Korony Jagiellonów na wyjątkowej wystawie. Jedna zdradza zagadkę zielonej czaszki
To prawdziwa gratka dla pasjonatów polskiej historii. Od najbliższego czwartku (9 lipca) w Muzeum Dziedzictwa Kościelnego w Wilnie można zobaczyć trzy królewskie korony. Jedna z nich należała do Aleksandra Jagiellończyka – jedynego polskiego króla pochowanego na Litwie. Odkryto ją w sekretnej skrytce zaledwie dwa lata temu. To pierwsza okazja, by zobaczyć ją na żywo. I zrozumieć, dlaczego czaszka tego władcy jest zielonkawa.
Znalezisko korony Aleksandra Jagiellończyka (1461–1506) w podziemiach bazyliki archikatedralnej św. Stanisława Biskupa i św. Władysława w Wilnie ogłoszono w styczniu 2025 roku. Ale w skrytce było więcej cennych zabytków. Wśród nich dwie inne korony. Jedna należała do Elżbiety Habsburżanki, a druga do Barbary Radziwiłłówny. Obie były żonami króla Zygmunta Augusta. Artefakty trafiły do pracowni konserwatorskiej. Już w lipcu będzie można je obejrzeć na żywo w Wilnie. Królewska nekropolia pod katedrą Korony odkryto kilka lat temu w specjalnej skrytce w kryptach świątyni, którą przygotowano w 1939 roku po wybuchu II wojny światowej. Później wiedza o tej lokalizacji została zapomniana. – Przechodziłam obok tego miejsca pewnie z 5 tysięcy razy i nawet się przy nim nie zatrzymałam – mówi Alina Pavasarytė, która jest kierowniczką podziemi Katedry Wileńskiej. Skrytka znajdowała się w korytarzu, tuż za pompą służącą do odwadniania podziemi katedry. W ocenie Aliny Pavasarytė jest to zaskakujące, że ktoś, kto montował to urządzenie nie zwrócił uwagi na zamurowaną skrytkę, bo fragment ściany, który ją maskował wyraźnie się odróżniał. Być może nie chciano jej ujawnić w czasach sowieckiej okupacji. Szczątki osób, do których należało wyposażenie skrytki, znajdowały się nieopodal w kryptach. Te precjoza były ich wyposażeniem na ostatnią drogę. Zielona czaszka króla Aleksandra Jagiellończyka Czy korony królewskie kojarzą się wam ze złotem? Słusznie, ale nie do końca. Królowie mieli kilka koron. Jednej używano do koronacji, innej w czasie pełnienia oficjalnych funkcji – na przykład podczas przyjmowania hołdów, a innych w czasie podróży. Były też korony grobowe, które władcy otrzymywali na ostatnią drogę. W przypadku Aleksandra Jagiellończyka mowa właśnie o koronie grobowej. Wykonano ją nie ze złota czy srebra, ale z pozłacanej miedzi. 500 lat temu wyglądała zupełnie jak złota. Ale wraz z upływem czasu złoto zaczęło się łuszczyć. Natomiast utleniająca się miedź weszła w reakcję z ciałem. W momencie przenosin zwłok władcy w 1931 roku jego czaszka była kompletnie zielonkawa właśnie z powodu reakcji chemicznej z koroną. Od tamtej pory nie zaglądano już do wnętrza trumny. Moneta i zagadkowe pierścionki W skrytce były też inne bezcenne artefakty, a wszystkie można oglądać na wystawie w Muzeum Dziedzictwa Kościelnego w Wilnie. Gablota z koronami znajduje się w przestrzeni dawnego kościoła. Nie jest specjalnie wyeksponowana wśród innych witryn, więc początkowo musiałem jej poszukać, ale wzrok szybko padł na właściwe miejsce. Wśród artefaktów prezentowanych w gablocie z koronami są m.in. dwa przecięte na swoim obwodzie pierścionki. Pierwotnie znajdowały się pod czaszką zmarłego Aleksandra Jagiellończyka. Prof. Giedrė Mickūnaitė, kuratorka wystawy, na której prezentowane są insygnia z krypty, nie zna takiej praktyki – jest ona dla niej zaskakująca. Sugeruje, że być może żona Aleksandra, Helena rozkazała je tam położyć i pierścionki należały do niej. Fakt ich przecięcia może mieć znaczenie symboliczne i oznaczać przerwanie relacji lub związku. Chociaż nie można wykluczyć praktycznego powodu przecięcia biżuterii. Przy czaszce Aleksandra była też srebrna moneta wizerunkiem króla, która go identyfikowała. Widać na niej jego imię. Jest to półgrosz wybity w wileńskiej mennicy. Olbrzymie wrażenie robią również masywny łańcuch wykonany z litego złota dla Barbary Radziwiłłówny i medalion Elżbiety Habsburżanki. Wyjątkowa korona Elżbiety Habsburżanki W zbiorze trzech koron znalezionych w skrytce wyraźnie się odróżnia ta należąca do Elżbiety Habsburżanki. Wykonano ją z pozłacanego srebra. Poza tym w obwodzie widać, że możliwa była zmiana jej rozmiaru. Ale po co taka „funkcja” w przypadku korony grobowej? – Dlatego zakładamy, że była to korona Elżbiety, której używała w czasie pełnienia oficjalnych funkcji. Korony były zakładane na różne nakrycia głowy, dlatego potrzebna była możliwość zmiany ich rozmiaru – uważa prof. Mickūnaitė. Badaczka powiedziała mi, że na 90% jest przekonana, iż nie jest to korona grobowa, ale taka, której królowa używała za życia. Taki artefakt to prawdziwa rzadkość. Wykonano ją zapewne w Krakowie, gdzie korowano Elżbietę w 1543 roku. Znaczenie znaleziska w postaci skrytki królewskiej Ciekawi mnie, jaka jest ranga znaleziska w postaci insygniów królewskich w Wilnie. Pytam o to ekspertkę zajmującą się historią Jagiellonów, historyczkę i mediewistkę z Uniwersytetu Śląskiego prof. Bożenę Czwojdrak. – Jest olbrzymia. Niestety, praktycznie wszystkie polskie insygnia zostały bezpowrotne zniszczone. Jedyna szansa, aby dowiedzieć się, jak wyglądały to ich odwzorowanie jako tzw. insygnia grobowe. Niestety, ciągle jeszcze nie możemy otworzyć grobów naszych władców w katedrze krakowskiej i przebadać znajdujących się tam insygniów, choć wiemy, że się tam znajdują. Tym samym odnalezione insygnia Aleksandra Jagiellończyka oraz Elżbiety Habsburżanki i Barbary Radziwiłłówny dają niesamowite pole do badań – powiedziała badaczka. W jej ocenie to znalezisko jest sensacyjne. – Myślę, że nie tylko dla historyków, ale dla każdego, kto interesuje się historią własnego kraju – podkreśliła. Czy czeka nas więcej niespodzianek? Prof. Czwojdrak uważa, że być może w innych grobach Jagiellonów znajdują się ich insygnia grobowe, choć eksploracja grobów sprzed drugiej wojny światowej spowodowała zagubienie części z nich. – Wiemy, że istniała korona grobowa Zofii Holszańskiej, czwartej żony Władysława Jagiełły, której grób otworzono w 1904 roku. Uwieczniono ją wówczas na zdjęciach. Niestety, korona ta nie wróciła do grobu przy powtórnym pochowku królowej, ale nie wiadomo, co się z nią stało. Szukam jej od wielu lat – opowiada prof. Czwojdrak. Przypomina, że nie jest jasne, co znajduje się w grobie Władysława Jagiełły. Ekspertka chciałaby zajrzeć do jego wnętrza i je przebadać. Ile jest znanych koron polskich królów? Zachowane korony polskich władców to prawdziwa rzadkość. Ile się ich zachowało do dziś? – Ze średniowiecza mamy jedynie zachowaną tzw. koronę podróżną Kazimierza Wielkiego, przechowywaną na zamku sandomierskim oraz odnaleziony niedawno diadem Ottona III, którym być może był koronowany Bolesław Chrobry. Mamy także insygnia saskie władców z dynastii Wettinów, które przetrwały w Dreźnie i niedawno można było je oglądać na wystawie na Wawelu – wylicza badaczka. Co jeszcze zobaczymy na wystawie? W ramach nowej wystawy w Muzeum Dziedzictwa Kościelnego w Wilnie zatytułowanej „Hidden Within” („Ukryte w głębi”), regalia królewskie umieszczono w szerszej opowieści o ich odkryciu, łącząc znaleziska z 2024 roku z wcześniejszymi z 1931 i 1985 roku. Prezentowana jest też dokumentacja z różnych etapów historii skarbca katedralnego. Korony to tylko jeden z wielu elementów tej fascynującej wystawy. – Widzimy olbrzymie zainteresowanie ekspozycją. Było ono już bardzo duże w momencie ogłoszenie odkrycia w 2025 roku, ale wówczas nie mogliśmy zaprezentować tych zabytków ze względu na ich stan zachowania. (…) Mamy nadzieję, że ta wystawa przyciągnie najwyższą liczbę zwiedzających, jaką do tej pory widziało muzeum w czasie 18 lat jego istnienia – powiedziała National Geographic Polska dyrektorka Muzeum Dziedzictwa Kościelnego w Wilnie Rita Pauliukevičiūtė. Jak dojechać z Polski na wystawę? Z Warszawy mamy kilka opcji dojazdu do Wilna. Lot samolotem trwa mniej niż godzinę. Z kolei połączenie kolejowe lub autobusowe to 8–8,5 godziny. Zwiedzanie wystawy można połączyć z innymi atrakcjami, które oferuje stolica Litwy. Warto zajrzeć do krypt w katedrze, w których odkryto skrytkę z regaliami. Jedna z tras obejmuje możliwość zobaczenia tego historycznego miejsca. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
„Litwo, ojczyzno nasza”. Sprawdziłem, co ma wspólnego Adam Mickiewicz z hymnem Litwy
Stałem na dziedzińcu Zamku Wielkich Książąt Litewskich w Wilnie, gdy punktualnie o godzinie 21:00 setki Litwinów z dumą wyśpiewało hymn. To niezwykłe doświadczenie skłoniło mnie do zbadania burzliwych losów „Pieśni narodowej”. Czy wiedzieliście, że rozpatrywano jako słowa hymnu początkowe wersy „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza?
6 lipca Litwa obchodzi jedno z najważniejszych świąt państwowych – Dzień Państwowości (rocznicę koronacji pierwszego króla Litwy Mendoga) oraz Dzień Hymnu Narodowego. Król Mendog zjednoczył ziemie litewskie i skupił władzę w jednym ręku. Początkowo, w latach 1236-1253, był księciem, od 1253 roku aż do śmierci w wyniku spisku w 1263 roku – królem. To on zapoczątkował chrześcijaństwo na Litwie. Sam przyjął chrzest w 1251 roku, chociaż prawdopodobnie głównie ze względów politycznych i ponoć czcił dawnych bogów. Narodowy hymn Litwy na całym świecie Od 2009 roku Litwa organizuje z okazji Dnia Państwowości akcję „Hymn narodowy dookoła świata”, upamiętnia Dzień Państwowości (koronację króla Mendoga). To w tym roku załoga jachtu Ambersail, płynąca dookoła świata, zaprosiła Litwinów, gdziekolwiek się znajdowali, do wspólnego odśpiewania hymnu. Koordynowane śpiewanie rozpoczyna się w miejscach, gdzie słońce wschodzi najwcześniej – takich jak Japonia – a następnie rozprzestrzenia się na kolejne kontynenty, jednocząc setki litewskich wspólnot na całym świecie w jednym, wspólnym momencie. Wilno świętuje 6 lipca na Litwie to święto i dzień wolny od pracy. W 2026 roku przypada w poniedziałek. Kulminacją jest akcja „Hymn narodowy dookoła świata”. Udaję się wraz z tłumami ku wileńskiemu Placu Katedralnemu. Jednym z miejsc, gdzie odśpiewany ma być hymn, jest dziedziniec Zamku Wielkich Książąt Litewskich (Zamek Dolny). Obszerna rezydencja powstała w tym miejscu z inicjatywy króla Zygmunta I Starego i królowej Bony Sforzy. Dziś stoi tam współczesna rekonstrukcja, ale o silnym symbolicznym znaczeniu, wszak to dawna siedziba Wielkich Książąt Litewskich i królów polskich. Hymn faktycznie łączy litewskie pokolenia. W tłumie widzę seniorów, sporo rodzin z dziećmi i młodzież. Szczególnie popularne są sweterki dla najmłodszych wykonane na drutach w barwach litewskiej flagi, ale starsze osoby mają szaliki w takich barwach, a nawet muszki. Niektórzy przewieszają flagi na plecach. A na Prospekcie Giedymina grupa osób maszeruje z olbrzymim, kilkudziesięciometrowym sztandarem. Nie brakuje kobiet ubranych w tradycyjne stroje. Punktualnie o 21.00 dziedziniec Zamku Dolnego wypełnia śpiew Litwinów ściśniętych w niemiłosiernym tłumie. Widać po twarzach, że ta pieśń ich łączy – niezależnie od wieku i poglądów. Po hymnie krótki aplauz i oklaski. Tłum błyskawicznie opuszcza diedziniec, a ludzie rozchodzą się pospacerować w ten rześki wieczór. Cześć udaje się na Górę Giedymina, z której roztacza się doskonała panorama na całe miasto. Mickiewicz autorem hymnu? Obecny hymn Litwy zwany „Pieśnią narodową” (lit. Tautiška giesmė), powstał pod koniec XIX wieku. Po raz pierwszy wykonano go publicznie w listopadzie 1899 roku w Petersburgu. Szybko zyskał popularność. Co ciekawe klerycy seminarium duchownego w Sejnach około 1880 roku dyskutowali nad przyjęciem hymnu narodowego Litwy fragmentu utworu Adama Mickiewicza „Pan Tadeusz”, rozpoczynającego się od słów: „Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie”. Istniało również kilka innych propozycji, ale koniec końców oficjalnym hymnem Litwy stała się „Pieśń narodowa” autorstwa V. Kudirka i przyjęto ją oficjalnie po odzyskaniu niepodległości w 1919 roku i ponownie po upadku ZSRR w 1991 roku. Jak narodził się hymn Litwy? Słowa i muzykę hymnu litewskiego stworzył lekarz i społecznik Vincas Kudirka. Jeszcze przed oficjalnym odzyskaniem niepodległości w 1919 roku ten utwór uznawany był powszechnie za pieśń narodową. Pierwszy wers hymnu do złudzenia przypomina początek „Pana Tadeusza” i brzmi „Litwo, ojczyzno nasza”, ale dalsze strofy już odbiegają od poematu naszego wieszcza. Mowa jest w nim o tym, że Litwa jest ziemią bohaterów, a jej dzieci mają iść „drogami prawości” oraz pracować dla jej pożytku i dobra ludzi. Walka Słońca z Bogiem – zmiana w tekście hymnu? Pewną dyskusję wzbudził w latach ’90 XX wieku fragment „Niech słońce litewskie rozproszy mroki, a światło i prawda niech kroki nasze wiodą.” W latach 90. XX wieku, wraz z odzyskaniem niepodległości przez Litwę, rozgorzał publiczny spór o autentyczne brzmienie hymnu narodowego „Tautišką giesmė”. Kluczowym punktem debaty było pytanie, czy Vincas Kudirka w oryginalnym tekście użył słowa „saulė” (słońce), czy też „Dievas” (Bóg). Wiele osób z pokolenia, które przetrwało okupację radziecką, było przekonanych, że wersja z „Bogiem” jest tą pierwotną. Wynikało to z faktu, że w czasach prześladowań hymn śpiewano potajemnie w kręgach osób wierzących, które często zastępowały słońce Bogiem, szukając w religii siły do walki z systemem. Słońce łączy czy dzieli? Pojawiły się podejrzenia, że „słońce” zostało narzucone przez radziecką cenzurę w celu ateizacji tekstu. Ostatecznie badania archiwalne numeru „Varpas” z 1898 roku jednoznacznie potwierdziły, że autorski tekst Kudirki zawierał słowo „saulė”. Jako pozytywista, Kudirka celowo unikał terminologii religijnej, by jednoczyć naród ponad podziałami wyznaniowymi, a słońce było dla niego symbolem wiedzy i prawdy. Chociaż niektórzy twierdzą, że Kudirka dokonał zmiany słowa „Bóg” na „Słońce” pod wpływem namów. Koniec końców obecnych hymn jest – jak przekonywali liberalni posłowie litewscy w 1991 roku – zgodny z jego oryginalną wersją za sprawą użycia słowa „Słońce”. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Różowe szaleństwo w Wilnie. Festiwal chłodnika przyciągnął tysiące ludzi i zalał miasto jaskrawymi barwami
W Wilnie odbyła się kolejna edycja litewskiego święta chłodnika. W różowej zabawie wzięło udział rekordowe 176 tysięcy osób. O co chodzi w tym wyjątkowym święcie i dlaczego cieszy się tak dużą popularnością?
Spis treści: Do kogo należy chłodnik? Dumna zabawa Różowe miasto Wilno Chłodnikowe szaleństwo 20 minut do przyjazdu pociągu. Na kolejowym peronie panuje tłok – tym razem to nie pasażerowie wypatrują nadjeżdżającej lokomotywy, a ekscentrycznie ubrani festiwalowicze, którzy przyszli tu w niewiadomym dla mnie celu. Niedaleko kas biletowych ustawiono długie stoły, przy których obok siebie zasiedli mieszkańcy Wilna. Ramię w ramię spoczęli pracownicy korporacji i nauczyciele, kierowcy i pracownicy fizyczni, studenci i profesorowie. Wszystkich łączy zupa, dla której się tu zgromadzili. Weekend przypadający na 30–31 maja to przecież narodowe święto chłodnika – uroczystość, która w ostatnich latach zyskała wyjątkową popularność nie tylko wśród Litwinów. W tych dniach charakterystyczny róż rozlewa się na całe miasto, dekorując ulice i place. Chłodnik możemy dostrzec wszędzie: w restauracjach, na placach zabawy czy w muzeach. Rozglądam się po peronie w poszukiwaniu śladów tej nietypowej zupy. Pomiędzy rzucającymi się w oczy, jaskrawymi strojami dostrzegam niewielką plamę, jakby relikwię po niedojedzonym daniu z botwiny. Tego typu ślady towarzyszyć mi będą przez całą podróż, przypominając o tym, jak istotne, choć szalenie komediowe, jest to święto. Do kogo należy chłodnik? Jest w kuchni kilka takich potraw, o które od wieków trwa walka pomiędzy narodami. Turcy i Grecy namiętnie kłócą się m.in. o pochodzenie baklawy. Na obu brzegach Morza Egejskiego usłyszymy dwie zupełnie odmienne narracje, opowiadające o pochodzeniu tego niezwykle słodkiego przysmaku. Prawda, jak to zwykle bywa przy okazji transkulturowego dziedzictwa, leży pewnie gdzieś pośrodku. Podobnie jest z hummusem czy kimchi. Tytuł naszej, wschodnioeuropejskiej baklawy można bez wątpienia wręczyć chłodnikowi. Charakterystyczna, zimna zupa od mniej więcej XVIII wieku gościła na stołach współczesnej Litwy, Polski, Łotwy oraz Białorusi. Żywiły się nią wszystkie klasy społeczne zamieszkujące tereny Unii Polsko-Litewskiej: od biednych chłopów, po zamożny ród Radziwiłłów. Co oczywiste, co kucharz, to inny przepis, więc każda potrawa różniła się od siebie subtelnymi dodatkami. W niektórych przypadkach dodawano choćby – niepopularny w polskich chłodnikach – chrzan. Litewski historyk, Rimvydas Laužikas, wprost mówi o bezcelowym doszukiwaniu się konkretnych źródeł pochodzenia chłodnika. Potrawa wykształciła się przecież wewnątrz granic, których od lat już nie ma. Powinniśmy się więc cieszyć, że mimo upływu czasu, który przecież w naszym regionie obfitował w liczne konflikty, pamięć o niektórych przepisach kulinarnych przetrwała i towarzyszy naszym stołom do dnia dzisiejszego. Mamy zaszczyt rozkoszować się przecież zupą, którą w „Panu Tadeuszu” zajadali się dostojni goście Soplicowa. Dumna zabawa Wileńskie święto chłodnika to uroczystość jedyna w swoim rodzaju. Na próżno szukać tu atmosfery tradycyjnych obchodów, zdominowanych przez powagę, zadumę i patos. Dniom poświęconym przysmakowi z botwiny zdecydowanie bliżej jest do festiwalu muzycznego, na który przyjeżdża się po to, by na kilka dni zrzucić z siebie krępującą maskę codziennych obowiązków. We współczesnym świecie fenomen święta dedykowanego jednej potrawie może wydawać się trudny do zrozumienia. Mogłoby się przecież wydawać, że w dobie globalizacji mamy dostęp do znacznie atrakcyjniejszych wydarzeń. A jednak Vilnius Pink Soup Fest co roku bije rekordy frekwencji – w tegorocznej edycji festiwalu chłodnika w Wilnie wzięło udział aż 176 000 gości. Gdzie więc tkwi tajemnica sukcesu tego różowego święta? Przed przyjazdem do Wilna mierzyłem się z przypuszczeniami, że nadchodzący festiwal będzie mieć zdecydowanie bardziej rubaszny, festynowy charakter, niż miało to miejsce w rzeczywistości. W mieście bowiem na próżno szukać kiczu, tak powszechnego przecież choćby na jarmarkach bożonarodzeniowych. Skąd taka zależność? Bierze się ona z prawdziwej dumy, którą Litwini czerpią z różowego przysmaku. Podobno jeszcze przed 2023 rokiem, kiedy to po raz pierwszy litewska stolica przybrała różowe barwy, trwały rozmowy nad narodowym daniem, które zostanie uhonorowane własnym świętem. Batalię z kartaczem i sękaczem wygrał chłodnik, uznany przez Litwinów za prawdziwe dobro narodowe. Od tamtego momentu, w trakcie jednego z majowych weekendów, róż staje się prawdziwym emblematem mieszkańców Wilna, a poprzez komediowe stroje, pełne różowych dodatków, budowana jest ich tożsamość. Obserwując bawiących się Litwinów odnosiłem wrażenie, że w trakcie tego weekendu chłodnik jest dla nich czymś zdecydowanie więcej niż jedynie potrawą – to upłynnione godło, które starają się rozbryzgiwać na inne narody. Poprzez róż starają się opowiadać o atrakcyjności swojego miasta i kraju – przecież wszystko, co zobaczone przez „różowe okulary”, wydaje się nam piękniejsze. Nic więc dziwnego, że na swój festiwal nie dopuszczają estetyki kiczu. Litwini w trakcie święta chłodnika chcą się bawić, ale bawić z pełną dumą ze swojego dziedzictwa. Różowe miasto Wilno Róż zakrada się w trakcie chłodnikowych obchodów we wszystkie czeluście miasta. Choć główna strefa festiwalowa znajduje się w centrum Wilna, nad samą rzeką Wilią, obecność różowych barw jesteśmy w stanie zauważyć w bardziej peryferyjnych zakątkach stolicy. Widzimy choćby powiewającą na wietrze, ogromną różową flagę, która, zawieszona na wileńskiej wieży telewizyjnej, przypomina mieszkańcom o panującej uroczystości. Udając się na wyjątkowe Zarzecze również doświadczymy chłodnikowych wpływów. W jednej z niewielkich kawiarni spróbowałem prawdziwej fuzji lokalności z globalnością: chłodnikowej matchy serwowanej jedynie w trakcie festiwalowego weekendu. Miejsc, które serwują tego typu unikatowe dania jest zdecydowanie więcej. Patrząc na mapę dedykowaną uroczystościom, coraz szerzej otwieram oczy na widok chłodnikowej pizzy, sushi czy lodów. Drinki inspirowane zupą z botwinki już tu nikogo nie dziwią. Chłodnikowe szaleństwo Mówiąc o festiwalu chłodnika, nie można przejść obojętnie obok czystego szaleństwa, które udziela się wielu osobom biorącym udział w obchodach. Właściwie to całą koncepcję święta opartego na wysławianiu różowej zupy można uznać za przejaw postradania zmysłów. Uczestnicy festiwalu przez dwa dni skandują hasło Šaltibarščiai, lokalny zespół tworzy muzyczny hit o słynnej potrawie, a w lokalnych barach możemy napić się piwa z nutką chłodnika. Czy nie zahacza to o szaleństwo? Może i tak, ale jest w tym dostrzegalna metoda. Oprócz opisywanej już dumy z dziedzictwa narodowego, święto chłodnika pozwala mieszkańcom Wilna na bardzo istotne, aczkolwiek niepopularne współcześnie emocje: radość z prozaiczności życia. W trakcie festiwalu nie skanduje się górnolotnych haseł, nie mierzy się z trudami otaczającego nas świata, tak jakby zapominając na jeden weekend o tym, co dookoła. W ten weekend w Wilnie można dosłownie zatopić się w różowym roztworze szaleństwa, który nie dopuszcza do siebie codziennych zmartwień. Źródło: Go Vilnius Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
To jeden z najstarszych kiermaszów w Europie. Brałem udział w wileńskich Kaziukach
Kaziuki to jeden z najstarszych jarmarków w Europie. Od ponad 400 lat, wraz z początkiem marca, Wilno wypełnia się stoiskami, na których lokalni rzemieślnicy i sprzedawcy prezentują swoje wyroby. Choć targi organizowane na cześć świętego Kazimierza mają wielowiekową tradycję, wiele towarzyszących im zwyczajów pozostaje od stuleci niezmiennych, co nadaje świętu wyjątkowo autentyczny charakter.
Spis treści: W pogoni za Kazimierzem Parada na cześć Kazimierza Wesołe świętowanie Palmowe rzemiosło Nowoczesna tradycja Podczas wileńskich Kazioków czuć nadchodzącą wiosnę. W pierwszy weekend marca Wilno zatapia się w dźwięku ludowych instrumentów i gwarze ulicznych kiermaszów. Mieszkańcy stolicy Litwy wychodzą na ulice, by wspólnie świętować dzień kanonizacji swojego narodowego patrona. To wyjątkowe połączenie religijnych i ludowych tradycji przetrwało lata wojen oraz sowieckiej okupacji, gdy władze starały się wymazać Kaziuki z przestrzeni miasta. Jak dziś wygląda to kipiące autentycznością święto i czy na jarmarku wciąż można kupić tradycyjne kaziukowe wyroby? W pogoni za Kazimierzem Wychodzę z miejsca swojego noclegu w centrum Wilna. Hotel Vilnia, którego nazwa nawiązuje do okalającej słynne Zarzecze rzeki Wilejki, znajduje się u stóp wzgórza Giedymina, zaraz przy placu Katedralnym. Nic więc dziwnego, że chwilę po przekroczeniu hotelowych wrót do moich uszu trafiają pierwsze dźwięki ludowej muzyki i odgłosy zgiełku, jaki ma miejsce kilkaset metrów ode mnie. Choć to na placu Katedralnym znajduje się Bazylika świętego Stanisława Biskupa, w której pochowane jest ciało litewskiego patrona – bezpośredniego prowodyra wileńskich Kaziuków – to nie ten fragment miasta pełni najistotniejszą rolę w kiermaszu. By dostać się do tego miejsca, muszę przedrzeć się przez kilkaset stoisk. Docieram do alei Giedymina – ulicy, na której rozgrywa się główna część kaziukowych obchodów. Od samego początku uderza mnie zainteresowanie, z jakim spotykają się lokalne stoiska sprzedające regionalne wyroby. Przy straganie zaopatrzonym w słynne piernikowe serca gromadzi się już pokaźna kolejka osób chcących nabyć kultowy wypiek. Zaraz obok starsza pani z pogranicza Litwy i Białorusi sprzedaje smorgońskie obwarzanki – ikony wileńskich Kaziuków. Te charakterystyczne przysmaki, które po upieczeniu nawleka się na sznur, tworząc kaziukowy naszyjnik, przywędrowały do stolicy Litwy z miasta Smorgon w dzisiejszej Białorusi. Tamtejsi handlarze, dowiedziawszy się w XIX wieku o hucznych targach w pobliskim Wilnie, zdecydowali się wziąć udział w Kaziukach, co zapoczątkowało kilkusetletnią tradycję związaną z tymi łakociami. Nie mam, niestety, teraz chwili na delektowanie się słynnymi obwarzankami. Do miejsca rozpoczęcia inauguracyjnej parady zostało mi jeszcze kilkaset metrów. Parada na cześć Kazimierza Parada otwierająca obchody wileńskich Kaziuków to najważniejsze wydarzenie całego kiermaszu. Rozpoczyna się na samym początku alei Giedymina – tam, gdzie ulica dociera do rzeki Wilii – i idzie przez całą długość targowiska. To jednak nie trasa owej parady jest wyjątkowa, a obiekt, który przewodzi tłumowi. Na czele mieszkańców Wilna kroczy czterometrowa maskotka świętego Kazimierza ubranego w charakterystyczne, bordowe szaty. Uroczyste obchody, rozgrywające się od ponad 400 lat w stolicy Litwy, związane są bowiem z procesem kanonizacji narodowego patrona. Syn króla Kazimierza IV Jagiellończyka przez całe swoje życie był mocno związany z Wilnem – to tutaj ponoć prowadził swoją działalność charytatywną, rozdając pieniądze litewskim biednym. Sto osiemnaście lat po śmierci królewicza został on oficjalnie mianowany świętym przez papieża Klemensa VIII. Informacja ta wzbudziła wśród mieszkańców Wilna taką euforię, że dwa lata po kanonizacji zaczęto urządzać w mieście huczne obchody na cześć nowego świętego. Tak zrodziła się tradycja Kaziuków, rozbudzająca do dzisiaj entuzjazm wśród naszych wschodnich sąsiadów. Wesołe świętowanie Staram się nadążyć za św. Kazimierzem, choć nie jest to łatwe. Tłumy, które – tak jak ja – starają się uchwycić na zdjęciu otwierającą paradę maskotkę, kłębią się wokół litewskiego świętego. Niektórzy stają na tyle blisko, że dłońmi są w stanie dotknąć dzierżonej przez królewicza lilii – symbolu czystości i niewinności. Całe szczęście uczestnictwo w tym, co dzieje się za plecami patrona, również zasługuje na uwagę. Za maskotką kroczy bowiem szpaler mieszkańców ubranych w ludowe litewskie stroje. Widzimy parę kroczącą na szczudłach, która z góry pokrzykuje do innych świętujących, grupę noszącą rozżarzony węgiel, co jakiś czas buchający do góry za sprawą sypanego proszku, oraz młodych ludzi namawiających innych do wzięcia udziału w paradzie. Patrząc na uczestników parady, trudno nie odnieść wrażenia, że są oni czymś rozweseleni. Ich szerokie uśmiechy świadczą o szczęściu, jakie unosi się nad aleją Giedymina. Pytam więc lokalnej przewodniczki: czym ci ludzie się tak radują? „Nadchodzi wiosna” – odpowiada mieszkanka Wilna, a ja czuję, jak całe miasto przebudza się do życia po srogiej zimie. Palmowe rzemiosło Kaziuki to nie tylko śpiewy i zapachy – to też moc żywych kolorów, które towarzyszą świętu. Z kiermaszem nierozerwalnie związane są jaskrawe wileńskie palmy, które można nabyć na wielu kaziukowych stoiskach. Sztuka ta, choć niepozorna w swoim kształcie, jest efektem długoletnich praktyk, w trakcie których artyści uczą się tworzyć coraz bardziej awangardowe struktury. Na pewnym etapie zaawansowania, gdy patrzę na stworzoną przez mistrza palemkę, zaczynam się zastanawiać, jak zrobienie takiego dzieła jest w ogóle możliwe. Jeszcze większe wątpliwości rodzą się, gdy sam siadam do zrobienia takiego przedmiotu. Nić w moich dłoniach zaczyna się niekontrolowanie plątać, a uparcie przyczepiane do trzonu gałązki co rusz zmieniają swoje miejsce, zaburzając całość kompozycji. Ostatecznie udaje mi się skonstruować coś na wzór wileńskiej palemki, która jednak w porównaniu do oryginału przypomina raczej obdrapany patyk. Gdy po raz kolejny obserwuję tworzone przez profesjonalistów palemki, czuję tym większy podziw dla prezentowanego na Kaziukach rzemiosła. Nowoczesna tradycja Kaziuki – tak jak wiele innych miejsc w Wilnie – reprezentują świeże spojrzenie na litewską tradycję. Mimo że wyroby, które sprzedawane są na kiermaszu, wykonywane były również setki lat temu, do dzisiaj ich smak zachwyca lokalnych smakoszy. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku wileńskich restauracji, takich jak Kristoforas, 14 horses czy przede wszystkim Eleno. Ta ostatnia prowadzona jest przez pochodzącego z Kłajpedy Martyna Meida, jednego z najbardziej interesujących przedstawicieli młodego pokolenia litewskich szefów kuchni. Stawia on na nowoczesną interpretację lokalnych produktów, a w jego kuchni tradycyjne smaki regionu spotykają się z technikami współczesnej gastronomii. Pobyt w Eleno to przede wszystkim doświadczenie samo w sobie, które wraz z gośćmi pozostaje na długo po wizycie. Podobnie jak same Kaziuki. Źródło: Go Vilnius Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Oto europejska stolica psów corgi. W sierpniu mają tam swoje święto
W ostatni weekend sierpnia Wilno stanie się psim centrum Europy – przynajmniej jeśli chodzi o jedną ich rasę. W stolicy Litwy odbędzie się doroczne święto miłośników corgi. Tegoroczna edycja zyska międzynarodowy wymiar: do wydarzenia wirtualnie dołączą także czworonogi z Lublina i Dublina i Filadelfii.
Spis treści: Międzynarodowe święto corgi w Wilnie Stolica przyjazna psom Zloty miłośników psów na świecie Wilno to miasto, które w 61% składa się z terenów zielonych. Już sam ten fakt sprawia, że jest świetną lokalizacją dla miłośników psów. Ale to nie wszystko – stolica Litwy przygotowała dla nich więcej atrakcji. Międzynarodowe święto corgi w Wilnie Corgi Race Vilnius to wydarzenie, które co roku przyciąga pasjonatów tej rasy z całej Europy. W tym roku zaplanowano je na na 23 i 24 sierpnia, z prawdziwym rozmachem. Wybudowano trybuny dla 6 tys. widzów, otaczające 50-metrową trasę, na której corgi będą rywalizować w wyścigach. Na pierwszy dzień imprezy zaplanowano też konkurs na najgłośniejsze szczeknięcie, testy inteligencji w kategorii „najmądrzejszy corgi” i konkurs stylizacji. Drugiego dnia wydarzenie przeniesie się na Plac Ratuszowy, na którym będzie miał miejsce Światowy Zlot Corgi. Specjalna interaktywna rzeźba – futurystyczny „portal” – w czasie rzeczywistym połączy Wilno z Filadelfią, Dublinem i Lublinem. Miłośnicy corgi z tych miast będą mogli dołączyć do wydarzenia, gromadząc się przy analogicznych portalach w swoim mieście i nawiązać wizualny kontakt z uczestnikami zabawy w Wilnie. W wileńskim Domu Historii otworzy się wystawa „Historia merda ogonem”, gdzie do końca października można zgłębić wiedzę na temat roli psa w kulturze, sztuce i codzienności – od epoki kamienia po współczesność. Stolica przyjazna psom Wilno od lat konsekwentnie buduje swoją pozycję jako miasto przyjazne psom. Mogą one podróżować komunikacją miejską bez dodatkowych opłat. Wiele hoteli oferuje specjalne pakiety dla czworonogów. Restauracje, nawet te z przewodnika Michelin – jak Augustin – również otwierają drzwi dla psów. Wilno to także Europejska Zielona Stolica roku 2025, wyróżniona przez Komisję Europejską. Program Europejskich Zielonych Stolic działa od 2008 roku, a zdobywcy tego tytułu współpracują ze sobą w całej Europie w ramach Green Capitals Network. Sieć obejmuje 36 miast, które wspólnie działają na rzecz promocji zieleni w mieście. Zloty miłośników psów na świecie Zloty miłośników konkretnych ras psów odbywają się na całym świecie, w tym w Polsce. Do najbardziej znanych należy Guisachan Gathering w Szkocji, w historycznym miejscu narodzin golden retrieverów, gdzie zjeżdżają się setki przedstawicieli tej rasy. Ogromną popularnością cieszy się SoCal Corgi Beach Day – plażowe spotkanie corgi w Kalifornii oraz PugFest, czyli festiwal mopsów odbywający się w Wielkiej Brytanii i USA. W Polsce największą uwagę przykuwa chyba doroczny marsz jamników w Krakowie. Źródło: Go Vilnius Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
To była dzielnica wyklętych. Ożyła, gdy zjawili się tam artyści
Republika Zarzecza wyrosła na gruzach dzielnicy, która przez długi czas była owiana złą sławą. Przed II wojną światową, Zarzecze było siedliskiem występku, przyciągającym przede wszystkim ludzi marginesu. Nie zmieniło się to także po wojnie, gdy wyludnione domy ponownie zostały przejęte przez rzezimieszków. Zmiany nadeszły dopiero pod koniec XX wieku, gdy Litwa odzyskała suwerenność. Wówczas „dzielnica wyklętych” zaczęła tętnić życiem kulturalnym. Jak dziś wygląda to niezwykłe miejsce? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Dzielnica na obrzeżach Wilna Powojenna zła sława Zarzecza Republika Zarzecza, czyli „nowe państwo” na mapie Europy Przyglądając się wszechobecnym muralom, awangardowym rzeźbom, galeriom sztuki i przechadzającym się po ulicach „wolnym duchom”, aż trudno uwierzyć, że jeszcze kilkadziesiąt lat temu Zarzecze było dzielnicą, do której nikt z własnej woli nie chciał się zapuszczać. Kiedyś rządził tam występek. Dziś na pierwszym planie jest kultura. Jednak czy „niepodległa” Republika Zarzecza wciąż jeszcze jest tą samą komuną artystyczną, którą stała się w latach 90. poprzedniego stulecia? Dzielnica na obrzeżach Wilna Užupis, czyli Zarzecze, od centralnej części wileńskiego starego miasta oddzielone jest rzeką Wilejką. Dzielnica na obrzeżach miasta od zawsze była czymś w rodzaju zaplecza Wilna, gdzie życie biegło własnym rytmem. Taka pozycja Zarzecza została ugruntowana jeszcze w XVI wieku, gdy część miasta zlokalizowana za Wilejką znalazła się poza miejskimi murami. Ulice oddalone od centrum znajdowały się poza zasięgiem wzroku władzy i stróżów prawa. Nic więc dziwnego, że to właśnie tam, poza elegantszymi częściami miasta, jak grzyby po deszczu zaczęły wyrastać miejsca rozrywek – domy publiczne i karczmy. Obecność kobiet lekkich obyczajów zaczęła przyciągać tam typów spod ciemnej gwiazdy, którzy szukali zarobku i rozrywki. Nie tylko ich. Obok tzw. elementu żyli także zwykli ludzie, przede wszystkim Żydzi. To właśnie na Zarzeczu, w XIX wieku, rozwijał się ruch Musar – jeden z ważnych nurtów żydowskiej myśli religijnej. Ciekawostka: w 1934 roku, na długo przed tym, jak zarzecze stało się artystyczną komuną, osiedlili się tam Konstanty Ildefons Gałczyński i jego żona Natalia. Na obrzeżach Wilna mieszkali przez dwa lata. Powojenna zła sława Zarzecza Podczas II wojny światowej doszło do pogromu mieszkańców dzielnicy. Wielu, zwłaszcza Żydów, straciło życie. Ci, którzy przeżyli, zostali przesiedleni. Wówczas w części miasta za Wilejką zapanowała pustka. Opuszczone domy podupadały, ale Zarzecze niebawem znów miało ożyć. „Na stare śmieci” powrócili wszelkiej maści przestępcy i inni wykolejeńcy. W kolejnych dziesięcioleciach dzielnica zyskała złą sławę czarnego punktu na mapie Wilna. Występek panoszył się tam na każdym rogu i taki stan trwał aż do lat 90. Początek zmian Gdy Litwa ogłosiła pełną suwerenność, wszystko zaczęło się zmieniać. Zarzecze pozostawało tanią dzielnicą z wieloma pustostanami, w których można było zamieszkać za darmo. To zaczęło przyciągać nową grupę mieszkańców – ludzi niezbyt majętnych, za to wolnego ducha, którzy szukali przestrzeni, gdzie mogliby żyć po swojemu. Inicjatorami zmian była grupa młodych artystów, którzy w 1990 roku zajęli budynek, w którym wcześniej mieściły się warsztaty rzemieślnicze. Wkrótce o ich domu (a właściwie o squacie, bo mieszkali tam nielegalnie) usłyszało całe Wilno. Zjeżdżali tam kolejni artyści, a dzielnica zaczęła tętnić kulturą. Za ich przykładem poszli kolejni ludzie, reprezentujący różne nurty sztuki. Niebawem Zarzecze stało się czymś w rodzaju wielkiej artystycznej komuny. Pierwsza galeria powstała tam w 1996 roku. Wkrótce do życia powołany został nowy „twór państwowy”. Republika Zarzecza, czyli „nowe państwo” na mapie Europy 1 kwietnia 1997 roku grupa mieszkających tam artystów powołała Republikę Zarzecza. Trzeba przyznać, że postarali się, by ten happening zyskał pozory autentyczności. Wybrany został prezydent (litewski poeta, reżyser i muzyk Romas Lileikis). Powołano dziewięcioosobową armię i spisano konstytucję. Oczywiście, wszystko było traktowane z przymrużeniem oka, o czym świadczą zawarte w akcie zapisy. Oto niektóre z nich: „Człowiek ma prawo mieszkać obok Wilenki, a Wilenka płynąć obok człowieka”, „Człowiek ma prawo umrzeć, ale nie jest to obowiązkiem”, „Człowiek ma prawo nie mieć żadnych praw”, „Człowiek ma prawo być nieznany i niewybitny”, „Kot nie ma obowiązku słuchać swojego pana, ale powinien pomóc mu w trudnej chwili”. Tworząc własną konstytucję, artyści-założyciele Republiki Zarzecza w sposób charakterystyczny dla ludzi sztuki połączyli wątki humorystyczne z poważnym i uniwersalnym przekazem. Po co to wszystko? Dla żartu? Na pewno, przynajmniej częściowo. W tym miejscu trzeba jednak przypomnieć, jak wyglądały lata 90., gdy kraje w tej części Europy wychodziły spod sowieckiego buta. Na ulicach szerzyła się wtedy szarość i nijakość. Nic dziwnego, że młodzi, wrażliwi ludzie szukali sposobu na przełamanie ówczesnych konwenansów. Ile Republiki Zarzecza pozostało w Zarzeczu? Do dziś za mostem oddzielającym Zarzecze od starego miasta odbywają się huczne obchody dnia niepodległości. Święto to przypada na dzień powołania republiki – 1 kwietnia. Republika wciąż istnieje, ale idea wolnego miejsca, gdzie każdy może żyć po swojemu, powoli zdaje się przygasać. Każde miejsce, które oferuje niepowtarzalną atmosferę, wcześniej czy później zacznie wzbudzać zainteresowanie. Także Užupis nie oparło się najazdowi turystów. Ci przywieźli ze sobą pieniądze, naturalne jest więc, że z miejsca pojawili się ludzie, którzy w popularności Zarzecza dostrzegli okazję na zarobek. Współczesna Republika Zarzecza nie jest już niszową dzielnicą, a po prostu modnym miejscem ze wszystkimi współczesnymi udogodnieniami. Są tam galerie, drogie sklepy, kamienice nie przypominają już rozpadających się ruin, których szarość przełamują tylko dzieła ulicznych artystów. Nie zmienia to jednak faktu, że wciąż pozostaje miejscem wyjątkowym na mapie Wilna – przyjemnym kontrastem dla monumentalnych bazylik, eleganckich kamienic, muzeów i rozległych placów. A że dzielnica artystów ugięła się pod naporem współczesnych trendów? Cóż, to było nieuniknione. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ta dzielnica Wilna posiada własną konstytucję. Zarzecze to jedna z mało znanych atrakcji
Myśląc o atrakcjach stolicy Litwy do głowy przychodzi przede wszystkim wileńskie Stare Miasto wraz ze słyną Ostrą Bramą. Mało kto wie jednak, że na północ od tego zabytku znajduje się społeczny fenomen, który warto wziąć pod uwagę planując wycieczkę po litewskim mieście.
Spis treści: Od zaniedbanej dzielnicy do artystycznej enklawy Dzielnica z własną konstytucją Co zobaczyć w Užupis? Zarzecze (org. Užupis) leży na wschód od Starego Miasta. Od centrum Wilna dzielnicę oddziela rzeka Wilejka, która wpada następnie do głównego stołecznego cieku wodnego – Wili. To właśnie dzięki naturalnej granicy rzecznej miejscowi zaczęli nazywać te tereny Zarzeczem, zwracając uwagę na odizolowany i peryferyjny charakter tej części miasta. Od zaniedbanej dzielnicy do artystycznej enklawy Obraz Užupis podlegał zmianom na przestrzeni lat. Przed II wojną światową dzielnica była zamieszkiwana głównie przez mniejszość żydowską, która stanowiła część niezwykle licznej społeczności wyznania mojżeszowego w Wilnie. Lata Holokaustu przyniosły masową zagładę dotychczasowych mieszkańców Zarzecza, co doprowadziło do zupełnego opustoszenia tych terenów. Domy, w których wcześniej kwitł lokalny handel i rzemiosło, przeobraziły się w pustostany służące za schronienie dla osób w kryzysie bezdomności. Dodatkowo na degradację dzielnicy wpłynęły lata kiedy tereny Wilna stały się częścią ZSRR. Radziecka administracja nie zajęła się odbudową zniszczonych fragmentów miasta (w tym Užupis) oraz nie wyposażyła tych terenów w miastotwórczą infrastrukturę. Dopiero w latach 70 XX w. do Zarzecza powróciło miejskie życie. Wszystko za sprawą społeczności artystycznych, które zaczęły osiedlać się na wschodnim brzegu Wilejki. Niskie koszty życia oraz dostępność przestrzeni służących do artystycznych działań sprawiły, że po odzyskaniu niepodległości Litwy w 1990 r. Užupis stało się centrum artystycznego życia stolicy, którego miano nosi do dzisiaj. Dzielnica z własną konstytucją Lokalni artyści z Zarzecza w 1997 r. ogłosili składająca się z 41 artykułów Konstytucję Republikę Užupis. Dokument miał być świadectwem niezależności dzielnicy, w której każdy ma nieograniczone prawo wolności i swobody wypowiedzi. Konstytucja, którą w formie ulicznej instalacji można zobaczyć na wileńskiej ulicy Paupio zawiera między innymi postulaty takie jak: człowiek ma prawo do gorącej wody, ogrzewania w zimie i do dachu z dachówki; człowiek ma prawo się mylić; człowiek ma prawo do leniuchowania i nic nierobienia; człowiek ma prawo kochać kota i opiekować się nim; pies ma prawo być psem; człowiek ma prawo być szczęśliwy i nieszczęśliwy; człowiek powinien pamiętać swoje imię. Dokument został przetłumaczony na kilkadziesiąt języków (w tym na język polski), co udowadnia jego uniwersalny i włączający przekaz. Mimo tego, że republika nie jest uznawana przez żadne państwo, posiada ona swoją instytucjonalną strukturę, hymn czy nawet ambasadorów w innych krajach świata. Prezydentem Republiki Užupis jest jej założyciel oraz współtwórca konstytucji – poeta Romas Lileikis. Jego funkcja ma jednak jedynie charakter symboliczny polegający na artystycznym reprezentowaniu dzielnicy. Ambasadorowie również mają funkcję umowne – są to sympatycy Zarzecza, którzy popularyzują wartości konstytucji na całym świecie. Na zarzecznych ulicach można również spotkać symboliczną walutę EuroUžas, którą da się wymienić na kufel piwa w niektórych lokalnych barach. Co zobaczyć w Užupis? Największą atrakcją dzielnicy jest jej artystyczny charakter, którego doświadczyć można, spacerując wśród tamtejszych kamienic. W budynkach mieszczą się liczne restauracje, kawiarnie i galerie sztuki. Na głównym placu republiki możemy natrafić na Anioła Zarzecznego, który stanowi centrum całego obszaru dzielnicy. Ważnym punktem jest również rzeka Wilejka, przy której natrafić można na Rzeźbę Syrenki (znajduję się pod mostem) oraz tablicę oznajmiającą o przekraczaniu granicy Zarzecza. Najważniejszym świętem republiki są Obchody Dnia Niepodległości 1 kwietnia. Tego dnia w dzielnicy mają miejsce różne parady, koncerty i inne happeningi artystyczne. Jednym z nich jest na przykład możliwość przybicia pamiątkowego stempla wizowego z Užupis. Trzeba jednak pamiętać, że umieszczenie takiego znaczka w oficjalnym paszporcie może utrudniać podróżowanie po niektórych zakątkach świata. Źródła: BBC, roadtripbus.pl, uzupiorespublika.com Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Zapomnij o dalekich podróżach. Turystyczny hit 2025 jest tuż za polską granicą
Nieprzypadkowo mówi się o nim coraz więcej. Ten kierunek może być podróżniczym hitem 2025. Szczególnie wśród Polaków, którzy marzą o spokojnym wyjeździe, bez dalekich lotów.
W tym artykule: To będzie podróżniczy hit tego roku Najlepsze kierunki na wyjazd w 2025 Hity National Geographic na 2025 Nie każda podróż musi zaczynać się od wielogodzinnego lotu i planowania z wyprzedzeniem. Czasem wystarczy spojrzeć na mapę i wybrać miejsce, które mamy niemal pod ręką. Właśnie dlatego ten kraj, który jeszcze niedawno był pomijany, dziś wyrasta na jeden z najciekawszych kierunków roku. To będzie podróżniczy hit 2025 Pod koniec ubiegłego roku redakcja Lonely Planet ogłosiła swój prestiżowy ranking kierunków na kolejny sezon podróżniczy. Na wysokim drugim miejscu na świecie znalazła się Litwa. W klasyfikacji ogólnej ustąpiła jedynie Kamerunowi, a wśród europejskich propozycji nie miała sobie równych. I trudno się dziwić. Ten położony nad Bałtykiem niewielki kraj ma do zaoferowania znacznie więcej, niż mogłoby się wydawać. Na podróżników czekają tu urokliwe miasteczka, dzika natura, klimatyczne plaże i mnóstwo zabytków. W Wilnie warto rozpocząć zwiedzanie od zabytkowej starówki wpisanej na listę UNESCO. Na liście obowiązkowych punktów nie może zabraknąć również Ostrej Bramy oraz Zamku Giedymina z panoramą na całe miasto. W 2025 r. stolica Litwy ma jeszcze jeden powód do dumy. Otrzymała ona bowiem tytuł „Zielonej Stolicy Europy” w konkursie Green Capital Awards, organizowanym przez Komisję Europejską. Jeśli myślisz, że Litwa kończy się na Wilnie, to jesteś w błędzie. Na zachodzie czeka Mierzeja Kurońska, czyli ciągnący się przez niemal 100 km półwysep w postaci piaszczystego wału. Warto odwiedzić także Trokaj, urokliwe miasteczko z gotyckim zamkiem położonym malowniczo na wyspie. Kowno, drugie co do wielkości miasto Litwy, przyciąga modernistyczną architekturą i kulturalną atmosferą. Z kolei Szawle to punkt obowiązkowy na trasie do Góry Krzyży. Najlepsze kierunki na wyjazd w 2025 10 najlepszych krajów według Lonely Planet w 2025 roku: Kamerun Litwa Fidżi Laos Kazachstan Paragwaj Trynidad i Tobago Vanuatu Słowacja Armenia Hity National Geographic na 2025 Nie możemy zapominać, że swoje podróżnicze typy na nadchodzące miesiące przedstawił również magazyn „National Geographic Traveler”. W tegorocznym zestawieniu Best of the World 2025 znalazły się m.in. niezwykła trasa rowerowa „Amazonia Europy”, przecinająca Austrię, Słowenię, Chorwację, Węgry i Serbię, a także Archipelag Sztokholmski, Hebrydy Zewnętrzne w Szkocji, indonezyjskie Wyspy Raja Ampat i Grenlandia, która pod koniec 2024 r. uruchomiła nowe połączenie z Nuuku do Kopenhagi. A co w Polsce? Nasza redakcja zachęca do odkrywania mniej oczywistych miejsc – Ojcowskiego Parku Narodowego, Tarnowskich Gór, Połoniny Caryńskiej i Supraśla. Źródła: Lonely Planet; National Geographic Traveler Polska
Odkryto tajną skrytkę z koroną polskiego króla. Nie nosił jej za życia
W tajnej skrytce, która powstała tuż po wybuchu II wojny światowej w Wilnie, umieszczono między innymi koronę króla i wielkiego księcia litewskiego Aleksandra Jagiellończyka. Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości podejmowano kilka prób odkrycia regaliów królewskich.
Spis treści: Nie tylko królewska korona Skąd się wzięły królewskie skarby w podziemiach katedry? Jak doszło do znaleziska insygniów królewskich? Do znaleziska doszło 16 grudnia ubiegłego roku w podziemiach bazyliki archikatedralnej św. Stanisława Biskupa i św. Władysława w Wilnie. Z ogłoszeniem odkrycia wstrzymano się do początku stycznia. Konferencja prasowa spotkała się z wielkim zainteresowaniem mediów, gdyż takie odkrycia nie zdarzają się często. Nie tylko królewska korona W skrytce, która powstała w początkach II wojny światowej, umieszczono różne insygnia królewskie. Były to: korona grobowa Aleksandra Jagiellończyka, króla Polski (od 12 grudnia 1501 r. do 19 sierpnia 1506 r.) oraz Wielkiego Księcia Litewskiego (od 20 lipca 1492 r. do 19 sierpnia 1506 r.); korona grobowa, łańcuch, medalion, pierścień i tabliczka natrumienna Elżbiety Habsburżanki; korona grobowa, berło, łańcuch, jabłko królewskie, trzy pierścienie oraz dwie tabliczki natrumienne Barbary Radziwiłłówny; sześć srebrnych tabliczek ozdobionych wizerunkiem św. Kazimierza; szereg wotów: pierścionki, kolczyki, krzyże, kilka insygniów biskupów.; tabliczka natrumienna biskupa wileńskiego Benediktasa Vainasa. – Korony te nie były noszone za życia władców. Zostały wykonane po ich śmierci i były częścią insygniów grobowych – poinformował na konferencji prasowej metropolita wileński abp Gintaras Gruszas cytowany przez serwis Nauka w Polsce. Arcybiskup ocenił, że odkryte insygnia grobowe władców litewskich i polskich są bezcennymi skarbami historycznymi i symbolami długiej tradycji państwowości litewskiej oraz wspaniałymi dziełami złotnictwa i jubilerstwa. Elżbieta Habsburżanka była pierwszą żoną króla Zygmunta Augusta, a Barbara Radziwiłłówna – drugą. Z kolei Aleksander Jagiellończyk był synem Kazimierza IV Jagiellończyka. Skąd się wzięły królewskie skarby w podziemiach katedry? Insygnia królewskie umieszczono w podziemiach wileńskiej katedry nieprzypadkowo. To tam znaleziono ponad 90 lat temu pod posadzką świątyni w zamurowanym pomieszczeniu zwłoki króla Aleksandra Jagiellończyka oraz dwóch żon Zygmunta Augusta: Elżbiety Habsburżanki i Barbary Radziwiłłówny. Do tego znaleziska trumien doszło przypadkowo i to dzięki… powodzi. Wiosenne roztopy podniosły Niemen i jego dorzecza o kilka metrów. Wilno zostało poważnie zalane. Ewakuowano dwa tysiące osób. Woda zalała podziemia katedry wileńskiej. Kilka miesięcy po powodzi powołano specjalną komisję, która miała oszacować straty po zalaniu świątyni. Wówczas doszło do odkrycia grobów członków rodziny królewskiej pod nawą główną. Skrytka odkryta w grudniu 2024 r. to nie pierwszy schowek z precjozami znaleziona w katedrze. W związku z wybuchem II wojny światowej duchowni postanowili zamurować również wyposażenie skarbca. Tę skrytkę odnaleziono dopiero w 1985 roku w niszy znajdującej się w jednej z klatek schodowych sanktuarium. Jak doszło do znaleziska insygniów królewskich? Najnowsze poszukiwania, zakończone sukcesem, przeprowadzono z wykorzystaniem międzywojennych i późniejszych planów podziemi świątyni oraz relacji naocznych świadków. W pęknięciach murów umieszczono kamerę endoskopową. Był to strzał w dziesiątkę. Ukazały się insygnia królewskie. Jeszcze tego samego dnia zabytki wydobyto, opisano i skatalogowano. Następnie trafiły w bezpieczne miejsce. W przyszłości zostaną zbadane, odrestaurowane i zaprezentowane publiczności. Nie były to pierwsze poszukiwania grobowych insygniów królewskich w tej świątyni. Na przykład w 2009 roku odbył się projekt polskiego resortu kultury przy współpracy z litewskimi instytucjami, w tym archidiecezją. Wówczas wykorzystano metody nieinwazyjne: georadar, kamerę termowizyjną i wykrywacz metalu. Opierano się także na zeznaniach świadka, który brał udział w przygotowywaniu skrytki. Ten projekt jednak nie przyniósł wymiernych rezultatów. Źródła: Archidiecezja Wileńska, Nauka w Polsce, Polskie Radio Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wilno – perła baroku tylko 40 minut lotu z Warszawy. Idealne na city break
Stolica Litwy to doskonała propozycja na weekendowy wypad. Każdy znajdzie tu coś dla siebie – i miłośnicy dobrego jedzenia, i fani wrażeń ekstremalnych, i amatorzy historii. A przy tym Wilno znajduje się naprawdę blisko!
W tym artykule: Wilno dla smakoszy Wilno dla amatorów mocnych wrażeń Wilno dla miłośników baroku i historii Wilno dla fanów „Stranger Things” Wilno dla miłośników sztuki Wybierając się z Warszawy do Wilna, nie ma co rozsiadać się w samolocie. Lot ze stolicy Polski do stolicy Litwy trwa zaledwie godzinę. Z tego w powietrzu przebywamy około 40 minut. Trasę obsługują linie lotnicze LOT, dzięki czemu podróż możemy rozpocząć na Okęciu. Kto powinien się w nią wybrać? Na to pytanie nie ma złej odpowiedzi. Wilno to propozycja właściwie dla każdego. City break w stolicy Litwy zadowoli poszukiwaczy informacji historycznych i tropicieli poloników. Ale także tych, którzy lubią próbować lokalnej kuchni czy podziwiać dzieła sztuki. Wilno dla smakoszy Z historią w Wilnie będziemy mieć do czynienia na każdym kroku. Jednak jeśli liczba barokowych kościołów przyprawi nas o zawrót głowy, zawsze możemy wybrać się np. na Zarzecze (lt. Užupis). W tym bardzo popularnym i jednym z najciekawszych rejonów miasta – dzielnicy artystycznej położonej nad rzeką Wilejką – czekają na nas knajpki, bary i restauracje. Spróbujemy w nich miejscowych kraftowych piw i ciemnego chleba. Co jeść w Wilnie? Poza chlebem, w wielu restauracjach wypiekanym na miejscu i podawanym z koperkowym masłem, lokalną specjalnością są cepeliny. Czyli duże kluski ziemniaczane faszerowane mięsem. Przed nimi warto spróbować tatara, podawanego w różnych wersjach – nieraz bardzo różniących się od kanonicznej polskiej odmiany z siekanymi ogórkami i grzybami. W gorące dni można skusić się na inny swojsko brzmiący smakołyk – chłodnik z jajkiem. Z deserów zachwycają lodowe sorbety i szarlotka z lodami waniliowymi. Wegetarianie nie będą mieli kłopotów ze znalezieniem czegoś dla siebie. Ważne miejsce w wileńskiej kuchni zajmują ryby. Głównie rzeczne – jak np. okoń. Również je znajdziemy zawsze w menu, zarówno w przystawkach, jak i daniach głównych. Wilno dla amatorów mocnych wrażeń A jeśli nie jedzenie, to co? Jedną z atrakcji stolicy Litwy jest wieża telewizyjna. To najwyższy budynek na Litwie mający 326 m. Tak wysoko nie uda nam się trafić, jednak nie powinno nas to martwić. Dostępny dla zwiedzających okrągły taras widokowy znajduje się na 170 metrach. Podróż windą na prowadzące na taras 67. piętro trwa około minuty. Dotarcie na tę wysokość kosztuje kilkanaście euro. Z tarasu rozciąga się widok na całe Wilno i okolice. W dni z dobrą widocznością panorama rozciąga się nawet na 50 km. Można ją podziwiać na dwa sposoby. Wersja bezpieczna to wyjście na chodnik otoczony siatką bezpieczeństwa. Jednak można wyjść również poza nią i stanąć – lub usiąść – na samej krawędzi wieży. Oczywiście wcześniej zakładając uprząż i po przypięciu do liny bezpieczeństwa. Ta atrakcja nazywa się Egde Walk. Jest tak popularna, że w sezonie i w weekendy miejsca należy rezerwować z wyprzedzeniem. W czasie spaceru po krawędzi będziemy mogli obejść taras dookoła. Wilno dla miłośników baroku i historii Wilno słynie z barokowych kościołów, które można tutaj znaleźć niemal na każdym kroku. Reprezentują barok wileński – styl architektoniczny wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jego najpiękniejszy przykład to kościół św. Janów wchodzący w skład Uniwersytetu Wileńskiego. Ołtarz kościoła składa się z kolejnych proporcjonalnych warstw, jak na ciastku, i wsparty jest rzędami kolumn. W środku znajdziemy tablice poświęcone między innymi Adamowi Mickiewiczowi i Tadeuszowi Kościuszce. Na zewnątrz zaś, przy wejściu głównym, inna tablica upamiętnia Piotra Skargę, pierwszego rektora Akademii Wileńskiej w XVI w. Kilka kroków dalej znajduje się dzwonnica, na którą można wejść po 190 schodkach. Z wysokości 45 metrów roztacza się piękny widok na starówkę. Po opuszczeniu dziedzińca uniwersyteckiego i pójściu w dół główną ulicą Starego Miasta (Pilies) dotrzemy na imponujący Plac Katedralny. Znajduje się na nim Bazylika Archikatedralna z dzwonnicą z przodu i Zamek Wielkich Książąt Litewskich z Muzeum Narodowym. Nad placem góruje stojąca na wzgórzu Baszta Giedymina. Tylko kilka minut drogi dalej zobaczymy inną ikonę Wilna – przepiękne kościoły św. Anny i Bernardynów. Obok nich zaś na skwerze stoi pomnik Adama Mickiewicza. Wilno dla fanów „Stranger Things” Od kilku lat Wilno ma zupełnie nową atrakcję turystyczną. To więzienie na Łukiszkach – działające od początku XIX w. do 2019 r. Pięć lat temu więźniowie zostali stąd przeniesieni do innych ośrodków, zaś ponad dwustuletni obiekt otwarto dla artystów i zwiedzających. Wśród przewodników zdarzają się byli strażnicy i strażniczki, którzy poza historią opowiadają również o współczesnym więziennictwie. Spacer prowadzi zaś przez miejsca, gdzie kręcono sceny z czwartego sezonu serialu „Stranger Things”. Wilno dla miłośników sztuki W centrum miasta uwagę zwraca Mo. To nowoczesny budynek zaprojektowany przez Daniela Libeskinda, mieszczący prywatne muzeum sztuki współczesnej. Do jesieni tego roku znajduje się w nim wystawa tymczasowa o postrzeganiu intymności, ciała, seksu i związków w czasach ZSRR. Pokazuje, jak artyści z państw bałtyckich próbowali zmieścić się w obowiązkowym kanonie socrealistycznym, zachowując przy tym swój indywidualny styl. Oraz jak łączyli oryginalnie lokalne tradycje artystyczne z modnymi nurtami sztuki zachodniej. Na wystawie znalazło się 300 prac ponad stu artystów. Rozpięcie między Wschodem a Zachodem widać również na rewelacyjnej wystawie dzieł Rafaela Chwolesa, urodzonego w Wilnie malarza pochodzenia żydowskiego. Wystawa znajduje się w otwartym niedawno Muzeum Kultury i Tożsamości Litewskich Żydów (Muzeum Litwaków). Muzeum przedstawia historię, zwyczaje i język litewskich i wileńskich Żydów, z których absolutna większość zginęła w Holokauście. W jednej z sal odbywa się projekcja „Dybuka” – filmu pełnometrażowego nakręconego całkowicie w jidysz przez studio „Feniks”. Zdjęcia do „Dybuka” powstawały w Kazimierzu Dolnym.
Tajemnica tabliczki odnalezionej w Wilnie. Czy inskrypcja przedstawia dawne pismo litewskie?
20 lat temu na Litwie archeolodzy odnaleźli ołowianą tabliczkę z XIII lub XIV wieku. Widać na niej nieznane pismo, którego do dziś nie udało się zinterpretować. Naukowcy są jednak coraz bardziej przekonani, że tekst został zapisany dawnym litewskim pismem.
W tym artykule: Historia języka litewskiego Tajemnicza tabliczka może zawierać najstarsze pismo litewskie Artefakt wspomina ojca Władysława Jagiełły Artefakt może być najstarszym litewskim dokumentem Rękopisy modlitw „Ojcze nasz”, „Zdrowaś Maryjo, a także credo (wyznanie wiary), to najstarsze znane teksty w języku litewskim. Zapisano je w księdze „Tractatus sacerdotalis”, która ukazała się dopiero 1503 r. To dosłowne tłumaczenia polskich modlitw, które opublikowano 28 lat wcześniej. Chociaż język litewski kształtował się od VII wieku n.e., dopiero w wieku XVI zaczął funkcjonować jako język pisany. Historia języka litewskiego Język litewski należy do grupy języków bałtyckich. Współcześnie posługuje się nim ok. 4 mln osób. Co ciekawe, jego współczesna forma ukształtowała się dopiero na przełomie XIX–XX wieku. Właśnie dlatego jest on niezwykle interesujący dla badaczy, którzy próbują poznać jego korzenie. Tym bardziej że zachował dużo archaicznych cech indoeuropejskich. 20 lat temu na Litwie archeolodzy odnaleźli enigmatyczną ołowianą tabliczkę. Znajdowały się na niej dziwne inskrypcje, których do dziś nie udało się rozszyfrować. Badaczom udało się odkryć, że artefakt pochodzi prawdopodobnie z XIII lub XIV wieku. Dziś zabytek ten znajduje się w Muzeum Zamku Wielkich Książąt w Wilnie, w którym można go podziwiać. Tajemnicza tabliczka może zawierać najstarsze pismo litewskie Tabliczka jest w kształcie prostokąta. Dłuższy bok ma 19 cm długości, a krótszy 4. Artefakt ma zaledwie pół centymetra grubości. Archeolodzy odnaleźli go z pomocą wykrywacza metalu. Przeszukiwali wówczas podziemia zamku, gdzie spodziewali się odnaleźć średniowieczną broń. Tabliczka była przybita do drewnianej podstawy. Od tamtego czasu naukowcy nie tylko z Litwy próbują przeczytać słowa, które widnieją na przedmiocie. Na razie bezskutecznie, ale badacze dawnych języków coraz częściej sugerują, że na tabliczce znajduje się najstarsze litewskie pismo, które może sięgać nawet czasów starożytnych. Ciekawostki o Litwie – poznaj mało znane fakty na temat naszego sąsiada Choć nie należy do największych państw na Starym Kontynencie, ma bardzo wiele do zaoferowania turystom. Oto ciekawostki o Litwie, które pozwolą ci jeszcze lepiej poznać kulturę i historię ... Podczas najnowszej konferencji prasowej, która odbyła się w muzeum Zamku Wielkich Książąt Litewskich w Wilnie, naukowcy poinformowali o nowych ustaleniach. Badacze przyznali, że dotychczas nie odnaleziono żadnych przykładów dawnego pisma litewskiego sprzed XVI wieku, co tylko utrudnia badania. Naukowcy poszukiwali zatem wszelkich analogii i podobieństw w innych dawnych pismach indoeuropejskich. – Próbowaliśmy znaleźć logiczne wyjaśnienie inskrypcji. Po bokach tablicy początek i koniec zaznaczono krzyżykami, tak jakby oznaczały początek i koniec tekstu – powiedział Gintautas Striška, kierownik działu archeologii w muzeum Zamku Wielkich Książąt Litewskich. Artefakt wspomina ojca Władysława Jagiełły Naukowcy przyznali, że w miarę pojawiania się kolejnych pytań i niewiadomych, stało się jasne, że nie były to przypadkowe ryciny. – Tekst wyraźnie składa się z kilku linijek. Górna linia ewidentnie jest zapisana na dwa sposoby – znakami i literami, a dolna ma jeszcze kilka linii z różnymi napisami – dodał Striška. – Dawniej sądziliśmy, że część tekstu mogła zostać napisana w języku starożytnej Grecji. Jednak litery jedynie przypominają grekę. Z pomocą lingwistów dowiedzieliśmy się, że część inskrypcji można przetłumaczyć jako „Algirdas Basileus”, który może odnosić się do Olgierda Giedyminowicza – powiedział Striška. Był to książę witebski i krewski, który w latach 1345–1377 był wielkim księciem litewskim. Olgierd był rodzonym bratem Anny Aldony Giedyminówny, żony króla Polski Kazimierza III Wielkiego i ojcem Władysława II Jagiełły. – Basileus odnosi się do cesarza bizantyjskiego, ale Olgierd nigdy takiego tytułu nie posiadał. W liście do patriarchy Konstantynopola z 1370 roku sam nazywał siebie Basileusem. Była to próba wykazania, że jest on suwerennym władcą na poziomie cesarza bizantyjskiego – wyjaśnił litewski badacz. Artefakt może być najstarszym litewskim dokumentem – Dlatego taki napis na tablicy jest jak najbardziej prawdopodobny. Ale mała tablica kryje w sobie więcej tajemnic. Kiedy rozpoczęto renowację znaleziska, okazało się, że na odwrotnej stronie tablicy również widnieje napis – dodał. Archeolog twierdzi również, że najprawdopodobniej inskrypcją została stworzona przez więcej niż jedną osobę. Możliwe jest również, że napisy na tablicy są wyryte w kilku językach, co jeszcze bardziej utrudnia ich odczytanie. Badacze mają pewną hipotezę. Striška przyznał, że oprócz Olgierda można zidentyfikować na tabliczce kilka innych słów, które mogą odnosić się do imion lub tytułów. Bardzo możliwe, że tabliczka była swego rodzaju umową handlową, pod którą podpisało się kilka osób. Archeolog twierdzi, że gdyby ta teoria się potwierdziła, mielibyśmy do czynienia z pierwszym pisanym dokumentem pochodzącym z Litwy. Źródło: Muzeum Zamku Wielkich Książąt Litewskich. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Pomysł na weekend: pociągiem przez trzy stolice Litwy
Hipsterska enklawa z Wilnie, modernistyczna architektura Kowna i średniowieczny zamek na jeziorze w Trokach. Litwę – i trzy stolice naszej sąsiadki – najlepiej zwiedzać na pokładzie pociągu lub... balonu.
W tym artykule: Co warto zobaczyć w Kownie? Co warto zobaczyć w Wilnie? Co warto zobaczyć w Trokach? Z Warszawy jest bliżej do Wilna niż do Szczecina. Do stolicy Litwy można się stosunkowo łatwo dostać ze środkowej Polski. Pociąg z Warszawy Centralnej do Kowna odjeżdża codziennie o godz. 7.40, a podróż trwa nieco ponad 7 godzin. W porównaniu z wciąż drogimi połączeniami lotniczymi i niezbyt komfortową podróżą autobusem, kolej wydaje się najdogodniejszą opcją. Poniżej propozycja 2-dniowej trasy, która pozwoli poznać trzy stolice Litwy. Zaczynamy w Kownie – międzywojennej siedzibie władz Republiki Litewskiej, by później przenieść się do Wilna. Na końcu odwiedzimy średniowieczną stolicę w Trokach. Geros kelionės! – czyli „dobrej podróży!", jak można usłyszeć w Litwie. Co warto zobaczyć w Kownie? Zielone Kowno jest położone nad dwoma największymi litewskimi rzekami – Niemnem i Wilią. To tutaj bije serce litewskiej kultury i sztuki. W latach 1920–1939 Kowno pełniło funkcję tymczasowej stolicy Litwy. Wilno – historyczna stolica tych ziem – znajdowało się w okresie międzywojennym w granicach II Rzeczpospolitej. Co ciekawe, określenie „tymczasowa stolica" jest do dziś w Litwie używane w odniesieniu do Kowna. W 2022 roku Kowno było jedną z Europejskich Stolic Kultury. I rzeczywiście, w mieście nietrudno trafić na liczne festiwale kulturalno-artystyczne. To tu w międzywojniu narodził się ruch artystyczny Fluxus, który wyróżniał się specyficznym humorem i dystansem do tradycyjnego myślenia o sztuce. O tym prądzie przypomina Plac Mačiūnasa, na który – oczywiście w nawiązaniu do Fluxusu – nie da się wejść. To właśnie Jurgisowi Mačiūnasowi, który w Kownie spędził dzieciństwo, zawdzięczamy powstanie tego artystycznego ruchu. O Kownie mówi się, że to miasto ludzi młodych. Taka etykieta wywodzi się prawdopodobnie jeszcze z czasów międzywojennych, kiedy do miasta zjechali młodzi architekci z całej Europy, by w modnym wówczas stylu art deco budować stolicę młodego państwa. W 2015 roku UNESCO uznało Kowno za jedno ze światowych Miast Dizajnu. To wówczas brytyjski dziennik „The Guardian" napisał, że „jeśli chodzi o art deco, Kowno ustępuje jedynie Paryżowi". Zainteresowani przedwojenną architekturą koniecznie powinni wybrać się do Muzeum Stylu Amsterdamskiego (Amsterdamo Mokyklos Muziejus), gdzie w pieczołowicie odnowionym budynku można spędzić czas w mieszkaniu urządzonym w stylu lat 20. XX wieku. Aby jednak zobaczyć cały modernistyczny rozmach miasta, warto wjechać kolejką linową na Zieloną Górę, skąd roztacza się niezwykła panorama na całe Kowno. Kowno najlepiej zwiedzać na własnych nogach. Miasto nie jest duże i bez większego problemu można się dostać do największych atrakcji. Świetną zabawą może być wycieczka trasą sztuki ulicznej. Zaczynamy od słynnego Różowego Słonia (świetnie się sprawdza na Instagramie), a kończymy na dadaistycznej Mona Lisie. Po drodze można zatrzymać się na oryginalny chłodnik litewski (šaltibarščiai). Szczególnie dobry podają w restauracji Višta puode (S. Daukanto g. 23). Co warto zobaczyć w Wilnie? Z Kowna do Wilna można dojechać pociągiem w zaledwie godzinę. Stolica Litwy to nowoczesna europejska metropolia, pełna młodych ludzi. To tu działa najstarszy uniwersytet w Europie Wschodniej. Samo miasto w tym roku obchodzi 700. urodziny. Wiele więc tu nawiązań do historii. Wilno zachwyca romantycznym barokiem. Wspólne z Polską dziedzictwo Rzeczpospolitej Obojga Narodów sprawia, że niektóre zakątki wileńskiej Starówki przypominają miasta na wschodzie naszego kraju. A kościołów jest tu przynajmniej tyle, co w Krakowie. W trzecią niedzielę maja ulice Starego Miasta wypełnia muzyka. Melodie klasyczne i jazzowe, reggae i folkowe, ballady, rock, rap, rave – każdy znajdzie swój własny styl. To Street Music Day – wydarzenie, które na stałe wpisało się w kulturalne tradycje Wilna. W czerwcu warto wypatrywać Nocy Kultury. Każdego roku w jedną noc można za darmo wziąć udział w ponad 150 wydarzeniach artystycznych, teatralnych, fotograficznych i tanecznych. W 1997 roku na drugim brzegu Wilejki powstała Republika Zarzecza (Užupis). Ten niezwykły dystrykt jest połączeniem kopenhaskiej Christianii z paryskim Montmartre. Pozornie niezależny obszar to republika artystów z własną konstytucją, prezydentem i tradycjami. Koniecznie warto wybrać się na Plac Tybetański, przeczytać treść konstytucji na ścianie miasta i spędzić czas nad rzeką. Co ciekawe, Wilejka nigdy nie zamarza. Aktywni turyści bez problemu wypożyczą tu kajak. Co warto zobaczyć w Trokach? Zaledwie 30 minut podróży pociągiem dzieli Wilno od Troków. Średniowieczna stolica państwa litewskiego słynie z imponującego zamku na środku jeziora. Okolica najlepiej wygląda z wysokości kilkuset metrów. Jak tam dotrzeć? Najlepiej balonem napełnionym gorącym powietrzem. Lot balonem to jedna z największych atrakcji Litwy i jeden z turystycznych hitów tego kraju. Odbywa się o świcie i trwa około 60 minut. Pozwala zobaczyć nie tylko Jezioro Trockie, ale też 32 inne pobliskie jeziora. Troki to niewielkie miasto, tradycyjnie zamieszkiwane przez ludność karaimską. To tu powstają słynne kibiny, czyli duże pierogi faszerowane mięsem. Tuż za Trokami znajduje się kolejna pobliska perła architektury – dwór w Zautrakach z romantycznym parkiem. Zimą park zdobią wysokie sosny, a latem kwitną tu róże. Widok na Jezioro Trockie i zamek na wyspie z tarasu dworu uznaje się za jeden z najpiękniejszych w Litwie. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Ciekawostki o Litwie – poznaj mało znane fakty na temat naszego sąsiada
Choć nie należy do największych państw na Starym Kontynencie, ma bardzo wiele do zaoferowania turystom. Oto ciekawostki o Litwie, które pozwolą ci jeszcze lepiej poznać kulturę i historię tego nadbałtyckiego kraju.
W tym artykule: Informacje o Litwie Ciekawostki o Litwie Ile miast jest na Litwie? „Litwo, Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie; Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, Kto cię stracił” – pisał największy polski wieszcz w historii Adam Mickiewicz w epopeji narodowej „Pan Tadeusz”. Polska i Litwa – na mocy zawartej w Krewie i Lublinie unii – przez lata tworzyły jedno z największych państw w Europie. Dziś, już jako dwa osobne państwa, nadal pielęgnują wielonarodowe tradycje, ściśle współpracują na wielu płaszczyznach, a także należą do Unii Europejskiej i NATO. Z czego znana jest Litwa? Poniżej przedstawiamy garść najważniejszych informacji i ciekawostek na temat tego nadbałtyckiego kraju graniczącego z Polską. Informacje o Litwie Stolicą, a zarazem największym miastem Litwy, jest Wilno (lit. Vilnius). Jedną z najchętniej odwiedzanych nadbałtyckich metropolii zamieszkuje ponad pół miliona osób (556,1 tys. w 2021 roku). Z kolei jej powierzchnia wynosi 401 km kw. [Wilno na weekend. Podpowiadamy, co warto zobaczyć]. Na początku 2021 roku na Litwie mieszkało 2,81 mln ludzi – 1,5 mln kobiet i 1,3 mężczyzn. Najliczniejszą mniejszość narodową stanowią niezmiennie Polacy – 6,5% ogółu społeczeństwa. Powierzchnia Litwy wynosi 65 302 km kw. Pod tym względem wyprzedza zarówno Łotwę, jak i Estonię, czyli dwa inne kraje bałtyckie. W porównaniu z Polską jest pięć razy mniejsza [Ciekawostki o Polsce – odkryj zaskakujące fakty]. Jaka jest waluta na Litwie? 1 stycznia 2015 roku Litwa – jako ostatnia spośród krajów bałtyckich – dołączyła do strefy euro, stając się jej 19. członkiem. Wraz z wprowadzeniem unijnej waluty u naszych południowo-wschodnich sąsiadów z obiegu wycofano lita litewskiego (LTL). Językiem urzędowym na Litwie jest język litewski, który jest uważany za jeden z najstarszych na świecie. Ale na ulicach Wilna, Kowna czy innych litewskich miast można usłyszeć także język polski, rosyjski i białoruski. Litwa była pierwszą republiką ZSRR, która ogłosiła niepodległość. Miało to miejsce 11 marca 1990 roku. Co ciekawe, Litwini odzyskanie niepodległości świętują także 16 lutego. Najważniejszą osobą w państwie jest prezydent, wybierany na 5-letnią kadencję w wyborach powszechnych. Od 2019 roku funkcję tę sprawuje Gitanas Nausėda, który zastąpił pierwszą kobietę na tym stanowisku, Dalię Grybauskaitė, urzędującą od 2009 r. Dominującą religią na Litwie jest chrześcijaństwo – prawie 80% populacji to katolicy. Przypomnijmy, że Litwa była ostatnim krajem w Europie, która przyjęła chrzest (w 1387 roku). Flaga Litwy składa się z trzech poziomych pasów: żółtego, zielonego i czerwonego. Żółty i zielony nawiązują do litewskiego krajobrazu, natomiast kolor czerwony symbolizuje krew przelaną za ojczyznę. Litwa idealna na weekend: Karaimi, lot balonem i street art Kiedy dowiedziałem się, że drugi raz w tym roku mogę pojechać na Litwę, nie myślałem długo. W Wilnie byłem już latem i wyjechałem z dużym niedosytem. Czas nadrobić zaległości i zoba... Ciekawostki o Litwie Lot balonem to jedna z największych atrakcji turystycznych Litwy, która rocznie przyciąga do kraju masę turystów z całej Europy. Wilno jest jedyną stolicą na Starym Kontynencie, gdzie można latać balonem [5 miejsc na lot balonem. Przygotuj się na niesamowite widoki]. Za najbardziej tradycyjne litewskie danie uznaje się cepeliny, czyli pyzy ziemniaczane z mięsnym nadzieniem. Z Litwy pochodzi także popularna w Polsce długo dojrzewająca wędlina – kindziuk. Najpopularniejszym sportem na Litwie – w przeciwieństwie do większości państw świata – jest koszykówka. Męska reprezentacja Litwy w swoim dorobku ma trzy medale igrzysk olimpijskich (1992, 1996, 2000), trzy tytuły mistrzów Europy (1937, 1939, 2003) oraz brązowy medal mistrzostw świata z 2010 roku. Na Litwie znajduje się jedno z najstarszych drzew w Europie. Dąb w Stalmujży ma ok. 2000 lat i jest uznany za pomnik przyrody. Dąb to narodowe drzewo Litwinów. Litwini mają swoje narodowe perfumy – Lietuvos Kvapas. Kompozycja łączy w sobie charakterystyczne dla kraju zapachy palonego drewna, mchu, polnych kwiatów i malin. W 2015 roku Litwa wprowadziła zakaz sprzedaży napojów energetycznych osobom poniżej 18. roku życia. W litewskich sklepach alkohol można kupić tylko między 10 a 20 (w niedzielę od 10 do 15). Litwa należy do europejskiej czołówki pod względem spożycia alkoholu. Dopuszczalna zawartość alkoholu we krwi kierowcy to 0,4 promila. Do największych zabytków Litwy zalicza się: Stare Miasto w Wilnie, wileńską bazylikę archikatedralną pw. św. Biskupa Stanisława i św. Władysława, Ostrą Bramę, Górę Krzyży pod Szawlami, Zamek w Trokach, Klasztor Kamedułów w Kownie oraz Starówkę w Kłajpedzie. Największy budynek na Litwie – wieżowiec Europa – mierzy 148 m. Polski rekordzista, a zarazem największy drapacz chmur w Unii Europejskiej, czyli warszawski biurowiec Varso Tower, mierzy 310 m [Najwyższe budynki świata. Odkryj 8 najwyższych drapaczy chmur]. Na Litwie istnieje pięć regionów etnograficznych. Są to: Auksztota, Dzukia, Kraj Kłajpedzki, Suwalszczyzna oraz Żmudź. Niespełna 30 km na północ od Wilna umiejscowiony jest jeden z geometrycznych środków Europy. „To najpiękniejsze miejsce nad Bałtykiem”. Litwa od strony Mierzei Kurońskiej Niezatłoczone plaże, stylowi plażowicze i pamiątki po nobliście. Litewską część Mierzei Kurońskiej można określić trzema słowami: dziko, pusto, pięknie. Ile miast jest na Litwie? Na Litwie status miasta ma ponad 103 miejscowości. Jak już zostało wspomniane, największym miastem, a zarazem stolicą, jest Wilno, które zamieszkuje 20% całej populacji kraju. Inne duże miasta – z liczbą mieszkańców przekraczającą 50 tysięcy – to Kowno, Kłajpeda, Szawle, Poniewież i Olita. Z przeprowadzonego w 2021 roku powszechnego spisu ludności wynika, że 68,2% Litwinów mieszka w miastach.
Podpowiadamy, jak spędzić zimowy urlop na Litwie. Oto najlepsze atrakcje
Warto wykorzystać ostatnie dni urlopowe w tym roku na krótki wyjazd właśnie na Litwę. Czekają na nas typowo świąteczne atrakcje, szampańska zabawa w sylwestrową noc, a na koniec relaks w jednym z najbardziej znanych uzdrowisk w Europie.
W tym artykule: Co zobaczyć w Wilnie? Propozycja zimowego spaceru po litewskiej stolicy Troki baśniowe i romantyczne, historyczne miejsce ze średniowiecznym duchem Atrakcje w Kownie, Europejskiej Stolicy Kultury 2022 Sylwester w Wilnie Na powrocie relaks w popularnym kurorcie SPA w Druskiennikach W tym roku miałem szczęście nadrobić podróżnicze zaległości i aż dwa razy spędzić kilka dni na Litwie. Tyle wystarczyło, żebym w Wilnie poczuł się jak w domu. Stolica to oczywiście dopiero początek litewskiej przygody. Nie bez powodu wiele biur podróży oferuje wyjazdy łączone do Wilna, Trok i Kowna. Każde z tych miejsc oferuje coś innego. Wisienką na torcie jest popularne uzdrowisko w Druskiennikach. Na Litwie byłem latem i jesienią. Obie te pory roku to dobry czas na krótki wypad do naszych sąsiadów, ale tak naprawdę sezon turystyczny trwa tam cały rok. Zima to wyjątkowy czas, kiedy w litewskich miastach wyraźnie czuć świąteczno-noworoczny klimat. Jest kolorowo, smacznie i – co najważniejsze – blisko. Zimową przygodę zaczynamy od Wilna. ©Go Vilnius Aktywna zima? Litwini wiedzą, co to znaczy. W Wilnie nie brakuje krytych i plenerowych lodowisk. Ulubionym miejscem narciarzy i snowboardzistów jest najwyższe wzgórze w mieście na Lipówce. W zimowym parku czeka na nas 10 tras o różnym poziomie trudności – łącznie 2,6 km. Wioślarzy z pewnością zainteresuje za to coroczny Santa Swim na rzece Willi. Co zobaczyć w Wilnie? Propozycja zimowego spaceru po litewskiej stolicy Wilno jest mniejsze od większości europejskich stolic, dzięki czemu po mieście możemy poruszać się pieszo. Zawsze wychodzę z założenia, że aby poznać nowe miejsce, najlepiej się w nim zgubić, pozaglądać w najciekawsze uliczki czy podwórka. Takich miejsc w Wilnie nie brakuje. Na przykład ulica Literacka (Literatų g.), gdzie na przełomie XIX i XX w. mieściło się wiele małych księgarni, a od 2008 r. mury zdobią dzieła najbardziej uznanych pisarzy – także z Polski: Juliusza Słowackiego, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego czy Wisławy Szymborskiej. ©L. Ciūnys Równie urokliwa jest uliczka Stikliai. To obowiązkowy punkt wycieczki dla wszystkich zainteresowanych zakupami modowymi i nie tylko. W okolicy znajduje się wiele butików oraz sklepików z pamiątkami. Szczególnie magicznie jest tu wieczorami, kiedy rozświetlają się wszystkie ozdoby i dekoracje. ©Go Vilnius. J. Suslaviciute Najmniejszą, ale zdecydowanie najbarwniejszą dzielnicą Wilna jest Zarzecze (Užupis). W 1997 r. mieszkańcy deklarowali niepodległość i do dziś obowiązuje tu wyjątkowa konstytucja. Niektóre z punktów bawią, inne zaskakują. To miejsce uwielbiane zwłaszcza przez artystów, o czym niemal na każdym kroku przypominają nam fantazyjne instalacje i rzeźby. Zebra na biegunach, czy krzesła w rzece to tylko niektóre z wielu niespodzianek. W grudniu na ulicach miast nie brakuje świątecznych akcentów. W Wilnie znajdziemy je też w ogrodzie Bernardyńskim (Bernardinų sodas). Spacerując po mieście, z pewnością nie raz miniemy ogromną katedrę. Na jej elewacji od 25 do 29 grudnia wyświetlana jest bajkowa, trójwymiarowa animacja. Krótki seans wystarczy, żeby przenieść się do odległego świata z baśni. Mieszkańcy Wilna mówią, że zwiedzanie miasta nie liczy się, jeśli nie zrobimy pamiątkowego zdjęcia panoramy stolicy z Baszty Giedymina (Gedimino pilies bokštas). Ja dorzuciłbym również wizytę w MO Museum, gdzie filantropi zebrali około 5 tys. najważniejszych litewskich dzieł sztuki od lat 60. XX wieku do dziś. W kolekcji znajdziemy prace zarówno artystów, którzy byli niewygodni dla sowieckich władz, jak i tych, którzy zaczęli tworzyć już po 1991 r. Troki baśniowe i romantyczne, historyczne miejsce ze średniowiecznym duchem Z tętniącego życiem Wilna przenosimy się do Trok, gdzie czas płynie nieco wolniej. Świąteczny klimat czuć w całym miasteczku. Przyozdobione wiekowe domy i uliczki wyglądają jak kadry z filmu familijnego. Centralnym punktem jest zamek na wyspie na jeziorze Galwe. Zrekonstruowana w XX wieku budowla zachwyca zwłaszcza zimą, kiedy wody jeziora są skute lodem. Od początku grudnia na dziedzińcu stoi rozświetlona choinka. Kolejne drzewko można podziwiać przed Pałacem Tyszkiewiczów w Zatroczu (Užutrakis). ©E. Kalabuckas Najlepszy widok na zamek i zamarznięte jezioro jest oczywiście z nieba, toteż warto zainteresować się lotem balonem lub paralotnią. Jeśli nie jesteśmy gotowi na swój debiut w powietrzu, zawsze możemy podejrzeć, jak robią to zawodowcy. ©Apvalaus stalo klubas Nieodłącznym elementem Trok są Karaimi wraz ze swoją kulturą i kuchnią. Najpopularniejszym karaimskim daniem są kybyny, czyli pierożki w kształcie półksiężyca nadziewane wołowiną lub baraniną. Jeden kęs wystarczy, żeby zrozumieć, dlaczego uważa się je za lokalny przysmak. Miejscowe knajpki oferują nie tylko jedzenie, ale również warsztaty kulinarne. Dzięki nim poznamy tradycyjne przepisy i dowiemy się więcej o historii Litwy. Ciekawą propozycją jest też kolacja w ciemności. Stołując się w jednej z restauracji doświadczamy jedzenia wyłącznie przez kubki smakowe. Reszta to już nasza wyobraźnia. ©Kybynlar Atrakcje w Kownie, Europejskiej Stolicy Kultury 2022 W grudniu serce Kowna, tak jak Wilna, bije w rytmie świątecznych piosenek. Ducha Bożego Narodzenia czuć tu na każdym kroku, a szczególnie na rynku, gdzie stoi największa choinka w mieście. Wokół niej przez kilka tygodni zaprasza świąteczne miasteczko, gdzie można kupić ręcznie robione pamiątki i smakołyki. Stałym gościem jest tu oczywiście Święty Mikołaj. ©KaunasIN. A. Aleksandravičius Świąteczne jarmarki to nie wszystko. W przyszłym roku Kowno zostanie oficjalną Europejską Stolicą Kultury. Z tej okazji wytyczono zupełnie nową trasę, dzięki której możemy przeżyć pozytywny szok kulturowy. Czekają na nas liczne muzea, galerie sztuki, sale koncertowe i inne ośrodki kulturalne. Programy poszczególnych miejsc są cały czas poszerzane, dlatego warto sprawdzać je na bieżąco. Ze względu na wspólną historię Polski i Litwy w mieście nie brakuje polskich akcentów. I to kolejna propozycja trasy zwiedzania. Jednym z jej bohaterów jest oczywiście Adam Mickiewicz. W Kownie znajdziemy między innymi ulicę wieszcza oraz dolinę, w której szukał wytchnienia i inspiracji. Sylwester w Wilnie Polacy od kilku lat coraz chętniej świętują sylwestra za granicą. Wilno zaprasza wszystkich, którzy chcą powitać nowy 2022 rok w międzynarodowym gronie. Największa plenerowa zabawa odbywa się na Placu Katedralnym (Katedros aikštė). To tu o północy rozpoczyna się spektakularny pokaz fajerwerków. Warto wykorzystać ten moment na pomyślenie życzenia. Jeśli chcemy mieć pewność, że się spełni, dobrze będzie stanąć na specjalnej płytce obok dzwonnicy. Fanów klubowych imprez na pewno zainteresuje tak zwany Trójkąt Bermudzki w obrębie ulic Vilniaus, Islandijos i Vokiečių. To największe zagłębie dyskotek i pubów w mieście. W sylwestrową noc wiele z nich organizuje koncerty, imprezy maskowe i inne wydarzenia celebrujące wejście w nowy rok. Na powrocie relaks w popularnym kurorcie SPA w Druskiennikach Koniec urlopu wcale nie musi być nieprzyjemny. Powrót do kraju i codziennych obowiązków warto umilić sobie w Druskiennikach – jednym z najbardziej znanych uzdrowisk w Europie Środkowo-Wschodniej. Miejscowe lecznicze tradycje są znane od ponad 200 lat. Kuracjuszy zachęca nie tylko bogata oferta sanatoriów i gabinetów odnowy biologicznej, ale również mikroklimat. W pobliżu nie ma ośrodków przemysłowych ani innych źródeł zanieczyszczeń, dlatego otaczające miasto lasy sosnowe dobrze oczyszczają powietrze, a dodatkowo nasycają je olejkami eterycznymi. Specjaliści z ośrodków uzdrowiskowych stale wzbogacają swoją wiedzę o najnowsze rozwiązania i metody. Goście mają do wyboru między innymi kąpiele błotne, terapie bursztynowe, masaże, sauny, kriokomorę oraz inne zabiegi (w sumie ponad 400). Po takim wypoczynku łatwiej rozpocząć nowy rok z dobrą energią i siłą do realizacji kolejnych marzeń i wyzwań. ©Druskininkai TIC. Aqua Flores Hotel SPA Więcej pomysłów i inspiracji znajdziesz na oficjalnej stronie internetowej Lithuania Travel.
Litwa idealna na weekend: Karaimi, lot balonem i street art
Kiedy dowiedziałem się, że drugi raz w tym roku mogę pojechać na Litwę, nie myślałem długo. W Wilnie byłem już latem i wyjechałem z dużym niedosytem. Czas nadrobić zaległości i zobaczyć, co jeszcze oferują nasi sąsiedzi.
W tym artykule: Pozdrowienia znad Wilna Czas na sztukę! Zamek w Trokach to nie wszystko W kuchni z Karaimami Kowno w rytmie sacrum i profanum A może nocleg w klasztorze? Jak każde miasto w Wilnie również czekają na nas tzw. obowiązkowe atrakcje turystyczne i miejsca, których nie można nie zobaczyć. Dla Polaków na pewno są to Ostra Brama czy Cmentarz na Rosie. Stolica Litwy ma jednak do zaoferowania znacznie więcej niż historię i nostalgiczne landmarki. Od niedawna jedną z największych i najciekawszych atrakcji w mieście jest byłe więzienie na Łukiszkach. Zamknięte zaledwie dwa lata temu, dziś funkcjonuje jako miejsce spotkań towarzyskich i kulturowy hot spot. Mroczne cele i korytarze docenili twórcy serialu „Stranger Things”. To między innymi tu kręcono najnowszy sezon hitu Netfliksa. Pozdrowienia znad Wilna Do więzienia trafiłem poprzednim razem. Teraz czeka mnie wyczekiwany lot balonem nad Wilnem. To również jedna z obowiązkowych atrakcji w stolicy Litwy. Startujemy w parku Vingis. Razem z nami 7 innych balonów. Mamy szczęście do pilota. Giedrius Leškevičius w zabawny sposób zapoznaje nas z zasadami obowiązującymi zarówno podczas lotu, jak i lądowania. Cała załoga, a leci nas w sumie 17 osób, od początku bierze czynny udział w napełnieniu powłoki gorącym powietrzem. Kosz najpierw leży na trawie. Po około 10 minutach przekręcamy go i wsiadamy do środka. Pierwsze minuty lotu wydają się nierealne. Jesienny park Vingis powoli się oddala, a zza drzew wychodzi panorama miasta. Stare Miasto, Ratusz, Katedra… – rozpoznaję najważniejsze miejsca. Cały kosz pokrzykuje z zachwytów. Ja również. Resztę energii i uwagi kieruję w dłonie. Grzechem byłoby nie uwiecznić takich widoków na rolce aparatu, ale jeszcze większa strata będzie, jeśli upuszczę telefon. Po oswojeniu się z wysokościami pytam naszego pilota, dlaczego balony stały się tak popularne akurat w litewskiej stolicy. – To przez położenie miasta – tłumaczy – W okolicy jest wiele pól, na których możemy lądować, a to istotne, ponieważ zawsze, kiedy startujemy, nie wiemy, gdzie dokładnie zniesie nas wiatr. Poza tym Wilno nie jest wielkie, więc przez godzinę można zobaczyć z góry całe miasto – dodaje. Godzina mija bardzo szybko. W tym czasie pilot daje mini recital. Śpiewom – a repertuar ma naprawdę bogaty: od Louisa Armstronga po Nat King Cole’a – akompaniuje ogień rytmiczne buchający z palnika. – Pod nami kręcili serial „Czarnobyl” – wtrąca przewodniczka i pokazuje na szare blokowiska. Peryferia miasta rzeczywiście wyglądają klimatycznie. Po lądowaniu na każdego czeka certyfikat z nowo nadanym imieniem (ja na przykład jestem Wielkim Księciem Litewskim) oraz lampka szampana. Dlaczego? Ponoć, kiedy jeden z pierwszych balonów wylądował na wsi, mieszkańcy bali się, że piloci to diabły – w końcu przylecieli znikąd i byli czarni od sadzy. Aby udowodnić, że są ludźmi, napili się szampana. Ta historia w ustach Giedriusa brzmiała dość przekonująco. Czas na sztukę! Nie można zwiedzać Wilna bez pominięcia aspektów historycznych, jednak warto spojrzeć na nie przez pryzmat współczesności. W tym właśnie celu obieramy kierunek na MO Museum, gdzie filantropi zebrali około 5 tys. najważniejszych litewskich dzieł sztuki od lat 60. XX wieku do dziś. W kolekcji znalazły się dzieła zarówno artystów, którzy byli niewygodni dla sowieckich władz, jak i tych, którzy rozpoczęli tworzyć już po 1991 r. Do 27 lutego w MO Museum można oglądać wystawę fotograficzną Celebrate for Change. Zebrane zdjęcia przedstawiają pełną gamę zmian, jakie towarzyszą ludziom przez całe życie. Litewscy fotografowie uwiecznili na zdjęciach nie tylko obrzędy religijne czy rodzinne ceremonie, ale też wydarzenia towarzyszące przemianom ustrojowym w kraju. Niektóre kadry mogą przypominać rzeczywistość znaną z PRL-u. Jako że jesteśmy w muzeum sztuki współczesnej, to na wystawie nie brakuje akcentów przełamujących stereotypy i kanony. Poza wystawami również warto mieć oczy szeroko otwarte. Możemy trafić przykładowo na ekspozycję wykonaną z historyjek dołączanych do kultowych gum do żucia Donald. Zamek w Trokach to nie wszystko Wilno, Troki i Kowno to litewski klasyk, jeśli chodzi o wyjazdy do naszych sąsiadów. Po zabawie w stolicy ruszamy zatem do niewielkiego miasteczka położonego między jeziorami Galwe, Tataryszki, Łuka i Giełusz. Według przewodników główną atrakcją turystyczną w Trokach jest zrekonstruowany zamek na wyspie. Zwiedzanie go zajmuje nie dłużej niż godzinę. Ze względu na wspólną historię Polski i Litwy na ekspozycji nie brakuje dokumentów w języku polskim. Żeby obejrzeć twierdzę z każdej strony, zajmujemy miejsca na pokładzie niewielkiego katamaranu. Chwilę później płyniemy już powoli po jeziorze Galwe. Wokół akwenu krąży wiele legend. Jedna z nich mówi, że jezioro nie zamarza i nie odmarza, dopóki nie dostanie głowy topielca. Oczywiście mieszkańcy Troków nie czekali na tragedię i wrzucili do wody kilka sztucznych głów. Można je zobaczyć, nurkując. Jezioro cieszy się ogromną popularnością wśród płetwonurków. Miejscowa szkółka oferuje nawet podstawowe kursy. W kuchni z Karaimami Największym bogactwem tego niewielkiego miasteczka są Karaimi, a właściwie ich spuścizna w postaci architektury i kuchni. Wzdłuż głównej ulicy – Karaimskiej, jakżeby inaczej – stoją niemal same karaimskie domy z drewna. Po czym je rozpoznać? Po trzech oknach: jedno dla Wielkiego Księcia Litewskiego Witolda, drugie dla Boga, a trzecie dla mieszkańców. Między parterowymi domkami chowa się kienesa, czyli karaimska świątynia. Karaimi osiedlili się w Trokach pod koniec XIV w. po tym, jak Wielki Książę Litewski Witold przywiózł kilkaset rodzin z Krymu. Do dziś miasteczko jest uważane za centrum duchowe i administracyjne wspólnoty na Litwie. Obecnie nad jeziorem Galwe mieszka około 250 Karaimów. Nasza przygoda z karaimską kulturą nie ogranicza się do podziwiania architektury. W knajpce Kybylnar bierzemy udział w warsztatach z lepienia kybynów, czyli pierożków w kształcie półksiężyca nadziewanych wołowiną lub baraniną. To najpopularniejsze danie karaimskiej kuchni. Obok świeżo upieczonych kybynów właściciel stawia na stole kieliszki z krupnikiem. Napój o złotawym kolorze przygotowuje się na bazie różnych korzeni oraz wschodnich przypraw, w tym goździków. Mocny i rozgrzewający, pasuje nie tylko do pierożków z wołowiną. Kowno w rytmie sacrum i profanum Z Wilna do Kowna jedziemy dwupiętrowym pociągiem po nowo wyremontowanych torach. Już na dworcu kolejowym wita nas mural przedstawiający biegnącego mężczyznę z walizką. Jak się zaraz przekonam, murali i szeroko pojętego street artu jest w Kownie bardzo dużo. Kolorowe grafiki widnieją nie tylko na starych budynkach – dając im tym samym drugie życie – ale też na murach, sklepach czy siedzibach instytucji publicznych. Fani oryginalnych przestrzeni koniecznie powinni odwiedzić najbardziej znane podwórko w mieście. Mowa o Kiemo Galerija. Plenerowa galeria powstała kilkanaście lat temu z inicjatywy artysty Vytenisa Jakasa i miała być odpowiedzią na dystans między lokatorami oraz brak pamięci o byłych mieszkańcach sąsiadujących ze sobą kamienic. Jakas umieścił na ścianach podwórza zdjęcia żydowskich rodzin, a z czasem swoje ślady zaczęli zostawiać również inni artyści. Dziś jest to jedno z najweselszych miejsc w Kownie. Turyści są mile widziani przez całą dobę, jednak należy pamiętać o zachowaniu ciszy – w końcu w kolorowych budynkach cały czas mieszkają ludzie. Kowno najlepiej zwiedzać piechotą. I tak z Kiemo Glerija przechodzimy na niewielkie wzniesienie, gdzie znajduje jedna z najważniejszych świątyń w mieście, a może i na Litwie. Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Kownie został wybudowany w 2005 r. w podziękowaniu za dwukrotne odzyskanie niepodległości przez Litwę w 1918 i 1991 r. To chyba jeden z niewielu kościołów, w których główną atrakcją jest nie ołtarz, a dach. Prowadzą na niego schody lub winda. Wybieramy szybszą drogę. Na dachu mieści się kaplica, jednak większość turystów wjeżdża na górę, aby podziwiać malowniczą panoramę miasta. A może nocleg w klasztorze? Na obrzeżach Kowna znajduje się Klasztor w Pożajściu – największy zespół klasztorny na Litwie. Perłę barokowej architektury doceniają nie tylko turyści, ale również twórcy filmowi. Za murami monastyru kręcono między innymi mini-serial „Katarzyna Wielka” z Hellen Mirren w tytułowej roli. Budowę kompleksu ufundował w XVII w. wielki kanclerz litewski Zygmunt Krzysztof Pac. Na przestrzeni lat klasztor zajmowały różne zgromadzenia. Napis na bramie głównej głoszący, że kobiety nie mają wstępu to pozostałość po kamedułach. Obecnie zespół klasztorny zwiedzać mogą wszyscy. Dwie godziny wystarczą na zwiedzenie podwórza, dziedzińców otoczonych krużgankami, kościoła Najświętszej Maryi Panny (warto zajrzeć na zakrystię oraz pod ziemię, do pierwszego miejsca pochówku fundatora klasztoru) oraz do oficyny południowej, gdzie znajduje się ekspozycja poświęcona historii obiektu sakralnego i rodu Paców. Do dyspozycji gości jest również Dom Pielgrzyma, w którym można zjeść oraz zostać na noc. Pokoje nie odbiegają od hotelowych standardów, więc o typowo klasztornych warunkach nie ma mowy. Widok zza okna przypomina jednak, że znajdujemy się w wyjątkowym miejscu. Jesień to idealna pora, żeby wyjechać na Litwę. W największych miastach nie brakuje skwerów i parków, przez co latem jest zielono, a od września na gałęziach pojawiają się kolejne kolory. Jest pięknie, ale przecież nie samą estetyką człowiek żyje. Do 8 listopada pierwsze 10 tys. turystów zza granicy może wziąć udział w programie Stay in Lithuania. O co chodzi? To proste – jeśli spędzimy minimum trzy noce w jednym z wybranych hoteli, ostatni nocleg będziemy mieli za darmo. Aby skorzystać z promocyjnej oferty, należy zarejestrować się TUTAJ.
3 propozycje na jesienne city breaki. Z wizytą u sąsiadów
Jesienią najczęściej mamy już w większości wykorzystane dni urlopowe lub zostało nam ich niewiele. To nie oznacza jednak rezygnacji z podróży. Na pewno słyszeliście o city breakach, czyli krótkich, zazwyczaj weekendowych wyjazdach do miast. Podpowiadamy, które stolice naszych sąsiadów warto odwiedzić.
W tym artykule: Szybki wypad do stolicy Niemiec Weekend w Pradze Wilno znane i nieznane City break z założenia ma być krótki, ale intensywny. W ostatnich miesiącach sporą popularnością cieszyły się wyjazdy do polskich miast, w tym Krakowa, Gdańska czy Wrocławia. Tym razem ruszamy jednak zagranicę. Niedaleko, tak żeby podróż nie zajęła nam zbyt wiele cennego czasu. Zaczynamy od Berlina. Szybki wypad do stolicy Niemiec Berlin jest położony tylko 90 km od granicy z Polską. Wiele osób decyduje się na wyjazd samochodem (zwłaszcza z zachodnich województw), ale sprawny transport oferują też linie lotnicze oraz przewoźnicy autobusowi. Oczywiście blisko odległość to tylko jeden z argumentów, dlaczego warto odwiedzić stolicę Niemiec. To miasto dosłownie tętni życiem. Każdego roku odwiedzają je artyści z całego świata. W szczególności upodobali sobie Kreuzberg. W dzielnicy tej znajdziemy dziesiątki klimatycznych knajpek, a przy odrobinie szczęście być może uda nam się trafić na kameralny koncert w jednej z nich. Za co kochamy Berlin? Wiele atrakcji miasta można zwiedzać za darmo. Także te, bez których zwiedzane się nie liczy. Mowa między innymi o Bramie Brandenburskiej czy Murze Berlińskim, który na przestrzeni lat stał się jednocześnie plenerową galerią graffiti. Pozostańmy na chwilę przy historii miasta. Będąc w Berlinie, warto zobaczyć również charakterystyczny Pomnik ofiar Holokaustu złożony z z 2711 betonowych prostopadłościanów rozmieszczonych na powierzchni 19 tysięcy metrów kwadratowych. Istotnym punktem na mapie Berlina jest również Checkpoint Charlie, czyli jedno z najbardziej znanych przejść granicznych między NRD a Berlinem Zachodnim w czasach zimnej wojny. To miasto celebruje wolność w każdej możliwej postaci. Co jeszcze przyciąga turystów do współczesnego Berlina? Berlin się zmienia. Jeśli nie byliście tam w ostatnich pięciu latach, możecie się bardzo zdziwić. Współczesny Berlin znacznie różni się od tego, który zapisał się w waszej pamięci. ... Berlin to także darmowe muzea. Szczególnie polecamy Niemieckie Muzeum Niewidomych i Topografię Terroru. Informacje o zwiedzaniu znajdują się oficjalnych stronach internetowych placówek. Weekend w Pradze Czeska Praga to jedna z najchętniej odwiedzanych przez Polaków europejskich stolic. Wcale się nie dziwimy. Blisko, stosunkowo tanio, no i te knedliki. A co zwiedzać w mieście? Obowiązkowym punktem na turystycznej mapie Pragi jest oczywiście Most Karola. Za dnia i wieczorem spotkamy tam tłumy turystów, dlatego jeśli myśli o zdjęciu bez innych ludzi na drugim planie, warto pomyśleć o wycieczce z samego rana. Kontynuując wycieczkę po starym mieście, polecamy wziąć pod uwagę rynek a na nim spektakularny zegar astronomiczny. Na sąsiednich Hradczanach pierwsze skrzypce gra kompleks zamkowy z IX w. – rekordzista Guinnesa pod względem zajmowanej powierzchni. 11 rzeczy, które warto wiedzieć o czeskiej Pradze To jednocześnie tak blisko, że możemy się tu czuć jak w domu. A jednocześnie na tyle daleko, żeby zachwycić się tutejszą specyfiką. Czesi mają poczucie humoru i fantazję, czego dowodem jest, chociażby Tańczący Dom, biurowiec, który kształtem przypomina pląsającą parę. Jeszcze ciekawiej robi się, kiedy zaczniemy zwiedzać Pragę szlakiem nietypowych rzeźb. Niektóre, tak jak Sikające postacie, początkowo wzbudzały wiele kontrowersji. Szybko wpisały się jednak w krajobraz tego kolorowego miasta. Wilno znane i nieznane Stolica Litwy kojarzy się Polakom przede wszystkim z Ostrą Bramą i cmentarzem na Rosie. To oczywiście jedne z najważniejszych miejsc w Wilnie, ale planując wyjazd, dobrze zainteresować się również innymi atrakcjami. Najciekawsza z nich to więzienie na Łukiszkach – najstarszy tego typu obiekt na Litwie. Od niedawna funkcjonuje jako muzeum. Zwiedzający mogą nie tylko zajrzeć do cel, w których osadzeni byli skazani na dożywocie, ale też zobaczyć, jakie gadżety wytwarzali własnoręcznie więźniowie. Artystyczne dusze z pewnością odnajdą się na Zarzeczu, dzielnicy z własną konstytucją, która zakłada między innymi, że każdy ma prawo do leniuchowania. Między budynkami poustawiane są fantazyjne instalacje. Zgodzicie się chyba z nami, że obok zebry na biegunach nie sposób przejść obojętnie, a i krzesła ustawione w rzece przykuwają uwagę. Poleciałem do Wilna i już pierwszego dnia trafiłem do więzienia Pierwszy raz w Wilnie miałem być już wiosną ubiegłego roku. Plany pokrzyżowała mi jednak pandemia koronawirusa. Na szczęście Litwa otworzyła się już na turystów zza granicy. Skorzysta.. Wilno można zwiedzać na wiele sposobów, na przykład podążając śladami polskich artystów. To właśnie tu mieszkał, uczył się i tworzył Adam Mickiewicz. Jeszcze więcej polskich pisarzy znajdziemy na Ulicy Literackiej.
Poleciałem do Wilna i już pierwszego dnia trafiłem do więzienia
Pierwszy raz w Wilnie miałem być już wiosną ubiegłego roku. Plany pokrzyżowała mi jednak pandemia koronawirusa. Na szczęście Litwa otworzyła się już na turystów zza granicy. Skorzystałem z zaproszenia i kilka godzin po wylocie znalazłem się w celi. Nie pomogła nawet konstytucja, zgodnie z którą każdy ma prawo do wolności i... leniuchowania.
W tym artykule: Więzienie na Łukiszkach – każdy chce tu trafić Wileńskie Stare Miasto Republika Zarzecza z własną konstytucją W Wilnie jak w Lublinie To mój najkrótszy lot w życiu. Po niespełna godzinie od startu w Warszawie ląduję na wileńskim lotnisku. Przyzwyczajony do tego, że porty lotnicze leżą zazwyczaj na obrzeżach miast, dziwię się, kiedy podróż do hotelu na Starym Mieście (Pilies gatvė) trwa zaledwie 20 minut. O tym, że Wilno jest kompaktowe i wszędzie można szybko dojść na piechotę, przekonam się w ten weekend jeszcze nie raz. Stolica Litwy idzie z duchem czasu. W drodze z hotelu Artagonist na kolację moją uwagę zwracają nie tylko stacje z rowerami miejskimi, ale też darmowe krany z wodą pitną. Może napić się na miejscu lub uzupełnić butelkę. Jest eko! Więzienie na Łukiszkach – każdy chce tu trafić Zwiedzanie Wilna zaczynam w dość nietypowy sposób. O 20:00 stawiam się przed bramą słynnego więzienia na Łukiszkach, gdzie jeszcze dwa lata temu przebywali skazani. Dziś cele, podobnie, jak i inne wnętrza obiektu, można zwiedzać z przewodnikiem. Z kolei na placu, gdzie więźniowie grali w koszykówkę (świętość na Litwie!), obecnie rozwija się strefa gastronomiczna. Tuż za budkami z przekąskami i trunkami stoi scena. I to jedna z najbardziej zaawansowanych technicznie w całym kraju. W tej niecodziennej scenerii regularnie odbywają się koncerty zarówno litewskich, jak zagranicznych artystów. Byłe więzienie na Łukiszkach z miejsca stało się jednym z najciekawszych i najgorętszych miejsc w Wilnie, co wcale mnie nie dziwi. Po krótkim zapoznaniu się z historią 170-letniego obiektu razem z moją przewodniczką Martyną idziemy do cerkwi św. Mikołaja Cudotwórcy. To zdecydowanie najbardziej rzucający się w oczy budynek starego więzienia. – Władze były przekonane, że wiara pomaga w stawaniu się lepszym człowiekiem. Poza cerkwią więźniowie mogli też brać udział w nabożeństwach w katolickiej kaplicy i synagodze. Taka tolerancja na wyznania nie była czymś oczywistym – opowiada Martyna. Jak dodaje, cerkiew ma za sobą wiele remontów, ale witraże i podłoga to oryginały. Budynek świątyni został zdesakralizowany. To oznacza, że w środku nie odprawia się już mszy, za to można organizować świeckie wydarzenia, na przykład dancingi lub konferencje. Przez kolejne dwie godziny zaglądamy w najciekawsze zakamarki byłego więzienia. Wieczorową porą zwiedzanie takich miejsc smakuje jeszcze lepiej. Przewodnicy odpowiednio dostosowują program do pory dnia. Tylko nocą usłyszymy o największych zbrodniarzach, którzy odsiadywali tu wyrok. Cela celi nie równa. Te, w których żyli skazani na dożywocie, różnią się od tych przeznaczonych dla mniej szkodliwych przestępców. W jednej z nich oglądam kolekcję więziennych gadżetów. Wszystkie ręcznie robione. Wśród nich pistolet, maszynka do tatuowania, oryginalne schowki na telefony, strzykawki i inne przedmioty codziennego użytku za kratkami. Poza celami (w których obowiązuje zakaz fotografowania) wchodzimy też do pomieszczeń, gdzie więźniowie rozpoczynali swoją odsiadkę. Najpierw każdy z nich musiał zostać dokładnie obejrzany, przeszukany, sfotografowany i umyty. Dopiero wtedy osadzeni trafiali na kilkudniową kwarantannę. Na wolność wychodzę z pamiątkowym polaroidem. Wileńskie Stare Miasto Stare Miasto w Wilnie, na czele oczywiście z Ostrą Bramą, to jeden z głównych powodów, dla których turyści z Polski przyjeżdżają na Litwę. Razem z moją przewodniczką Zytą zaczynamy od Uniwersytetu Wileńskiego. To właśnie tu studiowali Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki. Główny kampus uniwersytetu jest otwarty dla zwiedzających. W centralnym punkcie placu znajduje się kościół św. Jana Chrzciciela i św. Jana Apostoła i Ewangelisty. Wchodzimy do środka. Bogato zdobiony ołtarz zachwyca rozmiarami, ale to nie on jest tutaj rekordzistą. – Za nami są największe organy na Litwie. Grywał na nich Stanisław Moniuszko – opowiada z dumą Zyta. Idziemy dalej śladami polskich artystów na ulicę Literacką. Jej nazwa nie jest przypadkowa. Na przełomie XIX i XX w. mieściło się tu wiele małych księgarni, a od 2008 r. mury zdobią dzieła najbardziej uznanych pisarzy – nie tylko wspomnianych Mickiewicza i Słowackiego, ale też Gałczyńskiego, Kraszewskiego czy Miłosza. Do Ostrej Bramy idziemy okrężną drogą przez teren byłego getta żydowskiego. Tam też znajduje się Sanktuarium Miłosierdzia Bożego, gdzie przez całą dobę wierni mogą modlić się do oryginalnego obrazu Jezusa Miłosiernego namalowanego na prośbę siostry Faustyny Kowalskiej. – Kiedy go zobaczyła, to się rozpłakała. Ponoć zupełnie nie zgadzał się z jej wizją. Taki już jednak został, a wszystkie kolejne to kopie – mówi Zyta. W sanktuarium msze święte są sprawowane zarówno w języki litewskim, jak i w polskim. Była dzielnica żydowska kwitnie dziś życiem. To głównie tutaj młodzi ludzie spotykają się, żeby coś zjeść lub zrelaksować przy drinku. Klimatu nadają zawieszone nad ulicami ozdoby. Ostra Brama to jeden z symboli Wilna. Przy dobrej pogodzie okna są otwarte i wtedy obraz Matki Boskiej Ostrobramskiej widać jeszcze z ulicy. Warto jednak wejść do środka (wstęp bezpłatny) i zobaczyć go z bliska. Bez względu na wyznanie, chyba każdemu, kto czytał Pana Tadeusza, zadrży serce. A skoro o Mickiewiczu raz jeszcze mowa, jego najbardziej efektowny wizerunek zobaczymy przed wejściem do klasycystycznego ratuszu miasta na rynku. Latem organizowane są tu plenerowe koncerty muzyki klasycznej. Kilkugodzinny spacer kończymy przed Bazyliką archikatedralną św. Stanisława Biskupa i św. Władysława, gdzie spoczywają królowie Polski – między innymi Aleksander Jagiellończyk i Barbara Radziwiłłówna. W tym miejscu warto patrzeć pod nogi. Jedna z płytek jest wyjątkowa. Jak się dowiaduję, należy na niej stanąć, zakręcić się trzy razy i pomyśleć życzenie. Wileńskie Stare Miasto ma do zaoferowania naprawdę wiele. Od klimatycznych, poukrywanych podwórek, przez urokliwe knajpki, po niecodzienne punkty kultu – przykładowo kamień dedykowany Bogu Piwa. W jeden dzień nie sposób nacieszyć oka wszystkimi atrakcjami. Zwiedzanie śladami polskiej historii to oczywiście tylko jedna z propozycji. Ja w wolnym czasie wybieram spontaniczny spacer i gubienie się między świątyniami i kamienicami. Tak też trafiam przykładowo na stare przejście pod ulicą. Republika Zarzecza z własną konstytucją Po historii czas na sztukę. Jesteśmy na Zarzeczu, najmniejszej, ale zdecydowanie najbarwniejszej dzielnicy Wilna. W 1997 r. jej mieszkańcy deklarowali niepodległość i do dziś obowiązuje tu wyjątkowa konstytucja. Zgodnie z zapisem każdy człowiek ma prawo m.in. do wolności, płaczu, bycia kochanym i szczęśliwym czy też do leniuchowania. Pies ma za to prawo być psem, a kot nie musi kochać swojego gospodarza, ale „w trudnej chwili powinien mu pomóc”. Przetłumaczoną konstytucję czytam na jednym z murów. Obok widnieje symbol dłoni z okręgiem w środku. Widzę go potem jeszcze kilka razy na flagach Republiki Zarzecza. – To przypomnienie, że nie można kraść – tłumaczy Zyta. Zarzecze to ulubiona dzielnica artystów, o czym przypominają wszechobecne instalacje. Najwięcej jest ich na podwórku Inkubatora Sztuki. Nie sposób przejść też obojętnie obok krzeseł postawionych w rzece Wilence czy zebry na biegunach. Najważniejszą rzeźbą jest jednak pomnik Anioła Zarzecza, wokół którego 1 kwietnia mieszkańcy dzielnicy świętują swoją niepodległość. Do Republiki Zarzecza prowadzi wybudowany ponad 100 lat temu most. Co prawda na granicy nie musimy pokazywać paszportów, ale w punkcie informacji turystycznej chętni mogą uzyskać symboliczną wizę. Tam też mieści się urząd pocztowy, z którego możemy wysłać pocztówki przedstawiające najciekawsze eksponaty artystycznej dzielnicy. W Wilnie jak w Lublinie Portal łączący Wilno z Lublinem to jedna z najnowszych i najciekawszych atrakcji w mieście. W obu miastach od dwóch miesięcy stoją identyczne, trzymetrowe konstrukcje z lustrem. W rzeczywistości jest to zapis z kamery rejestrującej obraz na żywo. Litwini i Polacy mogą więc zaglądać do siebie i machać. Wystarczyła chwila, żeby nawiązać interakcje z rodakami spacerującymi po Placu Litewskim w Lublinie. W Wilnie Portal stanął naprzeciwko dworca kolejowego. Inspiracją dla projektu była pandemia koronawirusa i globalna izolacja. Pomysłodawcy Portalu z Fundacji Benediktasa Gylysa tłumaczą, że zależało im na tym, aby połączyć ze sobą mieszkańców obu miast i skłonić do refleksji nad jednością. Instalacja okazała się strzałem w dziesiątkę. Internauci z całego świata domagają się, aby w ich miejscach zamieszkania również stanęły podobne Portale.
Futurystyczny portal połączył Lublin i Wilno. Jeśli chcesz go zobaczyć, musisz się pospieszyć
Wirtualne portale stanęły w Lublinie i Wilnie, aby zjednoczyć ludzi w trudnym czasie pandemii i przypomnieć, że prawdziwa siła tkwi w jedności. Niestety, nie zostaną tu długo.
Konstrukcje, które stanęły w obu miastach, są identyczne. To wysokie na ponad trzy metry betonowe kręgi, wewnątrz których znajdują się ogromne lustra. Te zamiast odbijać wizerunek przechodniów, wyświetlają obraz z „drugiej strony” portalu. Innymi słowy – odwiedzający Lublin widzą „na żywo” to, co rejestrują kamery umieszczone na portalu w Wilnie (ale nie słyszą, bo portal nie przesyła dźwięku), i odwrotnie – mieszkańcy Wilna mogą zajrzeć do Lublina. Kamery wmontowane są w obudowę portalu, a całości dopełnia proste oświetlenie LED, które nadaje instalacji futurystycznego charakteru. Niestety instalacja nie przypomina filmowych „gwiezdnych wrót” czy czarodziejskich portali ze świata Wiedźmina, przez które rzeczywiście moglibyśmy przenieść się do innego miasta, ale pozwala podejrzeć, co dzieje się w mieście oddalonym o 600 kilometrów. Portale w Lublinie i Wilnie szybko stały się turystyczną atrakcją. O pomyśle piszą niemal wszystkie światowe media, a internauci domagają się ustawienia kolejnych portali w innych miastach na całym świecie. Lublin: 7 rzeczy, które musisz zrobić w tym niezwykłym mieście Jeśli zastanawiasz się, jakie atrakcje warto zobaczyć w Lublinie, to ten tekst jest dla ciebie. Bo to miasto to nie tylko klimatyczne uliczki, niesamowite zabytki i tajemnice skrywane w murach ... Odbudować poczucie jedności Pomysł stworzenia „cyfrowych mostów” narodził się w związku z pandemią COVID-19, kiedy w obawie przed rozprzestrzenianiem się wirusa większość krajów zamknęła swoje granice dla odwiedzających. Choć świat powoli wkracza w nową normalność i wiele państw luzuje obostrzenia, to zachwiane poczucie bezpieczeństwa i jedności nadal wymagają odbudowy – uważają pomysłodawcy projektu. Portale mają pomóc mieszkańcom obu miast „połączyć się” z innymi ludźmi i skłonić ich do refleksji nad ideą jedności – czytamy w komunikacie głównego inicjatora akcji, Fundacji Benediktasa Gylysa. – Ludzkość stoi przed wieloma potencjalnie śmiertelnymi wyzwaniami, takimi jak polaryzacja społeczna, zmiana klimatu czy problemy gospodarcze. Jeśli jednak przyjrzymy się bliżej, zauważymy, że nie jest to brak genialnych naukowców, aktywistów, liderów, wiedzy czy technologii, które rzucają nam wyzwania. To brak empatii i wąskie postrzeganie świata, które często ogranicza się do naszych granic narodowych – mówi Benediktas Gylys, prezes fundacji. Cyfrowe portale mają pomóc nam budować poczucie jedności, które będzie wykraczało poza przynależność narodową i granice państw. Wilno na weekend. Podpowiadamy, co warto zobaczyć [PRZEWODNIK] Polak nie raz poczuje się tu jak u siebie. Ale warto pamiętać, że stolica Litwy to nie tylko stare miasto. Portal w Lublinie tylko do 6 sierpnia Choć portale po raz pierwszy odsłonięto w czasie pandemii, to prace nad nim trwały od pięciu lat. Instalacja została zaprojektowana przez inżynierów z Centrum Kreatywności i Innowacji na Uniwersytecie Technicznym Giedymina w Wilnie. View oEmbed on the source website Niestety mieszkańcy stolicy Litwy i polskiego miasta nie będą cieszyć się cyfrowym połączeniem zbyt długo. Fundacja Gylysa zapowiedziała, że ekrany zostaną w obecnych lokalizacjach tylko do 6 sierpnia. W tym czasie mają zostać zorganizowane wspólne polsko-litewskie koncerty i happeningi – zapowiada Ośrodek Międzykulturowych Inicjatyw Twórczych „Rozdroża”. Później portale zostaną przeniesione, aby połączyć inne miasta. Następny cyfrowy most ma powstać między Londynem i Reykjavikiem.
Wilno na weekend. Podpowiadamy, co warto zobaczyć [PRZEWODNIK]
Polak nie raz poczuje się tu jak u siebie. Ale warto pamiętać, że stolica Litwy to nie tylko stare miasto.
Dzień 1. Wilno ma zmodyfikowane DNA. Na przestrzeni wieków tak często musiało zmieniać swoją narodowość, charakter i właścicieli, że zmienność stała się jego naturą. W związku z tym każdy z łatwością zobaczy w nim to, czego potrzebuje. Jeden Polak przyjedzie tu, by szukać polskich śladów. Drugi, żeby sprawdzić, jak na miasto wpłynęło 50 lat przynależności do ZSRR. Trzeci zechce przyjrzeć się kosmopolitycznej stolicy odrodzonej Litwy. I każdy z tej trójki będzie zadowolony. Polak zwiedzanie Wilna musi zacząć od Ostrej Bramy, która jest pozostałością po dawnych murach obronnych miasta. Z jednej strony – nijaka. Tak niepozorna, że dość łatwo jej nie zauważyć. A trzeba się przeżegnać, na kolana paść, ukłonić, zdjęcie zrobić. Przywitać by się wypadało, bo od strony wewnętrznej w bramie znajduje się kaplica z obrazem Matki Boskiej Ostrobramskiej. O schody, które do niej prowadzą, kilka lat temu była wielka draka. Kiedyś były to schody falujące – powyginane od ciężarów ciał pielgrzymów, wyszorowane ich kolanami, wyżłobione łokciami, łzami pokoleń zalane. Po remoncie stały się zupełnie zwykłymi schodami. Tak bardzo zwykłymi, że ich remont litewski Departament Ochrony Zabytków nazwał przejawem „przerażającego wandalizmu”. Teraz są to więc schody funkcjonalne. Schody o wyższym standardzie. Schody jak schody. Wchodzi się nimi do maleńkiej kaplicy, gdzie wisi obraz będący symbolem tego miasta. Maryję Ostrobramską za swoją uważają i Litwini, i Białorusini, ale co tu dużo mówić, Polak wkracza do środka i od progu puszy się jak paw, bo ściany kaplicy są pokryte wotami z napisami w języku polskim: „Dzięki Ci, Matko, za Wilno”, „za uzdrowienie naszego drogiego Księdza Dyrektora”, „za wysłuchane prośby serca”. Można tam posiedzieć w ciszy, o ile akurat kaplicy nie anektowała polska pielgrzymka i z głośników na całą starówkę nie lecą polskie pieśni religijne. A nawet i wtedy trudno nie poczuć, że to miejsce wyjątkowe, nawet dla niewierzących. W latach 70. pisarz Antoni Gołubiew pytał wilnian, jaka jest różnica między Matką Boską Jasnogórską a tą z Ostrej Bramy. Przekupka powiedziała mu tak: „Może i prawda, że ta sama. Ale różnica taki jest: do naszej Ostrobramskiej polecisz, wypłaczesz się, wypowiesz wszystko jak kobieta kobiecie, dusza cała otworzisz. A u tej Częstochowskiej na renku siedzi malusieńki Jezusik, patrzy swoimi oczkami i każdziutkie słowo podsłuchui – to i dyskrecji żadnej nie ma. A jeszcze Królowa Polski – ciż z królowa bendziesz gadał bez nijakiej żenady?”. Po wyjściu z kaplicy Polak idzie cały czas w dół ulicą Aušros Vartų, aż do klasycystycznego ratusza. Stanie na placu, kilka zdjęć pstryknie, bo przecież pięknie jest dookoła. Odnowione czyste kamienice, księgarnia, eleganckie sklepy z nieprzyzwoitymi cenami. Idąc cały czas w dół, dochodzi się do ulicy Pilies. Jest to najpopularniejszy wileński deptak. Niemal na każdym straganie można tu kupić wyroby z bursztynu, nazywanego złotem Litwy. Ale na litewski bursztyn nie ma sensu liczyć. Nawet te sprzedawane w drogich sklepach z biżuterią pochodzą z Kaliningradu lub Polski, na straganach zaś można kupić bursztyn sztuczny – czasem z zupełnie współczesną muchą w środku. Warto natomiast wejść do butiku z lnem, uważanym tu za tkaninę narodową. Oprócz obrusów czy fartuchów da się tu dostać gustowne sukienki, żakiety, a nawet garnitury z lnu. W zasadzie w każdej restauracji na tej ulicy podaje się litewskie potrawy tradycyjne, czyli... tłuszcz w przeróżnej postaci. Do jedzenia: chłodnik ze smażonymi kartoflami, cepeliny (duże ziemniaczane pyzy z mięsem polane skwarkami). Do picia: kwas chlebowy, mocne ciemne piwo. Na zakąskę: smażony chleb z czosnkiem. Jeśli Polak trafi na kelnera mówiącego po polsku, musi uważać. Po zamówieniu „uszek” do piwa dostanie cienko pokrojone wędzone świńskie uszy, a i „kopytka” okażą się gotowanymi kopytami tejże świni. Po lewej stronie Pilies ciągną się zabudowania Uniwersytetu Wileńskiego. Można się tu pobłąkać po urokliwych dziedzińcach, wstąpić do kościoła św. Jana, gdzie organistą swego czasu był Stanisław Moniuszko. Na tej uczelni studiowali też m.in. Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Józef Ignacy Kraszewski, Czesław Miłosz. Nic dziwnego, że Polacy przyjeżdżający do Wilna dość łatwo zapominają, że są w stolicy Litwy. Trzeba wrócić na deptak i iść dalej w dół. Ulica Pilies wychodzi wprost na olbrzymi plac Katedralny. Nad nim wznosi się Góra Giedymina z wieżą będącą pozostałością po zamku. Warto się na nią wspiąć, by zobaczyć dzwonnice barokowych wileńskich kościołów. Zostały zaprojektowane tak, by pasować do przepływających po wieczornym niebie chmur. Poza tym wędrówka na górę pozwoli pozbyć się wyrzutów sumienia po tradycyjnym obiedzie, który musi mieć co najmniej 1,5 tys. kalorii. Dzień 2. Jeśli ktoś po powrocie z Litwy opowiada o uroczych wileńskich zaułkach, to zwykle ma na myśli takie miejsca jak uliczka Bernardinų. Dla Polaka ważne będzie, że spacerował nią Mickiewicz. Ale też to, że na jej końcu jest jeden z piękniejszych wileńskich kościołów i – o dziwo! – nie jest to świątynia barokowa. Przewodnicy uparcie powtarzają, że kiedy Napoleon zobaczył gotycki kościół św. Anny, stwierdził: „Ech, gdyby się tak dało postawić go na dłoni i przenieść do Paryża!”. Tuż obok płynie Wilejka, ukochana rzeka Tadeusza Konwickiego. Mówił o niej: „Większość scen miłosnych w moich książkach, gdziekolwiek by się działy, tak naprawdę odbywa się nad Wilejką”. Przerzucono przez nią miniaturowe mostki. Na Litwie istnieje tradycja, która każe panu młodemu w dzień ślubu przenieść pannę młodą przez most. Te na Wilejce mają po kilkanaście metrów, są więc oczywistym wyborem. Dzielnica, która znajduje się po drugiej stronie, to Užupis, czyli właśnie Zarzecze. Kiedyś strach się było tu zapuszczać. Nędznie, niebezpiecznie, główny trakt potocznie nazywany był Ulicą Śmierci. Wszystko zmieniło się w 1997 r. za sprawą grupy artystów. Proklamowali niepodległą Republikę Zarzecze. Wybrali prezydenta, ministrów, ambasadorów. Ustanowili też konstytucję, która mówi, że człowiek ma prawo „czasami nie wiedzieć, czy ma jakieś obowiązki”, „być nieznanym i niesławnym”, „obchodzić albo nie obchodzić swojego dnia urodzin” albo też „uświadamiać sobie swoją marność i swoją wielkość”. W paru punktach konstytucji uwzględniono również zwierzęta. I tak: „Kot nie ma obowiązku kochać swojego gospodarza, ale w trudnej chwili musi mu pomóc”, a „Pies ma prawo do bycia psem”. Zaczęły tu powstawać galerie sztuki, a na obskurnych budynkach kolorowe murale. W dalszym ciągu mało tu odnowionych kamienic, ale na pewno jest jaśniej, radośniej. Na centralnym placyku Zarzecza przez kilka lat stał cokół z olbrzymim jajkiem. Z czasem wykluł się z niego anioł, który jest dziś symbolem dzielnicy. Nad samą rzeką znajduje się kawiarnia Užupio Kavinė. Nazywana jest Parlamentem Republiki Zarzecza. Na tarasie tej kawiarni jest obchodzony Dzień Białych Obrusów, jedno z oficjalnych świąt samozwańczej republiki. Drugiego dnia Wielkanocy sąsiedzi przychodzą tu z talerzami, na których przynoszą resztki świątecznego śniadania, żeby razem jeść. Rzadko który turysta wykracza poza granice starego miasta. Ale opuścić je trzeba, by z góry zobaczyć, że Wilno jest miastem bardziej skomplikowanym. Niech więc Polak pojedzie teraz do dzielnicy Karoliniškės, aż na wieżę telewizyjną. Niech się zdziwi. Jej wysokość to 326,5 m. Na jej parterze znajduje się wystawa poświęcona wydarzeniom z 1991 r., kiedy wieżę zajęli sowieccy żołnierze. Tysiące wilnian próbowało powstrzymać rosyjskie czołgi, 14 ludzi zginęło pod ich gąsienicami. To pierwsi bohaterowie niepodległej Litwy. Na wysokości 165 m znajduje się restauracja. Stoliki są w niej ustawione przy oknach, na obrotowym podeście. Tak że nie przerywając jedzenia, można do godziny 23 wpatrywać się w niebieskie wody rzeki Wilii, ale też szare bloczydła. Żadnego barokowego kościoła na horyzoncie, żadnego pomnika księcia czy poety, żadnych ochów i achów. Tylko korki, bloki, szosy. Ale również lasy. Tu trudniej jest się odprężyć i poczuć tak zwaną magię Wilna, ale za to jest to doświadczenie poszerzające horyzonty. Wieczorem trzeba zjechać na dół. Wsiąść do trolejbusu, popatrzeć na ludzi, nie tak zrelaksowanych jak ci na starówce, i przejechać tymi samymi ulicami, na które z niedowierzaniem patrzyło się z góry. Warto wiedzieć ■ Zrób to taniej Podwileńskie wsie zamieszkałe są często przez miejscowych Polaków. Warto wziąć ze sobą namiot i poprosić o możliwość rozbicia się w pobliżu któregoś z gospodarstw. ■ Kiedy jechać? Od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Klimat jest bardzo podobny do polskiego. Ale to na początku marca odbywa się w Wilnie olbrzymi jarmark rękodzieła nazywany Kaziukami. Niższa temperatura jest wtedy podnoszona przez gorącą atmosferę wydarzenia. ■ Waluta Walutą Litwy jest euro. ■ Dojazd Najtaniej z Warszawy, rezerwując bilet wcześniej, autobusem firmy Lux Express, Simple Express, ewentualnie Ecolines można dojechać już za 20 zł - to jest cena biletu w promocji w jedną stronę. Po wileńskiej starówce warto poruszać się pieszo. Do innych dzielnic dojedziemy trolejbusem albo autobusem. Jednorazowy bilet kupiony u kierowcy kosztuje 1 euro. W kioskach nie da się kupić biletu „papierowego”, a jedynie kartę Vilniečio Kortelė. Można ją doładować np. biletami czasowymi (30 min – 0,64 euro). ■ Nocleg Downtown Forest (ul. Paupio 31 A). Klimatyczny hostel i kemping na Zarzeczu. Latem nocleg w czteroosobowym pokoju kosztuje tu ok. 15 euro. Polscy turyści często zatrzymują się w Domu Kultury Polskiej (od 40 euro za noc). Około 23 euro zapłacimy za noc w hotelu LITiNTERP (Bernardinų 7) mieszczącym się w uroczym zaułku na starym mieście. Za noc w komfortowym hotelu Stikliai na starówce. wydać trzeba nawet 200 euro. W internecie można znaleźć też sporo ofert noclegu w mieszkaniach prywatnych – od 10 euro. ■ Jedzenie Koniecznie trzeba spróbować litewskich dań narodowych: cepelinów, blinów żmudzkich, kiszki ziemniaczanej. Do piwa natomiast zamówić tradycyjne przekąski: smażony chleb z czosnkiem, groch z boczkiem czy świńskie uszy. Dobry obiad można zjeść w legendarnej restauracji Neringa, (al. Gedimino 23) z 1959 r. albo w przytulnej knajpce z tradycyjnymi daniami Forto Dvaras (ul. Pilies 16). Zapłacimy 5–10 euro. Prawdziwym litewskim hitem Litwy jest czarny chleb z mąki żytniej, czyli bočių. Z Litwy warto też przywieźć ziołową nalewkę 999, produkowaną z 27 rodzajów ziół, sękacza i wędzoną lub soloną słoninę. ■ Przeczytaj o Wilnie Powieść Silva rerum Kristiny Sabaliauskaitė o wielokulturowym Wilnie; w Polsce wydana przez Znak.
Wilno–Tallinn autobusem: Do trzech razy miasto
Po tej podróży moja dusza została w Wilnie, żołądek w Rydze, a serce w Tallinnie.
Przygoda w Wilnie zaczęła się od niespodzianki. Na starym mieście spodziewałyśmy się tłumu turystów, ale na ulicach pusto. Nie ma nikogo, kto wyglądałby na obcokrajowca. Wypatrujemy Ostrej Bramy, sztandarowego zabytku stolicy Litwy. Okazuje się skromna, wciśnięta w mury, piękna. Spacerując po Wilnie, wkraczamy do Republiki Artystów Užupio. Państwa z samodzielną konstytucją, prezydentem, hymnem, rządem, a nawet flagą. Konstytucja Republiki Zarzecze w dowcipny sposób opisuje, czym miała być Republika Artystów – manifestem wolności i dystansu do życia, którego na szczęście w spokojnym i wyluzowanym Wilnie nie brakuje. Przeniesienie się z Wilna do stolicy Łotwy, Rygi, to jak podróż na inną planetę. Huczną, tętniącą życiem i rozświetloną tysiącem latarni. I tanią – w soboty przejazdy komunikacją są za darmo. Po zwiedzaniu starego miasta jedziemy do skansenu etnograficznego. A w nim klimatyczna karczma, stare domostwa z historycznych regionów Łotwy: Kurlandii, Łatgalii, Liwonii i Semigalii. W jednej z chat próbujemy świeżych ziemniaków z twarożkiem i śledziem, aromatycznego miodu, pysznych jagód z cukrem, kiełbasek. Brzuchy po łotewskiej uczcie mamy jeszcze pełne, gdy dojeżdżamy do Tallinna, jednego z najpiękniejszych średniowiecznych miast Europy. Po przekroczeniu bramy Viru, strzegącej wejścia na tallińską starówkę, czuję się jak w bajce. Wąskie uliczki układają się w tajemniczy labirynt. Podziwiam stare kamienice z czerwonymi dachami i wsłuchuję się w stukające pod butami kocie łby. Ze szczytu baszty Kiek in de Kök widzę panoramę miasta. Wyobrażam sobie rycerzy, urocze panny zamiatające bruk fałdami sukni i powozy zaprzężone w rumaki. Agnieszka Pawelec (Fot. Archiwum prywatne) Warto wiedzieć: Agnieszka Pawelec - nauczycielka chemii w gimnazjum, mieszka w TczewieWybrałam to miejsce, bo: Od dawna chciałam poznać Wilno, a Rygę i Tallinn zwiedzić przy okazji. Okazało się, że każde z tych miast jest niezwykłe. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Kierunek, który obrałam, jest wciąż mało popularny wśród turystów i trochę niedoceniany Mój patent: Wyszukiwanie promocji autobusowych, ale także kolejowych i lotniczych. Śpię w hostelach blisko starówek i szukam miejsc do zwiedzenia za darmo lub za niewielką opłatą. DOJAZD 377 zł --------------------------------------------------- nocleg 310 zł --------------------------------------------------- JEDZENIE 300 zł Agnieszka Pawelec
6 pomysłów na weekendowe wycieczki. Sprawdź, dokąd wybrać się na city break
Długi weekend, krótki spontaniczny urlop, przerwa pomiędzy zleceniami? To doskonałe okazje, by urządzić kilkudniowy wypad do innego miasta. Okazuje się, że takie wycieczki nie muszą być ani drogie, ani trudne do zorganizowania.
City break, czyli krótki, najczęściej 2–4-dniowy wypad do innego miasta to świetne rozwiązanie dla osób, które z różnych powodów nie mogą pozwolić sobie na długi urlop. Okazuje się bowiem, że w ciągu krótkiego, ale intensywnego wyjazdu uda się nie tylko zobaczyć najciekawsze zabytki, ale również spróbować tradycyjnych potraw i poczuć atmosferę nocnego życia miasta. Kluczem do sukcesu jest odpowiednie rozplanowanie podróży i… wybór atrakcyjnego miejsca. 6 pomysłów na sprawdzony odpoczynek typu city break >>> Zestawienie zostało przygotowane przez AccorHotels.
Wileńska Karta Miejska sprawi, że znacznie mniej zapłacimy za lokalną komunikację, wejścia do galerii, muzeów, a także jedzenie i noclegi
To nie wszystko. W tym roku Vilnius City Card upoważnia także do bezpłatnych pieszych wycieczek po mieście, jak również do wypożyczenia ze zniżką roweru. Rabat dostaniemy też w kawiarniach, parkach i w sklepach z pamiątkami. 24-godzinna karta z biletem na komunikację miejską to wydatek 17 euro, trzydniowa - 26 euro. Wileńska Karta Miejska (Vilnius City Card) przeznaczona jest dla turystów zainteresowanych dokładniejszym poznaniem miasta. Karty są trzech rodzajów: • ważna przez 24 godz. z biletem na transport miejski; • ważna przez 24 godz. bez biletu na transport miejski; • ważna przez 72 godz. z biletem na transport miejski. Karta jest imienna, ważna od momentu aktywacji i można ją nabyć w Wileńskich Centrach Informacji Turystycznej. Szczegóły na: www.vilnius-tourism.lt
Brazylia, Lofoty, ale też hiszpańska Galicja i Łodż - te kierunki znalazły się na liście najlepszych miejsc dla backpackerów w 2014r.
Ranking ogłosił Off Track Planet - amerykański portal dla amatorów podróżowania na własną rękę. Łódź uznano w nim za najlepszą propozycję dla artystów i miłośników sztuki. - To gwarancja najlepszej i najbardziej szalonej sztuki ulicznej na świecie. Spacer ulicami Łodzi w poszukiwaniu murali udowodni, jak pięknieje miasto, a Polska wyzbywa się komunistycznej szarości - argumentują autorzy zestawienia. Miłośnicy przyrody powinni zaś pojechać do Tulum w Meksyku - to jedno z najpiękniejszych miejsc do nurkowania, albo ruszyć na wspomniane Lofoty, by podziwiać dziewicze krajobrazy. Według Off Track Planet najbardziej fascynującym obiektem pod kątem architektury jest Wielki Meczet w Dżenne (Mali) uznawany za największą glinianą budowlę sakralną i największym wolnostojącym budynkiem z suszonej cegły na ziemi. Galicja znalazła się w rankingu z racji zielonych lasów i tysięcy rzek. Jest też Mongolia, z "krajobrazami, których nie znajdziecie nigdzie indziej" i Koh ta Kiev w Kambodży - najlepsze plaże. Za najtańszy kierunek, ale też najbardziej szalone Off Track Planet uznał stolicę Litwy. Według Amerykanów w Wilnie można poszaleć w nocnych klubach ale też zanurzyć się w niezwykłej historii miasta.
Portal Trivago.pl utworzył listę pięciu najczęściej wyszukiwanych miast europejskich na weekend majowy. Wynika z niej, że Polaków ciągnie w różne strony, zależnie od celu i rodzaju wybranego wypoczynku.
Na podstawie badań przeprowadzonych przez portal Trivago.pl wynika, że Polacy najczęściej szukają informacji turystycznych i noclegów na długi weekend majowy w Warszawie. Nic dziwnego, za każdym razem można tu odkryć coś nowego. Obojętnie czy mamy chęć spędzić czas aktywnie czy pasywnie - każdy znajdzie tu coś dla siebie. Szczególnie na wiosnę, kiedy wszystko się budzi ze snu zimowego, przychodzi chęć na spacery po wspaniałym Parku Łazienkowskim. Rozpocznie się przesiadywanie w ogródkach restauracyjnych czy pubów. Ci którzy chcą bardziej poszaleć mogą wybrać się na festiwale, koncerty, których na początku maja jest w Warszawie bardzo wiele. Na przykład 1 maja odbędzie się „Wielka Wolska Majówka” w amfiteatrze Parku Sowińskiego. Dla miłośników sportów wodnych nadarzy się okazja - od 1 do 2 maja będą mogli wziąć udział w spływie kajakowym pod nazwą „Majówka w kajaku”. Na drugim miejscu najczęściej poszukiwanych miejsc na długi weekend majowy znalazła się stolica jednych z naszych sąsiadów. Jest to Praga, idealne miejsce dla miłośników kultury, sztuki i historii. „Jest unikatową symbiozą wszystkich stylów architektonicznych”, więc jest co podziwiać. W dodatku jedna z najpiękniejszych metropolii europejskich należy również do najtańszych. Nocleg w standardowym pokoju dwuosobowym jest już od 105 Euro. Trzecie miejsce zajmuje Paryż, najbardziej romantyczne miejsce dla zakochanych. Pierwszy maja to dobry czas na wyjazd do Paryża. Całą metropolię przeniknie w dzień „la fête du muguet" zapach konwalii. Jest to dzień poświęcony tym pięknym kwiatom i Francuzi obdarowują nimi swoich najbliższych. Kolejna stolica, która znalazła się na naszej liście to Wilno. W historii Polski pozostawiło to miasto jak i cała Litwa swoje ślady. Korzenie wielu Polaków sięgają tego kraju, dlatego też chętnie odwiedzają te tereny. Również wśród studentów cieszy się powodzeniem, nie tylko ze względu na niski koszt, ale również ciekawą historię i zabytki. Starówka Wilna została wpisana na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Na piątym i ostatnim miejscu naszej listy znalazł się Mediolan, jeden z największych ośrodków mody na świecie. Na początku maja przyciąga tych z Polaków, którzy wolny czas pragną spędzić na zakupach. Jeśli jeszcze nie masz pomysłu na długi majowy weekend, to zapraszamy do systemu rezerwacji on-line.
Zapomnijmy o samolocie. Lądem jest i taniej, i przyjemniej, a przy tym można poznać od podszewki bałtycką prowincję.
Rusz via Baltica : Budzisko – Kalwaria, Mariampol, Kowno, Troki, Wilno, Kłajpeda, Połąga, Lipawa, Ryga, Valk, Dorpat, Tallinn Długość: 4500km Czas: 14 dni Cena: 1500zł/os. Na terytorium Litwy wjeżdżamy w Budzisku-Kalwarii. Po rozszerzeniu strefy Schengen samochody mkną w jedną i drugą stronę przez nikogo niezatrzymywane. Dziwne uczucie dla kogoś, kto pamięta, jak ustawiały się tutaj kolejki TIR-ów. O tym, że wyjeżdżamy za granicę, przypomną nam drogi – a mianowicie ich jakość. Asfalt na Via Baltica, czyli E67, jest płaski jak stół i aż kusi, by docisnąć pedał gazu. Nie warto. Zła sława i skuteczność litewskiej policji robią swoje, a trudno im uciec, bo piratów drogowych ścigają mercedesami. I Polacy, i Litwini w kierunku Mariampola zmierzają więc w karnym szyku, nie więcej niż 88 km/godz. Miasteczko, położone 30 km od granicy, w centrum aż lśni – tak jest wysprzątane. I podobnie jest w całym kraju; na obrzeżach mogą stać slumsy i rudery, jednak śródmieścia są jak spod igły. Podobnie jest z drogami; im dalej od głównych szlaków, tym gorzej. Pod sklepem kilku nastolatków w dresach nie reaguje na labas (cześć), podobnie jak ekspedientka na laba diena (dzień dobry). Dopiero po kilku sekundach, jakby wyrwana z drzemki, odpowiada. Od razu po polsku. I niezbyt chętnie. Standardowo Polacy tłumaczą to tym, że Litwini nas nie lubią. Ale jak ktoś słusznie zauważył: oni zachowują się tak, jakby nawet siebie nie lubili. Owszem, są trochę przewrażliwieni na punkcie historii, ale nie bardziej niż my. Ruch w Mariampolu panuje nieduży, a atmosfera jest senna. Większość kierowców z Polski zatrzymuje się dopiero w odległym o 65 km Kownie (lit. Kaunas), przedwojennej stolicy. Jej mieszkańcy mają opinię najbardziej serdecznych i gościnnych. Być może dlatego, że starają się rywalizować z Wilnem i czują się trochę gorsi od mieszkańców stolicy. Niepotrzebnie – Kowno to przepiękne miasto z fascynującą historią. Aby je poznać, trzeba by spędzić tutaj kilka dni. Na najbardziej znany punkt widokowy na Wzgórzu Aleksotas wiedzie kolejka linowa. Widoki z wysokiej skarpy Niemna roztaczają się przepiękne. W ciemnoniebieskie widły Wilejki i Niemna wciska się Stare Miasto. Jego zabytkowe mury i dachy jarzą się w słońcu na czerwono, tu i ówdzie błyska łacha piasku nadrzecznej plaży. Okoliczne pagórki i doliny spowija soczysta zieleń. Jak na dłoni widać kowieński zamek oraz ulubione miejsca spacerów mieszkańców w zaroślach między warownią a ujściem Wilii do Niemna. To właśnie tam uciekają przed tłumami zalewającymi w sezonie chlubę i dumę miasta – Aleję Wolności (Laisves aleja), jeden z najdłuższych w Europie deptaków. Na jego wschodnim krańcu wznosi się Sobór Michała Archanioła, na przeciwnym – Biały Łabędź, ratusz miejski. Fasady niewysokich kamieniczek są odnowione, latarnie stylowe, aleja lipowa doskonale utrzymana. Wzdłuż ulicy pełno sklepów, butików, kawiarni i kafejek, galerii i muzeów. Wśród nich słynne Muzeum Diabłów. Demoniczne, czerwono-czarne sale wystawowe mieszczą kilka tysięcy czartów z całego świata. Najbardziej przerażające są te wyrzeźbione z poskręcanych, „artretycznych” korzeni w przedziwnych ni to tanecznych, ni to epileptycznych pozach. W odległych o 80 km Trokach niezwykle okazale prezentuje się zamek na wodzie. Jednak aby tam dotrzeć, należy zjechać z E67 i autostradą A1 udać się w kierunku Wilna. Czerwone mury i baszty warowni wspaniale kontrastują z błękitem nieba i wód jeziora Galwe. I robią o wiele lepsze wrażenie z daleka niż z bliska. Po pierwsze dlatego, że próbując dostać się do warowni, trzeba być zmotywowanym niczym książę Witold pod Grunwaldem – ścisk panuje tu jak podczas prawdziwego średniowiecznego oblężenia. Po drugie tłum skutecznie uniemożliwia zobaczenie czegokolwiek poza szarymi plombami z betonu bardzo nieładnie kontrastującymi ze szkarłatem… współczesnego klinkieru. To właśnie w Trokach najłatwiej się przekonać, jakiego hopla na punkcie historii mają Litwini i jak bardzo dumni są z państwa, które stworzyli w XIII w. Mendog i Giedymin. To powód do dumy i jeden z mitów narodowych, odróżniający ich od Łotyszy i Estończyków, którym aż do 1918 r. nie udało się stworzyć samodzielnych państw. Troki były stolicą rozległych włości Giedymina. Oprócz warowni na wodzie jego atrakcjami są efektownie wciśnięta między cztery jeziora starówka oraz kenesa – jedyna świątynia karaimska w Europie. Karaimów sprowadził z Krymu Witold i uczynił z nich swą gwardię przyboczną. Obecnie w miasteczku mieszka kilkudziesięciu potomków książęcych ochroniarzy. Przy ulicy Karaimskiej prowadzą muzeum i restaurację. Słynne karaimskie kibiny, pierożki z nadzieniem z baraniny, kosztują 6 litów. Na przystawkę do nich najlepiej zamówić kiszone ogórki za 4 lity. Z ich uprawy i przyrządzania troccy Karaimi słynęli w całej Rzeczpospolitej. Jeszcze przed wojną określenie „karaimski” było komplementem zarezerwowanym dla najdorodniejszych i najsmaczniejszych ogórków. W pobliskim Wilnie serwują litewską wersję kibinów – mniej aromatyczną, z wieprzowiną, podawaną ze skwarkami. Lepiej spróbować któregoś z rdzennie litewskich dań: cepelinai (duże podłużne kluski ziemniaczane), vedarai (kiszka ziemniaczana) albo šaltibarąčai (chłodnik). W zależności od klasy lokalu trzeba wysupłać od kilku do kilkunastu litów. Z czystym sumieniem można polecić Aukštaičiai (Antokolskio 13), Lokys (Stikli 8), Žemaiči Smukl (Vokieči 24). Wszystkie znajdują się w obrębie Starego Miasta, ale o niczym to nie świadczy, bo wileńska Starówka zaliczana jest do największych w Europie. Ten labirynt gotyckich wież, renesansowych portyków i falujących barokowych fasad wchłania dziennie tysiące turystów. Czasem migną za rogiem fragmenty ogromnych, masywnych kościołów, jednak żeby zobaczyć całość budowli, nieraz trzeba zadrzeć głowę w górę albo wejść na wzgórze gdzieś poza granicami Starego Miasta. Nie warto się spieszyć, najlepiej błąkać się bez celu... – radzi Tomasz Venclova w Opisać Wilno. I słusznie, wszystkiego i tak nie da się zobaczyć. Większość turystów po godzinie czy dwóch daje za wygraną, ciężko opadając w fotelu jakiejś kafejki. Zamawiają szklanicę piwa Kalnapilisa i z zamiarem naprawy stosunków polsko-litewskich wdają się w dyskusje z miejscowymi. Fakt, że z wileńskimi Litwinami najłatwiej nawiązać kontakt po jasnym pełnym, niczego nie zmienia – i tak rozmowę najlepiej zagaić po angielsku. Ja ze swoimi rozmówcami przeszedłem na polski pod koniec trzeciej kolejki. Po czwartej doszliśmy do porozumienia w wielu drażliwych kwestiach. Z Wilna na wybrzeże jest ponad 300 km. Na szczęcie do Kłajpedy wiedzie autostrada. Po drodze można zjechać do Szawli (Šiauliai). W mieście jest ponoć najpiękniejszy kościół na Żmudzi i jakieś muzeum, ale mało kto się tutaj zatrzymuje. Większość udaje się od razu na odległą o 10 km Górę Krzyży. Ta na miejscu okazuje się być pagórkiem wznoszącym się pośród pól. Robi jednak o tyle niesamowite wrażenie, że wygląda, jakby ją tworzyły ustawione na miejscu krzyże. Pierwszy krucyfiks stanął tam w 1430 r. dla upamiętnienia chrztu Żmudzi, kolejne zaczęto masowo ustawiać 400 lat później, po upadku powstania listopadowego. Szacuje się, że obecnie jest ich 150 tys. – od największych, z drewna, metalu i betonu, po najmniejsze medaliki i różańce. Na odsłoniętym pagórku, gdy powieje wiatr, wydają niesamowity szum – litewskie wyznanie wiary. Przez Kretyngę (pałac Tyszkiewiczów i klasztor) dotrzemy do Połągi (Palanga), od dwóch stuleci najmodniejszego litewskiego kurortu. Dziś w otoczonym niezwykłym ogrodem pałacu hrabiów mieści się Muzeum Bursztynu z największym na świecie zbiorem inkluzji. Jaszczurki podobnej do tej z muzeum w Gdańsku w Połądze nie widziałem, ale nieco sfatygowanego skorpiona i owszem. Największe wrażenie robią scenki rodzajowe „mikrokosmosu” sprzed kilkudziesięciu milionów lat. Bursztyn utrwalił m.in. zastygłego w pół kroku pająka, który właśnie udawał się na posiłek, widząc szamoczącą się w pajęczynie muchówkę. Jeśli odległa o 25 km Kłajpeda (Klaipeda) bywa porównywana do Gdańska (na wyrost!), to Mierzeja Kurońska jest litewskim Helem. To zdecydowanie najatrakcyjniejszy fragment litewskiego wybrzeża, a leżące na mierzei Zalewu Kurońskiego osady tworzą jedyne w swoim rodzaju miasto Neringa. Charakterystyczna senność jest tutaj odczuwalna nawet w szczycie sezonu. Ktoś, kto przyjedzie tu z Kowna lub Wilna, będzie miał wrażenie, że ogląda film w zwolnionym tempie. To odczucie pogłębia kameralna architektura – pomalowane na jaskrawe kolory chatynki. W Kłajpedzie niewielka Starówka, naznaczona teutońskim piętnem muru pruskiego, przegrywa rywalizację o względy turystów z delfinarium, które powstało w czasach ZSRR. Na nietanie (14 litów) pokazy przychodzą tłumy. Pokonawszy 50 km na północ, mijamy granicę litewsko-łotewską i wkraczamy do historycznego Księstwa Kurlandii i Semigalii, zaś po kolejnych 50 km dojeżdżamy do Lipawy (Liepaja). W okresie między II a III rozbiorem był to jedyny port morski Rzeczpospolitej, podczas zrywu 1863 r. sprowadzano tędy belgijskie sztucery dla powstańców, a miejscowe gimnazjum ukończył prezydent Gabriel Narutowicz. Symbolem miasta jest kościół Świętej Trójcy (Sv. Trisvrenibas baznica) z wysoką na 55 m wieżą, która doskonale sprawdza się jako punkt widokowy, a jedną z największych atrakcji jest Kara Osta – niedokończona twierdza carska, w czasach ZSRR baza okrętów podwodnych. Zresztą część z nich wciąż tam rdzewieje. Latem nadmorska Lipawa przyciąga tłumy. W końcu lipca miasto organizuje Baltic Beach Party, a pod koniec sierpnia festiwal rockowy – Bursztyn Lipawy (Liepajas Dzintars). Sami Łotysze pół żartem, pół serio (nigdy nie wiadomo) mawiają, że państwo robi, co może, by ich rozruszać. Zimą aż połowa z nich cierpi na depresję. Podczas gdy Lipawa była głównym portem księstwa, honory stolicy pełniła Mitawa, od 1918 r. zwana Jełgawą (Jelgava). Można tam zajechać w drodze do Rygi, aby zobaczyć wspaniały klasycystyczny pałac książąt kurlandzkich – dziś siedzibę uniwersytetu rolniczego. Aby dotrzeć do historycznej Mitawy, trzeba pokonać 190 km. Na drogach ruch jest niewielki, ale auta Łotyszy mogą wywołać gwałtowne reakcje… zazdrości. Najdroższe wersje mercedesów, BMW i audi to tutaj codzienność, a sporo jest też cadillaców i bentleyów. Superlimuzyny mkną po płaskich jak blat drogach, zostawiając za plecami łotewską wieś – zabudowaną kurnymi chatkami bez bieżącej wody, a niekiedy i elektryczności, za to obowiązkowo z sauną (pirts) w każdej zagrodzie. Zaproszenie do nich to – podobnie jak w Skandynawii – wielkie wyróżnienie i honor dla gościa. Łotysze, przy których Litwini jawią się jako naród serdeczny i otwarty, okazują w ten sposób swoje zaufanie i przyjaźń. To w saunie omawiają najważniejsze sprawy, wyznają sobie miłość, proszą wybranki o rękę i urządzają wieczory kawalerskie. W saunie kończą każdą rodzinną uroczystość i święto. Mnie do sauny nikt nie zaprosił. Na szczęście, bo nie znoszę, gdy jest za gorąco (temperatura w pirts osiąga 120°C). Nie po to uciekałem przed upałami na północ. Przekraczając linię Dźwiny, wkraczamy do na wpół mitycznych Inflant. Ziemie te przypadły Rzeczypospolitej wskutek targów politycznych. Zagrożony inwazją moskiewską oraz wojną z Danią i Szwecją ostatni wielki mistrz zakonu kawalerów mieczowych Gotthard von Kettler w 1562 r. złożył hołd lenny Zygmuntowi Augustowi. Łatgalia jako Inflanty Polskie została w granicach Rzeczpospolitej aż do I rozbioru, a w Dyneburgu (Daugavpils), stolicy regionu, do dziś mieszka blisko 20 tys. naszych rodaków. I jest to jedyny powód, dla którego można odwiedzić to miasto. W Salaspils, niemal na rogatkach Rygi, stoi pomnik upamiętniający dokonania polskich wojsk. W 1605 r., gdy miejscowość ta była jeszcze wsią zwaną Kircholmem, hetman Jan Karol Chodkiewicz rozgromił na jej polach Szwedów. Wiktoria ta pozostałaby jedną z wielu, gdyby nie fakt, że pan na Mielcu dowodził 4 tys. rycerzy, a szwedzki król miał ich 14 tys. Dwie trzecie zostało w polu, niewiele brakowało, a poległby sam Karol IX. Z Salaspils do stolicy jest tylko 20 km. I powiedzmy sobie szczerze, zamiast peregrynować po odległych zakątkach kraju, lepiej skupić się właśnie na niej. Bo Ryga to metropolia co się zowie, zaskakująca przybyszów rozmachem, bogactwem, pięknem. Opętanych wizją robienia kariery i biznesów Łotyszy wabi obietnicą ich spełnienia. W stolicy żyje już połowa mieszkańców kraju. I chociaż na razie w luksusach pławią się na kredyt (inflacja przekroczyła 15 proc.), to znając ich upór, za 20 lat może naprawdę stać się metropolią milionerów. Już teraz w drogiej jak diabli Rydze najbardziej poszukiwanym dobrem są stoliki w luksusowych restauracjach. Na szczęście zapędy nuworyszy łagodzi ogromna liczba tańszych lokali. W samoobsługowym Lido (Krasta iela 76) też tłok. W karcie zamiast wymyślnej fuzji kuchni francuskiej i bałtyckiej – swojska golonka i wędzone ryby, zamiast szampanów – znakomite piwa (Aldaris, Rigas) oraz Ryski Czarny Balsam (Rigas melnais balzams). O tym specyfiku, wytwarzanym z 24 ziół według XVIII-wiecznej receptury, po raz pierwszy zrobiło się głośno, gdy postawił na nogi cierpiącą na fumy Katarzy- nę II. Balsam zawiera 45 proc. alkoholu, smakuje niczym ekstrakt z piołunu, a pachnie jak staropolski dziegieć (0,5 l – ok. 5 łatów). Aby złagodzić jego działanie, następnego dnia można wybrać się do Ryskiego Muzeum Motoryzacji przy S. Eizenšteina iela 6 (wstęp: 1 łat), które w kolekcji ma prawdziwe „białe kruki”: limuzyny Stalina i Breżniewa. Józef Wissarionowicz, a właściwie jego woskowa figura, kryje się w opancerzonym zisie, a Leonid Iljicz rozpiera na kanapie rolls-royce’a. Najatrakcyjniejsza część Rygi, z gotycką Starówką, leży nad Dźwiną. Rzeka rozlewa się u ujścia bardzo szeroko (Wisła wygląda jak jej uboga krewna), a w jej leniwym nurcie przeglądają się średniowieczne baszty i mury oraz secesyjne kamienice. Starówka wciąż pozostaje egalitarna (obok drogich pensjonatów i restauracji pełno tu tanich hosteli i undergroundowych klubów), choć tania nie jest. 50 km na północ od Rygi leży Park Narodowy Gauja. Rzeka, od której wziął nazwę, żłobi głębokie (do 85 m) czerwonobrunatne wąwozy pełne jaskiń i polodowcowych głazów. To kompletne bezludzie, choć w kilku miejscowościach jest całkiem przyzwoita baza turystyczna. Tutejsze pejzaże skojarzyły się komuś z tymi w ojczyźnie Helwetów, więc można usłyszeć, że zwiedzamy Szwajcarię Łotewską. Jak można się domyślać, Gauja to mekka kajakarzy. I jeśli ktoś ma więcej czasu, to niezły sposób na poznanie okolicy (1 łat za godzinę). Rzeka płynie tutaj wartkim nurtem, a wrażenia można porównać do spływu Czarnym Dunajcem. Z Siguldy do Krimuldy przerzucono przez Gauję kolejkę linową. Dla domorosłych kaskaderów to niepowtarzalna okazja, żeby z jej wagonika skoczyć na bungee. Taka przyjemność kosztuje 20 łatów – jedyne 50 santimów za każdy metr spadania. W Siguldzie i Krimuldzie zachowały się pozostałości zakonnych warowni, a w Turaidzie na zamku biskupów ryskich można wysłuchać legendy o Róży, co nie chciała… Polaka. Kolejny zakonny zamek wznosił się niegdyś w Kies. Do naszych czasów zachowały się malownicze ruiny z okrągłymi wieżami, a także gotycki kościół św. Jana. Ze wszystkich warowni ta robi największe wrażenie. Granicę z Estonią pokonuję 80 km dalej, w miasteczku, które po łotewskiej stronie nazywa się Valga (w 1918 r. podjęto w tym miejscu decyzję o proklamowaniu niepodległej Łotwy), a po estońskiej Valk. Podzielono je dokładnie na pół w 1920 r., gdyż żaden z krajów nie chciał z miasta zrezygnować. Po przekroczeniu granicy krajobraz za oknem niewiele się zmienia. Podobnie jak na Łotwie zamiast bramek do piłki nożnej – wszędzie pozostałości zimowych boisk do gry w hokeja. Kierując się kilkadziesiąt kilometrów na północ, dotrzemy do Vöru – miasteczka w kraju Setu. Zamieszkują go przedstawiciele jednej z najciekawszych estońskich grup etnograficznych. Są to Estończycy, ale w przeciwieństwie do większości swoich rodaków, luteran, wyznający prawosławie. Ich bogaty folklor, zwyczaje i obrzędy noszą wyraźne ślady wpływów bałtyckich, ugrofińskich i słowiańskich. Podobnie jak inni Bałtowie, są niesłychanie przywiązani do swoich tradycji, ale też i jakby serdeczniejsi. Czyżby grała w nich słowiańska dusza? Estończycy bez wyjątków mają bzika na punkcie przyrody. Jeśli ktoś zna od tej strony Skandynawów, to tutaj jest podobnie, albo jeszcze bardziej. Z tej też przyczyny w przeciwieństwie do Łotyszy ich ugrofińscy sąsiedzi nie wykazują słabości do ekskluzywnych limuzyn, ale do terenówek. Zaszywając się w głuszy, nikt tu nie rezygnuje ze zdobyczy cywilizacji. W każdej, nawet najmniejszej, liczącej kilka domów wsi jest dostęp do sieci, a ziemniaki można kupić wprost od rolnika na… aukcji internetowej. Inaczej niż rzutcy, ale i niecierpliwi Łotysze, Estończycy bardziej polegają na sile spokoju i organizacji. Wiedzą, że na sukces trzeba ciężko zapracować. W efekcie ich kraj już teraz wymieniany jest wśród unijnych prymusów, a powtarzana przez „Estów” opinia głosi, że jeszcze 20 lat i poziom życia będzie w ich ojczyźnie wyższy niż w Skandynawii. Spora w tym zasługa młodzieży. Dorpat (Tartu), drugie co do wielkości miasto Estonii, uznawane jest za intelektualną stolicę kraju. Uniwersytet, założony w 1632 r. przez Szwedów, rozsławił gród już w XIX w. Dorpat to przyjazne miasto, głównie za sprawą studentów. Kwitnie tu życie nocne, bez problemu można porozumieć się po angielsku, ale największym jego atutem są tanie noclegi w hostelach. Dorpat leży zaledwie kilkanaście kilometrów od jeziora Pejpus (Pepsi jarv). Warto tam się wybrać, żeby zobaczyć, jak wygląda estoński raj – czyli chłodno, głodno i do domu daleko. Baza turystyczna nad tym czwartym co do wielkości jeziorem w Europie jest symboliczna, ale dzięki temu jest to wymarzone miejsce dla wędkarzy i adeptów sztuki przetrwania. Środkiem akwenu przebiega granica z Rosją. 150 km na północ leży wodospad Jägala. Mierząca 8 m wysokości i 70 m szerokości kaskada wycięła w wapiennej skale głęboki na kilkanaście i długi na kilkaset metrów kanion. W przewodniku można przeczytać, że rzeka nie jest głęboka, ale jej prąd może porwać nawet konia. Zastanawiałem się, jak to możliwe, że sącząca się strużka ma taką niszczycielską moc. Dopiero uprzejmy nauczyciel w miasteczku Joelähtme wyjaśnił mi, że latem można się o tym przekonać co najwyżej po urwaniu chmury, a Jägalę najlepiej oglądać jesienią lub wiosną. Wtedy prezentuje się ponoć imponująco. W sumie na północy Estonii wodospadów jest ok. 40; najwyższy, Valaste, ma 26 m wysokości. Ten niewielki kraj jest potęgą, jeśli chodzi o liczbę posiadanych wysp na Bałtyku (w sumie w granicach Estonii jest ich ponad tysiąc). Na północy u wejścia do Zatoki Ryskiej leżą dwie największe – Sarema (Saaremaa) i Hiuma (Hiiumaa). Ta pierwsza, w nordyckich sagach zwana Ozylią, jest drugą co do wielkości wyspą Bałtyku. Oprócz kraterów po uderzeniach meteorytów, średniowiecznych ruin i wiatraków, ma wśród atrakcji... ogromne weekendowe korki. Stolica Estonii nazywana bywa przedmieściem Helsinek, ale ta elegancka metropolia bardziej aspiruje do bycia przedmieściem… Kopenhagi. Po łotewsku TallinN znaczy dosłownie „duńskie miasto”. W sezonie przyciąga gości Dniami Starego Miasta, wielkim festiwalem piwa oraz organizowanym co cztery lata Świętem Pieśni. Chóry są tu tak samo popularne, jak w innych państwach skandynawskich… a przekonanie Estończyków, że są Skandynawami tak samo powszechne, jak u nas, że są Bałtami. Przywiązanie do tradycji to jedna z niewielu cech, która jest wspólna dla obywateli trzech najmniejszych krajów bałtyckich. Różnic jest zdecydowanie więcej. I właśnie z tego powodu Bałtów warto poznać. No to w drogę Litwa – stolica: Wilno; ludność: ponad 3,6 mln; powierzchnia: ok. 65 tys. km2; waluta: 1 lit (LTL) = ok. 1 zł; oficjalny język: litewski; główne miasta: Wilno, Kłajpeda. Łotwa – stolica: Ryga; ludność: 2,4 mln; powierzchnia: 64,6 tys. km2; waluta: 1 łat (LVL) = ok. 5 zł; oficjalny język: łotewski; główne miasta: Ryga, Dyneburg i Lipawa. Estonia – stolica: Tallinn; ludność: ponad 1,3 mln; powierzchnia: ok. 45 tys. km2; waluta: 1 kroon (korona, EEK) = 0,25 zł; oficjalny język: estoński; główne miasta: Tallinn, Tartu i Narwa. Najlepszy czas – od połowy kwietnia do połowy września. Wszystkie trzy kraje są członkami Unii Europejskiej, dlatego Polacy nie potrzebują wiz. Jadąc drogą Via Baltica do Tallinna, granicę polską przekracza się w Budzisku, łotewską w Grenctale, zaś estońską w Ikli. Na odcinku litewskim szosa ma oznakowania A5, A1, A8 i A10, a na Łotwie A7 i A1. Trasa od granicy polsko-litewskiej do Tallinna liczy 670 km. Inna droga – przez łotewsko-estońskie przejście Valka-Valga. Litwa: Hotel RunMiS II, Liepkalnio g. 103, Wilno, ceny: 70–140 litów. Hotel Pajuris, Šlaito g. 18a, Giruliai, LT-92281 Klaipeda, ceny: 130–330 litów. Łotwa: Hotel Fontaine Royal, Sturmanu iela 1, Liepaja, ceny: 12–85 łatów. Briize Hostel, O. Kalpaka iela 68/70, Liepaja, ceny: 7–30 łatów. Riga Old Town Hostel, Valnu iela 43, Riga, ceny 6–15 łatów. Estonia: Tallinn, Uus Street 22, Tallinn, ceny: 290–1 450 koron. Oü Torni Hostell, Kreutzwaldi 52, Tartu, ceny: 300–400 koron. Kuchnia litewska – największą popularnością cieszą się cepelinai (cepeliny). Porcja tych wielkich ziemniaczanych kluchów nadziewanych mięsem i podawanych ze skwarkami kosztuje 6–10 litów. W podobnej cenie jest barszcz lub rosół z kołdunami. Uliczni sprzedawcy za 2–4 lity oferują czebureki, kaukaskie pierogi z mięsem smażone w głębokim oleju. Kuchnia łotewska to mieszanka wpływów rosyjskich, niemieckich i skandynawskich. Dwudaniowy posiłek kosztuje minimum 5–6 łatów. Polacy najczęściej raczą się znakomitą golonką z ziemniakami i kapustą, popijając ją piwem. Taka przyjemność kosztuje 10 łatów. Tańsze są sałatki z chleba, bliny, pielmieni, wareniki. Kuchnia estońska – czasem wydaje, że Esti cały dzień wcinają śledzie (w postaci sałatek, solone, smażone, wędzone). Poza rybami warto spróbować sült (galareta wieprzowa), ale kama, krupnik z rozgotowanym grochem zalany kwaśnym mlekiem, to coś dla amatorów kuchni ekstremalnej. Godne polecenia są m.in. likier Vana Tallinn i piwa (Saku, Saaremaa). Cena posiłku – od 30 koron. Litwa: Od 1 września do 1 kwiet-nia obowiązuje nakaz używania świateł mijania, zaś od 10 listopada do 1 kwietnia – opon zimowych. Dopuszczalna zawartość alkoholu we krwi – 0,4 promila. Łotwa: Przez cały rok obowiązuje nakaz jazdy z włączonymi światłami mijania, a od 1 grudnia do 1 marca nakaz używania opon zimowych. Obowiązuje bezwzględny zakaz prowadzenia samochodu po spożyciu alkoholu! Estonia: Przekroczenie dozwolonej prędkości karane jest wysokimi mandatami (do 1 200 dol.), a nawet konfiskatą wozu. Nakaz jazdy na śiwiatłach mijania obowiązuje przez cały rok. Od 1 grudnia do 1 marca obowiązkowa jest wymiana opon na zimowe. Na Litwie, Łotwie i w Estonii można porozumieć się po rosyjsku, ale miejscowi używają go niechętnie. W dużych miastach nie ma problemu z porozumieniem się po angielsku czy niemiecku. Bałtowie są bardzo wyczuleni w kwestiach historycznych i narodowościowych, dlatego nie należy sobie żartować na te tematy. Jednym z głównych świąt jest Noc Świętojańska. Z jej okazji domy przystraja się kwiatami i gałązkami, a noc z 23 na 24 czerwca spędza przy ogniskach, pijąc piwo i miody, tańcząc i śpiewając. Najlepszymi prezentami z Litwy są tamtejsze miody (lietuviskas midus). Najtańszy bursztyn sprzedawany jest w Kłajpedzie. Na Łotwie – Czarny Balsam Ryski (Rigas Melnais Balzams), wódka LB, czekolady, rękodzieło, wyroby z lnu, a także bursztyn. W Estonii: wędliny z dziczyzny, rękodzieło z wyspy Kihnu i ręcznie malowaną porcelanę Heliny Tilk (do nabycia w Tallinnie przy Rataskaevu 6 i Lühike jalg 5). Ambasada RP na Litwie Smelio g. 20A, 2055 Vilnius, tel. (003705) 270 90 01 do 3, www.polandembassy.lt Ambasada RP na Łotwie Medniekuiela 6B, LV-1010 Riga, tel. (00371) 7031500, 7031509, www.ryga.polemb.net. Ambasada RP w Estonii Suur-Karja 1, 10140 Tallinn, tel. (00372) 6278 206, www.tallinn.polemb.net Litwa: www.nicpon.republika.pl, www.on.lt, www.vilnius.lt Łotwa: www.lotwa-latvia.pl, www.riga-life.com Estonia: www.eesti.pl, www.riik.ee, www.tourism.tallinn.ee Zarysy z dziejów krain dawnych inflanckich Gustaw Manteuffel Moje Inflanty Jarosław Sozański Estonia oraz Łotwa – przewodniki turystyczne wydawnictw