Polska ma swoją krzywą wieżę. Mówią na nią „Śląska Piza”
Największa krzywa wieża w Polsce znajduje się na południu kraju. Choć nie dorównuje rozmiarami słynnej włoskiej konstrukcji z Pizy, przyciąga masę turystów i zachwyca swoją niezwykłą formą.
W tym artykule: Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich Dlaczego wieża w Ząbkowicach Śląskich jest krzywa? Krzywa Wieża w Pizie to jedna z najbardziej znanych i najczęściej odwiedzanych budowli globu. Wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO zabytek odwiedza rocznie blisko 10 milionów turystów. Prawdziwym grzechem byłoby nieuwiecznienie wizyty na Placu Cudów (wł. Piazza del Duomo) na zdjęciu. Oczywiście w charakterystyczny sposób, czyli „podpierając” budynek wyciągniętymi rękami. W 2023 roku mierząca niespełna 55 metrów wysokości wieża w Pizie obchodziła 850-lecie. Budowa Torre pendente di Pisa rozpoczęła się dokładnie 9 sierpnia 1173 r. i podzielono ją na trzy etapy. Podczas trwających niemal 200 lat prac dzwonnica niespodziewanie zaczęła się lekko przechylać, czego powodem był wybór niewłaściwego podłoża. Wykorzystał to m.in. Galileusz w swoim eksperymencie z przełomu XV i XVI w. Włoski uczony zrzucający kule o różnych masach z Krzywej Wieży, udowodnił, że czas trwania spadku swobodnego nie zależy od masy ciała. Pierwsze próby „wyprostowania” wieży rozpoczęły się w XIX wieku. Niestety, okazało się to kompletnie nieskuteczne i przyniosło skutek dokładnie odwrotny od zamierzonego. Pod koniec XIX w. odchylenie osiągnęło 5,24 stopnia. Eksperci ostrzegali, że jeśli przechylenie przekroczy 5,44 st., budynek może runąć. Tak się jednak nie stało, ale gdy nachylenie wyniosło 5,5 st., podjęto decyzję o zamknięciu obiektu w celu jego wzmocnienia i ustabilizowania. Przeprowadzenie prac powierzono grupie inżynierów pod kierunkiem profesora geotechniki Michele Jamiolkowskiego z Politechniki w Turynie. Jak zaznaczają przedstawiciele Opera Primaziale Pisana, organizacji opiekującej się budowlą, obecnie „stan zdrowia Krzywej Wieży w Pizie jest znakomity”. Odchylenie wieży od pionu wynosi niecałe 4 stopnie. Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich Niewiele osób wie, że aby zobaczyć krzywą wieżę wcale nie trzeba jechać do Włoch. Podobną konstrukcję znajdziemy również w Polsce, a dokładniej w Ząbkowicach Śląskich, oddalonych o ok. 70 km od Wrocławia. „Śląska Piza” jest największym tego typu obiektem w kraju. Mierzy 34 metry wysokości, czyli o 20 m mniej niż jej pizański odpowiednik. Z kolei jej obecne odchylenie od pionu wynosi 2,12 m. Choć dziś Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich uchodzi za jedną z największych atrakcji regionu, nie wiadomo, kiedy dokładnie powstała i dlaczego. Wśród historyków pojawiła się teoria, że budowla jest pozostałością przedlokacyjnego zamku. Inny natomiast twierdzą, że wieża była częścią bramy miejskiej. Ostatnia koncepcja zakłada, że śląska wieża – podobnie jak ta znajdująca się w Pizie – miała służyć jako dzwonnica. Co zresztą miało miejsce od XV wieku aż do czasów II wojny światowej. W 1858 roku w wyniku pożaru wieża uległa zniszczeniu, szczególnie jej górna część. Początkowo władzę miasta chciałby rozebrać budynek, jednak ostatecznie podjęto decyzję o odbudowie uszkodzonych fragmentów. Wówczas „śląska Piza” otrzymała zwieńczenie w kształcie jaskółczych ogonów, które możemy podziwiać do dzisiaj. W ramach zakończonych w 1860 r. prac remontowych dobudowano od strony południowej także niewielką wieżyczkę ze spiralną klatką schodową. Dlaczego wieża w Ząbkowicach Śląskich jest krzywa? Pytanie o to, dlaczego wieża w Ząbkowicach Śląskich jest krzywa, również od wieków zostaje bez odpowiedzi. Powodem miały być wstrząsy tektoniczne, które nawiedziły tę część Polski 15 września 1590 roku. Do takiego obrotu spraw mogło doprowadzić również rozmoknięcie gruntu, przyczyniające się do osiadania budynku. Do ciekawych wniosków doszli eksperci prowadzący badania tuż po pożarze. Dowiedli oni, że wieża od samego początku była pochylona. Autorzy projektu chcieli w ten sposób wyróżnić się na tle innych polskich miast. Co więcej, przed wydarzeniami z 1858 r. w górnej części budynku, która uległa zniszczeniu, widniał napis: „Nazywam się Johannes Gleiß, wybudowałem tę wieżę krzywą z pilnością” (niem. Ich heiß Johannes Gleiß, hab diesen Turm schieff gebaut mit Fleiß). Nie ma jednak żadnych dokumentów potwierdzających te słowa. Przypomnijmy, że Krzywą Wieżę znajdziemy również w mieście Mikołaja Kopernika. Toruńska baszta ochronna wybudowana została w drugiej połowie XIII wieku. Jej odchylenie do pionu – spowodowane przesunięciem się gliniastego podłoża – wynosi 1,46 m. Legenda głosi, że kto bez zachwiania stanie przy wieży, ma czyste sumienie. Źródło: dolnyslask.travel. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Wielki jak Big Ben – ciekawostki o jednym z najważniejszych punktów na turystycznej mapie Londynu
Big Ben pojawia się w tle opowieści o Sherlocku Holmesie i tych o Harrym Potterze. Jest obok angielskich duble-deckerów, bobby’ch w charakterystycznych czapkach i budek policyjnych, którymi mógłby podróżować Doktor Who, najbardziej znanym symbolem Londynu.
W tym artykule: Dlaczego wieża nazywa się Big Ben? Ile lat budowano Big Ben? Z czego zbudowany jest Big Ben? Kto zaprojektował Big Ben? Ciekawostki o Big Benie Big Ben w kulturze masowej Choć Big Ben jest znanym punktem orientacyjnym w Londynie, jego oficjalna nazwa brzmi Elizabeth Tower. Wieża, która przez wiele lat była znana jako Wieża Zegarowa, została przemianowana na cześć królowej Elżbiety II podczas jej Diamentowego Jubileuszu w 2012 roku. Dlaczego wieża nazywa się Big Ben? Ale na tym nie kończy się zamieszanie z nazwami. Bo chociaż mówiąc „Big Ben” zwykle odnosimy się do wieży z zegarem, to pierwotnie imię to nosił wewnętrzny dzwon wieży. Oficjalnie nazywał się on Wielkim Dzwonem, a nazwa "Big Ben" wzięła się z od imienia pierwszego komisarza robót publicznych w Londynie – Benjamina Halla. Choć mogło być jeszcze inaczej, bo Big Ben mógł też nawiązywać do Benjamina Caunta, pięściarza wagi ciężkiej, cieszącego się ogromną popularnością w okresie oddania do użytku wieży. A do samego oddania wieży doszło w połowie XIX wieku. Wszystko zaczęło się od tragicznego pożaru, jaki wybuchł 16 października 1834 roku. Pożar zniszczył znaczną część Pałacu Westminsterskiego – siedzibę brytyjskiej Izby Gmin, Izby Lordów oraz urzędów z nimi związanych. Ile lat budowano Big Ben? Pałac został przebudowany. W niezmienionej formie ocalały zaledwie dwie historyczne struktury: 900-letnia Westminster Hall oraz kaplica św. Stefana. Właśnie w trakcie odbudowy pałacu rozpoczęto konstruowanie neogotyckiej wieży zegarowej. Projektantami kompleksu, w tym wieży, byli między innymi Charles Barry oraz jego asystent Augustus W. Pugin. Prace rekonstrukcyjne trwały aż do roku 1858. W obecnej postaci pałac liczy sobie 1200 pomieszczeń. Ma rozbudowaną sieć korytarzy o łącznej długości ponad trzech kilometrów. Z czego zbudowany jest Big Ben? Sama wieża została wzniesiona na grubej na trzy metry betonowej płycie o boku 15,2 metra. Wysokość wieży zegarowej wynosi 96,3 metra, a każda z czterech tarcz zegarowych ma średnicę 7 metrów. Dostęp na szczyt wieży zapewniają kręte schody liczące 334 stopnie. Sam dzwon waży aż 13,7 ton, co stanowi dwukrotność masy Tyranozaura! Średnica dzwonu to 2,7 metra, a wewnątrz dzwonu znajduje się młotek ważący około 200 kg. Budowa wieży wymagała niemal 90 metrów sześciennych kamienia i ponad 2600 metrów sześciennych cegieł. Tarcze zegarowe składają się z 312 sekcji szkła opalowego, wymagającego czyszczenia co 5 lat. Kto zaprojektował Big Ben? Pierwotny projekt mechanizmu zegarowego stworzył Edward Dent. Ale to Edmund Beckett Denison, który zmodyfikował projekt Denta, jest znany jako główny projektant zegara. Denison, choć nie był zegarmistrzem, odegrał kluczową rolę w kształtowaniu końcowego projektu, który jednak nie został opatentowany, pozostając otwarty dla zegarmistrzów. Tarcza zegara, zaprojektowana przez Augustusa Pugina, została umieszczona w stalowej ramie o średnicy siedmiu metrów. Wskazówka godzinowa mierzy 2,7 metra, a minutowa 4,2 metra. Rzymskie cyfry mają wysokość 60 centymetrów. Atrakcje w Anglii - 8 miejsc i rzeczy, które warto zobaczyć! By zobaczyć najpopularniejsze atrakcje w Anglii musimy się przede wszystkim udać do Londynu – ale nie tylko tam! Czy warto? Oczywiście! W Anglii czeka na nas bowiem wiele atrakcji! A chociaż wieża zegarowa nosi obecnie imię królowej Elżbiety II, to sam zegar jest nieodłącznie związany z inną monarchinią. Na każdej z tarcz Big Bena widnieje napis "Domine salvam fac reginam nostram Victoriam primam", co oznacza: Panie, zachowaj naszą królową Wiktorię Pierwszą. Ciekawostki o Big Benie Każdy zegar wykorzystuje wahadło do regulacji ruchu wskazówek. Jego regulacja zakłada dodawanie lub odejmowanie niewielkich ciężarków, za które służyły drobne monety. Jeśli zegar się spieszy, dodaje się angielskie grosze (pence, penny) do wahadła, a jeśli działa za wolno, usuwa się monetę. Stąd wywodzi się angielskie powiedzenie "putting a penny on". Big Ben został uruchomiony po raz pierwszy 11 lipca 1859 roku. Niestety już dwa miesiące później dzwon pękł, przez co wieża milczała przez cztery lata, aż do naprawy dzwonu. Ale to nie jedyna sytuacja, gdy najsłynniejszy zegar świata nie działał prawidłowo. W 1949 roku działanie zegara zakłóciło stado ptaków, które osiadło na wskazówce minutowej. W wyniku tego ptasiego wybryku zegar opóźnił się o 41 minut. Kolejne spóźnienie miało miejsce w nocy sylwestrowej w 1962 roku, kiedy Big Ben spóźnił się o 10 minut z powodu intensywnych opadów śniegu. W 1976 roku doszło do pierwszej i jedynie usterki mechanicznej, spowodowanej uszkodzeniem mocowania regulatora wiatrakowego. Przyspieszenie mechanizmu bicia doprowadziło do uszkodzenia łożysk, pęknięcia ramy i zniszczenia wielu elementów. Zegar zamilkł niemal na rok, od 10 sierpnia 1976 roku do 9 maja 1977 roku. W tym czasie prowadzono naprawy i przywracano zniszczone elementy, wprowadzając jednocześnie nowoczesne zabezpieczenia. W 1997 roku zdarzyły się dwa zatrzymania zegara, a 27 maja 2007 przestał tykać na 90 minut. Big Ben w kulturze masowej Big Ben gości w wielu produkcjach filmowych, w tym w filmach Disneya takich jak: „Piotruś Pan” „101 dalmatyńczyków” „Pułapka na rodziców” „Mary Poppins powraca” Pojawił się także w produkcjach filmowych takich jak: „Dzień, w którym zatrzymała się Ziemia” „28 dni później” „V jak Vendetta” „Sherlock” „Widmo” „Upadł Londyn” Prawdę powiedziawszy trudno znaleźć film pozbawiony choćby krótkiej scenki z Big Benem w tle, jeśli tylko akcja obrazu toczy się w Londynie. Wieża zegarowa jest także popularną atrakcją turystyczną w Wielkiej Brytanii. Big Ben to świadek historii, ponieważ był obecny podczas panowania sześciu monarchów. Wieża przetrwała wiele zdarzeń historycznych, w tym okres bombardowań Londynu w okresie drugiej wojny światowej. Została nawet uszkodzona przez niemieckie bombowce w 1941 roku. Wieża jest oświetlona 28 bardzo energooszczędnymi żarówkami, które wytrzymując nawet 60 000 godzin pracy. Podczas sesji parlamentu zapala się również specjalne światło na szczycie wieży, znane jako światło Ayrtona. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Krzywa Wieża w Pizie ma już 850 lat. Uroczystości we Włoszech będą trwały cały rok
Słynna Krzywa Wieża w Pizie ma już 850 lat. 9 sierpnia 2023 roku rozpoczęły się obchody rocznicy położenia kamienia węgielnego pod jej budowę. Z tej okazji przygotowano wiele imprez i różnego rodzaju uroczystości, które będą trwały aż cały rok.
W tym artykule: 850-lecie Krzywej Wieży w Pizie Czy Krzywa Wieża w Pizie upadnie? Dlaczego w Pizie zbudowano krzywą wieżę? Czy Krzywa Wieża w Pizie była zagrożona upadkiem? Ozdobą Placu Cudów w Pizie jest słynna Krzywa Wieża. Razem z baptysterium i katedrą tworzą jedno z najsłynniejszych miejsc we Włoszech i w całej Europie. Odwiedzający Plac Cudów obowiązkowo robią sobie zdjęcie z wieżą. Turyści najchętniej ustawiają się tak, żeby wydawało się, iż podpierają krzywy budynek wyciągniętymi rękami. 850-lecie Krzywej Wieży w Pizie Ten wyjątkowy zabytek obchodzi właśnie 850-lecie. Dokładnie 9 sierpnia 1173 roku rozpoczęła się budowa wieży. To właśnie tego dnia położono kamień węgielny pod jej budowę. Z okazji jubileuszu przygotowano wiele imprez i różnego rodzaju uroczystości, które będą trwały cały rok. Na 9 sierpnia zaplanowano m.in. 12.00 bicie dzwonów dzwonnicy, Od 20:30 do północy bezpłatny wstęp do wszystkich zabytków na Piazza del Duomo z wyjątkiem dzwonnicy (nie można jej zwiedzać ze względów bezpieczeństwa), O 21:30 odbędzie się Iluminacja Krzywej Wieży i projekcja logo 850-lecia na zewnętrznej ścianie Muzeum Opery, Od 21:45 na schodach Katedry (przed drzwiami San Ranieri) odbędzie się koncert fortepianowy Maestro Ramina Bahramiego. W repertuarze m.in: J.S.Bach: Aria z „Wariacji Goldbergowskich, W.A.Mozart: Marsz turecki, Beethoven: Dla Elizy, Brahms: Intermezzo, F.Chopin: Walec cis-moll. Pomimo upływu lat, Krzywa Wieża jest w bardzo dobrej kondycji. Przegląd stanu technicznego z ubiegłego roku wykazał, że przez ostatnie dwie dekady budowla... nieznacznie wróciła do pionu. Odchylenie o kilka stopni od pionu to na pozór niewiele. Jednak gdy wejdzie się na Plac Cudów, od razu rzuca się w oczy, że Krzywa Wieża w Pizie jest tak nazywana nieprzypadkowo. Budowla, mająca już ponad osiem wieków, mocno przechyla się w kierunku południowym. Na szczęście zawalenie się jej nie grozi. W grudniu skończyła się ocena stanu budynku, wykonana dwie dekady po wielkim remoncie, jaki wieża przeszła pod koniec ubiegłego wieku. Wynik wypadł lepiej niż oczekiwano. Okazało się, że od 2001 r. wieża nieznacznie wróciła do pionu. Jej wychylenie zmniejszyło się o 4 cm. Czy Krzywa Wieża w Pizie upadnie? Kontrolą stanu budowli zajął się zespół inżynierów geotechników zaangażowany przez Opera Primaziale Pisana, organizację non-profit opiekującą się wieżą. – Biorąc pod uwagę, że mamy do czynienia z 850-letnim pacjentem, który odchyla się o około 5 metrów, stan zdrowia Krzywej Wieży w Pizie jest znakomity – powiedział rzecznik organizacji dla włoskiej agencji prasowej ANSA. 6 rzeczy, których musisz spróbować we Włoszech Zebraliśmy smaki i doświadczenia, które sprawiają, że do Włoch wracamy z wielką chęcią. Oto one! W tej chwili odchylenie wieży od pionu wynosi niecałe 4 stopnie. Ustalono też, że wieża bardzo delikatnie się chwieje. Oscylacja wynosi około pół milimetra na rok, podał Nunziante Squeglia, profesor geotechniki na Uniwersytecie Pizy, jeden z członków zespołu monitorującego stan wieży. – Jednak to, co się najbardziej liczy, to stabilność wieży – skomentował prof. Squeglia dla ANSA. – A ta jest znacznie lepsza niż przewidywano – dodał. Inżynierowie są zdania, że budowla została zabezpieczona na następne 300 lat. Pojawiły się też głosy, że dzięki nowoczesnym technikom inżynieryjnym w przyszłości może się nawet wyprostować. Dlaczego w Pizie zbudowano krzywą wieżę? Fundamenty ikonicznego zabytku Włoch położono w sierpniu 1173 r. Pięć lat później, gdy powstawało już drugie piętro, prace trzeba było wstrzymać. Zauważono bowiem, że wieża odchyla się od pionu. Był to efekt niewłaściwego wyboru podłoża. Postawiona na niestabilnym gruncie z gliny i piasku wieża zaczęła nierówno osiadać. Przez następne sto lat pizańczycy zajmowali się głównie wojowaniem z konkurencyjnymi miastami regionu – Florencją, Genuą i Lukką. Dopiero w 1272 roku podjęto dalsze prace nad wieżą. W sumie wyszło to jej na dobre: przez wiek ziemia pod nią ustabilizowała się. Dzięki temu, jak się przypuszcza, budynek nie zawalił się od razu po postawieniu. Dodatkowo zwiększono wysokość pięter po jednej stronie, by wieża wydawała się prostsza. Gdy w połowie XIV w. kończono konstrukcję, budowla odchylała się od pionu o połowę mniej niż obecnie. Czy Krzywa Wieża w Pizie była zagrożona upadkiem? Od tego czasu budowla przetrwała cztery trzęsienia ziemi. Była użytecznym miejscem naukowych eksperymentów. Podobno to z niej Galileusz zrzucał kule armatnie, co doprowadziło go do odkrycia prawa swobodnego spadania. Stopniowo jednak wieża wykrzywiała się coraz bardziej. Pod koniec XX w. sytuacja zrobiła się już niebezpieczna: budowla odchylała się od pionu o 5,5 stopnia. Została wówczas zamknięta na prawie dekadę, w czasie której wzmacniano ją i stabilizowano. Zajęła się tym grupa inżynierów pod kierunkiem profesora geotechniki Michele Jamiolkowskiego z Politechniki w Turynie. Wulkany we Włoszech - które z nich warto zobaczyć? Wulkany we Włoszech stanowią nie lada gratkę dla osób odwiedzających ten piękny kraj. Które z nich warto zobaczyć? Zapraszamy na wycieczkę szlakiem najciekawszych włoskich wulkanów. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wulkany-we-wloszech-ktore-z-nich-warto-zobaczyc-fot-romgiovanni-wikimedia-commons-cc-by-sa-3-0-8af214c.jpeg" width="938" height="624" alt="Wulkany we Włoszech - które z nich warto zobaczyć? (fot. Romgiovanni , Wikimedia Commons, CC-BY-SA-3.0)" title="Wulkany we Włoszech - które z nich warto zobaczyć? (fot. Romgiovanni , Wikimedia Commons, CC-BY-SA-3.0)" /> Wymyślenie, jak pomóc wieży, nie było sprawą prostą. Pierwszy pomysł – wstrzyknięcia pod nią betonu – odrzucono jako zbyt ryzykowny. Ostatecznie obciążono ją od północy 900 tonami ołowiu i usunięto spod niej ziemię. Wieża wyprostowała się wówczas o 40 cm, wracając do stanu z połowy XIX w. Źródła: ScienceAlert, ANSA. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Najstarsze miasto świata. Qaramel w Syrii mogło powstać nawet 14 tys. lat temu
Mieszkańcy osiedla Qaramel nigdy nie splamili się pracą na roli czy hodowlą. Mimo to stworzyli kulturę dalece przewyższającą zdobycze współczesnych im rolników i pasterzy. Najstarsze miasto świata odkryła polsko-syryjska ekspedycja archeologiczna.
W tym artykule: Najstarsze miasto świata Qaramel – miasto budowniczych Jak wyglądało życie w Qaramel? W co wierzyli mieszkańcy Qaramel? Sukces polskiej archeologii Jaką sztukę rozwijali mieszkańcy Qaramel? Najstarsze miasto świata Qaramel leży na terenie dzisiejszej Syrii, w miejscu przecinania się najdawniejszych szlaków komunikacyjnych. Dowody zebrane przez polskich archeologów potwierdzają nieprzerwane zasiedlenie tego miejsca od co najmniej 12 tys. lat p.n.e. Qaramel składało się z wydzielonych okręgów, z których każdy należał prawdopodobnie do jednej grupy rodzinnej. Serce każdej z takich rodowych „dzielnic” stanowiła wieża. Wokół niej stawiano domy wraz z zapleczem gospodarczym. Domostwa qaramelczyków, budowane z kamienia i mady, trudno nazwać prymitywnymi. Były obszerne, dwuizbowe, z paleniskiem i wewnętrznymi ściankami działowymi. Najstarsze miasto świata – Znamy również inne osady z podobnego okresu. Są to m.in. osady kultury Jomon w Japonii, a także kilkanaście osad z terenów Chin Środkowych. Wspólnie zalicza się je do najstarszych świadectw zorganizowanego bytowania Homo sapiens. Żadna z nich nie może się jednak pochwalić tak spektakularnymi przejawami wysokiej kultury jak to, co znaleźliśmy w Syrii – mówi prof. Ryszard F. Mazurowski z Uniwersytetu Warszawskiego. Naukowiec prowadzi badania wykopaliskowe na stanowisku archeologicznym w Qaramel z ramienia Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego. – Największe skupisko domów z japońskiej kultury Jomon liczyło zaledwie 14 prymitywnych, jednoizbowych półziemianek – dodaje prof. Mazurowski. W Azji, Ameryce Północnej, Ameryce Środkowej i Ameryce Południowej początki osadnictwa tego typu (co nie znaczy, że równie okazałego) są znacznie późniejsze. Pochodzą dopiero z końca VIII tysiąclecia p.n.e., a więc ok. 3 tys. lat po Qaramel. W Europie (Tesalia i Argolid w Grecji, strefa nadczarnomorska) najstarsze osady neolitu przedceramicznego są datowane na VII tysiąclecie p.n.e. Odkryto fragment tronu króla Salomona? Archeolodzy odnaleźli tajemnicze płytki z kości słoniowej opisywane w Biblii Zaskakujące odkrycie dotyczy fragmentów boazerii. Archeolodzy uważają, że płytki mogą pochodzić z czasów Pierwszej Świątyni w Jerozolimie zniszczonej w 587 r. p.n.e. Qaramel – miasto budowniczych Odkrywane wcześniej na Bliskim Wschodzie wsie, w których można prześledzić ewolucję osadnictwa od kultury łowców i zbieraczy do kultury neolitu przedceramicznego, były o wiele młodsze od naszego znaleziska. Kamienna wieża z murem obronnym Jerycha (uznawanego za najstarszą nieprzerwanie istniejącą osadę na świecie) w świetle danych archeologicznych jest młodsza od wież w Qaramel. Podobnie jest w przypadku innych stanowisk: Tell Mureybet nad środkowym Eufratem, Zawi Chemi na obszarze północnej Mezopotamii, Nemrik 9, Tell Mlefaat, osady w Hallan Chemi w dorzeczu górnego Tygrysu. Nieco młodsze, bo datowane na koniec X i IX tysiąclecia p.n.e., jest też Göbekli Tepe w rejonie Taurusu. Te dwa najbogatsze na Bliskim Wschodzie pod względem rozwoju kultury materialnej, architektury monumentalnej i sztuki stanowiska niezbyt przystają do powszechnie akceptowanego w światowej nauce modelu ewolucji kulturowej. Ich rozwój przypada chronologicznie na stadium neolitu przedceramicznego. W trakcie prac wykopaliskowych nie znaleziono jednak śladów uprawy zbóż ani udomowienia zwierząt. Wynika z tego, że niezwykle wysoko rozwiniętą kulturę Qaramel i Göbekli Tepe przewyższającą swoim poziomem wszystkie współczesne im osady, wytworzyli myśliwi i zbieracze reprezentujący teoretycznie „wsteczny” model gospodarki, właściwy kulturze paleolitycznej. Wykopaliska pokazują, że żyjąca w Qaramel przedneolityczna społeczność opanowała zaawansowane techniki budowlane, a jej dzieła sztuki i architektura budzą podziw do dziś. Jak zdołali tego dokonać? Wydaje się, że kluczem do sukcesu było niezwykle korzystne usytuowanie osady – nad terasą zalewową w dolinie rzeki Kueik, na skrzyżowaniu szlaków komunikacyjnych. Od zarania dziejów wędrowali tędy ludzie zmierzający z Mezopotamii do Anatolii czy na wybrzeże lewantyńskie. Tędy wiodła jedna z najstarszych dróg handlowych świata – szlak kupców mezopotamskich, potem odnoga Jedwabnego Szlaku. Qaramelczycy z pewnością znali odległe krainy, w tym oddalone o 180 km wybrzeże morza. Zapewne stamtąd pochodzi odnaleziona na wykopaliskach plakietka z przestawieniem kobiety ośmiornicy. Z kolei paciorek z samorodka miedzi i paciorki z malachitu świadczą o kontaktach z Anatolią. Jak wyglądało życie w Qaramel? Krajobraz roztaczający się wokół Qaramel 13 tys. lat temu nie różnił się znacznie od obecnego. Tak jak i dziś rosły tu dzikie drzewa owocowe (migdał, czereśnia karłowata i czereśnia mahleb, tamaryszek, śliwka syryjska, figa i pistacja), a także wiele roślin strączkowych – wyka, groszek, soczewica. Na łąkach kłosił się dziki jęczmień i dwie odmiany pszenicy. Taka zasobna w pokarm okolica przyciągała liczne zwierzęta, które z kolei padały łupem mieszkańców osady. Z analizy odnalezionych szczątków kostnych wynika, że qaramelczycy byli wszechstronnymi myśliwymi. W ich jadłospisie przeważały owce i kozy, ale trafiały się też tury, jelenie, gazele. Nie gardzili koniowatymi średniej wielkości (najpewniej były to onagery i osły afrykańskie), a czasem jadali też ssaki mięsożerne (lisy, jeże). Zapewne nie musieli się po obiad wyprawiać daleko, bo zabite zwierzęta były do osady przynoszone w całości. Upolowaną zwierzynę dzielono i wędzono nad paleniskami na podwórkach. Dowodem na to są znalezione przez polskich archeologów „komplety” kości zwierząt, łącznie z kośćmi kończyn. Obok takiego paleniska wkopywano drewniane słupki, wieszano na nich drążek, a na nim połcie mięsa. Wędzenie odbywało się w twardym i aromatycznym drewnie owocowym. Wiemy o tym, ponieważ w paleniskach znaleziono biały popiół. Paleniska opalane chrustem bądź zwykłym drewnem, które dawało czarny popiół, służyły tylko do ogrzewania domostw oraz gotowania strawy. Za naczynia służyły na co dzień duże, płaskie kamienie, które rozgrzewano w ogniu, a potem pieczono na nich mięso. Meksyk: w zatopionej 8 tys. lat temu jaskini znaleziono szczątki człowieka. Odkrycie może nie zostać zbadane do końca Meksyk słynie ze starożytnych odkryć archeologicznych. Tym razem nurkujący archeolog trafił pod wodą na szkielet, który może liczyć nawet 8 tys. lat. Prawda o jego wieku może pozostać ta... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/meksyk-w-zatopionej-8-tys-lat-temu-jaskini-znaleziono-szczatki-czlowieka-odkrycie-moze-nie-zostac-zbadane-do-konca-c3a9251.jpg" width="938" height="626" alt="Meksyk: w zatopionej 8 tys. lat temu jaskini znaleziono szczątki człowieka. Odkrycie może nie zostać zbadane do końca" title="Meksyk: w zatopionej 8 tys. lat temu jaskini znaleziono szczątki człowieka. Odkrycie może nie zostać zbadane do końca" /> Przy większych uroczystościach jadło serwowano w kamiennych misach i kociołkach. Oprócz ziaren dzikich zbóż mielonych na kamiennych żarnach prawdopodobnie przygotowywano też z gotowanego grochu, soczewicy czy owoców rodzaj gęstych past typu humus, z których potem np. pieczono placki. Z migdałów, orzechów i ziół robiono pasty typu pesto. Do ucierania służyły moździerze i kamienne misy (rodzaj prehistorycznych makutr). W domach używano też małych kamiennych siekierek, które prawdopodobnie pełniły funkcję dzisiejszych tasaków. Naczynia i sprzęt kuchenny wyrabiano z bazaltu, mułowca wapniowego, chlorytu. Sporadycznie trafiają się egzemplarze z wapienia. Wszystkie są starannie wykonane, zdobione i duże – mają do 35 cm średnicy. Prof. Mazurowski przypuszcza, że mięso przyprawiano ziołami, a nawet solą pochodzącą ze znajdujących się nieopodal wychodni. W warunkach takiej obfitosci pozywienia ryby z pobliskiej rzeki stanowiły już tylko uzupełnienie urozmaiconej diety. W co wierzyli mieszkańcy Qaramel? Mając wyjątkowo dogodne zaplecze ekonomiczne, przedneolityczni sybaryci zdecydowali, że warto tu pozostać na dłużej. To dlatego starannie rozplanowali osadę z monumentalna wieżą. – W okresach zagrożenia budowla ta dawała ludziom schronienie – wyjaśnia prof. Mazurowski. – Tam zbierała się rada starszych, tam odprawiano rytuały. Z datowania węglem 14C wynika, że Qaramel jest najstarszym ośrodkiem zorganizowanego kultu, którego początki sięgają przynajmniej 10 500 lat p.n.e. Odkrycia wskazują, że jeszcze głębiej – tak dosłownie, jak i w przenośni. Pod fundamentami najstarszej wieży przedneolitycznej archeolodzy znaleźli ślady owalnej konstrukcji słupowej z dwoma paleniskami w środku, datowane na okres epipaleolityczny (13 200–10 900 lat p.n.e.). To pozwala sądzić, że mieszkańcy osady już wtedy mieli świadomość kultowego charakteru tego miejsca. Stąd następnych 5 wież usytuowali jedna na drugiej, każda kolejna wznosząc na pozostałościach poprzedniej. W fundamentach jednej z nich znaleziono szczątki ludzkie, natomiast w murach najmłodszej złożono razem pięć ludzkich czaszek. Czyżby wielkie przedsięwzięcia wymagały swoistego „depozytu fundacyjnego”, czyli ofiary ludzkiej? Można tak przypuszczać. Qaramelczycy zwyczajowo umieszczali pod podłoga domów bądź w wymurowanych przed nimi ławach figurki, czaszki turów lub gazel. Rytualne pochówki turów, przedstawianie zwierząt tak niebezpiecznych jak wąż i pantera, podkreślanie cech płciowych w figurach ludzi pozwalają przypuszczać, że oddawali cześć siłom natury. Najpewniej czcili też przodków, na co wskazują znalezione przez archeologów szczątki, którym pośmiertnie odjęto głowy i pochowano je w innym miejscu. Więcej o narodzinach religii przeczytasz tutaj. Sukces polskiej archeologii Polscy archeolodzy mogą mówić o prawdziwym szczęściu. Nikomu przed nimi nie udało się odsłonić tak doskonale zachowanej osady reprezentującej nieprzerwane przemiany kultury ludzkiej od stadium gospodarki myśliwsko-zbierackiej do rolniczo-hodowlanej, będącej do dnia dzisiejszego podstawa rozwoju cywilizacyjnego Starego i Nowego Świata. Badania powierzchniowe prof. Ryszarda Mazurowskiego rozpoczęły się w 1998 roku. Już rok później pod jego kierownictwem ruszyła posko-syryjska wyprawa archeologiczna. Odkryto wówczas pięć opisanych wyżej wież, a w pobliżu ślady po 90 domostwach, świątyniach i paleniskach. Zdaniem prof. Mazurowskiego, zdumiewające jest to, że mieszkańcy Qaramel przez cały okres jej rozwoju nie przekroczyli progu gospodarki wytwórczej, pozostając myśliwymi i wyspecjalizowanymi zbieraczami. Mimo to (a może właśnie dzięki temu) ich kultura i sztuka reprezentowały poziom o wiele wyższy niż odpowiedniki tworzone przez współczesnych im mieszkańców pierwszych na Bliskim Wschodzie osad o gospodarce rolniczo-hodowlanej. Czyżby to niespotykany nigdzie indziej nadmiar wolnego czasu kazał przedneolitycznym łowcom wznosić domy z kamienia i ozdabiać je płaskorzeźbami? Największy wieloryb. Poznajcie płetwala błękitnego, który waży tyle, co 30 słoni Największy wieloryb to bez wątpienia płetwal błękitny. Ile waży wieloryb zaliczany do tego gatunku? Jego masa sięga 190 ton. Rozmiary wieloryba też budzą podziw. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwiekszy-wieloryb-poznajcie-pletwala-blekitnego-ktory-wazy-tyle-co-30-sloni-fot-getty-images-d83f07d.jpg" width="938" height="623" alt="Największy wieloryb. Poznajcie płetwala błękitnego, który waży tyle, co 30 słoni (fot. Getty Images)" title="Największy wieloryb. Poznajcie płetwala błękitnego, który waży tyle, co 30 słoni (fot. Getty Images)" /> Jaką sztukę rozwijali mieszkańcy Qaramel? Jaka by nie była przyczyna, domostwa qaramelczyków zupełnie nie pasują do naszych wyobrażeń o codzienności człowieka z wczesnego neolitu. – Ich życie wolne było od trosk typowych dla epoki, w której udomowienie zwierząt i roślin przykuło człowieka do ziemi i uczyniło go jej niewolnikiem. Zdobywanie pożywienia nie zajmowało „obywatelom” Qaramel wiele czasu. Mieli go zatem dość, by oddawać się przedsięwzięciom budowlanym, rzemiosłu, sztuce i rozwijaniu obrzędów – opowiada prof. Mazurowski. Mieszkańcy osady przywiązywali wielką wagę do estetyki. Znaleziono m.in. puzderka do farb i miniaturowe naczynia z rozcieraczami do barwników. Stąd wiemy, że ludzie z osady posługiwali się paletą przynajmniej sześciu kolorów i chętnie malowali swe ciała. Niemal każdy przedmiot wydobyty przez badaczy z ziemi jest bogato zdobiony. Zwinięte zgeometryzowane węże, skolopendry, ptaki, pantery, tańczące postaci upiększają naczynia, sprzęty, a nawet… prostowniki do strzał. Dekoracja każdego że znalezionych przyrządów jest inna, jak gdyby każdemu myśliwemu zrobiono prostownik na indywidualne zamówienie. Na jednym przedstawiono cała scenę rodzajowa z ludźmi i drzewami.
Lubowla: Zamek na granicy, pełen duchów i opowieści
Forteca należała kiedyś do Polski i była jedną z sześciu jej głównych twierdz.
Henryk Sienkiewicz wspomina w Potopie, że podczas najazdu Szwedów w 1658 r. opuszczony król Jan Kazimierz schronił się na południu, na ostatnim skrawku wolnego kraju, w zamku Lubomirskich w Lubowli. A mógł to zrobić, bo w 1412 r. Stara Lubowla wraz z 15 innymi miastami spiskimi dostała się we władanie polskiego monarchy. Została przyłączona nie szablą, czym zwykle jesteśmy gotowi się szczycić, ale dzięki talentowi do interesów. Otóż bliski bankructwa król węgierski i cesarz niemiecki Zygmunt Luksemburski pożyczył od Władysława Jagiełły 37 tys. kóp groszy praskich. W zamian zastawił Spisz, krainę na południe od Tatr. Dzięki temu lubowelski zamek na wzgórzu stał się siedzibą polskiego starosty spiskiego. Budowla należała do sześciu najważniejszych twierdz Rzeczypospolitej, które uchwałą sejmową miały być utrzymywane ze Skarbu Państwa. Strzegła południowej flanki kraju. W połowie XVII w., przez kilkanaście lat, były tam ukrywane polskie klejnoty koronne. Wchodzę na potężne, kamienne mury. Forteca jest świetnie zachowana, a widok z niej zachwyca – w dole, nad Popradem widać Lubowlę liczącą dziś kilkanaście tysięcy mieszkańców (to jedno z najstarszych miast w obecnym Spiszu), za nim rozciąga się pasmo Gór Lewockich. Dawniej prowadził tędy szlak handlowy na Węgry. Na zachodzie widać Tatry. Znajdują się w odległości 40 km, licząc w linii prostej. W kaplicy w górnym zamku z uwagą oglądam najcenniejsze zabytki zamczyska: XIII-wieczną pietę, najstarszą na Słowacji, oraz bardzo ciekawą chorągiew żałobną, z którą wiąże się legenda. Powiada ona, że w XVIII w. na murach zamku pojawiała się nocami śmierć, siejąc strach wśród mieszkańców miasteczka. W żaden sposób nie umiano się jej pozbyć. Pewien kupiec z Warszawy przejeżdżający przez Lubowlę poradził skorzystać z luster, które sprawdziły się w stolicy w przypadku Bazyliszka. Jednak tu złowróżbna postać rozbijała wszystkie zwierciadła wystawione na mury. Którejś jasnej nocy miejscowy artysta zdołał wszakże naszkicować przerażający obraz kostuchy, a zamkowy krawiec wyszył na czarnej chorągwi jej udaną podobiznę. Obraz był na tyle porażający, że śmierć sama doznała szoku na jego widok i nie pojawiała się już więcej na zamku. Oglądając chorągiew, ja też poczułem ciarki na plecach. Inna legenda mówi o duchach dwóch żołnierzy, którzy ponoć mieli pilnować zamku w sylwestrową noc 1720 r. Przyłapani przez kasztelana na gorącym (i to dosłownie) uczynku – gdy zdjąwszy kożuchy, spali smacznie przy palenisku – zostali przez niego przeklęci i zamienili się w drewniane kukły. Ich duchy po dziś dzień pilnują za karę lubowelskiej twierdzy. Do pierwszego rozbioru Polski wspaniałym zamkiem władali Lubomirscy. To właśnie kanclerz koronny Jerzy Sebastian Lubomirski tak wystawnie (w opisie Sienkiewicza) gościł Jana Kazimierza w czasie potopu. Po 360 latach, w 1769 r., skończył się okres panowania Polski nad Lubowlą. Podczas pierwszego rozbioru fortecę zajęli Austriacy. Czasem na południu naszego kraju z nostalgią wspomina się, że... zastaw nie został nigdy zwrócony. Przewodnik pokazuje okrągłe okienko w wieży. – O, tam był więziony Maurycy Beniowski. Gdy przystąpił do konfederatów barskich i przybył do zamku nakłonić jego komendanta do wzięcia udziału w spisku, został aresztowany i wylądował w lochu. Po kilku tygodniach zdołał jednak uciec – snuje opowieść przewodnik. Okno w wieży, znajdujące się kilkanaście metrów nad ziemią, ma wielkość ledwie piłki do siatkówki, dziecko by się tamtędy nie przecisnęło. Ale niech przewodnikowi będzie. To nie koniec związków Lubowli z Polską. W połowie XIX w. zamek kupili z przeznaczeniem na rezydencję hrabiowie Zamoyscy. Oglądam komnaty z zachowanym wyposażeniem – salę z trofeami myśliwskimi, elegancką sypialnię i pracownię. W komnatach wyczuwa się ducha czasów Jana Zamoyskiego i jego żony, hiszpańskiej księżniczki de Bourbon. Nawet okupacja hitlerowska nie pozbawiła ich własności. Stracili ją dopiero na mocy dekretu rządu czechosłowackiego z 1945 r. o nacjonalizacji. I wtedy... zamek zaczął niszczeć. Obecny gospodarz – muzeum Hrad Lubovna – pieczołowicie restauruje zabytek. Napisy informacyjne są w języku słowackim i polskim, a przewodnik w narzeczu znad Wisły i akcentem znad Popradu opowiada powikłaną historię twierdzy z pogranicza.
Zobacz świat z nowej perspektywy. Najpiękniejsze wieże widokowe w Polsce
W różnych miejscach w Polsce budowane są wysokie budynki z tarasami widokowymi, strzeliste wieże kościołów lub wieże widokowe w górach. W dużych miastach, dzięki wieży widokowej można oglądać perspektywę miasta o różnych porach roku, w zmiennych warunkach pogodowych, a także porównywać wygląd zabudowań na przestrzeni lat. W ostatnich latach powstają nowe wieże widokowe w Polsce, z których można obserwować okolicę. Warto odwiedzić na przykład: Sky Tower we Wrocławiu, wieżę w Krynicy, Pruchniku czy też budowlę w poznańskich Szachtach. Punkty widokowe zlokalizowane są także w Warszawie, Gdańsku i Katowicach.
Wieże widokowe w Polsce: Wrocław Najwyższym budynkiem w Polsce jest Sky Tower Wrocław o całkowitej wysokości około 215 metrów. Jest to budynek mieszkalny, biurowy, handlowy, usługowy i rekreacyjny. Na najwyższym 51 piętrze znajduje się taras widokowy. Jego budowę ukończono w maju 2012 roku. Od 2014 roku odbywa się bieg na szczyt budynku. Start jest na poziomie ulicy, a meta na 49 piętrze. Uczestnicy wyścigu muszą pokonać 1142 schody. Wieże widokowe w Polsce: Krynica-Zdrój, Poznań, Pruchnik Wieża widokowa Krynica to pierwsza w Polsce, wznosząca się ponad koronami drzew, drewniana konstrukcja o wysokości 49,5 m. Jest porównywalna do wysokości 17 piętrowego wieżowca. Zbudowana z drewna akacjowego. Na jej szczyt jest do pokonania 1030 m długości ścieżki. Zlokalizowana na najwyższym punkcie stacji narciarskiej Słotwiny Arena (896 m n.p.m). Wieża widokowa Szachty to projekt obywatelski mieszkańców Poznania. Budowla o wysokości 25 metrów została oddana pod koniec 2018 roku. Zlokalizowana jest przy ul. Mieleszyńskiej na poznańskich Szachtach. Konstrukcja składa się z trzech stalowych pali i jest wykonana na planie trójkąta. Prowadzi na nią około 120 schodów. Można z jej szczytu podziwiać panoramę Poznania i Lubonia. Pruchnik - wieża widokowa o wysokości 16 metrów to drewniana konstrukcja wzniesiona na Górze Lwa. Z jej tarasu można oglądać okolice Podkarpacia: Pruchnik, Pogórze Dynowskie i Jarosław. Taras widokowy znajduje się na wysokości 13 metrów. Wieże widokowe w Polsce: Katowice, Gdańsk Do Muzeum Śląska należy 47 piętrowa wieża widokowa. Katowice mogą się więc pochwalić wysoką budowlą, stworzoną przez rozbudowaniu wieży szybu „Warszawa II”. Wjeżdża się na nią windą na 40 piętro. Nie da się wejść pieszo, a na jej szczycie może przebywać tylko dziesięć osób. Na górze umieszczone zostały tabliczki z informacją o tym jakie budynki rozpozna się, patrząc w określonym kierunku. Widać z niej panoramę Katowic, a przy dobrej widoczności rozpozna się pasmo Beskidów i Babią Górę. Piękno Trójmiasta można oglądać z różnych perspektyw. Trzydzieści dwa pietra ma taras widokowy Olivia Star w Gdańsku. 412 schodów prowadzi na 80 metrową wieżę widokową Bazyliki Mariackiej. Położona jest w centrum miasta i umożliwia obserwację: ratusza, Traktu Królewkiego, czy zabytków starego miasta. Punkty widokowe Gdańska pozwalają z góry spojrzeć na Zatokę Gdańską, Sopot, Gdynię i Hel. W mieście tym można podziwiać widoki także z innych miejsc takich jak: ratusz, wzgórze Pachołek, Koło Widokowe AmberSky, taras na szczycie Europejskiego Centrum Solidarności oraz Wieża ciśnień Sobieszewo. Tarasy widokowe Warszawa W stolicy Polski, na 30 piętrze Pałacu Kultury i Nauki znajduje się najbardziej znany taras widokowy. Warszawa posiada także górki i kopce, z których rozpościera się widok na panoramę miasta. Punktem widokowym jest skarpa na ulicy Kościelnej, którą tłumnie odwiedzają mieszkańcy. Wysoka, 32 metrowa wieża Muzeum Powstania Warszawskiego jest jedną z atrakcji i pozwala oglądać panoramę Woli i zachodniego Śródmieścia. Ponadto na planszach zaznaczono historyczne, przedwojenne budynki sąsiadujące z muzeum.
"To popis pracy zespołowej i zaufania". Katalońska tradycja budowania castells, czyli ludzkich wież
Spotkasz ich na wszystkich większych fiestach w Katalonii. Pojawiają się na placach miast witani okrzykami kibicującego tłumu, w którym ktoś zawsze przyjmuje nielegalne zakłady: czy któryś z zawodników spadnie? Przecież wypadki się zdarzają.
Bez budowania castells nie obejdzie się dziś żadne święto regionu: wrześniowa La Mercè w Barcelonie ku czci patronki miasta, sierpniowa fiesta w pobliskiej Vilafranca, w Tarragonie, Walencji czy w Valls. To w tym ostatnim miasteczku narodziła się tradycja budowania castells. Początkowo była to figura taneczna, która szybko przemieniła się w sport i powód do zawodów w sprawności akrobatycznej „budowniczych”. Z czasem stworzyli oni całą terminologię szczegółowo opisującą strukturę i technikę procesu tworzenia tych ludzkich konstrukcji. "Niematerialne dziedzictwo" Trzy lata temu katalońskie budowanie ludzkich wież zostało wpisane na listę UNESCO jako przykład niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości. Dziś w regionie działa 77 oficjalnych grup – colles, których kunszt i odwagę podziwiają i Katalończycy, i turyści. Każda z nich ma swoje barwy klubowe. Drużyna z Barcelony występuje w czerwonych koszulach, ich koledzy i konkurenci z Vilafranca – w zielonych. Stroju dopełniają białe spodnie i szeroki czarny pas z materiału, który kilkakrotnie opasuje talię. To kluczowy element ubioru, bo zawodnikom tworzącym piętra wieży – manilles – służy on za uchwyt w drodze na górę, a tym na dole pomaga w uniesieniu ciężaru. Wieże mają różne struktury, w zależności od liczby biorących udział castellers. Najczęściej mają siedem pięter, ale im więcej osób je tworzy, tym większa i solidniejsza musi być ich podstawa. W rytm Tłum milknie, słychać tylko toc de castells – tradycyjnie towarzyszącą budowaniu ludzkich wież muzykę fletu i warkot bębna. To ukłon w stronę źródeł tego zwyczaju, kiedy wieśniacy z Valls, przy dźwiękach tej samej muzyki, popisywali się na potańcówkach swoją zręcznością. Teraz dźwięk fletu to znak, że akrobaci potrzebują skupienia. Tu nie ma miejsca na przypadek czy improwizację. Każdą pozycję i ruch ćwiczyli miesiącami. Liderzy poszczególnych partii konstrukcji sprawnie wydają polecenia, wszyscy znają swoje miejsce. Najwyższe poziomy powstają szybko, żeby jak najkrócej obciążać siłaczy trzymających podstawę. Im wyżej, tym lżejsi i zwinniejsi zawodnicy. I kobiety, i dzieci... Choć kiedyś był to sport wyłącznie dla mężczyzn, dziś wiele castellers to kobiety. Na sam szczyt wdrapuje się enxaneta – dziecko, które salutuje zebranym i unosi cztery palce symbolizujące cztery pasy na katalońskiej fladze. Dopiero wtedy kibice pozwalają sobie na oddech ulgi, brawa i wiwaty. Ale dla castellers to dopiero połowa drogi. Nikt nie będzie gratulował sobie udanego spektaklu, zanim każda „cegiełka” wieży nie stanie bezpiecznie na ziemi. Nie na darmo ich motto brzmi: força, equilibri, valor y seny – siła, równowaga, odwaga i... zdrowy rozsądek. Pierwszy na ziemię schodzi maluch, spocony z wrażenia pod ochronnym kaskiem. Za nim z ostrożnością i precyzją zsuwają się kolejne piętra. Wreszcie pierścienie podstawy mogą poluzować uścisk. Na ich miejsce przeciska się już przez gawiedź kolejna grupa śmiałków, formuje się kolejna pinya. I słychać dźwięki fletu. Zuzanna O’Brien
Nie wiem, jak Wy, ale ja nie planuję moich podróży z dużym wyprzedzeniem, bo ilekroć tak robiłam, to potem okazywało się, że musiałam wszystko odwoływać, bo wydarzyła się jakaś BARDZO WAŻNA SPRAWA. Dzięki temu przekonałam się, że najfajniejsze wyjazdy to te spontaniczne. W życiu musimy planować tyle rzeczy, niemal codziennie budzimy się z listą zadań do wykonania. Czy weekendowe wyjazdy też muszą tak wyglądać? Oczywiście, że nie! Pozwólmy sobie na totalny luz, zróbmy coś nietypowego. Majówka jest do tego idealna. Wsiądźmy do samochodu i pojedźmy w nieznane, zatrzymując się po drodze tam, gdzie nam się spodoba, przecież dzięki różnym aplikacjom możemy zabukować sobie nocleg w ostatniej chwili albo po prostu spać w namiocie. Marzy mi się, żeby kiedyś wsiąść do pociągu i przejechać pół Europy albo zebrać wreszcie grupkę znajomych i wybrać się na rowerową wycieczkę dookoła Polski. Tegoroczna majówka ma szansę być bardzo długa – bo aż 9-dniowa, więc mogłabym dojechać naprawdę daleko. Ja jeszcze nie wiem, gdzie pojadę, a Wy? Może w wyborze pomoże Wam ten numer Travelera, w którym znajdziecie sporo propozycji na bliższe i dalsze wycieczki. Łączy je jedno – duża ilość zielonego koloru, ponieważ właśnie w maju natura ma taką barwę, a żaden kolor nie relaksuje nas bardziej. Agnieszka Franus redaktor naczelna National Geographic Traveler SPIS TREŚCI 6. Podróż życia Kanada, powrót do natury 18. Planeta Travelera 19. Wieści ze świata 22. Kierunek kultura 25. Podróżuj z głową 26. Tanie podróżowanie Buenos Aires 28. Miejsce miesiąca Barbados, życie na luzie 30. Patent Travelera Tanie linie lotnicze 32. Zostań tubylcem Jedź do Cannes na festiwal filmowy 34. Świat na patelni Znane smaki w nowym zestawieniu 36. Ludzie w drodze Małgorzata Wojtaczka – pierwsza Polka na biegunie południowym 42. Europa na majówkę 44. Albania. Kraj do odkrywania 50. Norwegia. W inspirującym raju 58. Białoruś. Puszcza Białowieska po drugiej stronie granicy 64. Niemcy. Pociągiem po Saksonii 72. Chorwacja. Odpoczynek pełną gębą 78. Czechy. W Skalnych Miastach 84. Rumunia. Autostopem po kraju Drakuli 92. Miasto w 48 godz. Isfahan piękny i energetyczny 98. Polska na weekend 99. Spisz. Odkrywanie pogranicza Polski i Słowacji 102. Księstwo Nyskie. Historyczna kraina na Dolnym Śląsku 104. Gdynia. Najszczęśliwsze polskie miasto 106. Adventure 107. Warto spróbować Wszystko, co chciałbyś wiedzieć o jodze 110. Test Travelera Komu w drogę, temu buty do biegania 114. Adventure Rowerem do Rio de Janeiro 120. Raport specjalny Francuska alpinistka Chantal Mauduit – życie na całego 126. Swoją drogą Igor Zalewski o Rumunii 128. Przerwa techniczna 130. Akademia foto Najlepsze zdjęcia czytelników 131. W 24 godz. Tokio
Krzywa wieża w Pizie trochę mniej krzywa
Wygląda na to, że krzywa wieża zachowa swoją stabilną krzywość jeszcze przez jakiś czas.
Ponad 12 lat po gruntownym wzmacnianiu fundamentów okazuje się, że ta budowla już się bardziej nie nie pochyliła. Co więcej, John Burland z Imperial College London wyjaśnia, że jego międzynarodowemu zespołowi udało się nieco wyprostować wieżę – kąt nachylenia zmniejszył się o około 10 proc., co spowolni jej stały proces przekrzywiania się prowadzący do unicestwienia. Ratowanie wieży nie było proste. Mierząca 55 m ośmiopiętrowa budowla wzniesiona w latach 1173–1370 na mułowo-gliniastym gruncie była oporna na próby przywracania jej do pionu. Sukces przyniosło dopiero kontrolowane usuwanie podłoża i budowa studni regulujących poziom wód gruntowych. A co teraz spędza sen z oczu naukowców? – Wielkie trzęsienie ziemi. – Zdziwiłbym się, gdyby zaczęła się znowu znacząco pochylać – mówi Burland. —Jeremy Berlin