Stolica najbiedniejszego kraju Europy to wyjątkowa mieszanka bałkańskiego szaleństwa i postsowieckiego porządku
Fantastyczne parki, gorąca plăcintă z serem i jedne z najlepszych win w Europie. Kiszyniów, stolica Mołdawii, to miasto z pogranicza kultur rumuńskiej i słowiańskiej.
Spis treści: Spacerem po Kiszyniowie Parki, jeziora i kawa po turecku Kuchnia pachnąca bryndzą Mołdawski Wersal Kiszyniów – informacje praktyczne Wysiadam w samym centrum Kiszyniowa i od razu uderza mnie żar sierpniowego powietrza. – Dziękuję, że zdecydowałeś się przyjechać do mojego kraju – woła jeszcze do mnie kierowca taksówki i odjeżdża. Ulica paruje upałem, asfalt pachnie kurzem i benzyną. Patrzę w górę: z jednej strony złota kopuła cerkwi, dalej obdrapany blok, jeszcze dalej kamienica z eleganckim gzymsem. A ja już wiem, że to miasto z pogranicza kultur rumuńskiej i słowiańskiej wciągnie mnie swoją wyjątkową mieszanką bałkańskiego szaleństwa i postsowieckiego porządku. Spacerem po Kiszyniowie W parku Katedralnym słońce rzuca jasne plamy na ławki i ścieżki. Jestem w samym sercu miasta. Neoklasycystyczna Catedrala Mitropolitană wznosi się nad placem. Świątynia powstała w latach 1830–1836 według projektu Abrahama Mielnikowa, na zlecenie księcia Michaiła Woroncowa, ówczesnego gubernatora tych ziem. Budowla z kamienia i cegły opiera się na planie krzyża greckiego, otoczona czterema portykami z sześcioma kolumnami doryckimi każda tworzy symetryczną i monumentalną bryłę. Od przechodzącego popa dowiaduje się, że charakterystyczna kopuła katedry i mosiężny krzyż to cechy nadane dopiero podczas renowacji zakończonej w 1997 r., po zniszczeniach czasów sowieckich i odbudowie dzwonnicy. Obok katedry – łuk triumfalny. Choć nie tak monumentalny i imponujący jak łuki w Paryżu czy w Bukareszcie, Arcul de Triumf jest dziś jednym z symboli Kiszyniowa. Wzniesiony w 1840 r. miał rzekomo upamiętnić rosyjskie zwycięstwo nad Turkami. W rzeczywistości wokół budowli narosło wiele legend i dziś nikt tak naprawdę nie wie, o czym miałaby przypominać ta niewielka budowla z białego kamienia. Parki, jeziora i kawa po turecku Mołdawianie mają do siebie sporo zdrowego dystansu. W jednej z lokalnych broszur przeczytałem, że „Kiszyniów to miasto tak nieciekawe, że aż interesujące”. W zasadzie trudno się nie zgodzić. W całej prostocie, w tym niepozornym rytmie mieści się opowieść o małej stolicy niewielkiego państwa, która dynamicznie się zmienia i próbuje udowodnić, że ma turystom do zaoferowania coś innego niż pozostałe miasta w regionie. Mołdawianie ciężko pracują, aby pozbyć się łatki jednego z najbiedniejszych krajów w Europie, czego trudno nie dostrzec: w odnowionej elewacji katedry, w uporządkowanych parkach, w dbałości o najważniejsze zabytki. Prosto z placu Katedralnego idę do jednej z najpopularniejszych restauracji w mieście. W Fuior (Strada Pushkin 30) chwalą się tradycyjną kuchnią mołdawską w nowoczesnym wydaniu. Wybieram zeamă de găină – zupę, która według dziennikarzy serwisu TasteAtlas znalazła się wśród dziesięciu najlepszych na świecie. Rozumiem dlaczego! Wyraźny aromat domowego rosołu unosi się nad misą; domowej roboty cienkie kluseczki pływają w przejrzystym, lekko kwaskowatym bulionie; papryka nadaje zupie ostrość, a listki lubczyku grają łagodnie na języku. Posilony mogę wrócić ku szerokim alejom mołdawskiej stolicy. Kiszyniów naprawdę żyje zielenią: ponad 23 jeziora i liczne rozległe parki czynią go jednym z najbardziej kwitnących miast w Europie Wschodniej. Weźmy choćby ponad 200-letni park Stefana Wielkiego (Grădina Publică „Ștefan cel Mare”) nazwany tak ku pamięci jednego z najwybitniejszych hospodarów Mołdawii. Stefan był twórcą silnego państwa, zasłynął m.in. z przyjaźni z Władem Palownikiem, zwanym też Drakulą, oraz ze zwycięstwa nad dużo silniejszą polską armią pod dowództwem króla Jana Olbrachta. Tuż obok parku Stefana stoi jeden z najpiękniejszych budynków XX-wiecznego modernizmu w tej części Europy. Niszczejący już niestety i opuszczony gmach dawnej restauracji Noroc, która w latach 60. XX w. była uznawana za jedną z najmodniejszych w całym Związku Radzieckim. Z fasady budynku przebijają się kształty guguţy, czyli tradycyjnej mołdawskiej futrzanej czapki pasterskiej. Kawałek dalej rozpoczyna się obszar dzielnicy rządowej z dwoma monumentalnymi budynkami. Z jednej strony ulicy ogromny Parlament, po drugiej – Pałac Prezydenta – absurdalnie wysoki jak na skalę państwa o liczbie ludności zbliżonej do Warszawy. Tuż obok zaczyna się ulica Stefana Wielkiego – główna arteria miasta. W szpalerze drzew i kamienic mnóstwo kawiarni przyciąga przechodniów zimną lemoniadą i aromatem espresso. Kawa – dobra, mocna, a ceny jak w Polsce sprzed pandemii. Zatrzymuję się w kawiarni Coffeemaker (31 August 1989 Strada 105). Przyciemnione wnętrze, drewniane stoliki, zapach świeżo mielonej arabiki. I ta ceremonia – kawa parzona po turecku w rozgrzanym piasku pieni się aromatycznie. Kuchnia pachnąca bryndzą Kawa na sposób mołdawski podkręciła mój apetyt. Zachęcony przez przewodniczkę Irinę szybko znajduję jedną z restauracji z lokalnej sieci La Plăcinte. Drewniane stoły, kolorowe obrusy, zapach pieczonego ciasta i ziół unoszący się w powietrzu – wszystko mi mówi, że trafiłem do właściwego miejsca, aby lepiej poznać kuchnię mołdawską. Na stole lądują plăcintă – chrupiące złociste placki nadziewane bryndzą (brânză), miękką i słonawą owczą serwatką, która w mołdawskiej kuchni jest tym, czym oliwa dla Greków: składnikiem codziennym i na swój sposób uświęconym. Do tego dostaję coltunași – malutkie pierożki z serem i ziemniakami polane śmietaną i posypane koperkiem. Prawie jak nasze ruskie! Na stole pojawia się także barszcz o barwie głębokiej czerwieni, pachnący koprem i czosnkiem – co dopełnia mi smak Ukrainy, tak obecny w mołdawskich tradycjach kulinarnych. Nie ukrywam, że robi na mnie wrażenie, jak mały kraj na bezdrożach Europy był w stanie stworzyć tak unikatową kuchnię. – A wiesz, skąd w ogóle pochodzi nazwa naszego kraju? – pyta mnie Irina, podczas gdy ja zajadam się kolejnym kawałkiem aromatycznej plăcinty. – Otóż legenda mówi o księciu Dragoșu, który podczas polowania gonił żubra przez góry i lasy, aż pies myśliwski imieniem Molda padł wyczerpany nad rzeką. To miejsce nazwano na jego cześć – Moldova – i tak narodziła się nazwa całej krainy. Myślę, że w tej historii jest coś, co dużo o nas mówi: wierność i ofiara psa stają się metaforą losu tego kraju, który wiele razy oddawał swoje siły większym od siebie, a jednak przetrwał za sprawą swojej kultury i kuchni. Mołdawski Wersal Z Kiszyniowa do Castel Mimi jest zaledwie 20 minut jazdy samochodem, a mimo to, kiedy się zbliżam, mam wrażenie, że przeniosłem się do zupełnie innego świata. Przede mną pałac bardziej śródziemnomorski niż mołdawski. Jasny piaskowiec lśni w słońcu, fasada zdobiona symetrycznymi arkadami przypomina mi francuskie châteaux znad Loary. Castel Mimi od zawsze był związany z winem. Winiarnia założona w 1893 r. przez Constantina Mimiego, specjalistę szkolonego we Francji, lśni po renowacji, którą w 2017 r. przeprowadził włoski architekt Arnoldo Tronti. Dziś to również elegancki hotel, restauracja i piwnice, w których dojrzewa trunek w milionie butelek rocznie. Cała okoliczna wieś Buobaca, z której pochodzi rodzina Trofim, właściciele tego miejsca, żyje w rytmie Mimi. Adrian Trofim, gospodarz i dusza Castel Mimi, oprowadza mnie po swoich włościach. – Moje ulubione wino to następne wino – mówi z uśmiechem, patrząc na rzędy beczek i nawiązując do niekończących się eksperymentów w poszukiwaniu idealnego trunku. Zatrzymujemy się na specjalnym Governor Wine Tasting w tutejszej restauracji – trzygodzinnym rytuale, który łączy wino z mołdawskim jedzeniem. Na stole oczywiście pojawia się plăcintă według przepisu ciotki Adriana, a w kieliszkach chłodne chardonnay i riesling. Adrian opowiada mi o kraju, w którym jest aż 270 winiarni, i o tym, że Mołdawia została uznana za drugi – zaraz po Portugalii – najlepszy kierunek enoturystyki na świecie. Opowiada o historii Mimi – wspomina o winie z 1727 r., o oliwach z płatków róży sprzedawanych za 100 tys. euro za butelkę i o tym, że Castel Mimi ma ambicję być jedną z najbardziej zrównoważonych winiarni w regionie. Jeszcze w tym roku na odwiedzających to miejsce będą czekały kąpiele w winie, a już teraz w hotelu działa basen, z którego rozciąga się widok na rzędy winorośli. Pięć razy do roku z Kiszyniowa do Mimi kursuje specjalny pociąg, który dowozi gości na festiwale wina. Siedzimy na tarasie mołdawskiego Wersalu z kieliszkami do połowy pełnymi mołdawskiego białego wina. Adrian opowiada o śniadaniach w hotelu, o rodzinnej pracy i o tym, że wszystko, co tutaj powstaje, ma być zakorzenione w tej okolicy. Myślę sobie, że Castel Mimi jest nie tylko winiarnią – to symbol: opowieść o kraju, który wychodzi z zapomnienia i buduje własny, dumny mit oparty wokół dawnych winnych tradycji tych ziem. A kiedy wino kończy się w kieliszku, wiem, że czeka mnie następne. Kiszyniów – informacje praktyczne Dojazd Do Kiszyniowa można dolecieć bezpośrednio z Warszawy i Katowic liniami LOT lub Wizz Air (ok. 2 godz., od 200 zł w obie strony). Dojazd do miasta: taksówką (ok. 150–200 lei, czyli 35–45 zł), autobusem 30 (3 leje) lub marszrutką (4 leje). Wiza i waluta Dla obywateli polskich nie ma obowiązku wizowego. Wymagane jest posiadanie 30 dol. na każdy dzień pobytu, nie mniej jednak niż 150 dol. Walutą jest lej Mołdawii; ok. 4,5 MDL = 1 PLN. Transport Trolejbusy i marszrutki kursują po całym mieście, bilety: 6–8 lei. Nocleg Richmond Hotel (ul. Columna 88) – nowoczesny hotel w sercu Kiszyniowa. Od 75–90 euro za noc ze śniadaniem. City Park Hotel (od 90 euro). W hotelu świetna restauracja New York. Jedzenie Sieć restauracji Andy’s Food Market. W mieście jest ich kilkanaście. Serwują pizzę, a także tradycyjne dania mołdawskie. Niektóre z lokali czynne są całą dobę. La Plăcinte – popularna sieć restauracji z kuchnią mołdawską. Specjalność: plăcintă z bryndzą, colțunași i barszcz. Warto wpaść na kawę i ciastko do jednej z dwóch kawiarni Bonjour. Jedna z nich mieści się w Parku Centralnym im. Stefana Wielkiego, druga – w Parku Katedralnym. Warto wiedzieć Free Tour Chișinău – bezpłatne spacery po mieście organizowane przez lokalnych przewodników. Zapisy na Facebooku i Instagramie. Będąc w Kiszyniowie warto wybrać się do Cricovej. To ogromny (ok. 120 km labiryntów) kompleks piwnic winnych, gdzie przechowywane są miliony butelek. Godzinna wycieczka z degustacją to koszt od 400 MDL. Źródło: archiwum NG Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Jak zmienić wodę w wino? Nie trzeba mieć boskich mocy – odkryli to już starożytni
To zdumiewające, jak zdeterminowani i innowacyjni potrafili być nasi przodkowie. Naukowcy udowodnili, że jednym z ich „wynalazków” było wino z rodzynek, do którego produkcji w kreatywny sposób wykorzystywali specyficzne drożdże… nie mając nawet pojęcia o ich istnieniu. A teraz my możemy się od nich uczyć. Oczywiście wyłącznie z ciekawości i w imię nauki.
Naukowcy z Kioto dokonali zaskakującego odkrycia: wystarczy zalać wodą naturalnie suszone na słońcu – to ważne – rodzynki, by powstało wino. Badania ujawniły zapomniany, starożytny sposób fermentacji. Fermentacja rodzynek zapomnianym sposobem na wino Zespół badaczy z Uniwersytetu w Kioto pod kierownictwem Wataru Hashimoto odkrył niezwykłe zjawisko: po zalaniu suszonych na słońcu rodzynek rozpoczyna się spontaniczna fermentacja prowadząca do powstania wina. Naukowcy podkreślają, że proces ten zachodzi bez udziału sztucznie dodanych drożdży, a za fermentację odpowiedzialne są naturalnie występujące na powierzchni rodzynek drożdże Saccharomyces cerevisiae. To właśnie one naprowadziły badaczy na odpowiedni trop. Chociaż współczesne winnice często wykorzystują hodowlane szczepy S. cerevisiae, to te same z siebie bardzo rzadko kolonizują skórki winogron. Inaczej sprawa się ma po naturalnym wysuszeniu owoców na słońcu, co z jakiegoś powodu „przyciąga” organizmy konieczne do produkcji alkoholu. To podważa zasadność wykorzystywania świeżych winogron do fermentacji alkoholowej w starożytności. Dlaczego tylko rodzynki suszone na słońcu produkują alkohol? W toku eksperymentu przeprowadzonego w Kioto badacze porównali efekty fermentacji w zależności od sposobu suszenia winogron. Rodzynki przygotowywano z winogron suszonych przez 28 dni na trzy sposoby: w inkubatorze, na słońcu oraz metodą mieszaną (częściowo w inkubatorze i częściowo na słońcu). Następnie każdą z trzech wersji rodzynek zanurzono w jałowej wodzie w stosunku 25% wagi i przechowywano przez 14 dni w temperaturze pokojowej. Rezultaty? Tylko próbki rodzynek suszonych na słońcu w pełni sfermentowały i zawierały znacznie wyższe stężenia etanolu niż pozostałe. Dodatkowo wszystkie trzy próbki z suszenia słonecznego doprowadziły do produkcji wina. Dla porównania, jedynie jedna próbka z suszenia inkubatorowego i dwie z metody mieszanej uległy częściowej fermentacji. Jak sprawdza się zdolność rodzynek do tworzenia wina? Analiza obejmowała obserwację zmian zawartości wody, populacji drożdży i bakterii oraz pomiary stężenia etanolu. Badania wykazały spadek różnorodności gatunkowej mikroorganizmów, lecz wzrost liczebności drożdży odpowiedzialnych za fermentację alkoholu. To dowodzi, że suszenie na słońcu sprzyja kolonizacji powierzchni rodzynek przez Saccharomyces cerevisiae. Mechanizm migracji tych drożdży z otoczenia na skórki rodzynek pozostaje jednak nieznany. Starożytne metody produkcji alkoholu Badacze z Kioto rzucili nowe światło na starożytne metody produkcji alkoholu. Sugerują oni, że dawne procesy fermentacji bazowały na rodzynkach, a nie na winogronach. Oznacza to, że pradawni ludzie potrafili wytwarzać wino z samej wody i suszonych owoców, nie rozumiejąc jeszcze mikrobiologicznego tła tego procesu. Ich eksperyment ten wskazuje również, że znana z tradycji historia przemiany wody w wino może mieć całkiem racjonalne wytłumaczenie. Co więcej, naturalna fermentacja rodzynek może być alternatywną metodą produkcji alkoholu w warunkach bez dostępu do nowoczesnej technologii. Wataru Hashimoto zaznacza, że proces ten działa wyłącznie z naturalnie suszonymi na słońcu rodzynkami, bez dodatków. Większość dostępnych w sklepach rodzynek jest pokryta warstwą oleju, która uniemożliwia fermentację. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Niepokojące wyniki badań: interwencja klimatyczna nie ocali kawy, wina i czekolady
Nowe badanie wykazało, że zaawansowane strategie walki ze zmianami klimatu, takie jak Stratospheric Aerosol Injection, nie wystarczą, by uratować uprawy winorośli, kawy i kakao w obliczu globalnego ocieplenia.
Stratospheric Aerosol Injection (SAI) to metoda geoinżynierii , która zakłada wprowadzenie do stratosfery odbijających światło słoneczne cząsteczek, mających na celu ochłodzenie powierzchni Ziemi. Mechanizm ten inspirowany jest naturalnymi procesami, takimi jak erupcje wulkaniczne, które poprzez emisję związków siarki do atmosfery wywołują okresowe spadki temperatur. W badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Environmental Research Letters”, naukowcy przeanalizowali, czy SAI może złagodzić skutki zmian klimatu w najważniejszych regionach uprawy winorośli, kawy i kakao – w Europie Zachodniej, Ameryce Południowej i Afryce Zachodniej. Eksperci skupili się na latach 2036–2045, używając symulacji klimatycznych w 18 kluczowych lokalizacjach. Dramatyczna przyszłość luksusowych upraw: tylko 6 z 18 regionów z poprawą Wyniki okazały się alarmujące. Spośród 18 badanych regionów, tylko 6 wykazało stabilną poprawę warunków uprawy przy zastosowaniu scenariusza SAI, w porównaniu do sytuacji bez tej interwencji klimatycznej. Oznacza to, że dwie trzecie obszarów, które obecnie dostarczają kluczowe produkty luksusowe – wino, kawę i czekoladę – może nie być w stanie utrzymać produkcji nawet przy zastosowaniu zaawansowanych technologii geoinżynieryjnych. Choć SAI skutecznie obniżyło temperatury, nie zagwarantowało to optymalnych warunków dla wzrostu roślin. Winorośl, kawa i kakao są wyjątkowo wrażliwe na zmiany temperatur i wilgotności, co przekłada się na jakość i ilość plonów. Dlaczego interwencja klimatyczna zawiodła? Kluczowa rola opadów i wilgotności Pomimo obniżenia temperatur, zmienność opadów i wilgotności skutecznie osłabiła potencjalne korzyści płynące z SAI. Autorzy badania zauważyli, że niestabilność klimatyczna – głównie w postaci nieprzewidywalnych opadów deszczu i zmian wilgotności – wpłynęła negatywnie na uprawy. Dr Ariel Morrison, współautorka badania, podkreśliła, że samo obniżenie temperatury nie wystarcza. – Na przykład gatunki kakao są bardziej odporne na wysokie temperatury niż kawa i winogrona, ale są też szczególnie narażone na szkodniki i choroby wywoływane przez połączenie wysokiej temperatury, opadów i wilgotności – zaznaczyła. Dodała również, że naturalna zmienność klimatyczna powoduje szeroki zakres wyników, nawet przy tym samym scenariuszu SAI, co zwiększa niepewność zbiorów. Głos ekspertów: SAI to za mało, potrzebne są lokalne strategie i współpraca Naukowcy są zgodni, że SAI może przynieść jedynie tymczasową poprawę w niektórych regionach. Nie stanowi jednak trwałego rozwiązania problemu zagrożonych upraw luksusowych. Zespół badawczy apeluje o podjęcie zdecydowanych działań adaptacyjnych, które będą dostosowane do lokalnych warunków klimatycznych. Potrzebne są również inwestycje w odporną na zmiany klimatu produkcję rolną oraz szeroko zakrojona współpraca międzynarodowa. Zdaniem dr Morrison, tylko skoordynowane wysiłki – od poziomu lokalnego po globalny – mogą ochronić plantatorów i konsumentów przed konsekwencjami niestabilnych zbiorów. Przykładem mogą być badania nad nowymi gatunkami kawy, takimi jak liberica. Z kolei w przypadku uprawy winorośli możemy korzystać z wiedzy starożytnych Rzymian. Co dalej z winem, kawą i kakao? Konieczność globalnego działania W obliczu rosnącego ryzyka związanego z uprawą winorośli, kawy i kakao, badacze wzywają do przemyślenia globalnych strategii przeciwdziałania zmianom klimatu. Eksperymentalne metody, takie jak Stratospheric Aerosol Injection, nie są obecnie wystarczające, by zapewnić bezpieczeństwo rolnictwa na całym świecie. Poza tym nadal niewiele wiadomo na temat rzeczywistego wpływu geoinżynierii na dużą skalę. Za to wielu naukowców zwraca uwagę na potencjalnie niebezpieczne skutki uboczne. Wskutek zmian klimatu zagrożone są nie tylko luksusowe napoje i słodycze, ale także źródła utrzymania dla milionów rolników na wielu kontynentach. Jeśli odpowiednie kroki nie zostaną podjęte teraz, przyszłość wielu kluczowych sektorów rolnictwa może stanąć pod znakiem zapytania. Źródło: Environmental Research Letters
Ulubiony region Polaków. Latamy tam pod dobre wino i nieziemskie jedzenie
Chrześcijaństwo i wino to dwie tutejsze religie. Poza tym jednak warto wiedzieć, że Kachetia to kolebka gruzińskiego romantyzmu.
Spis treści: Sighnaghi – miasto miłości Klasztor Bodbe Dzalisi Tsinandali Mukhrani Kachetia – informacje praktyczne Osiem tysięcy lat temu ktoś zasadził w tym miejscu winorośl. I wiedział, jak z jej owoców zrobić wino – mówi mi Patrick McGovern z Muzeum Archeologii i Antropologii Uniwersytetu Pensylwanii. Stoimy na niewielkim wzniesieniu otoczonym zielonymi polami, niecałe 30 km na południe od Tbilisi. Mój rozmówca jest dyrektorem prac wykopaliskowych prowadzonych na kopcu Gadachrili Gora – najstarszym znanym nam miejscu, w którym człowiek produkował ten szlachetny trunek. Pośród ruin domów z cegły mułowej z epoki kamienia naukowcy znaleźli pyłki świadczące o tym, że wokół wsi uprawiono winorośl. Analiza chemiczna fragmentów naczyń wykazała na nich obecność kwasu winowego – to pradawny „odcisk palca” mówiący o tym, że w glinianych dzbanach chlupotało niegdyś wino. – Mieszkańcy Gadachrili Gora potrafili wywołać fermentację soku winogronowego. Winiarstwo narodziło się właśnie tutaj – twierdzi McGovern. Sighnaghi – miasto miłości Podróżując przez gruzińską Kachetię, na te winne ślady natrafiam nieustannie, choć czasem ich dostrzeżenie wymaga nieco uwagi. Następnego dnia jadę do Sighnaghi, zwanego miastem miłości. Miano to nadane zostało co prawda nieco na wyrost, głównie w nadziei na to, że zwabi turystów. Miłosnych historii nie ma tu za wiele, ale jest za to czynny całodobowo urząd stanu cywilnego; ślub można więc tu wziąć o dowolnej godzinie. Nawet jeżeli jednak nie przywiodą was tu porywy serca, Sighnaghi może się podobać. Spędzam kilka godzin na wędrowaniu po brukowanych uliczkach otoczonych kolorowymi domami z ażurowymi balkonami i zdobionymi bramami skrytymi za kaskadami kwiatów. Miasto przeszło rewitalizację – zaraz po odzyskaniu niepodległości przez Gruzję zaczęto robić tu wiele, by usunąć ślady sowieckiej przeszłości i nadać ulicom zachodniego sznytu. Budżetu starczyło jednak tylko na odnowienie domów z pierwszej linii, zwykle przy głównych traktach. Z tego powodu wiele osób zarzuca włodarzom, że uczynili z Sighnaghi park dla turystów. Ale nie mam zamiaru tego oceniać, Gruzja ma trudną historię i warto docenić nawet tę próbę zmian. Jeszcze w XVIII w. w Sighnaghi żyło zaledwie sto rodzin, głównie kupców oraz rzemieślników zajmujących się wyrobem dywanów, kilimów i tkanin. Echem tej tradycji są stoiska na głównych ulicach kuszące przyjezdnych kolorowymi artykułami. Najważniejsze wydają się jednak zabytkowe mury obronne, które sprawiają, że gruzińskie miasto porównuje się często do Carcassonne. Niegdyś miały 4 km długości i obwarowane były aż 23 wieżami, co czyniło Sighnaghi miastem niemal nie zdobycia. Dziś z tej obronnej konstrukcji zostały niecałe 2,5 km, ale ogrom murów wciąż robi wrażenie. Gdy wspinam się na ich szczyt, dostrzegam rozciągające się wokół miasta połacie pszenicy, ale też równe rzędy tyczek, na których wspiera się winorośl. To sygnał, że Kachetia nadal żyje winem, a Sighnaghi jest doskonałą bazą wypadową po okolicznych winnicach. Klasztor Bodbe Dużo subtelniejszy ślad obecności wina w tutejszej historii wiąże się z klasztorem Bodbe, do którego zawozi mnie poobijana marszrutka. Trzęsący się autobusik wypełniony jest Gruzinami, którzy w milczeniu wysłuchują okrzyków kierowcy do tajemniczego rozmówcy w telefonie. Po dwóch godzinach nasłuchu nieustannej telefonicznej kłótni, z której nie rozumiem ani słowa, wysiadam pod kamiennym budynkiem o strzelistej wieży, napawając się nagłą ciszą. Klasztory są w Gruzji niemal równie ważne jak wino. Chrześcijaństwo pojawiło się tu już w I w. n.e., a oficjalnie religia została przyjęta w 337 r. (Gruzja była drugim lub trzecim, zależnie od interpretacji dokumentów, krajem świata, który przeszedł na tę religię). Drogę wyznaczył król Mirian II, decydując się na chrzest, po tym jak pochodząca z Kapadocji chrześcijańska niewolnica Nino uzdrowiła jego żonę. Nieco bardziej prawdopodobną wersją jest ta, że chodziło jednak o politykę. Mirian chciał uniezależnić się od zaratustriańskich kapłanów, zmienił więc po prostu wiarę. Niezależnie od faktów Nino została po śmierci uznana za świętą i pochowana właśnie tu, na terenie klasztoru Bodbe. Przedostanie się do jej grobu okazuje się jednak wyzwaniem. Gdy przekraczam próg kościoła z IX w., trafiam na gęsty tłum wiernych biorących udział w nabożeństwie. W powietrzu wibrują atonalne hymny, dorośli ukradkiem zerkają w telefony, a dzieci przeciskają się pomiędzy lasem nóg. Prawosławne msze potrafią trwać 3, a czasem i 5 godz. Wycofuję się więc do ogrodu obok klasztoru, odprowadzając wzrokiem osoby zmierzające w dół po kamiennych schodach. Idą do źródła św. Nino, którego woda ponoć potrafi uleczyć wszelkie choroby. Nie mogąc dostać się do grobu świętej, przeglądam w telefonie zdjęcia, aż trafiam na wizerunek przechowywanego w stołecznej katedrze Sioni krzyża zrobionego przez Nino. Uplotła go z własnych włosów oraz… dwóch gałązek winnej latorośli. Nie dziwi mnie to – w tym kraju winu bliżej do sacrum niż profanum. Dzalisi Niemal nabożną czcią Gruzini otaczają też kwewri – ogromne cebulaste dzbany, które zakopuje się w ziemi i wlewa do nich winogronowy sok, by fermentował. Ten sposób wyrobu wina nie zmienił się od tysięcy lat. Kwewri są wyrazem ciągłości – bez trudu można je znaleźć w nowoczesnych winiarniach, ale też na archeologicznych stanowiskach. Natrafiam na nie między innymi w ruinach Dzalisi, mającego ponad 2,2 tys. lat rzymskiego miasta leżącego 50 km na północy zachód od Tbilisi. Podążając za grupką turystów, przemierzam rampy poprowadzone nad wykopaliskami, by podziwiać mozaikową podłogę starożytnego pałacu. Jej powierzchnia podziurawiona jest dziwnymi lejami – niezwykłymi zagłębieniami zdolnymi swobodnie pomieścić człowieka. To właśnie pozostałości kwewri. Dzalisi było niegdyś dużym ośrodkiem miejskim Iberii, czyli starożytnego królestwa rozciągającego się na terenie dzisiejszej Gruzji, w VI w. zdobytym przez Persję. Dziś miejscowość zachęca do spacerów po okolicznych wzgórzach lub kontynuowania starożytnej tradycji i pławienia się w gorących źródłach. Ja jednak, szukając winnych tropów, zachodzę do jednej z restauracji, by sprawdzić, jakie trunki podaje się tu do posiłku. Do wyrazistego, skrzącego się bielą koziego sera, sałatek posypanych orzechami oraz prosiaka pieczonego na desce i podanego z ostrym śliwkowym sosem (nazywanym tkemali) właścicielka lokalu podsuwa mi dzban z winem nienoszącym żadnej nazwy. Domowe trunki nie są tu niczym dziwnym – niemal każdy dom na wsi ma przynajmniej małe poletko winorośli. Tsinandali W końcu porzucam na chwilę winny świat, by zajrzeć do pałacu i ogrodów Aleksandra Czawczawadze, żyjącego na przełomie XVIII i XIX w. myśliciela, polityka i poety. Posiadłość w Tsinandali była letnią rezydencją ojca gruzińskiego romantyzmu uważanego dziś za bohatera narodowego. Chodzę po przestronnych salach budynku, nasłuchując skrzypienia drewnianych podłóg pod stopami, patrząc na poważne twarze nieznanych mi mężczyzn, których wizerunki zdobią ściany, i po kryjomu muskając palcami oryginalną zastawę stołową na okrągłym blacie. Oprócz przewodzenia ruchowi intelektualnemu Czawczawadze pisał tu z zapałem dość rzewne opowiadania, poematy i liryki. Dziś jest kimś w rodzaju gruzińskiego odpowiednika naszego Adama Mickiewicza. Pisarz zginął w 1907 r. na skutek zamachu podczas konnej przejażdżki – szczegóły tego zdarzenia do dziś nie są w pełni wyjaśnione. Do Tsinandali przyjechałem, by poczuć literackiego ducha, ale i tu nie da się uciec przed winem. W jednej z sal pałacu natykam się na bogatą kolekcję butelek znalezionych w piwnicach budynku. Pośród nich jest nawet polski miód pitny. – Czawczawadze był nie tylko znawcą, ale też producentem wina – mówi mi przewodniczka. – Posiadał niewielką winiarnię, w której powstawało wyrabiane do dziś białe wino tsinandali. Zresztą co tu dużo mówić, w Gruzji nie możesz zostać bohaterem narodowym, jeżeli nie jesteś miłośnikiem wina – śmieje się. Mukhrani Szukając bardziej współczesnego oblicza gruzińskiego świata win, na koniec mojej podróży jadę do zabytkowego zamku w Mukhrani. Jego historia sięga XVIII w., kiedy to został wzniesiony na polecenie hrabiego Ivane Mukhranbatoniego, potomka królewskiej rodziny Bagrationi. Château Mukhrani robi wina od lat, dziś stawia jednak mocno na nowoczesność, stosując najmodniejsze światowe metody i technologie. Do Mukhrani przyjeżdżają jednak nie tylko amatorzy winogronowego trunku. Historyczny budynek przyciąga znawców architektury, a ekskluzywna restauracja – smakoszy poszukujących nowych doznań. Jest tu także zabytkowy monastyr, a niedaleko rozciąga się Park Narodowy Borjomi-Kharagauli, jeden z największych tego rodzaju obszarów chronionych w Europie. Czyni to z Mukhrani miejsce interesujące niemal dla wszystkich. – Przez tysiąclecia proces fermentacji był dla ludzkości tajemnicą – mówi Luka oprowadzający mnie po Château Mukhrani. – Nasi przodkowie wrzucali po prostu do dzbana winogrona i pozwalali działać bogom. Po kilku miesiącach otrzymywali napój, który zmieniał stan umysłu. Tutaj było to jak religia. I prawdę mówiąc, dla Gruzinów nadal czymś takim jest. Zapraszającym gestem wskazuje stojące na stole pomiędzy krzewami winorośli kieliszki pełne różowego wina tavkveri, białego chinuri czy wreszcie czerwonego saperavi. Unosimy je, jakbyśmy byli uczestnikami tajemniczej ceremonii, tyle tylko że zamiast „amen” wypowiadamy gruzińskie „na zdrowie”. A więc gaumardżos! Kachetia – informacje praktyczne Transport Najłatwiejszym, ale też najtańszym sposobem poruszania się po Kachetii są tzw. marszrutki, czyli niewielkie autobusy zabierające po kilku-, kilkunastu pasażerów. Za podróż z Tbilisi do Sighnaghi zapłacisz ok. 15 zł od osoby. Nieco droższe będą współdzielone taksówki osobowe – za tę samą trasę zapłacisz 20–30 zł od osoby. Taksówki są szybsze, kierowcy czekają jednak z kursem, aż zgłosi się odpowiednia liczba pasażerów. Ta sama zasada dotyczy marszrutek, ale są one popularniejsze; zebranie „kompletu” podróżnych odbywa się więc zazwyczaj szybciej. Nocleg Zandarashvili Guest House w Sighnaghi – położony pośród zieleni pensjonat; od ok. 50 zł. Pensjonat Nato & Lado położony niemal w samym centrum, od ok. 70 zł. Niektóre pokoje są nieco ciemne, ale do dyspozycji jest też duży taras ze świetnym widokiem. Kabadoni Boutique Hotel – z basenem i strefą spa, od ok. 320 zł. Warto wiedzieć Większość winnic w Kachetii organizuje wycieczki po posiadłościach wraz z degustacją wyrobów. I tak w winnicy Vazisubani w Gurjani godzinna sesja i testowanie 5–6 gatunków win produkowanych w kwewri to koszt ok. 80 zł. Z kolei winnica Buera proponuje degustację w wersji premium – za 345 zł. Podczas niej poznajesz nie tylko wszystkie tajniki produkcji, ale masz też okazję spróbować czterech różnych win z górnej półki. Źródło: archiwum NG
Nie tylko La Tomatina. Tu podczas bitwy oblewa się winem
Dzień zaczyna się od porannej mszy ku czci świętego, a kończy winem lejącym się litrami na uczestników. Jak święto religijne przerodziło się w jedną z najbardziej kolorowych imprez Europy?
Spis treści: La Batalla del Vino Winna tradycja Hiszpańska kuchnia, obok dań z Włoch czy Tajlandii, uchodzi za jedną z najlepszych na świecie. Hiszpanie mają też wiele nietypowych tradycji związanych z jedzeniem. W sylwestrową noc zajadają się winogronami, z kolei podczas La Tomatiny obrzucają się nawzajem pomidorami. Swoją zaskakującą tradycję ma też Haro, miasteczko położone w sercu słynącego z win regionu La Rioja. La Batalla del Vino Każdego roku, 29 czerwca, mieszkańcy i turyści biorą udział w La Batalla del Vino, czyli bitwie na wino. Wydarzenie rozpoczyna się o wschodzie słońca od uroczystej mszy na wzgórzu Bilibio. Kończy się dopiero wtedy, gdy ubrani na biało uczestnicy oblewają się wzajemnie litrami lokalnego wina. Używają do tego butelek, wiader czy nawet pistoletów. Cel jest jasny: zabarwić innych na purpurowo szybciej, niż oni zdążą zabarwić nas. Patrząc z boku i bez poznania kontekstu może to wyglądać na zabawę bez głębszego sensu. Historia bitwy na wino sięga jednak VI wieku. Wówczas był to religijny rytuał upamiętniający św. Feliksa z Bilibio, pustelnika i patrona miasta. W ciągu wieków wizyty pielgrzymów zaczęły przybierać coraz bardziej radosny i wspólnotowy charakter. W końcu doszło do „chrztów winem”, które z czasem ewoluowały w znaną dziś bitwę. Obecnie w czasie La Batalla del Vino zużywa się około 50 tysięcy litrów wina. Najczęściej są to pozostałości po zbiorach, które nie nadają się do butelkowania. Miasto zapewnia ogromne cysterny z winem, z których uczestnicy mogą swobodnie czerpać. Po kilku godzinach purpurowych zmagań uczestnicy schodzą z klifu do centrum Haro. Tam czekają na nich parady, koncerty i stragany serwujące lokalne potrawy, takie jak ślimaki duszone w sosie. To jedno z najoryginalniejszych świąt w Hiszpanii. Winna tradycja Dzięki mediom społecznościowym La Batalla del Vino nie jest już wyłącznie lokalnym świętem. Co roku pod koniec czerwca do miasteczka Haro zjeżdżają turyści z całego świata. Aby chronić tradycję, miejscowe władze mają pewne zalecenia dla turystów. Minister kultury regionu La Rioja, José Luis Pérez Pastor podkreśla, że festiwal nie może być traktowany wyłącznie jako kolejna okazją do pijaństwa. Przyjezdni są jak najbardziej mile widziani. Zachęca się ich jednak do uczestnictwa nie tylko w bitwie na wino, ale też w porannej mszy i procesji. Dopiero wszystkie elementy tego dnia pokazują, że La Batalla del Vino to nie tylko atrakcja turystyczna, a przede wszystkim część winiarskiej kultury regionu. Źródło: CNN Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
10 tysięcy ochotników będzie przez 4 lata codziennie pić wino. Wszystko po to, by zakończyć pewien spór
Na temat szkodliwego wpływu alkoholu na zdrowie przeprowadzono tysiące badań. Problem w tym, że wciąż nie dały jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy jego umiarkowane picie może nieść jakiekolwiek zdrowotne korzyści. Naukowcy z Hiszpanii postanowili rozstrzygnąć to raz na zawsze w największym na świecie badaniu spożycia alkoholu.
Spis treści Największe badanie o alkoholu w historii nauki Czego – i jak - naukowcy chcą się dowiedzieć? Niezależność i skala projektu Co jest lepsze – zero alkoholu czy kieliszek czerwonego wina „na serce”? Za cztery lata być może wreszcie poznamy ostateczną odpowiedź na pytanie, które nurtuje wielu: czy niewielka ilość wina lub piwa szkodzi, nie szkodzi a może wręcz pomaga? Wyniki nowego badania mogą zmienić życie milionów ludzi, którym zależy na trosce o własne zdrowie. Największe badanie o alkoholu w historii nauki Naukowcy z Hiszpanii wkrótce rozpoczną największe na świecie badanie kliniczne dotyczące wpływu umiarkowanego spożycia alkoholu na zdrowie. Projekt UNATI (University of Navarra Alumni Trialist Initiative), kierowany przez profesora Miguela Ángela Martíneza-Gonzáleza z Uniwersytetu Nawarry, ma na celu zrekrutowanie 10 000 uczestników w wieku od 50 do 75 lat. Dotychczas do badania dołączyło 6 500 osób, a organizatorzy poszukują kolejnych 3 500 ochotników. Start badania już w czerwcu. Czego – i jak – naukowcy chcą się dowiedzieć? Badanie ma potrwać aż cztery lata, a jego celem jest ocena wpływu codziennego, umiarkowanego spożycia alkoholu (głównie wina lub piwa) na zdrowie serca, ryzyko nowotworów, zaburzenia psychiczne oraz ogólną śmiertelność. Badanie ma również na celu dostarczenie rzetelnych danych, które pomogą w aktualizacji wytycznych zdrowotnych dotyczących spożycia alkoholu. Do udziału zaproszeni są mieszkańcy Hiszpanii (mężczyźni w wieku 50–70 lat i kobiety w wieku 55–75 lat), którzy już spożywają co najmniej trzy porcje alkoholu tygodniowo. Abstynenci ani osoby z przeciwwskazaniami zdrowotnymi nie kwalifikują się do udziału. Uczestnicy zostaną losowo przydzieleni do jednej z dwóch grup: abstynentów i grupy umiarkowanego spożycia. Pierwsi będą musieli całkowicie unikać alkoholu. Drudzy – będą mogli pić alkohol (głównie wino lub piwo) w umiarkowanych ilościach, najlepiej podczas posiłków, zgodnie z zasadami diety śródziemnomorskiej. Wszyscy przejdą szczegółowe badania na początku i na końcu eksperymentu. Będą też uczestniczyć w kwartalnych spotkaniach online oraz corocznych badaniach lekarskich. Niezależność i skala projektu Projekt wspierany jest przez ponad 500 specjalistów, w tym lekarzy, dietetyków i psychologów oraz finansowany przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych (ERC) kwotą 2,4 miliona euro. Organizatorzy podkreślają, że celem nie jest promowanie spożycia alkoholu, lecz uzyskanie obiektywnych danych na temat jego wpływu na zdrowie. Wcześniejsze badania często opierały się na samoocenie uczestników, co mogło prowadzić do błędnych wniosków. Bywały i konflikty interesów. Niektóre badania finansowali producenci alkoholi. UNATI jest w pełni niezależnym i naukowym projektem. Źródło: Uniwersytet Valladolid Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Co warto zobaczyć w Piemoncie? Ta kraina wina i trufli jest ciągle nieodkryta przez Polaków
Kiedy myślimy o tym, jaki region Włoch odwiedzić, Piemont raczej nie przyjdzie nam do głowy w pierwszej kolejności. Toskania, Sycylia, Rzym czy Wenecja to najsłynniejsze i najpopularniejsze kierunki we Włoszech. Niewykluczone, że Piemont wkrótce dołączy do tego grona. Ma bowiem wszystko, czego potrzeba, by przyciągnąć turystów – malownicze krajobrazy, urokliwe miasteczka, wyjątkową lokalną kuchnię, znakomite tradycje winiarskie. No i, czego nie należy pomijać, wyprawa do Piemontu nie zajmie nam dużo czasu.
Spis treści: Piemont – malownicza kraina Alp, wzgórz i jezior Wina w enotekach i muzeum Jak się zbiera trufle? Kuchnia piemoncka: czego warto spróbować? Jak się dostać do Piemontu samolotem? Możemy polecieć bezpośrednio do Mediolanu, skąd na miejsce dojedziemy np. wynajętym samochodem. Inna opcja to lot z przesiadką do Turynu. Ta druga jest o tyle lepsza, że trafiamy od razu do stolicy Piemontu. Jest w niej co oglądać – choćby wspaniałe pałace, jak Pałac Królewski dynastii sabaudzkiej, muzea kinematografii i samochodów czy słynny Mole Antonelliana, wzniesiony w XIX w. budynek, który stał się symbolem miasta. Turyn jest również ważnym ośrodkiem przemysłowym, siedzibą takich firm motoryzacyjnych jak Fiat i Iveco. Piemont – malownicza kraina Alp, wzgórz i jezior Piemont położony jest w północno-zachodnich Włoszech. Graniczy ze Szwajcarią i Francją. To jedna z najbardziej uprzemysłowionych części Italii, co jednak nie odbija się na krajobrazie. Kiedy jedziemy z Turynu na południe, w stronę Barolo, miejscowości stanowiącej stolicę winiarską regionu, początkowo płaski teren szybko zaczyna się fałdować. Wzgórza rosną i stają się coraz bardziej rozległe, a na większości zboczy pojawia się winorośl. Jest ich tak dużo, że momentami Piemont może nawet przypominać Toskanię. Jest jednak znacznie bardziej zielony i gęściej zaludniony. Niewielkie miasteczka sadowią się na szczytach większości wzgórz, oferując spektakularne nieraz widoki na rozciągające się poniżej w winnice. Jednym z takich miejsc jest przepiękna La Morra ze słynnym bezpłatnym tarasem widokowym. Rozciąga się z niego panorama stanowiąca kwintesencję pejzaży, jakie będą cieszyć nasze oczy w Piemoncie. Wina w enotekach i muzeum Podobieństwo z Toskanią jest jeszcze jedno. Piemont to także region o bogatej tradycji winiarskiej. Najsłynniejsze wina piemonckie to wytrawne czerwone Barolo oraz Barbaresco. Wina te powstają ze szczepu Nebbiolo, najważniejszego dla regionu. Inne szczepy czerwonego wina uprawiane w okolicy to m.in. Barbera i Dolcetto. Piemonckie wina są cenione przez koneserów, co znajduje odbicie w ich stosunkowo wysokich cenach. Jak smakują, można się przekonać, odwiedzając którąś z enotek w Barolo albo w okolicznych miejscowościach. Barolo, jak przystało na stolicę regionu winiarskiego, ma własne muzeum wina – WiMu. Jest to jednak muzeum niezwykłe, jakiego próżno szukać na świecie. Mieści się w samym centrum miasteczka, w imponującym zamku będącym dawniej siedzibą arystokratycznego rodu Falletti. Muzeum WiMu zaprojektował François Confino, francuski architekt i scenograf, który ma na swoim koncie wystawy w Suzhop Science Museum niedaleko Szanghaju czy w Muzeum Historii Naturalnej w Los Angeles. We Włoszech Confino pracował również w Turynie. Jego projekty obejmują trasy wystawowe w muzeum kinematografii mieszczącym się w Mole Antonelliana oraz w MAUTO (Museo Nazionale dell'Automobile di Torino), muzeum motoryzacji. WiMu pokazuje unikatowe podejście Cofino do muzealnictwa. Autor wystawy o historii wina zabiera nas w podróż, w której od czysto historycznych, naukowych czy gospodarczych informacji o winie i winiarstwie ważniejsze są nastrój i klimat. Muzeum obejmuje aż cztery piętra. Zwiedzanie zaczyna się od trzeciego i już w pierwszych salach, zanurzonych w mroku, uderza zamiar Confino – nie tyle podaje nam informacje, ile tworzy iście teatralną przestrzeń, w której opowiada nam oniryczną historię o klimacie, ziemi, jesieni i zimie, łagodnych wzgórzach Piemontu, winoroślach. W muzeum tym dosłownie się zanurzamy. Niektóre sale zaskakują – jak wielka kuchnia obok pracowni artystycznej, pokazująca, że gotowanie też jest sztuką. Inne mają wydźwięk surrealistyczny albo przypominają scenografie z filmów Felliniego. Czerwone kotary, obite pluszem fotele, plakaty filmowe, obraz-ekran, na którym toczy się zakrapiana winem uczta – WiMu samo w sobie to dzieło sztuki, które może zmienić nasze wyobrażenie o tym, czym jest muzeum. Jak się zbiera trufle? Drugim produktem, obok wina, z którego słynie Piemont, są trufle. Na świecie znane są ich dwa rodzaje: białe i czarne, jednak w Piemoncie tak naprawdę rośnie aż 60 różnych trufli, z czego zbieranych jest dziewięć. Trufle to podstępne grzyby – rozwijają się tylko pod ziemią i nie ma żadnej szansy, żebyśmy znaleźli jakąkolwiek na powierzchni. W Piemoncie upodobały sobie wzrastanie w pobliżu korzeni drzew. Trzeba ich więc szukać na przykład pod dębami albo w charakterystycznych leszczynowych laskach, jakie często zobaczymy pomiędzy winnicami. Oczywiście trufle to nie borowiki czy rydze – sami nigdy ich nie znajdziemy. Do tego potrzebujemy lokalnego przewodnika z wykupioną licencją na zbieranie tych grzybów. On zaś – specjalnie wyszkolonego psa, który w czasie spaceru wskaże miejsce rośnięcia grzyba. Jak wygląda zbieranie trufli z psem? Do poszukiwania trufli używa się najczęściej suk. Psy są tu przyuczane do zawodu już od pierwszych dni swojego życia. Sokiem z trufli smaruje się matkom wymiona, dzięki czemu szczenięta kojarzą charakterystyczny mocny zapach grzybów ze wszystkim, co najlepsze: matczynym mlekiem, ciepłem i bezpieczeństwem. Zanim jednak wybiorą się ze swoim opiekunem na trufle, muszą przejść 2–3 lata szkolenia. Dopiero wtedy pies jest gotowy podjąć wyzwanie. Trufle rosną pod ziemią, jednak na bardzo różnej głębokości. Może to być aż metr, ale równie dobrze tylko centymetr. Pies, który wyczuje truflę, musi więc wiedzieć, że nie wolno mu zbyt głęboko rozgrzewać ziemi, bo mogłoby to zniszczyć cenny grzyb. Dobrze wytresowane zwierzę sygnalizuje obecność trufli następująco – podbiega do drzewa, siada obok niego, delikatnie raz i dwa przeciera łapą ściółkę, a przy tym cały czas zachęcająco macha ogonem. Jest to wyjątkowo jasny sygnał, że w miejscu, w którym pies odsłonił ziemię, należy zacząć kopać. Pomaga w tym krótkie metalowe narzędzie do rozgarniania gleby. Wśród mokrych brył ziemi trufli należy poszukiwać bardzo ostrożnie, jednak efekt będzie warty swojej ceny. Czarne trufle, które rosną przez cały rok, sprzedawane są na lokalnych targach za około 300–400 euro za kilogram. Znacznie od nich rzadsze i cenniejsze są białe trufle. Te rosną tylko od października do końca stycznia. Ceny za kilogram tych grzybów wahają się pomiędzy sezonami – w tym roku wynosiły 2700–2800 euro za kilogram. Kuchnia piemoncka: czego warto spróbować? Poza krajobrazami, winem, truflami, pięknymi miasteczkami i ciekawymi muzeami jest jeszcze jeden ważny powód, dla którego warto odwiedzić Piemont. To lokalna kuchnia, na tyle dobra, że zdobyła sławę na całym świecie. Zawdzięcza ją nie tylko truflom, ale również nietypowym odmianom włoskich dań znanych z innych regionów Italii. To np. cieniutki makaron tajarin albo agnolotti (małe pierożki, piemoncka wersja ravioli). Makarony bywają podawane na specjalny przepyszny sposób – z masłem oraz szałwią. Piemont ma swoje własne rodzaje serów kozich i owczych – zupełnie wyjątkowy jest niebieski ser pleśniowy wyglądający jak gorgonzola, jednak zrobiony nie z krowiego, ale z koziego mleka. Fenomenalne są również ciasteczka z mąki z orzechów laskowych oraz lokalne miody. Kuchnia piemoncka zdradza silne wpływy francuskie. Na przystawkę możemy dostać focaccię, jednak na stole nie należy wypatrywać oliwy – tej się tutaj nie stosuje. Natomiast tak jak we Francji podstawą wielu dań jest masło, śmietana oraz mięsa. Popularne są również flany oraz risotto, przyrządzane na bardzo różne sposoby – z truflami i winem albo – jesienią – z dyniami. Ciekawe miks sprawia, że każdy znajdzie tu coś dla siebie, choć jednej rzeczy charakterystycznej dla Włoch w Piemoncie raczej nie uświadczymy. Tym czymś jest pizza. Możemy za to natknąć się tu na coś, co absolutnie nie kojarzy się z Włochami, czyli na kraftowe piwo. W miejscowości Piozzo znajduje się Baladin – pierwszy włoski kraftowy browar. W Piozzo wpierw był piwny bar, zaś piwo, wzorowane na belgijskich, zaczęto warzyć dopiero w latach dziewięćdziesiątych. Założycielowi browaru, Teo, udało się przekonać Włochów, że piwo można parować z posiłkami tak samo jak wino. W 2006 roku w Baladin wymyślono najsłynniejszą obecnie szklankę do piwa kraftowego na świecie – tak zwaną szklankę teku. Ma ona charakterystyczną rozwierającą się górną krawędź, którą można oprzeć o usta. Źródło: National Geographic Polska. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Riwiera Szwajcarska, czyli malownicze okolice Jeziora Genewskiego. Oto kraina najlepszych serów i win
Okolice Jeziora Genewskiego rozbudzały wyobraźnię Andersena, gdy pisał swoje baśnie. Chaplin spędził tu ostatnie lata życia. Oto wspaniała Riwiera Szwajcarska.
W tym artykule: Riwiera Szwajcarska i Chaplin Vevey i Alimentarium Szwajcarskie sery Szwajcarskie winnice Montreux, stolica jazzu Riwiera Szwajcarska – szlaki górskie Riwiera Szwajcarska – informacje praktyczne Po prostu przyjaciel zasugerował mi Szwajcarię – napisał w swojej autobiografii Charlie Chaplin zapytany, dlaczego na swoją emeryturę wybrał właśnie Corsier-sur-Vevey, które leży jakieś 100 km na wschód od Genewy. Chaplin przeprowadził się w okolice Lozanny w 1953 r. i mieszkał tu 24 lata, aż do śmierci. Powodów do przeprowadzki miał jednak więcej. Riwiera Szwajcarska i Chaplin Po pierwsze, niedługo po wejściu na pokład statku, który płynął ze Stanów do Europy, dowiedział się, że nie ma powrotu do USA, o ile nie złoży oświadczenia dotyczącego jego poglądów i przekonań. Okazało się, że FBI prowadziło śledztwo na temat jego powiązań z komunizmem. Po drugie, według jego biografa Petera Ackroyda, ważne były dla niego korzystne podatki. Po trzecie, ta część Szwajcarii, którą Chaplin wybrał na swój dom, okazała się piękna. Precyzyjna. Jak z filmu. Czyli dokładnie taka, jaką Chaplin lubił najbardziej. W moim przypadku było zupełnie inaczej. Przyjaciele odradzali mi Szwajcarię, mówili, że sztywno, nudno i drogo. Postanowiłam to jednak sprawdzić sama i na własne oczy zobaczyć, czy jest w tej części kraju coś, czym się zachwycę. I czy zakocham się w niej, tak jak 68 lat temu zrobił to Chaplin. Vevey i Alimentarium Vevey to pierwszy przystanek w odkrywaniu Riwiery Szwajcarskiej położonej około godziny drogi na wschód od Genewy. Podobno na promenadę w Vevey przyprowadzała Chaplina jego o 36 lat młodsza żona Oona O’Neill. Teraz Mały Tramp („Włóczęga”, jak tytuł filmu z 1915 r.) odlany z brązu wita mnie w meloniku, z laską i w za dużych butach. Jego pomnik stoi nad samym jeziorem i przygląda się temu, co dzieje się wokoło. A dzieje się sporo, szczególnie jak na tak małą miejscowość. Promenada zbudowana jest tak, by była dostępna dla wszystkich: dzieci na hulajnogach, piknikujących zakochanych i spacerujących wolnym krokiem emerytów. Po drodze co chwilę mijam park, fontannę albo ławkę, budkę z kawą lub z goframi, plażę, plac zabaw albo jakąś cieszącą oko rzeźbę czy instalację. Jak na przykład kultowy już widelec w jeziorze. Ogromny, wbity w dno przypomina, że jedzenie to ważna część lokalnej kultury. Nie bez powodu Nestlé właśnie tu ma swoją regionalną siedzibę. Obok niej zbudowało genialne muzeum jedzenia Alimentarium, w którym można się dowiedzieć wszystko na temat jego historii. Między innymi jak wyglądało pierwsze pudełko do przewożenia jajek, czy weganie żyli tysiące lat temu i jak najlepiej zwijać bułeczki cynamonowe, by cały miąższ pozostał w środku. Szwajcarskie sery Kto nabierze apetytu, powinien prosto z muzeum wybrać się na lokalny targ na placu głównym. Odbywa się we wtorki i soboty i oferuje głównie regionalne produkty. Czyli po pierwsze sery, po drugie sery, po trzecie wina, owoce, warzywa, czekolady, a po czwarte… sery. Próbuję różnych odmian gruyère’a, emmentala i lokalnego sera riviera, delikatnego, z orzechową nutą. Podobno serowa miłość Szwajcarów jest jeszcze większa, jak sery te są roztopione (i wtedy też najbardziej śmierdzące). Fondue serowe (czyli zupa z rozpuszczonego sera zjadana z bułką) i raclette – kawał sera nabity na drąg, podgrzewany i podawany z ziemniakami – to obowiązkowe dania z lokalnego menu. Tuż obok targu jest przystań. Co kilkanaście minut zatrzymuje się jeden z ośmiu historycznych statków parowych zbudowanych w czasach belle époque, które kursują po jeziorze. Bilety kupuje się w kiosku obok miejsca, gdzie cumują statki. Trafiłam na Montreux, najstarszy statek z floty. Zbudowano go w 1904 r. i od początku zachwycał swoich gości piękną klatką schodową, restauracją i zdobieniami na dziobie. Zawsze ogłasza swoje przybycie syreną, która wzbudza radość najmłodszych na promenadzie. Szwajcarskie winnice Zaraz po wejściu na pokład i przepuszczeniu pasażerów udających się na górę (pierwsza klasa!) muszę zmierzyć się z trudną decyzją (ach, te szwajcarskie problemy!). Czy wyjść na zewnątrz i podziwiać winnice na wzgórzach, Alpy, cukierkowe miasteczka i zamki? A może powinnam zostać w środku i obserwować magnetyzujący rytm, w jakim działa silnik parowy? Piękna pogoda porywa mnie jednak na zewnątrz. Płyniemy w stronę Montreux. Stoki po szwajcarskiej stronie jeziora niemal w całości pokryte są winnicami. Wśród nich jeździ kolej i rozsiane są piękne wille w stylu toskańskim. Od znajomego dowiaduję się, że lokalne wino wygrywa konkursy winiarskie na całym świecie. „Forbes” nazwał region Laveaux „najlepszym winnym regionem świata”. To dlaczego nigdy o nim nie słyszałam? Okazuje się, że właśnie dlatego, że jest tak wyjątkowe i dobre, Szwajcarzy prawie całość produkcji zatrzymują dla siebie. Szczególnie uznane i dobre są białe wina produkowane z winogron chasselas. Delikatne, owocowe w smaku idealnie pasują do lokalnych serów. Teraz jasne staje się, dlaczego to właśnie w Vevey odbywa się jeden z najbardziej ekstrawaganckich i największych festiwali wina na świecie. Fête des Vignerons ma miejsce raz na 20 lat. Przyjeżdża na niego ponad milion osób, budowana jest specjalna scena, całe miasto zamienia się w ogromny teatr i leją się hektolitry wina. Ostatnia edycja miała miejsce w 2019 r. Znając Riwierę Szwajcarską, pieniądze na bilet wstępu muszę zacząć odkładać już dziś. Za winnicami na horyzoncie miga mi zamek Chillon, który zainspirował Hansa Christiana Andersena podczas pisania „Małej syrenki”. Wygląda, jakby stał na wodzie, średniowieczne mury wprost wychodzą z jeziora – zupełnie jak w zamku księcia Eryka. Na wszelki wypadek wpatruję się w taflę wody, ale syren brak. Zamek Chillon, wpisany na listę UNESCO, to najczęściej odwiedzany zabytek w Szwajcarii. Niestety, tłumy wpisane są w jego zwiedzanie. Mimo to warto do niego przyjechać, choćby dla niesamowitych lochów, które zbudowane są z wykorzystaniem skał. Lub dla zdjęcia. Ten zamek po prostu nie może wyjść źle na fotografii, i to niezależnie od umiejętności wykonującego. Montreux, stolica jazzu Statek parowy dopływa do Montreux, lokalnej stolicy muzyki. Szczególnie jazzu, bo tu co roku odbywa się słynny jazzowy festiwal. W 1978 r. wystąpił na nim Freddie Mercury z Queen (nagrali wtedy płytę „Jazz”) i w kilka dni zakochał się w tym miejscu. „Jeżeli chcesz zaznać spokoju, przyjedź do Montreux” – Mercury radził przyjaciołom. Na lądzie wita mnie w charakterystycznym rozkroku i z mikrofonem. Jak Chaplin odlany z brązu. Z pewnością miał rację, mówiąc o spokoju. Poza czasem festiwalu niewiele się dzieje. Z atrakcji jest sporo dobrych restauracji i piękne hotele z początków XX w. W tym słynny Fairmont Le Montreux Palace, w którym mieszkali m.in. Richard Strauss i Vladimir Nabokov. Ten ostatni zamieszkał tu ze swoją żoną Verą w apartamencie na szóstym piętrze w 1961 r., po napisaniu „Lolity.” Hotelowy apartament był jego domem przez 16 lat, aż do śmierci. Riwiera Szwajcarska – szlaki górskie Dlaczego Riwiera Szwajcarska jest wyjątkowa? Atrakcją nie jest tylko jezioro, ale też okoliczne góry, w których wyznaczone są setki szlaków dla pieszych, rowerzystów, koniarzy. Z Montreux w górę można pójść albo wjechać kolejką zębatą na Les Rochers de Naye. 55-minutowy wjazd jest przygodą samą w sobie. To najwyższa kolej w regionie (wjeżdża na 2024 m n.p.m.) i jedna z najbardziej widokowych na świecie. Z końcowej stacji wystarczy krótki spacer, żeby wejść na sam szczyt. 7 szwajcarskich parków, w których odpoczniesz jak nigdy dotąd Niemal każe szwajcarskie miasto może pochwalić się większym lub mniejszym parkiem. Mieszkańcy ściągają do nich niemal w każdej wolnej chwili, by poleniuchować na trawie, urządzić sobie... Na górskich zapaleńców czeka tu trudna via ferrata. Na tych bardziej umiarkowanych – inne malownicze trasy, w tym ta słynna do Grottes de Naye, czyli jaskiń, dzięki czemu część drogi można przebyć pod skałami. Można też nie robić tu nic, usiąść w restauracji, zamówić wodę za osiem franków, cicho przekląć, że cena wysoka. A potem gapić się przed siebie w nieskończoność. Na szczęście za podziwianie widoków nie płaci się tu nic. Mimo że warte są miliony franków. Riwiera Szwajcarska – informacje praktyczne Dojazd Samochodem (najlepiej na dwa razy). Uwaga na przepisy drogowe. Nie należy przekraczać prędkości nawet o kilometr, jeżeli nie chce się płacić ogromnych mandatów. Samolotem do Genewy. Lata m.in. Swiss i LOT. A potem pociągiem. Tanimi liniami lotniczymi Wizz Air do Bazylei. i potem wynajętym samochodem. Nocleg Tanio: Jurty w Rochers de Naye – najlepsze widoki i niezapomniana przygoda. Jedyny mankament, że daleko do jeziora, bo jurty znajdują się 2 tys. m n.p.m. Umiarkowanie: Hotel Tralala – świetny dizajn inspirowany światem jazzu. Luksusowo: Fairmont Le Montreux Palace. Luksus na miarę gwiazd filmowych i świata muzyki. Jedzenie Montreux Jazz Café – w luksusowym hotelu Fairmont – jeżeli nie możesz spędzić tu nocy, zaszalej chociaż z kawą. Miejsce z duszą, historią i świetną kuchnią. Caveau des Vignerons – jeżeli chcesz spróbować fondue, raclette lub innych lokalnych przysmaków. Denis Martin w Vevey. Restauracja z gwiazdką Michelina. Dla tych, którzy kochają eksperymenty. La Cremerie – w położonej w górach miejscowości Chatel-Saint Denis. Miejsce słynne z tzw. moitié-moitié, fondue zrobionego z dwóch rodzajów sera: gruyère i vacherin fribourgeois. Warto wiedzieć W Riwierze Szwajcarskiej panuje mikroklimat – zimy są dużo łagodniejsze niż w reszcie kraju. Źródło: archiwum NG.
Barolo znajduje się w sercu Piemontu. Są tu średniowieczne wioski, najsłynniejsze wino i najdroższe grzyby
Piemont to rzadko odwiedzany przez turystów region Włoch. Słynie przede wszystkim z trufli i z wyśmienitego wina Barolo.
W tym artykule: Piemont i trufle Alba Barolo i wino Rowerem wokół Barolo Monforte d’Alba Barolo – informacje praktyczne Trzymam chropowatą grudkę, która potrafi zmienić zwyczajność w niezwykłość. Jest warta spore pieniądze, ale to nie one są tu najważniejsze. Najważniejszy jest aromat. Pisarz kulinarny Josh Ozersky opisał go jako „połączenie świeżo zaoranej gleby, jesiennego deszczu, dżdżownic ryjących w ziemi i cierpkiej pamięci o utraconej młodości i dawnych romansach”. Trudno to ująć lepiej. Oto trufle – rosnące pod ziemią grzyby, dla których smakosze tracą głowy. Potrafiące uczynić z prostego posiłku królewskie danie. Piemont i trufle Jestem na północy Włoch, w Piemoncie – mało odwiedzanym przez turystów regionie, który słynie z wina i właśnie z trufli. Okaz, który mam w dłoniach, pójdzie w świat, osiągając z każdym kilometrem podróży i kolejnym pośrednikiem coraz wyższą cenę. Choć pewnie nie taką, jaką zapłacono za słynną truflę mającą zaledwie 0,07 grama – 140 euro. Jeżeli wydaje się wam, że to niewiele, to przeliczcie, ile wychodzi za kilogram (2 mln euro!). Ile kosztuje najdroższe jedzenie świata? Przygotuj się na ceny liczone w dziesiątkach tysięcy dolarów Luksus przyciąga sam w sobie. Może być nawet zabiegiem marketingowym, bo drogie produkty i usługi odruchowo postrzegamy jako lepsze niż te tańsze. Dobrze wiedzą o tym także restauracje. Pal... Piero Gardini, mieszkający we wsi nieopodal Alby, jest jednym ze zbieraczy. Truflę, którą dał mi powąchać, znalazł poprzedniego dnia. Czeka właśnie na kupca, który już jedzie, by odebrać od niego towar. Gardini mógłby być jednym z bohaterów dokumentu „Truflarze”, zdobywającego kolejne nagrody na festiwalach filmowych. Jest sędziwy, zna tutejsze lasy jak własną kieszeń, a aromatyczne grzyby zbiera nie dla ogromnych zysków (te przypadają w udziale głównie pośrednikom), lecz dlatego, że to po prostu lubi. To czynność polegająca na przemierzaniu kolejnych kilometrów, dająca poczucie harmonii z naturą. I pozwalająca cieszyć się widokiem unoszącej się nad łąkami mgły, gdy wyrusza się o świcie do lasu. Alba Symbolem Alby – miasta, do którego zajeżdżam następnego dnia – trufle stały się jednak dopiero w latach 30. ubiegłego wieku. To wtedy Giacomo Mora, jeden z piemonckich łowców grzybów, wymyślił targi truflowe. Odbywają się one do dziś, raz w roku jesienią, przyciągając do stawianego w mieście ogromnego namiotu tłumy turystów i szukających okazji do ubicia interesu handlarzy. Alba ma średniowieczny rodowód, o czym przypominają sylwetki wież obronnych wybijających się nad mury miejskie. Centrum wyznaczają tu kwartały ciągnące się pomiędzy placami Savona i Garibaldi, pełne eleganckich butików włoskich marek i delikatesów z lokalnymi przysmakami oraz małych punktów prowadzonych przez piemonckich rzemieślników. Odbijam w jedną z wąskich ulic okrążających późnogotycką katedrę San Lorenzo z XV w. (jak na włoskie standardy w architekturze sakralnej jest dość nietypowa, bo wzniesiona z czerwonych cegieł) i prowadzących ku rzece Tanaro, skąd rozciąga się wspaniała panorama na odległe o pół godziny jazdy Alpy. Barolo i wino O ile Alba uchodzi za centrum przemysłu truflowego, o tyle miasteczko Barolo jest sercem świata winnego. Na pofalowanych zboczach wokół tej miejscowości ciągną się rzędy winorośli szczepu nebbiolo. Patrzę na nie z wieży zamku Falletti. Urządzono w nim interaktywne muzeum wina. Sunę wzrokiem po winnicach, które produkują jedne z najdroższych win świata. – Barolo nie ma tańszego odpowiednika – mówi mi Claudio z Muzeum Wina. – Zamiast szampana możesz kupić niewiele gorszą hiszpańską cavę, francuskie bordeaux ma kilka kategorii cenowych. Tymczasem barolo zawsze wymaga wysupłania większych pieniędzy. Ale też jego jakość zawsze będzie najwyższa z możliwych. Kilkaset złotych za butelkę to początkowy pułap cenowy. Ale jeżeli masz więcej gotówki na zbyciu, bez trudu znajdziesz butelki warte i kilka tysięcy złotych. Miasteczko Barolo jest uroczą miejscowością, która jednak sama w sobie niespecjalnie wyróżnia się na tle innych na północy Włoch. Turyści przyjeżdżają tu jednak nie dla architektury czy zabytków, lecz właśnie dla rubinowego trunku. – Dziś trudno w to uwierzyć, ale jeszcze kilkadziesiąt lat temu okolice Barolo były rejonami dość biednymi – wyjaśnia mi Claudio. – Dopiero na przełomie lat 70. i 80. XX w. tutejsze czerwone wina zaczęły zdobywać sławę. W samym centrum Barolo znajduję Museo dei Cavatappi, czyli muzeum korkociągów. W gablotach zgromadzono tu ponad 600 przedmiotów o wszystkich możliwych kształtach. Wiele z nich wykonali na zamówienie prawdziwi mistrzowie fachu. Kościane, złote lub perłowe rączki świadczyły o zamożności właściciela. Rowerem wokół Barolo Gdy kilka godzin później wsiadam na wypożyczony rower, by zrobić rundkę po okolicy, wpadam w urzekający krajobraz oblany złotawym światłem. Na horyzoncie widzę poszarpane szczyty Alp, na wyciągnięcie ręki mam pofalowaną linię winorośli, pomiędzy nimi widać odrestaurowane zabytkowe budynki. Klasyczna pętla rowerowa, otaczająca niemal wszystkie gminy Barolo, ma blisko 50 km. I choć jest to dystans możliwy do pokonania w jeden dzień, lepiej rozbić go na kilka etapów, by mieć czas na zwiedzanie i degustację win. W La Morra, wiosce w zachodniej części Barolo, zatrzymuję się nieco dłużej. Chcę przejść się po historycznym centrum usianym barokowymi kościołami i zajrzeć do sklepów z winami, których ciąg prowadzi do Piazza Castello, głównego placu miejscowości. Tuż obok niego XVIII-wieczna ceglana dzwonnica pozwala (jeżeli wespnie się po schodach) unieść się nad terakotowe dachy budynków i bez przeszkód ogarnąć wzrokiem niemal całą dolinę. Gdzieś tam w dole, już poza granicami La Morra, stoi kolorowy kanciasty budynek nazywany kaplicą Barolo (oficjalnie: Madonna delle Grazie). Gdy zatrzymuję przy nim rower, muszę pożegnać wyobrażenia o klasycznych freskach, cherubinach i baroku, których bym się tu spodziewał – jesteśmy w końcu we Włoszech! Ten budyneczek przypomina sen w technikolorze. Skrzy się jaskrawymi barwami, domagając się momentalnie uwagi. Kaplicę w 1914 r. zbudowali rolnicy, tworząc miejsce nie tylko do modlitw, ale też do ochrony przed sezonowymi opadami. W latach 70. ziemię wraz z budynkiem kupił Bruno Ceretto. I był to ostatni moment, by uchronić świątynię przed rozpadnięciem się. Na jego zlecenie amerykańscy artyści Sol LeWitt i David Tremlett zamienili budynek w dzieło sztuki (zapłatą za pracę były ponoć butelki wina produkowanego przez Ceretta). Twórcy zalali budynek kolorowymi pasami i geometrycznymi formami. – Chciałem stworzyć miejsce, gdzie można miło spędzić dzień, posiedzieć, wypić lampkę wina, poczytać książkę, a może też pomodlić się – wyjaśniał Tremlett. Siła tego projektu polega w dużej mierze na kontraście – w przesiąkniętym tradycją Barolo ta kolorowa jak rajski ptak kaplica sprawia wrażenie przybysza z innej planety. Nie dziwi więc, że przyciąga turystów, fotografów i miłośników pikników. Monforte d’Alba Sztuka obecna jest zresztą w tych regionach w przeróżnych formach. Przekonuję się o tym, docierając do wioski Monforte d’Alba, miejsca widniejącego na liście I borghi più belli d’Italia („Najpiękniejsze wioski we Włoszech”). Średniowieczną mieścinę oplatają strome brukowane uliczki zabudowane okazałymi willami w kolorze ochry. Na jednej z karczm widzę tabliczkę upamiętniającą tragiczne wydarzenia z XI w. Miejscowość była miejscem życia dla kilku pokoleń katarów – uznawanych przez papiestwo za heretyków członków ruchu, który powstał po rozłamie Kościoła. W 1028 r. arcybiskup Mediolanu zdobył tutejszy zamek i deportował ich do swojego miasta. Tam, nie chcąc wyrzec się swoich przekonań, płonęli na stosach. Idę do Audytorium Horszowski – niesamowitego teatru na otwartym powietrzu. Jego schody, służące też za miejsca do siedzenia, porośnięte są równo przystrzyżoną bujną trawą. Obok stoi wysoka ceglana dzwonnica z XIII w. Działalność tego miejsca zainaugurował w 1986 r. polski pianista Mieczysław Horszowski, chwaląc doskonałą akustykę piemonckiego teatru. Od tego czasu audytorium co roku gości festiwal jazzowy, a w sezonie staje się areną niemal codziennych koncertów i spektakli. Jest jednym z przykładów na to, że w Barolo doznania kulinarne swobodnie przenikają się z artystycznymi, a proste radości dostępne są na każdym kroku. Kęs obsypanego truflami makaronu, muzyka w cieple wieczoru, kieliszek czerwonego wina, kameralny krajobraz niewiele zmieniony od setek lat. Czego chcieć więcej? Barolo – informacje praktyczne Dojazd Najbliższe lotniska znajdują się w Turynie i Mediolanie (ok. 100 i 200 km). Do Mediolanu można się do-stać tanimi liniami m.in. z Warszawy. Z Turynu dojedziesz do Alby pociągiem lub autobusem do Barolo – z przesiadką w Albie. Autem dojazd na miejsce zajmuje z Warszawy ok. 18 godz. o pokonania jest ponad 1,6 tys. km. Noclegi Najprzyjemniejszymi noclegami w Barolo i okolicznych gminach są gospodarstwa agroturystyczne. Stosunkowo atrakcyjną ofertę ma Cà San Ponzio – posiadłość leżąca niecałe 2 km od Barolo. Oszczędni mogą zdecydować się na leżący tuż obok kemping Sole Langhe; pięknie położony, kameralny i zacieniony. Wino Miejsc do degustacji wina w okolicach Barolo nie brakuje. Ja polecam wizytę w enotece La Vite Turchese w samym miasteczku, gdzie dowiesz się wszystkich szczegółów na temat poszczególnych win, spróbujesz ich i oczywiście będziesz mógł zakupić wybrane w sklepiku. Źródło: archiwum NG. Nasz ekspert Michał Głombiowski dziennikarz, podróżnik, autor książek. Stały współpracownik magazynu „National Geographic Traveler".
10 powodów, aby zakochać się w Portugalii. Podcast National-Geographic.pl
Dlaczego Lizbona to najpiękniejsza kobieta świata? Czy porto rzeczywiście najlepiej smakuje w Porto? Jak wysokie są fale w Nazare i czy kanioning jest bezpieczny na Maderze? O tym, dlaczego Portugalia to świetny pomysł na wakacje, opowiada Maciej Wesołowski z „National Geographic Traveler".
W tym artykule: Portugalia to najpiękniejsze plaże w Europie Ach, pastéis de nata! W Portugalii zjesz najsmaczniejsze ananasy Najpiękniejszy pieszy szlak w Europie Portugalia i tramwaj zwany 28 Porto – Perła w koronie Portugalii Wyprawa na koniec świata Portugalia to fado W Portugalii wino tanie jak barszcz Plenery fotograficzne na Maderze Podcast National Geographic Traveler Portugalia to najdalej na zachód wysunięte państwo Europy. Kraj już od lat przyciąga miliony turystów z całego świata. Można tu liczyć zarówno na aktywną formę wypoczynku, jak i na chwile relaksu na urokliwych plażach. Do Portugalii należą również dwa archipelagi – Azory i Madera. Tej ostatniej wyspie poświęciliśmy oddzielny odcinek podcastu, który znajdziesz tutaj. W dzisiejszym odcinku Maciej Wesołowski w rozmowie z Agnieszką Michalak opowiada, jak zaplanować podróż do Portugalii i na co szczególnie zwrócić uwagę podczas pobytu w tym niezwykłym kraju. Poniżej – jako uzupełnienie do rozmowy – przypominamy 10 powodów, aby zakochać się w Portugalii. Portugalia to najpiękniejsze plaże w Europie Południe Portugalii to popularny region wypoczynkowy Algarve słynący ze złocistych plaż, łagodnego klimatu i świeżych owoców morza. Temperatura rzadko spada tu poniżej 15 st. C. W 2020 roku Algarve zostało wyróżnione tytułem „Europe's Leading Beach Destination”, co szczególnie docenili amatorzy plażowania. Portugalski region wyprzedził w tym zestawieniu m.in. francuskie Cannes, greckie Korfu, hiszpańską Majorkę i Marbellę oraz turecki Oludeniz. Ach, pastéis de nata! Cudowny portugalski deser pastéis de nata szturmem podbija cukiernie na całym świecie. Maślane babeczki budyniowe z żółtek, mleka i mąki pochodzą z Lizbony, gdzie były wyrabiane w przyklasztornej cukierni w Belem. Podobno przepis na oryginalne babeczki jest pilnie strzeżony i znają go zaledwie 3 osoby. W Portugalii zjesz najsmaczniejsze ananasy Soczystych ananasów można skosztować na Azorach. Ta odmiana jest nieco mniejsza od ananasów z Ameryki Południowej i Hawajów. Dla wielu osób są jednak dużo bardziej aromatyczne. Owoce rosną na krzaczkach w cieplarniach wzniesionych z drewna i szkła. Zwiedzając Azory, najwięcej plantacji znajdziemy w Fajã de Baixo, na przedmieściach Ponte Delgada oraz w stolicy São Miguel. Można tam nie tylko przyjrzeć się hodowli, ale też spróbować ananasowego likieru. Najpiękniejszy pieszy szlak w Europie To właśnie w Portugalii znajduje się jeden z najpiękniejszych szlaków wędrownych w Europie. Na to wyróżnienie zasłużyła portugalska sieć pieszych szlaków turystycznych Rota Vincentina. Trasę nagrodzono europejskim certyfikatem jakości „Leading Quality Trails – Best of Europe”. Portugalia i tramwaj zwany 28 Przejażdżka zabytkowym tramwajem nr 28 do Alfamy – najstarszej dzielnicy Lizbony – to jedno z niezaprzeczalnie najbardziej portugalskich doświadczeń podczas pobytu w tym kraju. Alfama zachowała czar dawnej Lizbony. To jedna z niewielu dzielnic miasta, która nie została zniszczona podczas katastrofalnego trzęsienia ziemi w 1755 roku. Podczas zwiedzania warto zatrzymać się w Castelo de São Jorge (Zamek Św. Jerzego) oraz w gotyckiej Katedrze Św. Antoniego. 8 miejsc, które musisz zobaczyć w Lizbonie Wybierasz się do stolicy Portugalii na kilkudniowy city-break? Podpowiadamy, co warto zwiedzić. Porto – Perła w koronie Portugalii Porto to drugie pod względem wielkości miasto Portugalii. Położony w północnej części kraju port zachwyca tysiącem kamieniczek na okolicznych wzgórzach. Kolorowe fasady domów z oknami skierowanymi ku rzece Duero to jedno z najbardziej fotogenicznych miejsc w Europie. Podczas pobytu w mieście koniecznie należy spróbować kieliszek domowego wina porto z tutejszych piwnic oraz wybrać się na most Luisa I. Dwukondygnacyjna stalowa konstrukcja została zaprojektowana przez ucznia Gustave'a Eiffela. Wyprawa na koniec świata Przylądek Cabo de Roca to najdalej na zachód wysunięty punkt stałego lądu Europy. Do czasu odkrycia przez Krzysztofa Kolumba, że za Atlantykiem również znajduje się ziemia, Cabo de Roca było uznawane za dosłowny koniec świata. Dziś miejsce przyciąga tysiące turystów poszukujących słońca, które wieczorem chowa się za horyzontem oceanu. Portugalia to fado Obowiązkowym punktem pobytu w Portugalii jest występ fado. Niekoniecznie trzeba iść na drogi koncert. Muzyki na żywo najlepiej posłuchać podczas tradycyjnego portugalskiego posiłku. I choć w Portugalii posiłek w takiej restauracji to już wydatek rzędu 30 euro, warto! W Portugalii wino tanie jak barszcz W portugalskim Porto wytwarza się tradycyjne mocne wino o aromacie dębu i wanilii z dodatkiem spirytusu winnego. Jeszcze do niedawna trunek nie cieszył się uznaniem ekspertów. Porto wytwarza się w północnej części kraju, w dolinie rzeki Duero – to około 2,5 godziny drogi od Lizbony i raptem niecałe pół godziny od Porto. Plenery fotograficzne na Maderze Wyspa Madera to podzwrotnikowy raj i niesamowite miejsca do robienia zdjęć. Archipelag wysp wulkanicznych Portugalii leży na Oceanie Atlantyckim jest idealnym miejscem dla tych, którzy chcą poczuć morską bryzę, „siedząc w górach”. Niesamowite klify, woda, zieleń… Ta krajobrazowa mieszanka sprawia, że warunki do fotografowania krajobrazu są tam nie do przecenienia. Podcast National Geographic Traveler Przypominamy, że kolejne odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Odkryto najstarsze wino na świecie. Zanurzone w nim były ludzkie kości
Białe wino sprzed 2000 lat, pochodzące z Andaluzji, jest najstarszym winem w płynnym stanie, jakie kiedykolwiek odkryto. Jednak żaden kiper nie chciałby go tknąć. W środku naczynia pełnego płynu były ludzkie kości.
W tym artykule: Katakumby z niszami Szczątki ludzkie w winie Ranga odkrycia – najstarsze wino świata W 2019 roku w hiszpańskim mieście Carmona niedaleko Sewilli dokonano wspaniałego odkrycia. Był to nienaruszony grobowiec skalny, na który przypadkowo natknęła się rodzina w czasie prac remontowych na swojej posesji. Katakumby z niszami Do działania przystąpili archeolodzy. Okazało się, że był to grobowiec z czasów rzymskich, sprzed 2000 lat. Do naszych czasów pozostał nietknięty ręką rabusiów. Na grobowiec składała się obszerna sala z ośmioma niszami wykutymi regularnie w ścianach. W sześciu z nich znajdowały się naczynia z spopielonymi szczątkami zmarłych. W przypadku dwóch grobów znamy nawet imiona pochowanych osób: Hispana i Senicio. Jednak jedna urna zwróciła szczególną uwagę archeologów. Dlaczego? Bo była wypełniona płynem. Szczątki ludzkie w winie Urna, w której zachowała się czerwona ciecz, wykonana została ze szkła. Naukowcy postanowili zbadać, co to za płyn, w którym zatopione były ludzkie kości. Do działania przystąpił zespół z Wydziału Chemii Organicznej Uniwersytetu w Kordobie, kierowany przez prof. José Rafaela Ruiza Arrebolę. Jest on współautorem publikacji naukowej w czasopiśmie „Journal of Archaeological Science: Reports”, w której zaprezentowano wyniki analiz chemicznych ciemnoczerwonego płynu. Co udało się ustalić? Otóż płyn to nic innego jak… białe wino. Z badań wynika, że z czasem nabrało czerwonawego odcienia. W ramach rytuału pogrzebowego kości zanurzono w tym płynie. – Początkowo byliśmy bardzo zaskoczeni, że płyn zachował się w jednej z urn pogrzebowych – mówi archeolog miejski miasta Carmona, Juan Manuel Román. Ale – jak zauważył – stan zachowania grobowca był idealny. Poza tym jego wnętrze było szczelnie odcięte od świata zewnętrznego. To pozwoliło na zachowanie jego wyposażenia w tak dobrym stanie. Eksperci przeanalizowali pH płynu, obecność soli mineralnych i określonych związków chemicznych. Wyniki porównali z dzisiejszymi rodzajami wina wytwarzanymi w okolicy: Montilla-Moriles, Jerez i Sanlúcar. Kluczowa okazała się identyfikacja polifenoli – biomarkerów obecnych we wszystkich winach. Siedem z nich było zbieżnych z lokalnymi winami z tej części Hiszpanii. Brak jednego z polifenoli, kwasu syringowego, każe sądzić naukowcom, że pierwotnie było to białe wino. Jest małe „ale” – kwas ten mógł z czasem się rozłożyć. Dlatego nie ma 100-procentowej pewności w kwestii jego barwy. Jednak badacze skłaniają się do tego, że było białe, ale po dwóch tysiącleciach na skutek reakcji chemicznej ściemniało. Najstarsze wino na świecie powstało ponad 7 tys. lat temu. Do dziś w muzeum jest butelka sprzed 1700 lat Sfermentowany sok z winogron ludzie piją od epoki kamiennej. Najstarsze wino na świecie prawdopodobnie powstało na terenach dzisiejszej Gruzji i Iranu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najstarsze-wino-na-swiecie-powstalo-ponad-7-tys-lat-temu-do-dzis-w-muzeum-jest-butelka-sprzed-1700-lat-fot-getty-images-ba37ab3.jpg" width="938" height="625" alt="Najstarsze wino na świecie powstało ponad 7 tys. lat temu. Do dziś w muzeum jest butelka sprzed 1700 lat (fot. Getty Images)" title="Najstarsze wino na świecie powstało ponad 7 tys. lat temu. Do dziś w muzeum jest butelka sprzed 1700 lat (fot. Getty Images)" /> W urnie umieszczono spopielone szczątki mężczyzny wraz ze złotym pierścieniem. Archeolodzy uważają, że nie jest to przypadek. Był to typowo męski napój, którym kobiety nie mogły się raczyć w starożytnym Rzymie. Dla porównania: urna kobieca była pozbawiona wina. Zawierała bursztynową biżuterię, butelkę perfum o zapachu paczuli i pozostałości jedwabnych tkanin. W grobowcu pochowano zapewne członków jednej, bardzo zamożnej rodziny. W czasach rzymskich było to prestiżowe miejsce, położone obok ważnej drogi łączącej Carmo z Hispalis (dzisiejszą Sewillą). Ranga odkrycia – najstarsze wino świata Na wieść o najstarszym zachowanym w stanie płynnym winie na świecie niejeden kiper chciałby zapewne jego skosztować. Jednak w tym przypadku nie jest to raczej dobry pomysł ze względu na niezbyt zachęcający „wsad”. Brytyjski dziennik „The Guardian” zapytał chemika wykonującego analizy, prof. Arrebolę, czy badaczy nie kusiło, by skosztować odrobinkę wina. – Nie jest w najmniejszym stopniu toksyczne – przeprowadziliśmy analizę mikrobiologiczną – zapewnił ekspert. – Ale miałbym co do tego wątpliwości, ponieważ w winie przez 2000 lat zanurzone było skremowane ciało Rzymianina. Płyn jest nieco mętny z powodu resztek kości. Myślę jednak, że można go przefiltrować i spróbować. Wolałbym jednak, żeby najpierw zrobił to ktoś inny – stwierdził prof. Arrebola. Do tej za najstarsze wino w płynnej formie uznawano trunek znaleziony w niemieckim Spirze w 1867 roku. W tym przypadku mamy do czynienia z winem gronowym zamkniętym w butelce. Powstało w latach 325–350 naszej ery. I w tym przypadku jego spożycie nie jest dobrym pomysłem – ciecz jest rozwarstwiona i nie wygląda zbyt zachęcająco. Butelka znajduje w Muzeum Historycznym Palatynatu w Spirze. Źródła: Journal of Archaeological Science: Reports, The Guardian. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Węgry mają swoją Burgundię. Polacy rzadko tu docierają, a to błąd
Wśród powodów, dla których Polacy wracają na Węgry, są oczywiście Budapeszt i baseny termalne. Wycieczkę do naszych bratanków, zwłaszcza wiosną i latem, warto poszerzyć o Region Winiarski Tokaju. Najbardziej nasłoneczniona część kraju zaskakuje krajobrazami. Niektórzy porównują je do Burgundii.
W tym artykule: Jedziesz na Węgry? Zobacz nie tylko Budapeszt Tokajski Region Winiarski na weekend Piknik w węgierskiej winnicy Ilekroć jestem w Budapeszcie, zawsze usłyszę gdzieś na ulicy język polski. Nie dziwi mnie to. W końcu Polacy uwielbiają jeździć na Węgry. Najczęściej zaczynamy i kończymy podróż w stolicy, a to błąd. Sam dopiero niedawno przekonałem się, jak wiele ma do zaoferowania kraj płynący winem. Jedziesz na Węgry? Zobacz nie tylko Budapeszt Za tzw. landmarki węgierskiej stolicy uważa się mosty (na czele z Mostem Łańcuchowym, rzecz jasna) oraz kultowy budynek Parlamentu. Aleja Andrássyego poleca się z kolei na spacer połączony z zakupami w luksusowych butikach. To reprezentacyjna ulica Budapesztu, wzdłuż której wzniesiono neorenesansowe budynki. Znajduje się tu między innymi Węgierska Opera Państwowa. I to właśnie Aleją Andrássyego jadę w stronę wyjazdu z miasta. Na dwa dni zostawiam za sobą tętniący życiem Budapeszt, żeby lepiej poznać inną perłę Węgier, czyli Tokajski Region Winiarski. Jego nazwa słusznie brzmi znajomo. To tu powstaje chętnie pity również w Polsce Tokaj. Tokaj, bo i tak jest nazywany ten region, leży w północno-wschodniej części Węgier. Już sama geografia terenu jest wyjątkowa. Naturalne granice winiarskiego eldorado wyznaczają bowiem góry Sátor-hegy, Kopasz-hegy i Vár-hegy. To też miejsce, w którym płyną dwie rzeki – Bodrog i Cisa – regulujące lokalny mikroklimat. Węgrzy docenili te warunki już w XIII w. Według najstarszych źródeł pisanych właśnie wtedy w Tokaju narodziła się winiarska tradycja. Obecnie winorośl porasta tu powierzchnię 5800 hektarów. Tokajski Region Winiarski na weekend Od 2002 r. Region Winiarski Tokaju znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. I choć docierają tu turyści, nadal nie uświadczymy tłumów. Być może wynika to z tego, że przyjezdni mają do wyboru aż 27 miejscowości. Ja zatrzymuję się w Tarcal, gdzie moim miejscem noclegowym jest barokowy dworek z XVIII w. Według spisu ludności przeprowadzonego w 1753 r. posiadłość należała do hrabiego Ferenca Károlyi. W latach trzydziestych XIX wieku dom został zakupiony przez rodzinę o nazwisku rodzinę Andrássy. Stąd też obecna nazwa dworku Andrássy Kúria & Spa, w którym dziś mieści się pięciogwiazdkowy hotel należący do konceptu Botaniq Collection. Do Tokaju jeździ się głównie, aby smakować. I tu poleca się chociażby hotelowa restauracja Bobajka. W menu znalazły się dania typowe dla regionu, jednak podawane w nowej formie. Jest też oczywiście gulasz. Temperatura ma znaczenie. Badacze odkryli, dlaczego ciepły alkohol smakuje, jakby zawierał więcej procentów Jeśli chodzi o alkohol, bardzo ważny jest układ tworzących go kluczowych cząsteczek chemicznych. To, jak odbieramy poszczególne napoje wyskokowe, w sporym stopniu może zależeć od tego, jak... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/temperatura-ma-znaczenie-badacze-odkryli-dlaczego-cieply-alkohol-smakuje-jakby-zawieral-wiecej-procentow-od-chlodnego-48cb2bf.jpg" width="938" height="625" alt="Temperatura ma znaczenie. Badacze odkryli, dlaczego ciepły alkohol smakuje, jakby zawierał więcej procentów od chłodnego" title="Temperatura ma znaczenie. Badacze odkryli, dlaczego ciepły alkohol smakuje, jakby zawierał więcej procentów od chłodnego" /> Piknik w węgierskiej winnicy Tokaju najpełniej doświadczam w jednej z winnic Patricius Borház. Dojazd z hotelu do Várhegy zajmuje niespełna kwadrans. W liczącym 300 lat domu znajdują się sale degustacyjne, sklep z winami i taras z niezwykle zieloną, pagórkowatą panoramą, jakiej jeszcze nie tak dawno temu nie spodziewałbym się na Węgrzech. Na miejscu goście mogą kosztować win, poznać kolekcję rzadkich odmian winorośli i zobaczyć różne etapy produkcji wina. Alternatywą dla zwiedzania posiadłości z winiarnią może być wycieczka po winnicy z przerwą na piknik. W przygotowanych wcześniej koszach znajdują się lokalne specjały: od serów, przez pasty warzywne po wszechobecne w węgierskiej kuchni kiełbaski. Wina nie brakuje. I tu warto podkreślić, że w Tokaju dopuszczone są wyłącznie odmiany białe oraz żółty muskat. Idealne na lato, a ta pora roku w najbardziej nasłonecznionej części Węgier co roku trwa o parę tygodni dłużej niż w innych regionach. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Tylko 45 min lotu i jesteś na miejscu. Już w trakcie rejsu zasmakujesz piękna tego regionu
Żeby podziwiać piękną przyrodę i delektować się wybornymi potrawami wykonanymi na bazie lokalnych surowców, wcale nie trzeba dalekich podróży. My obieramy kierunek na Lubelszczyznę.
W tym artykule: Lubelszczyzna winem stoi Odkryj smaki Lubelszczyzny Wielki sukces Lublina Na Lubelszczyznę, jednego z piękniejszych regionów Polski możemy szybko dotrzeć liniami LOT-u, a regularne loty do Lublina z Warszawy odbywają się trzy razy w tygodniu: w poniedziałki, środy i piątki. Lot trwa 45 minut. W styczniu ceny zaczynają się od 189 PLN w obie strony z wliczonym bagażem podręcznym o wadze do 8 kg. W okresie okołoświątecznym PLL LOT wprowadził także zmiany w menu nawiązujące do polskich, świątecznych tradycji kulinarnych. Od grudnia na pokłady rejsów krótkodystansowych powróciły wigilijne smaki od piekarni Putka. Słodka drożdżówka ze śliwką i cynamonem oraz wytrawny pasztecik z kapustą i pieczarkami zastąpią obecnie oferowane przekąski. Ponadto na wszystkich rejsach rozkładowych krótkiego i dalekiego zasięgu w LOT Business Class oraz LOT Premium Economy Class dostępna jest również świąteczna herbata o smaku cynamonowo-pomarańczowym oraz możliwość degustacji pochodzących z regionu Lubelszczyzny win. Lubelszczyzna winem stoi Pagórkowaty krajobraz Wyżyny Lubelskiej i Roztocza w połączeniu z coraz cieplejszym klimatem sprzyja uprawie winorośli. Najlepiej udają się tu odmiany służące do produkcji win białych, często spokrewnionych z Rieslingiem. Powstające z nich wino zaskakuje świeżością, niezwykłym smakiem i aromatem. W jego bukiecie dają się wyczuć egzotyczne owoce, ale przede wszystkim polskie jeżyny, owoce leśne, brzoskwinia, jabłko i gruszka. Znajdują się w nim również ziołowe akcenty lokalnej tarniny, lebiodki czy pokrzywy. Na pokładach samolotów LOT-u będzie można degustować pochodzące z tego regionu białe, wytrawne wino Seyval Blanc z Winnicy Zamojska położnej na Roztoczu. Zetkniemy się w nim z aromatem szarej renety, polskiej brzoskwini, mandarynki, szparagów, kwiatu jaśminu i pokrzywy. W listopadzie i grudniu próbowaliśmy wina Souvignier Gris z rodzinnej Winnicy Mickiewicz usytuowanej na obrzeżach Opola Lubelskiego. Białego wytrawnego z akcentami melona, gruszki i pomelo oraz ziołowymi dodatkami rumianku i pokrzywy. Każdego rodzaju wina będzie można spróbować cyklicznie przez dwa miesiące. Odkryj smaki Lubelszczyzny Jak już znajdziemy się w tym uroczym zakątku Polski warto również spróbować regionalnych potraw Lubelszczyzny. Ze względu na dawne ubóstwo regionu bazują na prostych i tanich składnikach. Są to kasza, mąka, twaróg oraz świeże warzywa, głównie cebula. Prym wiedzie słynny cebularz lubelski, czyli placek drożdżowy z cebulą i ziarnami maku. Danie wywodzące się z kuchni żydowskiej. Inną potrawą, powstającą na bazie podobnych składników, jest pieróg biłgorajski robiony również na bazie ciasta drożdżowego z nadzieniem z kaszy gryczanej, ziemniaków, białego sera, jajek, śmietany i przypraw. „To jest to, co tak bardzo podziwiam w Polakach”. Nowe safety video LOT-u stało się hitem Instruktaż bezpieczeństwa w samolocie wcale nie musi być nudny. Udowadniają to Polskie Linie Lotnicze LOT, które wspólnie z Muzeum Narodowym w Warszawie przygotowały wyjątkowe safety video... W okresie bożonarodzeniowym towarzyszy mu sos grzybowy. Innym świątecznym daniem jest farsz z kaszy gryczanej i suszonych grzybów zawijany w liście kapusty. Sodziaki to z kolei bułeczki z mąki i wody występujące w wersji słonej i słodkiej. W bogatszej wersji w ich składzie znajdują się również jajka, maślanka lub zsiadłe mleko. Ta potrawa z Podkarpacia swoją nazwę wywodzi od sody oczyszczonej dodawanej w celu spulchnienia placuszków. Wielki sukces Lublina Przypomnijmy, że miniony rok okazał się niezwykle udany dla Lublina i całego regionu. W 2023 „stolicę wschodniej Polski” – po raz pierwszy w historii – odwiedziło milion turystów. Tylko od lipca do września do miasta zawitało 567 tys. podróżnych, czyli niemal dwukrotnie więcej niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. W czołówce najchętniej odwiedzanych atrakcji Lublina znalazły się: Zamek Lubelski, Stare Miasto, Krakowskie Przedmieście, Plac Litewski z fontanną multimedialną, Archikatedra Lubelska z Wieżą Trynitarską oraz Ogród Saski.
Jak uprawiać winorośl, by poradzić sobie ze zmianami klimatu? Metoda starożytnych Rzymian daje odpowiedź
Starożytni Rzymianie byli wielkimi smakoszami wina. Uprawa winorośli zdominowała większość krajobrazu rolniczego Italii. Jednak grona nie rosły jak dzisiaj na wielkich monouprawach. Dlaczego?
W tym artykule: Starożytne winnice Rzymian System arbustum. Winorośl wśród drzew Winorośl w obliczu zmian klimatycznych Nawet najmniejsza dawka alkoholu jest szkodliwa dla zdrowia i uszkadza mózg. Tego dowodzą najnowsze badania naukowców. Nie wiedzieli tego jednak starożytni Rzymianie, którzy na masową skalę raczyli się winem. Pili prawdopodobnie ponad litr wina dziennie, w różnych okolicznościach – w towarzystwie, jako lek czy napój rytualny. Na korzyść Rzymian (i ich zdrowia) przemawia fakt, że trunek ten był jednak dość silnie rozcieńczony. Starożytne winnice Rzymian Archeolog dr Dimitri Van Limbergen z belgijskiego Uniwersytetu w Ghent stwierdził na łamach portalu „The Conversation”, że sposób uprawy winorośli przez starożytnych Rzymian powinien zwrócić naszą uwagę. Co prawda był on zupełnie inny, ale w obliczu zmian klimatycznych być może wkrótce może okazać się najbardziej zrównoważony. Przyglądając się metodom stosowanym przez Rzymian do produkcji wina, możemy się wiele nauczyć w kwestii dostosowywani naszych własnych systemów rolniczych do ocieplającej się planety. Dr Van Limbergen kompleksowo zbadał starożytne metody uprawy winorośli. Ten system określił jako agroleśny. – Starożytne winnice we Włoszech wyglądały zupełnie inaczej niż typowy (dzisiejszy – przyp. red.) krajobraz pofałdowanych wzgórz pokrytych rzędami ciasno rozmieszczonych winorośli – zauważa naukowiec. System arbustum. Winorośl wśród drzew Powszechną techniką uprawy winorośli w czasach rzymskich było przywiązywanie ich do rzędów drzew na polach. Te były także wykorzystywane do uprawy zbóż i warzyw. Taki system określany jest jako arbustum i częściowo przetrwał aż do początków XX w. Można go określić jako agroleśnictwo. W czasach starożytnych zbiór winogron był zatem wyzwaniem, bo należało sięgać po nie wysoko, z drabin. Winorośl wiła się bowiem wśród drzew. Przypominają o tym płaskorzeźby znane z sarkofagów i sceny ukazane na mozaikach. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ea7a0eddedeee35a6f0428280b2bb1e557880c14-6375ebd.jpg" width="1279" height="643" alt="Sarkofag przedstawiający dionizyjskie święto winobrania, 290-300 r. n.e. Po lewej stronie erosy zbierają winogrona za pomocą drabin z winorośli na drzewach / Kolekcja Getty Museum/domena publiczna" title="ea7a0eddedeee35a6f0428280b2bb1e557880c14-6375ebd" /> Dlaczego stosowano taki system? Popularność arbustum wynikała głównie z potrzeb chłopów, którzy musieli się utrzymać, a uprawianie tylko winorośli po prostu by nie wystarczyło. Co ciekawe wiele winnic w starożytności usytuowanych było na nisko położonych, płaskich i wilgotnych obszarach Półwyspu Apenińskiego. – Ta obserwacja może zaskoczyć współczesnych plantatorów winorośli, ponieważ winorośl nie lubi zbyt dużej ilości wody. Jednak ziemie te często znajdowały się w pobliżu rzek i wybrzeży, które były głównymi szlakami związanymi z gospodarką, a zatem atrakcyjnymi obszarami dla osadnictwa i rolnictwa – zauważa dr Van Limbergen. Archeolog podkreśla, że dla współczesnych producentów wina uprawa winorośli w wilgotnej glebie i wilgotnym powietrzu jest nie do pomyślenia. – Stanowi to ogromne ryzyko chorób grzybiczych, które mogą osłabić i zabić winorośl. Niemniej jednak Rzymianie sprawili, że to zadziałało – spuentował. Jak smakowało wino starożytnych Rzymian? Amfory znalezione w Morzu Tyrreńskim mogą pomóc rozwiązać tę zagadkę Nurkowie odnaleźli w sumie trzy naczynia do wina, które pochodziły z czasów starożytego Rzymu. Co wykazała analiza? Winorośl w obliczu zmian klimatycznych Dlaczego warto dziś próbować zaadaptować jakąś formę agroleśnictwa w przypadku winorośli? Powodów wskazanych przez dr. Vana Limbergena jest co najmniej kilka: cień zapewniany przez drzewa opóźnia dojrzewanie winogron o kilka tygodni, bez zmniejszania zbiorów. Jest to błogosławieństwo dla winiarzy, którzy coraz częściej mają do czynienia z winogronami dojrzewającymi zbyt szybko, zawierającymi zbyt dużo cukrów i dającymi wina niższej jakości o zbyt dużej zawartości alkoholu w wyniku wyższych rocznych temperatur; obecność pożytecznych owadów, które mogą zwalczać nowe szkodniki, które pojawiają się w związku z wyższymi temperaturami; drzewa wśród winorośli przyczyniają się do regulacji mikroklimatu winnicy: łagodzą wpływ zimowych przymrozków, zapewniają ochronę przed silnymi i szkodliwymi wiatrami oraz ograniczają rozprzestrzenianie się niechcianych nasion. Źródło: The Conversation Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Lubuskie – kraina winem płynąca. Co zobaczyć i czego spróbować w Zielonej Górze i okolicach?
Porośnięte krzewami winorośli wzgórza przypominające Toskanię. Historyczny system unikatowych piwnic winiarskich będący częścią Zielonogórskiego Szlaku Wina i Miodu. Rozległy park krajobrazowy wraz z ruinami XIX-wiecznego pałacu w Zatoniu. Lubuskie to miejsce, w którym ciężko się nudzić i łatwo zakochać.
W tym artykule: Podziemne piwnice winiarskie Obiad w Palmiarni Zatonie – park księżnej Doroty de Talleyrand-Périgord 900 lat historii lubuskiego winiarstwa Rodzinna winnica w Sulechowie Ślady kultury winiarskiej można odnaleźć w Zielonej Górze niemalże na każdym kroku, choć często są one niezauważalne na pierwszy rzut oka. Tak jest właśnie w przypadku piwnic winiarskich znajdujących się w podziemiach zabytkowych kamienic, od których zaczynam zwiedzanie miasta. Podziemne piwnice winiarskie Podziemia, na co dzień niedostępne dla turystów, można odwiedzić za darmo w ramach organizowanego corocznie, na przełomie kwietnia i maja Lubuskiego Festiwalu Otwartych Piwnic i Winnic. Ja wykupuję dodatkowo pakiet degustacyjny wina. Wraz z Mariuszem, który będzie moim przewodnikiem po tej winnej krainie przez najbliższe 2 dni, zwiedzamy dziś 3 z kilkunastu piwnic. Tu prezentują swe wyroby 32 lubuskie winnice. Będzie też można posłuchać specjalnie organizowanych koncertów czy pogadanek na temat historii winiarstwa tego regionu. – To właśnie w tych piwnicach, liczących sobie nawet aż kilkaset lat, winiarze trzymali niegdyś beczki i butelki z drogocennym trunkiem. Podziemia zachowały się w różnym stanie, niektóre zostały podzielone na lokatorskie komórki, inne zniszczone i zagruzowane są zupełnie niedostępne, a jeszcze inne jak te, które goszczą nas dzisiaj, wciąż zachwycają architekturą i unikalnym mikroklimatem. To one tworzą drugie, podziemne miasto – tłumaczy Mariusz. Słucham go z ogromnym zaciekawieniem, delektując się kieliszkiem Pinot Noir i rozglądając z podziwem po kilkudziesięciometrowym, ceglanym wnętrzu o charakterystycznym łukowym sklepieniu. To świadectwo dawnej potęgi zielonogórskiego winiarstwa. Obiad w Palmiarni Późnym popołudniem mój przewodnik zabiera mnie na spacer po zielonogórskiej starówce. Jej elegancka zabudowa, choć usytuowana na parcelach wytyczonych jeszcze w średniowieczu, w dużej mierze pochodzi z przełomu XIX i XX. – A to na skutek pożarów, które wielokrotnie trawiły miasto, zwłaszcza w XVII w. – tłumaczy Mariusz. Urokliwymi uliczkami starówki, docieramy do Palmiarni, największej restauracji w Zielonej Górze, znajdującej się na Wzgórzu Winnym. Jest ono jedyną w Polsce winnicą usytuowaną w centrum miasta. – Przed laty winnica należała do Friedricha Augusta Gremplera, który w 1818 roku wybudował tu niewielki domek. W latach 60. XX w. do domku dobudowano małą palmiarnię, we wnętrzu której działała, wspominana do dziś z sentymentem przez starszych mieszkańców miasta, kawiarnia. Palmiarnia doczekała się ostatecznie aż pięciu modernizacji, stawała się coraz większa i wyższa. Dziś może poszczycić się około 150 gatunkami egzotycznych roślin, w tym najprawdopodobniej największym w Polsce daktylowcem kanaryjskim – opowiada mi historię tego miejsca Mariusz. To właśnie pod koroną tego daktylowca jemy dziś późny lunch. Po posiłku wchodzimy na najwyższy taras widokowy, znajdujący się pod samym dachem palmiarni. Jest tu gorąco i duszno, ale zupełnie mnie to nie zniechęca. Spędzam tam dobrą chwilę podziwiając z góry panoramę miasta i krzewy winorośli porastające zbocza wzgórza. Przed wyjściem wstępujemy jeszcze na moment do piwniczki winiarskiej znajdującej się pod samym budynkiem Palmiarni. Tu można kupić wyroby z okolicznych winnic. I o ile piwnice winiarskie pod kamienicami miasta pamiętają jeszcze zamierzchłe czasy, to ta została wybudowana zaledwie 5 lat temu, w 2018 roku. Jest więc póki co najmłodszą piwnicą w mieście. Zatonie – park księżnej Doroty de Talleyrand-Périgord Następnego dnia jedziemy do oddalonego o około 10 km od Zielonej Góry Zatonia. Znajdujący się tu Park Książęcy to jedno z ulubionych miejsc spacerowych zielonogórzan. – Nie ma w tym nic dziwnego. Spacer odnowionymi alejkami po 52-hektarowym parku krajobrazowym czy odpoczynek w cieniu kilkusetletnich drzew gwarantują poprawę nastroju. A i czworonogi są tu mile widziane – mówi Mariusz. Po parku oprowadza nas przewodniczka, przebrana za księżnę Dorotę de Talleyrand-Périgord, najbardziej znaną postać związaną z tym miejscem. – Historia parku w Zatoniu sięga XVII wieku. To wtedy powstał barokowy dwór, wzniesiony przez Baltazara von Unruh. I też prawdopodobnie wtedy wokół rezydencji zaczęto pierwsze nasadzenia – zaczyna swoją opowieść przewodniczka. – Jednak to urodzona w 1793 roku w Berlinie księżna żegańska Dorota de Talleyrand-Périgord, filantropka, mecenaska kultury, a także polityk, która odegrała znaczącą rolę podczas kongresu wiedeńskiego, przyczyniła się najbardziej do rozwoju tego miejsca. Sprowadziła się do Zatonia około 1840 r. To z jej inicjatywy w 1842 roku dokonano przebudowy dworu, przekształcając go w klasycystyczny pałac. W tym czasie wzniesiono również oranżerię oraz cieplarnię i założono okalający pałac park krajobrazowy w formie w jakiej znamy go dzisiaj – mówi przewodniczka. Idąc urokliwymi alejkami porośniętymi bujną roślinnością, dochodzimy do pałacu, który został spalony w 1945 r. przez wojska radzieckie. Mimo że budowla, udostępniona zwiedzającym w 2018 roku pozostaje w postaci trwałej ruiny, to nadal nosi ślady dawnej świetności. Przechadzamy się po parterze budynku. Wyobrażam sobie jak musiały wyglądać niegdyś te wnętrza, które gościły wiele znakomitości, takich jak król pruski, car rosyjski, kompozytor Franciszek Liszt, czy pisarz Wiktor Hugo. Powoli goni nas czas. Z nieukrywaną niechęcią opuszczam tę oazę zieleni i spokoju. 900 lat historii lubuskiego winiarstwa Moje pragnienie zgłębienie historii winiarstwa w lubuskim prowadzi nas do Lubuskiego Centrum Winiarstwa w Zaborze. Budynek centrum, gdzie mieści się min. muzeum wina, zbudowano u stóp wzgórza, na którym rozciąga się 33-hektarowa winnica samorządowa. – Szacuje się, że historia lubuskiego winiarstwa sięga XII w., kiedy pierwsze krzewy winorośli sprowadzili tu osadnicy z Flandrii. Obecnie w regionie zarejestrowanych jest 45 producentów wina, uprawiających około 100 hektarów winnic – mówi Mariusz. Podczas nieśpiesznej przechadzki pomiędzy równo posadzonymi rzędami krzewów, Mariusz tłumaczy mi, dlaczego to akurat te tereny stały się polską Toskanią. – Zielona Góra położona jest pomiędzy dwoma rzekami, Odrą i jej dopływem, Bobrem. Rzeki zatrzymują ciepłe powietrze napływające z południa Europy. Rzadko mamy tu przymrozki majowe. A piaszczyste gleby, 5–6 klasy, absorbujące ciepło, ogrzewają systemy korzenne we wrześniu i październiku, kiedy noce są już naprawdę zimne. Jednocześnie gleby te są na tyle luźne, że pozwalają przebić się systemowi korzennemu winorośli kilkanaście metrów w dół, do pokładów iłu lub gliny, będących rezerwuarem wody. Dzięki temu winorośl rzadko wymaga nawadniania – opowiada. Na koniec wizyty udajemy się do pomieszczenia, gdzie znajduje się odszypułkowarka oraz prasy do winogron. Winiarze mogą korzystać z nich za darmo. Jedyny warunek jest taki, że muszą zostawić po sobie idealny porządek! Rodzinna winnica w Sulechowie Wieczorem, Mariusz zabiera mnie na kolację i degustację wina do założonej w 2007 r., 5,5-hektarowej Winnicy Mozów w Sulechowie. Zanim zasiądziemy do posiłku, zwiedzamy jeszcze nowo wybudowaną piwniczkę i przechadzamy się pomiędzy krzewami winorośli. Wieczorna rosa mieni się w promieniach zachodzącego słońca, a niebo płonie feerią barw. Magda Kucuń, córka właścicieli podając do stołu, opowiada historię rodzinnego biznesu. To jej tata, zainspirowany tym co zobaczył na południu Europy, wpadł na pomysł założenia winnicy. Reszta rodziny podeszła do pomysłu bardzo sceptycznie. Po kilkunastu latach musieli jednak przyznać tacie rację. W winnicy nie tylko skosztujemy win produkowanych z takich odmian jak Souvignier Gris, Chardonnay, Léon millot czy Pinot Gris, ale także serów własnoręcznie robionych przez nestora rodu. Można tu także wynająć nocleg. Jedząc pyszną kolację, z podziwem słucham opowieści Magdy o trudach, które napotykali, o poświęceniu, ciężkiej pracy, ale i ogromnej miłości do winiarstwa. Być może już za kilkanaście lat polskie wina wytrawne i półwytrawne będą się cieszyć światową renomą? Z żalem opuszczam Zieloną Górę, ale już wiem, że na pewno tu wrócę. Czeka tu na mnie jeszcze multum atrakcji. Chociażby spacer szlakiem bachusikowym w poszukiwaniu zabawnych figurek (jest ich już ponoć ponad 60!) przedstawiających Bachusa, rzymskiego boga winnej latorośli i wina, które przycupnęły tu i ówdzie na zielonogórskiej starówce. Jest też Winobranie, święto Beaujolais Nouveau i dziesiątki kilometrów tras rowerowych, przecinających ogromne obszary leśne. Gdy siedzę w samolocie, czekając aż maszyna zacznie kołować, przychodzi mi na myśl bardzo adekwatne powiedzenie: „Cudze chwalicie, swego nie znacie”. Ja wracam do domu zauroczona Zieloną Górą i jej okolicami.
Półtora tysiąca lat temu w dzisiejszej Chorwacji pito egipskie wino. Odkrycie archeologów z Polski i Chorwacji
Liczne fragmenty amfor, w których importowano wino z Egiptu, Grecji i Bliskiego Wschodu, odkryli archeolodzy na wyspie Lukovac w Chorwacji. Naczynia pochodzą sprzed półtora tysiąca lat. To pierwsze takie odkrycie w tym kraju.
W tym artykule: Pierwsze takie znalezisko w Chorwacji Zaginiona osada zdradza tajemnice Osada z czasów niepokoju i wielkiego przełomu w Europie Zespół polskich i chorwackich archeologów pod kierunkiem prof. Fabiana Welca z Instytutu Archeologii UKSW i dr Any Konestry z Instytutu Archeologii w Zagrzebiu w 2023 roku rozpoczął badania archeologiczne na niewielkiej wysepce Lukovac. Znajduje się nieopodal niezwykle popularnej turystycznie wyspy Rab w Chorwacji. Ten sezon przyniósł zaskakujące odkrycie. Pierwsze takie znalezisko w Chorwacji Za najbardziej sensacyjne znalezisko – co istotne, pierwsze tego rodzaju w Chorwacji – należy uznać odkopanie licznych fragmentów bardzo charakterystycznych karbowanych amfor importowanych z bizantyjskiego Egiptu – przekazali naukowcy National Geographic Polska. Amfory te służyły do przewozu wina. Wśród nich były również naczynia pochodzące z Bliskiego Wschodu, a dokładniej – z Syrii i ze strefy egejskiej. Oznacza to, że na wyspie spożywano alkoholowe trunki z całej strefy zachodniego śródziemnomorza. – Zagadką jest natomiast, co mieszkańcy wyspy oferowali w zamian za m.in. egipskie, greckie wino i oliwę oraz kto pośredniczył w tej wymianie. To będzie celem naszych dalszych dociekań – przekazał prof. Welc. Archeolodzy odkryli również liczne fragmenty naczyń szklanych, przedmioty z brązu i żelaza. Ich uwagę zwrócił niemal kompletny późnoantyczny zamek do drzwi. – Na tym tle symptomatyczny, ale nie zaskakujący, jest brak znalezisk monet. To wynika z faktu załamania się gospodarki pieniężnej w omawianym okresie i powrót do wymiany barterowej – dodał kierownik prac archeologicznych z ramienia UKSW, dr Kamil Rabiega. Zaginiona osada zdradza tajemnice Już wcześniej znane były na wyspie relikty po późnoantycznym kościele i cysterna. Jednak nowe wyniki badań archeologicznych zaskoczyły naukowców. Prof. Welc wykonał analizy georadarem wokół świątyni. Pod ziemią wykryto liczne murowane konstrukcje. W tym roku przeprowadzono w tych miejscach wstępne wykopaliska. Okazało się, że była ta silnie ufortyfikowanej osada. Jej wiek wstępnie oszacowana na V–VI/VII wiek n.e. Zdaniem badacza są unikatowe w skali całego regionu wschodniego Adriatyku. Osada z czasów niepokoju i wielkiego przełomu w Europie Nowo odkryta osada istniała w czasach upadku Cesarstwa Rzymskiego oraz naporu na jego granicę ludów germańskich i, w późniejszym okresie, także Słowian i Awarów. – Rozkład polityczny i organizacyjny cesarstwa w połączeniu nasilającą się migracją i naporem plemion barbarzyńskich był przyczyną gwałtownych zmian w sposobie życia ludności rzymskiej zamieszkujących dzisiejszą Chorwację. Była to dawna rzymska prowincja Dalmacja – opowiada prof. Welc. Wówczas wiele miast i rozległych posiadłości willowych zostało porzuconych na rzecz silnie ufortyfikowanych, niewielkich osad często lokalizowanych na odizolowanych wzniesieniach lub wyspach. – Unikatowym w skali regionu odbiciem tego fascynującego zjawiska jest właśnie badana przez nas wyspa Lukovac – wskazuje prof. Welc. Według dr Any Konestry odsłonięte dotychczas konstrukcje, jak i również pozyskane w trakcie badań zabytki świadczą nie tylko o pełnej samowystarczalności mieszkańców osady. Dowodzą ożywionych kontaktów niemal z całym wschodnim basenem Morza Śródziemnego. Archeolodzy podkreślają, że do tej pory odsłonili jedynie niewielki fragment dużej cysterny na wodę, absydę wczesnochrześcijańskiego kościoła oraz niewielką część dużego budynku mieszkalnego. – Na tym stosunkowo niewielkim obszarze pozyskano bardzo dużą ilość artefaktów, rzucających zupełnie nowe światło na pogrążony w chaosie okres schyłku, a następnie całkowitego upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego – zaznaczyli naukowcy. Badania finansowane są przez Instytut Archeologii UKSW, Gminę Lopar na Wyspie Rab oraz Centrum Ryzyka Systemowego: Wydział Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Minęło już 51 lat, od kiedy człowiek po raz ostatni stanął na powierzchni Księżyca. 11 grudnia 1972 r. amerykański astronauta Eugene Cernan, dowódca misji Apollo 17, powrócił na pokład modułu Challenger. Łącznie spacer Cernana i jego załogi po naturalnym satelicie Ziemi trwał 22 godziny. Od tego czasu w kierunku Księżyca poleciały liczne misje bezzałogowe wysyłane nie tylko przez NASA, do kosmicznego wyścigu stanęły bowiem kolejne kraje. W 2019 r. na ciemnej stronie Księżyca wylądowała chińska misja Chang’e 4. W sierpniu tego roku doszło do prestiżowej porażki Rosji. Jej lądownik Łuna 25 rozbił się o powierzchnię Srebrnego Globu, i to zanim jeszcze rozpoczął lądowanie. Tymczasem kilka dni potem, 28 sierpnia, indyjski księżycowy lądownik misji Chandrayaan-2 zgodnie z planem osiadł na księżycowym gruncie. Patrząc w nocne niebo, myślę o nieskończonym wszechświecie wokół naszej planety. Jak daleko człowiek zdoła przesunąć granice swojej kosmicznej eksploracji? Z założenia długi i wielowątkowy amerykański program Artemis ma otworzyć pierwszą stałą bazę księżycową i wyznaczyć drogę do dalszej eksploracji kosmosu. Najpewniej nauczymy się w końcu budować systemy podtrzymywania życia i pozyskiwać zasoby ze środowisk pozaziemskich. I z dużym prawdopodobieństwem wreszcie ruszymy w podróż na Marsa. O misji Artemis opowiada reportaż Michaela Greshko, który publikujemy na str. 32. W tym wydaniu magazynu znajdziesz też materiał o teleskopie Webba, szukającym światła z samych początków Wszechświata, oraz opowieść o lodowych księżycach w Układzie Słonecznym, gdzie mogą się kryć obce nam formy życia. Dobrej lektury. Łukasz Załuski redaktor naczelny Spis treści PORTFOLIO Majstersztyk – s. 12 Budowa teleskopu Webba, niezwykłego urządzenia do obserwacji wszechświata, trwała 12 lat, a pewien fotograf dokumentował wszystkie jej etapy. Zdjęcia Ch. Gunn Ponadto: Rozmowa z B. Mayem Energia z kosmosu Kosmiczna odyseja Orbitalna moda REPORTAŻE Powrót na Księżyc – s. 32 W ramach właśnie realizowanego programu Artemis NASA po 50 latach znów chce posłać ludzi na Księżyc. A potem dalej. Tekst M. Greshko, zdjęcia D. Winters Podróż przez czas – s. 66 Webb, najpotężniejszy z teleskopów, jakie zbudował człowiek, patrzy na początki Wszechświata. I odkrywa, że wyglądały nieco inaczej, niż sądziliśmy. Tekst J. Bennett Lodowe księżyce życia – s. 92 Najbardziej niegościnne miejsca na Ziemi dają nam pogląd na temat tego, jak może wyglądać pierwotne życie na lodowych księżycach Jowisza i Saturna. Według badaczy, jeśli w Układzie Słonecznym gdzieś jeszcze ono istnieje, to najpewniej tam. Tekst N. Drake, zdjęcia C. Peter i Chris Gunn
Najstarsze wino na świecie powstało ponad 7 tys. lat temu. Do dziś w muzeum jest butelka sprzed 1700 lat
Sfermentowany sok z winogron ludzie piją od epoki kamiennej. Najstarsze wino na świecie prawdopodobnie powstało na terenach dzisiejszej Gruzji i Iranu.
W tym artykule: Gdzie odkryto najstarsze wino na świecie? Kto pierwszy produkował wino na skalę masową? Najstarsze wino gronowe w Chinach Najstarsze wino do picia Gdzie rośnie najstarszy krzew winny? Najstarsze wino w Polsce Skąd się wzięły winnice w Zielonej Górze? Gdzie powstały szklane kieliszki do wina? Alkohol był jedną z najpowszechniejszych i najchętniej używanych substancji w historii, a być może nawet prehistorii. Wiele wskazuje na to, że ludzie pili go znacznie wcześniej, niż wynaleźli pismo. Gdzie odkryto najstarsze wino na świecie? Według niektórych badań Chińczycy wytwarzali wino z ryżu, miodu i owoców już 9 tys. lat temu. W górach Kaukazu na terenie współczesnej Gruzji i w Zagros w Iranie winogrona były jednym z pierwszych owoców, które ludzie nauczyli się sadzić. Wino powstało tam już 7,4 tys. lat temu, a więc w epoce kamienia. Archeolog Patrick McGovern wraz z zespołem znalazł w Iranie ślady wina z 5400 roku p.n.e. To najstarsze wino na świecie, jeśli weźmiemy pod uwagę trunek z fermentowanych winogron. Najstarsze wino europejskie powstało natomiast ok. 4300 r. p.n.e. Jego ślady odnaleziono w neolitycznej osadzie w Dikili Tash w północnej Grecji. Kto pierwszy produkował wino na skalę masową? Ponieważ klimat i ziemia greckich wysp oraz kontynentalnej Hellady stwarzały idealne warunki dla winorośli, uprawy rozwinęły się tam gwałtownie w VII w. p.n.e. Grecy jako pierwsi zaczęli produkować wino na ogromną skalę i podchodzili do tego z naukowym zacięciem. „Prace i dni” Hezjoda, pierwszy w historii kalendarz rolniczy, zdradzał, kiedy i jak przycinać winorośl, kiedy zbierać grona oraz jak je wyciskać. Rusz szlakiem wina! Podpowiadamy, które miejsca warto zobaczyć Enoturystyka, czyli podróżowanie winnymi szlakami, to już swego rodzaju fenomen – i to nie tylko wśród smakoszy wina. Greccy winiarze udoskonalili też metody uprawy. W winnicach pojawiły się kratownice, zaczęto stosować palikowanie. Te usprawnienia pozwoliły zasadzić więcej krzewów na tym samym obszarze, zwiększając plony i czyniąc zbiór łatwiejszym. Ponieważ uprawa winorośli przynosiła zyski 20-krotnie wyższe niż uprawa zbóż, wino szybko stało się towarem handlowym i najważniejszym produktem eksportowym Grecji. Doprowadziło to do sytuacji, gdy zboże trzeba było sprowadzać z zagranicy. Najstarsze wino gronowe w Chinach Wazę o sprzed 3 tys. lat wykopano w chińskiej prowincji Shaanxi w 2012 roku. Wazę znaleziono w grobowcu arystokraty z okresu zachodniej dynastii Zhou, panującej w latach 1046–771 p.n.e. Według naukowców wiele wskazuje na to, że trunek to mityczne wino Qiti, którym raczono się podczas państwowych i religijnych ceremonii. Jak przekonuje szef wykopalisk Liu Jun, wiele wskazuje na to, że w środku wazy znajduje się najstarsze wino, jakie kiedykolwiek znaleziono na terenie Chin. Świadczyć ma o tym m.in. znaleziona razem z wazą inskrypcja polecająca picie go z umiarem. Odkrycie jest dowodem na to, że alkohol z winogron nie trafił do Chin z krajów śródziemnomorskich, a ma rodzime pochodzenie. Najstarsze wino do picia Najstarsze zachowane wino gronowe na świecie nosi nazwę Römerwein von Speyer. Zostało zabutelkowane ok. 325 r. n.e. Ma więc prawie 1700 lat. Odkryto je podczas wykopalisk w 1867 r., w pobliżu niemieckiego miasta Spira. Dziś ta butelka wina znajduje się w Muzeum Historycznego Palatynatu. Nie wiadomo jednak, czy zawarty w niej trunek nadawałby się do picia. Najstarszym winem do picia może być natomiast Steinwein z 1540 r. Wyprodukowano go w winnicy Würzburger Stein, znajdującej się w niemieckiej Frankonii. W 1961 r. odbyła się degustacja jednej z 420-letnich butelek. Steinwein nadawał się do picia tylko przez kilka chwil. Potem utlenił się i zmienił w ocet winny. W 2010 r. Dominique Demarville, szef piwnicy domu szampana Veuve Clicquot, spróbował szampana sprzed 170 lat. Ponoć był słodki i świeży, choć niektórzy testerzy określili zapach w pierwszej chwili jako „mokre włosy”. Musujące wino odnaleziono we wraku na dnie Morza Bałtyckiego. Gdzie rośnie najstarszy krzew winny? Największą atrakcją słoweńskiego miasta Maribor jest krzew szczepu modra kavčina. To najstarszy na świecie żywy krzew winorośli. Ma aż 400 lat. Rośnie na fasadzie domu, w którym znajduje się małe muzeum, chroniony metalowym płotem. Pod koniec września w Mariborze odbywa się Festiwal Starej Winorośli, podczas którego odbywa się ma miejsce uroczyste winobranie. 35–55 kg fioletowych owoców zamienia się w 100 buteleczek wina, które trafiają do znamienitych gości odwiedzających Słowenię. Najstarsze wino w Polsce Choć uprawa winorośli w Polsce kojarzy się z Ziemią Lubuską, pierwsze winnice powstały pod Krakowem. Wino produkowano tam już w X wieku. Początkowo głównie dla potrzeb liturgii chrześcijańskiej. Zresztą pierwsze sadzonki winorośli trafiły do Polski prawdopodobnie z Czech, podobnie jak chrześcijaństwo. Od XI wieku wino produkowali mnisi z opactwa benedyktynów w Tyńcu. W tym czasie rozpoczęła się też hodowla winorośli na Podkarpaciu. Skąd się wzięły winnice w Zielonej Górze? Legenda głosi, że po zamordowaniu Bachusa przez tytanów bogini Pallas Atena jego krwią pokropiła tereny przyszłych regionów winiarskich. Jedna z kropli spadła na Grünberg (Zieloną Górę), co zapoczątkowało uprawy win na tym terenie. Bardziej historyczne źródła wskazują na rok 1150. To wtedy w rejonie Zielonej Góry miały się pojawić sadzonki winorośli, przywiezione przez osadników z Flandrii. Zawodny klimat sprawiał jednak, że czasem krzewy przemarzały lub brakowało dni słonecznych, by grona nabrały słodyczy. Mawiano wtedy, iż to napój specjalnie cierpki, gdyż przeznaczony jest do dziczyzny. Jedna z legend mówi, że w Zielonej Górze niepotrzebny był kat. Wystarczył wyrok śmierci i dzban wina, które należało wlać skazanemu do gardła i przywiązać go na noc. Do rana kwaśne wino przeżerało nieszczęśnikowi żołądek. Gdzie powstały szklane kieliszki do wina? Grecy pili wino z płytkich czarek z dwoma uchwytami na niskiej nóżce (cylix). Czasem podawano je też w większych naczyniach (kantharos) lub specjalnych rogach do wina (rhyton). Najwyższe warstwy piły z naczyń srebrnych i złotych, pozostali z ceramicznych, zdobionych motywami dionizyjskimi. W użyciu były skóry dyni, a nawet zwierzęce rogi. W 50 r. n.e. Pliniusz Starszy zachęcał do picia z naczyń wykonanych ze złota czy srebra. Pomorze Zachodnie wraca na „musującą" mapę Europy. Pierwsze wina musujące powstały we Francji w XVIII wieku. Tradycja produkcji win z bąbelkami na Pomorzu Zachodnim jest znacznie młodsza. Klimat i jakość gleb sprawiają jednak, że ta częś.. W tamtym czasie możliwe było już wytworzenie szklanych kielichów, które były znacznie droższe niż te wykonane z metali szlachetnych. Zdaniem Pliniusza jako pierwsi szkło wytopili feniccy kupcy przypadkowo w ognisku na plaży. Najstarsze ślady produkcji i użytkowania szkła pochodzące z 3400 roku p.n.e. archeolodzy odnaleźli w Mezopotamii i Egipcie. Natomiast najstarsze znane kielichy szklane datuje się na 400 rok p.n.e. Gdy produkcja szkła dotarła do Rzymu, była rozwijana i udoskonalana. Zaczęto wytapiać szkło przezroczyste, w jego produkcji wyspecjalizowała się w średniowieczu Wenecja. Tak dobrej jakości szkła nie udało się uzyskać w innych częściach Europy, więc próbowano wykraść tę technologię. Z tego względu w XIII wieku przeniesiono produkcję szkła z Wenecji na wyspę Murano, gdzie tajemnica mogła być lepiej strzeżona. Źródła: archiwum NG, Lubiewino.com.
W starożytnej rzymskiej will odkryto luksusową winiarnię. „Fontanny były wypełnione winem”
Archeolodzy, którzy prowadzili wykopaliska w ruinach starożytnej willi, odkryli, że na terytorium tej dostojnej posiadłości znajdowała się niezwykła winiarnia. We wnętrzu miały znajdować się fontanny, z których wypływało wino. Naukowcy twierdzą, że miejsce odwiedzał sam cesarz.
W tym artykule: Wykopaliska archeologiczne w starożytnej willi niedaleko Rzymu Winiarnie prawdopodobnie odwiedzał sam cesarz Nie wiadomo dokładnie, który cesarz zlecił budowę winiarni Współcześnie słowo „willa” kojarzy się z dużym domem na obrzeżach miasta. Mieszkańcy takich posiadłości mają swój ogródek, garaż, altankę letnią. Niektórzy decydują się również na basen lub inne dodatkowe atrakcje. Jednak w czasach starożytnego Rzymu wille wyglądały zupełnie inaczej. Przedstawiony wyżej opis (oczywiście z pominięciem garażu) dotyczyłby wówczas zwyczajnego i skromnego domostwa. Wykopaliska archeologiczne w starożytnej willi niedaleko Rzymu Prawdziwa rezydencja bogatszych Rzymian przypominała czasem małe miasto, w którym znajdowały się olbrzymie ogrody i oranżerie. A nawet prywatne areny, do których przyjeżdżały trupy teatralne lub gladiatorzy, którzy walczyli ze sobą podczas specjalnych, prywatnych pokazów. Co więcej, do takie wille często odwiedzali sami cesarze. Właśnie w jednej z takich willi włoscy archeolodzy prowadzili najnowsze wykopaliska. Ruiny Villa dei Quintili (Willi Kwintyliuszów) znajdują się wzdłuż drogi Via Appia, tuż za tradycyjnymi granicami Rzymu. Posiadłość została zbudowana na zlecenie dwóch braci: Sextusa Kwintyliusza Waleriusza Maximusa i Sextusa Kwintyliusza Condianusa. Powstała w połowie II wieku n.e i znajdowała się na powierzchni ok. 24 hektarów. Na terytorium posiadłości znajdował się wielki i majestatyczny budynek, do którego przyjeżdżali znamienici goście z całego cesarstwa. Oprócz tego bracia wybudowali tam teatr, hipodrom, czyli arenę, na której odbywały się wyścigi rydwanów, a także kompleks łaźni. Ogrody zdobiła przepiękna roślinność i las, w którym rosły m.in. sosny kalabryjskie. Winiarnie prawdopodobnie odwiedzał sam cesarz Archeolodzy od dawna wiedzieli, że jest to miejsce niezwykłe. Kiedy po raz pierwszy odnaleziono pozostałości budynków na tym terenie, badacze myśleli, że było to nieznane wcześniej miasto, które sąsiadowało z Rzymem. Dopiero kolejne prace archeologiczne wykazały, że willa powstała za czasów panowania cesarza Hadriana. Dzięki analizie źródeł historycznych badacze odkryli, że Kommodus, syn Marka Aureliusza, w 182 roku nakazał usunięcie jej właścicieli, a następnie skonfiskował willę na własny użytek. Budowle starożytnego Rzymu. 11 najsłynniejszych obiektów, które warto zobaczyć Budowle Starożytnego Rzymu na długie lata stały się wzorem dla architektów z całej Europy. Jakie budowle znajdowały się w Starożytnym Rzymie? Zapraszamy na wycieczkę szlakiem najważniej... Teraz okazuje się, że willa była jeszcze bardziej samowystarczalna, niż dotychczas sądzono. Naukowcy odnaleźli pozostałości budynku, który pełnił funkcję winiarni. Archeolodzy przyznali, że jej wnętrza były bardzo bogate i służyła również do organizacji wystawnych przyjęć. Znajdowało się tam kilka sal jadalnych, a w samym środku głównego dziedzińca stały fontanny, z których miało wydobywać się wino. Autorzy odkrycia uważają, że na terenie willi znajdowały się winnice, na których pracowali niewolnicy. Zbierane owoce były następnie wykorzystywane do produkcji lokalnego wina. Włoscy uczeni twierdzą, że jeden z rzymskich cesarzy miał odwiedzać winiarnię regularnie i doglądać pracy nad produkcją trunku. Nie wiadomo dokładnie, który cesarz zlecił budowę winiarni – Willa w czasach starożytnych była swoistym mini-miastem, w którym znajdowała się ta luksusowa winiarnia. To właśnie tutaj powstawało wino dla samego cesarza – twierdzi dr Emlyn Dodd, archeolog z British School w Rzymie, który kierował wykopaliskami. Odkrycie zostało opublikowane w najnowszym wydaniu czasopisma naukowego „Antiquity”. Nie wiadomo jednak dokładnie, który cesarz zlecił wybudowanie winiarni. Wiadomo, że to Kommodus stał się pierwszym władcą Rzymu, który wszedł w posiadanie willi, ale nie ma żadnych dowodów, że to dla niego produkowano wino. Archeolodzy odkryli jednak kilka kadzi do fermentacji tego napoju. Na jednym z naczyń znajdowało się wyryte imię Gordiana III. To cesarz, który rządził Rzymem w latach 238–244. Badacze nie mogą jednak stwierdzić na pewno, czy ten władca nakazał budowę winiarni. Niezależnie od tego, kto ją zbudował, dowody archeologiczne jasno wskazują, że było to miejsce niezwykłe. Prof. Dodd twierdzi, że zarówno konstrukcja, jak i wnętrze wskazują, że nie miało być to miejsce praktyczne, ale ekstrawaganckie. Archeolog uważa, że prawdopodobnie raz w roku cesarz przyjeżdżał do willi, aby uczcić wyprodukowanie nowego rocznika wina. Wraz z całym orszakiem dworskim urządzał w tym miejscu wystawne biesiady. Źródło: Antiquity Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Styria na talerzu i w kieliszku. Co zjeść oraz wypić podczas zimowego pobytu w Styrii
Na początek dnia wizyta w winnicy, na obiad – lokalna potrawa, a wieczorem – bożonarodzeniowe jarmarki. Podpowiadamy, czego spróbować zimą w Styrii.
W tym artykule: Winna Styria Styryjskie specjały Smak Świąt Winna Styria – Sauvignon Blanc to nasz okręt flagowy, doskonale tu wychodzi. Podobnie jak Chardonnay, które nazywamy w Styrii Morillon – Ewald Tscheppe nalewa wino cienką strugą do kieliszków. Trunek zaczerpnął szklaną rurką wprost z dębowej beczki. Jestem w Południowej Styrii, w biodynamicznej winnicy Werlitsch, którą Ewald prowadzi wraz z żoną. Kilkadziesiąt minut wcześniej spacerowaliśmy pomiędzy krzewami winorośli, z których owoców powstało to wino. Jest zima – winogrona dawno już więc zostały zebrane i zamienione w alkoholowy napój – ale przechadzka pomiędzy przysypanymi warstewką śniegu krzewami pozwoliła nam dostrzec zupełnie inne oblicze winnicy. – Winiarze najintensywniej pracują pod koniec lata i na początku jesieni, gdy trzeba doglądać owoców, a później je zbierać i tłoczyć. Zimą mamy więcej czasu i wtedy możemy zająć się gośćmi – mówi Ewald. To jeden z najlepszych momentów na odwiedziny. Zwiedzanie winnic nie jest wówczas naznaczone pośpiechem, a właściciele chętnie prowadzą turystów przez swoje włości, pokazując wszelkie zakamarki i z cierpliwością odpowiadając na wszelkie pytania. A na koniec podsuwając wino do degustacji. Zazwyczaj nalewane nie z butelki, lecz wprost z drewnianych beczek, w których trunek dojrzewa przez miesiące, a bywa, że i lata. To okazja by spróbować wina, które wciąż jeszcze podlega przeobrażeniom. I porównać smak i bukiet trunków z różnych szczepów i beczek. - Wino najlepiej smakuje w miejscu swojego powstania – tłumaczy Tscheppe. – Dlatego warto wybrać się do winnicy, a nie tylko kupować butelki w sklepie. Styryjskie specjały Ta stara winiarska prawda nie opiera się na jakichś magicznych przesłankach, lecz na fakcie, że wino jest częścią przestrzeni, w której powstaje. Zrodziło się na tej ziemi, ale też w naturalny sposób przynależne jest miejscowym smakom. Jego właściwości najłatwiej docenić, zestawiając je z lokalnymi przysmakami. Winiarze o tym wiedzą - styryjskie winnice często mają gastronomiczne zaplecze lub współpracują z tawernami leżącymi na Południowostyryjskim Szlaku Wina, ciągnącym się od Ehrenhausen do Platsch i Berghausen. Można w nich spróbować drobnych przekąsek – deski serów czy wędlin – ale też bardziej treściwych dań. O wyjątkowości wielu z nich decyduje dodatek „styryjskiego złota”, czyli oleju dyniowego. Piaszczysta gleba oraz wyjątkowy klimat Południowej Styrii są wprost stworzone dla dyń. Dynia oleista uprawiana jest w Południowej Styrii od końca XIX wieku, dziś stała się jednym z głównych produktów rolniczych regionu. By wytłoczyć litr oleju, potrzeba około trzech kilogramów prażonych nasion – a na te z kolei około 30-40 dyń – nie dziwi więc, że wczesną jesienią styryjskie pola zamieniają się w prawdziwy dyniowy wszechświat. Olej stał się tu tak ważny, że z myślą o turystach wyznaczono nawet „szlak dyniowy”, skupiający 9 tłoczni, 23 tawerny i 25 plantacji rolniczych. Podążając nim, o „styryjskim złocie” można dowiedzieć się absolutnie wszystkiego. Typowym dla Południowej Styrii smakiem jest też pieczony kurczak podawany na sałacie skropionej… a jakże, olejem dyniowym. Aufg'setzte Henn, jak zwie się to danie, przyrządzany jest z kurczaka rasy sulmtaler – lokalnej odmiany, która jeszcze kilkadziesiąt lat temu była bliska wyginięcia. Ptaki te hoduje się tradycyjnymi metodami: przebywają na otwartym powietrzu, mają swobodę ruchów i same wynajdują sobie w ściółce jedzenie. W żaden sposób nie przyspiesza się też ich wzrostu, pozwalając im rozwijać się w naturalny sposób. Smak Świąt Nieco prostsze smaki – co nie znaczy, że gorsze – królują na bożonarodzeniowych jarmarkach, organizowanych w adwencie w całej Styrii. Ja wybieram się do Grazu, skuszony unoszącym się w powietrzu zapachem pieczonych kasztanów, gorących gofrów i grzanego wina. Podróż po kiermaszach okazuje się kojącą zmysły wędrówką przez uliczki rozświetlone tysiącami lampek, pomiędzy stoiskami z rękodziełem, bożonarodzeniowymi stroikami i całym morzem przysmaków. Gdy policzki i palce zmarzną w chłodnym grudniowym powietrzu, wystarczy zamówić kubek ciepłego trunku, skubnąć trochę opiekanego nad palnikiem sera lub przystanąć przed adwentowym kominkiem, pozwalając ciepłu przeniknąć ciało. Czternaście organizowanych w mieście kiermaszów świątecznych rozsianych jest w takiej odległości, by dało się do nich szybko dojść pieszo. Przemieszczając się, wystarczy podążać za niosącymi się w powietrzu melodiami kolęd i świątecznych pieśni – uliczne koncerty są stałym punktem adwentowego programu – lub kierować się ku światłu lampek spowijającym stoiska. To przyjemny spacer, który najlepiej odbyć bez pośpiechu, chłonąc wyjątkową grudniową atmosferę. Trasa prowadzi mnie w końcu do głównego placu Grazu – centrum świątecznych uciech. Stoi tu największa w mieście choinka, otoczona drewnianymi chatkami z wszystkim, czego dusza zapragnie. Na fasadzie ratusza i daszkach stoisk tańczą bożonarodzeniowe światła rzucane z projektora. Niedaleko choinki kręci się drewniana karuzela, przystaję więc i popijając grzane wino patrzę na rozmyte w ruchu sylwetki rozradowanych dzieci myśląc o tym, że tak właśnie powinien wyglądać przedświąteczny czas.
W Gruzji odnaleziono tłocznię wina sprzed 1800 lat. Znajdowała się tuż obok rzymskiego fortu
Zespół polsko-gruzińskich archeologów odkrył tłocznię wina nieopodal starożytnego rzymskiego fortu Gonio (dawniej Apsaros). Badacze twierdzą, że placówka zaopatrywała żołnierzy Cesarstwa.
W tym artykule: Polscy i gruzińscy archeolodzy odnaleźli rzymską tłocznię wina Tłocznią mógł zarządzać emerytowany wojskowy Kto korzystał z usług starożytnej tłoczni? Forteca Gonio to rzymska fortyfikacja, która znajduje się na terytorium Gruzji, 15 km na południe od Batumi. Nie wiadomo dokładnie, kiedy została wzniesiona, ale najstarsze zapiski o fortyfikacji pochodzą z I wieku n.e., a pisał o niej Pliniusz Starszy, rzymski historyk i pisarz, który zginął podczas wybuchu Wezuwiusza. Polscy i gruzińscy archeolodzy odnaleźli rzymską tłocznię wina W czasach Cesarstwa Rzymskiego miejsce to nazywano Apsaros lub Apsaruntos. W II wieku n.e. znajdowało się tam dobrze umocnione miasto należące do rzymskiej kolonii Kolchidy. Miasto miało słynąć z teatru i wyścigów konnych. Okazuje się, że być może również z produkcji wina… Zespół polsko-gruzińskich archeologów prowadził wykopaliska w regionie rzymskiej fortecy. W pewnym momencie udało im się odnaleźć dobrze zachowane pozostałości po tłoczni wina, która prawdopodobnie zaopatrywała rzymskich żołnierzy. Budowle starożytnego Rzymu. 11 najsłynniejszych obiektów, które warto zobaczyć Budowle Starożytnego Rzymu na długie lata stały się wzorem dla architektów z całej Europy. Jakie budowle znajdowały się w Starożytnym Rzymie? Zapraszamy na wycieczkę szlakiem najważniej... Tłocznia został zbudowana kilkaset metrów od fortecy. – Z punktu widzenia regulaminu wojskowego obszar ten powinien być niezabudowany. Ale ludzie od zawsze byli zainteresowani robieniem biznesów. Dlatego w okolicy tego i innych rzymskich obozów wznoszono np. domy publiczne czy - jak w tym przypadku - tłocznię wina – mówił w rozmowie z PAP Radosław Karasiewicz-Szczypiorski dr hab. z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego i kierownik badań. Badacze twierdzą, że tłocznia pracowała między II a III wiekiem. Tłocznią mógł zarządzać emerytowany wojskowy Naukowcy zastanawiają się zatem, do kogo mogła należeć tłocznia. Według archeologów, interes na wojsku robili sami żołnierze, ale już po skończonej służbie – Emerytowani żołnierze, którzy dzięki dobrym kontaktom z dowództwem obozu rozpoczynali lukratywną działalność. W forcie Apsaros stacjonowali zapewne zarówno legioniści, jak i wojska pomocnicze, czyli żołnierze nieposiadający obywatelstwa rzymskiego – twierdzi dr hab. Karasiewicz-Szczypiorski. Archeologom udało się wykryć pozostałości tłoczni, dzięki metodzie LIDAR (Light Detection and Ranging). Polega ona na pomiarze odległości poprzez oświetlanie celu światłem laserowym i pomiarze odbicia za pomocą czujnika. Dzięki temu możliwe jest m.in. tworzenie trójwymiarowych modeli badanych obiektów oraz wykrywanie anomalii w ukształtowaniu terenu. Kto korzystał z usług starożytnej tłoczni? Naukowcy zwrócili uwagę na to, że architektura obiektu ma wpływy zarówno lokalne, jak i rzymskie. – Warto zwrócić uwagę, że tłocznia ma cechy konstrukcyjne typowe dla lokalnej tradycji winiarskiej, ale do uszczelnienia powierzchni roboczej oraz zbiornika na moszcz wykorzystano zaprawę hydrauliczną typową dla budownictwa rzymskiego – tłumaczy w rozmowie z PAP Karasiewicz-Szczypiorski. Możliwe również, że lokalna ludność integrowała się Rzymianami i wspólnie korzystali z dobrodziejstw tłoczni. Jak smakowało wino starożytnych Rzymian? Amfory znalezione w Morzu Tyrreńskim mogą pomóc rozwiązać tę zagadkę Nurkowie odnaleźli w sumie trzy naczynia do wina, które pochodziły z czasów starożytego Rzymu. Co wykazała analiza? – Tłocznia jest więc świadectwem wymiany idei na pograniczu pomiędzy Imperium Rzymskim i lokalnym Królestwem Iberii – dodaje uczony. Co ciekawe, badaczom udało się ustalić nawet, jaki rodzaj wina mógł być produkowany w starożytnej tłoczni. Archeolodzy sugerują, że było to tradycyjne gruzińskie wino, które przechowywano w kwewri. To gliniane amfory przeznaczone do produkcji wina, które zakopywało się w ziemi, gdzie trunek w odpowiedniej temperaturze fermentował. Zespół polskich i gruzińskich archeologów prowadzi wykopaliska w Gonio już od 2014 roku. Do tej pory udało im się odkryć wiele przedmiotów, które związane były z dawnym rzymskim garnizonem. Źródło: PAP Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jak smakowało wino starożytnych Rzymian? Amfory znalezione w Morzu Tyrreńskim mogą pomóc rozwiązać tę zagadkę
Nurkowie odnaleźli w sumie trzy naczynia do wina, które pochodziły z czasów starożytego Rzymu. Co wykazała analiza?
W tym artykule: Naukowcy połączyli metody analizy chemicznej z archeologią środowiskową Badacze odkryli w amforach obecność smoły z drewna sosnowego Jakie wino pili starożytni Rzymianie? W 2018 roku nieopodal portu we włoskiej miejscowości San Felice Circeo nurkowie znaleźli trzy amfory. Wstępne badania wykazały, że pochodziły z ok. I–II wieku p.n.e. Włoscy naukowcy postanowili lepiej się przyjrzeć naczyniom i dokonać dokładnej analizy chemicznej i archeologicznej, aby przekonać się, jakie tajemnice o minionych czasach mogą skrywać. Swoim odkryciem pochwalili się na łamach czasopisma naukowego „PLOS One”. Naukowcy połączyli metody analizy chemicznej z archeologią środowiskową Naukowcy kierowali się hipotezą, że amfory dadzą im wgląd w skład wina, które produkowano w starożytnym Rzymie. Nie pomylili się. W swoich badaniach połączyli nowoczesne techniki analizy chemicznej z archeologią środowiskową. Badacze w artykule przyznali, że dotychczas bardzo rzadko inni uczeni podejmowali się zbadaniu tego rodzaju naczyń, aby zrozumieć szerszy kontekst historyczny regionu, okresu lub społeczności. Wynika to z faktu, że jest to trudny i złożony proces. Budowle starożytnego Rzymu. 11 najsłynniejszych obiektów, które warto zobaczyć Budowle Starożytnego Rzymu na długie lata stały się wzorem dla architektów z całej Europy. Jakie budowle znajdowały się w Starożytnym Rzymie? Zapraszamy na wycieczkę szlakiem najważniej... W swojej pracy badacze wykorzystali metody chromatografii gazowej i spektrometrii masowej, aby zbadać ślad chemiczny w amforach. Dodatkowo naukowcy postanowili zbadać mikrocząsteczki pyłków winorośli, których użyto do produkcji wina. Wyniki pokazały, że amfory znalezione u wybrzeży San Felice Circeo były wykorzystywane do przechowywania zarówno białego, jak i czerwonego wina. Badacze odkryli w amforach obecność smoły z drewna sosnowego W trakcie badań składu chemicznego naukowcy natknęli się na ślady paku węglowego, w którym wykryto obecność sosny. Badacze ocenili, że roślina pochodziła z regionu Sycylii lub Kalabrii. Co ciekawe, uczeni stwierdzili, że drzewa z rzędu sosnowców (Pinaceae) były wykorzystywane do uszczelniania amfor lub nawet do aromatyzowania wina. Drogi rzymskie – kto je budował i gdzie można zobaczyć starożytne drogi? Starożytni Rzymianie byli wybitnymi inżynierami, a najlepszym tego dowodem są słynne drogi rzymskie. Jak je nazywano? Jak je budowano? Gdzie można zobaczyć ten wyjątkowy relikt antycznego ś... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/drogi-rzymskie-kto-je-budowal-i-gdzie-mozna-zobaczyc-starozytne-drogi-fot-claudio-ciabochi-education-images-universal-images-group-via-getty-images-9b17506.jpeg" width="938" height="626" alt="Drogi rzymskie - kto je budował i gdzie można zobaczyć starożytne drogi? (fot. Claudio Ciabochi/Education Images/Universal Images Group via Getty Images)" title="Drogi rzymskie - kto je budował i gdzie można zobaczyć starożytne drogi? (fot. Claudio Ciabochi/Education Images/Universal Images Group via Getty Images)" /> Na razie jednak naukowcy nie mają pewności co do dokładnego zastosowania rośliny odkrytej w amforach. W artykule przyznają, że połączone badania chemiczne i archeologiczne pozwoliły dotrzeć do obecności smoły węglowej, co daje podstawę do dalszych badań. Jakie wino pili starożytni Rzymianie? Starożytni Rzymianie słynęli z winnej tradycji. To właśnie oni byli popularyzatorami uprawiania winorośli i produkcji tego trunku w całej Europie. Mieszkańcy imperium podchodzili do tego niezwykle poważnie i był to bardzo ważny element codziennego życia, co widać chociażby w starożytnych tekstach. Rzymski poeta Horacy miał przecież pisać: „Wino czyni śmiertelnych wesołymi i żartobliwymi” oraz „Mądrze jest topić smutki i trudy życia w łagodnym winie”. Inny rzymski pisarz, Owidiusz, mawiał: „Troska znika i rozpuszcza się w obfitym winie”. Dziś już wiemy, że resweratrol, czyli organiczny związek chemiczny, który występuje m.in. w czerwonym winie (szczególnie we włoskim szczepie primitivo), działa korzystnie na ludzki organizm. Może m.in. aktywować geny związane z długowiecznością. Wino tylko dla bogaczy? Bzdura! Od zawsze pili je... wszyscy Znaleziska na miejscu antycznej osady greckiej sugerują, że przedstawiciele wszystkich klas społecznych pili wino co najmniej od neolitu. Niestety, odtworzenie dokładnego przepisu na wino z czasów rzymskich jest karkołomnym i bardzo trudnym wyzwaniem. Być może tego rodzaju badania przybliżą nas kiedyś do odpowiedzi na pytanie, jak smakowało wino w Imperium Rzymskim. Do tego czasu jednak musimy zadowolić się tym, które znamy dzisiaj. Źródło: PLOS One.
Na odkrywanie Zamościa wybieramy się z Karolem Okrasą. W tym najbardziej włoskim z polskich miast będziemy wspólnie szukać południowej idylli, znakomitej kuchni i aromatycznych win.
W tym artykule: Padwa Północy Pirogi i cebularze Swojskie życie Powstały z inspiracji renesansowymi miastami idealnymi Zamość łączy w sobie urok spokojnego włoskiego miasteczka ze swojskością Lubelszczyzny. Pierwsze skojarzenia na temat Zamościa większość z nas wyniosła pewnie ze szkoły: najbardziej włoskie miasto w Polsce, prywatna inicjatywa hetmana Jana Zamoyskiego i piękny rynek. Wraz z Karolem Okrasą, jednym z najbardziej cenionych polskich szefów kuchni, który na Zamojszczyźnie szukał inspiracji do inspiracji do menu swojej restauracji Platter, sprawdzamy, dlaczego warto tam spędzić trochę więcej czasu. W podróż wybieramy się włoskim – a jakże! – Maserati Levante z napędem hybrydowym. Padwa Północy Projektując Zamość, włoski architekt Bernardo Morando z pieczołowitością zadbał o każdy szczegół. Perfekcyjnie zaplanowane miasto do dziś wyróżnia się rozwiązaniami, które wpływają na codzienną jakość życia. Dzięki szerokim ulicom mieszkańcy Zamościa mogą cieszyć się naturalnym systemem wentylacji, zaś lekkie pochylenie w kierunku rzeki Łabuńki od stulecie ułatwia odpływ nieczystości. Nawet w upalne dni, których w tym regionie Polski nie brakuje, na Starym Mieście czuć przyjemny powiem wiatru. Neapol zyskuje przy bliższym spotkaniu. 7 pomysłów na wycieczki po środkowych Włoszech Stolica regionu Kampania w wielu osobach wzbudza mieszane uczucia. Już na pierwszy rzut oka można wyciągnąć wniosek, że Neapol to miasto kontrastów. Zarówno miasto, jak i cała środkowa It... Na Rynku Głównym Karol ma umówione spotkanie z Danielem Sabacińskim, lokalnym przewodnikiem, który obiecał nam opowiedzieć, jak kształtował się niepowtarzalny charakter Zamościa. – Początkowo Zamość był pomyślany jako miasto wyłącznie dla zamożnych. To oni stają się pierwszymi mieszkańcami, budują kolejne kamienice i decydują o szybkim rozwoju miasta. Z czasem jednak Jan Zamoyski zaczął zapraszać kolejne społeczności. Każda z nich dołożyła się do tworzenia wyjątkowości tego miejsca. Pierwsi przybyli bogaci kupcy ormiańscy. To im zawdzięczamy przepiękne, kolorowe kamienice na prawo od Ratusza. Następnie do miasta trafili Żydzi sefardyjscy, zmuszeni w XV wieku do opuszczenia Hiszpanii, a wraz z nimi zwyczaje i tradycje śródziemnomorskie. To dzięki tej społeczności możemy dzisiaj zwiedzać wspaniale zachowaną późnorenesansową synagogę. Swój wpływ na Zamość mieli też Grecy, za sprawą których w szybko rozwijającym się mieście powstały znakomite zakłady rzemieślnicze – opowiada Daniel Sabaciński. Pirogi i cebularze Zamojska Starówka nie jest duża. Na jej zwiedzanie poświęcamy jednak z Karolem Okrasą całe przedpołudnie. Miasto zachwyca idealnym układem i wszechobecną symetrią. Prosty układ krzyżujących się ulic przypomina założone w tym samym roku argentyńskie Buenos Aires. Rynek Główny o wymiarach sto na sto metrów miał być dokładnie dwa razy większy od położonych w jednej linii dwóch mniejszych rynków – Wodnego i Solnego. Zamojska kuchnia nie akceptuje granic. To tu na Lubelszczyźnie, w małych restauracjach i kawiarniach tętni „włoskie życie miasta”. Wraz z Karolem na obiad siadamy w Piwnicy pod Świętym Kazimierzem (Rynek Wielki 6). Zamawiamy znakomitą zupę dziadówkę, czyli rosół z rwanymi kluseczkami i ziemniakami okraszony boczkiem oraz wielki talerz tarciuchów, czyli regionalną babkę ziemniaczaną – zamojską specjalność. W poszukiwaniu lokalnych smaków warto również zajrzeć do innych restauracji na Starym Mieście. Nietrudno tu o choćby znakomity piróg biłgorajski, czyli chrupiące ciasto faszerowane kaszą gryczaną. W restauracji Skarbiec Wina (Staszica 27) dostajemy talerze chrupiących i świetnie wypieczonych cebularzy lubelskich. Ten przysmak Zamość zawdzięcza tradycji jej żydowskich mieszkańców. „Idealny cebularz powinien mieć złocistą barwę oraz zapach i smak pieczonej cebuli” – wyjaśnia Karol. Do obiadu zamawiamy – a jakże! – butelkę produkowanego na Roztoczu wina. Po obiedzie siadamy na galicyjskie espresso. Jak dowiadujemy się od mieszkańców miasta, najsmaczniejsze podają w Cafe Galicya (Rynek Solny 2). I rzeczywiście podwójne mleko, miód i przyprawy robią swoje. Co ciekawe, w Galicyi serwują też koktajl kawowy „włoska robota”. Kolejne jasne nawiązanie do włoskich korzeni miasta. Swojskie życie Już kilkanaście kilometrów za miastem rozpościerają się zachwycające krajobrazy, w których pejzaże są wpisane kilkusetletnie zabytki, a w porozrzucanych po okolicy dworkach i zagrodach można kosztować prostej i zdrowej kuchni oraz doskonałych win. Brzmi jak Toskania? Tak, choć wciąż jesteśmy na Zamojszczyźnie. – Jadąc przez bezkres tych niesamowitych krajobrazów, czuję, że nie ma żadnych granic. Na tym powinno polegać życie szczęśliwego człowieka – rzuca nagle Karol, prowadząc włoskie Maserati Levante po kolejnych drogach szlaku lubelskiego renesansu. Tu wszystko się zgadza. Nawet klimat jest włoski. W ciągu roku w okolicach Zamościa jest najmniej dni pochmurnych w Polsce, a wygrzane w południowym słońcu warzywa i owoce mają niepowtarzalny smak. 5 najlepszych pizzerii we Włoszech poleca Matteo Brunetti Po prawdziwą pizzę warto wybrać się aż do Włoch. Specjalnie dla nas ranking najlepszych pizzerii w Italii przygotował znany kucharz Matteo Brunetti. Zatrzymujemy się w Zagrodzie Guciów (Zwierzyniec, Guciów 19), jednym z 7 nowych cudów Polski magazynu „National Geographic”, gdzie państwo Anna i Stanisław Jachymkowie utworzyli małe, lecz bogate muzeum etnograficzno-przyrodnicze. Czego tu nie ma! W XIX-wiecznej chałupie i stodole znajdują się stare sprzęty, narzędzia i naczynia zasobowe. W starych stajniach można obejrzeć wystawę meteorytów, minerałów i skamieniałości z obszaru między Wisłą a Bugiem. W spichlerzu z 1764 roku zaś znajdują się prace roztoczańskich mistrzów. Gospodarze zadbają, by z zagrody nikt nie wyszedł głodny. Na nas już czekają półmiski gorących pierogów. To nie wszystko. Rozpoznawszy naszą ekipę, pan Stanisław wnosi świeżą kaszankę. – Coś niesamowitego! Tak smakuje Zamojszczyzna – kwituje Karol Okrasa. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Przewodnik po Morawach południowych. Dlaczego warto pojechać do Czech kamperem?
Razem z Campiri udaliśmy się na wyprawę kamperem po południowych Morawach. Przekonałem się, że nie ma nic lepszego od karawaningu.
W tym artykule: Dzień pierwszy – przepaść Macocha, pałac Slavkov i zalew Nove Mlyny Dzień drugi – rowerem przez Morawy i Mikulov Dzień trzeci – zamek w Lednicach, wioska Vrbice i przypadkowe spotkanie z Pavelem w jego winnicy Moja fascynacja Czechami zaczęła się w bardzo pokrętny sposób. Wcale nie miała swojego początku w stolicy kraju ani w czeskim piwie. W Pradze bywałem wielokrotnie i choć jest to niewątpliwie piękne miasto, muszę z przykrością przyznać, że nie urzekło mnie na tyle, żeby z wypiekami na twarzy o nim opowiadać. Po pierwsze, wynika to ze względów sentymentalnych. Numerem jeden europejskich stolic zawsze będzie dla mnie Budapeszt. Po drugie, z biegiem lat staram się raczej uciekać od wielkich miast. Czechami zainteresowałem się najpierw poprzez kino, a później przez literaturę. Wszystko zaczęło się od czechosłowackiego horroru „Palacz zwłok” z 1968 roku w reżyserii Juraja Herza, który obejrzałem kilka lat temu. Po seansie filmu stwierdziłem, że naród, który tworzy takie arcydzieła gatunku grozy, musi mieć wiele do zaoferowania. W tym roku z kolei zacząłem nadrabiać czeską literaturę, która mnie wprost oczarowała. Opowiadania Oty Pavela i Josefa Škvorecký’ego sprawiły, że przewracając ostatnią stronę książki tego drugiego, postanowiłem, że w tym roku muszę lepiej poznać ten kraj. Wybór miejsca nie trwał zbyt długo. Od razu wiedziałem, że chcę zwiedzić południowe Morawy. Czechy: Mały kraj pełen wielkich skarbów W kraju cztery razy mniejszym od Polski jest aż 12 zabytków UNESCO, czyli tylko o jeden mniej niż u nas. W Czechach dwa najdalsze są oddalone od siebie raptem o kilka godzin jazdy samochodem, w... Większym problemem natomiast był wybór transportu. Miejsca, które chciałem zobaczyć, znajdowały się w dużej odległości od siebie. Na całą podróż miałem zaledwie 4 dni. Komunikacja publiczna zatem odpadała. Szczególnie, że na mojej liście były miejsca, do których po prostu bym nie dotarł pociągiem ani autobusem. Na ratunek mojej wyprawie przybyło Campiri. Campiri to platforma, na której w prosty sposób można znaleźć wymarzonego kampera. Wystarczy podać termin i wybrać miasto odbioru. To wszystko. Nigdy nie jechałem prawdziwym kamperem i muszę przyznać, że byłem w niemałym szoku, kiedy dowiedziałem się, że jest to tak proste. Kiedy rezerwacja doszła do skutku, pozostało już tylko przygotować się do wyjazdu. Dzień pierwszy – przepaść Macocha, pałac Slavkov i zalew Nove Mlyny Tak jak wspomniałem wcześniej, miałem tylko 4 dni na podróż, a chciałem zobaczyć jak najwięcej miejsc. Wyjechaliśmy zatem w czwartek w nocy, biorąc ze sobą mnóstwo jedzenia i dwa rowery. Jazda dużym autem nie sprawiała większych problemów. Właściwie już po kilku kwadransach przyzwyczaiłem się do jego gabarytów. Po ok. 6-godzinnej jeździe dojechaliśmy do pierwszego punktu programu – przepaści Macochy. Przepaść Macochy, fot. Getty Images To miejsce, które znajduje się w krasie Morawskim, na północ od Brna. Jest to istny raj fanów speleologii, chociaż spośród 1600 jaskiń zaledwie 4 otwarte są dla zwiedzających. Na szczególną uwagę zasługuje Punkevní. To 35-kilometrowy system jaskiniowy, w którym można wziąć udział w spływie podziemną rzeką oraz dotrzeć na dno przepaści Macocha. Czechy pieszo i na rowerze. Przedstawiamy najpiękniejsze szlaki na terenie tego niezwykłego kraju Czechy są prawdziwym rajem dla osób poszukujących pomysłów na aktywne spędzenie urlopu. W kraju dostępnych jest nieskończona liczba szlaków turystycznych, które przy niewielkim wysiłku m... Niestety, nam udało się dotrzeć jedynie na górę, skąd mogliśmy zobaczyć Macochę z nieco innej perspektywy. To przepiękne miejsce, z którego można podziwiać niezwykły leśno-krasowy krajobraz. Idąc ścieżką w dół, można zejść do drugiego punktu widokowego, z którego widać przepaść z bliższej odległości. Często mówię sobie, że jeśli czegoś w trakcie podróży nie zobaczyłem z braku czasu, jest to zawsze dobry powód, żeby tam wrócić. Przepaść Macocha jest definitywnie takim miejscem. Chociaż kusiło nas, żeby spróbować zejść na sam dół przepaści, nie mieliśmy już na to czasu. Ruszyliśmy w dalszą drogę, w stronę miasteczka Slavkov u Brna. To właśnie tam odbyła się słynna bitwa pod Austerlitz, w której Napoleon pokonał Austrię i Rosję. Na początku obawiałem się jazdy kamperem po mieście, a w szczególności szukania miejsca parkingowego na wąskich uliczkach. Niesłusznie. Okazało się to tak samo łatwe, jak manewrowanie samochodem osobowym. Kolejny plus karawaningu. Legenda głosi, że w tym zamku Napoleon Bonaparte świętował zwycięstwo w bitwie pod Austerlitz, fot. Jakub Rybski Na miejscu chcieliśmy zwiedzić barokowy zamek Slavkov. Jest to jeden z najstarszych zachowanych dworów szlacheckich na Morawach. Otacza go przepiękny park, w którym znajdują się rzeźby i baseny. Legenda głosi, że to właśnie w tym miejscu Napoleon Bonaparte celebrował zwycięstwo w bitwie trzech cesarzy. Cóż, mogę tylko potwierdzić, że nie było lepszego miejsca, w którym mógłby cieszyć się z wygranej batalii. Ostatnim punktem czwartku było zdążyć przed zmrokiem i znaleźć miejsce do spania. W tym celu pojechaliśmy dalej na południe, w kierunku zalewu Nove Mlyny. Początkowo planowaliśmy rozbić biwak „na dziko”, ale stwierdziliśmy, że na pierwszą noc wybierzemy camping. Spontaniczne szukanie noclegu nie należy do najłatwiejszych zadań, zwłaszcza kiedy nad zalewem odbywają się akurat regaty. Ostatecznie jednak udało się znaleźć camping, w którym były wolne miejsca. Dzień drugi – rowerem przez Morawy i Mikulov Następnego dnia zjedliśmy śniadanie na łonie natury z widokiem na jezioro. Leniwie wchodząc w ten dzień, musieliśmy opuścić nasz piękny dom na kółkach i jechać w dalszą drogę. Tym razem rowerami do Mikulova. Z okolic zalewu do samego miasta droga jest prosta i cały czas prowadzi ona ścieżką rowerową. Jadąc jeszcze wzdłuż jeziora mijamy wysepkę, na której widać gotycki kościół z XII wieku. Budynek jest opuszczony od lat 70., kiedy socjalistyczne władze postanowiły stworzyć zalew i zatopić wioskę Mušov. Na szczęście aktywiści postanowili uratować obiekt i nie doprowadzić do jego zniszczenia. Morawy jakich nie znacie. Czym przyciągają turystów? Zwiedziłam połowę podziemnego świata, ale piwniczek takich jak tutaj nie widziałam nigdzie. Czym jeszcze zaskoczyły mnie Morawy? Kościół robi piorunujące wrażenie. Podziwiać można go jedynie z drona lub z lądu. W tym miejscu obowiązuje zakaz pływania, a na wyspę można dostać się jedynie z przewodnikiem podczas specjalnie zorganizowanej wycieczki. Kończąc nasze ochy i achy nad iście filmowym widokiem, jedziemy dalej. Po drodze do Mikulova mijamy pola rzepaku, jęczmienia i oczywiście winogron, których na Morawach uprawia się bardzo dużo. Pomimo że Czechy wszystkim kojarzą się z dobrym piwem, to Morawy są niewątpliwie krainą wina. O czym przekonamy się już wkrótce. Pola winogron na Morawach południowych są praktycznie wszędzie, fot. Jakub Rybski Mikoluv okazuje się niezwykle urokliwym miasteczkiem, w którym czas stanął w miejscu. Na początku wspinamy się na ruiny zamku Kozí hrádek, z których jest widok na całe miasto i okolicę. Pani, która sprzedaje bilety wstępu, sprzedaje również wino z lokalnej winnicy ze szczepu pálava. Sprawdzam w internecie informacje o czeskiej kulturze wina. Okazuje się, że już starożytni Rzymianie przywieźli tu zwyczaj uprawy winorośli i produkcji tego napoju. „Cura fugit multo diluiturque mero”. „Troska znika i rozpuszcza się w obfitym winie”, pisał rzymski poeta Owidiusz. Coraz lepiej rozumiem, dlaczego wszyscy tutaj są uśmiechnięci. Z ruin zamku schodzimy w stronę cmentarza żydowskiego. Pochodzi z czasów założenia pierwszej gminy semickiej w regionie, czyli z ok. XV wieku. Jest to jedna z większych żydowskich nekropolii w Czechach. Ma prawie 20 tysięcy m kw. powierzchni. Znajduje się tam ok. 4000 nagrobków. To miejsce spoczynku wielu znanych czeskich i morawskich rabinów. W końcowej części cmentarza znajduje się również pomnik poległych w I wojnie światowej. Tak blisko i tak pięknie! Odwiedź czeskie Skalne Miasta Skalne Miasto w czeskim Adršpach posłużyło filmowcom z Hollywood za plan filmowy podczas ekranizacji powieści fantasy C.S. Lewisa. I fakt - jest tu fantastycznie. Do tego na tyle blisko, że ... Z cmentarza idziemy prosto do pałacu. Jesteśmy spóźnieni i z części wewnętrznej możemy już zwiedzić tylko bibliotekę. To pomieszczenie, w którym znajduje się ok. 15 tysięcy egzemplarzy książek, a najstarsze pochodzą nawet z XVI wieku. Wśród zbiorów są nawet czasopisma modowe „Le Figaro”, które książę Dietrichstein kupował księżnej. Widok na Mikulov z ruin zamku Kozi hradek, fot. Jakub Rybski Ostatnim przystankiem w Mikulovie są pałacowe ogrody i rynek. Próbujemy tam lokalnego wina i czeskiego jedzenia. Rzucamy ostatni raz okiem na wyłaniający się zza budynków pałac i wracamy na camping, żeby skosztować palavy, którą wcześniej kupiliśmy w mieście. Sandor Marai pisał „najlepsze było wino i myślenie. Wino rozpalało myśli, a potem je uspokajało, usypiało”. Dzień drugi dobiegł końca. Dzień trzeci – zamek w Lednicach, wioska Vrbice i przypadkowe spotkanie z Pavelem w jego winnicy To już ostatni dzień naszej podróży po Czechach. Czwartego dnia już tylko wracamy do Polski. Z samego rana jedziemy zatem do zamku w Lednicach. Kolejny raz przekonuję się, że jadąc przez Morawy mógłbym co pięć minut zatrzymywać się, żeby zrobić zdjęcie. Wszędzie jest tak samo pięknie. I wszędzie są te zjawiskowe pola winorośli. W końcu dojeżdżamy do Lednic. Zostawiamy kampera na miejskim parkingu i idziemy zwiedzić zamek. Muszę przyznać, że spośród wszystkich dworów i pałaców ten zrobił na mnie największe wrażenie. Szczególnie widok z perspektywy ogrodów. Przechadzając się wokół, można przez chwilę poczuć się, jakbyśmy przenieśli się do epoki wiktoriańskiej. W głowie słyszę motyw przewodni serialu „Downtown Abbey”. zamek w Lednicach przez setki lat pełnił funkcję letniej rezydencji rodu Liechtensteinów, fot. Jakub Rybski Zamek od XIII–XIV wieku pełnił funkcję letniej rezydencji rodu Liechtensteinów. Przez lata był przebudowywany, a ostatecznie w XVIII wieku przybrał styl neogotycki. Turyści mają możliwość zwiedzić wnętrze budynku i zobaczyć sale reprezentacyjne wraz z apartamentami książęcymi. Chociaż bardzo nie chcieliśmy opuszczać tego wyjątkowego miejsca, czas naglił. Zjedliśmy szybki obiad i ruszyliśmy w stronę wsi Vrbice. To mała wioska, licząca ok. 1000 mieszkańców, która położona jest na północnym wschodzie Lednic. Znajdują się tam liczne piwniczki winne, które zbudowane są w pagórkach. Fanom Tolkiena i uniwersum „Władcy Pierścieni” na pewno skojarzy się to Shire. Jako dziecko zawsze miałem marzenie, żeby odwiedzić Hobbiton. W pewien sposób na Morawach właśnie je spełniłem. Vrbice to mała miejscowość, w której można spróbować lokalnego wina, fot. Jakub Rybski Po dwugodzinnym, pełnym zachwytów spacerze po Vrbicach ruszamy dalej, aby znaleźć miejsce do noclegu „na dziko”. Przejeżdżając przez wieś Terezin, zauważam znak „vinne sklepy”. Postanawiamy zjechać z drogi i sprawdzić, czy któraś winnica jest jeszcze otwarta. Na szczęście tak – ostatnia. W środku siedzi mężczyzna, który uśmiecha się na nasz widok i pyta, czego potrzebujemy. – Wina! – wołamy. – Oczywiście, że chcecie wina, pytanie brzmi „ile?” – odpowiada nam z radością. Wchodzimy do piwniczki i dowiadujemy się, że nasz gospodarz nazywa się Pavel. Wygrał bardzo dużo nagród za swoje wina. Mówi nam, że na Morawach w każdej wiosce ludzie zajmują się winem. – To moje największe hobby. Wino i wędkowanie – opowiada Pavel. Siadamy wspólnie przy stoliku na tarasie, a Czech częstuje nas swoim winem. Ja odmawiam i mówię, że muszę jeszcze dziś prowadzić auto, żeby znaleźć miejsce do spania. – Przecież chyba po to macie kampera – mówi nam ze zdziwieniem Pavel. – Nie musicie już nigdzie jechać, przenocujcie tutaj, na tym polu – dodaje, a ja przyznaję mu rację. To są właśnie zalety karawaningu. Do późnego wieczora siedzimy, opowiadamy sobie różne historie i śmiejemy się, pijąc domowe wino. Dopytuję go o to, jakie są różnice między Pragą a Brnem, północą Czech a Morawami – Prażaki niech sobie piją to swoje piwo. Tutaj jesteśmy na Morawach. Dobrze się bawimy, pijemy wino i jest pięknie – odpowiada mi. Przypominam sobie wtedy zdanie z książki „Smierć pięknych saren”: "Jeżeli chcesz być szczęśliwy przez kilka godzin – napij się. Jeśli pragniesz być szczęśliwy przez kilka miesięcy – ożeń się. Jeżeli marzysz, by być szczęśliwym przez całe życie – zostań wędkarzem". Dziś już jestem pewien, że Ota Pavel pisał te słowa, mając na myśli południowe Morawy. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Mołdawia winem płynąca. Wycieczka szlakiem najlepszych win mołdawskich
Jesteś smakoszem wina? Jeśli tak, to Mołdawia powinna być twoim kolejnym celem podróży. To tu powstają najlepsze trunki, które rozsławiły ten niewielki kraj na cały świat.
W tym artykule: Wino – prawdziwy skarb Mołdawii Od winnicy do winnicy, czyli enoturystyka w Mołdawii Autentyczność to wielki atut Mołdawii Wino – prawdziwy skarb Mołdawii Trudno wyobrazić sobie lepszą nauczycielkę gotowania od Niny z rodzinnej mołdawskiej winnicy Et Cetera. Ten jej uśmiech, bijące od niej ciepło i domowa babcina kuchnia sprawiają, że można się w niej zakochać na zabój. Uczy mnie robić placintę, narodową potrawę Mołdawii, bez której trudno wyobrazić tu sobie jakiekolwiek rodzinne spotkanie. Sprawne ręce Niny łączą mąkę z wodą i odrobiną soli i błyskawicznie wyrabiają na ciasto. Wschodnioeuropejski urok i nieodkryte smaki. Odwiedź czarującą Mołdawię Warto polecieć do Kiszyniowa i szybko poza stolicę uciec, by odkryć prawdziwe mołdawskie życie i smaki, które wciąż stanowią dziewicze tereny łowieckie dla niejednego smakosza. Potem tną na mniejsze kawałki i rozwałkowują na placki, które zostawiamy na 10 min. – Ciasto musi sobie odpocząć – wyjaśnia. Blachę smaruje olejem słonecznikowym i przygotowuje nadzienie. A jest nim bryndza z jajkami. Ale mogą też być kapusta, ziemniaki, owoce. Nina z pomocą synowej Danieli rozciąga placki niczym gumę, aż staną się tak cienkie jak bibułka. W jej wykonaniu wszystko wydaje się takie proste, ale kiedy próbuję to powtórzyć, w moich plackach powstają dziury. Pierwszy płat ciasta posmarowany cienko olejem układamy na blasze i pokrywamy warstwą nadzienia, potem powtarzamy wszystko, aż wypełni się cała blacha. Nina wstawia ją do pieca na 20 min. Placinta jest przybrązowiona i tak chrupka, że w okamgnieniu znika z talerza. Synowie szefowej kuchni – Igor i Aleksander – prowadzą własną 34-hektarową winnicę i produkują wino. Oprócz tego mają też restaurację z widokiem na winnicę, gdzie rządzą kobiety. Rodzinny biznes otworzyli po powrocie ze Stanów Zjednoczonych. – Dokupiliśmy ziemię, zasadziliśmy winorośl i długo eksperymentowaliśmy z winem – opowiada Igor, oprowadzając mnie po winnicy Et Cetera. Pierwsze zbiory mieli w 2005 r. i wkrótce dostali medal za jakość na targach wina w Kiszyniowie. W ciągu dekady medali przybyło, a Et Cetera wymieniana jest wśród najlepszych winnic Mołdawii. Od winnicy do winnicy, czyli enoturystyka w Mołdawii W Mołdawii robią wino od tysięcy lat. Już starożytni Rzymianie mówili, że nie ma lepszych win niż te z Dacji, jak nazywano te tereny. Mołdawia jest na liście 20 największych eksporterów wina. Obecnie jest tu ponad 200 winnic i wciąż powstają nowe. Bogata też jest tu tradycja produkcji wina domowego. Jestem nim częstowana w każdym niemal miejscu. W Purcari, najstarszej winnicy w Mołdawii (ma 108 lat), wino kupowali: królowa Wiktoria, car Aleksander, Elżbieta II i rumuńska rodzina królewska. – Jakie są trzy zasady picia wina? – pytam sommeliera z Château Vartely, gdzie produkuje się 3 mln butelek wina rocznie. – Po pierwsze dobry humor, po drugie towarzystwo i wreszcie dobre wino – odpowiada i tak rozpoczynam degustację. Podczas próbowania trunków dowiaduję się m.in., że są tu setki kilometrów wydrążonych w wapieniu tuneli, gdzie przechowuje się wino. W winiarni Cricova, którą odwiedziłam, mają ich aż 120 km – to prawdziwe podziemne miasto, po którym można jeździć samochodem. Rusz szlakiem wina! Podpowiadamy, które miejsca warto zobaczyć Enoturystyka, czyli podróżowanie winnymi szlakami, to już swego rodzaju fenomen – i to nie tylko wśród smakoszy wina. Są tu restauracje, sale konferencyjne, degustacyjne, kino i winiarskie skarby – kolekcje unikatowych win zgromadzonych dla światowych liderów, np. Donalda Tuska czy Angeli Merkel. Każdy może tu mieć własną piwniczkę z wyjątkowymi rocznikami. Najstarsze są pokryte warstwą pleśni i kurzu. Autentyczność to wielki atut Mołdawii Podróżowanie od winnicy do winnicy to wspaniała przygoda. Tym bardziej że Mołdawia to dla wielu wciąż terra incognita. Mało o niej wiemy. Nie ma ani morza, ani gór, a więc dwóch warunków potrzebnych do tego, by stać się popularnym turystycznym rajem. Polska Toskania – odkrywamy lubuskie winnice z Agnieszką Trolese Słoneczne winnice, proste i pożywne jedzenie i relaks z dala od zgiełku dużych miast. Lubuski Szlak Wina i Miodu nie bez powodu uchodzi za Polską Toskanię. Na podróż po tej wyjątkowej krai... Ale dzięki temu, że jest na peryferiach Europy, z dala od utartych podróżniczych szlaków, ma coś, czego brakuje, albo zaczyna brakować, reszcie Starego Kontynentu: autentyczność. Serdeczność mieszkańców, ich otwartość i gościnność są zachwycające. Żyją pośród wzgórz i dolin, na ziemiach, które oprócz winogron rodzą też pszenicę, paprykę, jabłka, truskawki i orzechy. Sami wypiekają chleby, wyrabiają masło, wytwarzają bryndzę tak pyszną, że kupuję jej kilka kilogramów. I upycham w walizce, w której główne miejsce zajęły wina. Tekst ukazał się na łamach magazynu „National Geographic Traveler Extra” (nr 02 (03)/2020). Wakacyjny przewodnik po Bałkanach Bałkany to region tworzony przez państwa, które są ze sobą silnie związane zarówno pod względem historycznym, jak i kulturowym. Poznaj historię tego niezwykłego miejsca i dowiedz się jak...