Kruki i wilki w Yellowstone – naukowcy odkryli zaskakującą strategię ptaków. „Na początku byliśmy zdziwieni”
Kruki są niesamowicie inteligentnymi i zaradnymi ptakami. Do tej pory uważano, że śledzą watahy wilków, by pozyskać pożywienie. Tymczasem te ptaki to mistrzowie nawigacji. Wykorzystują „mapy” w swoich głowach, by dotrzeć do miejsc, gdzie natkną się na smakowitą padlinę. Co ustalili naukowcy?
Początek badań na terenie Parku Narodowego Yellowstone w USA nie był łatwy. Naukowcy musieli najpierw schwytać kruki, by zainstalować na ich odnóżach mikroskopijne nadajniki. A te ptaki nie są łatwym celem. Badacze zaczaili się na nie w pobliżu kempingów. Jako przynęty używano śmieci i jedzenia typu fast food, by oszukać ich czujność. Nadajniki GPS założono ostatecznie na 69 krukach. Jeśli chodzi o wilki to spora część populacji już posiadała specjalne obroże telemetryczne, więc nie trzeba było się już tym zajmować. Teraz przyszedł czas na włączenie laptopów i przyglądanie się zachowaniu zwierząt. Testowanie kruków Głównym celem badań było zweryfikowanie wieloletniego przekonania, że kruki znajdują pożywienie głównie poprzez bezpośrednie śledzenie watah wilków. Choć powszechnie uważano, że ptaki te po prostu „trzymają się blisko” drapieżników, hipoteza ta nigdy wcześniej nie została poddana rzetelnym testom. Pamięć przestrzenna ptaków Nowe badanie, w którym przez dwa i pół roku śledzono kruki i wilki w Parku Narodowym Yellowstone, pokazuje, że padlinożercy stosują znacznie bardziej wyrafinowaną strategię. Kruki potrafią zapamiętać, gdzie wilki najprawdopodobniej upolują ofiarę i wracają na te tereny z daleka. – Potrafią lecieć sześć godzin bez przerwy, prosto do miejsca upolowania ofiary – mówi pierwszy autor badania dr Matthias Loretto z Uniwersytetu Medycyny Weterynaryjnej w Wiedniu. Odkrycia opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Science” sugerują, że kruki wykorzystują pamięć przestrzenną i nawigację do znajdowania pożywienia rozrzuconego po terenie. – Kruki potrafią pokonywać duże odległości, latając, i wydają się mieć dobrą pamięć, więc nie muszą stale podążać za wilkami, aby czerpać korzyści z obecności drapieżników – mówi dr Loretto. Ptasie strategie bardziej wysublimowane – Wszyscy zakładaliśmy, że ptaki mają bardzo prostą zasadę: po prostu trzymać się blisko wilków. Nie wiedzieliśmy, do czego zdolne są kruki, ponieważ nikt nigdy nie stawiał ich w centrum uwagi. Nikt nie przyjął punktu widzenia padlinożercy – mówi dr Daniel L. Stahler z Parku Narodowego Yellowstone, który był zaangażowany w badania. Naukowcy widzieli, że kruki potrafią zapamiętywać stałe źródła pożywienia, takie jak wysypiska śmieci. Zaskoczeniem było to, że kodują w mózgach również ulubione lokalizacje miejsc wilczych łowów. W ciągu ponad dwóch i pół roku tropienia badacze znaleźli tylko jeden wyraźny przypadek kruka podążającego za wilkiem na odległość ponad kilometra lub przez ponad godzinę. – Na początku byliśmy zdziwieni – mówi dr Loretto. – Kiedy zdaliśmy sobie sprawę, że kruki nie podążają za wilkami na duże odległości, nie potrafiliśmy wyjaśnić, dlaczego ptaki wciąż tak szybko przybywają na miejsca, w których polują wilki – wspomina naukowiec. Kruki niedocenione Po szczegółowej analizie danych dotyczących przemieszczania się ptaków, schemat stał się jasny. Zamiast śledzić drapieżniki bezpośrednio na duże odległości, kruki wielokrotnie powracały do ​​określonych obszarów, gdzie polowania wilków były częste. I to okazało się kluczem do ich sukcesu. Niektóre osobniki pokonywały nawet 155 kilometrów w ciągu jednego dnia, w kierunku miejsc, w których prawdopodobnie pojawi się padlina – mimo że dokładny moment zabicia ofiary przez wilki jest nieprzewidywalny. – Nasze badanie wyraźnie pokazuje, że kruki są elastyczne w wyborze miejsca żerowania. Nie są przywiązane do konkretnego stada wilków. Dzięki wyostrzonym zmysłom i pamięci o poprzednich miejscach mogą wybierać spośród wielu możliwości żerowania na rozległych obszarach. To zmienia nasze myślenie o tym, jak padlinożercy znajdują pożywienie – i sugeruje, że mogliśmy przez długi czas nie doceniać niektórych gatunków – podsumowuje współautor badań prof. John M. Marzluff z Uniwersytetu Waszyngtońskiego. Źródło: Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Co decyduje o długości uszu psów? Tajemnica kundelków rozwiązana
Wreszcie wiemy, dlaczego niektóre psy mają uszy spiczaste, czujne, a inne słodkie i opuszczone. Naukowcy wskazali jeden konkretny gen, dzięki któremu da się to przewidzieć.
Czy po zobaczeniu basseta, beagla albo cocker spaniela miałeś nieodpartą ochotę, by „wytarmosić” go za te piękne uszy? Ich „uroczość” ma jednak jasno określone zastosowanie i jest uwarunkowana genetycznie – naukowcy z Uniwersytetu Georgii odkryli, dlaczego uszy niektórych psów są zwisające i długie. Jak gen MSRB3 wpływa na długość uszu Naukowcy z University of Georgia dokonali zaskakującego odkrycia: długość uszu u psów zależy od specyficznych wariantów w obrębie genu MSRB3. Badanie opublikowane w czasopiśmie „Scientific Reports” ujawniło, że gen MSRB3 odpowiada nie tylko za typ ucha – stojące lub opadające – ale również za jego długość. Jak podkreśliła Leigh Anne Clark, autorka badania i prof. w UGA College of Veterinary Medicine, badacze skoncentrowali się wyłącznie na psach z opadającymi uszami. Mimo to w obrębie analizowanego regionu genomu wystąpiły niespodziewane różnice. – Zidentyfikowaliśmy kombinację alleli, która określa, czy pies ma uszy stojące, jak husky, czy opadające, jak cocker spaniel. Ale jest też dodatkowy allel, który decyduje o tym, czy ucho będzie krótkie, czy długie – wyjaśniła Clark. Badanie ponad 3000 psów, wilków i kojotów ujawniło genetyczną tajemnicę W badaniu przeanalizowano kod genetyczny tysięcy psów, wilków i kojotów. Dopiero taka szeroka skala umożliwiła dokładne określenie, które fragmenty DNA odpowiadają za cechy morfologiczne ucha. Odkrycie lokalizacji związanej z jego długością w obrębie genu MSRB3 zaskoczyło badaczy, ponieważ gen ten wcześniej był znany głównie z roli w różnicowaniu typu ucha oraz związków z utratą słuchu u ludzi. Inspiracją dla rozpoczęcia projektu była cocker spanielka należąca do studentki Anny Ramey. Pies posiadający wyjątkowo długie, opadające uszy skłonił badaczy do zgłębienia genetyki tej cechy. Opadające czy stojące: czemu psy mają różne uszy? Typy uszu u psów są zróżnicowane: od stojących (z ang. prick) po opadające (z ang. drop), typu guzika (z ang. button), róży (z ang. rose) czy nietoperza (z ang. bat). Każdy z nich ma swoje funkcjonalne znaczenie. Na przykład stojące uszy belgijskiego malinoisa pomagają wychwytywać dźwięki z dużych odległości, podczas gdy długie uszy beagle'a skupiają zapachy, jednocześnie izolując od hałasu z zewnątrz. Selektywna hodowla a zdrowie i wygląd psów Chociaż niektóre cechy anatomiczne psów ukształtowały się w procesie naturalnej ewolucji, wiele z nich zostało utrwalonych i uwypuklonych przez selektywną hodowlę. Ludzie, kierując się wyglądem i cechami użytkowymi, wybierali konkretne warianty genów. To właśnie wybory hodowlane doprowadziły do ogromnej różnorodności w wyglądzie psów: od kształtów uszu po wielkość ciała i długość sierści. Leigh Clark zaznacza, że choć jej laboratorium zwykle nie koncentruje się na cechach fenotypowych, nowe ustalenia mogą mieć wpływ na dalsze badania nad chorobami dziedzicznymi u psów, a przez to także dobrostan psiaków. Zrozumienie tego, które fragmenty DNA są selekcjonowane przez hodowców, pozwala lepiej analizować inne geny związane z potencjalnymi chorobami. Dzięki temu możliwe będzie opracowanie testów genetycznych, które pozwolą eliminować niekorzystne allele z psiej puli genowej. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Co naprawdę zabiło nosorożce włochate? Rozwiązanie wieloletniej zagadki tkwiło w żołądku zamarzniętego wilka
Nosorożec włochaty, obok mamuta, jest jednym z najbardziej ikonicznych gigantów epoki lodowcowej. Jego nagłe zniknięcie około 14 000 lat temu od dawna fascynuje naukowców. Tę zagadkę właśnie udało się – przynamniej częściowo – rozwikłać.
Kluczowe pytanie, na które długo nie udawało się znaleźć odpowiedzi, brzmi: czy populacja nosorożców znikała powoli, np. wyniszczana przez presję ze strony ludzi, czy też jej koniec był gwałtowny i niespodziewany? Przełomowe badanie genetyczne, oparte na niezwykłym znalezisku z syberyjskiej wiecznej zmarzliny, rzuca teraz nowe światło na ostatnie chwile tego gatunku. Ostatni posiłek syberyjskiego wilka Do rozwiązania tej tajemnicy potrzeba było przede wszystkim wysokiej jakości materiału genetycznego. Takie znaleziska są jednak niezwykle rzadkie. Znalezienie dobrze zachowanych szczątków, które pochodzą z określonego momentu w historii gatunku, graniczy z cudem. A jednak udało się, dzięki syberyjskiej wiecznej zmarzlinie. W 2015 roku naukowcy natrafili tam na doskonale zachowane, zmumifikowane zwłoki dwóch młodych wilków, nazwane szczeniętami z Tumat. Okazały się prawdziwą kopalnią informacji o epoce lodowcowej i od czasu ich odkrycia są badane na różne sposoby. W żołądku jednego ze szczeniąt badacze odkryli fragmenty jego ostatniego posiłku – szczątki nosorożca włochatego. Zostały zakonserwowane w wiecznej zmarzlinie równie dobrze, co sam wilk. Ta unikatowa próbka stała się kluczem do zbadania kondycji populacji nosorożców tuż przed jej ostatecznym zniknięciem. Naukowcom z Centrum Paleogenetyki Uniwersytetu w Sztokholmie po raz pierwszy w historii udało się z niej wyizolować kompletny genom nosorożca włochatego. Opowieść zapisana w genach Analiza genomu pozwala odtworzyć dzieje całej populacji. Jej gwałtowna redukcja pozostawia w DNA wyraźne ślady: spadek zmienności genetycznej i nagromadzenie szkodliwych mutacji, będące wynikiem chowu wsobnego. Badacze szukali w genomie nosorożca włochatego właśnie takich znaków katastrofy. Zsekwencjonowany genom z żołądka szczenięcia z Tumat porównano z dwoma innymi wysokiej jakości genomami pochodzącymi od starszych osobników, datowanych odpowiednio na około 18 000 i 49 000 lat temu. Wyniki analizy okazały się całkowitym zaskoczeniem. Po porównaniu go z dwoma innymi genomami nosorożców włochatych z późnego plejstocenu naukowcy nie znaleźli żadnych dowodów na gwałtowny spadek liczebności populacji. Wręcz przeciwnie, wszystkie wskaźniki genetyczne sugerowały, że populacja tuż przed wymarciem była stabilna i różnorodna. – Nasze analizy wykazały zaskakująco stabilny wzorzec genetyczny, bez zmian w poziomie chowu wsobnego na przestrzeni dziesiątek tysięcy lat poprzedzających wymarcie nosorożców włochatych – mówi Edana Lord, jedna z autorek badania. Nosorożce do końca miały się dobrze? Odkrycie nie zgadza się z tym, co obserwujemy u innych wymarłych gatunków oraz tych obecnie zagrożonych. Zarówno w przypadku np. mamutów z Wyspy Wrangla, jak i współczesnych populacji na krawędzi przetrwania, ślady spadku liczebności są wyraźnie widoczne w ich DNA. Brak takich śladów u nosorożca włochatego świadczy o tym, że historia jego końca była zupełnie inna, niż dotychczas zakładaliśmy. Badanie sugeruje, że o losie gatunku mógł przesądzić nagły, dramatyczny czynnik, a nie długotrwały proces. – Nasze wyniki pokazują, że nosorożce włochate miały silną populację przez 15 tys. lat po pojawieniu się pierwszych ludzi w północno-wschodniej Syberii, co sugeruje, że to ocieplenie klimatu, a nie polowania ludzi, było przyczyną ich wymarcia – podsumowuje Love Dalén z Uniwersytetu w Sztokholmie, jeden z autorów analizy. Źródło: Genome Biology and Evolution Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czy kojot zastąpi wilka? Nowe badania ukazują zmiany w amerykańskim ekosystemie
Zwierzęce ekosystemy są w dużym stopniu zależne od działań człowieka, o czym przekonała się populacja wilków zamieszkujących wschodnie tereny Ameryki Północnej. Tamtejsze drapieżniki zostały zastąpione przez inne psowate - kojoty. W jakim stopniu nowy ssak będzie mógł „wejść w buty” dotychczasowego mieszkańca, łatając w tej sposób lukę w tamtejszym ekosystemie?
Alex Jensen z Uniwersytetu Stanowego Karoliny Północnej przeprowadził badanie mające na celu udzielenie odpowiedzi na pytanie: czy kojoty mogą zastąpić wilki na wschodnich terenach Ameryki Północnej? Analizując wiele danych dotyczących m.in. diety obu ssaków, badacz starał się ocenić prawdopodobieństwo i możliwość tego, czy kojoty będą mogły należycie uzupełnić wilczą lukę w tamtejszym ekosystemie. Wyniki prac udowadniają, jak kruchy potrafi być świat przyrody w zetknięciu z bezrefleksyjnym człowiekiem. Wilk na muszce – jak doszło do zmiany populacji w Ameryce Północnej? Wilki przez lata stanowiły istotną część fauny zamieszkującej tereny na wschód od rzeki Missisipi. Swoimi drapieżnymi zwyczajami równoważyły populacje innych, roślinożernych gatunków, takich jak łosie, bobry czy jelenie. Intensywna urbanizacja tamtejszego regionu sprawiła jednak, że mięsożerne ssaki zaczęły prowadzić walkę o terytorium z innym ekspansywnym gatunkiem – człowiekiem. Ludzie postrzegali wilki jako zagrożenie, przez co regularnie prowadzili działania mające na celu zmniejszenie ich populacji. Masowe odstrzały sprawiły, że wielka rodzina tamtejszych psowatych musiała podzielić się na dwie mniejsze: mieszaninę wilka szarego i algonkińskiego, zamieszkującą Kanadę i okolice Wielkich Jezior oraz niewielką grupę wilka rudego, która żyje na wybrzeżu Karoliny Północnej. Na miejsce skurczonej populacji wilków przybyły – lepiej żyjące wśród ludzi – kojoty preriowe. Od około 1900 roku możemy mówić o stopniowym zasiedlaniu wschodnich terenów Ameryki Północnej przez ten gatunek spokrewniony z wilkiem. Czy diety wilka i kojota są podobne? Alex Jensen swoje badanie rozpoczął od analizy dokumentów opisujących dietę zarówno północnoamerykańskich wilków, jak i kojotów. W badanych próbkach kału starał się doszukać proporcji, jakie stanowią konkretne składniki diety: jelenie, króliki, małe gryzonie czy owoce. Pierwszy wniosek – patrząc na rozmiar obu drapieżników – mógł się wydawać oczywisty. Wilki zjadają zdecydowanie więcej ssaków o średniej wielkości, takich jak bobry czy nutrie. Warto wspomnieć, że naturalna regulacja populacji (poprzez wilcze polowania) akurat tych stworzeń jest bardzo istotna, gdyż zarówno bobry, jak i nutrie bardzo mocno wpływają na ekosystem. Bobry przykładowo budują tamy, które zmieniają sposób przepływu wody w rzekach. Drugim wnioskiem płynącym z analizy diety obu gatunków było stwierdzenie, że kojoty mają szerszy zakres tego, co spożywają. Wilki jedzą mniej owoców i mniej zwierząt wszystkożernych: ptaków, lisów i szopów praczy, które są przysmakami w kojociej diecie. Takie różnice sprawiają, że kojoty mogą pełnić funkcje w ekosystemie kompletnie odmienne od tych wykonywanych przez wilki. Przykładowo trawienie i wydalanie nasion ze zjedzonych owoców może wpływać na proces naturalnego rozsiewania niektórych gatunków roślin. Łowcy łosi – znacząca różnica pomiędzy psowatymi drapieżnikami W diecie kojotów zostało znalezione również mięso jelenia i łosia. Analiza samego składu odchodów nie pozwala jednak określić, czy dany ssak kopytny został przez drapieżnika upolowany, czy też spożyta została jedynie padlina. Aby odpowiedzieć na pytanie o zakres kojocich i wilczych polowań, Jensen przeanalizował badania na temat śmiertelności ssaków takich jak łosie czy jelenie, dzięki którym można ocenić przyczynę śmierci konkretnych osobników. Sposób zdobywania tego rodzaju pokarmu ukazał kolejne, spore różnice pomiędzy psowatymi ssakami. Wilki stoją za zdecydowanie większą częścią zgonów łosi – 19% dorosłych osobników i 40% cieląt. Nie udało się za to udokumentować żadnej śmierci, która byłaby efektem polowania kojota, co oznacza, że łosie mięso znalezione w odchodach pochodziło z padliny. Udało się jednak udokumentować liczne polowania, w których kojoty atakowały jelenie – w szczególności młode jelenie wirginijskie żyjące na wschodnich terenach Ameryki Północnej. Czy kojoty mogą zastąpić wilki? Przytoczone badania udowadniają: kojoty nie mogą w pełni zastąpić wilków. Mimo że oba gatunki spożywają część tych samych pokarmów, to wpływ obu diet na ekosystem jest zupełnie inny. Kojoty, które zwykle nie polują na większe ssaki, nie zadbają należycie o regulację populacji zwierząt takich jak łosie. Niestety, powrót do dawnego stanu i odkręcenie tego, co ponad sto lat temu wyrządził człowiek, jest niemożliwe. Badania nad funkcjonalnym zastępowaniem gatunków są jednak niezwykle potrzebne, ponieważ dzięki nim będziemy w stanie zrozumieć, jak najlepiej zarządzać współczesnymi, zmienionymi ekosystemami. Źródło: The Convesation Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Dlaczego psy zakopują jedzenie i przedmioty? To naturalne zachowanie – ale coś innego niż na przykład u wiewiórek
Twój pies upycha ulubioną zabawkę pod poduszką lub zakopuje gryzak w ogrodzie? To zachowanie starsze niż sam gatunek – sięga instynktów dzikich psich przodków. I wcale nie oznacza robienia zapasów „na czarną godzinę”.
Psy często i w różny sposób „zakopują” swoje zasoby – mogą to być zabawki, gryzaki, czy jedzenie. Takie zachowanie nie występuje u wszystkich psów, objawia się też z różną intensywnością. To tzw. caching, czyli ukrywanie zasobów na później. Według biologów nie wynika z lęku przed brakiem jedzenia, lecz z głęboko zakorzenionych, instynktownych zachowań. Jak chowają wiewiórki, a jak wilki? U ssaków, a także ptaków, caching występuje całkiem często. Temu zachowaniu przyjrzała się biolożka i specjalistka od dobrostanu zwierząt, Mia Cobb, z Uniwersytetu w Melbourne. Opisuje dwa typy tego zachowania: tzw. larder hoarding, polegający na gromadzeniu dużych zapasów w jednym lub dwóch miejscach (np. u wiewiórek), oraz scatter hoarding, czyli rozpraszanie małych ilości w wielu lokalizacjach. To właśnie ten drugi sposób występuje u psowatych, m.in. u lisów i wilków. Czemu ma służyć? Zabezpieczeniu nadmiaru jedzenia. Duża ofiara, której zwierzęta nie były w stanie zjeść naraz, w ten sposób się nie zmarnuje i zostanie – przy odrobinie szczęścia – ukryta przed konkurentami. Dlaczego psy wciąż zakopują zasoby? Współczesne, udomowione psy wciąż to robią, mimo że już nie muszą walczyć o przetrwanie. Węch i pamięć przestrzenna pozostały ich mocnymi stronami. Jeśli pies coś „zakopuje” nie oznacza to, że „martwi się” o przyszłość – to głęboko zakorzeniony instynkt. Chowanie częściej obserwuje się u psów, które doświadczyły głodu lub silnego stresu, a także u ras o predyspozycjach łowieckich, jak teriery czy gończe. Nie ma więc powodu, by traktować to zachowanie jako problem. Wiele psich zachowań, które uznajemy za kłopotliwe (także np. kopanie) jest dla nich całkowicie naturalne. Gdy pies starannie chowa kość lub zabawkę, po prostu kieruje się naturalnym, instynktownym mechanizmem, który przypomina o jego dzikich korzeniach. Spełnienie naturalnej potrzeby W niektórych sytuacjach jednak skłonność do chowania może stać się niewygodna, jeśli pies przy okazji np. brudzi w domu. Warto wtedy zastanowić się nad przyczyną. Naszą rolą jest zapewnienie psu możliwości realizowania potrzeb: ruchu, kontaktów społecznych i stymulacji umysłowej. W zaspokojeniu naturalnej potrzeby węszenia i skanowania środowiska pomagają np. maty węchowe i interaktywne zabawki, które angażują psa w poszukiwanie i „rozwiązywanie problemów”, zmniejszając nudę i napięcie. Źródło: The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Niezwykła relacja ludzi i drapieżnika sprzed 3 tysięcy lat. Otoczyli opieką wilczycę
Na maleńkiej wyspie na Bałtyku archeolodzy odkryli szczątki wilczycy sprzed kilku tysięcy lat. Zwierzę chorowało i nie mogło samodzielnie funkcjonować. Pradziejowi mieszkańcy otoczyli wilczycę opieką i je dokarmiali. Ta historia wyczytana z kości zaskoczyła nawet naukowców.
Archeolodzy wykopują z ziemi tyle przedmiotów, że nie sposób ich wszystkich systematycznie badać. W magazynach znajdują się miliony zabytków, ale też szczątków kostnych ludzi i zwierząt. Wiele z tych artefaktów i ekofaktów jest przeglądanych przez ekspertów tylko w pobieżny sposób. Nie sposób jest wszystko dokładnie przeanalizować. Część z rzeczy składowanych w magazynach jest analizowanych wiele lat po wykopaliskach. Czasem badacze uzyskują na ten cel odpowiedni grant, a czasem pojawia się nowa metoda badawcza, która umożliwia pozyskanie z tego archeologicznego urobku wyciśnięcie nowych informacji. Tak było w tym przypadku. Mikrowyspa pełna niespodzianek W latach 1888-1893 archeolodzy prowadzili wykopaliska w jaskini Stora Förvar na wyspie Stora Karlsö. Położona jest na wodach Szwecji. Zajmuje powierzchnię zaledwie 2,5 km kwadratowych. A jednak dla archeologów stała się strzałem w dziesiątkę. Jaskinia okazała się być skarbnicą wiedzy o pradziejowych mieszkańcach tego odosobnionego miejsca. Warstwy kulturowe miały do 4 metrów grubości i obejmowały okres około 8000 lat. Pozyskane liczne zabytki i kości zwierząt. Teraz zespół szwedzkich badaczy z Wielkiej Brytanii i Szwecji opublikował wnioski z analiz kości odkrytych w jaskini na łamach „PNAS”. Część z nich należała do… wilków. Zagadką było, skąd się tam wzięły? Czy ludzie upolowali te zwierzęta i są to szczątki po uczcie? Dwa wielki – dwie zagadki Naukowcy przebadali dwa szkielety wilków. Starszy jest neolityczny i pochodzi sprzed 2800-2600 lat p.n.e., a drugi jest młodszy. Żył 1400-1100 lat p.n.e., czyli w epoce brązu. Już sama obecność wilków na tej wyspie jest niezwykła. Nie mogły się tam znaleźć bez pomocy ludzi. Wygląda więc na to, że zostały tam sprowadzone na łodziach. Kilka tysięcy lat temu żyli tam łowcy fok. Łowiono też ryby. A jaskinia Stora Förvar była dla mieszkańców wyspy ich „bazą”. Nawarstwienia świadczą, że obrabiano tam tusze i konsumowano zwierzęta. Wilki nie były jednak pokarmem ludzi – analiza izotopowa wykazała, że zwierzęta te miały dietę bogatą w białko morskie (foki i ryby), zgodną z dietą ludzi. Taka dieta wskazuje na zaopatrywanie wilków w pożywienie przez ludzi, a nie na samodzielne zdobywanie go. Były zatem traktowane podobnie jak psy. – Odkrycie tych wilków na odległej wyspie jest całkowicie nieoczekiwane. Nie tylko miały nieodróżnialnych przodków od innych wilków euroazjatyckich, ale zdawały się żyć obok ludzi (…). To maluje złożony obraz relacji między ludźmi a wilkami w przeszłości – powiedział dr Linus Girdland-Flink z Uniwersytetu w Aberdeen, główny autor badania. Ukochana wilczyca Młodsze szczątki należały do wilczycy. Na kości kończyny wykryto zaawansowaną patologię, co ograniczało mobilność zwierzęcia. Zdaniem badaczy sugeruje to, że mogło być otoczone troskliwą opieką przez ludzi. Z analizy genetycznej wynika z całą pewnością, że odkryte szczątki nie należały do psów. Co ciekawe wilki z wyspy były mniejsze od typowych wilków kontynentalnych, a jeden osobnik wykazywał oznaki niskiej różnorodności genetycznej, co jest częstym wynikiem izolacji lub kontrolowanej hodowli. Nie jest jasne, czy wilki te zostały oswojone, czy trzymane w niewoli. Jednak ich obecność w odizolowanym środowisku zamieszkanym przez ludzi wskazuje na celową i długotrwałą interakcję między wilkami i ludźmi. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Wilki potrafią używać narzędzi? Kamera uchwyciła coś, czego nikt się nie spodziewał
Wilczyca z Kolumbii Brytyjskiej może być pierwszym dzikim wilkiem, którego przyłapano na użyciu narzędzi. Nagranie z monitoringu zaskoczyło badaczy i uruchomiło debatę w środowisku naukowym.
Spis treści: Jak wyglądało działanie wilczycy? Czy psowate mogą używać narzędzi? Trwa naukowy spór o interpretację Wilki i ludzie na wspólnym terytorium Choć naukowcy różnią się w ocenach, to zachowanie sugeruje, że wilki mogą być mądrzejsze, niż sądziliśmy. W 2023 roku wzdłuż wybrzeża Kolumbii Brytyjskiej zaczęto znajdować w tajemniczy sposób uszkodzone pułapki na kraby. Naród Heiltsuk (Haíɫzaqv), rdzenna społeczność z tego regionu, zastawił je, by odławiać destrukcyjne, inwazyjne europejskie kraby zielone. Czasem pułapki były całkowicie zniszczone. Innym razem ich sieci były porozrywane. Ktokolwiek plądrował pułapki, zawsze dobierał się do plastikowych pojemników z przynętą, w których znajdowały się kawałki śledzia albo mięsa z lwów morskich. Wyglądało to na sprawkę wilków lub niedźwiedzi. Jednak wiele uszkodzonych pułapek pozostawało pod wodą także podczas odpływu, więc może winne były wydry morskie? Aby to sprawdzić, naukowcy we współpracy z Heiltsuk Guardians – grupą strażników, którzy monitorują terytorium i prowadzą własne badania – w maju 2024 roku ustawili kamerę skierowaną na podwodną pułapkę na kraby. Kamera zarejestrowała wilczycę wyjadającą przynętę z pułapki. W nowym badaniu opisującym to zachowanie, opublikowanym w czasopiśmie „Ecology and Evolution”, badacze sugerują, że może to być pierwszy opisany przypadek użycia narzędzia przez dzikiego wilka. Jak wyglądało działanie wilczycy? Nagranie pokazuje samicę wilka, która wychodzi z wody, trzymając w pysku boję. Cofając się, idzie po kamienistej plaży i odkłada boję na ziemię. Potem wraca do wody i chwyta zębami linę wychodzącą z boi, by przyciągnąć niewidoczny jeszcze obiekt bliżej brzegu. Gdy pułapka – stożek z metalowego stelaża pokrytego siecią – wynurza się z wody, wilczyca chwyta ją pyskiem i przeciąga na płyciznę. Następnie przeciska się nosem przez sieć i przegryza ją, uwalniając pojemnik z przynętą. Zjada swoją przekąskę i odchodzi. Kyle Artelle, współautor badania i ekolog z SUNY College of Environmental Science and Forestry w Syracuse w stanie Nowy Jork, był członkiem zespołu, który ustawiał pułapki. – Już przy pierwszym obejrzeniu nagrania, z mojej perspektywy, było jasne, że to użycie narzędzia – wspomina. Dodaje, że każdy ruch zwierzęcia wydawał się doskonale przemyślany, a wilczyca najwyraźniej rozumiała związek między poszczególnymi elementami pułapki. Na innym nagraniu z kamery pułapki widać innego wilka, który ciągnie linę przymocowaną do boi. Dziesiątki, jeśli nie setki pułapek na kraby w tym rejonie zostało uszkodzonych w podobny sposób. Czy psowate mogą używać narzędzi? Wiemy już, że psowate – grupa obejmująca psy i ich krewniaków – potrafią używać narzędzi w niewoli. W 2012 roku etolog Bradley Smith z Central Queensland University w Adelajdzie w Australii wraz ze współpracownikami opisał zachowanie dingo żyjącego w ośrodku. Zwierzę przeciągnęło stół na odległość mniej więcej 1,8 metra, po czym weszło nań i sięgnęło po przedmiot, który wcześniej znajdował się poza jego zasięgiem. Ten sam dingo przesuwał też klatkę dla psa i stawał na niej, co pozwalało mu wyglądać poza ogrodzenie swojego wybiegu. Smith, który nie brał udziału w nowym badaniu, przyznaje: – Nie mogłem w to uwierzyć. W tamtym czasie lista zwierząt uznawanych za zdolne do zadań wyższego rzędu – wykraczających poza instynkt i proste reakcje – była krótka. Obejmowała naczelne, delfiny, słonie i kruki. Obserwacje dingo poszerzyły naszą wiedzę o możliwościach psowatych. Nowe badanie pokazuje, jak bardzo elastyczne i pomysłowe są dzikie wilki – mówi Smith. Dingo żyły w sanktuarium, a zachowanie wilka zaobserwowano w naturze. – To właśnie sprawia, że odkrycie dotyczące wilka jest jeszcze bardziej wyjątkowe i cenne – dodaje. Trwa naukowy spór o interpretację W środowisku naukowym trwa jednak spór, czy „sztuczka” wilka z pułapką rzeczywiście kwalifikuje się jako użycie narzędzia. Niektórzy twierdzą, że żeby mówić o użyciu narzędzia, zwierzę musi samo to narzędzie wytworzyć. Artelle zauważa jednak, że ludzie też używają narzędzi – jak komputery – których sami nie zbudowali. Jedna z definicji mówi, że użycie narzędzia to posłużenie się przedmiotem w celu osiągnięcia konkretnego celu. – Z tego punktu widzenia wilk spełnia to kryterium, choć nie jest to szczególnie zaawansowany przykład użycia narzędzia – ocenia Smith. Robert Shumaker, biolog ewolucyjny z ogrodu zoologicznego w Indianapolis, który nie brał udziału w badaniu, uważa jednak, że taka definicja nie oddaje wszystkich aspektów użycia narzędzi. Jego zdaniem najszerzej akceptowana definicja obejmuje kilka kryteriów. W przypadku wilka nie wszystkie są spełnione, ponieważ zwierzę nie przymocowało samo liny do pułapki ani nie ułożyło niczego w sposób bezpośrednio związany ze zdobyciem pożywienia. – Samo pociągnięcie za coś, co ktoś inny wcześniej ułożył, nie jest użyciem narzędzia. Niezależnie jednak od tego, czy mamy do czynienia z „pełnoprawnym” użyciem narzędzia, obserwacja tego nietypowego sposobu żerowania jest ważna dla zrozumienia elastyczności i złożoności procesów poznawczych u wilków – zaznacza Shumaker. Dodaje również, że zakwalifikowanie jakiegoś zachowania jako użycia narzędzia nie czyni go automatycznie bardziej złożonym ani większym osiągnięciem. Smith zgadza się, że wartość tej obserwacji nie zależy od tego, jak dokładnie wpisuje się ona w definicje użycia narzędzi. – Nie powinno to umniejszać temu, jak imponujące jest to zachowanie ani temu, że to wyraźny przykład myślenia i rozwiązywania problemów wyższego rzędu – zaznacza. Wydarzenie pokazuje planowanie nastawione na cel, zrozumienie istnienia ukrytej nagrody, rozwiązywanie problemu w kilku krokach oraz upór. Jednocześnie nie wszystkie wilki muszą być równie zdolne jak ta konkretna samica. Wilki i ludzie na wspólnym terytorium Artelle uważa, że częściowo za tak intrygujące zachowanie może odpowiadać szczególny charakter tego środowiska. Wilki w tej części Kolumbii Brytyjskiej nie doświadczają dużych prześladowań ze strony ludzi. Daje im to więcej swobody, by spędzać czas na plaży i eksperymentować z nowymi zachowaniami. Artelle i inni badacze nadal analizują rozmieszczenie wilków, ich zachowanie oraz rolę, jaką pełnią w ekosystemie, w ramach trwającego Heiltsuk Wolf and Biodiversity Project. – Naród Heiltsuk żyje wśród wilków od tysięcy lat – mówi William Housty, dziedziczny przywódca tej społeczności i dyrektor Heiltsuk Integrated Resource Management Department, grupy odpowiedzialnej za zarządzanie zasobami i opiekę nad terytorium. Choć nie brał udziału w tym badaniu, współpracuje z Artellem w innych projektach. – Z tradycyjnej perspektywy od zawsze wiedzieliśmy, że wilki są istotami o wielkiej inteligencji – podkreśla Housty. To odkrycie otwiera nowe pytania o to, do czego jeszcze są zdolne. Źródło: National Geographic
To jedno z najrzadszych zwierząt w Polsce. Skąd wziął się niezwykły kolor jego sierści?
Czarny wilk to niezwykle rzadki okaz w faunie Europy. O ile w Ameryce Północnej występuje powszechnie, to na Starym Kontynencie jest widywany sporadycznie. Tym bardziej cieszy fakt, że to piękne zwierzę coraz częściej jest obserwowane w Polsce. Skąd u wilków wzięło się czarne umaszczenie futra? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Czarne wilki w Świętokrzyskiem Ich domem jest Ameryka Północna Czarne umaszczenie jest zasługą genów Jaka przyszłość czeka czarnego wilka? Mogłoby się wydawać, że czarne wilki są przedstawicielami innego gatunku niż występujące w Polsce wilki szare. Nic bardziej mylnego. Okazuje się bowiem, że charakterystyczne umaszczenia jest jedyną cechą morfologiczną, która odróżnia je od pospolitszych krewniaków. Poza inną sierścią, to dobrze znane wilki szare, jedne z największych drapieżników w polskich lasach. Czarne wilki w Świętokrzyskiem W pierwszym kwartale 2025 roku media obiegła sensacyjna informacja. W województwie świętokrzyskim zaobserwowano czarne wilki. Co więcej, niezwykłe drapieżniki uchwyciła jedna z fotopułapek fundacji SAVE Wildlife, monitorująca lasy w okolicach Suchedniowa. Pierwsza rejestracja nastąpiła latem 2024 roku. Udało się wówczas uchwycić jedno zwierzę. Nieco później urządzenie nagrało dwa czarne wilki w towarzystwie szarego osobnika. Leśnicy podkreślają, że drapieżniki o czarnym umaszczeniu były obserwowane w suchedniowskich lasach już kilkanaście lat temu. Skąd zatem ta sensacja? Wynika to z faktu, że dopiero w 2024 roku po raz pierwszy udało się zarejestrować te niezwykłe zwierzęta. Udokumentowany dowód na ich obecność jest ewenementem na skalę europejską. Nie tylko w Suchedniowie? W tym miejscu warto zaznaczyć, że w przeszłości zdarzały się również doniesienia o pojedynczych czarnych osobnikach w innych częściach kraju. Jednak były to incydentalne, niepotwierdzone obserwacje. Póki co województwo świętokrzyskie pozostaje jedynym potwierdzonym miejscem stałej obecności tych zwierząt w Polsce. Ich domem jest Ameryka Północna O ile w Europie wilki o ciemnej sierści są prawdziwą rzadkością (osobniki o umaszczeniu innym niż szare stanowią zaledwie 1% europejskiej populacji), to w innych częściach świata występują liczniej. Domem największej populacji tych zwierząt jest Ameryka Północna. W Stanach Zjednoczonych najwięcej czarnych wilków żyje w Parku Narodowym Yellowstone. Z kolei w kanadyjskiej Arktyce mogą stanowić nawet 62% populacji. Ich występowanie stwierdzono przede wszystkim na obszarach leśnych, gdzie ciemne umaszczenie stanowi lepszy kamuflaż niż białe lub szare, które przeważa u osobników żyjących w tundrze. Czarne umaszczenie jest zasługą genów Mogłoby się wydawać, że skoro w Ameryce Północnej czarny wilk jest zjawiskiem powszechnym, a w Europie – niezwykle rzadkim, to kolor sierści ma bezpośredni związek z szerokością geograficzną, na której żyją te zwierzęta. Nic bardziej mylnego. Ciemne umaszczenie jest dowodem na dużą różnorodność genetyczną tych drapieżników. Jak dowodzą badania, gen odpowiedzialny za czarny kolor sierści pojawił się u psów około 50000 lat temu. Jego przekazanie wilkom nastąpiło najprawdopodobniej kilka tysięcy lat temu, w wyniku krzyżowania się tych drapieżników z psami, które towarzyszyły rdzennym ludom Ameryki. Mutacja genetyczna wpływa nie tylko na umaszczenie Mowa o anomalii związanej z genem K-locus, a dokładnie z jego allelem KB. Wariant ten odpowiada za nadprodukcję melaniny, czyli barwnika decydującego o ciemnym umaszczeniu sierści. Gen odpowiadający za czarną sierść jest dziedziczony w sposób dominujący. Co to oznacza w praktyce? Wilk potrzebuje tylko jednej jego kopii (od jednego z rodziców), aby mieć czarne futro. To właśnie takie osobniki, posiadające zarówno gen czarny, jak i szary, mają największą szansę na przetrwanie. Badania dowiodły bowiem, że homozygoty, czyli zwierzęta posiadające dwie kopie tego genu, mogą być mniej zdrowe, mieć słabszą kondycję i wydawać na świat mniej liczne i słabsze potomstwo. Najprawdopodobniej to właśnie dlatego do tej pory cały gatunek nie zmienił koloru sierści na czarny. Tyle o negatywnych skutkach mutacji genetycznej przejdźmy teraz do pozytywów. Badacze dowiedli, że czarne wilki wykazują o wiele większą odporność na nosówkę – groźną chorobę wirusową, która może prowadzić do śmierci zarówno u wilków, jak i u ich udomowionych krewniaków. Nawet jeżeli zwierzę z czarnym genem zachoruje, ma większą szansę na przeżycie. Zatem, czarne wilki żyjące na obszarach dotkniętych tą chorobą mają znaczącą przewagę nad swoimi szarymi kuzynami. Jaka przyszłość czeka czarnego wilka? Dlaczego czarny wilk jest tak rzadkim zjawiskiem w europejskiej przyrodzie? Najprawdopodobniej jest to rezultatem masowego i długotrwałego wybijania tych zwierząt. W tym miejscu warto przypomnieć, że w latach pięćdziesiątych dwudziestego wieku wilki szare praktycznie zniknęły z polskich lasów. Dopiero działania ochronne, które są prowadzone do dziś, pozwoliły przywrócić te zwierzęta naturze. Czy zatem możemy spodziewać się wzrostu populacji osobników o czarnym umaszczeniu? Zmiana statusu Udokumentowane obserwacje są ogromnym sukcesem, jednak jest za wcześnie, żeby świętować. Przyrodnicy nie mają pewności, czy czarne wilki utrzymają się w świętokrzyskich lasach. W tym miejscu należy wspomnieć o zmianie statusu tych zwierząt w całej Unii Europejskiej. Przez wiele lat wilk szary podlegał ścisłej ochronie na mocy Konwencji Berneńskiej i unijnej Dyrektywy Siedliskowej. Nadrzędnym celem podejmowanych działań ochronnych była odbudowa populacji tych drapieżników i ten rezultat udało się uzyskać. Wzrost liczebności wilków doprowadził jednak do konfliktów z ludźmi, zwłaszcza z rolnikami. To właśnie zaważyło na decyzji o zmniejszeniu zakresu ochrony. W marcu 2025 roku weszła w życie zmiana w Konwencji Berneńskiej przekwalifikowująca wilka szarego z gatunku ściśle chronionego na chroniony. Dzięki temu państwa członkowskie zyskały większą elastyczność w kwestii zarządzania populacjami, w tym możliwość kontrolowanych odstrzałów w sytuacjach konfliktowych. Nie ulega wątpliwości, że doprowadzi to do ograniczenia różnorodności genetycznej tych wspaniałych drapieżników. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wilki wracają do europejskich lasów. Naukowcy sprawdzają, jak rolnicy planują sobie z nimi radzić
W europejskich lasach – także polskich – coraz częściej spotkać można wilki. Od kiedy zostały objęte ochroną, ich liczebność wzrosła kilkukrotnie. Chociaż często zastępują one myśliwych i pełnią ważną rolę w ekosystemie, to dla rolników hodujących zwierzęta stanowią wyzwanie. Naukowcy sprawdzili, jak farmerzy chcą chronić swoje trzody przed drapieżnikami. Czy eksperci są w stanie im jakoś pomóc?
Jeszcze niedawno wilki były krytycznie zagrożone wyginięciem. Ich powrót do natury cieszy, jednak powoduje trudności dla rolników. Naukowcy przeprowadzili badania, które badały nastroje społeczne hodowców i podejście do nowoczesnych rozwiązań, które mogą pomóc chronić zwierzęta hodowlane. Wi(e)lki powrót Liczba wilków w Europie znacząco się zwiększyła. Wpływ na tę sytuację miały rozliczne programy ochrony tych niezwykłych zwierząt. W Polsce w 2001 roku szacowano, że ich populacja wynosi mniej niż 600 osobników. W 2024 roku jest to już ponad 5000. Zamiast Karpat czy Puszczy Białowieskiej występują także w swoich naturalnych siedliskach w Polsce centralnej i zachodniej. Wiele osób uważa to za cud: w Szkocji wilki całkowicie wyginęły już 250 lat temu, więc o ich powrót dużo trudniej. Wzrost jest wyraźny, ale to wciąż za mało w porównaniu do innych dzikich zwierząt. Dla porównania populacja saren w 2023 roku liczyła 893 000, jeleni 282 000 a dzików – 53 000. Kilka tysięcy wilków nie jest w stanie regulować ich liczebności, więc potrzebni są… myśliwi. Wielu z nich krytycznie wypowiada się o obecności drapieżników. Zagrożenie dla zwierząt hodowlanych Jednym z naczelnych argumentów przeciwko wilkom jest to, że polują na zwierzęta hodowlane (głównie kozy i owce), działając na szkodę rolników. Badacze z międzynarodowej grupy zrzeszających uniwersytety z Niemiec, Węgier czy Szwajcarii sprawdzili, co rolnicy myślą o nowoczesnych mechanizmach odstraszania drapieżników i czy zamierzają w je zainwestować. Chodziło głownie o specjalne ogrodzenia elektryczne, które należałoby zainstalować na pastwisku. Według nich jest to tańsze, niż szkolenie i zatrudnianie myśliwych. Badanie opublikowano w czasopiśmie „People and Nature”. Przebadali wiele czynników, ale udało im się dowieść, że na rolników najbardziej oddziałuje… presja społeczna. Jeśli sąsiad stosuje ogrodzenia elektryczne, dużo bardziej prawdopodobne jest, że zdecyduje się na nie kolejny hodowca. Presja miała większy wpływ niż np. obecność dotacji. Wilki a rolnicy – czego potrzebują hodowcy? – Niezwykle ważne jest, aby rolnicy poznali przykłady udanego wypasu na terenach zamieszkiwanych przez wilki oraz wymieniali się wiedzą i doświadczeniami – opowiada dr Friederike Riesch z Uniwersytetu w Getyndze, która kierowała badaniami. Istotne są również programy finansowe. Tam, gdzie dostępne są dodatkowe fundusze, rolnicy częściej decydują się na mechanizmy odstraszania. Sięgają po nie częściej tam, gdzie muszą wykazać, że zainstalowali podstawową ochronę, by otrzymać odszkodowanie za szkody wyrządzone przez wilki. Tak jest np. w Bawarii. Koegzystowanie leśnych drapieżników i rolników jest możliwe, ale wymaga pracy. Istotne są kampanie edukacyjne i wsparcie, które otrzymują hodowcy. Dzięki badaniom wiemy, że ma to wyraźny wpływ na ich poczucie bezpieczeństwa, a przez to inwestycję w przyszłość swoich zwierząt. Status wilka w Polsce Jak to mówią motocykliści – zmieścimy się wszyscy. Zabezpieczanie pól to jednak nie jedyna opcja. Wilk, z racji wzrostu liczebności, utracił w UE swój status gatunku ściśle chronionego. W Europie łatwiej dzięki temu obecnie o zgodę na odstrzał tego wyjątkowego drapieżnika. W Polsce wilk ciągle pozostaje pod ścisłą ochroną i według Ministerstwa Klimatu i Środowiska nie ulegnie to zmianie. Bezwzględnie zakazane są jakiekolwiek polowania na wilki. Źródło: People and Nature, GUS, polskiwilk.org.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zamarznięte szczenięta z Syberii odsłoniły swoje tajemnice. Pomogły badania genetyczne
Dwa doskonale zachowane szczenięta sprzed 14 tys. lat ponownie wzbudziły sensację. Odkryte w wiecznej syberyjskiej zmarzlinie w 2011 i 2015 roku okazały się siostrami. I nie są, jak wcześniej sądzono, wczesnymi psami.
Spis treści Zamarznięte szczenięta - dlaczego uznano je za psy? Co jadły wilki w epoce lodowcowej? Wilcze siostry i inne skarby z wiecznej zmarzliny Nowe badania genetyczne dwóch doskonale zachowanych szczeniąt z epoki lodowcowej, odnalezionych na północnej Syberii, sugerują, że były one wilkami, a nie wczesnymi psami domowymi, jak wcześniej przypuszczano. Analiza opublikowana w czasopiśmie „Quaternary Research” dowodzi, że maluszki były siostrami w wieku około dwóch miesięcy. Miały mieszaną dietę. Spożywały zarówno mięso, jak i rośliny, podobnie jak współczesne wilki. Zamarznięte szczenięta - dlaczego uznano je za psy? Zwierzaki, nazwane „szczeniętami z Tumat”, zostały znalezione w 2011 i 2015 roku około 40 km od miejscowości Tumat na Syberii. Ich ciała zachowały się w wiecznej zmarzlinie obok kości mamutów włochatych. Niektóre z tych kości nosiły ślady przetwarzania przez ludzi. Początkowo sądzono, że w tej okolicy ludzie oprawiali upolowane mamuty, a szczenięta to związane z człowiekiem wczesne psy. Jednak nowe analizy przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Yorku – przy współpracy zespołów z Belgii, Kanady, Danii, Niemiec, Rosji i Szwecji – wykazały, że szczeniaki jednak są wilkami. Przeprowadzono analizy genetyczne oraz chemiczne kości, zębów i innych tkanek. Brak jakichkolwiek śladów obrażeń sugeruje, że mogły znajdować się w podziemnej norze, a przyczyną ich śmierci było osunięcie ziemi, które je tam uwięziło. Co jadły wilki w epoce lodowcowej? Szczenięta jadły już stały pokarm, choć wciąż piły też mleko matki. Jedno z nich miało w żołądku mięso nosorożca włochatego, a drugie szczątki małego ptaka (pliszki). Najbardziej zaskakujące było odkrycie niestrawionej jeszcze skóry nosorożca włochatego, co oznacza że szczenięta zginęły niedługo po posiłku. Zapewne jadły młodego nosorożca upolowanego przez dorosłych członków stada. To kolejna niespodzianka – uważano że nosorożce są za duże, jak na ofiary wilków. Być może plejstoceńskie wilki na Syberii były większe od obecnych. W żołądkach maluchów znaleziono też sporo materiału roślinnego, m.in. szczątki traw, liści i wierzbowych gałązek. Podobnie więc jak współczesne wilki i psy, miały zróżnicowaną i nie wyłącznie mięsną dietę. Wilcze siostry i inne skarby z wiecznej zmarzliny Badania DNA wskazują, że szczenięta należały do wymarłej populacji wilków, która nie dała początku współczesnym psom. Wątpliwości co do ich wilczego pochodzenia budził m.in. czarny kolor sierści, uznawany za cechę charakterystyczną psów. Analiza genetyczna wykazała też, że znalezione w odstępie kilku lat szczeniaki są siostrami. W wiecznej zmarzlinie Syberii odkryto wiele doskonale zachowanych zwierząt z epoki lodowcowej, m.in. młodą samicę mamuta Yuka z zachowanym mózgiem, źrebaka Lena sprzed 42 000 lat, lwiątko z sierścią i narządami, a także młode nosorożce włochate. Źródło: Phys.org Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czy wilki stanowią realne zagrożenie dla ludzi? Fakty wskazują, że jest odwrotnie
Choć wilki żyją w Polsce od tysięcy lat, wciąż krąży wokół nich więcej mitów niż faktów. Jakie są naprawdę? Przedstawiamy ciekawostki, które mogą zaskoczyć.
W tym artykule: Wilki – ciekawostki Wilki są bardzo rzadkie Wilki nie żyją w stadach i nie mają osobników „alfa” Gatunki wilków Wilki nie wyją do księżyca Ile jedzą wilki Wilki są zagrożone To dziwne, że wilki mają w naszym społeczeństwie niezbyt dobrą opinię. Wszak, po pierwsze, są gatunkiem zagrożonym i jest ich u nas już bardzo mało. Po drugie, są najbliższymi krewnymi ukochanych przez nas psów. XIX-wieczny polski malarz, Alfred Wierusz-Kowalski uwielbiał malować wilki. Jednak na jego obrazach są przedstawiane nie tylko jako część świata przyrody. „Wilki napadające sanie” to częsty motyw na obrazach Kowalskiego i ogólnie w XIX-wiecznym polskim malarstwie. Czy rzeczywiście wilki były aż tak niebezpieczne i skłonne do atakowania ludzi w czasach, gdy powierzchnia lasów i ilość obecnej w nich zwierzyny były nieporównanie większe niż dziś? Nauka mówi, że raczej nie. Obrazy Wierusza-Kowalskiego są raczej symboliczną, romantyczną wizją. Wilki – ciekawostki Według danych zebranych prze Instytut Biologii Ssaków w Białowieży, dokładnej liczby wilków w Polsce obliczyć się nie da. Obserwacje pozwalają tylko oszacować ich populację na około 1500 osobników. W skali całego kraju to bardzo mało. A w momencie objęcia wilków całkowitą ochroną, w 1998 roku, było ich jeszcze o wiele mniej, bo tylko około 560 sztuk. 12 spotkań z wilkami, których nie zapomnisz Od zawsze przerażają i jednocześnie imponują człowiekowi. Z tej nietypowej relacji dwóch gatunków zrodzi się więź, która trwa do dziś w związku człowieka i domowego psa. Poznajcie wilki. Od zakończenia II wojny światowej aż do dziś nie odnotowano żadnych przypadków ataków zdrowych i dzikich wilków na człowieka. Pojedyncze potwierdzone incydenty dotyczyły osobników chorych na wściekliznę lub wcześniej przetrzymywanych w niewoli i nie bojących się człowieka. W naturze wilki robią wszystko, by człowieka unikać. Statystycznie znacznie łatwiej o uszczerbek na zdrowiu przy spotkaniu z dzikiem. Wilki są bardzo rzadkie Na terenie Polski wilki występują na terenach leśnych i w górach, głównie na wschodzie kraju. Choć z czasem pojawiły się także w Borach Dolnośląskich, Borach Lubuskich, Puszczy Noteckiej na zachodzie oraz Borach Tucholskich i Puszczach Goleniowskiej, Słupskiej i Koszalińskiej na północy. Największa ich liczba żyje w Bieszczadach i Puszczy Białowieskiej. Mimo tego rozprzestrzenienia prawdopodobieństwo spotkania z wilkiem jest niezwykle małe. Wilki są terytorialne, a jedna wilcza grupa „zajmuje” obszar aż 200–300 kilometrów kwadratowych (w górach może to być nieco mniej). Zagęszczenie populacji wilka w Puszczy Białowieskiej, w warunkach ochrony gatunkowej i wysokiej dostępności pokarmu to od 2 do 4 osobników/100 km kw. Nawet regularnie chodząc do lasu przez całe lata, wilka najprawdopodobniej nigdy nie zobaczymy. Wilki nie żyją w stadach i nie mają osobników „alfa” Wilki żyją w grupach rodzinnych, składających się głównie z pary rodzicielskiej i ich młodych w różnym wieku. Taka grupa może liczyć od 2 do 10 osobników, przeciętnie 4–5. Młode wilki, kiedy osiągną wiek 1–2 lat zwykle opuszczają grupę, ale bywa że pozostają w niej na kilka lat lub nawet całe życie. Do grupy czasem dołączają pojedyncze dorosłe, niespokrewnione osobniki. Biolodzy wskazują, że wobec grup wilków nieadekwatne jest zarówno określenie „stado”, jak i dominujący samiec lub samica „alfa”. Życie w grupie rodzinnej opiera się na współpracy, a nie hierarchii. Określenia „alfa” pierwszy użył niemiecki etolog Rudolf Schenkel w 1947 r., a potem spopularyzował je Amerykanin L. David Mech w roku 1970. Obserwacje Schenkela prowadzone były jednak w nienaturalnych warunkach, na niespokrewnionych wilkach w niewoli. Dawały więc fałszywy obraz ich zachowania i społeczności. L. David Mech od 20 lat stara się „odkręcić” to co sam spopularyzował, szerząc wiedzę o wilczych grupach rodzinnych. Gatunki wilków Kiedy myślimy „wilk” – przychodzi nam do głowy tak naprawdę tylko jeden z kilku gatunków, czyli wilk szary. Choć najbardziej rozpowszechniony, nie jest jedyny. W Ameryce Północnej żyje jeszcze wilk rudy (zwany też czerwonym) oraz wilk algonkiński. W Afryce spotkamy także wilka egipskiego, długo mylonego z szakalem złocistym. Dopiero w 2015 roku wyodrębniono go jako osobny gatunek. Z kolei wilk rudy przez niektórych badaczy uważany jest nie za gatunek, ale podgatunek wilka szarego. Podgatunkiem jest też wilk arktyczny. W biologicznej klasyfikacji do rodzaju „wilk” należą także psy, kojoty, szakale i etiopskie kaberu. Wszystkie te gatunki są ze sobą blisko spokrewnione. Wilki nie wyją do księżyca Wilki najbardziej aktywne są po zmierzchu i nad ranem. To pewnie stąd popularne, choć nieprawdziwe przekonanie, że „wyją do księżyca”. Owszem, wilki wyją i często dzieje się to w nocy, ale to ich sposób komunikacji. Obecność księżyca nie ma tu nic do rzeczy. Wycie służy do informowania o swoim położeniu, ostrzeżenia przed niebezpieczeństwem, wołania o pomoc, oznajmienia o znalezieniu zdobyczy do upolowania. Kiedy spotykają się dwie grupy rodzinne, może służyć do komunikatu „to jest nasze terytorium, nie zapuszczajcie się tu”. Ile jedzą wilki Określenie „wilczy głód” jest dość trafne. Wilki potrafią zjeść kilka kilogramów pokarmu na raz. Przyczyny są tu co najmniej dwie. Każdą ofiarę grupa wilków musi upolować, a rezultat polowania i dostępność ofiar nigdy nie są pewne. Wilki wyrobiły więc zdolność najadania się na zapas i nie marnują ani odrobiny z niełatwo uzyskanego posiłku. Poza tym muszą zaspokoić ogromne zapotrzebowanie energetyczne. W ciągu doby pokonują nawet 60 kilometrów, a jedno polowanie jest wielkim wysiłkiem i nie zawsze kończy się sukcesem. Psy rodzą się z ufnością do ludzi. Wilki wręcz przeciwnie Naukowcy ustalili, że psy potrafią się związać z ludźmi w zupełnie inny sposób niż wychowywane podobnie wilki. Wilki polują głównie na duże zwierzęta kopytne: jelenie, sarny, dziki, łosie. Pokarmem uzupełniającym mogą być zające, bobry i padlina. Wilki są zagrożone W 2021 roku naukowcy z Instytutu Biologii Ssaków w Białowieży, Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, Roztoczańskiego Parku Narodowego i Stowarzyszenia dla natury „Wilk” przedstawili wyniki badań nad nielegalnym zabijaniem wilków w Polsce. Z ich artykułu, opublikowanego w czasopiśmie naukowym „Biological Conservation”, wyłania się przygnębiający obraz. Rzeczywista liczba zabijanych nielegalnie i mimo ścisłej ochrony wilków może przekraczać 140 osobników rocznie. Śledztwa w tych sprawach są w ogromnej większości umarzane ze względu na niską szkodliwość społeczną. Najwyższy czas, abyśmy wilki poznali, docenili i skutecznie je chronili. Nasz ekspert Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Polscy naukowcy wykazali, że wilki wolą polować na dzikie zwierzęta, niż żywić się tymi hodowlanymi
Obserwacje biologów z Uniwersytetu Warszawskiego wskazują, że wilki zdecydowanie preferują polowanie na dzikie gatunki ssaków, niż na udomowione krowy lub konie. Analizy przeprowadzono na terenie Parku Narodowego Ujście Warty, gdzie wciąż wypasane są duże stada zwierząt gospodarskich.
Spis treści Wilki wolą polować na dzikie gatunki Metoda wypasu ma znaczenie W ostatnich latach mamy do czynienia z powiększaniem się populacji wilka w różnych częściach Europy. W Polsce wciąż pozostaje on zwierzęciem niezwykle rzadkim, jednak nie ma dobrej prasy. Wilka oskarża się przede wszystkim o czynienie szkód w pogłowiu zwierząt gospodarskich. Tym ważniejsze jest nowe badanie przeprowadzone przez polskich naukowców. Wynika z niego, że nawet przy wysokiej dostępności wolno wypasanych zwierząt gospodarskich, wilki i tak wybierają polowanie na dzikie gatunki. Wilki wolą polować na dzikie gatunki Naukowcy z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego przeanalizowali dietę wilków zamieszkujących tereny Parku Narodowego Ujście Warty. Wyniki opublikowano właśnie na łamach czasopisma European Journal of Wildlife Research. Badania objęły teren o powierzchni 500 kilometrów kwadratowych, na którym stwierdzono występowanie dwóch wilczych grup rodzinnych, których terytoria częściowo na siebie zachodziły. Wykorzystano różnorodne metody: analizy DNA, nagrania z fotopułapek, badania składu wilczych odchodów. 109 przebadanych próbek odchodów zawierało jednoznaczne wskazówki. Niemal 82 proc. składu diety lokalnych wilków stanowiły dzikie zwierzęta kopytne (np. sarny). Kolejne ponad 14 proc. to mniejsze zwierzęta roślinożerne: bobry i zające. Zwierzęta domowe były zjadane niezwykle rzadko, stanowiły tylko 3 proc. diety wilków. Metoda wypasu ma znaczenie Naukowcy z UW wskazują kilka możliwych przyczyn tego stanu rzeczy – nie tylko samą biologię wilków. W Ujściu Warty zwierzęta gospodarskie wypasane są w dużych stadach. Po ogromnych terenach wolno i bez barier pasie się około 4 tysięcy krów i kilkaset koni. To właśnie ten sposób wypasu ma duże znaczenie. Krowy i konie mogą wykazać naturalne zachowania: gromadzić się w duże stada i bronić przed wilkami. Niebagatelne znaczenie ma też to, że obecne w Ujściu Warty stada krów nie są pozbawiane rogów. Usuwanie rogów bydłu zmniejsza jego zdolność do obrony, a praktyka ta jest szczególnie intensywna w Europie Północnej i Środkowej - piszą autorzy badania w informacji prasowej przesłanej PAP. Krowy i konie na badanym terenie to bydło mięsne i konie zimnokrwiste, a więc zwierzęta duże i silne. A co za tym idzie – niełatwe do upolowania przez wilki. Badanie biologów z UW to bardzo cenna wiedza, która pozwala lepiej zrozumieć i zaplanować koegzystencję wilków, zwierząt hodowlanych oraz ludzi. Źródło: European Journal of Wildlife Research, Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Wilk straszny z „Gry o Tron” ożywiony. Czy to wskrzeszenie prehistorycznego gatunku?
Wilk straszny (Aenocyon dirus) to gatunek drapieżnika, który ponad 10 tys. lat temu zamieszkiwał Amerykę Północną. Według naukowców z Colossal Biosciences udało im się doprowadzić do narodzin pierwszych współczesnych przedstawicieli tego zwierzęcia.
Spis treści: Jak wyglądał prehistoryczny wilk? Czy mamy do czynienia z wilkiem strasznym? Co dalej z wilkami i innymi prehistorycznymi gatunkami? Remus, Romulus i Khaleesi to imiona niedawno urodzonych wilków. Pierwsze z nich zostały wybrane na cześć mitycznych założycieli Rzymu, którzy według legendy zostali wychowani przez wilczycę. Najmłodsza Khaleesi nosi imię jednej z postaci z popularnego serialu „Gra o Tron”. Jak wyglądał prehistoryczny wilk? Patrząc na zdjęcia wilczków opublikowane przez firmę, wybór imienia ostatniej z nich nie może nikogo dziwić. Zwierzaki z jednej strony rozczulają swoim śnieżnobiałym futrem, a z drugiej budzą respekt dzięki rozmiarowi (wilk straszny był większy od znanego nam wilka szarego). Naukowcy zaznaczają, że choć wilki swoim wyglądem przypominają o 10 tys. lat starszych kuzynów, to ich zachowanie jest zupełnie inne. Hodowla w kontrolowanych warunkach stale nadzorowanych przez człowieka sprawia, że Remus, Romulus i Khaleesi będą dostosowane do życia we współczesnych warunkach przyrodniczych. Czy mamy do czynienia z wilkiem strasznym? Wyniki ogłoszone przez Colossal Biosciences spotkały się z wątpliwościami środowisk naukowych. Wielu uczonych kwestionuje podobieństwo nowo urodzonych zwierząt do prehistorycznych pierwowzorów. Firma nie użyła bezpośrednio DNA wilka strasznego. Wprowadziła jedynie ok. 20 modyfikacji genetycznych w genomie współczesnych wilków. To sprawia, że Remus, Romulus i Khaleesi są próbą odwzorowania prehistorycznego gatunku, a nie jego faktycznym wskrzeszeniem. Podejście stosowane przez amerykańską firmę, polegające na modyfikacji genów żyjących dziś osobników, sprawia że środowisko naukowe jest podzielone w sprawie podejścia do „wskrzeszania” wymarłych zwierząt stosowanej przez Colossal Biosciences. Co dalej z wilkami i innymi prehistorycznymi gatunkami? Działalność amerykańskiej firmy jest od pewnego czasu często komentowana. „Wskrzeszenie” wilków strasznych to nie jedyny tego typu projekt. Colossal Biosciences prowadzi też prace nad rekonstrukcją gatunków takich jak mamut, ptak dodo czy wilkowór tasmański. Niedawno pokazali włochatą mysz twierdząc, że to krok do przywrócenia mamuta. Poza działaniami mającymi na celu przywrócenie wymarłych gatunków, firma sądzi, że modyfikacje genetyczne pomogą chronić podatne na wyginięcie współczesne zwierzęta. W ten sposób można by dostosować niektóre z nich do zmieniających się warunków klimatycznych. Źródła: Colossal Biosciences, Time, New Scientist
W Polsce wilki pozostaną pod ścisłą ochroną, wbrew zmianom wprowadzonym przez Unię Europejską
W Unii Europejskiej od grudnia 2024 wilk jest słabiej chroniony, na mocy zmian w Konwencji Berneńskiej. Jednak nasze Ministerstwo Klimatu i Środowiska właśnie potwierdziło, że w Polsce wilk pozostanie gatunkiem ściśle chronionym.
Spis treści Wilk jest słabiej chroniony w UE od grudnia 2024 r. W Polsce ochrona wilka się nie zmieni Status ochrony wilka w Europie stał się ostatnio przedmiotem gorącej debaty. Unia Europejska w grudniu 2024 roku zadecydowała bowiem o zmianach w Konwencji Berneńskiej. To dokument podpisany w 1979 roku, będący wspólnym w UE prawem o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny naszego kontynentu. Zmiana dotyczyła ochrony wilka i polegała na przeniesieniu go z kategorii „ściśle chronione gatunki zwierząt” do kategorii „chronione gatunki zwierząt”. A więc tak naprawdę rozluźniła ochronę wilka w Europie. „Proponowana zmiana zapewni większą elastyczność w stawianiu czoła wyzwaniom społeczno-gospodarczym wynikającym ze stałej ekspansji wilka w Europie, a jednocześnie zachowa właściwy stan ochrony wszystkich populacji wilków w UE” – argumentowała Rada Europejska. Wilk jest słabiej chroniony w UE od grudnia 2024 r. Według UE W ostatnich dziesięcioleciach stan ochrony europejskiego wilka zaczął się poprawiać. Gatunek udało się odbudować na całym kontynencie, a szacowana populacja wzrosła prawie dwukrotnie w ciągu 10 lat (z 11 193 sztuk w 2012 r. do 20 300 sztuk w 2023 r.). Ta ekspansja doprowadziła podobno do wyzwań społeczno-gospodarczych, zwłaszcza jeśli chodzi o szkody wśród zwierząt gospodarskich. Z danych przekazanych przez państwa członkowskie wynikało, że w UE co roku wilki zabijają co najmniej 65 500 sztuk zwierząt gospodarskich (głównie owiec i kóz). Zdecydowano się więc na osłabienie Konwencji Berneńskiej wobec wilka. Przeniesienie go to kategorii „chroniony” pozwala na odstrzał redukcyjny w niektórych sytuacjach. Zmiana w Konwencji weszła w życie 7 marca 2025 r., ale to jeszcze nie koniec procedur. Teraz zmianie ulegną jeszcze tzw. załączniki IV i V do dyrektywy siedliskowej. Wniosek będzie musiał zostać jeszcze przyjęty przez Parlament Europejski i Radę UE. Zmiana ta wprawdzie pozwoli krajom unijnym na odstrzał wilków, ale nadal będą one musiały brać pod uwagę wielkość lokalnej populacji tych zwierząt. Według aktywistów ochrony przyrody zmiany te są niedopuszczalne i populistyczne. Argumentują, że możliwość odstrzału wilka przyczyni się do dalszego spadku bioróżnorodności. Sam pomysł na osłabienie ochrony jest antynaukowy i wynika ze starych, dawno obalonych stereotypów. W Polsce ochrona wilka się nie zmieni Status prawny wilka w Polsce reguluje Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, zgodnie z którym wilki objęte są ochroną ścisłą. Oznacza to, że zakazane są jakiekolwiek polowania na wilki. Nawet odstrzał pojedynczych niebezpiecznych osobników wymaga zgody Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Według szacunków WWF w Polsce żyje obecnie około 3500 wilków. Polskie prawo jest nadrzędne wobec kontrowersyjnej zmiany w Konwencji Berneńskiej. Pojawiło się jednak pytanie, czy osłabienie Konwencji nie zachęci polskich władz, by zrobić coś podobnego i u nas. Mamy dobre wiadomości: Ministerstwo Klimatu i Środowiska w rozmowie z Polska Agencją Prasową potwierdziło, że nie planuje zmian w ochronie wilka. Dlaczego więc Polska poparła zmianę w Konwencji Berneńskiej podczas głosowania pod koniec zeszłego roku, ignorując wniosek Państwowej Rady Ochrony Przyrody, by tego nie robić? Jak podkreśla Ministerstwo, „system zezwoleń, połączony z możliwością uzyskania odszkodowania za szkody wyrządzone przez wilki oraz dopłat do środków prewencyjnych, pozwala na elastyczne zarządzanie populacją wilka w Polsce”. Według oświadczenia Ministerstwa, Polska zagłosowała za zmianą, „mając na względzie solidarność z krajami członkowskimi nieposiadającymi takiej elastyczności jak Niemcy czy Francja”. Innymi słowy – Polska już posiada te narzędzia, które inni dopiero dostaną na mocy zmian w Konwencji. Czy są one wystarczające do ochrony wilka w Polsce – to temat na osobną dyskusję. Źródło: PAP Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czy psy udomowiły się same? Na to wskazuje nowe badanie ich ewolucji
Spośród kilku teorii udomowienia wilków, coraz bardziej prawdopodobna jest ta, że to one same zdecydowały się żyć w pobliżu ludzi. Nowy matematyczny model pokazuje, że przemiana wilków w psy mogła trwać tylko 8000 lat.
Spis treści: Jak człowiek mógł kierować ewolucją psa? Teoria samoudomowienia psa Model oswajania wilków To nie koniec debaty o udomowieniu psa Pies jest towarzyszem człowieka od kilkudziesięciu tysięcy lat, a jego przodkiem jest wilk – na ten temat panuje powszechna zgoda. Ale jak właściwie do tego doszło? To pytanie na które wciąż nie mamy jasnej odpowiedzi. Udomowienie psa jest przedmiotem ożywionych debat naukowych. W procesie udomowienia bierze udział nie tylko człowiek – same zwierzęta także przystosowują się do życia obok nas. Zatem czy to ludzie sami wybierali łagodne wilki na swoich towarzyszy? A może niektóre wilki były bardziej tolerancyjne wobec ludzi i same do nich dołączały, skuszone resztkami jedzenia i większym bezpieczeństwem? Jednym z głównych pytań w tej debacie jest to, czy ewolucja miała wystarczająco dużo czasu, by sama wytworzyć nowy gatunek, jakim jest pies. Czy znając mniej więcej moment, od jakiego psy żyją z ludźmi, można obliczyć czy są efektem działania naturalnej ewolucji, czy raczej sztucznego, celowego doboru przez ludzi? Nowy zestaw modeli matematycznych, opublikowany w czasopiśmie „Proceedings of the Royal Society: Biological Sciences” sugeruje, że psy wyewoluowały z wilków naturalnie. Obliczenia pokazują, że w odpowiednich warunkach wilki mogłyby przekształcić się w psy w ciągu około 8000 lat. A to znacznie krócej niż najstarsze archeologiczne dowody na istnienie udomowionych psów. Jak człowiek mógł kierować ewolucją psa? Psy żyją blisko ludzi od co najmniej 30 tys. lat. Alex Capaldi, ekolog z Uniwersytetu Jamesa Madisona w Wirginii mówi: „Istnieją mocne dowody na to, że sztuczna selekcja psów była obecna we wszystkich kulturach w ciągu ostatnich 15 tys. lat”. Innymi słowy, to ludzie wybierali psy z pasującymi im cechami, zamiast pozwolić, aby ewolucja przebiegała własnym torem. Jednak co z czasami wcześniejszymi niż 15 tys. lat wstecz? Tego do tej pory nikt nie zbadał. Jedna z teorii mówi, że ludzie mogli hodować oswojone wilki i używać ich do pomocy w polowaniach. „Nie sądzę, aby prawdopodobny był scenariusz” – mówi Kathryn Lord, biolog ewolucyjny z Uniwersytetu Massachusetts Chan Medical School w Worchester. „Wilk był raczej konkurentem do polowania, niż partnerem” – dodaje. Inna hipoteza mówi, że dawni ludzie zrobili to, co i nam dzisiaj wydaje się oczywiste – podnieśli urocze małe zwierzątko i zabrali je ze sobą. Taka adopcja wilczych szczeniąt stworzyłaby izolowaną populację oswojonych wilków, które łączyłyby się w pary, powodując szybko postępującą sztuczną selekcję. Teoria samoudomowienia psa Naukowcy postanowili zweryfikować jednak inną hipotezę: co by było, gdyby wilki same wybrały życie przy człowieku? Przyciągnięte resztkami jedzenia, zamieniłyby potrzebną do polowania agresję na łatwo dostępne i nie wymagające wysiłku posiłki. Wilki w ten sposób związane z ludźmi odizolowałyby się od innych stad, rozmnażając się między sobą. Efektem byłyby coraz bardziej oswojone i związane z człowiekiem osobniki. Ta teoria, zwana hipotezą samoudomowienia, autoselekcji lub padlinożercy, zwróciła uwagę Alexa Capaldiego. Badacza zainspirowała scena w popularnonaukowym serialu „Kosmos”, prowadzonym przez Neila deGrasse Tysona. W jednym z odcinków astrofizyk siedzi przy ognisku, rzuca wilkowi ogryzioną kość i opisuje tę właśnie hipotezę. Capaldi postanowił ją zbadać. Jednym z głównych zastrzeżeń wobec teorii samoudomowienia było to, że naturalna selekcja trwałaby to zbyt długo. Do sprawdzenia tego zastrzeżenia użyto modeli matematycznych. David Elzinga, ekolog i matematyk z Uniwersytetu Wisconsin w La Crosse, mówi: „Nie sądzę, żeby ktokolwiek do tej pory próbował użyć modeli matematycznych w tej dyskusji. Choć to nie realne zwierzęta, tylko liczby, to myślę, że mogą wiele wnieść”. Model oswajania wilków Capaldi, Elzinga i ich współpracownicy zastosowali tzw. modelowanie agentowe, aby dowiedzieć się ile czasu zajmie specjacja (wytworzenie się odrębnego gatunku) w stadzie dawnych wilczych towarzyszy ludzi. Agentowe modele obliczeniowe służą do symulacji zachowań i interakcji pomiędzy autonomicznymi jednostkami. Stosuje się je m.in. w badaniu grup zwierząt, a także np. symulacjach wzrostu lasu. Capaldi i jego współpracownicy stworzyli modele, w których wilki oswojone łączą się w pary i rozmnażają z innymi wilkami oswojonymi, oraz modele, w których to się nie zdarza. Hipotetyczne wilki zostały „umieszczone” w dwóch hipotetycznych populacjach ludzi: o stałej liczebności i rosnącej. W tej pierwszej ilość dostępnego, pozostającego po człowieku pożywienia była stała. W tej drugiej było go coraz więcej. W obu modelach wykonano obliczenia dla 15 tys. lat. Wyniki silnie przemawiały za jedną z hipotez. Modele pokazały, że oswojone wilki żyjące wśród ludzi, rozmnażające się między sobą, przekształcały się w psy w 74% przypadków. Psy oddzielały się w takim przypadku od wilków po około 8000 lat i była to zmiana trwająca przynajmniej 3400 lat, a często aż do wyczerpania się „czasu” modelu. Ewolucja w nowy gatunek następowała niezależnie od tego, czy ilość pożywienia utrzymywała się na stałym poziomie, czy rosła. Ale – co ciekawe – jeśli wilki oswojone krzyżowały się z dzikimi, nigdy nie stawały się psami. Bridgett vonHoldt, biolożka ewolucyjna z Uniwersytetu Princeton uważa, że mamy tu do czynienia po prostu z naturalną selekcją, a nie „samoudomowieniem”. „Fenomen bardziej tolerancyjnych wobec ludzi wilków, które spędzają życie blisko ludzi i czerpią z tego korzyści, jest częścią doboru naturalnego” – zauważa. Dodaje również, że modele matematyczne można by wzbogacić, dodając do nich kilka znanych nam genów, odpowiedzialnych za zachowania społeczne. To mogłoby dać jeszcze lepszy obraz wczesnej ewolucji psa. To nie koniec debaty o udomowieniu psa Kathryn Loyd z kolei uważa, że nowe badanie dostarcza mocnych dowodów na to, że było wystarczająco dużo czasu na naturalną ewolucję wilka w psa. Nie rozstrzyga jednak o tym, że do tej ewolucji doszło na pewno poprzez żerowanie na resztkach pokarmu po ludziach. Mietje Germonpré, paleontolog z Królewskiego Belgijskiego Instytutu Nauk Przyrodniczych w Brukseli, przywołuje inne zastrzeżenia. „Dowody archeologiczne sugerują, że w okresie górnego paleolitu ówcześni ludzie odstraszali drapieżniki, chroniąc w ten sposób zgromadzoną przez siebie żywność” – mówi. Więc wczesne wilki mogły być po prostu przepędzane, nawet jeśli miały chęć zaprzyjaźnienia się z ludźmi i wystarczająco dużo czasu aby wyewoluować w psy. Wyniki nie oznaczają również, że jedzenie resztek po ludziach było jedynym czynnikiem wiążącym dawne wilki z ludźmi, zauważa Capaldi. „Zaszło tu więcej procesów. Chodzi tu nie o to, by wyodrębnić tylko jeden, ale by odkryć które były najważniejsze” – mówi. Autorzy badań podkreślają jednak, że udomowienie zwierzęcia to nie tylko działalność człowieka. To obopólne działanie, w wyniku którego dwa gatunki zbliżają się do siebie, by rozpocząć przyjaźń trwającą tysiące lat. Źródło: National Geographic Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Wilki wyginęły tu wieki temu. Ich powrót ma spowolnić globalne ocieplenie
Wilki wzbudzają różne skojarzenie. W bajkach często są przedstawiane jako czarne charaktery. Tym czasem okazuje się, że ci drapieżnicy mogą mieć zbawienny wpływ na ograniczenie emisji CO2, a więc i zawrotne tempo pogłębiających się zmian klimatu. Jak to możliwe?
Spis treści: Wilki a zmiany klimatu Czy drapieżniki uratują świat? Kto się boi wilka? Nadmierna emisja dwutlenku węgla i zmiany klimatu są jednymi z największych wyzwań dla ludzkości w XXI w. To właśnie CO2 (tak jak i inne gazy cieplarniane) zatrzymuje ciepło w atmosferze, co prowadzi do globalnego ocieplenia. Wilki a zmiany klimatu Emisje CO2 to skutek nie tylko rewolucji przemysłowej, ale też naturalnych procesów na Ziemi – np. erupcji wulkanów. Wkład człowieka w to zjawisko jest jednak znaczący. Z badań NASA wynika, że ostatnie 9 lat było najcieplejszymi w historii pomiarów. Co więcej, według Met Office w 2024 roku globalna emisja CO2 osiągnęła rekordowy poziom. Jak temu zaradzić? Sposobem mają być m.in. rozwój energii odnawialnej i elektromobilności oraz ograniczenie zużycia paliw kopalnych. Co jakiś czas słyszymy też o mniej oczywistych rozwiązaniach. Przykładowo, badanie przeprowadzone przez naukowców z University of Leeds wykazało, że reintrodukcja wilków w regionie Highlands na północy Szkocji może doprowadzić do ekspansji rodzimych lasów, a w efekcie pomóc w zmagazynowaniu 1 mln ton dwutlenku węgla rocznie. Naukowcy wskazują, że problemem dla naturalnej regeneracji lasów jest nadmierna populacja jeleni, które zjadają młode drzewka. Wprowadzenie wilków miałoby ograniczyć liczbę jeleni i umożliwić odrodzenie się drzewostanu. Według wyliczeń populacja ok. 167 wilków mogłaby skutecznie kontrolować liczebność tych zwierząt. To z kolei przełożyłoby się na wzrost powierzchni leśnej. Czy drapieżniki uratują świat Każdy wilk mógłby przyczynić się do pochłaniania około 6080 ton CO2 rocznie. To – przy obecnych wycenach wartości pochłanianego węgla – daje wartość około 154 tys. funtów na zwierzę. Wilki w Szkocji wyginęły około 250 lat temu. Ich brak doprowadził do tego, że populacja jeleni wzrosła do około 400 tys. osobników. Obecnie rodzime lasy pokrywają jedynie 4% powierzchni kraju, co czyni Szkocję jednym z najmniej zalesionych państw Europy. Dla porównania, w Europie Zachodniej populacja wilków wynosi około 12 tys. osobników, a gatunek ten zajmuje 67% swojego dawnego terytorium. Pomysł reintrodukcji wilków budzi jednak kontrowersje. Rolnicy i myśliwi obawiają się, że drapieżniki mogą stanowić zagrożenie dla zwierząt hodowlanych oraz wpłynąć na tradycyjny model zarządzania populacją jeleni. Kto się boi wilka? Badacze podkreślają, że skuteczna reintrodukcja wymaga szerokich konsultacji społecznych i uwzględnienia interesów różnych grup. Drapieżni kuzyni psów wzbudzają lęk, jednak ciekawostki o wilkach wskazują, że w rzeczywistości to ludzie są dla nich zagrożeniem, a nie na odwrót. Cytowany przez „Guardian” Lee Schofield, współautor badania, zaznacza: „Naszym celem jest dostarczenie nowych informacji, które mogą pomóc w przyszłych dyskusjach na temat reintrodukcji wilków w Wielkiej Brytanii i innych krajach. Konieczne jest uwzględnienie społecznych aspektów i opracowanie polityk, które minimalizowałyby konflikty na linii człowiek-drapieżnik”. Czy wilki powrócą do szkockich lasów? Dyskusja na ten temat wciąż trwa. Pewne jest natomiast, że walka z kryzysem klimatycznym wymaga kreatywnych i odważnych rozwiązań. Źródło: Ecological Solutions and Evidence Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Czy psy w Ameryce udomowiono wcześniej, niż sądzono? Dowodem mają być ryby
Z analiz szczątków zwierząt z rodziny psowatych odkrytych w Ameryce wynika, że dużą część ich diety stanowiły łososie. Zdaniem badaczy to dowód na bliskie relacje człowieka z czworonogami. Być może nawet na ich udomowienie.
Spis treści: Kontakty z psowatymi wcześniej, niż sądzono Czyje to kości? Psa czy wilka? Piszczel niczym dymiący pistolet Archeolodzy dyskutują od lat, kiedy nasi przodkowie oswoili wilka i od kiedy czworonogi na stałe związały się z ludźmi. Wnioski płynące z różnorodnych analiz są rozbieżne. Na podstawie pomiarów czaszek wskazywano, że stało się to już 30 tys. lat temu. Jednak zdaniem większości badaczy miało do tego dojść zdecydowanie później, około kilkunastu tysięcy lat temu. Dzikie psowate mogły zostać udomowione niezależnie w różnych częściach świata. Teraz badacze z USA uzyskali nowe dowody na ten temat z Alaski. Kontakty z psowatymi wcześniej, niż sądzono Z artykułu opublikowanego właśnie na łamach czasopisma „Science Advances” przez naukowców z Uniwersytetów w Arizonie i Alasce wynika, że do udomowienia psa na kontynentach amerykańskich mogło dojść nieco wcześniej, niż sądzono. Nie 10 tysięcy lat temu, ale dwa tysiące lat wcześniej. – Mamy teraz dowody na to, że psowate i ludzi łączyły bliskie relacje wcześniej, niż wiedzieliśmy, że tak było w obu Amerykach – powiedział główny autor badania dr François Lanoë ze Szkoły Antropologii na Uniwersytecie Arizońskim. Ekspert zwrócił uwagę na to, że wśród badaczy, którzy zajmują się tematyką pierwszego zaludnienia obu Ameryk, trwa dyskusja nad tym, czy ci migranci przeszli przez Cieśniną Beringa (łączącą Azję z Ameryką) kilkanaście tysięcy lat temu wraz z czworonogami. Czyje to kości? Psa czy wilka? W 2018 roku dr Lanoë wraz ze swoimi współpracownikami odkrył kość piszczelową dorosłego zwierzęcia z rodziny psowatych na stanowisku archeologicznym na Alasce o nazwie Swan Point. Miejsce to zlokalizowane jest ponad 110 km od Fairbanks. Naukowcy poddali ten ekofakt datowaniu radiowęglowemu. Okazało się, że zwierzę żyło około 12 tysięcy lat temu, czyli pod koniec epoki lodowcowej. W kolejnych latach archeologom udało się odkryć kolejne szczątki psowatego, które wykazują oznaki możliwego udomowienia, na pobliskim stanowisku Hollembaek Hill. Te są jednak zdecydowanie późniejsze, bo mają nieco ponad 8 tysięcy lat. Archeozoolodzy mają poważny problem z rozróżnieniem kości należących do wczesnych psów. Różnice w budowie wilków i pierwszych najlepszych przyjaciół człowieka są naprawdę niewielkie, dlatego naukowcy szukają innych dowodów. Często pośrednich. Tak też było i w tym przypadku. Piszczel niczym dymiący pistolet Eksperci postanowili wykonać analizy chemiczne obu tych kości. Wykazały znaczny udział białek łososia. Oznacza to, że te czworonogi regularnie spożywały ryby. Zdaniem badaczy, taka dieta nie była typowa dla alaskańskich psowatych w tamtym czasie. – To jest dymiący pistolet, ponieważ tak naprawdę [psowate – przyp. red.] nie polują na łososia na wolności – zauważył współautor badania Ben Potter, archeolog z University of Alaska Fairbanks. Według badaczy wówczas psowate polowały prawie wyłącznie na zwierzęta lądowe. Dlatego naukowcy uważają, że najbardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem takiego składu chemicznego kości psowatych jest ich uzależnienie od ludzi. Według tej koncepcji były one podkarmiane przez ludzi, być może resztkami albo tymi częściami ryb, które nie były spożywane przez naszych przodków. Czy są to dowody na wcześniejsze oswojenie wilka w Ameryce? Autorzy badania są ostrożni. – Behawioralnie wydają się być jak psy, ponieważ jadły łososia dostarczonego przez ludzi. Ale genetycznie nie są spokrewnione z niczym, co znamy – zastrzegł dr Lanoë. Być może potrzebne będą dalsze badania i poszukiwania pośrednich śladów. Pewnym tropem byłaby analiza kości spożywanych zwierząt z obozowisk pierwszych ludzi w Ameryce. Gdyby były obgryzione przez psowate, mógłby być to dowód na to, że rzucono je udomowionym czworonogom. Śladów po takich praktykach jakiś czas temu poszukiwali polscy badacze prof. Jarosław Wilczyński i prof. Piotr Wojtal z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN na stanowiskach na Morawach sprzed 30 tys. Tylko pojedyncze kości były obgryzione, co uznali za niedostateczny dowód na wczesne udomowienie wilka w naszej części świata. Źródło: Science Advances Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wilkołaki w kulturze. Dlaczego ludzie wierzyli, że człowiek może zamienić się w krwiożerczą bestię?
Zanim jeszcze wilkołaki zostały odkryte przez Hollywood, legendy o ludziach, którzy podczas pełni księżyca zamieniają się w krwiożercze drapieżniki, opowiadano jak świat długi i szeroki. Początki tych opowieści kryją się w mrokach przeszłości. Istnieją jednak hipotezy, które mają wyjaśniać ich powstanie.
W tym artykule: Skąd wziął się mit o wilkołakach? Wilkołactwo lub likantropia Wilkołaki w starożytności Wilkołaki w okresie średniowiecza Wilkołaki w mitologii słowiańskiej Zjadają małe dzieci, porywają kobiety, zabijają mężczyzn. Wilkołaki. Krwiożercze bestie przypominające wilka, które grasują tylko w nocy, ponieważ za dnia, są zwykłymi ludźmi. Przemiana następuje wraz z pełnią księżyca. Tak mówią legendy, bo prawdziwego wilkołaka nikt przecież nie widział. Dlaczego zatem przez tysiące lat wiara w te stworzenia była tak silna? Odpowiedź na to pytanie znajduje się m.in. w mitologii słowiańskiej i germańskiej, starożytnych podaniach, a nawet – medycynie. Skąd wziął się mit o wilkołakach? Legenda o wilkołakach może wywodzić się z rzadkiej i nieuleczalnej wrodzonej choroby zwanej hipertrichozą. Nazywana jest również syndromem wilkołaka. Objawia się obfitym owłosieniem całej twarzy i górnej połowy ciała. Niektórzy uważają, że to właśnie ta przypadłość dała początek wierze w wilkołactwo. Choroba ta dotyka zarówno kobiety, jak i mężczyzn. Przypadki hipertrichozy znane są już od najdawniejszych czasów, jednak po raz pierwszy syndrom ten został opisany w XVII wieku. Chociaż nie jest to groźna przypadłość, nie istnieją skuteczne leki, które mogą ją wyleczyć. Jedynym skutecznym przeciwdziałaniem jest depilacja i zabiegi laserowe. W przeszłości o znacznie trudniej było się pozbyć objawów schorzenia. W 1995 roku odkryto zmutowany gen wywołujący skrajną postać hipertrichozy. Co ciekawe, choroba występuje skrajnie rzadko. Od średniowiecza do dziś odnotowano zaledwie 50 przypadków. Pierwszym chorym, którego opisano, był Petrus Gonzales (1537–1618). Z powodu niezwykłego wyglądu znalazł on zatrudnienie na dworze króla francuskiego Henryka II jako błazen. Pięcioro dzieci Gonzalesa odziedziczyło po nim chorobę. Właśnie dlatego osoby te były stygmatyzowane, a nierzadko wzbudzały przerażenie. Wilkołactwo lub likantropia Ponieważ hipertrichoza jest tak rzadka, nie mogła być jedynym źródłem aż 30 tys. relacji o spotkaniach z wilkołakami w latach między 1500 a 1700 rokiem. Uważano, że wilkołaki zabijają i zjadają małe dzieci, a także że mają związek z epidemiami, które dziesiątkowały wówczas ludność Europy. Historycy podejrzewają, że inną z chorób, która przyczyniła się do stworzenia opowieści o wilkołakach, była wścieklizna. Groźny wirus, którym można się zarazić po ukąszeniu przez chore zwierzę, atakuje mózg i skłania ofiarę do kąsania następnych zwierząt. Znasz bogów greckich, nordyckich i rzymskich, dlaczego nie znasz słowiańskich? Muzeum wierzeń pogańskich ma być na to odpowiedzią "Dzieci w polskich szkołach uczą się o Zeusie, Jowiszu i Odynie. Nikt nie opowiada im jednak o Świętowicie, Perunie, Welesie i całej reszcie bogów i demonów słowiańskich" - piszą pomysł... Wścieklizna szerzyła się zwłaszcza w XVIII w. I tak np. – jak pisze Matt Kaplan w książce „The Science of Monsters” (Nauka o potworach) – w 1738 r. we Francji jeden wściekły wilk pogryzł 70 osób. Można sobie wyobrazić, że powszechny strach przed chorymi na wściekliznę przekształcił się w mające stanowić przestrogę opowieści o krwiożerczych potworach. Ponadto niektórzy zaczynali wierzyć, że sami stają się wilkołakami – to objaw rzadkiego schorzenia psychicznego zwanego likantropią. Jeden z chorych na tę przypadłość, XVI-wieczny chłop niemiecki Peter Stubbe, zamordował brutalnie 13 osób. Twierdził, że otrzymał od diabła czarodziejski pas, który zamieniał go w wilka. Choroby zakaźne, zmutowane geny i zaburzenia psychiczne – wszystkie razem złożyły się na szerzące się w dawnej Europie lęki przed wilkołakami. Dziś historie o wilkołakach są pożywką dla popkultury. Powstało wiele książek i filmów oraz gier wideo, które opowiadają o tych groźnych bestiach. Wilkołaki w starożytności W starożytnej Grecji wiara w wilkołactwo była związana z kanibalizmem i arkadyjskim kultem Zeusa Lykajosa. Uważa się, że bogu składano ofiary z ludzi. Jednak Grecy wierzyli, że osoba, która zjadła wówczas ludzkie mięso, zamieniała się w wilka. Do własnej postaci można było powrócić dopiero wówczas, jeśli przez dziewięć lub dziesięć lat powstrzymywano się od ludożerstwa. Pliniusz pisał, że taki los miał spotkać pięściarza Demenetosa, który dopiero po odzyskaniu ludzkiego wyglądu wygrał zawody olimpijskie. Starożytny autor opisał również historię o arkadyjskim rodzie Antosa, którego wybrani losowo członkowie, wieszali swoje ubranie na drzewie poświęconym Zeusowi, a po przepłynięciu jeziora na dziewięć lat stawali się wilkami. Po tym czasie, jeśli powstrzymali się od napaści na ludzi, powracali do poprzedniej postaci, starsi o okres, w którym byli bestiami. Odnajdywali swoje ubranie w tym samym miejscu, gdzie je zostawili. Według Herodota istniało plemię Neurów, którego członkowie raz do roku zamieniali się w wilki. Historycy uważają jednak, że było to jedynie hellenistyczne wyobrażenie o barbarzyńskim ludzie, o którym niewiele było wiadomo. Z kolei w starożytnym Rzymie powtarzana była legenda o żołnierzy, który podczas pełni księżyca na cmentarzu przemieniał się w wilka. Mężczyzna najpierw zdejmował swoje szaty, a następnie przybierał postać wilkołaka. Wilkołaki w okresie średniowiecza W średniowieczu, szczególnie w krajach germańskich, wilkołactwo utożsamiane było z berserkami, mitycznymi wojownikami, którzy dzięki swojej sile byli niemal niezwyciężeni. Podczas bitwy wpadali w szał, który sprawiał, że stawali się bezwzględnymi przeciwnikami, których nie da się zranić. W sadzie rodu Wölsungów można przeczytać historię o człowieku imieniem Sigmund i jego syna. Po założeniu wilczych skór zamieniali się w bestie. Legenda głosi, że zdolność ta sprawiała, że potrafili pokonać każdego, kto stanął na ich drodze. W Irlandii wierzono, że wilkołakami mieli być mieszkańcy królestwa Osraigh, którzy wilkołactwo odziedziczyli po swoim przodku – Laignech Faeladzie. Z przemianą w wilka kojarzony był święty Patryk. To dzięki niemu w wilki mieli zmieniać się potomkowie rodu, który próbował przeszkodzić mu w chrystianizacji kraju. Co ciekawe, wiara w wilkołactwo obecna była również wśród sfer arystokratycznych i dworskich. W powieści Marie de France pojawia się historia Bisclavereta. To wilkołak, który na czas cotygodniowej przemiany znikał na trzy dni w lesie. Gdyby w tym czasie ktoś zabrał ubranie, które zostawiał w wydrążonym kamieniu, mężczyzna nie mógłby już powrócić do ludzkiej postaci. Wilkołaki w mitologii słowiańskiej Również w mitologii słowiańskiej pojawia się legenda o wilkołakach. Bestie bardzo często utożsamiano z panami lasów. Niekiedy mówiło się, że są to demony, które mają chronić jego mieszkańców. Słowianie wierzyli jednak, że wilkołakiem może zostać tylko osoba przeklęta. Klątwa natomiast była karą od bogów. W Europie Wschodniej wierzono, że zły urok może zostać rzucony przez zhańbioną lub zdradzoną kobietę, która zaczarowywała winnego złamanego serca mężczyznę. Wilkołactwo niekiedy było również karą za łakomstwo albo brak szacunku dla świętego miejsca. Człowiek, który splądrował świątynię lub święty gaj, zamieniał się w wilkołaka na wieki. Co ciekawe, klątwa mogła spotkać również za pogardliwą wypowiedź o śpiewie mniszek, przegnanie wędrowca, a nawet... zorganizowanie wesela w piątek. Ten ostatni przesąd był powszechny w wierzeniach ludowych nawet do połowy ubiegłego wieku. Co zrobić, jeśli na swojej drodze spotkaliśmy już wilkołaka? Słowianie wierzyli, że w walce dobrze sprawdzą się widły. To jedyne narzędzie, które może być silnym orężem przeciwko bestii. Sprawa nie jest jednak tak prosta, jak się wydaje. Człowieka-wilka nie dało się zabić, a jedynie odstraszyć. Mitologia słowiańska podaje różne sposoby na odczarowanie bestii. Jedną z nich jest wypowiedzenie jej imienia lub podanie jej chleba. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jakie są zwierzęta aktywne zimą? Nie wszystkie stworzenia zapadają w sen zimowy
W Polsce żyje wiele gatunków zwierząt, które są aktywne zimą. Te stworzenia musiały przystosować się do życia w ekstremalnych warunkach, kiedy panują niskie temperatury i jest znacznie mniej pożywienia. Jak zatem sobie radzą? Sprawdzamy.
W tym artykule: Większość zwierząt żyjących w Polsce musiały przystosować się do zmiennego klimatu Polski Niektóre gatunki zwierząt zapadają w sen zimowy, a inne migrują Jak zwierzęta radzą sobie zimą? Jakie zwierzęta są aktywne zimą? Co zrobić, gdy spotkamy w lesie wilka lub dzika? Jak zwierzęta przygotowują się do zimy? Świat zwierząt jest niezwykle zróżnicowany. Na naszej planecie żyje wiele niezwykłych stworzeń, które zachwycają nie tylko wyglądem, ale również wyjątkowymi cechami lub zdolnościami przetrwania. Większość zwierząt żyjących w Polsce musiały przystosować się do zmiennego klimatu Polski W krajach takich jak Polska, stworzenia musiały przystosować się do zmiennych warunków pogodowych, ponieważ w ciągu roku mamy 4 różne od siebie pory roku. Polska położona jest w klimacie umiarkowanym ciepłym przejściowym. Latem temperatury sięgają nawet 35 stopni, a zimą termometry wskazują liczby poniżej zera. Ze względu na taką amplitudę roczną, większość gatunków żyjących w naszym kraju musiała przystosować się do takich warunków. Podczas gdy latem upalne temperatury i susze mogą być uciążliwe i niebezpieczne, to jednak zimą trudniej jest przetrwać. Niektóre gatunki zwierząt zapadają w sen zimowy, a inne migrują To dlatego, że zwierzęta (szczególnie roślinożerne) mają mniej pożywienia. Niektóre gatunki zapadają w sen zimowy. To fizjologiczny stan odrętwienia organizmu, podczas którego procesy życiowe są spowolnione. Pozwala to stworzeniom hibernującym przetrwać trudne warunki zimy. Do zwierząt zapadających w sen zimowy zaliczamy m.in.: niedźwiedzia brunatnego, świstaka, jeża, susła, nietoperze. To jednak niewielka grupa szczęśliwców, która potrafi „przespać” trudne warunki. Co dzieje się ze zwierzętami, które nie zapadają w sen zimowy? Niektóre stworzenia, które nie są przystosowane do trudnych warunków, decydują się na migrację. Czynią to głównie ptaki, takie jak: bociany, żurawie, czajki, jaskółki, słowiki, szpaki, gawrony, kukułki. Jak zwierzęta radzą sobie zimą? W Polsce żyją również ptaki, które pozostają u nas na zimę. To gatunki, które całkowicie przystosowały się do polskich warunków klimatycznych. Tym ptakom nie przeszkadzają ujemne temperatury. Z drugiej strony, mają one trudności ze zdobywaniem pokarmu. Właśnie dlatego wiele osób pomaga ptasim przyjaciołom, budując karmniki i dokarmiając je w tym trudnym okresie. Ptaki, które zostają zimą w Polsce to to m.in.: wróble, dzięcioły, gile, sikorki, gołębie. Co się dzieje ze zwierzętami, które nie zapadają w sen zimowy, ani nie migrują? Takie stworzenia zimą pozostają aktywne. Wiąże się do jednak z wieloma trudnościami. Muszą wówczas utrzymywać stałą temperaturę ciała, co wiąże się z bardzo dużym wysiłkiem energetycznym. Jakie zwierzęta są aktywne zimą? Oznacza to, że zwierzęta te muszą w tym okresie zjeść odpowiednią ilość pokarmu, aby zrekompensować ten wysiłek. Niektóre gatunki gromadzą pokarm na okres zimowy, a inne radykalnie zmieniają swoją dietę. Co więcej, zimą istnieje większa szansa, że w poszukiwaniu pożywienia dzikie zwierzęta zaczną zaglądać do miejsc, w których żyją ludzie. Jak zwierzęta przygotowują się do zimy? Najważniejsze informacje i ciekawostki Zima to wyjątkowo trudny czas dla zwierząt. Wraz z nastaniem chłodnej pory, rozpoczyna się dla nich walka o przetrwanie, z której zwycięsko wychodzą jedynie silne, zdrowe osobniki. Nie są t... Chociaż dzikie stworzenia raczej unikają kontaktu z człowiekiem, należy pamiętać, że niektóre gatunki mogą stanowić zagrożenie. Spacerując po polskich parkach narodowych i lasach, zimą możemy natknąć się nie tylko na sarny i jelenie, ale również na wilki i dziki. Co zrobić, gdy spotkamy w lesie wilka lub dzika? W przypadku spotkania wilka należy powoli się wycofać, iść tyłem i zachowywać kontakt wzrokowy. Dobrze jest klasnąć w dłonie i wydawać co jakiś czas głośne dźwięki, aby zniechęcić wilka do podchodzenia. Inaczej sytuacja wygląda, gdy natkniemy się na niedźwiedzia (tego czworonoga nie powinniśmy jednak spotkać zimą). Wówczas również należy się wycofać, ale nie powinniśmy wydawać żadnych głośnych i gwałtownych dźwięków. Takie zachowanie mogłoby go przestraszyć i sprowokować do nagłego ataku. Eksperci zwracają również uwagę na to, że niebezpieczne mogą się okazać dla nas dziki. To właśnie zimą trwa ich okres godowy. Pamiętajmy również o tym, że odyńce żyją samotnie, a lochy podróżują razem z małymi dzikami. Samice, które poczują, że ich małe mogą być zagrożone, zaatakują. Zwierzęta aktywne zimą to: lisy, sarny, jelenie, dziki, kuny, myszy, wilki, żubry, sójki, sowy, sikorki, dzięcioły, mazurki, trznadle, drozdy, kwiczoły, kosy, jemiołuszki, sosnówki, myszołowy włochate, mysikróliki, kruki, wiewiórki, gronostaje, łasice, zające bielaki, wydry, norniki, darniówki, rzęsorki, zębiełki, ryjówki, krety. Jak zwierzęta przygotowują się do zimy? Zwierzęta, które gromadzą zimowe zapasy to np. sójki i wiewiórki. Jesienią stworzenia te tworzą w różnych miejscach spiżarnie, do których przynoszą w orzechy, żołędzie lub nasiona. Te niewielkie kręgowce mają dobrą pamięć i doskonale wiedzą, gdzie poukrywały swój pokarm. Zimą, gdy robią się głodne, zaglądają do swoich magazynów. Bobry magazynują zdobyte wcześniej jedzenie w specjalnej norze. Zbierają głównie pędy oraz gałęzie drzew i krzewów. Krety natomiast tworzą swoje spiżarnie pod ziemią, w których trzymają żywe dżdżownice. Dokarmianie zwierząt zimą. Sprawdź, jak pomóc, by nie zaszkodzić – o tym warto pamiętać Dokarmianie zwierząt zimą to temat, który pod koniec roku powraca jak bumerang. I słusznie. Bo choć do niesienia pomocy nie trzeba namawiać, część osób – całkiem nieświadomie – robi... Niektóre zwierzęta nie są tak zapobiegawcze. Zamiast tego zmieniają one swoją dietę i zimą zdobywają pokarm, który jest łatwiej dostępny. Ptaki, które zimą jadły np. owady, zimą zjadają nasiona lub owoce, które pozostają na drzewach. Niektóre stworzenia, m.in. mięsożerne ptaki i drapieżne ssaki w tym okresie decydują się na spożywanie padliny. Ponadto większość ssaków zmienia futro z letniego na zimowe. Jest ono gęstsze i dłuższe, przez co zapewnia lepszą ochronę przed mrozem. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W Chinach po raz pierwszy sklonowano wilka polarnego. Wilcze szczenię urodził pies
Firma z Pekinu zajmująca się klonowaniem zwierząt ogłosiła, że w jej laboratoriach po raz pierwszy przyszedł na świat sklonowany wilk polarny. Zwierzę urodziło się dzięki matce surogatce, którą została samica beagla.
W tym artykule: Jak skolonowano wilka? Sklonowany wilk – co to jest metoda SCNT? Dlaczego wilka urodził pies? Klonowanie ratunkiem dla zagrożonych gatunków? Na świat po raz pierwszy przyszedł sklonowany wilk polarny (Canis lupus arctos). Klonowania dokonali biotechnolodzy z firmy Sinogene Biotechnology Company w Pekinie. O narodzinach samicy o imieniu Maya poinformowano 19 września podczas konferencji prasowej. Jak podano, zwierzę przyszło na świat 10 czerwca. Z ogłoszeniem sukcesu czekano jednak sto dni, by upewnić się, że szczeniak jest zdrowy. Sinogene to firma specjalizująca się w klonowaniu zwierząt – takich jak psy, koty czy konie – na życzenie prywatnych klientów. Według relacji chińskiego portalu „Global Times”, chce teraz klonować również przedstawicieli zagrożonych gatunków. Wilk polarny do nich nie należy. Jak skolonowano wilka? Maya to klon dorosłego wilka polarnego o tym samym imieniu, który żył w niewoli w rezerwacie Harbin Polarland w północno-wschodnich Chinach. Pierwsza Maya urodziła się w Kanadzie, skąd w 2006 roku trafiła do Chin. Zmarła w 2021 roku. Jej sklonowanie zajęło dwa lata. I – jak powiedział Mi Jidong, generalny dyrektor Sinogene – „wymagało mozolnej, mrówczej pracy”. Naukowcy wpierw stworzyli 137 embrionów. 85 z nich zostało następnie wszczepionych siedmiu psim surogatkom. Z tej ogromnej liczby poprawnie rozwinął się tylko jeden embrion. Cmentarne węże? Odkryto trzy nowe gatunki węży żyjących pod ziemią – na cmentarzyskach i w starych kościołach Nieznane nauce gatunki węży zostały odkryte przez naukowców w Ekwadorze. Gady żyją pod nagrobkami i kościołami w odległych miasteczkach, ukrytych w lasach mglistych w Andach. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/odkryto-trzy-nowe-gatunki-wezy-zyjacych-pod-ziemia-na-cmentarzyskach-i-w-starych-kosciolach-w-andach-fot-alejandro-arteaga-cc-by-4dea10d.jpg" width="938" height="626" alt="Odkryto trzy nowe gatunki węży żyjących pod ziemią – na cmentarzyskach i w starych kościołach w Andach (fot. Alejandro Arteaga, CC-BY)" title="Odkryto trzy nowe gatunki węży żyjących pod ziemią – na cmentarzyskach i w starych kościołach w Andach (fot. Alejandro Arteaga, CC-BY)" /> Sklonowany wilk – co to jest metoda SCNT? Podczas klonowania naukowcy wykorzystali metodę zwaną transferem jądrowym komórki somatycznej (ang. somatic cell nuclear transfer, SCNT). Jądro pobrane z dojrzałej komórki somatycznej dawcy przenosi się do oocytu – czyli niedojrzałej komórki jajowej biorcy – z którego wpierw usuwa się jądro. W ten właśnie sposób na świat przyszła owca Dolly. Metoda jest trudna technicznie i pracochłonna, a odsetek uzyskanych klonów bardzo niski. Szacuje się, że tylko kilka procent z embrionów wszczepionym matkom zastępczym rozwija się i daje zdrowe potomstwo. Dlaczego wilka urodził pies? Biotechnolodzy z Sinogene zdecydowali, że surogatką zostanie suka rasy beagle, ponieważ mieli zbyt mało suk wilków w niewoli. Psy jednak są bliskimi kuzynami wilków, więc ciąża matki Mayi miała szanse przebiec poprawnie. Maya przebywa teraz razem ze swoją matką w laboratorium Sinogene w Xuzhou we wschodnich Chinach. Gdy podrośnie, ma trafić do rezerwatu Harbin Polarland. Jej opiekunowie mają nadzieję, że stopniowo uda się ją włączyć do stada wilków. Klonowanie ratunkiem dla zagrożonych gatunków? Czy klonowanie ma szansę pomóc zagrożonym gatunkom? Sinogene zamierza zająć się tym w przyszłości. Nie będą pierwsi. Dwa lata temu naukowcy z amerykańskiej spółki Revive & Restore ogłosili, że sklonowali zagrożonego tchórza czarnołapego (Mustela nigripes), wcześniej zaś konia Przewalskiego (Equus przewalskii). Jak podaje portal LiveScience biotechnolodzy z Revive & Restore pracują teraz nad przywróceniem do życia wymarłego gołębia wędrownego (Ectopistes migratorius). – Klonowanie jest techniką używano drastycznie rzadko – mówi Ben Novak, główny badacz Revive & Restore dla LiveScience. – W przyszłości to będzie prawdziwe koło ratunkowe dla gatunków zagrożonych i wymarłych – dodaje. Jednak nie dla wszystkich. Wiadomo już, że technika SCNT nie nadaje się do klonowania ptaków, gadów i ssaków jajorodnych. Jej skuteczność jest też o wiele niższa niż wspomaganych technik rozrodu: sztucznej inseminacji czy zapłodnienia in-vitro. Przy klonowaniu trzeba – tak jak w przypadku Mai – stworzyć setki zarodków i wszczepić je wielu surogatkom, by na świat przyszło choćby jedno zdrowe zwierzę. To ogranicza możliwości jego stosowania. Źródło: Live Science, Global Times Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Pies najlepszym przyjacielem człowieka już w epoce lodowcowej? Badania DNA rzucają nowe światło na pochodzenie naszych pupili
Pies najlepszym przyjacielem człowieka? Właściciele czworonogów nie mają co do tego wątpliwości. Jak długa jest ta relacja?
W tym artykule: Pies najlepszym przyjacielem człowieka. Od kiedy? Skąd pochodzą nasze psy? Starożytne wilki z epoki lodowcowej Psy najlepsi przyjaciele człowieka – tak często mówimy o czworonogach. Tylko w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat relacja ludzi z psami znacznie się zacieśniła. Sprzyjają temu badania, według których psy są inteligentne, rozumieją i wyrażają „ludzkie emocje”, a nawet rozróżniają pewne słowa. Powszechnie przyjmuje się, że udomowienie psów rozpoczęło się między 40 a 20 tys. lat temu. Droga psów z podwórek do bud, a następnie – choć niechętnie to przyznajemy – na fotele i kanapy, trwała tysiące lat. Kiedy się zaczęła? Najnowsze badania naukowców wskazują na odległą epokę lodowcową. Pies najlepszym przyjacielem człowieka. Od kiedy? Towarzyszące nam na co dzień psy pochodzą od wilków szarych. Naukowcy szacują, że ewolucja psów miała swój początek około 30 do 15 tys. lat temu. Nie wiadomo, jednak, który moment w historii był przełomowy dla początku budowania relacji człowieka z psiakami. Kwestia ta przez wiele lat zastanawiała i dzieliła genetyków oraz biologów ewolucyjnych. Najnowsze badania opublikowane na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Nature” dają nam zupełnie nową perspektywę. Naukowcy zbadali 72 genomy starożytnych wilków z Europy, Syberii i Ameryki Północnej. Następnie porównali je ze współczesnymi wilkami oraz współczesnymi i starożytnymi psami. Analiza wykazała, że naszym podopiecznym bliżej genetycznie do starożytnych wilków ze wschodniej Eurazji niż z zachodniej. Psy z Syberii, obu Ameryk, Azji Wschodniej i północno-wschodniej Europy pochodzą głównie od wilków ze wschodniej Eurazji. Najbardziej zbliżone genetycznie do przodków rasy to husky syberyjski i dingo z Australii. Z kolei psy z Bliskiego Wschodu, Afryki i Azji, w tym chart afgański oraz basenji, nawet w połowie mogą wywodzić się z populacji spokrewnionej ze współczesnymi wilkami południowo-zachodniej Eurazji. Jakie są rośliny trujące dla psa? Możesz mieć je w ogrodzie Czy znasz rośliny trujące dla psa? Sprawdź, co może zagrażać twojemu pupilowi na spacerze Skąd pochodzą nasze psy? Ta wiedza daje możliwość dwóm scenariuszom. Albo psy były udomowione więcej niż raz w różnych częściach świata, albo zostały udomowione najpierw na Wschodzie, a następnie zmieszane z populacją dzikich wilków. Na podstawie dostępnych badań genomów nie udało się jednak potwierdzić żadnej z wersji. – Robimy pewne postępy w dopasowywaniu psów do wilczej układanki, ale wciąż nie rozwiązaliśmy kwestii ich pochodzenia. Wachlarz możliwości nadal jest dość duży – mówi Anders Bergström, genetyk z Instytutu Francisa Cricka w Londynie i współautor badań. W przyszłości naukowcy planują zbadać DNA z większej liczby lokalizacji. Mają nadzieje, że wtedy uda im się wskazać, gdzie psy pojawiły się po raz pierwszy. Dlaczego psy i koty biegają jak szalone? Naukowcy znaleźli odpowiedź W jednej chwili pupil spokojnie zajada się karmą, by nagle wyrwać się do biegu po domu, jakby palił mu się ogon? Takie wybuchy aktywności leżą w naturze wielu zwierząt. Starożytne wilki z epoki lodowcowej Ewolucja to proces, na który składają się liczne mutacje. Naukowcy zidentyfikowali kilka, które pojawiły się w ciągu ostatnich 100 000 lat. Jedna z nich to wariant genu IFT88 odpowiedzialny u ludzi i myszy za rozwój czaszki oraz żuchwy. Dzięki niemu starożytne wilki mogły być lepszymi myśliwymi i szukać nowych źródeł pożywienia. – To może odzwierciedlać przystosowanie wilków do zmieniającego się klimatu epoki lodowcowej – podsumowuje Bergström. Dodaje też, że w tym samym czasie węch wilków również mógł ulec znacznej poprawie. Wyniki wskazują więc na to, że co najmniej dwie różne starożytne populacje wilków dały początek psom. Jedna z nich zaczęła ewoluować w trakcie epoki lodowcowej. I choć nie było to jednoznaczne z pojawieniem się psów, czy ich udomowieniem, naukowcy właśnie w tym momencie historii doszukują się genetycznego początku relacji psa z ludźmi. A pies najlepszym przyjacielem człowieka jest do dziś. Źródło: „Nature” Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Czy wilki, które żyją dziś na pograniczu Norwegii i Szwecji mają cokolwiek wspólnego z pierwszą populacją w regionie?
W tym artykule: Jakie wilki zamieszkują dziś Norwegię? Wilki fińskie a może psy? Badania genetyczne nie pozostawiają żadnych wątpliwości, wilki żyjące w Norwegii i Szwecji są tak naprawdę przedstawicielami fińskiej odmiany. To oznacza, że ludzie wytępili pierwszą norweską populację wilka. – Pierwotne norwesko-szwedzkie wilki różniły się genetycznie od dzisiejszych okazów z Norwegii i Szwecji – mówi Hans Stenøien, dyrektor Muzeum Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii (NTNU). USA: W ciągu roku populacja wilka szarego spadła o 1/3 Na kilka dni przed wyborami prezydenckimi w USA w 2020 r. wilki szare zostały wyłączone z ustawy o zagrożonych gatunkach. Na skutki tej decyzji nie trzeba było długo czekać. Jakie wilki zamieszkują dziś Norwegię? Stenøien jest autorem najnowszego raportu poświęconego składowi genetycznemu populacji norwesko-szwedzkiego wilka. Jak podkreśla, w ramach badań przeprowadzono największą tego typu analizę genetyczną na świecie. Finalny etap projektu rozpoczął się w 2016 r., ale już wtedy prawdziwych norwesko-szwedzkich wilków nie było od wielu lat. Kilka osobników żyje tylko w ogrodach zoologicznych poza Norwegią. Stenøien zauważa też, że obecna populacja zwierząt ma niewiele wspólnego z pierwszymi osobnikami żyjącymi na wolności kilkadziesiąt lat temu. Wilki najprawdopodobniej pojawiły się na terenie dzisiejszej Norwegii około 12 tys. lat temu, po tym, jak cofnął się lód. Duża presja łowiecka i zmiany w polityce rolniczej doprowadziły jednak do drastycznego spadku populacji zwierząt. Gatunek odrodził się dopiero w latach 80. ubiegłego wieku. Obecnie na pograniczu Norwegii i Szwecji żyje około 400 osobników. Uważa się je za jedną populację, stąd nazwa wilki norwesko-szwedzkie. Okazuje się jednak, że to nie potomkowie pierwszych stad. Wiele wskazuje na to, że wilki fińskie po prostu rozszerzyły swoje tereny występowania. Co prawda osobniki z pogranicza Norwegii i Szwecji różnią się genetycznie od tych żyjących w Finlandii, ale to wcale nie oznacza, że stanowią odrębną populację. – Nie znaleźliśmy żadnych oznak specjalnych lub unikalnych adaptacji genetycznych u wilków norwesko-szwedzkich – komentuje Stenøien. Jest decyzja ws. odstrzału wilków pod Poznaniem. Miały atakować i porywać psy Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska wydała zgodę na eliminację czterech wilków żyjących na ternie gminy Swarzędz w Wielkopolsce. Mieszkańcy Garbów i Szczepankowa od kilku tygodni donosi... Wilki fińskie a może psy? Różnice genetyczne wynikają z tego, że populacja wilka jest niewielka, co ogranicza napływ nowych genów z innych obszarów. Istnieje realne ryzyko ponownego wyginięcia wilka w Norwegii – tym razem nie tylko z powodu polowań, ale również dlatego, że chów wsobny sprawia, że ​​zwierzęta są mniej odporne i bardziej podatne na choroby genetyczne. Naukowcy zbadali około 1300 próbek genetycznych, w tym 56 pochodzących od różnych ras psów. Badacze chcieli sprawdzić, czy w populacji wilków norwesko-szwedzkich można znaleźć cechy udomowionych czworonogów. Psy i wilki są tak blisko spokrewnione, że mogą się krzyżować i mieć razem potomstwo. Analiza genomów wykazała jednak, że populacja z pogranicza Norwegii i Szwecji nie jest szczególnie związana z psami. Co ciekawe, według jednych z badań psy rodzą się z ufnością do ludzi, a wilki wręcz przeciwnie. Źródło: Norwegian University of Science and Technology
Psy rodzą się z ufnością do ludzi. Wilki wręcz przeciwnie
Naukowcy ustalili, że psy potrafią się związać z ludźmi w zupełnie inny sposób niż wychowywane podobnie wilki.
W tym artykule: Psy rodzą się z miłością do człowieka Wilki rodzą się z nieufnością wobec ludzi Udomowienie wpłynęło na psie mózgi Psy rodzą się z miłością do człowieka W porównaniu z wychowanymi przez człowieka wilczymi szczeniętami, psie szczenięta, które miały ograniczony kontakt z ludźmi, są 30 razy bardziej skłonne do podejścia do obcego człowieka i pięć razy bardziej skłonne do podejścia do osoby znajomej. Wilcze szczenięta są z natury mniej zauroczone ludźmi niż psy, które chętnie reagują na wskazówki. Ta zdolność może wydawać się prosta, ale jest to umiejętność, której nie wykazują nawet szympansy, bliscy krewni ludzi. Hannah Salomons, antropolog ewolucyjny badający psie mechanizmy poznawcze na Uniwersytecie Duke'a, przeprowadziła ze swoim zespołem testy na szczeniętach wilka i psa. Tuż po przyjściu na świat 37 młodych wilczków otrzymało całodobową uwagę ludzi – opiekunowie nawet spali z młodym. W tym samym czasie naukowcy zadbali o to, by 44 świeżo narodzonych psów do 8 tygodnia życia przebywało ze swoimi matkami i kolegami z miotu, a ludzie odwiedzali je tylko przelotnie. Wilki rodzą się z nieufnością wobec ludzi Następnie badacze wystawili oba rodzaje szczeniąt na działanie znajomych i nieznajomych ludzi i przedmiotów. Na początku przetestowali ich pamięć oraz zdolność do samokontroli – okazało się, że pod tym względem młode psy i wilki rozwinęły się podobnie. Jednak w zadaniach związanych z komunikacją międzyludzką psy znacznie przewyższały wilki – dwa razy częściej podążając za wskazówkami człowieka. Dwukrotnie częściej nawiązywały też kontakt wzrokowy, spotykając się ze spojrzeniem człowieka w czterosekundowych zrywach, podczas gdy średni czas kontaktu wzrokowego w przypadku wilczych szczeniąt wynosił ok. 1,47 sekundy. Udomowienie wpłynęło na psie mózgi Salomons i jej współpracownicy doszli do wniosku, że psy już od najmłodszych lat wyczuwają ludzkie gesty, co potwierdza tezę, że udomowienie przystosowało ich mózgi do komunikowania się z ludźmi. Naukowcy twierdzą, że psy rodzą się z gotowością do zrozumienia, że człowiek próbuje się z nimi komunikować, a wilki nie wykazują tej tendencji – najzwyczajniej nie oraz razu przychodzi im do głowy to, że człowiek może próbować im pomóc. Badacze przyznają, że wpływ udomowienia na mózgi psów może być bardziej emocjonalny niż poznawczy. Chociaż testowali tylko wilki chętne do podejścia do ludzi, przyznali, że nawet mimo to psy chętniej badały ludzi i obiekty, które znajdowały się w ich pobliżu. Jak przyznają, prawdopodobnie wiąże się to z faktem, że psy są po prostu ogólnie szczęśliwsze, gdy zbliżają się do człowieka. Jedno jest pewne – udomowienie uformowało psy w istoty, które lgną do ludzi już od swoich pierwszych dni, czego nie można powiedzieć o ich dzikich krewnych.
USA: W ciągu roku populacja wilka szarego spadła o 1/3
Na kilka dni przed wyborami prezydenckimi w USA w 2020 r. wilki szare zostały wyłączone z ustawy o zagrożonych gatunkach. Na skutki tej decyzji nie trzeba było długo czekać.
W tym artykule: Dramatyczny spadek populacji wilka szarego Jak uratować wilki? Jak wiadomo, wyginięcie grozi już nie tylko rzadkim, egzotycznym zwierzętom, ale również gatunkom, które w pewnych kręgach mogą uchodzić za pospolite. Tak też stało się z populacją szarego wilka w amerykańskim stanie Wisconsin. W ciągu zaledwie roku liczebność osobników spadła o 1/3. Obecnie szacuje się, że w regionie mieszka od 695 do 751 wilków. Dla porównania rok temu było ich 1034. Dramatyczny spadek populacji wilka szarego Co się stało? Na kilka dni przed wyborami prezydenckimi w USA w 2020 r. wilki szare zostały wyłączone z ustawy o zagrożonych gatunkach. Administracja Donalda Trumpa uznała wówczas uratowanie populacji tych zwierząt za „kamień milowy”. Sukces okazał się chwilowy. Nowe prawo weszło w życie w styczniu 2021 r. Jak ustalili biolodzy, od tamtej pory 218 wilków zostało zabitych przez licencjonowanych myśliwych. 100 kolejnych zginęło w innych okolicznościach. Nieoficjalnie mówi się, że główną przyczyną zgonów miało być tzw. nielegalne kłusownictwo – problem, który dotyczy nie tylko USA, ale całego świata. Niepokojące dane zostały opublikowane kilka miesięcy po publicznym polowaniu w lutym tego roku. Zakończono je po przekroczeniu limitu 119 wilków. Liczba nie jest przypadkowa. Została ustalona tak, żeby móc utrzymać stabilną populację zwierząt na wschodzie USA. Mimo to liczebność wilków szarych znacząco spadła. – „Widzimy wyraźny wpływ polowań, zarówno legalnych, jak i tych nikomu niezgłaszanych. Te wilki znikają i już nigdy nie wrócą” – mówi Francisco J. Santiago-Ávila, współautor badania. Naukowcy dodają, że rdzenni Amerykanie z plemienia Odżibwejów otrzymali zgodę na zestrzelenie 81 osobników, jednak nie skorzystali z niej. Na Antarktydzie padł kolejny rekord najwyższej temperatury. Ponownie w tym samym miejscu Zaledwie trzy dni później 9 lutego miało być jeszcze cieplej. Wartość ta nie została jednak potwierdzona przez naukowców z WMO. Jak uratować wilki? Badacze szacują, że populacja wilków w Wisconsin mogłaby się odbudować w ciągu maksymalnie dwóch lat. Koniecznym warunkiem byłoby jednak zaniechanie polowań. Na to, jak na razie nie ma szans, ponieważ zgodnie ze stanowym prawem polowania odbywają się każdego roku między listopadem a lutym. Najnowsze dane przydadzą się jednak Departamentowi Zasobów Naturalnych Wisconsin w ustaleniu nowych limitów na jesień tego roku. Opracowania mają zostać przesłane władzom innych stanów borykających się ze spadającą populacją dzikich zwierząt. Biolodzy nie są zaskoczeni malejącą liczebnością szarych wilków. Już we we wcześniejszych publikacjach przewidywali, że złagodzenie przepisów dotyczących ochrony dzikich zwierząt zachęci kłusowników do zabijania wilków. – „Dzieje się tak, ponieważ według nich poluzowanie obostrzeń oznacza, że drapieżniki nie są już tak bardzo istotne” – czytamy w oświadczeniu naukowców. Jak dodaje Karann Putrevu, współautor badań, jednostki zajmujące się ochroną zwierząt, powinny korzystać z ogólnodostępnych metod i modeli opracowanych przez naukowców. Obecnie nie wiadomo nic o tym, żeby wilki szare miały ponownie znaleźć się na liście gatunków zagrożonych wyginięciem. Zaplanowane na listopad tego roku polowanie będzie kluczowe przy opracowywaniu kolejnych kroków mających na celu ratowanie tych zwierząt.
Jest decyzja ws. odstrzału wilków pod Poznaniem. Miały atakować i porywać psy
Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska wydała zgodę na eliminację czterech wilków żyjących na ternie gminy Swarzędz w Wielkopolsce. Mieszkańcy Garbów i Szczepankowa od kilku tygodni donosili, że zwierzęta miały wchodzić na prywatne posesje, a także atakować i porywać psy. Przeciwko decyzji protestuje Partia Zieloni.
W tym artykule: Zieloni: to myśliwskie lobby „Dzieci chodzą z gazem” Wniosek ws. pozwolenia na odstrzał wilków złożyli do GDOŚ urzędnicy ze Swarzędza po apelach części mieszkańców. Rzecznik miasta i gminy Swarzędz Maciej Woliński powiedział, że wniosek został złożony „z ciężkim sercem” i przyznał, że jest świadomy, że działanie takie będzie budzić kontrowersje. Wilki są w Polsce gatunkiem ściśle chronionym, więc Dyrekcja musiała zdecydować o odstępstwie od ochrony gatunkowej. O wydaniu takiej decyzji, zgodnie z wnioskiem swarzędzkich urzędników, zdecydowano we wtorek 2 marca późnym wieczorem. Dyrekcja wyjaśniła, że przychyliła się do wniosku samorządowców w trosce o bezpieczeństwo mieszkańców i zwierząt domowych. Orzeczenie GDOŚ dotyczy eliminacji tylko czterech osobników, co oznacza, że zlikwidowane mogą zostać tylko te wilki, które „wykazują wyraźne objawy choroby” - podaje TVP Poznań. Według Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wilki prawdopodobniej chorują na świerzb. Zieloni: to myśliwskie lobby Poznański oddział Partii Zielonych wzywa do wstrzymania odstrzału twierdząc, że za eliminacją wilków opowiada się „lobby myśliwskie”. „Podawane w prasie oraz przytaczane przez wnioskodawców informacje o rzekomych konfliktach z mieszkańcami pochodzą od wąskiej grupy ludzi związanych z lobby myśliwskim, zmierzającym do zabicia wilków w celach „rekreacyjnych’. (…) Wniosek ten wywołał powszechne oburzenie wśród mieszkańców Gminy Swarzędz, jej okolic, naukowców oraz przyrodników” - napisano w apelu skierowanym do GDOŚ. Zieloni podkreślają, że na prawdziwe intencje wnioskujących o pozwolenie na odstrzał wilków wskazuje fakt, że jako wykonawców „eliminacji” wskazano członków koła łowieckiego, a nie nadleśnictwo. – Uważamy, że wniosek o odstrzał wilków jest pozbawiony jakichkolwiek racjonalnych argumentów. Swarzędzkie wilki nie stanowią bowiem zagrożenia dla człowieka. Nie było przypadków ataku tych zwierząt na ludzi, a ataki na domowe psy to także pogłoski. Może do nich dochodzić, ale najczęściej z winy właścicieli psów, którzy puszczają je luzem. Wtedy winnym jest człowiek, a nie dzikie zwierzę – powiedział Michał Stasiak, przewodniczący koła Zielonych w Poznaniu. „Dzieci chodzą z gazem” Wyznaczone do odstrzału wilki żyją w okolicach miejscowości Garby niedaleko Swarzędza, oraz dzielnicy Szczepankowo na wschodzie Poznania. Wataha wilków zamieszkuje te rejony od kilku lat, ale skargi na zwierzęta pojawiają się dopiero od kilku tygodni. Jak podaje Wyborcza Poznań, obecne zgłoszenia dotyczą dorosłego samca i trzech młodych. Samica, być może matka, zginęła jakiś czas temu potrącona przez samochód, a samiec miał zacząć atakować przydomowe psy. Mieszkańcy gminy twierdzą, że od początku listopada doszło do ośmiu przypadków, gdy wilk zaatakował, a nawet porwał psa. Do ataków miało dochodzić nawet w obecności ludzi, która zdawała się nie przeszkadzać zwierzęciu. Mieszkańcy Szczepankowa mówią, że choć dotychczas nie doszło do napaści na człowieka, boją się o siebie i dzieci. Niektórzy zaopatrzyli swoje dzieci w podręczny gaz łzawiący do obrony przed wilkami. Obecność watahy na wskazanych terenach potwierdzają fotopułapki i pracownicy nadleśnicwa. Ataki na psy w części zostały potwierdzone przez weterynarzy. Zaniepokojeni mieszkańcy od dłuższego czasu apelowali o odstrzelenie wilków. Początkowo otrzymywali jedynie ulotki z informacjami, jak zachować się w czasie spotkania z wilkiem. Ostatecznie GDOŚ wydał decyzję zgodną z ich oczekiwaniami. Równocześnie powstała petycja o pozostawienie wilków przy życiu, pod którą gromadzone są podpisy aktywistów i okolicznych mieszkańców.