Topią się śmietniska wikingów na Grenlandii. Naukowcy wykryli w nich DNA patogenów
Śmietniska wikingów i Inuitów sprzed setek lat na Grenlandii to nie tylko skarbnica wiedzy dla archeologów. To także rezerwuar mikrobów, których DNA przetrwało w lodzie. Czy topniejąca wieczna zmarzlina uwolni patogeny i czy są one dla nas zagrożeniem?
Historia ludów północy, w tym wikingów, kojarzy się nam głównie z ich śmiałymi wyprawami łupieżczymi. Skandynawowie byli jednak przede wszystkim bardzo zaradnymi osadnikami, którzy zajmowali trudno dostępne terytoria. Jedna z takich opowieści dotyczy Grenlandii, gdzie ludzie dotarli już w połowie III tysiąclecia p.n.e. Ówczesne społeczności określamy mianem paleo-Inuitów. Osadnicy nordyccy trafili tam między X a XV wiekiem naszej ery. Każda z tych kultur pozostawiła po sobie śmietniska zawierające kości zwierząt, odchody, muszle i inne odpady domowe. Naukowcy właśnie się w nie zagłębili. Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie naukowym „Frontiers in Microbiology”. Archeologiczna bomba biologiczna? Obecnie temperatury w Arktyce rosną trzy do czterech razy szybciej niż średnia światowa, co prowadzi do destabilizacji wiecznej zmarzliny. Skute lodem dawne osady powoli topią się i są narażone na działanie czynników zewnętrznych, erozję i wypłukiwanie materiału do rzek oraz mórz. Budzi to obawy o możliwość uwolnienia niebezpiecznych patogenów. Zarodniki wąglika uwolnione z rozmarzającej wiecznej zmarzliny na Syberii w 2016 roku spowodowały śmierć około 2 tysięcy reniferów i być może jednej osoby. Wydaje się więc, że zagrożenie jest prawdopodobne. Jak tropić niewidzialne zagrożenie? Aby ocenić ryzyko, zespół naukowców wykorzystał metagenomikę do porównania mikrobów z 78 próbek pobranych ze śmietnisk z różnych okresów z 143 próbkami okolicznej gleby. W celu pozyskania materiału ze stanowisk archeologicznych wykorzystywano również świdry. Badania objęły lokalizacje w zachodniej i południowej Grenlandii, takie jak Qajaa czy Nuuk. Dzięki analizie DNA badacze mogli zidentyfikować sygnatury bakterii, nawet jeśli same mikroorganizmy były już martwe. Śmietniki wiecznie żywe? Badania wykazały, że śmietniska posiadają unikalną sygnaturę mikrobiologiczną, wyraźnie różniącą się od otaczającej gleby. Są one bogate w bakterie związane z człowiekiem i zwierzętami, w tym oportunistyczne patogeny, takie jak Clostridium perfringens czy Paeniclostridium sordellii. Tego typu mikroorganizmy są w stanie zagrozić osobie o obniżonej odporności. W niektórych warstwach z czasów wczesnokolonialnych związanych z rozkładaniem się skór fok bakterie te stanowiły nawet połowę wykrytych patogenów. Geny oporności i granice rozprzestrzeniania Naukowcy wykryli również obecność genów oporności na antybiotyki (ARG), reprezentujących 17 klas, głównie β-laktamy i tetracykliny. Co ciekawe, ARG były powszechne, co sugeruje ich naturalne, środowiskowe pochodzenie. Jednocześnie analiza erodującego śmietniska w Sermermiut wykazała, że DNA bakterii ze śmietnisk szybko rozpływało się po trafieniu do morza. Oznacza to ograniczoną zdolność tych mikrobów do dalekosiężnego rozprzestrzeniania się w nowym środowisku. „Warto jednak zaznaczyć, że nasze odkrycie to ślady przetrwałego DNA w ziemi, a nie dowód na istnienie nienaruszonego starożytnego mikrobiomu czy żywych, aktywnych mikroorganizmów” – podkreślają eksperci. Czy mamy się czego bać? Podsumowując, możemy stwierdzić, że choć starożytne śmietniska wikingów są lokalnymi „gorącymi punktami” występowania specyficznych mikrobów i potencjalnych patogenów, badacze nie wykryli ani żywych, ani bardzo niebezpiecznych szczepów. „Na szczęście nie zidentyfikowaliśmy żadnych szczepów chorobotwórczych o wysokim stopniu ryzyka” – czytamy w artykule. Rozprzestrzenianie się tych bakterii do otoczenia wydaje się obecnie mieć ograniczony zakres. Jednak w ocenie naukowców postępujące ocieplenie i wzrost aktywności ludzkiej w regionie wymagają dalszego monitoringu, by skutecznie zapobiegać ewentualnym przyszłym zagrożeniom. Źródło: Frontiers in Microbiology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Sensacyjne odkrycie w Norwegii. Pochówek, który zmienia historię wikingów
Zanim pojawili się wikingowie, w Skandynawii istniała już tradycja pochówków okrętowych. Nowe odkrycie z kurhanu Herlaugshaugen w Norwegii pokazuje, że początki tego rytualnego pogrzebu sięgają znacznie wcześniej, niż dotąd sądzono.
W powszechnym wyobrażeniu pochówek wikińskiego wodza jest bardzo widowiskowy. Ciało zostaje złożone do ozdobnego statku. Na jego torsie spoczywa miecz, który trzyma oburącz. Wokół niego leżą przedmioty przypominające o jego dawnej chwale. Grupa mężczyzn popycha łódź, która powoli odpływa w stronę zachodzącego słońca. Łucznik stojący na klifie podpala strzałę, naciąga cięciwę, a następnie oddaje strzał. Pocisk bezbłędnie trafia w pokład, który zapala się po kilku sekundach. Tak kończy się ziemska droga skandynawskiego wojownika, który na swojej płonącej łodzi odpływa w zaświaty. Jak naprawdę wyglądały pogrzeby wikingów? Takie obrazy utrwaliły się w filmach i serialach o wikingach, choć rzeczywistość była bardziej złożona. Pochówki łodziowe rzeczywiście należały do ważnych elementów kultury elit Skandynawii, jednak w wielu przypadkach odbywały się na lądzie, w kurhanach, a nie na otwartym morzu. Przez długi czas archeolodzy zakładali, że monumentalne pochówki okrętowe są zjawiskiem charakterystycznym dla wczesnej epoki wikingów, rozwijającym się głównie od VIII–IX wieku. Jednak nowe badania kurhanu Herlaugshaugen, jednego z największych w Norwegii, położonego na niewielkiej wyspie u wybrzeży Namdalen, pokazują, że ta tradycja była znacznie starsza i bardziej złożona, niż dotąd przypuszczano. Jak wynika z analizy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Antiquity”, w kopcu grobowym odkryto ślady konstrukcji drewnianej oraz żelazne nity. Archeolodzy twierdzą, że są to pozostałości po statku datowanym na koniec VII lub początek VIII wieku. Odkrycie, które zmienia historię wikingów To oznacza, że jest to prawdopodobnie jeden z najwcześniejszych znanych pochówków łodziowych w Skandynawii, jeszcze sprzed pełnym ukształtowaniem się tzw. „epoki wikingów”. W praktyce oznacza to, że nie mamy do czynienia z nagłym pojawieniem się tej tradycji, lecz z procesem stopniowego rozwoju i rozpowszechniania się idei monumentalnego pochówku elit morskich. Kurhan Herlaugshaugen miał być miejscem pochówku wikińskiego króla. „Mit zapisany w trzynastowiecznej sadze Snorriego Sturlusona o królu Haraldzie Pięknowłosym, który mógł panować w latach ok. 872–930, identyfikuje ten kurhan jako miejsce pochówku króla Herlauga. Jednak najnowsze wykopaliska podważają tę legendę” – napisali autorzy w „Antiquity”. Wykopaliska przeprowadzone w 2023 roku, a także datowanie radiowęglowe drewna ujawniły, że kurhan Herlaugshaugen jest pochówkiem datowanym na koniec VII lub początek VIII wieku. – Odkrycie to ma ogromne znaczenie dla prehistorii Norwegii, gdzie monumentalne pochówki łodziowe tradycyjnie łączono z początkiem epoki wikingów (ok. 800–1050 n.e.). Co więcej, stanowi ono chronologiczne ogniwo łączące pochówki okrętowe z wczesnego VII wieku z anglosaskiej Brytanii z późnymi pochówkami okrętowymi z końca VIII i IX wieku w Norwegii – podkreślają badacze. Dlaczego wikingowie składali zmarłych na łodziach? Znaczenie tego faktu polega na tym, że według dotychczasowej wiedzy monumentalne pochówki okrętowe rozpoczęły się najpierw w Anglii. Przykład to słynny pochówek okrętowy w Sutton Hoo, datowany na początek VII wieku. Stamtąd praktyka ta przeniosła się do Norwegii około 800 r. n.e. Mniej więcej w tym samym czasie rozpoczęła się epoka wikingów. Badania te sugerują jednak, że tradycja ta pojawiła się w Skandynawii wcześniej, niż dotychczas uważano. Jak zauważają autorzy publikacji, „monumentalne pochówki okrętowe mogły pełnić funkcję nie tylko rytualną, ale również polityczną – jako wyraz władzy, kontroli terytorium i zakorzenienia w krajobrazie”. W tym sensie Herlaugshaugen nie jest jedynie grobem, ale także manifestem prestiżu i symbolicznej obecności rodu w przestrzeni. Źródło: Antiquity Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Valhalla stanowi centrum potęgi Odyna. Zamiast odpoczynku na bohaterów czeka tam wieczny trening i ostateczne poświęcenie
Valhalla, magiczna kraina, gdzie Odyn gromadzi ogromną armię i karmi wojowników dzikiem, jest jednym z najważniejszych składników nordyckiej mitologii – pięknej i fascynującej, ale także mrocznej i przerażającej. Powszechnie jest przedstawiana jako miejsce wiecznego szczęścia wikingów. Jednak rzadko wspomina się, że dla wojownika nagrodą nie był odpoczynek, a wieczna wojna, będąca niczym innym, jak przygotowaniem do ostatecznego poświęcenia.
Spis treści: Złote serce Asgardu Konstrukcja z oręża Mieszkańcy Valhalli Rutyna w krainie bogów i bohaterów Współczesna kultura – od oper Wagnera, po komiksowe uniwersa i gry wideo – zredukowała obraz Valhalli do „wikińskiego raju”, pełnego piwa i romantycznej walki. Należy jednak podkreślić, że rzeczywista, czyli zgodna z pierwotnym mitem, natura tego miejsca jest znacznie bardziej złożona i mroczniejsza, niż mogłoby się wydawać. Bez współczesnych naleciałości dom poległych wojowników jawi się jako gigantyczne koszary, twierdza ostatecznej obrony i polityczne centrum, w którym Odyn gromadzi zasoby na dzień sądu. Złote serce Asgardu Według przekazów zawartych w mitologii nordyckiej, Valhalla nie unosi się w próżni. Źródła precyzyjnie osadzają ją w geografii Asgardu, świata bogów Aesirów. „Grímnismál”, pieśń w której Odyn wyjawia tajniki kosmosu, wskazuje, że Valhalla znajduje się w krainie zwanej Glaðsheimr. Pod tą nazwą kryje się piąta z wymienianych w poemacie niebiańskich siedzib, opisywana jako „rozciągająca się szeroko” i „jaśniejąca złotem”. Snorri Sturluson w „Gylfaginning” dopowiada, że Glaðsheimr to nie tylko parcela pod Valhallę. Kraina ta jest miejscem zgromadzeń rady bogów, zawierającym trzynaście wysokich tronów dla Aesirów – męskich bóstw. Oznacza to, że koszary armii Odyna nie zostały zepchnięte na peryferia Asgardu, a stanowią jego administracyjne i reprezentacyjne centrum. Siedziba Wszechojca sąsiaduje z Vingólf, salą zgromadzeń bogiń. Sugeruje to, że wojna, która w nordyckiej mitologii jest męską domeną, i sacrum są w tym świecie nierozerwalnie splecione. Konstrukcja z oręża Valhalla nie jest kamienną twierdzą czy drewnianą chatą. Bardziej przypomina ogromny pomnik wojny. Zgodnie z opisami zawartymi w „Grímnismál” i powtórzonymi w „Eddzie prozaicznej”, każdy element konstrukcyjny budynku pełni funkcję symboliczną i praktyczną. Dach ze złotych tarcz Budynek nie jest kryty strzechą czy gontem. Jego połać dachowa składa się z tysięcy złotych tarcz, ułożonych jedna na drugiej, niczym rybia łuska. Każda z nich lśni w słońcu Asgardu, a to sprawia, że dach mieni się blaskiem widocznym z daleka. Jest to obraz nawiązujący do formacji tzw. muru tarcz, podstawowej taktyki bojowej wikingów. Dach Valhalli jest więc niebiańską osłoną, chroniącą mieszkańców przed żywiołami, a jednocześnie stanowiącą ogromny magazyn uzbrojenia defensywnego, gotowego do pobrania w dniu Ragnarök. Krokwie z włóczni Belki podtrzymujące ciężką konstrukcję wykonane są z drzewców włóczni. Broń poświęcona Odynowi stanowi szkielet konstrukcji. To sugestywne przypomnienie, że cała struktura „nieba” opiera się na agresji i sile ataku. Bez włóczni, czyli ataku, dach – obrona – zawaliłby się w jednej chwili. Ławy z pancerzy Wewnątrz hali znajdują się długie stoły biesiadne, otoczone ławami. Nie są one jednak wyściełane futrami czy tkaninami, a kolczugami i pancerzami. Wojownicy siedzą na zbrojach, jedzą na zbrojach i prawdopodobnie śpią na zbrojach. To całkowicie zaciera granicę między stanem spoczynku a gotowością bojową. W Valhalli nie ma cywilów – nawet meble są zmilitaryzowane. Złota flora przedproża Zanim wejdzie się do samej hali, należy przejść przez jej przedpole. Tam, tuż przed głównymi drzwiami, rośnie Glasir – gaj lub pojedyncze drzewo, porośnięte złotymi liśćmi. W „Skáldskaparmál” drzewo to jest opisane jako najpiękniejsze wśród bogów i ludzi. W poezji skaldów określenie „liście Glasira” stało się powszechną metaforą złota. Fosa twierdzy Odyna Pierwszą linią obrony jest rzeka Thund. Otacza ona teren Valhalli, oddzielając sacrum od profanum. Dla zastępów poległych, to niezwykle trudna do pokonania bariera. Silny nurt i hałas wody stanowią swoisty sprawdzian determinacji dusz, które chcą przekroczyć próg Valhalli. Mieszkańcy Valhalli Należy podkreślić, że ta mityczna kraina nie jest otwartym niebem dla każdego wikinga. Dostęp do Valhalli jest ściśle kontrolowany. Wstąpić tam mogą wyłącznie ci, którzy na polu bitwy zginęli gwałtowną śmiercią, a ich ciała stały się łupem dla wilków i kruków. Jednym z najniezwyklejszych aspektów koszarów Odyna jest ich ogromna pojemność. „Grímnismál” wymienia 540 drzwi i 800 wojowników, którzy ramię w ramię mogą wyjść przez każde z nich. Proste działanie wskazuje zatem na 432 tys. wojowników. Należy jednak podkreślić, że kryje się tu pewien haczyk. Badacze zwracają uwagę, że równolegle z dziesiętnym, Germanie posługiwali się systemem dwunastkowym. W efekcie funkcjonowały dwa pojęcia: mała setka, czyli nasze współczesne 100, i wielka setka, oznaczająca liczbę 120. W języku staronordyckim słowo „hundrað” domyślnie oznaczało 120. Przyjmując, że liczba 800 w poemacie odnosi się do ośmiu wielkich setek, a 500 w liczbie wielkich drzwi to pięć długich setek, należy założyć, że całkowita liczebność armii Wszechojca to 614 400 wojowników. Einherjerowie Mieszkańcami Valhalli są Einherjerowie, czyli „ci, którzy walczą sami”. Są to dusze ludzi, którzy zginęli w walce. Trzeba jednak wspomnieć, że nie każdy poległy wojownik mógł trafić do armii Odyna. Według „Grímnismál”, Wszechojciec dzieli się poległymi po połowie z boginią Freyją, która ma prawo pierwszego wyboru i zabiera swoją połowę do krainy Fólkvangr, do hali Sessrúmnir. Jako że najwyższy z nordyckich bogów potrzebuje skutecznej armii na Ragnarök, preferuje tych, którzy wykazali się „wirtuozerią” w uśmiercaniu wrogów. Ci, którzy umarli ze starości lub w następstwie choroby, trafiają do mrocznego Helheimu. Wbrew powszechnemu przekonaniu, Einherjerowie nie przebywają w Valhalli w ramach nagrody. Kraina Odyna to obóz szkoleniowy, gdzie nagroda, czyli uczta, jest tylko paliwem do dalszego treningu. Wojownicy mają pracować, w dodatku ciężko. Ich losem jest zginąć ponownie, tym razem ostatecznie, u boku boga, który również zginie. Walkirie „Pozyskiwaniem zasobów ludzkich” dla Odyna zajmują się Walkirie. Są to żeńskie duchy, całkowicie podległe najwyższemu. Ich rola jest dwojaka. Na polu bitwy Walkirie są wykonawczyniami woli Odyna. To właśnie one „tkają” los bitwy decydując, kogo dosięgnie włócznia, a kto przeżyje. W Valhalli, już po przetransportowaniu dusz, rola Walkirii ulega zmianie. Stają się strażniczkami domowego ogniska i posługaczkami. Serwują miód Einherjerom, dbając o to, by rogi nigdy nie były puste. Rutyna w krainie bogów i bohaterów Każdy dzień w Valhalli jest brutalny, a w dodatku – cykliczny. Życie toczy się tam w formie wiecznej pętli, która trwa od momentu śmierci wojownika, aż do Ragnaröku. Trening O świcie wojownicy wychodzą na wielki dziedziniec lub równinę wewnątrz murów. Tam rozpoczyna się walka. Nie są to jednak ćwiczenia z drewnianą bronią. Wikingowie staczają krwawą bitwę na śmierć i życie. Rąbią się toporami, przebijają włóczniami, odcinają kończyny. Trup ściele się gęsto. Jest to konieczne, by utrzymać najwyższą formę bojową i przyzwyczaić psychikę do ciągłego zabijania. Gdy nadchodzi pora posiłku, następuje cud. Rany zasklepiają się, odcięte głowy wracają na karki, a polegli wstają z martwych. Wszyscy, teraz w pełni zdrowi i pogodzeni, wracają do hali jako najlepsi przyjaciele, by wspólnie ucztować. Wieczorna uczta Głód po całym dniu rzezi jest gigantyczny. Zaspokajany jest przez dwa cudowne źródła pożywienia. Podstawowym jest dzik Sæhrímnir – odnawialne zwierzę ofiarne. Każdego dnia, kucharz bogów – Andhrímnir – zabija Sæhrímnira i gotuje go w gigantycznym kotle. Co najważniejsze, po zjedzeniu kości są zbierane, a dzik odradza się nocą, by rano znów być gotowym na rzeź. Drugim pokarmem, a właściwie – napojem, jest miód kozy Heiðrún. Zwierzę to żywi się liśćmi i korą z drzewa Læraðr, a zamiast mleka daje jasny miód pitny. Dieta Odyna Warto wspomnieć, że w przeciwieństwie do Einherjerów, Odyn nie pożywia się dziczyzną. Najwyższy z bogów oddaje swoje porcje mięsa dwóm wilkom leżącym u jego stóp. Sam pije tylko wino. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ragnar Lothbrok, czyli Kosmate Portki. Czy legendarny wikiński władca istniał naprawdę?
Miał być postrachem Anglii i Francji, bezpośrednim powodem powołania Wielkiej Armii Pogańskiej i kochankiem mitycznej królowej Aslaug. Legenda Ragnara Lothbroka fascynuje miłośników historii od niemal tysiąca lat. Ten mityczny nordycki dowódca został główną postacią bijącego rekordy popularności serialu „Wikingowie”. Niestety, wciąż nie wiadomo, czy Wiking Ragnar Lothbrok naprawdę istniał.
Spis treści: Wojownik nienarodzony Ragnar, ojciec wojowników Trzy żony Ragnara Zabijał mityczne stworzenia, grabił na niewyobrażalną skalę, śmiał się śmierci w twarz – a czyniąc to wszystko pomógł ukształtować istniejący do dziś archetyp wikińskiego wojownika. Ragnar Lothbrok (Lodbrok) – którego przydomek wbrew temu, jak opisano go w serialu „Wikingowie” nie oznacza „łamiącego prawa”, lecz „kosmate spodnie” – prawdopodobnie nie istniał naprawdę, a na jego historię składają się opowieści o przynajmniej kilku wikińskich wodzach z IX wieku. Co ciekawe, chociaż badacze powątpiewają w istnienie Ragnara, to już jego synowie są postaciami historycznymi, których życie jest dobrze udokumentowane. Jak to możliwe? Wojownik nienarodzony Nic, co wiemy o Ragnarze Kosmatych Portkach (Kosmatoportym?), nie jest pewne. Według legend żył w IX wieku, czyli w środkowym okresie tak zwanej epoki wikingów. Uznaje się, że poniósł śmierć przed 865 rokiem naszej ery. Miał umrzeć w dole pełnym jadowitych węży, do którego wrzucił go anglosaski władca Northumbrii Ella lub Ælle. Dowiedziawszy się o śmierci ojca, synowie Ragnara zwołali tzw. Wielką Armię Pogan i ruszyli na wysypy. Jednym z kandydatów na pierwowzór Ragnara jest wikiński przywódca Danii o imieniu Reginheri, który w 845 roku zaatakował Paryż. Współczesne źródła opisują ten najazd jako wyjątkowo brutalny, wspominając o licznych jeńcach i ponad stu straconych osobach. Wkrótce potem Reginheri wrócił do Danii, gdzie zmarł. Nic więcej o nim nie wiemy. Lothbrok mógł pierwotnie być postacią odrębną od Ragnara, a pochodzenie samego imienia było przedmiotem intensywnych debat. Islandzki uczony Ari Þorgilsson, piszący w latach 1120–1133, jako pierwszy połączył imiona „Ragnar” i „Lothbrok”, twierdząc, że to „Ivar, syn Ragnara Lothbroka” zabił Edmunda z Anglii Wschodniej. Bo tak naprawdę Ragnar Lothbrok pojawił się w historiografii poprzez swoich domniemanych synów. Ragnar, ojciec wojowników Ivar Ragnarsson, zwany też Ivarem Bez Kości, Halfdan i Ubbe Ragnarsson, Björn Żelaznoboki – to wikińscy przywódcy działający we Francji, Irlandii i Anglii w drugiej połowie IX wieku. Wikiński wojownik imieniem Björn – prawdopodobnie pierwowzór Björna Żelaznobokiego – jest znany z najazdów na okolice Sekwany w latach 857–859. Ivar i Ubbe należeli do przywódców tzw. Wielkiej Armii Pogańskiej, która w 865 roku najechała Anglię, podbiła Northumbrię i pokonała jej królów, Osberhta i Ællę, w wielkiej bitwie pod Yorkiem w 867 roku. W 869 roku ruszyli na południe i zabili króla Edmunda z Anglii Wschodniej. Wielu ich wojowników osiedliło się w północnej i wschodniej Anglii, podczas gdy Ivar został władcą wikińskiego królestwa rozciągającego się po obu stronach Morza Irlandzkiego, z ośrodkami w Dublinie i Yorku. Wiadomo, że Ivar zmarł w Dublinie w 873 roku. Ubbe natomiast mógł zginąć w bitwie w Devonie w 878 roku. Działalność tych wojowników jest potwierdzona w współczesnych źródłach z IX wieku. Możemy być pewni, że istnieli. Problem polega jednak na tym, że nie wiemy dokładnie, jak byli ze sobą spokrewnieni, a żadne z wczesnych źródeł nie mówi nam, kim był ich ojciec. Dopiero w drugiej połowie XI wieku – niemal 200 lat po ich śmierci – zaczęto określać ich mianem „synów Ragnara Lothbroka”. Duński król o imieniu Lothbrok został po raz pierwszy wspomniany około 1070 roku przez normańskiego historyka Wilhelma z Jumièges, który nazwał go ojcem Björna Żelaznobokiego. Kilka lat później kronikarz Adam z Bremy określił Ivara, „najokrutniejszego z nordyckich wojowników”, jako kolejnego syna Ragnara Lothbroka. Niezależnie od historycznych początków Ragnara Lothbroka, do XII wieku jego legenda zaczęła szybko wychodzić z cienia jego synów i samodzielnie pojawiać się w sagach, kronikach i poematach północnej Europy. Do tego czasu wokół jego postaci narosła złożona i barwna sieć opowieści – daleka od jakichkolwiek rzeczywistych korzeni historycznych. Najpełniejsze wersje tej historii – na których opiera się większość współczesnych interpretacji – znajdują się w staronordyckiej „Sadze o Ragnarze Lothbroku”, spisanej w XIII-wiecznej Islandii, oraz w dziełach duńskiego historyka Saxo Grammaticusa, piszącego w latach 1188–1208. Obaj autorzy łączyli wcześniejsze źródła pisane z różnorodnymi legendami ustnymi, tworząc rozbudowane, długie i często sprzeczne narracje. Również tam należy szukać opowieści o trzech żonach Ragnara, co może być wynikiem próby połączenia trzech odrębnych legend. Trzy żony Ragnara We wspomnianym już serialu „Wikingowie” Ragnar Lothbrok ma dwie żony: Lagerthę i Aslaug. Lagertha jest waleczną tarczowniczką, a Aslaug księżniczką – córką tarczowniczki Brynhildr. Jednak według przekazów historycznych Ragnar Lothbrok miał jeszcze jedną żonę oraz kilka innych kochanek. Kim więc były te kobiety? Zanim Lagertha została nieustraszoną wojowniczką, była po prostu szlachetnie urodzoną kobietą, która wraz z wieloma innymi dostała się do niewoli i była zmuszona do prostytucji po śmierci króla Sigurda, ojca Ragnara. Jednak nie poddała się takiemu losowi. Przebrana za mężczyznę stanęła zbrojnie u boku Ragnara, który wytoczył bitwę mordercy swego ojca, człowiekowi znanemu z kronik jako Fro. Lagertha urodziła Ragnarowi troje dzieci. Jednak legendarny władca zdecydował się ją porzucić, a swoją uwagę skierował na Thorę, córkę króla Herodda. Thora była rozpieszczana przez ojca i w wyniku tego „wyhodowała potwora” – żmiję wrzosową. Ragnar zaczyna więc rozważać, jak zabić tę bestię, ponieważ król Herodd obiecał rękę Thory temu, kto tego dokona. W trakcie prób wielu mężczyzn ginie, a Ragnar sporo się od nich uczy. Istnieją różne wersje tego, co Ragnar robi, ale w skrócie: zakłada kudłate spodnie, które wysmarował smołą. Spodnie mogły być także obsypane piaskiem albo uzupełnione o szatę, którą Ragnar zmoczył i zamroził dla dodatkowej ochrony. Następnie przystępuje do ataku na węża. Korzystając nie tylko z tych spodni, lecz także z tarczy jako osłony, zabija węża i zdobywa rękę Thory. Gdy ojciec Thory widzi strój Ragnara, nadaje mu przydomek Lothbrok, co mniej więcej tłumaczy się jako „włochate/kędzierzawe spodnie”. Po tym Ragnar i Thora biorą ślub i mają dwóch synów. W zależności od źródła chłopcy nazywają się Radbard i Dunwat albo Eirik i Agnar. Po śmierci Thory Ragnar spotyka Aslung. Sagi mówią, że Aslaug była córką Sigurda Zabójcy Smoka i tarczowniczki Brynhildr. Jednak z powodu konfliktów, które kończą się śmiercią jej rodziców, Aslaug trafiła pod opiekę Heimira. Heimir obawia się o jej bezpieczeństwo, więc ukrywa ją w futerale od harfy i udaje żebraka, by ukryć ich tożsamości. Gdy Ragnar ją znajduje, mieszka ona pod opieką Grimy i Akiego, po tym jak ci zabili Heimira, więc Ragnar zakłada, że Aslaug jest chłopką. Ona nie wyprowadza go z tego błędu. Podobnie jak w serialu, Ragnar i Aslaug pobierają się po tym, jak Aslaug rozwiązuje jego zagadkę i staje przed nim: ani ubrana, ani naga; ani syta, ani głodna; ani sama, ani w towarzystwie. Para ma wielu synów. W życiu Ragnara były też inne kobiety. Wśród nich Swanloga, wymieniona jako jego żona w „Gesta Danorum”. Jednak możliwe, że jest to Aslaug albo Thora występująca pod innym imieniem. Ingibjorg była córką króla Eysteina, przyjaciela Ragnara. Podczas wizyty u Eysteina Ragnar zostaje zaręczony z Ingibjorg, ponieważ otoczenie uważa, że Aslaug jest „poniżej” jego pozycji. Gdy Ragnar wraca do domu, Aslaug konfrontuje go z tymi zaręczynami i ujawnia Ragnarowi swoją prawdziwą tożsamość. Aslaug mówi mu, że jeśli dziecko, które nosi, będzie miało znak węża w oku, będzie to dowód, że naprawdę jest córką Sigurda i Brynhildr. Gdy rodzi się Sigurd, okazuje się to prawdą i Ragnar zrywa zaręczyny z Ingibjorg. Powoduje to rozłam między nim a królem Eysteinem. Natomiast matka Ubbe to bezimienna kobieta, córka mężczyzny imieniem Esbern. Ragnar przebiera się za kobietę, aby dostać się do jej komnaty. Jak widać, życie Ragnara Lothbroka to przede wszystkim piękna i zawiła opowieść o wczesnośredniowiecznej północnej Europie i tym, kim byli i kim chcieli być potężni nordyccy wojownicy, który śmiali się śmierci w twarz. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Tym statkiem wikiński władca Norwegii popłynął do Walhalli. Dawne tradycje szkutnicze są tu wciąż żywe
Na północy Norwegii, w krainie fiordów i czystej energii, gdzie powietrze jest tak czyste, że chciałoby się je jeść łyżką, znajduje się miejsce o królewskim rodowodzie. W dawnym centrum wikińskiego świata, do dziś słynącym z tradycyjnego szkutnictwa, stoi muzeum zbudowane dla jednego obiektu. Dla największego odnalezionego wikińskiego statku z IX wieku n.e.
Spis treści: Wojowniczy podróżnicy Statek, który powstał z martwych Las w Bjørkedalen Najlepsze historie zawsze przychodzą do nas przypadkiem. Jakby czekały na chwilę dekoncentracji, by wejść w nasze życie tylnymi drzwiami. W moje życie wikingowie weszli wyrąbując otwartą bramę. Odkąd pierwszy raz przeczytałam o potężnych Waregach strzegących bizantyjskich cesarzy – ludziach, którzy pokonywali cztery tysiące kilometrów morzem, rzekami i lądem, by wstąpić do elitarnej jednostki – wiedziałam, że wikiński świat zalęgnie się w mojej głowie na dobre. Taka brawura działa na wyobraźnię. Wojowniczy podróżnicy Wiele lat później miałam okazję zwiedzić będącą niegdyś sercem i duszą Konstantynopola świątynię Hagia Sophia. Przy dawnych komnatach zarezerwowanych dla basileusa, przed pięknie zdobionymi drzwiami, na marmurowej balustradzie, widniały wyskrobane nożem runy. Napisy, jakie do dziś widuje się na ławkach: ten napis zrobił Halfdan. Inny napis zrobił Ari. Stałam tam, patrzyłam i wyobrażałam sobie hardych, wysokich, blondwłosych, wytatuowanych wikińskich wojów czekających, aż cesarz przebierze się w ceremonialne szaty i zasiądzie na swym miejscu w kapiącej złotem Świątyni Mądrości Bożej. Chociaż przez lata trafiałam na wikińskie historie i artefakty w różnych miejscach świata, to lecąc do Nordfjordeid, niewielkiego miasteczka w zachodniej Norwegii, nie myślałam o wikingach zupełnie. Moje myśli zaprzątało podziemne centrum obliczeniowe i jeden z najpotężniejszych komputerów świata, którego możliwości miałam właśnie poznać. I chyba właśnie ta dekoncentracja sprawiła, że w moje życie wpłynął Myklebust, długi na 30 metrów największy znany statek wikiński, który stał się mogiłą dla wielkiego wodza. Statek, który powstał z martwych Przy samym nabrzeżu Nordfjordeid, w miejscu, do którego wpływają wielkie wycieczkowce, stoi nieduży, nowoczesny budynek z dwuspadowym dachem. Znajduje się w nim Sagastad, oddane w 2019 roku centrum wiedzy o epoce wikingów w zachodniej Norwegii. Główną część centrum zajmuje 30-metrowy Myklebust – wikiński statek, który powstał w martwych. Jego współczesna historia rozpoczęła się w 1874 roku, gdy do Nordfjordeid przybył z Bergen młody archeolog Anders Lorange. Miał zbadać duży kurhan grobowy, który lokalnie nazywano „Rundehågjen” lub „Lisje Skjoratippen”. Kurhan znajduje się na farmie Myklebustgarden, gdzie dawniej było pięć takich mogił. Ten jednak okazał się wyjątkowy. View Gallery on the source website Kurhan mierzył około 30 metrów średnicy, wznosił się w górę na 4 metry, a całość otaczała szeroka fosa. Wewnątrz znaleziono warstwę popiołu sięgającą krawędzi mogiły. Poza tym biżuterię, broń, 44 umba (wypukłe metalowe, środkowe części tarcz), celtyckie naczynie z prochami i siedem tysięcy nitów i gwoździ. Ich liczba i rozkład, w połączeniu z danymi historycznymi pozwoliły precyzyjnie odtworzyć spalony wraz z wodzem statek. Najpierw na papierze, później w rzeczywistości. Las w Bjørkedalen Pomysły odtworzenia statku sięgają wielu dekad wstecz. Faktyczne prace rozpoczęły się jesienią 2016 roku dzięki budowniczym z Bjørkedalen. Wioska ta słynie ze szkutnictwa już od czasów wikingów. Do dziś powstają tu tradycyjne drewniane jednostki. Legenda głosi, że las w Bjørkedalen jest szczególnie dobry do budowy łodzi. Gleba zawiera dużo oliwinu, który sosna bardzo lubi. Jest mało wiatru, dlatego drzewa rosną prosto jak struna. Sosna zwykle odwraca się za słońcem i wiatrem, a ta dolina jest ciemna i osłonięta. Ta żywa tradycja odegrała kluczową rolę w urzeczywistnieniu projektu. Jednka statek nie wyglądałby tak, gdyby nie mistrz snycerski Rolf Taraldset z Hornindal, jeden z najbardziej cenionych znawców tego tradycyjnego rzemiosła. View oEmbed on the source website Statek ukończono i zwodowano wiosną 2019 roku. Jak się okazało, ma znakomite właściwości manewrowe. Grupa rekonstrukcyjna regularnie zamieszcza w mediach społecznościowych zdjęcia i filmy z podróży Myklebust. Na jednym z takich filmów współcześni wikingowie dokonali abordażu na ogromny wycieczkowiec. Natomiast w związku z sytuacją geopolityczną Grenlandii można trafić na filmy, w których Myklebust z uzbrojoną załogą płynie na odsiecz temu lodowemu siedlisku. Przypominając, że z wikingami nie należy zadzierać. Ci, którzy nie mieli tyle szczęścia, by pływać Myklebustem, mogą przynajmniej przespacerować się po pokładzie. Usiąść w miejscu wioślarza, przymierzyć wikiński hełm i osłonić się drewnianą tarczą. Oraz zanurzyć się w myślach o złotej erze wikingów i ich potężnym władcy, być może samym królu Audbjørn, wspominanym w sagach jako ten, który zjednoczył Norwegię. W końcu trzeba było prawdziwego bohatera, by dać mu w zaświaty taki statek. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Legendarna osada odkryta dzięki rowerowi Huragan. „To mało znana perła polskiej archeologii”
Truso – krótka i enigmatyczna nazwa, odnotowana we wczesnośredniowiecznym dokumencie rozpaliła wyobraźnię kilku pokoleń archeologów. Wiedzeni intuicją badawczą, uwierzyli w możliwość odkrycia legendarnego portu. Wyniki badań przeszły najśmielsze oczekiwania. Co wikingowie robili na terenie dzisiejszej Polski?
Spis treści: Tajemniczy Wulfstan Poszukiwania Truso i narodziny legendy Odkrycie na miarę Troi i Schliemanna Wikingowie z Truso Różdżka i inne artefakty W tej historii jest wszystko, czego oczekujemy od najlepszych powieści przygodowych: tajemniczy dokument, legenda zaginionego miejsca, młody, ambitny archeolog i… wikingowie. Najlepsze jest jednak to, że ta historia wydarzyła się naprawdę. Skandynawską osadę Truso odkryto w okolicach dzisiejszego Elbląga. Truso było typowym emporium okresu wikińskiego, ośrodkiem charakterystycznym dla skandynawskich kupców i rzemieślników, dla których było to miejsce do pracy i życia od końca VIII do schyłku X wieku. Mieszkały tu całe rodziny, tworząc miejsce podobne do szwedzkiej Birki czy duńskiego Hedeby. Tajemniczy Wulfstan Nikt nie wpadłby na pomysł poszukiwań osady Truso, gdyby w końcu IX wieku Alfred Wielki, król Wesseksu, nie zlecił wyprawy badawczej na ziemie Prusów. W podróż z duńskiego Hedeby do położonego gdzieś w delcie Wisły Truso wyruszył niejaki Wulfstan. Rysuje się on jako postać niezwykle zagadkowa, przysparzająca historykom problemów interpretacyjnych. Przykładowo prof. Przemysław Urbańczyk puentował swój wywód na jego temat w uderzająco ogólny sposób: „trzeba uznać, iż faktycznie istniał jakiś Wulfstan”. O ile uczeni zgadzają się więc co do jego historyczności, o tyle nie są już zgodni co do tego, kim właściwie był. Najczęściej przedstawia się go jako anglosaskiego żeglarza, podróżnika, kupca lub misjonarza. Z pewnością musiał być ważną osobistością na dworze króla Alfreda. Relacja z jego wyprawy ukazała się w wydanej przez wspomnianego władcę „Chorografii” Orozjusza. W dokumencie tym Wulfstan nie napisał jednak nic o samym Truso, bowiem celem jego podróży było opisanie społeczności pruskich zamieszkujących okoliczne ziemie. Skąd więc wiedza o Truso? Otóż relacja zawiera dość szczegółowy opis podróży, a fragment mówiący: „Od wschodu spływa tutaj do Zalewu Estyjskiego rzeka Ilfing – z tego jeziora, nad którego brzegiem stoi Truso” (tłum. za: G. Labuda) naprowadził badaczy na poszukiwania tajemniczego portu w okolicach dzisiejszego Elbląga. Poszukiwania Truso i narodziny legendy Początek poszukiwań Truso przypada jeszcze na wiek XIX. Niemieccy uczeni związani z Elblągiem (wówczas niemieckim Elbingiem) wskazywali różne lokalizacje – najczęściej w obrębie miasta lub jego okolic. Choć do końca II wojny światowej nie udało się potwierdzić istnienia Truso, to już w początkach XX wieku stało się ono lokalną legendą. Nazwę tę nosiła jedna z ulic śródmieścia (Trusostrasse), szkoła podstawowa (Trusoschule), a nawet drogeria (Trusodrogerie). W 1945 roku Elbląg został włączony do Polski. Na mocy przeobrażeń politycznych doszło do całkowitej wymiany ludności, ale – co zaskakujące – legenda Truso przetrwała, a poszukiwania portu kontynuowali już polscy archeolodzy. W 1948 roku powstały Zakłady Odzieżowe Truso, później nazwę tę nadano także klubowi sportowemu i kilku innym przedsięwzięciom. Choć poszukiwania kontynuowano w kolejnych dekadach, faktyczna lokalizacja Truso wciąż pozostawała zagadką. Odkrycie na miarę Troi i Schliemanna Jednym z badaczy zaangażowanych w poszukiwania Truso był młody, elbląski archeolog Marek F. Jagodziński. Za namową swojego mistrza, prof. Jerzego Okulicza-Kozaryna, rozpoczął poszukiwania legendarnego portu. Tereny Wysoczyzny Elbląskiej przemierzał na rowerze „Huragan”. Do przełomowego odkrycia doszło w 1981 roku, kiedy podróżując wspomnianym jednośladem, natrafił na polu rolnym w miejscowości Janów Pomorski na bryłki bursztynu, fragmenty kości zwierzęcych i naczyń glinianych. Była to wyraźna wskazówka, że ma do czynienia ze stanowiskiem archeologicznym, choć powiązanie odkrycia ze wzmianką Wulfstana o Truso nie było natychmiastowe. Identyfikacja stała się możliwa dopiero po rozpoczęciu tam interdyscyplinarnych, szerokopłaszczyznowych badań archeologicznych. Łącznie przeprowadzono ponad 20 sezonów wykopaliskowych, a prace gabinetowe trwają nieprzerwanie od 1981 roku. Dziś w środowisku uczonych panuje konsensus co do tego, że historyczne Truso odkryto właśnie w Janowie koło Elbląga. To jedna z rzadkich sytuacji, gdy archeologia pomaga zweryfikować przekazy źródeł pisanych. W tym sensie odkrycie Truso można porównać do legendarnej Troi – w obu przypadkach teksty stały się bodźcem do poszukiwań, a wykopaliska umożliwiły ich terenową identyfikację. Najważniejsze jest jednak to, że to dzięki badaniom archeologicznym udało się ustalić, czym właściwie było Truso i kto tam mieszkał. Wikingowie z Truso Truso jest wyjątkowym stanowiskiem archeologicznym nie tylko ze względu na swoją legendę, czy przełomowe odkrycie. Mowa bowiem o jedynym wikińskim emporium, założonym przez przybyszów z Europy Północnej na ziemiach należących do dzisiejszej Polski. Skandynawski charakter osady potwierdza zarówno budownictwo i organizacja przestrzeni osadniczej, jak i odkryta tam kultura materialna. Z badań archeologicznych wyłania się zgoła inny obraz wikingów niż ten, do którego przywykliśmy, oglądając filmy czy seriale pokazujące losy wczesnośredniowiecznych Skandynawów. Próżno szukać tu śladów bitew. Wyraźnie widać natomiast, że Skandynawowie z Truso dobrze znali się na różnych rzemiosłach i handlu. W obrębie osady funkcjonowały m.in. warsztaty kowalskie, złotnicze, bursztynnicze i rogownicze. Przedmioty wytwarzane w tych pracowniach, a także ich półprodukty oraz sam surowiec były przedmiotem handlu, co stanowiło główne, choć może niekoniecznie spektakularne, zajęcie mieszkańców osady. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/02/Widok-na-osade-Truso-od-strony-portu--rekonstrukcja-Marek-F.-Jagodzinski-akwarela-Andrzej-Szweminski-fot.-Archiwum-MAH-6665248.jpg" width="9502" height="6415" alt="Widok na osadę Truso od strony portu" title="Widok na osadę Truso od strony portu – rekonstrukcja Marek F. Jagodziński, akwarela Andrzej Szwemiński, (fot. Archiwum MAH)" /> Najbardziej wartościowy „towar” nie powstawał jednak w żadnym ze wspomnianych warsztatów. Tym „towarem” byli bowiem… ludzie. Proceder handlu niewolnikami, dobrze poświadczony dla wczesnośredniowiecznej Europy, stanowił jedno z najbardziej dochodowych źródeł zysków tego ośrodka. Jego archeologicznym potwierdzeniem są liczne monety arabskie (przyjmuje się, że stanowiły zapłatę za niewolników), a także żelazne kajdany. Różdżka i inne artefakty Kultura materialna, którą pozostawili po sobie kupcy i rzemieślnicy z Truso, jest charakterystyczna dla epoki wikingów. Podczas badań archeologicznych odkryto ślady typowo skandynawskich długich domów, ale też broń, narzędzia czy ozdoby. Szczególną uwagę warto zwrócić na związane z wierzeniami nordyckimi amulety przedstawiające miniaturowe zawieszki w kształcie młotów Thora, miniaturową różdżkę związaną z magią seiðr, wyobrażenia Walkirii i Odyna. Z drugiej strony było to jedno z pierwszych miejsc na terenach obecnej Polski, do których dotarło chrześcijaństwo, co poświadczają odkrycia naczyń liturgicznych oraz zawieszek z symbolem krzyża. Truso wciąż pozostaje mało znaną perłą polskiej archeologii, mającą potencjał, by stać się rozpoznawalnym symbolem Elbląga i regionu oraz silnym magnesem ściągającym do miasta turystów i miłośników historii. Zabytki odkryte podczas badań Truso można oglądać, odwiedzając wystawę stałą „Truso. Legenda Bałtyku”, prezentowaną w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu. Jakub Jagodziński – doktor nauk humanistycznych w zakresie archeologii, a także etnolog i antropolog kultury, zawodowo związany z Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu. Redaktor portalu Histmag.org, autor tekstów naukowych i popularnonaukowych. Polecamy rozmowę z dr. Jakubem Jagodzińskim w ramach naszego cyklu podcastów Wszystkie Tajemnice Słowian. Gość opowiadał o relacjach wikińsko-słowiańskich.
Archeolodzy odkryli masowy grób z czasów wikińskich. „Nigdy bym się nie spodziewała, że znajdę coś takiego”
Dziesięciu mężczyzn spoczywało w jednym, wspólnym dole, który archeolodzy przebadali w Anglii. Na ich kościach zachowały się wyraźne ślady przemocy, a wśród zmarłych znajdowała się osoba o niemal dwumetrowym wzroście. Uwagę badaczy przykuły również ślady po trepanacji czaszki. Kim byli ci ludzie i dlaczego spotkał ich tak brutalny los?
Do niezwykłego odkrycia doszło w miejscowości Wandlebury, kilka kilometrów od Cambridge. Podczas prac archeologicznych natrafiono tam na dół o wymiarach cztery na jeden metr. W jego wnętrzu panował nieład, który zszokował badaczy. Wśród kości doliczono się szczątków dziesięciu osób. Nie był to jednak zwykły pochówek. Obok czterech kompletnych szkieletów znajdował się stos samych nóg oraz czaszki pozbawione reszty szkieletu. Część zmarłych została wrzucona do dołu twarzą do ziemi. Ułożenie ich rąk sugeruje, że przed śmiercią mogli być związani. Dla archeologów było to ogromne zaskoczenie, zwłaszcza że wcześniej najciekawszym znaleziskiem na tym terenie była… plastikowa przykrywka opakowania od cukierków sprzed sześciu dekad. Średniowieczna masakra na pograniczu królestw Naukowcy przeprowadzili analizy radiowęglowe kości. Wyniki wskazały, że ludzie ci zmarli między 772 a 891 rokiem naszej ery. W IX wieku okolice dzisiejszego Cambridge należały do wyjątkowo niebezpiecznych. Była to strefa graniczna pomiędzy królestwem Mercji a Anglią Wschodnią. W 870 roku tereny te zostały opanowane przez wikingów, a przez kolejne dekady dochodziło tu do brutalnych walk o kontrolę nad regionem. Wandlebury Country Park, znany dziś jako spokojne miejsce spacerów, w średniowieczu pełnił zupełnie inną rolę. Znajdował się tu starożytny fort, będący ważnym punktem orientacyjnym i miejscem zgromadzeń. To właśnie tutaj mogły rozgrywać się dramatyczne wydarzenia, których śladem jest odkryty masowy grób. Olbrzym z dziurą w głowie Najbardziej niezwykłym znaleziskiem był szkielet młodego mężczyzny w wieku od 17 do 24 lat. Wyróżniał się on imponującym wzrostem, sięgającym niemal dwóch metrów. W czasach, gdy przeciętny mężczyzna mierzył około 167 centymetrów, musiał robić ogromne wrażenie na otoczeniu. W jego czaszce archeolodzy odkryli owalny otwór o średnicy trzech centymetrów. Był to wyraźny ślad po trepanacji. Naukowcy podejrzewają, że mężczyzna cierpiał na guz przysadki mózgowej — schorzenie prowadzące do nadmiernego wzrostu oraz silnych, wyniszczających bólów głowy. Ślady gojenia się kości wskazują, że pacjent przeżył ten drastyczny zabieg, co czyni odkrycie jeszcze bardziej fascynującym. Kim byli zmasakrowani mężczyźni? Do dziś nie udało się jednoznacznie ustalić, czy w dole spoczywają Anglosasi, czy wikingowie. Rozczłonkowanie ciał sugeruje, że niektóre ich części mogły być wcześniej wystawiane na widok publiczny jako trofea wojenne. Inna hipoteza zakłada, że była to masowa egzekucja lub forma surowej kary cielesnej wykonanej w ważnym miejscu spotkań. Brak śladów cięcia na niektórych stawach może oznaczać, że ciała znajdowały się już w stanie rozkładu w chwili wrzucania ich do dołu. Szokujące praktyki studenckie Wykopaliska w Wandlebury Country Park prowadzone były przez archeologów z Uniwersytetu w Cambridge oraz studentów archeologii w ramach praktyk terenowych. Dla młodych adeptów nauki było to doświadczenie, które zapadnie im w pamięć na długo. – Nigdy bym się nie spodziewała, że znajdę coś takiego podczas praktyk studenckich. To był szokujący kontrast w porównaniu ze spokojnym terenem Wandlebury – skomentowała Grace Grandfield, studentka biorąca udział w wykopaliskach. Źródło: Cambridge University Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Dlaczego wikingowie zniknęli z Grenlandii? Naukowcy mają nowe tropy
Wikingowie na Grenlandii przez niemal 500 lat budowali farmy, kościoły i osady. Potem, w XV wieku, zniknęli. A stało się to bez śladów wojen czy katastrof. Europejskie kroniki milczą o ich losie. Dziś archeologia zaczyna odsłaniać nowe tropy tej zagadki.
Spis treści: Wikingowie na Grenlandii. Krótka historia Początek końca wikingów na Grenlandii Zaginieni wikingowie. Ktokolwiek widział, ktokolwiek wie Relikty po pierwszych osadnikach Sprzyjające anomalie klimatyczne Co przyniosło kres Skandynawom na Grenlandii? Białe złoto – prawdziwy cel wikingów Inuici kontra wikingowie Pożegnanie z wikingami Kiedy po raz pierwszy spotkałem Michaela Nielsena, właśnie wrócił z letnich wykopalisk na stanowisku związanym z wikingami w południowej Grenlandii, niedaleko miejsca, w którym mieszkał jako dziecko. Większość takich miejsc na wyspie zdaje się szybko niszczeć, a ich zakopane artefakty topią się w rodzaj brązowego szlamu. Ale to konkretne, wilgotne, bagniste miejsce stworzyło to, co archeolodzy nazywają „dobrymi warunkami konserwacji”. Odnaleziono tu małą rzeźbę konia. Na Grenlandii znaleziono wiele takich obiektów i, jak można się domyślić, były to dziecięce zabawki. Podobnie jak wiele innych elementów opowieści o wikingach, konie są niewyraźne i trudne do umiejscowienia. Czy były nie tylko zabawkami, ale i amuletami? Czy miały jakąś duchową moc? Czy wikingowie naprawdę wiązali grzywy koni w ten sposób? – Jest tyle rzeczy, których o nich nie wiemy. To ogromna tajemnica. To po prostu niesamowicie ekscytujące – powiedział mi z uśmiechem na twarzy. Wikingowie na Grenlandii. Krótka historia Oto co wiemy. Około roku 1000 n.e. grupa wikingów wypłynęła na zachód z Islandii w poszukiwaniu nowych lądów i nowych możliwości. Dowodził nimi banita Erik Thorvaldsson, lepiej znany nam jako Erik Rudy, którego historyczka Eleanor Barraclough opisuje jako „porywczego, seryjnego mordercę”. Thorvaldsson „odkrył” wyspę, odsiadując wyrok wygnania za morderstwo, i według średniowiecznych zapisów nadał nowemu, pokrytemu lodem terytorium nazwę Grænland (Zielona Kraina), co było wczesnym eksperymentem w zakresie brandingu. Zadziałało. Kolonie powoli rozprzestrzeniały się przez kręte fiordy południowo-zachodniej Grenlandii, gdzie osadnicy trzymali się wąskich łąk między morzem a wielką pokrywą lodową, która dominuje w głębi lądu. Przetrwali, a może nawet prosperowali, przez pół tysiąclecia, tworząc rozległe farmy, budując ogromne obory i stodoły, a nawet wznosząc kościoły. Początek końca wikingów na Grenlandii Potem, gdzieś w połowie XV wieku, kolonie nordyckie na Grenlandii popadły w ruinę, a ich mieszkańcy zniknęli. Zapisy z czasów średniowiecza, pełne szczegółów na temat początków kolonii i opowieści z ich środkowego okresu, milczały o końcu. Jeśli wszyscy Grenlandczycy zginęli w jakiejś apokalipsie – powiedzmy, zarazie lub wojnie – ich kuzyni w Europie najwyraźniej tego nie zauważyli. A jeśli wszyscy uciekli z ogromnej wyspy, nie ma wzmianki o przyczynach ani o tym, dokąd się udali. – Chodzi o to, że dobrze poinformowani Europejczycy nie mieli pojęcia, co stało się z Grenlandczykami. Sugeruje to, że nie wydostali się z tego miejsca. A podtekst jest taki, że wszyscy wyginęli – powiedział Thomas McGovern, badacz National Geographic, profesor archeologii w Hunter College w Nowym Jorku, który od ponad 40 lat zajmuje się wikingami. Zaginieni wikingowie. Ktokolwiek widział, ktokolwiek wie Wikingowie z Grenlandii od dawna zajmują szczególne miejsce na liście zaginionych ludów w historii. Równie tajemnicze, jak upadek przodków Pueblo (dawniej zwanych Anasazi) na amerykańskim Południowym Zachodzie i znacznie późniejsze zniknięcie pierwszych angielskich kolonistów w Roanoke, na terenie dzisiejszej Karoliny Północnej. McGovern powiedział mi, że historia wikingów wciąż jest aktualna po części dlatego, że „nie pasuje do naszego współczesnego wyobrażenia o tym, kim byli wikingowie”. To nie jest bajka rodem z serialu telewizyjnego, pełna wojowników, najeźdźców, złota i zwycięstw. W przeciwieństwie do brutalnych wikingów z popkultury naszych czasów Skandynawowie, którzy osiedlili się na Grenlandii, byli ostatnimi z wielkiej fali europejskich osadników zmierzających na zachód, którzy przenieśli swoją kulturę z fiordów i wrzosowisk Norwegii, Danii i Szwecji do szeregu zimnych i odległych przyczółków: na Orkady, Wyspy Owcze i Islandię. Relikty po pierwszych osadnikach W szary dzień zeszłego września wsiadłem na małą łódkę i popłynąłem tam, przez szeroki, błękitny fiord. Na południe od ruin leży maleńkie miasteczko Qassiarsuk – współczesna nazwa nadana przez Inuitów, mieszkańców uważanych za rdzennych mieszkańców Grenlandii. Skandynawowie nazywali to miejsce Brattahlið. Widok niewiele się zmienił od ich czasów. W fiordach panowała późna jesień. Na wodzie nie było żadnych innych łodzi, wiatru, fok ani wielorybów. Domy na przeciwległym brzegu były tak małe i niskie, że łatwo było je zgubić na tle bezdrzewnych wzgórz i wielkich, szarych gór wznoszących się dookoła. Brattahlið leżało w centrum tego, co Norwegowie nazywali Eystribyggð, Osadą Wschodnią, gdzie archeolodzy znaleźli pozostałości około 500 gospodarstw rolnych. Według „Sag Islandczyków”, zbioru opowieści spisanych w średniowieczu, Brattahlið należało do Eryka Rudego. Wykopaliska w tym miejscu odsłoniły europejskie szkielety datowane na przełom pierwszego tysiąclecia. Oznacza to, że prawdopodobnie byli oni jednymi z pierwszych osadników, być może towarzyszami samego Eryka Thorvaldssona. Gospodarstwo z czasem rozrosło się do jedngoz największych i najważniejszych w Eystribyggð. Tutaj można zobaczyć, co osiągnęli osadnicy, a także z czym musieli się zmierzyć. Sprzyjające anomalie klimatyczne Thorvaldsson i jego współosadnicy popłynęli z Islandii na Grenlandię w okresie znanym jako Średniowieczna Anomalia Klimatyczna (MCA), czyli Średniowieczne Ocieplenie. W tym okresie, który rozpoczął się około 900 roku n.e., temperatury w regionie północnego Atlantyku wzrosły bardziej niż w poprzednich dekadach. Chociaż nie było tak ciepło jak dziś na świecie, to według McGoverna MCA prawdopodobnie zmniejszyła pokrywę lodową i złagodziła gwałtowność i częstotliwość sztormów oceanicznych. Wszystko to sprzyjało Skandynawom, którzy załadowali swoje otwarte statki bydłem, drewnem, dziećmi, wełną i niewolnikami, po czym ruszyli na zachód. Skandynawowie hodowali owce i bydło, kozy i konie, a w początkowym okresie jęczmień. Zimą fiordy zamarzały, wstrzymując ruch statków, a pastwiska zasypywał śnieg. Osadnicy jednak nie poddali się i w Qassiarsuk można spacerować wzdłuż fundamentów ich stodół i owczarni. Co przyniosło kres Skandynawom na Grenlandii? Dla Grenlandczyków klimat wydaje się zmieniać szybko, a zimno pogłębia się pod koniec ich ery. Jette Arneborg, która przez wiele lat była badaczką w Duńskim Muzeum Narodowym w Kopenhadze, powiedziała mi, że w latach 70. XX wieku naukowcy zaczęli łączyć dane dotyczące klimatu z koncepcją nadmiernej eksploatacji. Ich teoria: Skandynawowie wyczerpali otaczające ich zasoby naturalne. Przesadzili z wypasaniem bydła, wycięli skąpe drzewa w fiordach i w inny sposób podkopali własne wysiłki rolnicze. Wydawało się również, że ignorowali lokalne pożywienie, takie jak ryby i ssaki morskie. Wszystko to sprawiło, że życie Skandynawów stało się kruche. A kiedy nadeszły mrozy, wielu z nich głodowało. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/02/Zrzut-ekranu-2026-02-06-135133-f5b70bd.png" width="1107" height="781" alt="Pomnik Leifa Erikssona, znajdujący się w dzisiejszym Qassiarsuk, upamiętnia miejsce, w którym wikiński odkrywca wyruszył w podróż, by zostać pierwszym Europejczykiem na kontynencie północnoamerykańskim" title="Pomnik Leifa Erikssona, znajdujący się w dzisiejszym Qassiarsuk, upamiętnia miejsce, w którym wikiński odkrywca wyruszył w podróż, by zostać pierwszym Europejczykiem na kontynencie północnoamerykańskim" /> Jette Arneborg w 2012 roku wraz ze współpracownikami opublikowała wyniki analizy izotopowej szkieletów Skandynawów, w tym niektórych odkrytych w Brattahlið. Wykazała głęboką zmianę diety na przestrzeni dekad – od ssaków lądowych, do morskich. Jej odkrycie wskazywało nie tylko na rosnącą zależność od morza, ale także na zauważalną zmianę, w wyniku której nordyccy rolnicy coraz bardziej koncentrowali się na polowaniach i rybołówstwie. Zmiana diety w luźny sposób odzwierciedlała również zmiany klimatu. Razem te dowody skutecznie obaliły stare przekonania, że ​​wikingowie popełnili rodzaj ekologicznego samobójstwa lub że po prostu nie radzili sobie z zimnem. Naukowcy uważają teraz, że byli bardzo odporni i elastyczni, radząc sobie z każdym nowym problemem, jaki mógł im przynieść zmieniający się świat – przez jakiś czas. Białe złoto – prawdziwy cel wikingów Nowe badania nad nordycką zagadką koncentrują się obecnie na morsach i znaczeniu ich ciosów – białego złota. Według tej najnowszej teorii, Skandynawowie przybyli na Grenlandię nie po to, by uprawiać fiordy, lecz by zmonopolizować północnoatlantycki handel kością słoniową. W tamtym czasie ciosy były wykorzystywane do wyrobu ozdobnych figur szachowych, krucyfiksów, rękojeści noży i innych luksusowych przedmiotów, pożądanych przez bogatych Europejczyków. W późniejszej fazie epoki wikińskiej ciosy morsów stawały się coraz mniejsze i były pozyskiwane od zwierząt żyjących coraz dalej, zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez naukowców z Wielkiej Brytanii, Irlandii i Norwegii. Skoro później nie mogli handlować kłami, co innego mieli? Ani lasów, ani żelaza, ani pszenicy, ani warzyw. Ich zasoby najwyraźniej ograniczały się do skór fok i oleju z fok, a także skór innych zwierząt. W połowie XIV wieku sytuacja Grenlandczyków wyglądała dość ponuro i prawie na pewno dostrzegli nadciągający kryzys. Archeolodzy uważają, że Zachodnia Osada upadła pod koniec XIV wieku. Mniej więcej w tym samym czasie Europę spustoszyła dżuma dymienicza, zabijając dziesiątki milionów ludzi. W Norwegii – głównym partnerze handlowym kolonii grenlandzkich – szacunki wskazują, że zmarła ponad połowa populacji. Nie ma jeszcze dowodów na to, że dżuma dotarła na Grenlandię, ale w XV wieku Islandię nawiedziły epidemie na dużą skalę, prawdopodobnie dżumy. Inuici kontra wikingowie Jest jeszcze jeden szczegół historyczny, którego archeolodzy nie do końca rozumieją. Pod koniec okresu kolonialnego Inuici osiedlili się na południu Grenlandii. W niektórych obszarach żyli bardzo blisko osad nordyckich, stając się praktycznie ich sąsiadami. Nikt nie wie, jak obie grupy wchodziły ze sobą w interakcje. Niektóre stare europejskie zapisy – a także ustne tradycje Inuitów – wspominają o walkach, choć nigdy nie znaleziono archeologicznych dowodów konfliktu. Mimo to badacze, z którymi rozmawiałem, twierdzili, że trudno sobie wyobrazić, by relacje między nimi nie były napięte. Średniowieczne zapisy wspominają, jak Norwegowie nazywali Inuitów Skraelingami, co mogło oznaczać coś w rodzaju „barbarzyńców” lub „słabeuszy”. Innymi słowy, prawdopodobnie nie było to miłe określenie. Być może najciekawsze w ich relacjach jest to, że Inuici stanowili wzór przetrwania w zmieniającym się, nieprzewidywalnym świecie. Naukowcy uważają, że Inuici z Thule przybyli z terenów dzisiejszej Kanady do północnej Grenlandii około 1200 roku n.e., kilka pokoleń po przybyciu Normanów na południowo-zachodnie wybrzeże. Mimo że wikingowie dokonali pewnych podobnych adaptacji (na przykład jedząc więcej fok), najwyraźniej istniał pewien punkt kulturowy, którego nie chcieli przekroczyć. Innymi słowy, Normanowie nie chcieli upodobnić się do Inuitów ani przyjąć bardziej koczowniczego trybu życia, nawet jeśli mogłoby ich to uratować. Wielu ekspertów, z którymi rozmawiałem, uważa, że ​​Normanowie prawdopodobnie nigdy nie rozważali takiej transformacji kulturowej. Byli zbyt konserwatywni, zbyt przywiązani do własnego poczucia europejskiej tożsamości. Możliwe też, że większość z nich po prostu uciekła z Grenlandii, zanim tak radykalne decyzje stały się konieczne. Pożegnanie z wikingami Ostatnia udokumentowana podróż między Norwegią a Grenlandią miała miejsce w 1410 roku. Niektóre z ostatnich wiadomości z kolonii opisywały spalenie czarownicy około 1406 roku i ślub w 1408 roku. Te prozaiczne meldunki nie wspominają o żadnym kataklizmie, który mógłby zniszczyć świat – o żadnej zarazie, żadnej rzezi, żadnym głodzie. Po tym wydarzeniu nordyccy Grenlandczycy zniknęli z zapisów historycznych. Archeolodzy uważają, że do 1450 roku Eystribyggð było puste, wszyscy wymarli lub zniknęli. To, jak wikingowie mogli opuścić wyspę, wciąż pozostaje otwarte, podobnie jak wiele innych aspektów ich historii. Źródło: National Geographic
Słowianie kontra wikingowie. Jakie relacje łączyły ich we wczesnym średniowieczu? – nowy podcast
W Skandynawii znajdowane są słowiańskie naczynia ceramiczne, biżuteria, a nawet pozostałości po konstrukcjach, które mają ponad 1000 lat. Czy to oznacza, że nasi przodkowie przyczynili się do powstania pierwszych skandynawskich królestw? O relacjach wikińsko-słowiańskich rozmawiamy w nowym podcaście National Geographic Polska z dr. Jakubem Jagodzińskim.
To już czwarty odcinek cyklu „Wszystkie Tajemnice Słowian”. Tym razem skupiamy się na kontaktach Słowian z wikingami, do których dochodziło ponad 1000 lat temu. Do tej pory dominowała w przestrzeni publicznej narracja, wedle której to Słowian mieli zdominować przybysze z północy. A Mieszko I miał być wikingiem. Rozmowa z dr. Jakubem Jagodzińskim Nasz kolejny gość, dr Jakub Jagodziński, jest doktorem nauk humanistycznych w zakresie archeologii, a także etnologiem i antropologiem kultury, pracownikiem Działu Naukowego w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu. Jest też autorem artykułów naukowych i popularnonaukowych oraz książki „Goście, kupcy, osadnicy. Kontakty Słowian Zachodnich i Skandynawów w epoce wikingów”. Zaginione emporium Truso W tym odcinki rozmawiamy między innymi o jedynym na ziemiach polskich wikińskim emporium Truso, które odkryto niedaleko Elbląga 40 lat temu. Miejsce to zostało założone przez Skandynawów i istniało od VIII do schyłku X wieku. Wiedza o istnieniu Truso pochodzi tylko z jednego źródła pisanego – relacji anglosaskiego podróżnika Wulfstana. Głównymi towarami handlowymi był tam bursztyn oraz prawdopodobnie niewolnicy, co potwierdzają znaleziska kajdan i arabskich monet. Osada miała charakter nieagrarny i składała się z trzech części: strefy portowej, centralnej oraz peryferyjnej. – Ta osada była na wskroś skandynawska. Ona była przez Skandynawów założona, kontrolowana, łączyła szlaki handlowe – opowiada dr Jagodziński. Czy Mieszko I był wikingiem? Dr Jakub Jagodziński kategorycznie stwierdza na podstawie źródeł, że Mieszko I nie był wikingiem. Nie istnieją żadne przesłanki historyczne ani archeologiczne, które wskazywałyby na skandynawskie korzenie pierwszych Piastów – przekonuje badacz. Z podcastu dowiemy się, że koncepcja ta zrodziła się w nauce kilkaset lat temu, gdy polscy uczeni zaczęli zastanawiać się nad początkami państwa. Słowianie w Skandynawii Ten temat prawie nie istnieje w szerszej debacie. Mowa o obecności Słowian w Skandynawii. Tymczasem – jak mówi nasz gość – był to proces trwający od VIII wieku, obejmujący tereny dzisiejszej Danii, Szwecji, Norwegii, a nawet odległej Islandii. Najmocniejszym dowodem na fizyczne osadnictwo są słowiańskie ziemianki, które archeolodzy odkryli w takich ośrodkach jak Hedeby czy Aarhus. W duńskim Roskilde istnieje nawet dzielnica o nazwie Windeboder, co oznaczało „słowiańskie kramy”. Takich słowiańskich „śladów” jest zatem sporo. Wpływ słowiańskich przybyszów był widoczny również w codziennym użytku, ponieważ tzw. ceramika bałtycka powszechna w Skandynawii ma w rzeczywistości słowiańską genezę i formy. Partnerski charakter relacji i wzajemne przenikanie się kultur Zdaniem dr. Jagodzińskiego nie można mówić o jednostronnym wpływie agresywnych wikingów na rzekomo bierne i zdominowane społeczności słowiańskie. Zamiast tego badacz proponuje wizje partnerskich relacji między elitami obu grup. Według niego kluczowe znaczenie miała nie etniczność czy pochodzenie, lecz funkcja pełniona w systemie gospodarczym przez kupców i rzemieślników. Skandynawscy i słowiańscy specjaliści współpracowali ze sobą na zasadach rynkowych. Wideo z rozmową z dr. Jakubem Jagodzińskim można obejrzeć bezpośrednio w tym artykule, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. Jest to czwarty odcinek nowej serii Wszystkie Tajemnice Słowian. W pierwszym rozmawialiśmy z prof. Piotrem Grochowskim o rodzimowiercach, w drugim – o DNA Słowian z dziennikarką „Polityki” Agnieszką Krzemińską, a w trzecim z prof. Pawłem Żmudzkim o Wielkiej Lechii. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Udałem się tropem „Atlantydy Bałtyku”. Trafiłem do podziemi z zagadkowymi cylindrami
Cztery enigmatyczne, bezbarwne cylindry wypełnione cieczą znajdują się w podziemiach lokalnego muzeum w Greifswaldzie. Czy stanowią odpowiedź na odwieczne pytanie: gdzie położona była legendarna Wineta, czyli „Atlantyda Bałtyku”? Oto, co udało mi się ustalić.
Okres świąteczny to dobry moment nie tylko na siedzenie przy suto zastawionym stole z rodziną, ale też na wspólne bliższe i dalsze podróże. Nie trzeba wcale wylatywać do ciepłych krajów. Również za miedzą może być ciekawie, a czasem wręcz tajemniczo. Tak też było w przypadku mojej wycieczki pod koniec grudnia ubiegłego roku. Celem był Greifswald, ważne miasto w Meklemburgii-Pomorzu Przednim w północnych Niemczech. Swoje kroki skierowałem najpierw do lokalnego Pommersches Landesmuseum, które opowiada historię regionu. W jego podziemiach natknąłem się na coś niezwykłego. I związanego z pasjonującą legendą. „Atlantyda Bałtyku” – to gdzieś tutaj? Jedna z większych archeologicznych zagadek Pomorza Przedniego dotyczy średniowiecznej legendy. Chodzi o losy Winety, czyli wielkiego i bogatego miasta, które miało w średniowieczu pochłonąć morze. Wineta miała znajdować się na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego i nie mieć sobie równych na całym Morzu Północnym i Bałtyku. Jej mieszkańcy, wraz ze wzrostem bogactwa, stawali się coraz bardziej dumni, aroganccy i bezbożni. Ich domy były zbudowane z marmuru i wyłożone złotem, a w porcie cumowały setki statków. Legenda głosi, że w sztormową listopadową noc boska sprawiedliwość dosięgła miasto, kiedy to straszna powódź zatopiła domy i ludzi; nikt nie uniknął zagłady. Bogate miasto wraz z całą jego chwałą i przepychem zostało zniszczone w ciągu kilku godzin. Skąd czerpiemy informacje o tym miejscu? Niemiecki kronikarz Adam z Bremy w XI wieku opisywał miasto Jumne (identyfikowane z Winetą), które było największe ze wszystkich miast słowiańskich i Europy. Znajdowało się ono u ujścia Odry, na wyspie. Adam z Bremy podkreślał, że miasto było zasobne w towary nordyckich ludów. Wszystkie wskazuje, że Wineta to to samo miejsce opisywane przez Wikingów jako Jomsborg. Trzynastowieczna Saga o Jomsvikingach opisuje to miejsce jako warownię położoną na Słowiańszczyźnie. Według tej sagi miasto miał założyć duński jarl Palnatóki. Inne źródła jako założyciela warowni wskazują Haralda Sinozębego, czyli króla Danii w drugiej połowie X wieku. Ale tak naprawdę pierwsza średniowieczna osada na Wolinie była zapewne stworzona przez Słowian Źródła na temat tej „bałtyckiej Atlantydy” różnie opisują zaginione miasto. Według jednych mieszkali tam Słowianie i Grecy lub barbarzyńcy, a innych – wikingowie. A może opisują one to samo miejsce, tylko w różnych odstępach czasu? Gdzie położona jest Wineta? Powróćmy do mojej wizyty w muzeum w Greifswaldzie. Podróż przez dzieje regionu zaczynam od podziemi. Moje spojrzenie pada na cztery szklane cylindry wypełnione jakąś cieczą. Ponad nimi jest napis: „Gdzie położona była Wineta?” oraz mapka regionu Pomorza Przedniego z zaznaczonymi czterema lokalizacjami. Od dwustu lat naukowcy debatują na temat tego, gdzie położona była „Atlantyda Bałtyku”. Przed II wojną światową niemieccy badacze bardzo chcieli udowodnić, że Jomsborg był germańsko-nordycki (a nie słowiański) i położony w rejonie dzisiejszej wyspy Wolin. Alternatywne lokalizacje zaginionego miasta Padały też inne propozycje położenia legendarnej wyspy. Były to miejsca znajdujące się obecnie na terenie Niemiec: głębiny Bałtyku na wysokości miejscowości Koserow na wyspie Uznam. W XVIII i XIX wieku wielu badaczy wierzyło, że są w morskich topielach widoczne są pozostałości murów obronnych i fundamentów budynków zatopionego miasta; Peenemünder Haken, położone również na wyspie Uznam. Dowodów jest niewiele, wśród nich lokalizacja na mapach z XVII wieku, ale też odkrycia w postaci dziewięciu wikińskich złotych pierścieni w latach 1906–1908; niedaleko Barth – małego miasteczko położonego nad Bałtykiem w Meklemburgii-Pomorzu. Wineta mogła być w obszarze polderów w okolicach tej miejscowości. Liczne znaleziska na powierzchni dowodzą gęstego osadnictwa słowiańskiego. Archeologowie podwodni znaleźli w Barther Bodden pod wodą resztki konstrukcji. Cylindry zdradzą prawdę? Ale jaka jest prawda? Gdzie położone było legendarne miasto? Czy cylindry wspomniane na początku mojego tekstu, które widzę, są jakimiś zabytkami wydobytymi w jednej z tych lokalizacji i postawią kropkę nad „i” w moich rozważaniach? Niestety nie. Jak każda legenda i ta daje duże pole do interpretacji. I każdy może wybrać najbardziej pasującą odpowiedź. Cylindry są tak naprawdę wielkimi, ponad metrowymi urnami do głosowania, wypełnionymi wodą. Każdy z cylindrów symbolizuje jedno z wymienionych przeze mnie powyżej miejsc domniemanej lokalizacji Winety. Głosowanie odbywa się z pomocą monet, które wrzuca się od góry do cylindrów. Na nich zamontowane są cyfrowe liczniki. Gdy jestem w muzeum, na miejscu pierwszym jest Peenemünder Haken z blisko 14 tysiącami głosów. Ostatnie miejsce zajmuje... Wolin z 10,6 tysiącami głosów. Mimo że obecnie naukowcy skłaniają się do tego, że legendarne miasto położone było istotnie na wyspie Wolin. I to wynika również z opisów zawartych w muzeum. Obszerne wykopaliska potwierdzają, że żadne inne miejsce w delcie Odry nie ma tak wielu znalezisk z lat 800 do 1050. Był to okres świetności Winety. Miasto na wyspie Wolin było ogromne. Składało się z trzech części. Mieszkało tam 8 000 do 10 000 osób. Porty miały 300 metrów długości. Były zbudowane z dębowych pali. Archeolodzy znaleźli ślady mieszkańców z różnych krajów i silne wikińskie wpływy. Ale kluczowy był komponent słowiański. Próbuję ratować sytuację i wrzucam dwie monety do cylindra „wolińskiego”. Licznik ani drgnie. Pacnięcie pojemnika nic nie daje. Czyżby był zepsuty? Na wszelki wypadek sprawdzam, wrzucając jedną monetę na rzecz niemieckiego kandydata. I w tym przypadku licznik nie rusza się. Być może więc należy wrzucać monety o wyższym nominale, bo liczy się waga i cyfra zmieni się po przekroczeniu konkretnego progu? Walka o lokalizację legendarnej Winety/Jomsborga – jak widać – nadal się nie skończyła. Nie mam większych wątpliwości, że gdyby wystawa była eksponowana w jakimś polskim muzeum, to cylinder symbolizujący Wolin byłby wypełniony grosikami niemal po brzegi. Kto nie chciałby mieć w granicach swojego kraju reliktów po „bałtyckiej Atlantydzie”? Archeolodzy z Wolina na tropie W minionym roku w Wolinie rozpoczęły się wspólne badania archeologiczne Polaków i Duńczyków. W ich ramach prowadzone będą wykopaliska przez trzy sezony w latach 2025–2027. – Jestem podekscytowany, że mamy teraz okazję zbadać archeologię miasta razem z naszymi duńskimi kolegami. Obecnie jest to jedno z największych stanowisk archeologicznych w regionie Morza Bałtyckiego, którego znaczna część nie została jeszcze zbadana. W Wolinie istnieje potencjał do znalezienia wszystkiego, od statków, po tkaniny i rzadkie towary handlowe – skomentował dr Wojciech Filipowiak z Polskiej Akademii Nauk, który poprowadzi wykopaliska w Wolinie. Czy archeologom uda się odkryć legendarne domostwa pokryte złotem? Raczej nie, ale i tak zapowiada się fantastyczna archeologiczna przygoda. W grudniu ubiegłego roku badacze ogłosili znalezienie na Srebrnym Wzgórzu reliktów po czterech chatach i setek przedmiotów codziennego użytku z czasów średniowiecza. To znalezisko wskazuje – zdaniem dr. Filipowiaka – że początki miasta Wolina być może nie są takie, jak do tej pory sądzono. Wcześniej uważano, że osada rozrastała się od centrum. – Teraz wygląda na to, być może w centrum miasta była ludność słowiańska – podkreśla naukowiec. Źródła: National Geographic Polska, PAN, Nauka w Polsce PAP Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Muszle i skrzydła ptaków w grobie kobiety z epoki wikingów. „Najbardziej niezwykła rzecz”
Dwie muszle znajdowały się w ustach zmarłej kobiety żyjącej w Norwegii w epoce wikingów. Ta praktyka nie jest znana z grobów przedchrześcijańskich w tym kraju. W pochówku umieszczono też skrzydła ptaków. Kim była ta tajemnicza kobieta żyjąca 1200 lat temu?
Do tego niezwykłego znaleziska doszło dzięki amatorskiemu poszukiwaczowi. Na początku tego roku Roy Søreng natknął się z wykrywaczem metalu w Bjugn w okręgu Trøndelag w Norwegii na owalną broszkę na polu. Była to typowa biżuteria z epoki wikingów i stuleci poprzedzających. Znalazca zaalarmował archeologów z Muzeum Uniwersyteckiego Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii (NTNU) oraz Rady Okręgu Trøndelag. W czasie badań naukowcy natknęli się na dobrze zachowanego szczątki z około 700 roku n.e. Jednak dalsze badania tego obszaru przyniosły nowe znalezisko: kolejny grób, tym razem z bardzo bogatym wyposażeniem. Archeolodzy postanowili go wyeksplorować, bo obawiali się, że zniszczy go rolnicza orka. Były to więc wykopaliska ratownicze. Bogactwo w wikińskim grobie Nowo znaleziony grób był tak bogaty, że archeolodzy prowadzili badania w tajemnicy, by nie przyciągać uwagi potencjalnych rabusiów. – Grób z epoki wikingów zawiera, jak sądzimy, szczątki kobiety, pochowanej w typowym stroju z epoki wikingów i z kompletem biżuterii z IX wieku. Wskazuje to na to, że była kobietą wolną i prawdopodobnie mężatką, być może właścicielką gospodarstwa – mówi Raymond Sauvage z Norweskiego Uniwersytetu Naukowo-Technicznego, który kieruje projektem badawczym w tym miejscu. Na wyposażenie grobu składały się dwie owalne broszki, które mocuje się do ramiączek sukienki na szelkach oraz mała klamra pierścieniowa. Uwagę zwraca też to, że szkielet zachowany był w bardzo dobrym stanie. To rzadkość jeśli chodzi o szczątki z tego okresu z obszaru Skandynawii. Muszle i ptaki. Wyjątkowe dary grobowe Jako „najbardziej niezwykłą rzecz” w grobie badacze wskazuję dwie muszle umieszczone w ustach zmarłej. – To praktyka, która nie była wcześniej znana z przedchrześcijańskich grobów w Norwegii. Nie wiemy jeszcze, z czym związana jest ich symbolika – dodaje Sauvage. Muszle przegrzebków leżały zakrzywioną stroną na zewnątrz, a prostą krawędzią do góry, tak że częściowo zakrywały usta. Ale to nie wszystko. Niezwykłych darów grobowych było więcej. Naukowcy znaleźli również małe kości ptaków wzdłuż grobu, prawdopodobnie były to kości skrzydeł. Genetyka napisze dalszą historię Z uwagi na to, że oba szkielety odkryte na polu zachowały się całkiem dobrze, badacze planują pobranie próbek DNA. W ten sposób ustalą, czy zmarli byli ze sobą spokrewnieni, ale też dowiedzą się więcej na ich temat. Być może uda się dowiedzieć, jak wyglądali zmarli i na jakie choroby cierpieli za życia. Naukowcy zwracają uwagę na godną pochwałę postawę zarówno detektorysty, który zgłosił odkrycie i właściciela pola. Ten ostatni zgodził się na bardziej szczegółowe przebadanie jego terenu. Zasady związane z odkryciem zabytków Każdy kraj posiada własne prawa dotyczące odkrywania zabytków archeologicznych. Polskie zapisy prawne są dość restrykcyjne. Szczegółowe informacje na ten temat można znaleźć na stronie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Źródło: NTNU University Museum Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Wikingowie budowali specjalne sale do picia miodu. Jednak co innego było ich ulubionym trunkiem
Powtarzane współcześnie mity o potężnych wikińskich wojownikach każą nam wierzyć, że ci niemal rodzili się z rogiem miodu pitnego w ręku. Wraz z rosnącą popularnością tego trunku jego wytwórcy chętnie nawiązują do wikińskich nazw. Jednak w rzeczywistości wikingowie od miodu woleli inny napój.
Wikingowie i alkohol to połączenie równie mocne, jak silne oddziaływania jądrowe. Główny bóg nordyckiej mitologii Odyn żywił się wyłącznie winem, a o człowieku szalonym, zakochanym lub pijanym mówiono, że jest we władzy Odyna. Ale w erze wikingów, która trwała od VIII do XI wieku, sprowadzanym z południa winem raczyć się mogli i to nie często wyłącznie najbogatsi wikińscy wodzowie. Nie ma władzy bez sali miodowej W sagach wspomina się o innym trunku – miodzie pitnym. Wikińscy władcy budowali nawet specjalne sale lub hale miodowe – pomieszczenia, w których świętowano podboje, wyprawy łupieżcze, przyjmowano możnych i przede wszystkim pito. Weźmy zachowany w jednym rękopisie napisanym w języku staroangielskim i przechowywanym w British Library anglosaski poemat „Beowulf”. Rozgrywa się on przed epoką wikingów, bo w początkach VI wieku. Większość wydarzeń poematu rozgrywa się właśnie w halach miodowych, będących ośrodkami władzy takich postaci jak duński król Hrothgar. W halach miodowych władca raczył wojowników suto zakrapianymi ucztami w zamian za służbę. Ten nierozerwalnie związany z honorem i lojalnością układ stanowi podstawę wojowniczego świata, który poemat wychwala. Sceny picia miodu są w nim częste i silnie nacechowane emocjonalnie. W mitologii nordyckiej halę miodową posiadał też oczywiście Wszechojciec Odyn. Była nieodłączną częścią Walhalli, pałacu dla bohaterskich wojowników, którzy zginęli na polu bitwy. W Walhalli każdego wieczoru odbywają się uczty, a miód w rogi dzielnych wojowników nalewały same Walkirie. Miód opiewano, lecz nie pito Epizody te ukazują symboliczne i kulturowe znaczenie miodu pitnego w mitologii oraz w historiach związanych z bohaterami epoki wikingów. Jednak wcale nie stanowią dowodu na to, że napój był powszechnie spożywany w Anglii lub Skandynawii. Według historyków wiele sal miodowych nigdy nie zaznało widoku ani zapachu miodu pitnego. Bo ten, choć tak opiewany w poezji, wcale nie był ulubionym i najczęściej spotykanym trunkiem wikingów. Już w latach 70. XX wieku filolożka Christine Fell zauważyła, że staroangielskie medu („miód pitny”) i wyrazy od niego pochodzące pojawiają się znacznie częściej w poetyckich, emocjonalnie nacechowanych kontekstach (jak „Beowulf”) niż w praktycznych tekstach: prawach, dokumentach, aktach. Dla porównania, inne słowa oznaczające alkohol – ealu (ale), beor (prawdopodobnie „cydr”, choć nazwa może być myląca) i win (wino) – pojawiają się często w tekstach o charakterze użytkowym. Na tej podstawie Fell uznała, że koncentrowanie się na miodzie pitnym w takich dziełach jak „Beowulf” jest „nostalgiczną fikcją”. Miód pitny miał być elementem wyidealizowanego świata heroicznego, a nie napojem codzienności. Puchar z obietnicą W 2007 roku doktorant Uniwersytetu w Yorku wykazał to samo w odniesieniu do źródeł skandynawskich. Słowo mjǫðr („miód pitny”) występuje o wiele częściej w poezji Eddy i poezji skaldów niż w sagach opisujących życie codzienne. Podobnie zarówno słowo mjǫðr, jak i wyrazy pochodne są używane znacznie rzadziej w praktycznych kontekstach, w których słowa ǫl i mungát (staronordyckie określenia piwa) pojawiają się bardzo często. W takim razie czym raczyli się wikingowie? Zdecydowanie piwem. Wikińskie piwo miało prawdopodobnie nieco większą moc od naszego i – jak dowodzą wykopaliska – było ciemne i słodowe. W dodatku wcale nie pijano go z czaszek wrogów, choć czasami pijano je z rogów. Wikingowie znali szklane i metalowe naczynia i to z nich najczęściej pijali. W trakcie uczt używano czasami specjalnego pucharu zwanego bragarfull – pucharem obietnicy lub pucharem losu. Gdy przyrzekło się coś zrobić i zapiło to haustem z bragarfullu, obietnica stawała się wiążąca i nie można było się od niej wymigać. Wygląda na to, że miód pitny, choć tak pięknie wpisujący się również w naszą historię, miał po prostu uszlachetniać opisy wikińskich pijatyk. A te – jak to pijatyki – żadnej szlachetności w sobie nie miały. Źródło: The Conversation Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Wikingowie w świecie islamskim – arabski skarb znaleziony w Anglii
Srebro z epoki wikingów rzuca nowe światło na powiązanie nordyckich wojowników z Arabami. Naukowcy ustalili, że pochodzi ono z kalifatu islamskiego. Co mówi to o dziejach tego wyjątkowego ludu?
Do tej pory wyobrażano sobie wikingów jako mężnych, srogich wojów podbijających i łupiących bezlitośnie otaczające ich europejskie tereny. Okazuje się, że sieć powiązań wikingów była dużo bardziej złożona i sięgała nawet do Bagdadu. Wiemy to wszystko dzięki skarbowi znalezionemu w Bedale w angielskim Yorkshire. Odnalezienie skarbu Sam skarb wikingów odnaleziony został już w 2012 roku przez poszukiwacza z wykrywaczem metalu. Składa się z naszyjników, bransoletek, głowicy miecza i 29 sztabek srebra, a datę jego powstania ustalono na przełom IX i X wieku. Nowe badania, przeprowadzone przez dr Jane Kershaw Wydziału Archeologii Uniwersytetu Oksfordzkiego, pozwoliły ustalić, że część srebra pochodzi nie z lokalnych, europejskich łupów – jak wcześniej sądzono – a z terenów sięgających aż świata islamskiego. Badania srebra wojowników Naukowcy drobiazgowo prześledzili pochodzenie srebra dzięki analizom izotopów ołowiu i pierwiastków śladowych. Ustalili, że większość powstała z monet europejskich, prawdopodobnie zrabowanych na terenach zamieszkałych przez Anglosasów lub Karolingów. Co ciekawe, jedna trzecia pochodziła z dirhamów arabskich bitych w regionach współczesnego Iranu i Iraku. Czy to znaczy, że i te tereny podbijali skandynawscy wojownicy? Skandynawscy handlarze – Większość z nas postrzega wikingów przede wszystkim jako łupieżców, którzy plądrowali klasztory w poszukiwaniu bogactwa. Analiza skarbu z Bedale pokazuje, że to ich niepełny obraz – mówi dr Kershaw. Monety miały zostać bowiem zakupione, a następnie przetransportowane na tereny dzisiejszej Anglii. Za ich bogactwo wikingów odpowiadać miało połączenie unikalnych strategii militarnych i handlowych. Nie taki wiking straszny? Oczywiście nie ma mowy tutaj o pacyfizmie: kluczem do sukcesu nordyckiego ludu były najazdy i pobieranie danin. Stanowiły one jednak tylko część szerokiego systemu gospodarczego, który obejmował także import kruszca z dalekich części świata i przetapianie go na standardowe sztabki możliwe do użycia w europejskim handlu. Wizerunek wrzeszczącego wikinga w hełmie z rogami – który jest z resztą mitem kultury masowej – to uproszczony stereotyp. Dzięki aktualnym badaniom możemy dostrzec pełniejszy obraz, który maluje przed nami wizerunek ludu głęboko osadzonego w globalnym handlu sprzed tysiąca lat. Źródło: heritagedaily.com Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Krzyż czy młot Thora? Archeolodzy odkryli nietypowy artefakt
Poszukiwacz skarbów odnalazł w Niemczech ponad 200 artefaktów, które pochodziły z epoki wikingów. Wśród nich znalazł się enigmatyczny wisiorek, który zaintrygował archeologów.
Spis treści: Cała prawda o wikingach Krzyż pierwszego nawróconego czy młot Thora? Chrystianizacja Europy Północnej Wszystkie odkrycia związane z wikingami fascynują nie tylko badaczy, ale także pasjonatów historii. Również dlatego, że wokół wojowników z Północy narosło wiele legend i mitów. Archeolodzy od dekad próbują więc zrozumieć, kim naprawdę byli wikingowie. W ciągu ostatnich lat udało im się rzucić nowe światło na życie nieustraszonych Skandynawów. Cała prawda o wikingach Okazało się, że grabieże i rajdy to tylko część prawdy o wikingach. Bo w rzeczywistości ludzie ci byli przede wszystkim rolnikami, żeglarzami, kupcami i myśliwymi. A zła sława jest dziełem popkultury, która przedstawiała ich jako żądnych krwi barbarzyńców. Najnowsze odkrycie dorzuca kolejną cegiełkę do dyskusji o wikingach. Niemiecki odkrywca z wykorzystaniem wykrywacza metali odnalazł skarb z wczesnego średniowiecza, sprzed ok. 1000 lat, na który złożyło się ponad 200 artefaktów. Ale jedna rzecz zaintrygowała naukowców szczególnie. Mowa o wisiorku w kształcie krzyża. Badacze nie są jednak pewni, czy jest to symboliczny niedokończony młot Thora, który miał być naszyjnikiem, czy może znak chrześcijan. – Jeśli wisiorek jest rzeczywiście krzyżem, byłby to prawdopodobnie wczesny znak początku chrystianizacji regionu – powiedziała „Live Science” Birte Anspach, rzeczniczka Państwowego Urzędu Archeologicznego Szlezwiku-Holsztyna. Krzyż pierwszego nawróconego czy młot Thora? Skarb wikingów został odkryty w pobliżu Hedeby w północnych Niemczech. To historyczna osada średniowieczna i największe miasto nordyckie czasów wikingów, a jednocześnie najstarsze miasto duńskie, po raz pierwszy wspomniane w kronikach w roku 804. Był to również ważny ośrodek handlu morskiego w latach 793–1066 r. n.e. Badacze twierdzą, że wiara w Chrystusa zaczęła się upowszechniać w Hedeby, gdy w IX wieku przybył tam św. Ansgar. To mnich benedyktyński, arcybiskup Hamburga i Bremy, misjonarz nazywany apostołem Północy. Objawienia miały skłonić go do prowadzenia niezwykle ascetycznego życia, a później do nawracania pogan, szczególnie w Skandynawii. – Jednak nie było tak, że Ansgar przybył i w jednym momencie wszyscy odwrócili się od starych bogów i poszli za wiarą chrześcijańską. Chrystianizacja była długim procesem, który trwał wiele pokoleń – wyjaśnia Anspach. W samej Brytanii chrystianizacja zaczęła się ok. 304 r., gdy zginął św. Alban, pierwszy brytyjski męczennik. Aż do początku VII wieku na wyspy przybywali misjonarze, którzy głosili Słowo Boże i często w służbie bogu oddawali swoje życie. Chrystianizacja Europy Północnej Samo Hedeby, w którym odnaleziono skarb, pozostawało w strefie wierzeń pogańskich jeszcze co najmniej ponad 100 lat od przybycia św. Ansgara. Właśnie dlatego naukowcy podejrzewają, że wisiorek w kształcie krzyża mógł należeć do jednego z pierwszych nawróconych na chrześcijaństwo. W artefakcie jest jednak pewien szczegół, który nie pasuje do charakterystyki dewocjonaliów wykonanych zgodnie ze sztuką. – Oczko na wisiorku znajduje się na dłuższej części krzyża, „tak że element wisiałby do góry nogami, gdy był noszony – zauważa Anspach. Właśnie dlatego niewykluczona jest hipoteza, że przedmiot był niedokończonym młotem Thora. – Takie wisiorki symbolizowały wierność starym bogom nordyckim, gdy następowała chrystianizacja Skandynawii i innych części Europy. W mitologii nordyckiej boski młot, znany jako Mjölnir, został wykonany przez krasnoludy dla bogów Walhalli, a Thor później użył go w wojnie z gigantami – wyjaśnia badaczka. Oprócz naszyjnika w kształcie krzyża archeolodzy odnaleźli arabskie monety, srebrne wyroby, fragmenty ceramiki, a także osełkę, która może wskazywać, że przedmioty te należały do osoby, która mieszkała właśnie w Hedeby. – Te odkrycia to niezwykły wgląd w historię X wieku, czyli okresu zamorskiego handlu, wymiany kulturowej i przemian religijnych – podsumowuje Anspach. Źródło: Live Science Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zaskakujące znalezisko w Norwegii. Kobieta spoczęła w łodzi – nie była sama
Ceremonialna łódź, ozdoby i… pies u stóp zmarłej. Grób kobiety z X wieku zaskoczył naukowców. Czy była kimś więcej niż zwykłą mieszkanką Senji?
Spis treści: Odkrycie na wyspie Senja Wyjątkowo dobry stan zachowania Kim byli wikingowie? Na wyspie Senja, położonej na północy Norwegii, archeolodzy dokonali niezwykłego odkrycia. Wczesnośredniowieczny pochówek kobiety rzuca nowe światło na naszą wiedzę o wikingach. Szczątki złożono w ceremonialnej łodzi. Co ciekawe, kobieta nie została pochowana sama, a z psem. Tego rodzaju pochówki są rzadkością. Odkrycie na wyspie Senja Jak poinformował portal „Science Norway”, do odkrycia doszło w 2023 roku. Przyczynili się do niego amatorzy wykorzystujący wykrywacze metalu. To oni pierwsi natrafili na charakterystyczne wikińskie ozdoby oraz fragmenty kości. W czerwcu 2025 roku archeolodzy z Muzeum Uniwersytetu Arktycznego w Norwegii przeprowadzili pełną dokumentację i wykopaliska. Pochówek datowany jest na lata 900–950 naszej ery. Zmarła została ułożona w drewnianej łodzi o długości 5,4 metra, z kolanami zgiętymi w stronę jednej burty i rękami złożonymi na miednicy. U jej stóp znajdowały się szczątki małego psa. Jak podkreśla archeolożka Anja Roth Niemi, to świadczy o wyjątkowej więzi między człowiekiem a zwierzęciem. – Są źródła wskazujące, że ludzie już wtedy bardzo silnie przywiązywali się do swoich zwierząt. Pies został pochowany z prawdziwą troską – powiedziała Niemi w rozmowie z „Science Norway”. Bogactwo grobowych darów W grobie znaleziono także bogate wyposażenie – m.in. ozdobne brosze z brązu ze srebrną nicią, paciorki z bursztynu i kości, pierścieniowaty wisior oraz narzędzie przypominające miecz tkacki wykonany z kości wieloryba. Zdaniem archeologów takie przedmioty mogą sugerować wysoką pozycję społeczną zmarłej. – Takie pochówki były zarezerwowane dla elity. Kobieta najprawdopodobniej odgrywała istotną rolę w lokalnej społeczności, być może miała wpływy również poza regionem – dodała Niemi. Wyjątkowo dobry stan zachowania Część materiału kostnego i organicznego zachowała się w zaskakująco dobrym stanie – szczególnie kości dużych rozmiarów i fragmenty tkanin. Niestety, mniejsze kości – np. palców – można było rozpoznać jedynie po śladach w piasku. – Północna Norwegia oferuje bardzo dobre warunki dla zachowania materiału kostnego, ale rzadko spotykamy tak dobrze zachowane szczątki jak w tym przypadku – wyjaśnia archeolog Håkon Reiersen z Uniwersytetu w Stavanger. Naukowcy planują przeprowadzenie szczegółowych analiz antropologicznych, które pozwolą określić wiek, wzrost, stan zdrowia i dietę zmarłej. Dzięki badaniom izotopowym możliwe będzie także ustalenie, czy kobieta przez całe życie mieszkała w tym samym miejscu, czy może przemieszczała się między różnymi regionami. Kim byli wikingowie? Wikingowie to skandynawscy żeglarze i wojownicy. Między VIII a XI wiekiem podróżowali, handlowali i osiedlali się na rozległych obszarach Europy i poza nią. Ich kultura była złożona i zróżnicowana. Łączyli elementy wojownicze, religijne, handlowe i artystyczne. Pogrzeby łodziowe należały do najbardziej prestiżowych form pochówku. Były zarezerwowane dla elit. Źródło: Science Norway Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Tak wyglądało życie w czasach wikingów. Pokazuje to najnowsze odkrycie w Szwecji
Szwedzcy archeolodzy odnaleźli na północ od Sztokholmu w Täby olbrzymią osadę, nekropolię, a także skarb. Został zakopany ponad 1000 lat temu, czyli w czasach wikingów.
Spis treści: Duża osada i skarb wikingów Przybysz z daleka? Kim byli wikingowie? Naukowcy ze szwedzkiej instytucji Arkeologerna prowadzili wykopaliska archeologiczne w Täby, na północ od Sztokholmu. Prace te odbywały się w latach 2020–2021, po czym rozpoczęto badania i analizy, które dopiero niedawno się zakończyły. W ciągu tych 5 lat badaczom udało się zidentyfikować m.in. dużą osadę wikingów, cmentarzysko, a także szereg artefaktów, które pochodziły z okresu od 500 do 1050 r. n.e. Duża osada i skarb wikingów Archeolodzy znaleźli w sumie pozostałości 34 budynków i około 1450 przedmiotów, w tym wyjątkowy srebrny skarb, który składał się z wikińskich pierścieni, bransolet i naszyjników, pereł, a także wisiorków wykonanych z monet. Skarb został ukryty w naczyniu, który owinięto tkaniną. Zakopano go w ziemi i ukryto pod dużym kamieniem. Badacze twierdzą, że monety, z których wykonano naszyjniki pochodziły z różnych krajów europejskich, głównie z Czech, Francji, Niemiec i Anglii, ale także z Persji i datowane są na lata 904–997 n.e. Oprócz kosztowności badacze zidentyfikowali także pyłki roślin i zbóż, które wykazała dokładna analiza bioarcheologiczna, co potwierdza, że lokalna ludność zajmowała się rolnictwem. – Znalezisko jest wyjątkowe zarówno ze względu na wikińskie artefakty ze srebra, ale także przez dowody, które wskazują na konkretny związek osady z cmentarzyskiem. Skarb mógł zostać zakopany jako zakończenie długiej i wspaniałej ceremonii ku czci wysoko postawionej zmarłej kobiety. W tym samym czasie ówczesne gospodarstwo prawdopodobnie przestało istnieć – twierdzi John Hamilton, kierownik projektu z Narodowego Muzeum Historycznego Przybysz z daleka? Nieopodal miejsca, w którym odnaleziono skarb, odkryto także wiele wyrobów ceramicznych, które przypominają przedmioty i naczynia znane po drugiej stronie Morza Bałtyckiego. – Niektóre były wykonane z rodzimej gliny, ale przypominają rodzaj ceramiki, który jest powszechny z krajów Europy kontynentalnej – mówi Hamilton. – Może to oznaczać, że była to osoba, która przybyła „z zewnątrz”, być może z zagranicy i osiedliła się w okolicy Täby – dodaje. Wspomniana wioska znajdowała się na niewielkim wzgórzu na skraju lasu. Badanie wykazało, że ludzie zamieszkiwali ją nieprzerwanie przez prawie 500 lat i żyli przede wszystkim z uprawy ziemi i hodowli zwierząt. W czasach wczesnego średniowiecza osada była zamieszkana przez wikingów, którzy również zajmowali się rolnictwem. To zaprzecza powszechnemu poglądowi, że była to ludność żyjąca wyłącznie grabieży i wypraw łupieżczych. Kim byli wikingowie? W rzeczywistości większość wikingów zajmowała się właśnie swoimi gospodarstwami. Byli to rolnicy, którzy często wyruszali na wyprawy morskie nie w celu spalenia innej wioski, czy miasta, lecz odkrycia nowej ziemi, która bardziej nadawałaby się pod uprawę, niż rodzime wyspy Skandynawii. W swojej determinacji wikingowie potrafili dopłynąć nawet do odległej Ameryki Północnej i Nowej Funlandii w dzisiejszej Kanadzie. Podczas wykopalisk szwedzcy archeolodzy zidentyfikowali także ok. 15 struktur na terenie osady, które mogły być miejscami rytualnymi. W ziemi zakopano tam przedmioty, które powszechnie kojarzone są z darami grobowymi. Ponadto na stanowisku, które zinterpretowane zostało jako nekropolia, odkryto 5 grobów. Dwa z nich były ciałopalne, natomiast w trzech zmarłych pochowano w trumnach. Badacze poddali analizie DNA szczątki czterech mężczyzn, które odnaleźli na cmentarzysku. Okazało się, że trzech z nich byli ze sobą spokrewnioni, ale jeden miał pochodzić z innych regionów Szwecji. – To interesująca informacja, która mówi nam więcej o ludziach, którzy tu mieszkali – zwraca uwagę Hamilton. – To były niesamowicie ekscytujące badania, ponieważ na stanowisku znaleźliśmy tak wiele różnych rodzajów śladów przeszłości, takich jak groby, ogromne gospodarstwo i skarb. Przeprowadziliśmy również kilka analiz naukowych, w tym DNA, które rzuciły światło na ludzi, którzy zamieszkiwali ten obszar – powiedział John Hamilton. Źródło: Arkeologerna Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Wcielił się w wikinga i przepłynął 5000 km. Co udało się ustalić archeologowi?
Archeologia to nie tylko wykopaliska, ale też eksperymenty. Archeolog Greer Jarrett postanowił wcielić się w wikinga. Przypłynął kilka tysięcy kilometrów na tradycyjnej łodzi. Dzięki temu dokonał kluczowych ustaleń na temat żeglugi tego wojowniczego ludu.
Spis treści: Jak wyglądała wyprawa archeologa? Eksperyment to droga do kluczowych wniosków Archeologia to niebezpieczny zawód? Archeologów kojarzy się z reguły z pracami wykopaliskowymi. Badacze przeszłości działają z pomocą łopaty, szpachelki czy kielni oraz nieodłącznej miotełki. Ale to tylko jedna strona medalu. Archeolodzy korzystają z naprawdę wielu metod. Ważną częścią tej nauki są eksperymenty. Badacze rekonstruują dawne narzędzia, a żeby je wykonać – korzystają tylko z technologii z dawnych czasów. Archeologia eksperymentalna to też próba wcielenia się w przedstawicieli dawnych ludów na innych polach. I tak też jest w przykładzie opisanym poniżej. Jak wyglądała wyprawa archeologa? Greer Jarrett, doktorant archeologii na Uniwersytecie w Lund w Szwecji, przeprowadził bardzo wymagający eksperyment. W 2022 roku przepłynął ponad 5000 km na pokładzie niewielkiej łodzi. Takiej, która miała możliwie jak najbardziej przypominać jednostki stosowane 1000 lat temu przez wikingów. View oEmbed on the source website Jarrett żeglował wraz ze swoimi kompanami do koła podbiegunowego i z powrotem. Były to wyprawy śladami szlaków handlowych wojowniczych Skandynawów. Eksperyment to droga do kluczowych wniosków Dzięki temu, że Jarrett spędził wiele godzin na morzu, udało się mu dojść do wielu ciekawych wniosków. Opublikował je na łamach czasopisma „Journal of Archaeological Method and Theory”. Oto najważniejsze z nich: trasy handlowe wikingów (w latach 800–1050 r. n.e.) prowadziły szlakami bardziej odległymi od lądu, niż do tej pory sądzono; handel był oparty o gęstą, zdecentralizowaną sieć portów zlokalizowanych na wyspach i półwyspach. To one odgrywały kluczową rolę w handlu i podróżach w epoce wikingów. Badacz zlokalizował cztery hipotetyczne porty. Archeologia to niebezpieczny zawód? Przykład archeologa eksperymentalnego z Uniwersytetu w Lund pokazuje, że nie zawsze badanie dawnej przeszłości człowieka jest monotonne. Jego morskie wyprawy nie obyły się bez ryzyka. Kiedy u wybrzeży Norwegii pękła belka podtrzymująca grot, załoga była zmuszona improwizować, aby uchronić się przed niebezpieczeństwem. Jednak dzięki takim wydarzeniom naukowiec zebrał wiele bezcennych informacji. Nie udałoby się to, gdyby pozostał w zaciszu gabinetu. Na przykład ustalił, że pływanie na otwartym morzu bywało prostsze od żeglowania obok lądu. Dlaczego? Wyzwaniem nawigowania w sąsiedztwie wysp i fiordów były prądy podwodne i wiatry katabatyczne, wiejące ze zboczy górskich. Sporym wyzwaniem było też przenikliwe zimno. Aby zidentyfikować konkretne trasy wikingów, Jarrett przeprowadził również wywiady z żeglarzami i rybakami na temat tras z XIX i początku XX wieku. Wówczas łodzie żaglowe bez silników były nadal powszechne w Norwegii. Warto wspomnieć, że tysiąc lat temu wikingowie nie nawigowali za pomocą mapy, kompasu czy sekstantu. Zamiast tego używali „map mentalnych”, w których kluczową rolę odgrywały wspomnienia i własne doświadczenia. Źródło: Journal of Archaeological Method and Theory Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Najnowsze badania archeologiczne i literackie odkrywają tajemnice ciąży w czasach wikingów
Ciężarne kobiety w czasach wikingów były rzadko przedstawiane w sztuce i tekstach. A gdy tak się działo – ukazywano je z ekwipunkiem wojennym. Najnowsze interdyscyplinarne badania ujawniają nieoczywiste fakty.
Spis treści: Ciąża w świecie wikingów Uzbrojona ciężarna i inne wnioski Pochówki ciężarnych i młodych matek – spora rzadkość Kobiety i różne aspekty kobiecości były przez wiele dekad pomijane przez badaczy przeszłości. Spójrzmy na ilustracje dotyczące pradziejów w książkach popularnonaukowych. Najczęściej widzimy na nich mężczyzn lub praludzi rodzaju męskiego na pierwszym planie i w aktywnej roli. Obecnie się to zmienia. Badacze i badaczki podejmują coraz częściej tematy związane z kobietami. W jednym z ostatnich badań udało się na przykład ustalić, że tysiące lat temu kobiety odgrywały ważną rolę w czasie polowań. Ciąża w świecie wikingów Teraz zespół badaczy postanowił przyjrzeć się ciąży w epoce wikingów (ok. 750–1050 n.e.). Skandynawów z tego okresu często kojarzy się z wojowniczym i nieokrzesanym ludem, ale to tylko jedna strona medalu. Ich potęga polegała nie tylko na nieustannej wojaczce, ale też na rozwijaniu sieci handlowych. Ciężarnym kobietom wśród wikingów przyjrzały się, w ramach interdyscyplinarnych badań, dr Marianne Hem Eriksen z Uniwersytetu w Leicester oraz dr Katherine Marie Olley, dyrektorka Centrum Badań nad Epoką Wikingów w Szkole Języka Angielskiego na Uniwersytecie w Nottingham. Wnioski opublikowały na łamach „Cambridge Archaeological Journal”. Ekspertki analizowały szeroki zakres źródeł. Były to zarówno teksty staronordyckie, jak i przedstawienia w sztuce, a nawet szczątki kobiet, które potencjalnie zmarły w czasie porodu. Sagi opisujące kobiety w ciąży miewają niezwykłą treść. W jednej z nich mowa jest o płodzie w łonie matki, który ma pomścić swojego ojca. Tym samym – jak wyjaśniają autorki – płód został wpisany jeszcze przed narodzinami w złożoną społeczną i polityczną dynamikę pokrewieństwa, waśni i przemocy. Uzbrojona ciężarna i inne wnioski Istnieją dowody sugerujące, że w epoce wikingów kobiety w ciąży mogły być przedstawiane lub kojarzone z bronią tudzież rynsztunkiem wojennym – ustaliły badaczki. Potwierdzają to następujące przykłady: Srebrna figurka z Aska w Szwecji. To jedyna znana figurka z epoki wikingów, która jest interpretowana jako przedstawiająca kobietę w ciąży ze względu na jej zaokrąglony brzuch. Na głowie ma hełm; Saga o Eryku Rudym. Tutaj opisano Freydís Eiríksdóttir, która została zaatakowana, będąc w ciąży. Udało się jej spłoszyć napastników, bijąc się mieczem w nagą pierś. Pochówki ciężarnych i młodych matek – spora rzadkość Badaczki stwierdziły, że wśród tysięcy pochówków w całym świecie wikingów istnieje tylko garstka możliwych należących do matki i niemowlęcia. To zaskakujące, bo tysiąc lat temu śmiertelność w czasie porodu i połogu była wysoka. Oznacza to, że małe dzieci były chowane oddzielnie. Znane są przypadki takich grobów w domach mieszkalnych. Nie jest ich jednak dużo, więc zagadką pozostaje, co działo się ze zmarłymi noworodkami. Źródło: Cambridge Archaeological Journal Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Nieznane wcześniej fakty o wikingach. Cierpieli na poważne choroby
Najnowsze badanie wykazało, że wikingowie mieli bardzo poważne problemy zdrowotne. Cierpieli przede wszystkim na choroby jamy ustnej, które uprzykrzały im życie.
Spis treści: Badania czaszek wikingów Na co chorowali wikingowie? Codzienność ludzi sprzed kilkuset lat Wikingowie zapisali się w powszechnej świadomości (głównie za sprawą popkultury) jako bezwzględni i nieustraszeni wojownicy. Mieszkańcy północy znani są ze swoich wypraw m.in. do Wielkiej Brytanii i Francji, gdzie grabili nawet największe średniowieczne miasta, a także podbijali niektóre regiony Anglii. Byli również znakomitymi żeglarzami, którzy docierali w odległe miejsca świata, jak brzegi Bizancjum, a nawet Nowej Fundlandii, wyspy u wybrzeży Kanady. Badania czaszek wikingów Dużo rzadziej mówi się jednak o codziennym życiu wikingów, co nie powinno dziwić. Wszak lud ten nie zostawił po sobie pisemnych dowodów i kronik, z których można by było dowiedzieć się o ich szarej rzeczywistości. Tutaj z pomocą przychodzą jednak badania archeologiczne, a także analizy wikińskich szczątków. W kościach bowiem zapisano często więcej niż na pojedynczych skrawkach papieru. Zespół szwedzkich naukowców z Uniwersytetu w Göteborgu przeprowadził badanie z wykorzystaniem tomografii komputerowej czaszek 15 osób, które pochowano na cmentarzu w Varnhem w Szwecji. Wszystkie szczątki pochodziły właśnie z epoki wikingów z okresu od X do XII wieku. Zdjęcia przedstawiające kości zmarłych zostały następnie przeanalizowane przez zespół stomatologów i patologów w celu zdiagnozowania potencjalnych schorzeń i dolegliwości. Na co chorowali wikingowie? Wnioski były poruszające. Okazało się, że większość czaszek była w bardzo złym stanie. W szczególności dotyczyło to części jamy ustnej i szczęki. Naukowcy na łamach czasopisma „BDJ Open” opublikowali artykuł, w którym szczegółowo opisali, na co mogły chorować poszczególne osoby. – Odkryliśmy oznaki stanów patologicznych zębów, wyrostka zębodołowego, kości żuchwowej, szczękowej, a nawet kosteczek w jamie bębenkowej i zatok przynosowych. Wyniki te wskazują na obecność zarówno klinicznie wykrywalnych schorzeń, takich jak próchnica zębów, choroba przyzębia, zmiany okołowierzchołkowe, ale także ślady zakażeń i objawy zapalenia zatok – napisali w artykule autorzy. Ok. 80% schorzeń wywołane było bakteriami. Naukowcy podkreślają, że społeczność wikingów w okresie chrystianizacji Szwecji cierpiała na bardzo poważne problemy stomatologiczne. Zakres schorzeń był naprawdę bardzo duży. Były nawet przypadki, gdy jedna osoba cierpiała na kilka chorób na raz. To przede wszystkim choroby zębów, ale także różne stany zapalne i infekcje. Niektóre z nich prowadziły nawet do utraty słuchu lub węchu. Codzienność ludzi sprzed kilkuset lat Naukowcy przyznają, że ludzie ci musieli przeżywać ogromne katusze, ponieważ schorzenia te powodują bardzo duży ból, gdy są nieleczone lub niewłaściwie leczone. A analiza wykazała, że niektórzy przechodzili nawet prymitywne zabiegi stomatologiczne. Problem w tym, że kończyły się one najczęściej jeszcze większym cierpieniem. – Wykorzystując tomografię komputerową jako metodę badania szczątków kostnych, udało nam się zidentyfikować schorzenia, które byłyby niemal niemożliwe do ustalenia przy wykorzystaniu innych metod. Nasze odkrycie dostarcza dodatkowych informacji o życiu codziennym ludzi z epoki wczesnego średniowiecza. Wyniki sugerują, że dalsze badania podobnych próbek mogą rzucić więcej światła na to, z jakimi problemami mierzyli się ludzie, nie tylko w Szwecji – podkreślili naukowcy z Göteborga. – Każdy wie, jak to jest odczuwać ból w jakimś miejscu. Czasem prowadzi to wręcz do desperackich prób uzyskania pomocy. Ale w tamtych czasach ludzie nie mieli takiej opieki medycznej i stomatologicznej, jaką mamy współcześnie, ani nawet metod łagodzenia bólu czy antybiotyków, jakie mamy teraz. Jeśli rozwinęła się infekcja, mogła utrzymywać się przez bardzo długi czas – tłumaczy Carolina Bertilsson, współautorka badania. – Niektóre infekcje mogły prowadzić do śmierci poprzez rozprzestrzenianie się na inne narządu lub nawet sepsę – dodała. Źródło: British Dental Journal Open Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Odkryto największą budowlę z epoki wikingów w Anglii. Ma tysiąc lat
Obszerny budynek z epoki wikingów, o powierzchni większej niż kort tenisowy, odkryli archeolodzy na farmie w północno-zachodniej Anglii. Była to część posiadłości należąca do lokalnego wodza lub króla.
Spis treści: Zagadkowa budowla z czasów średniowiecza Starsza niż sądzono. Największa budowla z czasów wikingów Czyją własnością była farma? Wciąż są znaki zapytania Historia Anglii jest ściśle związana z wojowniczymi Skandynawami. Wikingowie po raz pierwszy przybyli na wyspę pod koniec VIII wieku. Zapoczątkowało to okres kilkusetletnich zmagań o władzę z najeźdźcami. W 865 roku grupa wojowników z Danii podbiła kilka angielskich królestw. Anglosasom udało się wyprzeć Duńczyków w 954 r., ale nie na długo. W pierwszej połowie XI wieku Anglią władał duński król, Knut Wielki. W 1066 roku potomkowie Skandynawów zamieszkujący Francję – Normanowie – podbili wyspę. Zagadkowa budowla z czasów średniowiecza To właśnie z tych burzliwych czasów przełomu tysiącleci pochodzi najnowsze odkrycie angielskich archeologów. W 2022 roku badacze analizowali zdjęcia satelitarne pól uprawnych należących do High Tarns Farm w miejscowości Silloth. Wśród zbóż dostrzegli zarysy wielkiej konstrukcji. Początkowo sądzili, że są to zabudowania farmy związanej z pobliskim klasztorem założonym około 1200 roku – to ich poszukiwali. Te przypuszczenia zweryfikowano dopiero w czasie wykopalisk, które przeprowadziła organizacja Grampus Heritage and Training Limited pod kierunkiem Marka Grahama. Budowla jest faktycznie spora. Ma 50 m długości i 15 m szerokości w najszerszym miejscu. Archeolodzy byli zaskoczeni jej rozplanowaniem – nie pasowało do koncepcji na temat założenia związanego z cysterskim klasztorem. Kropkę nad i postawiły dopiero wykopaliska przeprowadzone w 2024 roku. Wzięło w nich udział kilkudziesięciu wolontariuszy. Tak szeroko zakrojone prace przyniosły zaskakujące rezultaty. Starsza niż sądzono. Największa budowla z czasów wikingów Okazało się, że była to budowla słupowa – po palach zachowały się doły. Wnętrze było podzielone na trzy części, bo wzdłuż dłuższej osi biegły dwa rzędy słupów, które wspierały dach. Budynek nie był prostokątny, ale obły w planie. Na razie zbadano jego centralną część, ale ze względu na działalność rolniczą nie znaleziono wewnątrz żadnych zabytków. – Tak duży budynek mógł być wielofunkcyjny i do pewnego stopnia podzielony, dlatego mamy nadzieję, że w przyszłości uda nam się zbadać jego północną i południową część – przekazali badacze National Geographic Polska. Pobrano próbki materiału organicznego i wykonano datowanie radiowęglowe. Okazało się, że konstrukcję wzniesiono na przełomie X/XI wieku. Zatem nie jest w żaden sposób związana z cysterskim klasztorem Holme Cultram – powstała znacznie wcześniej. Zdaniem badaczy, jest to największa budowla z epoki wikingów, jaką odkryto i odkopano w Wielkiej Brytanii. To znalezisko cieszy badaczy Kumbrii, bo istnieje bardzo niewiele namacalnych śladów z tego okresu w formie budowli. Ślady wpływów wikińskich zachowały się za to w formie nazw miejsc, dialektów i pochówków. – Znaczenie tego odkrycia, rzucającego światło na wczesne średniowiecze i strukturę społeczną w wiejskiej Kumbrii i szerzej, jest trudne do przecenienia – podkreślają badacze. Czyją własnością była farma? Wciąż są znaki zapytania Do obszernej budowli przylegał dół do produkcji węgla drzewnego i miejsce do suszenia zboża – zachowały się ziarna zwęglonego owsa. Ta druga instalacja uzyskała szerokie datowanie – od 990 do 1180 r. Może to oznaczać, że powstała trochę później niż sąsiadująca budowla, która z pewnością pochodziła z przełomu X i XI wieku. Najbardziej prawdopodobne jest, że kompleks ten stanowił centrum wczesnośredniowiecznego folwarku. Zagadką jest, do kogo należała ta farma. Na razie nie udało się znaleźć artefaktów, które by dały jednoznaczną odpowiedź. Należy pamiętać, że były to czasy walk z najeźdźcami ze Skandynawii i władza przechodziła z rąk do rąk. Jednak forma założenia może wskazywać na jego związek z wojowniczymi Duńczykami, bo podobnie rozplanowane farmy znane są ze Skandynawii w tym czasie. Kumbria była najeżdżana przez wikingów od IX wieku, więc ich wpływy nie powinny zaskakiwać. Archeolodzy sugerują, że farma należała do wodza lub króla. Niestety, na temat tego regionu Anglii z tych czasów mamy bardzo mało danych historycznych. Może dalsze wykopaliska rzucą nowe światło na burzliwy okres dziejów tego hrabstwa? Źródło: Grampus Heritage & Training Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Polsce znaleziono skarb wikingów. To monety, które pochodzą z odległych zakątków świata
Wśród pozostałości po wikińskim porcie zlokalizowanym w północnej Polsce, znaleziono skarb srebrnych monet. Pochodziły z miejsc bardzo odległych: Iraku, Syrii, a nawet Afganistanu. W jaki sposób Skandynawowie weszli w ich posiadanie?
Spis treści: Truso – osada znana długo tylko z relacji Wikiński skarb monet z Truso Skąd arabskie monety znalazły się wśród wikingów? Ludzie zakopywali skarby w ziemi od kilku tysięcy lat, chociaż motywy, które kierowały ludźmi, bywały różne. Ta praktyka była znana również wśród wikingów, także tych, którzy trafiali tysiąc lat temu na obecne tereny Polski. Oto historii jednego z nich. Truso – osada znana długo tylko z relacji W 1982 roku elbląski archeolog, dr Marek Franciszek Jagodziński, zlokalizował nad brzegiem jeziora Druzno w Janowie Pomorskim (woj. warmińsko-mazurskie), poszukiwaną od stuleci skandynawską osadę Truso. Była to archeologiczna sensacja, bo miejsce to zdążyło obrosnąć legendą niemal porównywalną z opowieściami na temat antycznej Troi czy mitycznej Atlantydy. Do tamtej pory znana była tylko z relacji anglosaskiego żeglarza Wulfstana, który w ostatnim dziesięcioleciu IX wieku trafił tam drogą morską. Ruszyły wykopaliska. W ich wyniku archeologom udało się pozyskać mnóstwo informacji na temat tego ośrodka. Truso stało się jednym z najlepiej przebadanych wikińskich ośrodków handlowych nad Morzem Bałtyckim. Dziś wiemy, że osada zajmowała ponad 20 ha. Otaczały ją umocnienia. Jej mieszkańcy zajmowali się hodowlą, rybołówstwem, wyspecjalizowanym rzemiosłem – kowalstwem, jubilerstwem, bursztyniarstwem i rogownictwem oraz handlem. Wikiński skarb monet z Truso Odkryto również wspaniały skarb srebrnych monet. Teraz można go obejrzeć na wystawie czasowej w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu zatytułowanej „Srebro wikingów. Skarb monet z Truso”, która potrwa do 11 marca br. Monety pochodziły z odległych zakątków świata dla wikingów, bo aż z Bliskiego Wschodu. Wybito je w mennicach irackich, syryjskich i afgańskich. Najstarsza z wizerunkiem perskiego (sasanidzkiego) władcy Chosrowa II pochodzi sprzed 628 roku. Pozostałe należały do władców arabskich – to dirhemy abbasydzkie. Najmłodsza moneta jest z początku IX wieku. Monety ukryto w pierwszej połowie IX wieku. W sumie jest to 11 monet w całości i 5 fragmentów. Monet w Truso znaleziono w sumie ponad tysiąc, ale były to porozrzucane w różnych miejscach – to zapewne zguby. Były najczęściej pokawałkowane – dla handlarzy liczył się kruszec, a nie nominał monet. Używano ich przez cały okres istnienia osady, czyli od VI do XI wieku. Po jej upadku część jej mieszkańców przeniosła się zapewne do osady powstającej w rejonie dzisiejszego Gdańska. Skąd arabskie monety znalazły się wśród wikingów? Wikingowie nie posiadali własnych mennic. Jednak wbrew obiegowej opinii, najczęściej trudnili się handlem, a nie krwawymi podbojami. Skandynawowie stworzyli szeroką sieć handlową. Objęła swoim zasięgiem ogromne tereny Europy i Azji. Wiemy, że osobiście docierali na tereny Bliskiego Wschodu. Ich głównym źródłem przychodu był handel niewolnikami, chociaż sprzedawali też sól, futra, bursztyn i poroże. Skandynawowie otrzymywali zapłatę w formie arabskich dirhemów. W ten sposób trafiały w obieg w Europie, ale jako pieniądz kruszcowy – ważono srebrne monety i to ich ciężar stanowił o wartości. Jaka była przyczyna złożenia skarbu monet w Truso? być może numizmaty ukryto w związku z jakimś zagrożeniem albo chciano przechować je na później; skarby bywały składane w ofierze – aby zapewnić sobie dobrobyt w życiu pozagrobowym lub przebłagać bogów w jakiejś sprawie; była to manifestacja wysokiej pozycji lokalnych elit politycznych. Monety ostentacyjnie niszczono i zakopywano; Archeolodzy uważają, że nie można wykluczyć kombinacji powyższych hipotez. Źródło: Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elblągu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zaskakujące praktyki pogrzebowe wikingów. W grobie znaleziono nietypowy artefakt
Archeolodzy odnaleźli w Norwegii trzy pochówki wikingów. Znajdowały się w nich monety i biżuteria, ale w jednym natrafiono na coś jeszcze. Wyrzeźbiony kamień, który według badaczy przypominał kobiece narządy płciowe…
Spis treści: Kim naprawdę byli wikingowie? Zaskakujące znalezisko w Norwegii Dowód na rozległy handel z trzema kontynentami Grób bez ciała Chociaż może się wydawać, że o wikingach wiemy już niemal wszystko, prawda jest taka, że większość powszechnej wiedzy o normańskich wojownikach zawdzięczamy legendom, mitom, a nawet współczesnej popkulturze. Wikingowie najczęściej przedstawiani są jako bezwzględni barbarzyńcy, którzy niosąc na sztandarach nordyckie bóstwa, zagrażali chrześcijańskiej Europie. I faktycznie, Normanowie dopuszczali się rajdów na Wielką Brytanię, Francję, a nawet wschodnie rubieże kontynentu. Kim naprawdę byli wikingowie? Jednak nie samymi podbojami żyli wikingowie. Ich wyprawy miały przede wszystkim charakter eksploracyjny. Przybysze ze Skandynawii poszukiwali terenów, na których mogliby się osiedlić i uprawiać ziemię. Wielu z nich było przecież rolnikami. A że często u pasa mieli miecze? Cóż. Takie to niespokojne były czasy. O wikingach wiemy sporo nie tylko z nordyckich sag, ale przede wszystkim z odkryć archeologicznych. Najwięcej mówią o nich pochówki, ponieważ nowoczesne techniki badawcze pozwalają rzucić światło nawet na szczegóły życia zmarłych. Ponadto groby zdradzają tajemnice skandynawskich praktyk pogrzebowych i wierzeń. Zaskakujące znalezisko w Norwegii W ostatnim czasie norwescy archeolodzy prowadzili wykopaliska na stanowisku Skumsnes w mieście Fitjar w południowo-zachodniej Norwegii. Odnaleźli tam kilkanaście szkieletów, które pochodziły z IX wieku n.e. Analiza wykazała, że pochowano tam co najmniej trzy kobiety, a w ich grobach znajdowały się monety, koraliki i inne elementy biżuterii. A także kamień, który naukowcy zidentyfikowali jako „kamień sromu” (ang. vulva stone). Badacze twierdzą, że odkrycie dostarcza nowych dowodów, potwierdzających istnienie rozległej sieci handlowej wikingów z Norwegii z krajami Europy, a także Bliskiego Wschodu. – Wikingowie niezwykle dużo podróżowali i prowadzili globalny handel, który obejmował co najmniej trzy kontynenty – napisali w oświadczeniu autorzy. Niektóre elementy biżuterii, a także część monet pochodzą z Irlandii i Anglii. Ale znaleziono również artefakty, które naukowcy identyfikują jako pochodzące z kraju Franków. W grobach odkryto także przedmioty z sąsiednich krajów, m.in. rzadką monetę z południowej Danii, która na rewersie miała wybitą łódź wikingów, a na awersie jelenia. Jej fotografie ilustrują ten artykuł. Dowód na rozległy handel z trzema kontynentami – Znalezisko potwierdza, że w tamtych czasach w społecznościach wikingów funkcjonował handel na duże odległości i powszechna migracja. Kobiety w grobach miały jakiś związek z Europą kontynentalną — powiedział Science Norway Søren Diinhoff, archeolog z Uniwersytetu w Bergen. – Być może przybyły one z zagranicy i poślubiły miejscowego wikinga – zastanawia się uczony. Badacze przypominają, że stanowisko archeologiczne Skumsnes w IX wieku było niewielką wsią, zarządzaną przez tamtejszego władcę. – Nie było to daleko od wybrzeża, więc mogła być ona punktem strategicznym dla podróżników – podkreśla Diinhoff. Jedna z kobiet została pochowana z kamieniami, które ułożone zostały w czterometrową konstrukcję przypominającą łódź. Prawdopodobnie miała jej towarzyszyć w życiu po śmierci. Grób bez ciała To właśnie w tym grobie znajdował się kamień, który przypominał kobiece narządy płciowe. Diinhoff uważa, że kamień ten mógł symbolizować kobietę, którą tam pochowano. – Możliwe, że wcale nie złożono tam jej ciała, ale grób był cenotafem, czyli swoistym pomnikiem bez ciała. To jednak tylko nasze domysły – powiedział norweski uczony. W grobie znaleziono również nożyce do wełny, a także narzędzia, które używane były do produkcji ubrań. Może to sugerować, że kobieta, której poświęcono cenotaf, miała w społeczności wysoki status. Produkcja tekstyliów była uważana za prestiżowy zawód, a klucz, jeden z darów grobowych, wskazuje, że była głową rodziny. To samo może dotyczyć pozostałych kobiet. – Jeśli nie należały do elity, to z pewnością zajmowały wysokie pozycje w hierarchii społecznej i ekonomicznej – wyjaśnia Urn Pedersen, archeolog z Uniwersytetu w Oslo w rozmowie z Science Norway. Źródła: Live Science, Science Norway Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W polskiej rzece odnalazł wczesnośredniowieczny miecz wikinga. Po 2 latach trafił do muzeum
Pracownik Muzeum Wojska w Białymstoku 2 lata temu odnalazł miecz pochodzący z czasów wczesnego średniowiecza. Natknął się na niego w rzece Supraśl.
Spis treści: Znalezienie miecza wikinga w rzece Supraśl Dwa lata konserwacji i badań w Toruniu Wikingowie na polskich ziemiach Są takie odkrycia, które są niczym wygranie na loterii. Tym bardziej, gdy autor się tego całkowicie nie spodziewa. Tak było w pewien upalny, sierpniowy weekend w Polsce w 2022 roku. Szczepan Skibicki, pracownik Muzeum Wojska w Białymstoku udał się nad rzekę Supraśl, aby popływać. Wszystko wskazywało na to, że będzie to dzień, jak każdy inny. Aż w pewnym momencie na dnie wody zauważył coś nietypowego. Znalezienie miecza wikinga w rzece Supraśl – To była niedziela, ok. godziny 17, kiedy pływałem w rzece Supraśl. Znałem to miejsce i pamiętam, że jakiś czas wcześniej była tam łacha piachu. Jednak kiedy już tam płynąłem, nie było po niej śladu. Mniej więcej na głębokości 120 cm zobaczyłem interesujący przedmiot, który okazał się mieczem – wspomina Skibicki. Szczęśliwie dla zabytkowego przedmiotu i jego dziedzictwa, znalazca był profesjonalnym pracownikiem naukowym i doskonale wiedział, co należy zrobić z tego rodzaju odkryciem – Wtedy po raz pierwszy i ostatni krzyczałem ze szczęścia pod wodą. Miałem po prostu fart, a dzięki mojemu wykształceniu i pracy wiedziałem, jak go zabezpieczyć i jakie służby powiadomić – wyjaśnia. Dwa lata konserwacji i badań w Toruniu Miecz trafił do konserwacji i analizy do naukowców z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. – Prezentowany obiekt jest na pewno wyjątkowy. Datujemy go na IX wiek. Jest to miecz typu E wg. typologii Petersena, używany przez wikingów i ludy bałtyckie. Najprawdopodobniej przybył tu z kimś ważnym i, co trzeba zauważyć, takiego miecza się nie gubi. Sądzimy z dużym prawdopodobieństwo, że doszło przy rzece do jakiejś potyczki, bitwy i miecz znalazł się w wodzie razem z właścicielem – komentuje dr Ryszard Kaźmierczak z UMK. – Na pewno jest to znalezisko wyjątkowe. Dzięki niemu w swoich zbiorach posiadamy już dwa „nagie miecze”, bowiem w latach 70. XX wieku został przekazany do muzeum miecz z X wieku, znaleziony także w rzece Supraśl. Ten prezentowany dziś jednak, dzięki bardziej nowoczesnym metodom konserwacji, zachował swoja strukturę oraz, co najbardziej wyjątkowe, zmineralizowaną skórę na rękojeści i głowicy – mówi Robert Sadowski, dyrektor Muzeum Wojska w Białymstoku. – Pracujemy już nad możliwością eksponowania tego wyjątkowego miecza od grudnia tego roku w jednej z naszych sal wystawienniczych. Natomiast w przyszłym roku w naszych „Zeszytach Naukowych” ukaże się artykuł dotyczący tego zabytku – dodaje dyrektor. Wikingowie na polskich ziemiach Miecz typu E był to charakterystyczny miecz wikingów z okresu od 800 do 1000 r. n.e.. Posiada typowy dla tego okresu kształt jelca (część ochronna, najczęściej w formie krzyża) i głowni ze zdobieniami w formie niewielkich otworów. Takie miecze pochodziły z Norwegii. Klinga i jelec były wykonywane z brązu. Rękojeść wykonywana była z drewna i owijana naturalną skórą, która miała dawać pewny uchwyt w trakcie walki. Wikingowie mieli pojawić się po raz pierwszy w Polsce na przełomie VIII i IX wieku. Historycy podejrzewają, że początkowo założyli dwie osady w łańcuchu emporiów łączących Morze Północne i Bałtyk. Kompleks Świelubie-Bardy niedaleko dzisiejszego Kołobrzegu zawdzięczamy właśnie wikingom z środkowej Szwecji. Z kolei Truso na ówczesnej ziemi Prusów powstało w okolicy współczesnego Elbląga w IX wieku, a jego założycielami byli wojownicy z Danii. W koloniach tych wikińscy podróżnicy mieli produkować artefakty z bursztynu, żelaza, rogu, skór i metali. Wikingowie na polskich ziemiach pojawili się drugi raz w drugiej połowie X stulecia. Przybywali wówczas na wyspę Wolin, gdzie znajdowała się legendarna osada Jomsborg. Było to swoiste centrum handlu. Co ciekawe, niektórzy naukowcy sugerują, że to właśnie wikingowie przyczynili się do… powstania państwa polskiego. Źródło: Arkeonews Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Gotlandia – odkryj wyspę wikingów, festiwali i niesamowitych krajobrazów
Gotlandia, największa wyspa na Bałtyku, to miejsce pełne historii, pięknych krajobrazów i unikatowego klimatu, który przyciąga turystów szukających spokoju i autentycznych doświadczeń. Owa "wyspa bogów" oferuje coś więcej niż tylko malownicze widoki – jej bogata historia, związana z wikingami, średniowiecznymi miastami oraz unikatowym stylem życia, czyni ją jedną z najbardziej intrygujących destynacji w Szwecji.
Spis treści: Atrakcje Gotlandii – co zobaczyć? Najlepsze plaże na Gotlandii Festiwale i wydarzenia na Gotlandii Historia i dziedzictwo Gotlandii Podsumowanie Gotlandia to jedna z najpiękniejszych wysp na Bałtyku, zwana także „wyspą bogów". Z fascynującą historią wikingów, średniowiecznym miastem Visby, magicznymi plażami i unikatowymi formacjami skalnymi, Gotlandia przyciąga turystów z całego świata. Dowiedz się, co zobaczyć na Gotlandii, jakie atrakcje czekają na wyspie Fårö, oraz jakie wydarzenia, jak festiwal średniowieczny, są warte uwagi. To miejsce pełne spokoju, dzikiej przyrody i niepowtarzalnego klimatu, idealne na wypoczynek. Atrakcje Gotlandii – co zobaczyć? Gotlandia oferuje turystom niesamowitą różnorodność atrakcji, które pozwalają zarówno na relaks, jak i eksplorację historycznych oraz naturalnych miejsc. Poniżej przedstawiamy najważniejsze z nich. Średniowieczne miasto Visby Visby, stolica Gotlandii, jest jednym z najlepiej zachowanych średniowiecznych miast w Europie, wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Miasto otacza potężny mur obronny o długości ponad 3 kilometrów, z 36 wieżami i trzema bramami. Jest jedną z najlepiej zachowanych średniowiecznych fortyfikacji w regionie bałtyckim. Spacerując po Visby, można odkryć urokliwe uliczki, historyczne budynki oraz liczne kościoły, takie jak Katedra św. Marii, która pochodzi z XIII wieku. Na szczególną uwagę zasługuje także Muzeum Gotlandii, które przybliża historię i kulturę wyspy, w tym życie wikingów, którzy przez wieki zamieszkiwali tę wyspę. Raukary – formacje skalne Gotlandii Jedną z najważniejszych atrakcji naturalnych Gotlandii są tzw. raukary – unikatowe formacje wapiennych ostańców. Zostały wyrzeźbione przez wodę i wiatr na przestrzeni milionów lat. Te magiczne skały, przypominające gigantyczne figury, można znaleźć w różnych częściach wyspy, szczególnie na wyspie Fårö oraz w rezerwacie przyrody Folhammar. Legenda głosi, że raukary chronią wyspę przed złymi mocami i są źródłem siły dla jej mieszkańców. Te niezwykłe formacje skalne przyciągają nie tylko turystów, ale także artystów i filmowców z całego świata, którzy szukają inspiracji w tym surowym, ale pięknym krajobrazie. Wyspa Fårö – magiczny krajobraz Bergmana Fårö, mała wysepka oddzielona od Gotlandii, to miejsce o niepowtarzalnym klimacie i urodzie. Z surowym krajobrazem, skalistymi wybrzeżami i piaszczystymi plażami, Fårö stała się domem dla jednego z najwybitniejszych reżyserów filmowych – Ingmara Bergmana. Wyspa była dla niego miejscem niekończącej się inspiracji. Wiele z jego filmów, takich jak „Fanny i Aleksander" czy „Persona”, zostało nakręconych właśnie tutaj. Krajobraz Fårö jest niezwykle zróżnicowany. Od białych piaszczystych plaż, po kamieniste, niemal pustynne tereny wokół latarni morskiej Fårö fyr. Raukary Fårö są szczególnie imponujące, a ich fantastyczne kształty stanowią doskonały kontrast dla dzikiej przyrody. Najlepsze plaże na Gotlandii Gotlandia to nie tylko historia i surowe krajobrazy, ale także przepiękne plaże, które są idealnym miejscem do relaksu i kąpieli słonecznych. Szwedzi szczególnie cenią sobie lato na Gotlandii, gdyż to właśnie wtedy można skorzystać z długich dni i łagodnego klimatu wyspy. Sudersand – perła Gotlandii Plaża Sudersand na Fårö jest jedną z najbardziej znanych i popularnych plaż w Szwecji. Szeroka na 25 metrów, otoczona wysokimi wydmami porośniętymi zieloną trawą, stanowi idealne miejsce na letni wypoczynek. Plaża ta jest również rajem dla miłośników sportów wodnych oraz rodzin z dziećmi. Piaszczyste i kamieniste wybrzeża Fårö Fårö oferuje także bardziej dzikie i surowe plaże, jak te w okolicach latarni morskiej Fårö fyr. Kamieniste brzegi, porośnięte rzadką roślinnością, tworzą niemal postapokaliptyczny krajobraz, który kontrastuje z łagodnym i błękitnym Bałtykiem. Te miejsca, mimo że mniej popularne, zachwycają swoją dzikością i spokojem. Festiwale i wydarzenia na Gotlandii Gotlandia słynie z organizacji licznych wydarzeń kulturalnych, z których najbardziej znany jest Tydzień Średniowieczny. Tydzień Średniowieczny w Visby Każdego roku, na początku sierpnia, Visby zmienia swoje oblicze podczas Tygodnia Średniowiecznego. Ulice miasta zapełniają się rycerzami, kuglarzami, ulicznymi artystami oraz turystami przebranymi w średniowieczne stroje. Festiwal ten, będący jednym z największych wydarzeń tego typu w Europie, przyciąga tysiące gości z całego świata. Podczas Tygodnia Średniowiecznego odbywają się liczne turnieje rycerskie, pokazy strzelania z łuku oraz tradycyjne jarmarki, na których można spróbować lokalnych potraw oraz kupić rękodzieło. Jest to idealny czas na to, aby poczuć ducha dawnej Gotlandii i przenieść się w czasie o kilka wieków. Wizyty artystyczne na wyspie Fårö Fårö, dzięki swojemu wyjątkowemu krajobrazowi i związkom z Ingmarem Bergmanem, stało się miejscem pielgrzymek dla artystów i reżyserów z całego świata. W lipcu, w rocznicę urodzin Bergmana, na wyspie odbywa się festiwal filmowy, na którym pojawiają się twórcy, tacy jak Wim Wenders czy Andriej Zwiagincew. Fani jego twórczości mają także możliwość zwiedzania posiadłości Bergmana, co czyni tę wyspę jeszcze bardziej wyjątkowym miejscem na mapie Gotlandii. Historia i dziedzictwo Gotlandii Gotlandia to wyspa o bogatej historii, która sięga czasów prehistorycznych. Ślady osadnictwa pochodzą sprzed 7 tysięcy lat, a w średniowieczu wyspa stała się ważnym ośrodkiem handlowym w regionie Morza Bałtyckiego. Ślady wikingów na wyspie Wikingowie przez wieki zamieszkiwali Gotlandię, co potwierdzają liczne znaleziska archeologiczne, w tym grobowce oraz skarby, które odkryto na początku XX wieku. Gotlandia była również ważnym punktem handlowym, a jej mieszkańcy zajmowali się zarówno rolnictwem, jak i rybołówstwem oraz handlem. Znaczenie Gotlandii w średniowieczu W średniowieczu Gotlandia była jednym z najważniejszych ośrodków handlowych na Bałtyku, a Visby stało się potężnym miastem hanzeatyckim. Dzięki swojemu położeniu wyspa przyciągała kupców z całej Europy, a Visby stało się jednym z najbogatszych miast regionu. Podsumowanie Gotlandia to wyspa pełna kontrastów – z jednej strony surowe, skaliste krajobrazy, z drugiej zaś przepiękne plaże i urokliwe, średniowieczne miasteczka. To miejsce, które zachwyca zarówno miłośników historii, jak i natury. Gotlandia oferuje niezapomniane widoki, fascynującą historię oraz wydarzenia kulturalne, które przyciągają tysiące turystów każdego roku.
W Szwecji odnaleziono ogromny cmentarz wikingów. W przeszłości został całkowicie zniszczony
Archeolodzy z Narodowego Muzeum Historycznego Szwecji dokonali zaskakującego odkrycia. Znaleźli pozostałości cmentarzyska wikingów, o którego istnieniu nikt nie wiedział.
Spis treści: Olbrzymi cmentarz wikingów Kurhan przypominający olbrzymi statek Enigmatyczna wioska w pobliżu cmentarzyska Archeolodzy dokonali właśnie kolejnego odkrycia, które rzuca światło na historię i kulturę wikingów. W niewielkiej wsi Tvååker w południowo-zachodniej Szwecji prowadzone były wykopaliska ratunkowe, które poprzedzają rozbudowę lokalnej infrastruktury drogowej. Naukowcy mieli podejrzenia, że w tym miejscu mogła znajdować się osada z epoki kamienia. Po kilku miesiącach prac odnaleziono jedynie kilka śladów z tego okresu, ale trafili również na coś znacznie większego. Olbrzymi cmentarz wikingów Początkowo badacze odnaleźli 5 grobów, ale wszystkie były bardzo zniszczone. Udało im się jednak ustalić, że były to pochówki ciałopalne, a analiza wykazała, że złożono w nich zarówno ludzi, jak i zwierzęta. Szybko się okazało, że jest to część większej nekropolii, która może mieć ponad 1200 lat. Każdy kolejny grób wykazywał podobny schemat pogrzebowy. Naukowcy stwierdzili, że jest to zatem cmentarz, na którym grzebano wikingów. Badacze zidentyfikowali w sumie 139 grobów. Co ciekawe, uczeni uważają, że wykopali dopiero niewielki fragment tego cmentarza. – To zaledwie sześć procent całej nekropolii – mówi Petra Nordin, archeolog i kierownik wykopalisk. W trakcie badań autorzy odkrycia doszli do interesujących wniosków. Według nich, miejsce pochówku wikingów zostało wybrane nie przez przypadek. Był to punkt położony w strategicznym miejscu, na przecięciu dwóch ważnych szlaków transportowych. Kurhan przypominający olbrzymi statek – Problem polega na tym, że ziemia tutaj została niemal całkowicie zaorana i wyrównana. Oznacza to, że musieliśmy interpretować wszystko na podstawie mocno zniszczonych pozostałości. Na szczęście udało się ustalić, gdzie znajdowały się stosy kremacyjne – mówi Nordin. Na podstawie wszelkich śladów i artefaktów znalezionych wśród grobów archeologom udało się ustalić coś jeszcze. Na terenie nekropolii prawdopodobnie złożono ciała wikingów, które spoczęły w ok. 50-metrowym kurhanie przypominającym statek. Choć pochówki na statkach były powszechną praktyką wśród skandynawskich wojowników, to zazwyczaj dokonywano tego na jednostkach z drewna i nie były one tak duże. Enigmatyczna wioska w pobliżu cmentarzyska – Zwykle podczas wykopalisk od początku ma się pojęcie o wielkości grobu, ale tutaj, gdzie pochówki zostały tak mocno zniszczone, jest to dużo bardziej skomplikowane – wyjaśnia Nordin. Archeolodzy odkryli również, że na cmentarzysku znajdowało się bardzo dużo pochówków psów. – Pies był kompanem wikinga i towarzyszył zmarłemu w trakcie kremacji – tłumaczy naukowiec. Naukowcy wciąż próbują zrozumieć, kim byli wikingowie pochowani nieopodal Tvååker i dlaczego tak wielu złożono na tym konkretnym cmentarzu. Większość artefaktów, które mogłyby być jakąkolwiek wskazówką, została poważnie uszkodzona przez pożar. Wśród zachowanych przedmiotów są klamry od pasów, ceramika i kilka monet. Jedna z nich datowana jest na lata 795–806 n.e. Znaleziono również kości innych zwierząt, m.in. ptaków, bydła, a także świń. – Ale gdzie mieszkali ludzie, którzy zostali tu pochowani? To coś, co wciąż spędza nam sen z powiek. Prawdopodobnie w rejonie Tvååker znajdowała się wioska, która rozrosła się już w późnej epoce wikingów. Cmentarz staje się zatem ważnym elementem układanki dla badań epoki żelaza w tym rejonie – mówi Petra Nordin. I dodaje, że nadal zagadką jest, gdzie znajdowała się ta wioska. Być może na tym skupią się ich kolejne badania. – Niektóre przekazy wskazują, że mogła tu istnieć wioska, która była ważnym centrum handlowym – dodaje. Źródło: Live Science. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".