa karta serów). Healdsburg – www.bistroralph.com (wyśmienite mięsa). Yountville – www.botteganapavalley.com (włoskie dania).
Okazałe rezydencje, śródziemnomorska roślinność i urocze miasteczka rodem ze Starego Kontynentu, a do tego najlepsze restauracje świata i setki wspaniałych winnic. Północna Kalifornia oczarowuje bukietem smakowych i estetycznych doznań.
Sonoma Godzina jazdy samochodem dzieli San Francisco od Sonomy – miasteczka leżącego w sielskiej dolinie o tej samej nazwie. Użytkownikom systemu operacyjnego Windows XP pobliskie krajobrazy mogą się wydać znajome. Falujące wzgórza, takie jak na zdjęciu z komputerowego pulpitu, rozciągają się nieopodal zabytkowej miejscowości, w której warto rozprostować nogi. Porośnięty starymi drzewami plac okalają bielone budynki, wśród których na uwagę zasługuje Mission San Francisco Solano de Sonoma, ostatnia placówka misyjna założona przez władze meksykańskie w Kalifornii. To właśnie dzięki franciszkańskim misjonarzom w 1825 r. pojawiły się tu sadzonki winorośli szczepu mission, z których zakonnicy produkowali mszalne wino. Tuż obok mieści się obowiązkowy jak dla mnie przystanek przed rozpoczęciem degustacji win – fabryka sera. Lepiej zafundować sobie kawałek cheddara z papryką chipotle, zanim się przystąpi do próbowania szlachetnych trunków – nie tylko dla złagodzenia działania alkoholu – jedzenie ostrych lub kwaśnych potraw w trakcie degustacji może zaburzyć subtelność smakowych odczuć. Posiadłość Roshambo znajduje się nieopodal miasta. Nie jest ani najstarszą, ani największą winnicą regionu, za to ma coś, czego nie posiada żadna inna – Cornerstone Gardens. Z ponad 3,5 ha tylko jedną czwartą przeznaczono tu pod uprawę winorośli. Resztę terenu zajmują ogrody, zaprojektowane przez różnych architektów krajobrazu. Jedną z ciekawszych instalacji jest oblepione 70 tys. bombek „Niebieskie drzewo”, które w zamyśle artysty Claude’a Cormiera miało się stopić z niebem. Po kilku latach pod wpływem słońca plastikowe bombki zzieleniały, ale i tak ogród prezentuje się nieziemsko. W tak niebanalnych okolicznościach przyrody niektórzy postanawiają wypowiedzieć sakramentalne „tak”. Jak na zaledwie 16-letnią plantację wina produkowane przez Roshambo są obiecujące, a atmosfera i projekt etykiet na butelkach – zdecydowanie cool. Znacznie dłuższą tradycją winiarską może się poszczycić Seghesio Family Vineyards, w którego winnicach rosną najstarsze w Stanach sadzonki włoskiego szczepu sangiovese, a zinfandel jest produkowany z owoców winorośli zasadzonych przez włoskiego emigranta Edoardo Seghesio ponad 100 lat temu. Najlepiej spróbować tych win na miejscu, czyli parę przecznic od głównego placu w miasteczku Healdsburg, położonym niecałe 40 mil na północ od Sonomy. W piątki i soboty głowa rodu Seghesio, pani Rachel Ann, zaszczyca swoją obecnością biesiady, podczas których degustuje się wyśmienite trunki z włoskimi daniami – ma to podkreślić walory smakowe zarówno wina, jak i jedzenia. Miałam okazję spróbować Cortiny Zinfandel rocznik 2005 z tradycyjną włoską kiełbasą według oryginalnego, rodzinnego przepisu. „Zin” okazał się wyśmienitym winem o dużej kwasowości, uroczym bukiecie czerwonych owoców i lekkim posmaku czarnego pieprzu. Do serwowanej kiełbasy pasował wprost idealnie! Wracając spacerem z winnicy na główny plac Healdsburga, wokół którego rozlokowały się galerie sztuki, knajpki i butiki, trzeba zajrzeć do sklepu połączonego z salą degustacyjną największego producenta win na świecie – E. & J. Gallo. Rodzinną megafi rmą zarządza już czwarte pokolenie rodu wywodzącego się od braci Ernesta i Julio. Zaczęli oni swą oszałamiającą winiarską karierę w 1933 r., zaraz po zniesieniu prohibicji. Obok całej gamy popularnych wieloszczepowych win, takich jak np. Carlo Rossi California Red, Gallo produkuje też doskonałe Cabernety z wyższej półki, chociażby te z bajkowo położonych winnic Frei Ranch czy Barrelli Creek. Tę ostatnią można zwiedzić w czasie zorganizowanej wycieczki z przewodnikiem, która codziennie rano wyrusza spod sklepu. Napa Chcąc porównać smak cabernet sauvignon pochodzącego z Sonoma Valley z tym zza miedzy, bezzwłocznie kieruję się na południowy wschód. Znawcy utrzymują, że wino tego właśnie szczepu najlepiej się udaje w Napa Valley. Droga nr 29 przecina bezkres winnic ze wspaniałymi rezydencjami i szpalerami cyprysów. Przy wjeździe do St. Helena uwagę zwracają bujne palmy i okazały gmach byłego klasztoru, w którym obecnie mieści się Culinary Institute of America, szkolący przyszłych kucharzy i sommelierów. Jego absolwenci tworzą wymyślne pary jedzenia z winem, o czym można się przekonać w niejednej restauracji w mieście. W centrum winnica Beringer Vineyards prowadzi własną szkołę gastronomiczną. Na terenie posiadłości znajdują się również wypielęgnowane ogrody, w których latają kolibry, a w pięknej wiktoriańskiej rezydencji rodem z XIX-wiecznej Nadrenii można się przekonać, jak smakują tamtejsze wina. Półtorej mili dalej Hall przoduje w przyjaznych środowisku rozwiązaniach i świetnych trunkach, wśród których moją uwagę zwróciło eleganckie i pełne harmonii Kathryn Hall Cabernet Sauvignon rocznik 2006. Za kilka lat stanie tu malowniczy budynek z drewna i betonu, zaprojektowany przez słynnego amerykańskiego architekta Franka Gehry’ego. Obok swoją filię ulokowały legendarne, nowojorskie delikatesy Dean & Deluca. Sklep oprócz smakołyków z całego świata oferuje produkty lokalnych farmerów i aż 1400 kalifornijskich win (jak dla mnie wymarzone miejsce do napełnienia piknikowego koszyka). Jadąc jeszcze dalej na południe, dociera się do wytwórni win Roberta Mondaviego, prekursora enoturystyki, któremu kalifornijskie winiarstwo wiele zawdzięcza. To właśnie on pierwszy wpadł na pomysł wpuszczenia turystów za kulisy produkcji wina. Przy wjeździe do kompleksu wybudowanego w stylu dawnych hiszpańskich misji stoi rzeźba św. Franciszka autorstwa Beniamino Bufano, którego inne dzieła można obejrzeć podczas zwiedzania tłoczni i piwnic. Wszystko jest tu ładne, począwszy od stalowych kadzi fermentacyjnych, przez francuskie dębowe beczki pomalowane czerwonym barwnikiem ze skórek winogron, a na sali degustacyjnej skończywszy. Najważniejsza oczywiście pozostaje jakość wina, na które Europa zwróciła uwagę po tym, gdy Cabernet wyprodukowane przez potomka polskich emigrantów z Chicago, Warrena Winiarskiego (uczył się enologii u Mondaviego), zdobyło pierwsze miejsce podczas słynnej degustacji w Académie du Vin w Paryżu w 1976 r. Nic więc dziwnego, że tworzone po drugiej stronie drogi słynne Opus One to wspólne dzieło francuskiego barona Philippe’a de Rothschilda i Mondaviego. Co roku powstaje tam doskonałe „amerykańskie bordeaux”, kupażowane z pięciu szczepów: cabernet sauvignon, merlot, cabernet franc, malbec i petit verdot. Niestety, ceny tego boskiego nektaru nie należą do przystępnych (ok. 200 dolarów za butelkę). Podobnie ceny kształtują się we French Laundry – ponoć najlepszej restauracji w Stanach, mieszczącej się w budynku byłej pralni parowej w pobliskim Yountville. Nie dość, że dania kosztują tu bajońskie sumy, to jeszcze rezerwacji trzeba dokonać z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem. Jeśli komuś nie uda się zjeść we „francuskiej pralni”, zawsze może pójść do Bouchon, eleganckiego bistra rodem z Lyonu, lub, w wariancie ekonomicznym, do ich piekarni, w której oprócz dobrego pieczywa i kanapek są też ciastka. Niezwykle modnym miejscem na kolację jest Bottega z gwiazdorskim szefem kuchni, Michaelem Chiarello, gwarną atmosferą i włosko-kalifornijskim menu, w którym zaskoczyła mnie sałatka caprese z mozzarellą, pomidorami i „kawiorem” z octu balsamicznego. W mieście od niedawna działa też Ma(i)sonry, gdzie obok XVI-wiecznych przedmiotów ze Starego Kontynentu można nabyć dzieła artystów współczesnych, zabawną książkę ze zdjęciami psów z amerykańskich winnic i podelektować się butikowymi winami przy drewnianym stole ustawionym w ogrodzie. Takie połączenie degustacji ze sztuką nie jest w Kalifornii niczym nowym, o czym można się przekonać w Hess Collection. Wijąca się pod górę droga na północny zachód od miejscowości Napa prowadzi do porośniętego winoroślą kamiennego budynku. W nim Donald Hess, szwajcarski milioner i mecenas sztuki współczesnej, oprócz wyśmienitych win od dwudziestu lat gromadzi obszerną kolekcję prac malarzy i rzeźbiarzy, z którymi nawiązał osobisty kontakt. Wśród wystawionych na drugim piętrze dzieł uwagę zwracają swojskie abakany, nie kogo innego jak naszej Magdaleny Abakanowicz. Na dole znajdują się sala degustacyjna i zejście do piwnic. Hess uprawia winorośl zarówno w pobliżu zatoki San Francisco, gdzie chłodna popołudniowa bryza od Pacyfiku i poranne mgły tworzą idealny klimat dla chardonnay, jak i na stokach Veeder Hills, wystawionych na działanie słońca zapewniającego cabernetowi optymalną dojrzałość. Zwiedzający mają okazję skosztowania win z tych szczepów solo, z serami lub podczas dwudaniowej kolacji z deserem, poprzedzonej wycieczką po muzeum. Innym obcokrajowcem, który wyraziście się wpisał w krajobraz Napa Valley, jest Darioush. Otwarta w 2004 r. winnica- pałac o pompatycznej architekturze miała przypominać przepych starożytnego Persepolis. Przed wejściem 16 monumentalnych kolumn z głowicami złożonymi z dwóch popiersi byków wzmaga oczekiwania gości. Wewnątrz kojąco szemrze woda, unosi się cudowny zapach kwiatów, a hostessy w perskich tunikach nalewają aromatyczne wina. Przy wejściu do piwnicy oraz prywatnych pomieszczeń degustacyjnych znajduje się amfiteatr – w gwieździste, letnie wieczory występują w nim sprowadzeni z Iranu muzycy. Darioushowi niewątpliwie udało się spełnić amerykański sen. Dziś w swojej baśniowej winnicy produkuje m.in. doskonałe Shiraz, mające charakter win z jego wspomnień z Sziraz w Iranie, z którego wyemigrował pod koniec lat 70. ubiegłego stulecia. Nie miałam niestety przyjemności go poznać, gdyż był właśnie w Tokio na premierze japońskiego remake’u filmu Bezdroża, w którym główni bohaterowie wyruszają winnym szlakiem Kalifornii. W wersji japońskiej odwiedzają rezydencję Dariousha... Domaine Carneros do złudzenia przypomina Château de la Marquetterie w Szampanii, a to za sprawą właściciela obu posiadłości, francuskiego producenta szampana, Claude’a Taittingera. Majestatyczny budynek w stylu XVIII-wiecznych francuskich zamków stoi pośród rzędów winorośli na zboczu niewielkiego wzgórza, położonego między Napą a Sonomą. Na taras, gdzie można się rozkoszować widokami i lampką wina z bąbelkami, prowadzą kaskady schodów obramowanych pasem żywopłotów, przyciętych na modłę francuskich ogrodów. Domaine Carneros specjalizuje się w wytrawnych winach musujących o małej zawartości cukru (1,2 proc.), dodawanego w procesie dozowania (dosage), czyli na ostatnim etapie produkcji. Jak je degustować? Podobnie jak normalne wina (patrz ramka), tylko jeszcze trzeba uwzględnić bąbelki: zwrócić uwagę na ich wielkość, w jaki sposób ulatują i jak smakują (łagodnie, kremowo, a może agresywnie?). W smukłym kieliszku bąbelki Le Reve Blanc de Blancs równą smużką żwawo lecą do góry, może to dzięki małemu wklęśnięciu na dnie szklanego naczynia, a może za sprawą jakichś innych czarów. Jedno jest pewne, to jedwabiste musujące Chardonnay lepiej niż na tarasie Domaine Carneros smakować nie będzie. Barwa, „nos” i smak, czyli jak degustować wino Nigdy nie obejmuj kieliszka całą dłonią, tylko chwyć go za nóżkę. Kontakt z ręką może niepotrzebnie ogrzać wino. Popatrz na kolor i konsystencję wina (czy jest klarowne, oleiste, wodniste?). Zrób to na białym tle, np. kartki papieru. Przechyl kieliszek, tak żeby trunek dochodził do jego brzegu. Zwróć uwagę na nasycenie barwy. W ten sposób odczytuje się wiek wina. Na ogół wina czerwone wraz z upływem czasu tracą kolor, białe zaś nabierają bardziej intensywnego odcienia. Wsadź nos w kieliszek i zacznij wdychać zapach. Odczuwalne węchem nuty trunku nie powinny zbytnio odbiegać od tych, które poczujemy na języku. Zapach wina sommelierzy określają jako „nos”. Postaw kieliszek i zakręć nim – wino wprawione w ruch wirowy dotlenia się i uwalnia się jego ukryty aromat. Powąchaj raz jeszcze i postaraj się nazwać i zapamiętać to, co czujesz (czy jest to czarna porzeczka, wanilia, różany ogród, a może wędzonka?). Teraz czas na przepłukanie ust. Popij trochę wina, ale nie połykaj! Tak, jakbyś płukał zęby. Zrób z ust dzióbek i zaczerpnij powietrza. Nie krępuj się odgłosem siorbania. Postaraj się zdefiniować gładkość, taniczność i harmonię. Zwróć dodatkowo uwagę na poziom cukru, kwasowości i alkoholu. Zawartość tego ostatniego można stwierdzić dopiero po przełknięciu trunku. Wino najlepiej degustować między godziną 9.00 a 10.00 rano, kiedy wypoczęte po nocy kubki smakowe potrafią odróżnić najsubtelniejsze nuty gronowego napoju. Jeśli masz do zaliczenia kilka winnic, a w każdej z nich po kilka win do degustacji, lepiej alkohol wypluwać do specjalnie ustawionych w tym celu spluwaczek, a między jednym kieliszkiem a drugim nie jeść, tylko co najwyżej pić wodę. Kalifornijskie wino na gorąco? Czemu nie! Chociaż w Kalifornii nie pija się grzańców, czerwone wina produkowane w Sonoma i Napa Valley doskonale się nadają do podawania na ciepło. Najlepiej moim zdaniem spisuje się w tej roli Zinfandel, którego nuty czerwonych owoców i mieszanych przypraw świetnie rozgrzewają w zimowy wieczór. Przepis na wykwintny glögg podała moja znajoma, Asa W Karlsson, honorowa członkini stowarzyszenia szwedzkich sommelierów. 1 butelka czerwonego wina o „pełnym ciele” (lepiej unikać najtańszego) 1 pałeczka cynamonu 6 ziarenek kardamonu 4 goździki skórka z 1 pomarańczy 1/4 szklanki wody ok. 1/3 szklanki cukru rodzynki słodkie migdały Przyprawy zalać woda i zagotować. Zmniejszyć ogień i dodać cukier, ciągle mieszając, aż się cały rozpuści. Zdjąć z ognia do ostudzenia, po czym odcedzić z przypraw. Wino wlać do garnka i dodać schłodzony syrop. Podgrzać do temperatury 67°C. Uwaga! Nigdy nie należy przekroczyć 70°C, gdyż przy tej temperaturze ulatnia się alkohol, a wraz z nim także smak. Do szklanek wrzucić rodzynki i obrane ze skórki migdały, zalać gorącym winem i natychmiast podawać. Zobacz również: Przewodnik po Stanach Zjednoczonych.