Z Warszawy prosto do jednego z najbardziej fascynujących miast Azji. LOT uruchamia nową trasę
Bez przesiadek, przez cały rok i trzy razy w tygodniu – PLL LOT zapowiedziały uruchomienie bezpośrednich rejsów z Warszawy do Hanoi. Pierwszy samolot wyruszy do stolicy Wietnamu wiosną 2027 roku.
Polskie Linie Lotnicze LOT rozpoczęły sprzedaż biletów na bezpośrednie loty z Warszawy do Hanoi. Nowe połączenie ma ułatwić podróże do jednego z najpopularniejszych krajów Azji Południowo-Wschodniej. Rejsy będą obsługiwane Boeingami 787 Dreamliner. Kiedy wystartują bezpośrednie loty z Warszawy do Hanoi? Inauguracyjny rejs z Lotniska Chopina zaplanowano na 31 marca 2027 roku. Połączenie będzie realizowane przez cały rok, trzy razy w tygodniu. Samoloty z Warszawy do Wietnamu mają startować: w poniedziałki, w środy, w piątki – za każdym razem o godz. 15.15. Rejsy powrotne z Hanoi zaplanowano na wtorki, czwartki i soboty. Start z wietnamskiej stolicy będzie następował o godz. 8.35 czasu lokalnego. Podróż z Warszawy do Hanoi potrwa około 10 godzin i 25 minut, natomiast lot w przeciwnym kierunku – około 11 godzin i 20 minut. Trasę mają obsługiwać szerokokadłubowe Boeingi 787 Dreamliner. Bilety są już dostępne w kanałach sprzedaży PLL LOT, m.in. na stronie internetowej i w aplikacji przewoźnika. Ceny zależą od terminu podróży i wybranej taryfy. Hanoi piątym azjatyckim kierunkiem LOT-u Hanoi zostanie piątym azjatyckim miastem w dalekodystansowej siatce LOT-u. Przewoźnik oferuje lub zapowiedział już bezpośrednie połączenia z Warszawy do Tokio, Seulu, New Delhi i Bangkoku. Nowa trasa ma służyć zarówno turystom, jak i osobom podróżującym służbowo. Może być również interesująca dla pasażerów z innych państw Europy Środkowej i Wschodniej, którzy będą mogli przesiąść się na lot do Wietnamu w Warszawie. – Otwarcie połączenia do Hanoi potwierdza nasze ambicje dalszego wzmacniania obecności PLL LOT w Azji oraz rozwoju hubu w Warszawie jako bramy między Europą Środkowo-Wschodnią a najbardziej perspektywicznymi kierunkami świata – przekazał Robert Ludera, członek zarządu PLL LOT ds. handlowych. Co zobaczyć w Hanoi? Stolica Wietnamu jest jednym z najważniejszych ośrodków kulturalnych i historycznych kraju. To też jeden z najmodniejszych kierunków wśród młodych ludzi. Słynie z zatłoczonej Starej Dzielnicy, ulicznych jadłodajni, kolonialnej zabudowy oraz jeziora Hoàn Kiếm. Wśród najważniejszych zabytków miasta znajduje się Świątynia Literatury – kompleks założony w XI wieku, związany z pierwszą narodową uczelnią Wietnamu. O tym, dlaczego warto odwiedzić stolicę kraju, opowiada nasz materiał poświęcony Hanoi i innym miejscom, które warto zobaczyć w Wietnamie. Miasto uchodzi również za jeden z najważniejszych punktów na kulinarnej mapie Azji. To właśnie z północnym Wietnamem wiąże się pochodzenie zupy phở, a charakterystycznym daniem Hanoi jest bún chả – grillowana wieprzowina podawana z makaronem ryżowym, ziołami i sosem. Warto też spróbować miejscowej kawy z kremem przygotowywanym z żółtek oraz skondensowanego mleka. Więcej informacji o kulturze i codziennym życiu mieszkańców zawiera artykuł prezentujący ciekawostki i fakty o współczesnym Wietnamie. Nowe połączenie otwiera drogę do północnego Wietnamu Hanoi może być początkiem dalszej wyprawy po północnej części kraju. Z miasta można wyruszyć między innymi do górskiego regionu Sa Pa, słynącego z tarasów ryżowych, oraz do Ninh Bình, gdzie wapienne skały wyrastają ponad rzekami i polami. Jednym z najpopularniejszych kierunków pozostaje wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO Zatoka Hạ Long. Tworzą ją tysiące wapiennych wysp i skalnych ostańców wznoszących się ponad wodami Zatoki Tonkińskiej. Praktyczną inspiracją przed wyjazdem może być również rozmowa z Chi Mai Szymko, która opowiada o Polsce i Wietnamie widzianych oczami Wietnamki mieszkającej w Warszawie. Źródło: PLL LOT Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
W Wietnamie chcą, by ich zęby były czarne. To praktyka sięgająca aż epoki żelaza
Nie każdy chce, by jego zęby były śnieżnobiałe i lśniące – to element kultury zachodniej. W Wietnamie jest zupełnie inaczej, a czernienie zębów jest do dzisiaj popularną praktyką wśród niektórych społeczności. Archeolodzy znaleźli dowody na to, że ten szokujący z naszej perspektywy zwyczaj ma już ponad 2000 lat.
Na stanowisku archeologicznym Dong Xa w północnym Wietnamie naukowcy natrafili na ludzkie szczątki, które są najstarszym dowodem na celowe czernienie zębów. Teraz wiemy więcej o tradycji, która przetrwała wieki i nadal jest elementem wietnamskiej kultury – chociaż z pespektywy Europejczyka nieco szokującym. Czernienie zębów Wietnamie, czyli zupełnie inne kanony piękna Ostatnie znaleziska sprzed 2000 lat potwierdzają, że świadomie barwienie zębów substancjami bogatymi w żelazo i taniny w Wietnamie ma wyjątkowo długą tradycję. Sięga ona funkcjonowania kultury Dong Son, która wyróżniała się rozwiniętym rzemiosłem, obróbką metali oraz rozbudowaną siecią wymian kulturowych i handlowych. Praktyka czernienia zębów była nie tylko lokalnym fenomenem – ślady podobnych zwyczajów można odnaleźć także na terenie innych krajów Azji Południowo-Wschodniej, jak Filipiny, Laos, czy Tajwan, lecz to właśnie w Wietnamie przetrwała ona najdłużej i nabrała najszerszego znaczenia społecznego. Skąd wiemy, że kilka tysięcy lat temu barwiono zęby? Zęby odkryte w jednym z grobów na stanowisku Dong Xa poddano szczegółowej analizie, która wykazała obecność wysokich stężeń żelaza i siarki. Australijscy naukowcy udowodnili, że nie była to przypadkowa zmiana koloru – wynikająca np. z diety czy żucia orzechów – ale efekt specjalnie stosowanych mieszanek barwiących. Te chemiczne odciski palca pokrywają się z efektami uzyskanymi w późniejszych rekonstrukcjach procesu czernienia zębów, a także z danymi etnograficznymi z XIX i XX wieku. Czym czerni się zęby? Starożytne metody czernienia zębów opierały się na wykorzystywaniu żelaza oraz tanin – związków chemicznych naturalnie występujących w roślinach, szczególnie w ich korze, liściach czy łupinach owoców. Proces polegał na aplikowaniu specjalnych past lub cieczy przygotowywanych z lokalnych roślin i związków mineralnych. Jedną z popularnych substancji była sadza z łupin kokosa lub mieszanki zawierające galasy dębowe. Z czasem techniki te zostały udoskonalone – najpierw stosowano szybkie metody obejmujące pocieranie zębów odpowiednimi substancjami, a w późniejszym okresie wykształciły się bardziej zaawansowane, wielodniowe rytuały barwienia, które gwarantowały trwały, głęboki, czarny kolor. Prowadziły one do powstania trwałej warstwy czarnego pigmentu, odpornej na ścieranie. Podobno czernienie było też elementem dbania o higienę. Ale czemu właściwie zęby miały być czarne? Czarne zęby nie były – i nie są – w Wietnamie kwestią estetyki. To symbol przynależności do określonej grupy, a także miara dojrzałości czy moralności. Czernienie zębów było jednym z elementów przejścia z dzieciństwa w dorosłość. Wierzono, że ciemny kolor zębów chroni przed złymi duchami, chorobami, a nawet demonami pożądania. Dla wielu społeczności czarne zęby były oznaką skromności i wierności rodzinie, podkreślały powagę i dojrzałość oraz – co ciekawe – odróżniały ludzi cywilizowanych od „dzikich”, którzy takich praktyk nie stosowali. Jak to wygląda dzisiaj? Czernienie zębów było praktyką powszechną i szeroko akceptowaną – dotyczyło zarówno kobiet, jak i mężczyzn, niezależnie od pochodzenia etnicznego czy statusu społecznego. W dokumentach z początku XX wieku czarne uśmiechy goszczą na twarzach zarówno arystokracji, jak i chłopów. Praktyka ta była także środkiem walki z zachodnią modą na białe zęby, będącymi symbolem młodości, dzikości czy braku ogłady. Współcześnie, choć czernienie zębów nie jest już tak powszechne, wciąż jest obecne w kulturze niektórych mniejszości etnicznych oraz w świadomości społecznej jako element dziedzictwa. Dziedzictwo dawnego Wietnamu wciąż jest pielęgnowane Dla wielu osób starszego pokolenia czarne zęby pozostają symbolem dumy, przynależności i autentyczności w obliczu przemijających trendów globalnych. Ta tradycja przetrwała tysiące lat, adaptując się do zmieniających się warunków społecznych, kulturowych i estetycznych. Warto pamiętać, że nasza wizja piękna jest tylko jedną z wielu, które wykształciły się na całym świecie. Czy lepszą? Na to nie ma z pewnością obiektywnej odpowiedzi. Źródło: Archaeological and Anthropological Sciences, UNESCO Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Gdzie uciec przed listopadową szarością? Oto 6 miejsc, w których wciąż świeci słońce
Kiedy jesień na dobre rozgości się w Polsce, a dni stają się chłodne i pozbawione słońca, wielu osobom zaczyna doskwierać zmęczenie i spadek nastroju. To właśnie wtedy coraz popularniejszym pomysłem staje się wyjazd w poszukiwaniu ciepła i światła. Gdzie zatem najlepiej zaplanować podróż?
Listopad w Polsce to czas, gdy dni stają się krótsze, a słońce coraz rzadziej przebija się przez chmury. Chłód, deszcz i szarobure krajobrazy sprawiają, że wiele osób zaczyna marzyć o ucieczce w cieplejsze strony świata. Nic więc dziwnego, że właśnie ten miesiąc coraz częściej staje się porą, w której Polacy planują urlopy, by choć na chwilę wyrwać się z jesiennej melancholii i naładować organizm solidną dawką witaminy D. Dokąd warto wyruszyć, by w listopadzie cieszyć się słońcem, morzem i błogim odpoczynkiem? O to zapytaliśmy ekspertkę. Egzotyczny Wietnam w listopadzie – czas na słońce i odkrywanie kultury Przede wszystkim w listopadzie dobrze odwiedzić Wietnam – kraj, w którym egzotyka spotyka się z niezwykłą gościnnością, a krajobrazy zachwycają różnorodnością. To właśnie wtedy kończy się pora deszczowa, a pogoda staje się wyjątkowo łagodna i idealna zarówno do zwiedzania, jak i wypoczynku na plaży. Jak podkreśliła przedstawicielka Itaki: „Listopad to dobry miesiąc na wizytę w egzotycznym Wietnamie. Kończy się tu wtedy pora deszczowa, temperatury są przyjemne i sprzyjają zarówno opalaniu, jak i zwiedzaniu”. Warto rozpocząć podróż od Hanoi, tętniącej życiem stolicy pełnej zabytków i aromatu ulicznego jedzenia, a następnie wybrać się w rejs po słynnej zatoce Ha Long – jednym z najpiękniejszych miejsc Azji wpisanych na listę UNESCO. W środkowej części kraju czekają natomiast szerokie, piaszczyste plaże Da Nang z malowniczym widokiem na Góry Marmurowe. – Połączenie kultury północy i nadmorskiego relaksu środkowego Wietnamu sprawia, że to kierunek, który zdecydowanie warto wybrać na jesienną podróż – dodała Alicja Kazimierczak, kierowniczka działu marketingu biura podróży Itaka. Tajlandia w listopadzie zachwyca pogodą i magicznym Festiwalem Świateł Tajlandia od lat zajmuje czołowe miejsce na liście najchętniej odwiedzanych kierunków świata – i nie bez powodu. Listopad to moment, gdy słońce świeci niemal codziennie, a powietrze staje się przyjemnie ciepłe i wilgotne. – W listopadzie kończy się tu pora deszczowa i pogoda sprzyja odkrywaniu tajskich perełek. Krabi i Phuket zachwycają wtedy bajkowymi plażami, wapiennymi skałami i krystalicznie czystą wodą – mówiła ekspertka. Dla osób szukających ciszy i kontaktu z naturą idealnym wyborem będzie z kolei Khao Lak – spokojny kurort otoczony tropikalną zielenią, znany z doskonałych warunków do snorklowania. Z kolei Hua Hin przyciąga atmosferą lokalnych targów i niezwykłymi świątyniami, a tętniąca życiem Pattaya oferuje bogate życie nocne i szeroką gamę atrakcji rozrywkowych. Listopad to również czas jednego z najpiękniejszych świąt w kraju – Festiwalu Świateł (Loy Krathong), który rozświetla nocne niebo tysiącami lampionów i sprawia, że podróż do Tajlandii staje się niezapomnianym przeżyciem. Dlaczego listopad to najlepszy moment na podróż na Madagaskar? Jesień to doskonały moment, by odkryć niezwykły Madagaskar – krainę dzikiej przyrody, zapachów i niepowtarzalnych krajobrazów. W listopadzie wyspa rozkwita pełnią barw, a tropikalna roślinność nabiera intensywnej zieleni. – Na Nosy Be jest zazwyczaj mniej turystów niż w pozostałych miesiącach, a przyroda w tym okresie rozkwita – wyspa staje się intensywnie zielona, a w powietrzu unosi się zapach kwitnącego ylang-ylang – podkreśliła Alicja Kazimierczak. W tym czasie można w pełni docenić niezwykłe bogactwo przyrody Madagaskaru – od spotkań z lemurami, przez relaks na dzikich plażach, po wyprawy w głąb tropikalnych lasów. Wypoczynek wśród natury, przy szumie fal i śpiewie ptaków, pozwala odnaleźć spokój i oderwać się od jesiennej codzienności. – To podróż do świata barw, smaków i prawdziwej egzotyki. Idealna ucieczka od jesiennej szarości i sposób, by naładować się dobrą energią na zimę – dodała ekspertka. Ciepły listopad w Omanie – idealne połączenie plażowania i zwiedzania Zatoka Omańska w listopadzie kusi podróżnych spokojem, ciepłem i orientalnym klimatem. W tym czasie kraj oferuje idealne warunki do zwiedzania i wypoczynku, gdyż choć słońce intensywnie świeci, to temperatury nie są już uciążliwe. – W Salalah czeka ciepłe morze, bogate życie podwodne i szerokie plaże, z kolei w Muskacie – gwarne bazary oraz Wielki Meczet Sułtana Qaboosa ze wspaniałymi arabeskami, który odbija swe majestatyczne oblicze w mieniących się w słońcu posadzkach – wyznała kierowniczka działu marketingu. Oman to kraj kontrastów – surowe góry i pustynie przeplatają się tu z palmowymi oazami i luksusowymi kurortami. Turyści mogą połączyć plażowanie z odkrywaniem lokalnej kultury, a rozwinięta linia brzegowa sprzyja uprawianiu sportów wodnych. – To również doskonały czas na nurkowanie, żeglowanie czy kajakarstwo, kiedy woda jest przejrzysta, a pogoda sprzyja aktywnemu wypoczynkowi – dodała ekspertka. Kenia w listopadzie – safari, dzika przyroda i afrykańskie słońce Kenia to kierunek, który od lat pobudza wyobraźnię podróżników – majestatyczne sawanny, zapierające dech w piersiach zachody słońca i dzikie zwierzęta w naturalnym środowisku tworzą obraz Afryki, jaką wielu zna tylko z filmów przyrodniczych. Listopad to dobry moment, by zobaczyć ją na własne oczy, gdyż krajobrazy są wtedy wyjątkowo zielone po zakończonej porze deszczowej, a temperatury sprzyjają safari. – To doskonały miesiąc – jest już po porze deszczowej, więc krajobraz jest wyjątkowo zielony i malowniczy, a temperatury są wysokie, dzięki czemu masz większą szansę na ujrzenie dzikich zwierząt przy wodopojach – mówiła przedstawicielka biura podróży Itaka. Warto też wiedzieć, że w tym czasie do Kenii przyjeżdża znacznie mniej turystów niż w grudniu czy styczniu, co pozwala cieszyć się bardziej kameralną atmosferą. Z kolei po dniu pełnym emocji można przenieść się nad Ocean Indyjski i odpocząć w cieniu palm. Jak dodała Alicja Kazimierczak: „Kenia to również beztroski relaks na plażach, a dzięki dobrej pogodzie można liczyć na plażowanie i kąpiele w oceanie”. Dominikana w listopadzie przyciąga spokojem i karaibskim klimatem Dominikana to z kolei kwintesencja karaibskiego raju – turkusowa woda, bujna zieleń i szerokie plaże, które zdają się nie mieć końca. W listopadzie wyspa kusi idealną pogodą, poniewaz jest ciepło, słonecznie, a jednocześnie spokojniej niż w szczycie sezonu. – Karaiby w listopadzie to zawsze dobry pomysł – temperatury są wymarzone na wypoczynek pod palmami, kąpiele w turkusowo-błękitnym morzu i spacery wśród tropikalnej roślinności. Można również liczyć na niższe ceny i mniejsze tłumy, co pozwala na spokojny, błogi relaks w prawdziwie egzotycznej scenerii – tłumaczyła ekspertka. W Punta Cana czekają luksusowe resorty all inclusive i białe, piaszczyste plaże, a w Puerto Plata – kolonialna architektura i lokalny klimat karaibskiego miasteczka. Warto zajrzeć też do zielonego serca wyspy, czyli na półwysep Samaná, lub popłynąć na rajską wyspę Saona, której widok ozdabia niejedną pocztówkę z Dominikany. Źródło: National Geographic Polska, Itaka Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nowy powód, by odwiedzić Wietnam. Trend z TikToka przyciąga młodych turystów z całego świata
Nową wizytówką Wietnamu staje się moda, gdyż coraz więcej młodych podróżników przybywa tu po to, aby skorzystać z usług lokalnych krawców. Trend, który podbił media społecznościowe, sprawił, że tamtejsze pracownie zyskały miano obowiązkowego punktu na mapie podróży.
Wietnam od dawna przyciąga podróżnych niepowtarzalnymi krajobrazami – od surowych szczytów Gór Annamickich po wpisaną na listę UNESCO Zatokę Ha Long. Zachwyca również bogactwem kultury, widocznym w starożytnych świątyniach, dynamicznych metropoliach takich jak Hanoi i Ho Chi Minh czy w słynnej kuchni, uznawanej za jedną z najlepszych w Azji. Dziś jednak młodzi turyści odkrywają jeszcze jeden powód, by wybrać się do tego kraju. Tym razem chodzi o… ubrania. Moda na miarę w Wietnamie. Dlaczego turyści szyją ubrania podczas podróży? Wietnam coraz częściej pojawia się na mapie podróży młodych globtroterów, ale tym razem nie tylko ze względu na przyrodę czy zabytki. Coraz większą popularność zyskuje trend zamawiania ubrań szytych na miarę w lokalnych pracowniach krawieckich. Turyści przyjeżdżają tu, by w kilka dni odebrać garnitury, sukienki czy płaszcze, które w innych krajach kosztowałyby fortunę. Połączenie atrakcyjnych cen, wysokiej jakości wykonania i unikatowego doświadczenia sprawia, że Wietnam staje się nową stolicą mody „na wymiar” dla młodego pokolenia podróżników. Zjawisko to ma swoje podłoże w trendach modowych pokolenia Z. W 2025 roku popularne marki stawiają na prostotę i dość konserwatywne kroje – lniane i bawełniane bluzki z dekoltami w łódkę, dopasowane modele bez rękawów zapinane pod szyję, spódnice sięgające kostek czy fasony odsłaniające plecy. Wzorów jest niewiele, nadruki niemal zanikły, a dominują jednolite kolory. To sprawia, że wystarczy mieć wykrój albo kilka zdjęć wymarzonej stylizacji i zanieść je do krawca, który uszyje ubranie na miarę, a przy tym znacznie taniej niż popularne czy luksusowe marki. Ogromny wpływ na popularność tego trendu ma TikTok. Wietnamskie pracownie krawieckie coraz częściej prowadzą tam swoje profile, pokazując gotowe projekty w formie zabawnych, krótkich pokazów mody. Filmy typu „Wszystko, co uszyliśmy na miarę w Hoi An” biją rekordy popularności, a podróżnicy – głównie trzydziestolatkowie z Europy i USA – chwalą się tam garderobą stworzoną podczas kilkudniowego pobytu. View oEmbed on the source website Moda z Hội An podbija TikToka. Ile kosztują ubrania szyte na miarę w Wietnamie? Wietnam przyciąga też możliwością szycia ubrań inspirowanych największymi domami mody. Ponieważ w lokalnych pracowniach można zamówić projekty przypominające kolekcje Prady czy Miu Miu z lat 90., wielu przedstawicieli generacji Z decyduje się odbyć podróż właśnie po to, by zdobyć unikatowe stroje i wyróżnić się z tłumu. To z kolei prowadzi do dyskusji o „kradzieży” pomysłów niezależnych marek, jednak turyści podkreślają, że powstające kreacje przeznaczone są wyłącznie do użytku prywatnego. W pracowniach Hội An zamawiane są m.in. sukienki typu babydoll, asymetryczne kurtki, jedwabne halki, kowbojki czy minispódniczki i szorty. Ponieważ ceny są tam wyjątkowo niskie w porównaniu z rynkiem europejskim (spersonalizowana suknia wieczorowa kosztuje około 150 zł, cały zestaw ubrań 300 zł, a spodnie 85 zł) coraz więcej osób traktuje zakupy w Wietnamie jako realną alternatywę dla drogich butików w Europie, w których ceny stale rosną. Dzięki temu, że młode pokolenia łączą podróże z budowaniem własnej, szytej na miarę garderoby, wietnamskie pracownie zyskują rozgłos w mediach społecznościowych, co bezpośrednio przekłada się na wzrost dochodów lokalnego rynku tekstylnego, a zarazem wywołuje niezadowolenie wśród europejskich marek. Ostatecznie to właśnie połączenie wysokiej jakości i niskich kosztów sprawia, że coraz więcej osób wybiera Wietnam, traktując szycie ubrań jako uzupełnienie turystycznych wrażeń. Źródło: NSS Magazine Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Do Wietnamu nareszcie bez wiz! Tylko 3 kraje na liście z udogodnieniami
Ambasador Wietnamu oficjalnie zaprosił Polaków do przyjazdu – bez wiz. To kluczowe rozszerzenie już obowiązujących przepisów. Od 15 sierpnia nie będzie już wymogu wykupienia wycieczki w wietnamskich biurach turystycznych.
Spis treści Zniesienie uciążliwego warunku Ambasador zaprasza Polaków Boom turystyczny w Wietnamie Wietnam ogłosił ruch bezwizowy dla Polaków już w styczniu 2025. Za ten ruch podziękowały nawet polskie władze. Okazało się jednak, że bez wizy Polacy mogą wjechać tam tylko pod jednym, uciążliwym warunkiem. Zniesienie uciążliwego warunku Ogłoszony w styczniu ruch bezwizowy obowiązuje od 1 marca do końca 2025 roku. Obywatele Polski mogą wjechać tam bez wiz na okres do 45 dni w celu turystycznym. Warunkiem była jednak do tej pory podróż z zarejestrowanym w Wietnamie biurem podróży. W praktyce bardzo mocno ograniczało to swobodę podróży, wykluczając wyjazdy z polskimi biurami turystycznymi, indywidualne podróże oraz wyjazdy biznesowe. Ambasador zaprasza Polaków Dlatego szerokim echem odbił się post Ambasadora Wietnamu, Hà Hoàng Hải , na platformie X z 11 sierpnia tego roku. Ambasador oficjalnie zaprasza w nim Polaków do przyjazdu bez wiz, a co najważniejsze bez żadnych dodatkowych warunków. „To jest oficialne! Od 15 sierpnia 2025 turyści z Polski wjeżdżają do Wietnamu do 45 dni bez potrzeby uzyskania wizy, bez żadnych dodatkowych warunków! Zapraszam serdecznie!” – napisał Hà Hoàng Hải 8 sierpnia rząd Wietnamu wydał rezolucję w sprawie zwolnienia z obowiązku wizowego obywateli 3 krajów: Polski, Czech i Szwajcarii. Jak czytamy w informacji na stronie Ambasady Wietnamu w Warszawie: Wjazd do Wietnamu na ruchu bezwizowym jest możliwy na podstawie spełnienia następujących wymagań: Warunki wjazdu zgodnie z przepisami w rezolucji o wjeździe, wyjeździe, tranzycie i pobycie cudzoziemców w Wietnamie; Paszport musi być ważny przez co najmniej 6 miesięcy; Wjazd do kraju w celach turystycznych zgodnie z programem zorganizowanym przez wietnamskie firmy świadczące międzynarodowe usługi turystyczne, posiadające zaświadczenia o uczestnictwie w programie turystycznym. Boom turystyczny w Wietnamie W ostatnich latach Wietnam przeżywa prawdziwy boom turystyczny, przyciągając miliony odwiedzających z całego świata. W pierwszym kwartale tego roku kraj odwiedziło 7,67 miliona turystów. To niebywały wzrost aż o niemal 24% w stosunku do poprzedniego roku. Mało który kraj może poszczycić się takim rozwojem turystyki. Do Wietnamu masowo przyjeżdżają m.in. turyści z Chin i Korei Południowej – ich liczby przekraczają milion rocznie. Ale także z Japonii, USA, Tajwanu. Europejczycy (w tym Polacy) to jednak najszybciej rosnąca grupa przybyszów. Kraj ma ambicję by w tym roku przyciągnąć rekordową liczbę 23 milionów turystów. Źródło: TVN24, Onet Podróże Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nie USA, nie Chiny. Tylko jeden mały kraj może wyżywić się sam
Co by się stało, gdyby globalny handel żywnością się załamał? Jak wskazuje analiza ekonomistów z Niemiec i Anglii, tylko jedno państwo na świecie mogłoby samo wykarmić swoich obywateli. I nie jest to ani mocarstwo, ani żaden bogaty kraj Zachodu.
Spis treści: Tylko Gujana wyżywi się sama Siedem kluczowych grup żywności Jak wypadają inne państwa? Jak wypada Polska? Naukowcy z Niemiec i Wielkiej Brytanii postanowili odpowiedzieć na pytanie, które kraje mogłyby same wyżywić swoich obywateli, gdyby załamał się międzynarodowy handel. Wyniki badania są nie tylko zaskakujące, ale i zatrważające. Tylko jedno państwo jest żywnościowo samowystarczalne. Tylko Gujana wyżywi się sama Świat ogarniają rosnące napięcia geopolityczne i zakłócenia w globalnych łańcuchach dostaw. Naukowcy z Uniwersytetu w Getyndze (Niemcy) i Uniwersytetu w Edynburgu (Wielka Brytania) przeanalizowali dane dotyczące żywności ze 186 krajów. Okazuje się, że tylko jedno państwo na świecie osiąga pełną samowystarczalność i jest w stanie zaspokoić potrzeby żywieniowe swojej ludności bez potrzeby importu. Tym krajem jest niewielka Gujana położona w Ameryce Południowej. Jako jedyna spełnia warunki pełnej samowystarczalności żywnościowej we wszystkich siedmiu kluczowych grupach żywności. Siedem kluczowych grup żywności Cała ta siódemka jest niezbędna do pełnej niezależności i zbilansowanej diety potrzebnej naszemu gatunkowi. A wspomniane grupy to: Warzywa Owoce Mięso Ryby Nabiał Zboża Rośliny strączkowe, nasiona i orzechy Jak wypadają inne państwa? Na podium znalazły się jeszcze Chiny i Wietnam, które produkują wystarczająco żywności w sześciu z siedmiu analizowanych grup. Jednak większość krajów wypada znacznie gorzej: tylko około jedna siódma analizowanych państw była samowystarczalna w pięciu lub więcej grupach żywności, natomiast ponad jedna trzecia nie była w stanie samodzielnie zapewnić sobie nawet dwóch z siedmiu kategorii żywnościowych. Szczególnie dramatyczna sytuacja panuje w sześciu krajach – Afganistanie, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Iraku, Makau, Katarze i Jemenie. Nie osiągają one samowystarczalności w żadnej z analizowanych grup żywności. To pełne uzależnienie od importu i wyjątkowa wrażliwość na zawirowania na międzynarodowych rynkach. Ale to nie wszystko – nawet unie gospodarcze nie są samowystarczalne. Na przykład Rada Współpracy Zatoki Perskiej osiąga niezależność jedynie w produkcji mięsa. Unia gospodarcza krajów Afryki Zachodniej oraz państw Karaibów – tylko w dwóch kategoriach żywnościowych. Żadna z unii nie produkuje wystarczającej ilości warzyw na potrzeby swoich populacji. Połowa krajów zależy od jednego partnera handlowego, który jest źródłem ponad 50% importowanej żywności. Jak wypada Polska? Według załączonej przez badaczy mapy Polska wypada nieźle. Osiągamy samowystarczalność w czterech z siedmiu grup: mięsie, nabiale, owocach i zbożach. Jesteśmy w stanie wyprodukować tez ponad 80% potrzebnych nam warzyw. Najgorzej wypadamy w przypadku ryb oraz strączków, nasion i orzechów – pokrywamy nie więcej niż 20% naszych potrzeb. Źródło: Nature Food Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Wietnam zachęca do długich pobytów. „Złota wiza” ma obowiązywać nawet 10 lat
W ostatnich latach Wietnam przeżywa prawdziwy boom turystyczny, przyciągając miliony odwiedzających z całego świata. To efekt nie tylko zalet tego kraju, ale i przemyślanej strategii jego władz. Teraz Wietnam stawia na przyciągnięcie przybyszów na dłużej – nawet na 10 lat.
Spis treści Wietnam przeżywa boom turystyczny Złota wiza ma przyciągnąć talenty Egzotyczna przyroda, bogata historia, kultura oraz przystępne ceny sprawiają, że Wietnam staje się jednym z najpopularniejszych kierunków w Azji Południowo-Wschodniej. Wzrost liczby połączeń lotniczych oraz uproszczone procedury wizowe znacząco ułatwiły dostęp do kraju, także Polakom. Polscy turyści coraz częściej wybierają autentyczny klimat Wietnamu kosztem zatłoczonych kurortów Europy. Przyciągają też niskie ceny i otwartość mieszkańców. Coraz popularniejsze stają się m.in. wycieczki kulinarne. Wietnam przeżywa boom turystyczny W ostatnich latach Wietnam przeżywa prawdziwy boom turystyczny, przyciągając miliony odwiedzających z całego świata. W pierwszym kwartale tego roku kraj odwiedziło 7,67 miliona turystów. To niebywały wzrost aż o niemal 24% w stosunku do poprzedniego roku. Mało który kraj może poszczycić się takim rozwojem turystyki. Do Wietnamu przyjeżdżają m.in. turyści z Chin i Korei Południowej – ich liczby przekraczają milion rocznie. Ale także z Japonii, USA, Tajwanu. Europejczycy to jednak najszybciej rosnąca grupa przybyszów. Kraj ma ambicję by w tym roku przyciągnąć rekordową liczbę 23 milionów turystów. Boom turystyczny powiązany jest z tym ekonomicznym. Do Wietnamu ściąga też coraz więcej przybyszów, którzy chcą się z tym krajem związać na dłużej. Są to m.in. cyfrowi nomadzi, którzy decydują się pracować zdalnie właśnie stąd. Kolejna nisza, jaką kraj chce zagospodarować to wysoko wykwalifikowani specjaliści. Właśnie z myślą o nich przygotowuje nową ofertę wizową. Od 1 marca tego roku Wietnam zniósł obowiązek wizowy dla obywateli Polski na okres do 45 dni w celu turystycznym. Warunkiem jest podróż z zarejestrowanym w Wietnamie biurem podróży. Program bezwizowy jest ważny do 31 grudnia 2025 roku. Złota wiza ma przyciągnąć talenty Wietnam właśnie ogłosił wprowadzenie nowego programu długoterminowych wiz inwestycyjnych, tzw. „złotych wiz”. Mają one obowiązywać przez okres nawet 10 lat. Kandydaci ubiegający się o taką wizę będą musieli spełnić określone kryteria inwestycyjne, np. wniesienie minimalnej kwoty inwestycji w wybrane przez władze sektory. A są to między innymi: nieruchomości, nowoczesne technologie, produkcja, infrastruktura oraz zrównoważony rozwój. Posiadacze złotej wizy uzyskają szereg przywilejów, w tym możliwość wielokrotnego wjazdu i wyjazdu z kraju, prawo do prowadzenia działalności gospodarczej i opcję sprowadzenia członków najbliższej rodziny. Program ma też na celu konkurowanie z podobnymi inicjatywami np. w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Tajlandii czy Portugalii, gdzie złote wizy już od lat przyciągają inwestorów z całego świata. Program ma ruszyć w najbliższych miesiącach. Źródło: Euro News Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler” i „Kaleidoscope”. Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Polska i Wietnam oczami Wietnamki mieszkającej w Warszawie
Tym razem wybieramy się w podróż do Wietnamu. Naszym przewodnikiem jest Chi Mai Szymko, Wietnamka mieszkająca w Polsce od 20 lat. W które miejsce wraca najchętniej i kiedy warto je odwiedzić? Oto praktyczne informacje z pierwszej ręki.
Spis treści: Tak Polska zaskoczyła Chi Mai Co zobaczyć w Wietnamie? Chi Mai Szymko przyjechała do Polski ponad 20 lat temu z Wietnamu. W Warszawie studiowała, potem założyła tu restaurację z wietnamskimi bagietkami banh mi. Tak Polska zaskoczyła Chi Mai – Zanim przyjechałam do Polski, wydawało mi się, że wszyscy tu mówią po angielsku i nie będę miała żadnych problemów z komunikacją. Na miejscu okazało się, że nie jest tak różowo. Nie mogłam dogadać się ani w banku, ani w autobusie. Na początku to był szok. Nie miałam tu nikogo. Ani krewnych, ani znajomych, mimo że Wietnamczyków przecież mieszka tu sporo. Prawie już chciałam wracać do Azji, ale ostatecznie zaadaptowałam się i zostałam. Potem poznałam mojego przyszłego męża, Polaka, założyłam rodzinę. Teraz już nie myślę o powrocie. Ale uwielbiam wyjeżdżać do Wietnamu na wakacje. Zwłaszcza wtedy, gdy w Polsce jest szaro i zimno – opowiada Szymko w najnowszym odcinku Podcastu National Geographic Polsko. Chi Mai pochodzi z północnej części Wietnamu, urodziła się nieopodal granicy z chińską prowincją Yunnan. Dlaczego warto tam pojechać i czym jej rodzinne miasto różni się od popularnej wśród europejskich turystów niedalekiej miejscowości Sa Pa? Czym różnią się Wietnamczycy z północy od tych z południa? I dlaczego Chi Mai woli tych z południa, mimo że sama jest z północy? Czego warto spróbować z kuchni wietnamskiej poza słynną zupą pho czy sajgonkami? Jakie są nieoczywiste symbole współczesnego Wietnamu? I wreszcie: co powinno się znaleźć na naszej liście must see przed wyjazdem do tego azjatyckiego kraju? To tylko niektóre z pytań, na które odpowiada Chi Mai Szymko w rozmowie z Maciejem Wesołowskim. Co zobaczyć w Wietnamie? – Koniecznie zobaczcie Hanoi – mówi Chi Mai Szymko. – To jest esencja Wietnamu. Tam znajdziecie wszystko, co najlepsze. Od widoków, przez sklepy, po restauracje. Poza tym Nha Trang w południowej części kraju. Tam nawet zimą jest od 26 do 29 stopni Celsjusza. – Kolejne miejsce to Ninh Binh. Jest mniej znane od słynnej zatoki Ha Long, ale równie piękne, a dla mnie nawet piękniejsze. Są tam bardzo podobne skalne ostańce wystające z wody, a także wyjątkowo piękne jaskinie. Tyle, że nie na morzu, a na jeziorze. Warto w te okolice pojechać w maju, kiedy najbardziej malowniczo i zielono, wyglądają okoliczne pola ryżowe – dodaje gościni podcastu. A to dopiero początek listy turystycznych wspaniałości azjatyckiego kraju. Aby dowiedzieć się więcej o największych atrakcjach Wietnamu i o tym, jak wygląda życie na miejscu, posłuchajcie nowego odcinka Podcastu National Geographic Polska. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach Poza Horyzontem na YouTube i na Spotify.
Zima w pełni, a tu takie wieści. Wakacyjny raj znosi wizy dla Polaków
Polacy mają powody do radości. Kolejny azjatycki kraj wprowadza ruch bezwizowy dla podróżujących znad Wisły. To wyraźny ukłon w stronę naszych rodaków i otwarcie na turystów z Europy.
W tym artykule: Wietnam znosi wizy dla Polaków Wietnam otwiera się na turystów z Europy Czy do Wietnamu potrzebny jest paszport? Lista państw, do których wjedziemy bez konieczności posiadania wizy stale się powiększa. W ostatnim czasie na objęcie naszego kraju programem bezwizowym zdecydowały się m.in. Chiny. Zgodnie z decyzją władz w Pekinie, do końca bieżącego roku (na okres nie dłuższy niż 30 dni) Polacy mogą swobodnie podróżować do Państwa Środka wyłącznie na podstawie ważnego paszportu. Duże nadzieje wiązano także ze Sri Lanką, która zapowiadała tymczasowe zniesienie obowiązku wizowego wobec obywateli 35 krajów, w tym Polski. Niestety, brak porozumienia w tamtejszym parlamencie wstrzymał zmiany w systemie wizowym. Na szczęście nieco lepsze wiadomości napłynęły z Wietnamu. Szczegóły poniżej. Wietnam znosi wizy dla Polaków Nowy rok przynosi optymistyczne wieści. Wietnam znosi obowiązek wizowy dla Polaków. Informację tę potwierdził premier Donald Tusk podczas konferencji prasowej po spotkaniu ze swoim wietnamskim odpowiednikiem. Przebywający w Warszawie Pham Minh Chinh wyraził nadzieję na zacieśnianie relacji z Polską, podkreślając znaczenie współpracy między obydwoma krajami. Zaznaczył również, że „nie jest to ostatni, ale pierwszy krok w usuwaniu dotychczasowych przeszkód”. Zapowiadane zmiany mają wejść w życie na początku marca. Ruch bezwizowy obejmie obywateli Polski oraz Czech i Szwajcarii, którzy również zostali wyróżnieni przez rząd w Hanoi. Będzie on obowiązywać do końca 2025 roku i pozwoli przyjezdnym przebywać na terenie Wietnamu do 45 dni, wyłącznie w celach turystycznych. Wietnam otwiera się na turystów z Europy Dotychczas obywatele jedenastu krajów, w tym ośmiu należących do Unii Europejskiej, mogli podróżować do położonego w Azji Południowo-Wschodniej Wietnamu bez wizy. Dotyczyło to mieszkańców Danii, Finlandii, Francji, Niemiec, Włoch, Norwegii, Hiszpanii i Szwecji. Ponadto na liście znajdują się też Brytyjczycy, Białorusini i Rosjanie. Premier Wietnamu Pham Minh Chinh ma nadzieję, że zmiany w systemie wizowym przełożą się na dynamiczny wzrost ruchu turystycznego w kraju. Liczy również na złagodzenie zasad wizowych dla swoich rodaków ze strony europejskich przywódców. Wietnamczycy bowiem wciąż muszą posiadać wizę, aby swobodnie podróżować do państw strefy Schengen. Z danych SchengenVisaInfo wynika, że w 2023 r. o wizę ubiegało się ponad 100 tys. obywateli Wietnamu. Najwięcej wniosków otrzymała Francja, a najmniej – Szwecja, Słowacja i Polska, którą w 2020 r. zamieszkiwało niespełna 11 tys. Wietnamczyków. Czy do Wietnamu potrzebny jest paszport? O ile wiza nie jest wymagana (przynajmniej tymczasowo), to paszport pozostaje obowiązkowym dokumentem przy wjeździe do Wietnamu. Dowód osobisty nie daje takiej możliwości. Zgodnie z obowiązującym przepisami, wymagana minimalna ważność dokumentu podróży, a więc paszportu, to 6 miesięcy. Co ważne, paszport tymczasowy umożliwia jedynie opuszczenie terytorium Wietnamu, wjazdu już nie. Jeśli paszport zaginął lub został skradziony w czasie pobytu, należy zgłosić się na policję. Na miejscu otrzymamy specjalne oświadczenie umożliwiające dalsze poruszanie się po kraju. Jednak nie wszyscy przewoźnicy akceptują ten dokument i mają prawo odmowy wejścia na pokład samolotu. Dlatego w celu zgłoszenia utraty paszportu i wyrobienia paszportu tymczasowego konieczna będzie wizyta w Ambasadzie RP w Hanoi (hanoi.amb.wk@msz.gov.pl). Obserwuj National Geographic Traveler Poland na Facebooku i podziel się z nami swoją opinią. Dołącz także do naszego kanału nadawczego na Messengerze, gdzie znajdziesz wiele ciekawych inspiracji podróżniczych. Źródła: National Geographic Traveler; gov.pl. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Jaki jest współczesny Wietnam? Ciekawostki na temat tego azjatyckiego kraju mogą zaskoczyć
Cała Azja Południowo-Wschodniej jest niezwykle interesującym miejscem, ale wskazując najciekawsze kraje tego regionu, nie można pominąć Wietnamu. To niezwykłe państwo ma do zaoferowania nie tylko wspaniałą przyrodę, ale także unikatową kulturę i tradycję, od wieków tworzoną przez dziesiątki grup etnicznych. Czym zaskakuje Wietnam? Ciekawostki o tym pięknym kraju wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Parki Narodowe w Wietnamie Jaskinie w Wietnamie Religia w Wietnamie Pogrzeby w Wietnamie Mniejszości etniczne w Wietnamie Wietnamski – jednej z najtrudniejszych języków Motocykli jest tam kilkadziesiąt razy więcej niż aut osobowych. W przeciwieństwie do większości krajów Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej, używa się tam alfabetu łacińskiego. Bieg kończy tam jedna z najdłuższych rzek świata. Jakie jeszcze ciekawostki o Wietnamie warto poznać? Parki Narodowe w Wietnamie Wietnam to niezwykle malowniczy kraj ze wspaniałą fauną i florą. Pod względem przyrodniczym bez wątpienia zajmuje mocną pozycję na liście najatrakcyjniejszych krajów świata. Niestety, działania wojenne doprowadziły do znacznej degradacji tamtejszego środowiska naturalnego. W wyniku ataków z powietrza i innych działań Wietnam utracił znaczną część lasów pierwotnych. Nie można nie wspomnieć, że do degradacji fauny i flory przyczynia się też obecna gospodarka. W Wietnamie wciąż praktykowane jest rolnictwo wypaleniskowe, a wyrębem objęta jest duża część obszarów leśnych. Najdłuższy szklany most świata w Wietnamie został wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa. Ile wynosi jego długość? Most Bach Long, czyli nowy najdłuższy szklany most świata ma ponad 630 m długości. Położony jest w górskim regionie w prowincji Son La, w północno-zachodnim Wietnamie, ok. 120 km od Hanoi. W celu ochrony cennych obszarów tamtejszy rząd ustanowił ponad 30 parków narodowych. Najstarszy, Park Narodowy Cúc Phương, został utworzony w 1962 roku. Kolejny, Park Narodowy Cát Bà, powstał 24 lata później. Resztę utworzono między 1991 a 2004 rokiem. Jaskinie w Wietnamie Wietnam to prawdziwy raj dla grotołazów i speleologów. w samym Parku Narodowym Phong Nha-Kẻ Bàng odkryto ponad 300 jaskiń, których łączna długość przekracza 70 kilometrów. W 1991 roku odkryto tam jaskinię Hang Sơn Đoòng – największy tego typu obiekt na świecie. W 2019 roku ustalono, że jej kubatura to 1,6 mln metrów sześciennych! Dnem jaskini płynie podziemna rzeka. W niektórych miejscach strop uległ zawaleniu, co spowodowało, że do środka wkradła się dzika natura wietnamskiej dżungli. Religia w Wietnamie Wietnam zamieszkuje ok. 100 milionów osób, z czego większość, bo ponad 80 proc., nie deklaruje żadnego wyznania. Z raportu przygotowanego w 2021 roku na zlecenie rządu Stanów Zjednoczonych wynika jednak, że nie pokrywa się to ze stanem faktycznym. Szacuje się, że ateiści stanowią ok. 30 proc. społeczeństwa. Pozostali nie chcą deklarować przynależności religijnej z obawy przed prześladowaniem. Należy założyć, że 40–45 proc. Wietnamczyków praktykuje różne religie plemienne, animizm i kult przodków. 15–17 proc. stanowią buddyści, 8–9 proc. – katolicy, 1,5 proc. – wyznawcy kaodaizmu. Hinduizm i islam praktykują przede wszystkim mieszkańcy północnej części kraju, ale ci są w mniejszości. Bez względu na wyznanie, większość Wietnamczyków kultywuje wiarę w duchy przodków. Wiara w życie pozagrobowe i oddawanie czci pamięci zmarłych jest podstawą większości wyznań. Jednak należy podkreślić, że wietnamski kult przodków ma szczególny wymiar, bo stanowi część narodowej tradycji. Zwyczaj ten wywodzi się z tradycji konfucjańskiej i w wietnamskim społeczeństwie funkcjonuje od tysięcy lat. W wielu wietnamskich domach ustawiane są ołtarzyki poświęcone zmarłym bliskim. Domownicy składają im dary, zapalają kadzidełka, kierują do nich swoje modlitwy i osobiste prośby, często też proszą o radę. Zgodnie z tamtejszą tradycją, o ołtarzyk dba najstarszy męski członek rodziny. Ta sama osoba troszczy się o kultywowanie pamięci po zmarłych bliskich. Pogrzeby w Wietnamie W Wietnamie obowiązują różne wyznania, więc trudno mówić o jednej tradycji pogrzebowej. Najbardziej typowy obrzęd jest związany z kultem przodków, który jest silnie zakorzeniony w tamtejszej kulturze. Bez względu na wyznanie, większość Wietnamczyków wierzy, że po śmierci, dusza ludzka nadal żyje. Za swój obowiązek uważają odprawienie jej na tamten świat. W tamtejszej kulturze panuje przekonanie, że jeżeli dusza pozostanie na ziemi, rodzina nie zazna spokoju. Pochówek jest więc bardzo ważną uroczystością. Jak przebiega taka ceremonia? To najsłynniejsze zdjęcie z wojny w Wietnamie. Jak powstało? To zdjęcie to najkrótszy i zarazem najdokładniejszy obraz piekła wojny. Jego bohaterka chce by służyło pokojowi. W Wietnamie kolorem żałoby jest biały. W biały strój odziewane jest ciało zmarłego. Na biało ubierają się też żałobnicy, ale dotyczy to tylko członków rodziny. Pozostali przywdziewają czerń. Pochówek poprzedzony jest trzydniowym czuwaniem. Pierwszy dzień jest zarezerwowany dla najbliższej rodziny, drugi – dla przyjaciół i dalszych krewnych. Z kolei trzeci – dla znajomych i sąsiadów. Przed domem ustawiane są czarne flagi, żeby wszyscy zainteresowani mogli dowiedzieć się, gdzie mogą pożegnać ze zmarłym. Tradycja nakazuje, by goście przynieśli ze sobą pieniądze, które pomogą pokryć koszty pogrzebu. W dobrym tonie jest też złożenie białych kwiatów przy trumnie. Od początku ceremonii aż do złożenia ciała w grobie przy trumnie palą się kadzidełka. Ten zwyczaj ma umożliwić nawiązanie kontaktu z duszą zmarłego, ale ma też wymiar praktyczny. Silny zapach maskuje woń rozkładającego się ciała. Przy trumnie ustawia się też zdjęcie zmarłego, świece i kwiaty. Zgodnie z wietnamską tradycją, zmarłemu do ust wkłada się monetę i kilka ziaren ryżu. Moneta ma mu umożliwić porozumiewanie się w zaświatach. Z kolei ryż symbolizuje maksymę: „z ziemi powstałeś, do ziemi wrócisz”. W niektórych częściach kraju obowiązuje zwyczaj palenia pieniędzy (nieprawdziwych) i kartek z narysowanymi symbolami dostatku. Wietnamczycy wierzą, że te przedmioty przedostaną się wraz z dymem w zaświaty i będą służyły zmarłemu, zapewniając mu szczęście. Gdy czuwanie dobiegnie końca, trumna przewożona jest na cmentarz. Za powozem idzie najbliższa rodzina, niosąc zdjęcie zmarłego. Za nimi podążają dalsi krewni, przyjaciele i znajomi. Po pożegnaniu zmarłego żałobnicy zapraszani są na poczęstunek. Rodzina spotyka się ponownie po trzech dniach i udaje się na miejsce spoczynku bliskiego, by zaprosić go na wspólny posiłek. Tradycja nakazuje, aby przez kolejne 49 dni któryś z członków rodziny zanosił na grób miseczkę z ryżem. Po tym czasie wszyscy spotykają się ponownie i wspominają zmarłego. Setny dzień od pogrzebu to z kolei tzw. koniec łez. Z wietnamskimi pogrzebami wiąże się kilka przesądów. Jeden z najpopularniejszych zakazuje kobietom w ciąży udziału w ceremonii pochówku, zwłaszcza gdy ciało ma być poddane kremacji. Jak głosi przesąd, w trakcie spalania zwłok dusza uchodzi z ciała i może wówczas pozostać w nienarodzonym dziecku. Inny zabobon zakazuje zapalania kadzideł miesiączkującym kobietom. Wietnamczycy wierzą, że to przynosi to pecha zmarłemu. Mniejszości etniczne w Wietnamie Wietnamskie społeczeństwo jest mocno zróżnicowane nie tylko pod względem religijnym i kulturowym, ale także etnicznym. Choć może wydawać się to nieprawdopodobne, w Wietnamie oficjalnie uznaje się aż 54 grupy etniczne. Według różnych szacunków, 86–90 proc. społeczeństwa stanowią ludzie Kinh, czyli rdzenni Wietnamczycy. Jest ich ok. 82 miliony i to właśnie oni stanowią główny lud Wietnamu. Pozostałe 53 grupy są uznawane za mniejszości etniczne. Kinh żyją na nizinach, wyżynach i w obszarze linii brzegowej. Mniejszości żyją przede wszystkim na północy. Ich osady są zlokalizowane na pograniczu z Laosem, Kambodżą i Chinami. Obszary górskie są ich największymi ośrodkami, ale w praktyce przedstawicieli mniejszości można spotkać w całym kraju. Wietnamski – jednej z najtrudniejszych języków Różnorodność etniczna przekłada się na zróżnicowanie językowe. W Wietnamie używa się, uwaga, 94 języków i licznych dialektów, zaliczanych pięciu rodzin językowych. Przeważają języki austroazjatyckie, a dominuje język wietnamski. Mimo że jest zaliczany do rodziny języków austroazjatyckich, ma wiele zapożyczeń z chińskiego, który przecież należy do rodziny sino-tybetańskiej. Ciekawostka: w wietnamskim słownictwie jest też sporo zapożyczeń z francuskiego, przejętych w okresie kolonizacyjnym. Ta broń truje nieprzerwanie już prawie 50 lat! Agent Orange w Wietnamie wciąż jest groźny. USA zaprzeczają Chemikalia, którymi Amerykanie opryskiwali wietnamską dżunglę w czasie zakończonej prawie 50 lat temu wojny, w tym osławiony agent orange, wciąż trują ludzi – twierdzą działacze zaanga... Istnieją 3 dialekty wietnamskiego: północny (Hanoi), centralny (Huế), południowy (Ho Chi Minh). Różnią się przede wszystkim wymową, w mniejszym stopniu słownictwem. Jednak ich użytkownicy mogą się porozumieć bez większych trudności. Co czyni wietnamski jednym z najtrudniejszych języków do nauki? Przede wszystkim fakt, że mówimy tu o języku izolującym i tonalnym. Oznacza to, że znaczenie i funkcja poszczególnych słów zależy od ich pozycji w zdaniu, a także od tonu i intonacji. Istnieje 6 intonacji, a każdą trzeba opanować, by móc swobodnie rozmawiać, co dla Europejczyków jest nie lada wyzwaniem. Duże trudności sprawia też przyswojenie alfabetu, w którym pojawia się mnóstwo znaków diakrytycznych. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tę potrawę znano tu już od 2000 lat. Naukowcy odnaleźli dowody na istnienie starożytnego curry
Najnowsze badania wykazały, że curry było już znane nawet 2000 lat temu w Azji Południowo-Wschodniej. Naukowcy odnaleźli dowody na starożytny handel przyprawami.
W tym artykule: Dowód na starożytne curry sprzed 2000 lat Globalny handel przyprawami Kuchnia, która łączy ludzi Międzynarodowy zespół naukowców prowadził wykopaliska archeologiczne na stanowisku Óc Eo w południowym Wietnamie. Badacze odnaleźli tam szczątki i pozostałości przypraw, które sugerują globalny handel ziołami w Azji Południowo-Wschodniej sprzed 2000 lat. Co więcej, uczeni sugerują, że ich analiza wykazała, że przyprawy zostały przetworzone w taki sposób, aby stworzyć z nich mieszankę curry. Dowód na starożytne curry sprzed 2000 lat Naukowcy opublikowali swoje odkrycie na łamach czasopisma naukowego „Science Advances”. Autorzy podkreślają, że ich znalezisko stanowi najwcześniejszy dowód na istnienie tej aromatycznej indyjskiej potrawy, który odnaleziono poza samymi Indiami. – Analiza mikrocząsteczek roślinnych odzyskanych z powierzchni 12 kamiennych narzędzi szlifierskich z Óc Eo, które wykorzystywano głównie do mielenia żywności, pozwoliła zidentyfikować przyprawy kulinarne. W tym kurkumę, imbir, galangal, goździki, gałkę muszkatołową i cynamon. Przyprawy te są niezbędnymi składnikami używanymi obecnie do przyrządzania curry w Azji Południowej – czytamy w artykule. Naukowcy sugerują, że południowoazjatyccy migranci lub podróżnicy z Indii przywieźli tę tradycję kulinarną do Azji Południowo-Wschodniej w okresie wczesnych kontaktów handlowych przez Ocean Indyjski. Tym bardziej, że przyprawy znalezione na stanowisku w Wietnamie nie występowały naturalnie w tym regionie. Globalny handel przyprawami – Globalny handel przyprawami odegrał istotną rolę w historii świata. Jednak ze względu na słabe warunki przetrwania, archeobotaniczne pozostałości przypraw były do tej pory ograniczone w kontekstach archeologicznych – przyznają badacze. Stanowisko archeologiczne Óc Eo na południu Wietnamu w przeszłości było ważnym ośrodkiem państwa Funan. To jedno z najstarszych państw Azji Południowo-Wschodniej. Najwcześniejsza wzmianka o nim pochodzi z II wieku n.e. Uważa się, że szczytowy okres jego rozwoju przypadał na III wiek n.e. Terytorium tego starożytnego królestwa objęło swoimi wpływami obecną Kambodżę, Tajlandię i Półwysep Malajski – po przesmyk Kra i część Wietnamu. Naukowcy w artykule przyznają, że wszystkie odkryte przez nich przyprawy dotarły do Wietnamu ok. 2000 lat temu. Co więcej, wiele z nich przybyło do Óc Eo z różnych miejsc Azji, nie tylko z regionu współczesnych Indii. – Niektóre ziarna wykazywały cechy połamania lub pokruszenia, co wskazuje, że prawdopodobnie zostały zmielone. Podobnie jak zioła, które znajdują się we współczesnym curry – twierdzi dr Hsiao-chun Hung, archeolog z Australian National University i główny autor badania. Kuchnia, która łączy ludzi – Przyprawy były niezwykle cenione i poszukiwane od czasów starożytnych i odegrały kluczową rolę w budowaniu mostów między różnymi kulturami. Azja Południowa służyła jako główne źródło przypraw od epoki brązu, a dowody wskazują na eksport i import kurkumy, cynamonu i czarnego pieprzu z Azji Południowej do basenu Morza Śródziemnego już w drugim tysiącleciu przed naszą erą – podkreślają autorzy badania. Naukowcy twierdzą, że dużą rolę w handlu przyprawami odegrała także Azja Południowo-Wschodnia. Dr Hung przypomina, że Óc Eo było głównym miastem portowym w starożytnym królestwie Funan. Uczony uważa, że odkrycie rzuca nowe światło na międzynarodowy handel przyprawami w starożytności. – Przed tym badaniem mieliśmy tylko ograniczone wskazówki dotyczące istnienia starożytnego curry. Większość dowodów pochodziła z Indii – przyznał dr Hung. – To pierwsze badania, które potwierdzają, że różne zioła były rzeczywiście towarami handlowymi, które istniały w globalnych sieciach handlu morskiego prawie 2000 lat temu – twierdzi uczony. Curry to ogólna nazwa sposobu przyrządzenia potraw w kuchni indyjskiej. To charakterystyczna i niezwykle aromatyczna mieszanka przypraw. Uważa się, że tradycyjne curry pochodzi z właśnie z Indii i powstało ponad 4000 lat temu. To właśnie na terytorium tego państwa znajdywano liczne ślady zmielonych przypraw. Źródło: Science Advances.
Odnaleziono jeden z najstarszych instrumentów strunowych w Azji. Wykonano go z poroża jelenia
Instrument ma jedną strunę i przypomina drobną harfę. Naukowcy twierdzą, że ma co najmniej 2000 lat i jest jednym z pierwszych tzw. chordofonów szarpanych w Azji Południowo-Wschodniej.
W tym artykule: Instrument wykonano z poroża jednego z dwóch gatunków azjatyckiego jelenia Wietnamska muzyka instrumentalna ma swoje tradycje w prehistorii Jaki jest najstarszy instrument na świecie? Wietnamski instrument ma ok. 35 centymetrów długości. Wykonano go z fragmentu poroża jelenia. Na jednym końcu znajdował się otwór, który – jak twierdzą naukowcy – był miejscem na kołek służący do strojenia struny. Po przeciwnej stronie znajdował się mostek, który najprawdopodobniej został wyrzeźbiony. Instrument wykonano z poroża jednego z dwóch gatunków azjatyckiego jelenia W badania zaangażowani byli archeolodzy z Australian National University oraz Muzeum Long An w wietnamskim mieście Tân An. Naukowcy dokonali analizy metodą datowania radiowęglowego i ustalili, że przedmiot ten prawdopodobnie ma co najmniej 2000 lat. Naukowcy twierdzą, że poroże mogło należeć do dwóch gatunków ssaka parzystokopytnego: Samara jednobarwnego (Rusa unicolor) lub aksisa bengalskiego (Axis porcinus). Jak muzyka wpływa na zwierzęta? Szereg badań odpowiada na to pytanie Jazz, a może muzyka klasyczna? Poszczególne gatunki zwierząt w różny sposób reagują na dźwięki i melodie. – Ten instrument strunowy jest jednym z najwcześniejszych przykładów tego typu przedmiotów odkrytych w Azji Południowo-Wschodniej. Można powiedzieć, że na „osi czasu” wypełnia lukę pomiędzy najwcześniejszymi znanymi instrumentami muzycznymi regionu, czyi litofonami a bardziej współczesnymi instrumentami, jak np. Đàn bầu lub kèn bầu – mówi Fredeliza Campos z Australian National University. Wietnamska muzyka instrumentalna ma swoje tradycje w prehistorii Instrument został odnaleziony na stanowisku archeologicznym Gò Ô Chùa, w prowincji Long An, w południowym Wietnamie. Znaleziono tam również trzy dzwonki wykonane z brązu, które były częścią pochówku. – Nasze badania potwierdzają, że muzyka była istotnym elementem życia ludzi, którzy żyli w tym regionie ponad 2000 lat temu. Zachwyciło nas podobieństwo odkrytego instrumenty, do tych, których używa się współcześnie w Wietnamie. To dowód na to, że wietnamska muzyka ma swoje korzenie w czasach prehistorycznych – twierdzi Fredeliza Campos. Instrument nie miał struny, która prawdopodobnie uległa degradacji. Uczeni nie są pewni, jakie dźwięki mógł wytwarzać ten przyrząd, ale prawdopodobnie były podobne do jednostrunowego K’ni. Urządzenie nazywane jest „skrzypcami ustnymi” i przypomina uproszczoną wersję tego instrumentu smyczkowego. Odkryto najstarsze zapisane zdanie na świecie. Wyryto je na starożytnym grzebieniu Naukowcy twierdzą, że napis, który znajdował się na niewielkim grzebieniu, jest najstarszym w historii zapisanym zdaniem w alfabecie semickim. Jego nazwa wynika z nietypowej metody wzmocnienia dźwięku. K’ni nie ma pudła rezonansowego. Zamiast tego do ust wkłada się specjalny ustnik połączony z instrumentem, który rezonuje fale akustyczne. Tradycyjnie wytwarzane jest z drzewa bambusowego. Znane jest w Wietnamie oraz Kambodży. Naukowcy twierdzą, że chordofon wykonany z poroża, mógł być pierwowzorem K’ni. Jaki jest najstarszy instrument na świecie? Jeszcze kilka lat temu uważano, że najstarszym instrumentem, jaki kiedykolwiek odkryto, był neandertalski flet. Odnaleziono go w 1995 roku w słoweńskiej jaskini Divje Babe. Został wykonany z kości udowej niedźwiedzia, a otwory wywiercono za pomocą kamiennych narzędzi. Uczeni ustalili, że miał ok. 50 tysięcy lat. Jednak nie wszyscy zgadzali się z tą interpretacją. Badania wykazały, że okrągłe otwory powstały od ugryzienia przez padlinożerne zwierzę. To oznacza, że obecnie najstarszym instrumentem jest flet z kości mamuta, który odnaleziono w jaskini Geissenklosterle na południu Niemiec. Uważa się, że powstał ok. 43 000 lat temu. Archeolodzy odkryli w sumie dwa flety, które znajdowały się w warstwie z narzędziami wytwarzanymi przez Homo sapiens. W innej niemieckiej jaskini – Hohle Fels – znajdującej się 15 km na zachód od Ulm, znaleziono z kolei młodszy, ale dużo lepiej zachowany flet. Datowanie radiowęglowe wykazało, że pochodził sprzed ok. 35–36 tysięcy lat. Źródło: Antiquity Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Co Huawei Mate 50 Pro przeżył w Wietnamie?
Czy nowy flagowiec Huawei, pozycjonowany jako produkt premium, sprawdzi się jako smartfon dla backpackera, który nie boi się zmoknąć i ubrudzić? Sprawdziłam podczas dwutygodniowej intensywnej podróży po Wietnamie.
Nie lubię zmieniać telefonu. Żyjąc na walizkach, nie mam czasu na poszukiwania modelu i planu abonamentowego, który spełni wszystkie moje oczekiwania. Od operatora wymagam mało – tylko korzystnych warunków roamingu. Od smartfona znacznie więcej… Żeby dotrzymać mi kroku, telefon musi być niezniszczalny, mieć mocarny procesor i wytrzymałą baterię, duży ekran, duuużo pamięci wewnętrznej, dual SIM i przede wszystkim – aparat prawie tak dobry jak lustrzanka. Z lenistwa od kilku lat trzymałam się Huaweia P30 Pro. To była piękna przyjaźń – zawdzięczałam mu tysiące zdjęć w intensywnych kolorach i zupełnie nieznane mi wcześniej możliwości zooma, odnajdującego w koronach drzew Kostaryki zwierzęta trudne do wychwycenia ludzkim okiem. Gdy w moje ręce wpadł nowy flagowiec tej samej marki, miałam już na starcie wysokie oczekiwania. Huawei Mate 50 Pro miał przede wszystkim przywieźć genialne zdjęcia i widea z podróży, ale też zapewnić mi coś ekstra… Po pierwsze: Proszę, bądź niezniszczalny Czy telefon, który wygląda jak elegancki dodatek oprawiony w kolorową wegańską skórę może wybrać się na górski szlak w deszczu, pływać otwartym kajakiem, tarzać się w piachu i leżeć w strumieniu? Oczywiście, zwracam uwagę na design – najbardziej lubię telefony nietypowych kolorach, więc oranż Mate 50 Pro mnie urzekł. Świetnie dobrany jest również rozmiar telefonu. To tylko z pozoru błaha sprawa – smartfony projektuje się do standardu męskiej dłoni i wiele modeli jest dla mnie po prostu za szeroka. Ekran OLED o przekątnej 6.74” w Huawei Mate 50 Pro jest idealny – na tyle duży, żeby cieszyć się oglądaniem filmów podczas wielogodzinnego przejazdu autobusem i na tyle wąski, żeby komfortowo leżeć w drobnej dłoni. Jednak od zgrabnej sylwetki i estetycznego wykończenia (te z pewnością nowy flagowiec posiada), bardziej interesuje mnie odporność smartfona na… prawdziwe życie. Nie toleruję sprzętu elektronicznego delikatnego jak miśnieńska porcelana. Wymieniłam już wystarczająco dużo ekranów i pochowałam telefon zatopiony w drugim miesiącu naszej wspólnej przygody, więc moja cierpliwość na kosztowne awarie została wyczerpana. Użytkownicy nowego Huaweia mają być wolni od odwiecznego problemu zbitej szybki. Ekran wykańcza ultratrwałe szkło Kunlun, a szwajcarska firma SGS przyznała Mate 50 Pro bezprecedensowy pięciogwiazdkowy certyfikat odporności na upadek. Co to oznacza w praktyce? Nie próbowałam rzucać moim pomarańczowym smartfonem o ścianę, ale muszę przyznać, że upadać to on umie z klasą. Tej sytuacji nawet nie musiałam pozorować – Mate 50 Pro po prostu wypadł mi z dłoni na beton. Nie pierwszy raz i nie ostatni, ale przyzwyczaiłam się już, że takim rzutom z wysokości na ogół towarzyszy pojawienie się pajęczynki, jeśli nie całej mapy białych kresek. Cóż, 1:0 dla Huaweia, jest cały i zdrowy. Inne wypadki pomarańczowego smartfona musiałam już aranżować. Doskonale znosił trudną do wytrzymania wilgotność powietrza, ale wodoodporność (według specyfikacji technicznej do 6m) testowałam w strumieniach i kałużach, w których lądował „przypadkiem”. Sprawdził się bez zarzutu, a ja bardzo żałowałam, że surowa grudniowa pogoda w Północnym Wietnamie nie pozwoliła mi wskoczyć z nim do basenu. Do morza ze smartfonem wejść nie wolno (pamiętajcie, że żaden telefon nie toleruje słonej wody), ale bardzo doceniam Mate 50 Pro za plażoodporność. Klasa szczelności IP68 w praktyce oznacza, że flagowy model może tarzać się w piasku jak niesforny 5-latek. Jego odporność na kurz i piach testowałam na wydmach w Mui Ne. Mate 50 Pro miał fotografować (nieco zachmurzony) wschód słońca, a za statyw służyła mu kupka z piasku. Wystarczyło go otrzepać i był jak nowy – zero ziarenek zalegających w porcie ładowania. Po drugie: Baterio trwaj! W warunkach miejskich liczy się tylko, żeby bateria przetrwała do wieczora przy standardowym użytkowaniu. W trasie wymagam więcej. W końcu robienie zdjęć i filmów, obsługa map, używanie internetu mobilnego w warunkach słabszego zasięgu zużywa więcej prądu niż służbowy mail… Użytkownik Mate 50 Pro ładowaniem przejmować się nie musi – nie sposób wyczerpać baterii w jeden dzień, nawet jeśli dokumentujemy każdy moment zwiedzania i kręcimy widea. Kluczowa jest też możliwość szybkiego ładowania – i tu SuperCharge od Huawei sprawdza się wyśmienicie. Jeśli zapomnimy podłączyć telefon w nocy, półgodzinna przerwa na zakwaterowanie w hostelu pozwala go naładować od zera do ok. 80% baterii! Nowością było dla mnie bezprzewodowe ładowanie zwrotne, którego dotąd nie używałam. Idealne, jeśli przegapimy ostatni moment na wskrzeszenie zegarka albo po prostu nie chcemy mnożyć ładowarek w podróży. Po trzecie: Pokaż świat piękniejszym niż jest Z Wietnamu przywiozłam 20 GB zdjęć i wideo – nie musiałam się ograniczać, ani śpieszyć z selekcją, bo wersja Pro ma aż 512 GB przestrzeni dyskowej. Zmieściłabym na niej jeszcze dziesiątki wypraw bez konieczności wkładania dodatkowej karty pamięci (a przecież drugi slot trzymam wolny na lokalne karty SIM). Uwielbiam bawić się fotografią w podróży, ale przyznaję uczciwie, że się na niej nie znam. Im bardziej pomaga mi sprzęt, tym lepiej. Na szczęście Mate 50 Pro potrafi stworzyć profesjonalne zdjęcia w rękach amatora – trzy aparaty tylne i jeden przedni dają wręcz nieskończone możliwości. Pod wspólną nazwą XMAGE tworzą zupełnie nową jakość w fotografii mobilnej. Najrzadziej używałam tego przedniego, bo rzadko robię selfie. Te nieliczne powstały w rozdzielczości 13 Megapikseli, a fotografowanie ułatwiał kąt w zakresie od 78° do 100° i współdziałanie z sensorem trójwymiarowego mapowania głębi. Efekt to bardzo korzystne zdjęcia, które wyglądają świetnie nawet bez trybu upiększania (najczęściej go wyłączam, ale w Huaweiu istnieje system stopniowania efektu, który pozwala na bardzo subtelne wygładzenie skóry). Świetnym urozmaiceniem jest tryb szerokokątny w przednim aparacie, dzięki któremu tło nie ląduje na marginesie. Świetna sprawa dla podróżujących samotnie, którzy chcą żeby na zdjęciu była zarówno twarz, jak i dżungla/szczyty górskie/architektura miasta. Dla mnie ciekawszymi modelami byli sami Wietnamczycy, ale na pewno Mate 50 Pro mogę z czystym sumieniem polecić entuzjastom selfie. Ostatecznie najwięcej czasu spędziłam bawiąc się efektem bokeh, który pokochałam już dekadę temu, kręcąc się po Indiach z moją pierwszą odrobinę lepszą cyfrówką. Teraz, trzymając w ręku pierwszy smartfon z 10-stopniową fizyczną przysłoną, mogłam dowolnie regulować rozmycie tła – od lekkiego w przypadku zdjęć reportażowych i portretów, po bardzo mocne, gdy próbowałam uchwycić detale świątyń czy ustawić rośliny na pierwszym planie. Dużo radości dało mi fotografowanie nocne. Nawet nie dzięki trybowi nocnemu, z którym już byłam oswojona, chociaż ten przeszedł mocną ewolucję od czasu premiery mojego starego P30 Pro. Naświetlanie skrócono o połowę przy tym samym efekcie, dzięki czemu nie wymaga użycia statywu (ani nawet zbyt pewnej ręki)! Bardzo żałuję, że nie mogłam zabrać Mate 50 Pro na poszukiwanie zorzy – zjawiska, które na żywo wcale nie wygląda jak w National Geographic, chyba że dysponujemy profesjonalnym aparatem albo właśnie dobrym trybem nocnym w telefonie. Mate 50 Pro pięknie fotografował wietnamskie wieczory wykorzystując tylko zastane oświetlenie. Uważam, że to najlepszy możliwy smartfon do uchwycenia klimatu miasta lampionów, Hoi An. Według producenta obiektyw XMAGE Ultra Aperture 50 MP rejestruje aż o 24% więcej światła, co pozwala nie tylko na fotograficzną wyprawę śladami barwnych lampionów rzecznej promenady, ale i na fotografowanie postaci po zmroku. Oraz oczywiście na zabawę moim ulubionym bokeh, które tylko zyskuje w ciepłym wieczornym oświetleniu. XMAGE to także gwarancja najlepszych kolorów, dokładnie takich, jakie widzi oko. Dawniej zdarzało mi się nie wyłączać filtra podkręcającego barwy, bo tylko tak dostrzegałam na zdjęciu zieleń tak intensywną jak w parku narodowym albo stroje tak jaskrawe, jak zamierzał lokalny rękodzielnik. Mate 50 Pro ma filtry – jasny i jaskrawy – ale praktycznie ich nie używałam. Standardowy tryb nie gasił rzeczywistych kolorów, nawet przy kiepskiej pogodzie. Po czwarte: Nakręć wideo w każdych warunkach Na koniec zostawiłam moje ostatnie pragnienie – kręcenia wideo w warunkach niesprzyjających. Spójrzmy prawdzie w oczy, dokumentowanie podróży rzadko wygląda jak na Instagramie – bez innych turystów i w idealnym świetle po wschodzie słońca. W praktyce często chcemy utrwalić obiekty niedoświetlone albo nieco oddalone od naszego oka/obiektywu. Jeszcze nigdy nie miałam w ręku smartfona, który potrafiłby kręcić dobre jakościowo wideo na dużym zoomie, w dodatku nie zawodziłby w półmroku. Huawei Mate 50 Pro nagrał dla mnie setki króciutkich filmików (dzięki niemu wreszcie polubiłam montowanie reelsów), ale być może najlepiej pokazuje jego możliwości wizyta w teatrze wodnych marionetek w Hanoi. Z perspektywy mocno oddalonego rzędu byłam w stanie nagrywać fragmenty dynamicznego przecież spektaklu w ciemności, na dużym zbliżeniu. View Ediplayer on the source website Teraz chciałabym zabrać Mate 50 Pro do Afryki, żeby pozwolić mu nakręcić lwa przechadzającego się kilkadziesiąt metrów dalej albo pochód stada żyraf. Wiem, że świetnie dałby radę. Czy znalazłam telefon, który można zabrać pod namiot, na szlak czy do fascynującego miasta na drugim końcu świata? Tak bym określiła Huawei Mate 50 Pro, bo zestawienie doskonałego aparatu, wytrzymałej baterii i pojemnej pamięci spełnia najważniejsze zachcianki podróżnika. A niemal niezniszczalny ekran i szczelna obudowa pozwalają zaoszczędzić na naprawach i przerzucić fundusze na kolejny bilet lotniczy…
Najdłuższy szklany most świata w Wietnamie został wpisany do Księgi Rekordów Guinessa. Ile wynosi jego długość?
Most Bach Long, czyli nowy najdłuższy szklany most świata ma ponad 630 m długości. Położony jest w górskim regionie w prowincji Son La, w północno-zachodnim Wietnamie, ok. 120 km od Hanoi.
W tym artykule: Wietnamski most jest o ponad 100 metrów dłuższy od poprzedniego lidera Ze szklanej ścieżki możemy podziwiać przepiękne, górskie krajobrazy i zjawiskową wietnamską dżunglę Most jest częścią popularnego kompleksu turystycznego Od końca kwietnia turyści, którzy odwiedzają Wietnam, mają okazję zwiedzić kolejną, wyjątkową atrakcję. W przepięknej prowincji Son La, która graniczy z Laosem, otwarto właśnie najdłuższy szklany most świata. Jego łączna długość wynosi 632 metry i właśnie został oficjalnie wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa. Wietnamski most jest o ponad 100 metrów dłuższy od poprzedniego lidera Bach Long zdeklasował tym samym poprzedniego lidera. Dotychczas najdłuższym szklanym mostem świata był most w mieście Guangdong. Długość chińskiej konstrukcji wynosi 526 m. Wietnamski rekordzista zawieszony jest 150 m nad przepięknymi lasami deszczowymi i parkiem krajobrazowym Mộc Châu. Bywa głośny, zatłoczony, ale za to zawsze z charakterem. Przekonaj się, dlaczego warto odwiedzić Wietnam Mieszkańcy Hanoi, którzy nauczyli się żyć z turystami. Nie reagują, kiedy ktoś robi im zdjęcie albo bez pardonu zagląda w miskę z zupą pho. Żyją jak dawniej. A my, Polacy, mamy u nich ... Nazwa szklanego mostu oznacza „białego smoka”. Trzeba przyznać, że jest adekwatna, ponieważ konstrukcja robi nie mniejsze wrażenie niż mityczne stworzenie. Składa się z dwóch głównych części. Ze szklanej ścieżki możemy podziwiać przepiękne, górskie krajobrazy i zjawiskową wietnamską dżunglę Pierwsza część łączy zbocza gór i ma 290 m długości i 2,4 m szerokości. Druga z kolei ma 342 m długości i pełni funkcję szklanej ścieżki i punktu widokowego. To właśnie z tej części możemy podziwiać piękne, górskie krajobrazy. Warto jednak pamiętać, że ze względów bezpieczeństwa na moście obowiązuje jedynie ruch jednostronny. Szklany most Bach Long ma dwie wieże o wysokości 30 metrów. Konstrukcję podtrzymują liny nośne koreańskiej produkcji. Architekci twierdzą, że po moście w jednym momencie może się przechadzać nawet 450–500 osób. Wietnam znosi prawie wszystkie restrykcje i ponownie otwiera granice dla turystów Wietnam jest krajem, który od początku pandemii wprowadził restrykcje, które mocno uderzyły w rynek turystyczny. Teraz ponownie otwiera swoje granice. Most jest częścią popularnego kompleksu turystycznego Do jego budowy wykorzystano niezwykle wytrzymałe, francuskie szkło hartowane Saint Gobain. Samo podłoże ma aż 3 warstwy tego materiału o łącznej grubości ok. 4 cm. W celu sprawdzenia wytrzymałości mostu, przejechał po nim… SUV. Co ciekawe, to już trzeci szklany most, który powstał w Wietnamie. Most łączy pięciogwiazdkowy hotel z jaskinią Chim Than. Konstrukcja powstała we współpracy lokalnych władz z francuską firmą budowlaną. Głównym celem projektu było stworzenie obiektu, który ponownie przyciągnąłby turystów po dwóch latach lockdownu spowodowanego pandemią koronawirusa. Ta podróż do Wietnamu stała się początkiem rewolucyjnych zmian [WYWIAD] Podróżowanie sprawia, że na wiele spraw możemy spojrzeć z dystansu, a Wietnam jest idealnym miejscem, żeby rozpocząć zmiany. Z Magdaleną Witkiewicz rozmawiamy o jej najnowszej książce "... Wietnam był bowiem przez ten czas całkowicie zamknięty dla zagranicznych podróżników. Dopiero od 15 marca zrezygnowano z kwarantanny dla turystów, a od 15 maja zniesiono konieczność wykonywania testów na COVID-19 przed przyjazdem. Źródło: CNN Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wietnam znosi prawie wszystkie restrykcje i ponownie otwiera granice dla turystów
Wietnam jest krajem, który od początku pandemii wprowadził restrykcje, które mocno uderzyły w rynek turystyczny. Teraz ponownie otwiera swoje granice.
W tym artykule: Ostatnio zakażeń jest więcej, ale mimo to Wietnam się otwiera Wietnam w 2020 roku wprowadził bardzo surowe obostrzenia Powolny powrót do stanu sprzed pandemii Od 15 lutego turyści mogą znowu podróżować do Wietnamu. Taką informacje przekazał resort turystyki tego kraju. Dokładnie za miesiąc planowane jest również zniesienie większości restrykcji. To trzy miesiące wcześniej, niż dotychczas zakładano. To cenna informacja dla turystów, ponieważ od początku pandemii Wietnam był niemalże nieosiągalny dla podróżujących. Ostatnio zakażeń jest więcej, ale mimo to Wietnam się otwiera Według władz Wietnamu istnieją wszelkie przesłanki do tego, żeby móc w końcu poluzować restrykcje związane z pandemią koronawirusa. Na podstawie danych wietnamskiego resortu zdrowia, wariant Omikron faktycznie spowodował wzrost nowych zakażeń, ale coraz mniej osób jest hospitalizowanych i potrzebuje intensywnej opieki medycznej. Nowe propozycje zakładają, że po przylocie trzeba będzie odbyć tylko jednodniową kwarantannę oraz wykonać test. Z czasem w planach jest całkowite odejście od obostrzeń. Bywa głośny, zatłoczony, ale za to zawsze z charakterem. Przekonaj się, dlaczego warto odwiedzić Wietnam Mieszkańcy Hanoi, którzy nauczyli się żyć z turystami. Nie reagują, kiedy ktoś robi im zdjęcie albo bez pardonu zagląda w miskę z zupą pho. Żyją jak dawniej. A my, Polacy, mamy u nich ... Na razie wszyscy, którzy decydują się na przyjazd do Wietnamu muszą przejść obowiązkową kwarantannę. Dla zaszczepionych dwiema dawkami lub ozdrowieńców (sprzed maksymalnie 6 miesięcy) są to trzy dni. Osoby niezaszczepione muszą przebywać tydzień w izolacji. Wietnam w 2020 roku wprowadził bardzo surowe obostrzenia 22 marca 2020 roku Wietnam podjął decyzje o całkowitym zamknięciu swoich granic oraz wprowadzili bardzo dotkliwe obostrzenia. Zagraniczni turyści mieli bezwzględny zakaz przyjeżdzać na terytorium tego kraju. Wyjątkiem byli dyplomaci, eksperci czy osoby na stanowiskach menadżerskich, którzy musieli odbywać służbowe delegacje. Jednak nawet ta grupa osób musiała okazywać specjalne zgody od wietnamskich władz, przedstawiać negatywny wynik testu na COVID-19 i posiadać międzynarodowe ubezpieczenie zdrowotne. "Oto Wietnam, w którym zakochałam się od razu" [REPORTAŻ] Już w taksówce do oczu napłynęły mi łzy szczęścia. Jechałam z portu lotniczego Noi Bai do centrum Hanoi. Przez miesiące wjazd do Wietnamu był praktycznie niemożliwy. Statystyki pokazało, że kraj relatywnie dobrze radził sobie z koronawirusem, ale te decyzje miały olbrzymi wpływ na branże turystyczną. Powolny powrót do stanu sprzed pandemii W 2019 roku turystyka stanowiła 10% wietnamskiego PKB. W tym roku również odnotowano ponad 18 milionów turystów, którzy odwiedzili ten kraj. Z kolei w 2021 roku ta liczba drastycznie spadła do 157 tysięcy. "Wietnam rezygnuje z obostrzeń dotyczących lotów międzynarodowych. Częstotliwość lotów zostanie przywrócona do poziomu sprzed pandemii" – informuje wietnamski dziennik "Tuoi Tre”. Według lokalnych mediów, Chiny są jedynym krajem, który nie zgodził się jeszcze na przywrócenie połączeń komercyjnych z Wietnamem. W tym wietnamskim parku narodowym od lat uprawia się kardamon. Tak wyglądają jego zbiory Coraz więcej podróżników odwiedza Park Narodowy Hoang Lien znajdujący się blisko granicy z Chinami. Wśród tamtejszych lasów rosną plantacje czarnego kardamonu, thao qua, kluczowego skład... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/a997f9b9d9531d0be850492911a12ea8cb69ab2b-2ffd8f5.jpeg" width="938" height="528" alt="W Parku Narodowym Hoang Lien rosną plantacje czarnego kardamonu, thao qua, kluczowego składnika zupy pho i innych wietnamskich potraw (fot. Ian Teh)" title="W Parku Narodowym Hoang Lien rosną plantacje czarnego kardamonu, thao qua, kluczowego składnika zupy pho i innych wietnamskich potraw (fot. Ian Teh)" /> Łączna liczba przypadków zakażeń koronawirusem w Wietnamie wynosi 2,57 mln od początku pandemii. Z powodu COVID-19 zmarło ponad 39 tysięcy osób. W tym kraju żyje prawie 98 milionów osób. Według oficjalnych danych w tym kraju wykonano już ponad 185 milionów szczepień. To oznacza, że ponad 90% obywateli jest zaszczepionych dwiema dawkami. Władze wciąż nakazują noszenie maseczek oraz zalecają częste mycie rąk, dystans i korzystanie z płynów dezynfekcyjnych. Źródło: CNN
„Prawdziwy Tarzan” spędził w dżungli ponad 40 lat. Zmarł niedługo po powrocie do cywilizacji
Na co dzień nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak wiele chorób cywilizacyjnych chorób nam grozi. 52-letni Ho Van Lang porównywany do Tarzana niedługo cieszył się dobrodziejstwami współczesnego świata.
W tym artykule: Wietnamski „Tarzan” uciekł do dżungli przed wojną Wyjątkowa przyjaźń ponad barierami Chyba każdy zna historię Tarzana – mężczyzny, który wychowywał się w dżungli. Jak się okazuje, podobna miała miejsce w prawdziwym życiu. Tym razem bez hollywoodzkiego happy endu. Wietnamski „Tarzan” uciekł do dżungli przed wojną Ho Van Lang uciekł z ojcem do dżungli w 1972 r. po kolejnym amerykańskim bombardowaniu w czasie wojny w Wietnamie. W sumie dwóch Wietnamczyków spędziło z dala od cywilizacji ponad 40 lat. Przez dziesięciolecia nie wiedzieli o tym, że wojna już się skończyła. Przed ucieczką do dżungli rodzina Langa żyła tak, jak inni. Dopiero z dala od cywilizacji mężczyźni nauczyli się polować i budować schronienie z materiałów dostępnych na łonie natury. Z czasem ograniczyli też ubiór do przepasek na biodrach. Przez 41 lat ojciec zachował swoje umiejętności językowe, za to syn znał tylko kilka podstawowych słów w języku Cua. Do najbliższego miasta weszli dopiero w 2013 r. Lang szukał pomocy dla swojego ojca, który miał poważne problemy zdrowotne. Mężczyzna zmarł 4 lata później z niewyjaśnionych przyczyn. Jego syn niewiele dłużej żył pomiędzy ludźmi. We wrześniu 2021 r. media podały informację o śmierci „prawdziwego Tarzana”. Miał 52 lata. Przyjaciel Langa, Alvaro Cerezo, odniósł się do jego śmierci w oświadczeniu dla prasy. Jak twierdzi, 52-latka zniszczyły wszystkie „pułapki nowoczesnego życia”, w tym wysokoprzetworzona żywność. – Jest mi bardzo smutno, że odszedł, ale czuję też ulgę, bo wiem, że cierpiał w ostatnich miesiącach – dodał. Wyjątkowa przyjaźń ponad barierami Ho Van Lang i Alvaro Cerezo poznali się w 2016 roku. Przedsiębiorca przez kilka dni uczył się wtedy od „prawdziwego Tarzana”, jak przetrwać w dżungli. Ich przyjaźń przetrwała kolejne lata. Cerezo opisał w książce aklimatyzację Langa ze społeczeństwem. Pomimo wielu różnic mężczyznom szybko udało się nawiązać silną więź. Lang nigdy nie spodziewał się, że ktokolwiek będzie zainteresowany jego umiejętnościami i był bardzo szczęśliwy, kiedy mógł się nimi podzielić. Cerezo nie ukrywa, że nie podobało mu się to, że jego przyjaciel wrócił do cywilizacji po ponad 40 latach. – Całe życie spędził w dżungli, a potem zaczął jeść przetworzoną żywność i pić alkohol – tłumaczył. Langa będzie wspominał jako „małe dziecko z umiejętnościami nadczłowieka”. Źródło: NY Post
Jedliście dziś kanapki? Zobaczcie jak Wasze śniadanie wyglądałoby w innych częściach świata
Kanapka niejedno ma imię. Praktycznie każde państwo ma swoją wersję tej przekąski. Sprawdzamy, co przegryzać w podróży.
W tym artykule: Do plecaka Sandwich, hrabia od kanapek 365 kanapek dookoła świata Nie! dla kandwicza Do plecaka Kiedy wchodzę w tryb zwiedzania, ignoruję sygnały takie jak ssanie w żołądku i suchość w ustach. Dopiero kiedy ogarnia mnie niczym niewyjaśniona irytacja, zdaję sobie sprawę z tego, że znowu zapomniałam zjeść. Ostatnio staram się być mądrzejsza i zawczasu pomyśleć o niewielkiej przegryzce. W dzieciństwie na wyjazdy – czy to rodzinne, czy szkolne – zawsze szykowałam kanapki. Dobrze pamiętam przezroczystą folię, która zlepiała się podczas pakowania. A po kilku godzinach sałata w kanapce z szynką więdła. I – choćbym nie wiem, jak się starała – pomidor z kanapki z serem zawsze pryskał na ubranie. Trzecią opcją był pasztet drobiowy – z duetem ze zwiędniętej sałaty i pryskającego pomidora. Może i było to wygodne, ale na pewno nie czyste. Sandwich, hrabia od kanapek A przecież o to chodziło hrabiemu Sandwichowi, który – gdy nie mógł oderwać się od partii cribbage’a – kazał służącemu przynieść coś łatwego do zjedzenia. Kromkę chleba, na której służący ułożył resztki z obiadu – może skrawki pieczonego dzika, może duszoną sarninę, a może bażanta – hrabia przykrył drugą kromką i grał dalej, bez brudzenia kart tłustymi rękami i bez męczenia się z widelcem. I tak zapisał się w historii. Bo choć na jego cześć nazwano również archipelag wysp na Pacyfiku – to akurat ta nazwa nie utrzymała się zbyt długo. Kiedy Stany Zjednoczone uzyskały niepodległość (między innymi przez nieumiejętne zarządzanie brytyjską flotą właśnie przez hrabiego Sandwicha), nazwę wysp zmieniono na Hawaje. Ale sandwicz pozostał sandwiczem – The Wall Street Journal uznał to za największy wkład Wielkiej Brytanii w światową gastronomię. 365 kanapek dookoła świata Dziś przeciętny Amerykanin zjada dwieście kanapek w ciągu roku. W czasach wielkiego kryzysu kanapka z masłem orzechowym (które wtedy było jednym z najtańszych dostępnych produktów) była najczęściej jedzoną w Stanach. Dla wielu stanowiła podstawę diety. Praktycznie każde państwo ma swoją wersję kanapki – w Belgii jedzą ją z frytkami, w Wietnamie w bagietce z grillowanym mięsem i dużą ilością ziół, a w Japonii w trójkątnym pieczywie tostowym okrojonym ze skórki podają kotlety schabowe albo truskawki z bitą śmietaną. W Stanach króluje BLT (bekon, sałata, pomidor), a próbuje go zdetronizować bajgiel z wędzonym łososiem i śmietankowym serkiem. I choć, pewnie jak każdy Polak, który w ciągu roku je nie dwieście, a 365 kanapek, jestem ich miłośniczką, to w podróży lubię sięgnąć po coś nowego. Podstawowa idea kanapki – nadzienie – została odmieniona na świecie przez wszystkie przypadki. Można je zapakować w naleśnika, w tortillę, w liście sałaty, a nawet pomiędzy smażone skrzydełka kurczaka (tak, są i takie sandwicze). Można zrobić kanapkę calzone: minipizzę sklejoną na kształt pieroga. I arepę – kolumbijskie placki z mąki kukurydzianej z grillowanym mięsem i awokado w środku. A kebab? Przecież to po prostu bardzo rozbudowana kanapka. W Wietnamie na przegryzkę wybieram sajgonki. A w Indiach samosę – smażony na gorącym oleju pierożek z przyprawionymi na ostro warzywami, na Ukrainie kartoszki – ziemniaczane placuszki ze szczypiorkiem. Ale moją zdecydowanie ulubioną przegryzką jest onigiri – zawinięta w wodorosty kulka ryżowa z nadzieniem. W japońskich supermarketach onigiri poświęcone są oddzielne półki. Czasem rysunek na opakowaniu zdradza, co jest w środku, ale zazwyczaj opis został zapisany japońskimi znakami. Dlatego onigiri wybieram na chybił trafił – moje ulubione to z marynowaną morelą japońską albo z tuńczykiem, ale pozwalam się zaskoczyć. W środku ryżowej kulki może być ikra dorsza, pieczone mięso, piklowane wodorosty, krewetki z majonezem. Pycha! Nie! dla kandwicza I choć producenci przekonują, że na wycieczkę najwygodniejsze jest zabranie ze sobą kandwicza – kanapki w puszce (datę ważności mają na długie lata, chleb po roku jest tak samo miękki jak pierwszego dnia), to nie dam się przekonać do takich udogodnień. Od zapuszkowanej kanapki wolę zwiędniętą sałatę.
Bywa głośny, zatłoczony, ale za to zawsze z charakterem. Przekonaj się, dlaczego warto odwiedzić Wietnam
Mieszkańcy Hanoi, którzy nauczyli się żyć z turystami. Nie reagują, kiedy ktoś robi im zdjęcie albo bez pardonu zagląda w miskę z zupą pho. Żyją jak dawniej. A my, Polacy, mamy u nich fory.
W styczniu w Hoi An kończy się pora deszczowa i wracają gorące dni. Wszystko wokół pięknieje, w różnych odcieniach różu rozkwitają znane i u nas morele i migdałowce, na drogach pojawiają się skutery z niecodziennym bagażem – z gałązkami lub całymi drzewkami. Obsypana żółtymi kwiatami ochna, kumkwaty z pomarańczowymi owocami, różowo-czerwone brzoskwinie. Ulice wyglądają, jakby owocowy gaj ożył i wyruszył w drogę. Te drzewka taszczone przez tubylców to tradycyjna ozdoba w wietnamskich domach na Księżycowy Nowy Rok. Tet, tet, tet Atmosferę zbliżającego się święta z każdym dniem czuć też w niebieskim domu Thanh Dat Nguyêna w Hoi An. – Brzoskwinia w dużej donicy jest, odkąd pamiętam, czerwone koperty z pieniędzmi dla dzieci, świńska głowa na stole, pięć gatunków owoców. A przed świętami obowiązkowo fryzjer, nowe ubranie, porządki, bo trzeba rozstać się ze starymi sprawami – objaśnia mi Thanh Dat. Tet Nguyên Đán, czyli Księżycowy Nowy Rok, to najważniejsze święto w Wietnamie, a o jego randze świadczy m.in. to, że Wietnamczycy potrafią bawić się z tej okazji nawet dwa tygodnie. W 2017 Nowy Rok – rok koguta – zacznie się 28 stycznia, więc należy się przygotować, że wszystko będzie na żółto, czerwono i złoto, wokół słychać będzie piosenkę Tet Tet Tet Tet Đen Roi (Nowy Rok już przyszedł) i nie wszystko będzie jak zwykle. Bilety na pociągi i samoloty trzeba kupować z dużym wyprzedzeniem. Wynagrodzeniem za drobne niedogodności jest za to niepowtarzalna atmosfera, mniejszy tłok na ulicach, niższe ceny, bo sprzedawcy są wtedy skorzy do dobrych uczynków i chętnie się targują. A być może będziecie mieć szczęście i zostaniecie zaproszeni, nawet prosto z ulicy, na wietnamskie świętowanie. Pierwszy gość, tak jak i u nas w Nowy Rok, jest tu najważniejszy, bo wróży powodzenie na nadchodzące miesiące. Warto więc nauczyć się okolicznościowych życzeń. Szczęśliwego Nowego Roku po wietnamsku to: Chúc Mung Năm Moi. Thanh Dat Nguyên mieszka z rodzicami i młodszym, uczącym się jeszcze bratem. Rodzina wynajmuje pokoje dla turystów. Dom państwa Nguyênów jest położony nieco na uboczu Hoi An, w połowie drogi pomiędzy przecudnym starym miastem a nadmorskimi plażami. Idąc w jedną stronę, przechodzimy przez dzielnice zupełnie nieturystyczne, z lokalnymi kawiarniami, warsztatami, pustymi świątyniami, targiem i z wysokimi, kolorowymi, wąskimi domami. Wejścia do nich są otwarte, z ulicy widać domowe życie: tu gotują, tam starszy człowiek siedzi przed telewizorem, w innym – w bambusowym łóżeczku śpi dziecko, a pod nim drzemie chudy pies. Natomiast żeby dojechać na plażę, trzeba minąć (znakomita trasa na rowery i skutery!) pola ryżowe i rozlewiska, na których pasą się bawoły wodne, a wokół nich brodzą białe ptaki. Głównym celem przyjazdu do Hoi An jest jego stara dzielnica – plątanina urokliwych uliczek z żółtawymi domami, rodowymi świątyniami, chińskimi pagodami, domami zgromadzeń i starym drewnianym japońskim mostem. Przewodniki polecają to miejsce jako najpiękniejsze miasto Indochin i nie ma w tym przesady. A zawdzięczać to mogą Wietnamczycy i miliony turystów Polakowi Kazimierzowi Kwiatkowskiemu. Znany jest tu jako Kazik i ma swój pomnik. Notka o nim w wietnamskiej Wikipedii jest kilka razy dłuższa od tej w polskiej. W Wietnamie ukazała się też książka o Kaziku, liczne artykuły w prasie. A to wszystko w podzięce za to, że Polak razem ze swoimi współpracownikami, którym niestraszne były głód, malaria i niewybuchy pozostawione w dżungli przez Amerykanów, podjęli się konserwacji wielu ważnych zabytków, w tym świątyni Czamów w My Son. To dzięki uporowi i działaniom architekta z Lublina świątynię i Hoi An wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Dziś miasto, które miało być wyburzone, jest pod ścisłą ochroną. Także policji. Jest tu ponoć ok. 7 tys. funkcjonariuszy tajnej policji wmieszanych w tłum turystów. A trochę żartobliwie, to Kazik nie jest jedynym Polakiem w Hoi An. Na jednej z uliczek jest bar Yellow Bird z… zapiekankami i pierogami. Czasem nad ladą suszą się szynki i kiełbasy. Współwłaścicielem tego miejsca jest warszawiak Piotrek. Jeszcze nie tak dawno prowadził bardzo znaną restaurację na warszawskiej Pradze, ale wciąż go gdzieś gnało. – W tym momencie jestem jedynym Polakiem, który mieszka w Hoi An na stałe. Robię wędliny dla europejskich hoteli i ambasad. Dziś mieszkam tu, poznaję Wietnam, jutro będę może gdzie indziej – opowiada o sobie. Co się stanie z Lucky Beach O tej porze roku Morze Południowochińskie w Hoi An jest wzburzone, ale jeszcze tym bardziej piękne. Dla mieszkańców, którzy szczelnie osłaniają się przed równikowym słońcem i wiatrami, nie jest to dobra pora. Dla nas, wyziębionych i przemokniętych podczas polskiej zimy, jest to absolutnie raj. Szerokie plaże z białym piaskiem i szumem fal urzekają, do tego są długie i można znaleźć miejsce tylko dla siebie. Główna droga z miasta powiedzie was na An Bang Beach, ale kiedy będziecie na miejscu, proponuję skręcić w prawą stronę. Idąc brzegiem, kilkaset metrów od zatłoczonej międzynarodowym towarzystwem plaży, jest Cua Dai Beach – wyjątkowo cicha. W pobliżu są domki osłonięte przed wodami morza małymi wydmami, na jednej z nich jest niepozorny, sklecony z bambusa, bar z czterema stolikami (od strony ulicy restauracja jest trochę większa) – rodzinny biznes młodego małżeństwa z małymi dziećmi. W Lucky Beach Restaurant dostaniecie ryby lub owoce morza, które rankiem wyłowili z toni mąż i brat właścicielki baru. Za którymś razem zjadłem tam ogromnego kraba gotowanego z trawą cytrynową. Świeżutkie, delikatne mięso – rarytas, którego nie zaserwują najlepsze restauracje, bo po prostu nie mają krabów, które zostały przed chwilą wyłowione z morza. W dodatku przeliczyłem, że kosztowało mnie to ok. 17 zł. Zresztą wyguglajcie nazwę restauracji i poczytajcie o niej opinie ludzi z całego świata. Spieszcie się, bo być może za kilka lat na miejscu niezgrabnej zagródki z bambusa i domów rybaków stanie betonowy olbrzymi hotel z basenami. – Wiemy, że wcześniej czy później tak się stanie – przyznaje właścicielka Lucky Beach. Piaszczyste plaże są zagarniane metr po metrze przez międzynarodowe sieci hotelarskie. Tak stało się już w okolicach oddalonego o 30 km Da Nang. Na wybrzeżu powstały i wciąż budowane są kolejne eleganckie hotele-wille albo niemal wieżowce. Korzystajcie więc z dziewiczych plaż, póki są. Jeśli traficie do Da Nang, to koniecznie wybierzcie się na plażę rankiem, nawet przed wschodem słońca. Któregoś dnia trafiłem tam przed piątą, ponieważ chciałem zobaczyć rybaków wyruszających na połów. Spóźniłem się, rybacy wyruszyli w morze znacznie wcześniej, ale za to zobaczyłem inny fascynujący obrazek. Słońce jeszcze na dobre nie wstało, a na plaży były tłumy Wietnamczyków. Starsi i młodsi, a wszyscy sprawiali wrażenie, jakby robili rozgrzewkę przed zawodami sportowymi. Biegali, podskakiwali, kręcili biodrami, robili skłony. Po lewej grupa grała w piłkę, obok młoda dziewczyna ćwiczyła jogę, dwóch mężczyzn, bliźniacy z wąsami, zakopali w piasku po szyję kobietę. Niski mężczyzna skakał na brzegu przez fale, a prawie każdy, kto wchodził się zamoczyć, miał małe bojki przypięte do pasa. Widok tego rozbudzonego, naładowanego dobrą energią tłumu to niesamowita dawka optymizmu. Człowiek natychmiast chce się w to włączyć, biegać, robić fikołki, cokolwiek, byle nie stać w miejscu. Słońce tymczasem coraz raźniej wychodziło znad widnokręgu i nagle na morzu wyłonili się rybacy w okrągłych łodziach-koszykach. Dopływali do brzegu. Pojawiała się zaraz grupa mężczyzn, którzy pomagali im wyciągnąć z wody łódź wyglądającą z daleka jak łupinka orzecha. Historia thung chai jest dość prozaiczna i nie tak prastara, jak może się wydawać. To wynalazek z czasów kolonizatorów francuskich, którzy nałożyli na Wietnamczyków podatek za posiadanie łodzi. Biednych rybaków nie stać było na haracz, więc wpadli na pomysł koszyków. Wyplatają je z bambusa i uszczelniają żywicą z oleju kokosowego połączonego ze smołą. Koszyk to przecież nie jest łódka – tłumaczyli chytrym kolonizatorom i wyruszali w świetle gwiazd na połów. Wraz z powrotem rybaków słońce coraz wyżej wschodzi, Wietnamczycy kończą też plażowanie, no bo „opalanie się nie jest zdrowe i pora do pracy”. Wietnamczyk z Żoliborza Zwiedzanie Wietnamu można rozpocząć od północy (Hanoi) bądź od południa (Ho Chi Minh). Proponuję stolicę – Hanoi. Niezwykłe miasto – ok. 6,5 mln mieszkańców, którzy mają 5 mln skuterów. Nieprawdopodobnie intrygująca metropolia. Może głośna, chaotyczna i zanieczyszczona jak dla nas Europejczyków, ale ma charakter. Stare miasto z kolonialną zabudową połączoną z wietnamskimi wzorami, jezioro Hoan Kiem – swoiste ground zero miasta, a na nim ważna dla mieszkańców ze względów historycznych Świątynia Nefrytowej Góry to obowiązkowe punkty zwiedzania. Każdy znajdzie w tym mieście miejsce dla siebie, choćby ulubiony bar z przepyszną kawą. Na ulicach Hanoi spotkacie turystów z całego świata, ulice są wręcz skolonizowane przez Amerykanów, Anglików, Rosjan, hostel stoi obok hostelu, bary na zachodnią modłę, eleganckie butiki. A w tym wszystkim mieszkańcy Hanoi, którzy nauczyli się żyć z turystami. Nie reagują, kiedy ktoś robi im zdjęcie albo bez pardonu zagląda w miskę z zupą pho. Żyją jak dawniej. A my, Polacy, mamy u nich fory. Znają naszych piłkarzy, cenią Jana Pawła II i często spotkacie kogoś, kto ma jakiś związek z Polską. Jak taksówkarz, który mnie zabrał z lotniska. Po drodze próbowałem z nim rozmawiać po angielsku, ale nie znał języka. Kiedy jednak usłyszał język polski, wyraźnie się ożywił. – Skąd jesteś? Może z Warszawy? Moja żona ma na Żoliborzu restaurację. A ja mam polskie prawo jazdy. Niedawno wróciłem do Wietnamu – powiedział zrozumiale po polsku. WARTO WIEDZIEĆ ■ Zrób to taniej! Nie musisz rezerwować wcześniej pokoju w hotelu czy w hostelu. Możesz wejść z ulicy i negocjować cenę za nocleg. Dzięki temu zaoszczędzisz nawet 10 dol. za noc. ■ Kiedy? Północ i południe kraju różnią się pogodowo, a od kwietnia do listopada jest pora deszczowa. Najlepiej więc jechać wczesną wiosną albo jesienią. Latem temp. dochodzi do 40°C, jest bardzo wilgotno i nieznośnie, a zimą temp. na północy waha się od 10 do 13°C. W górach wtedy spada poniżej zera. Na południu cały rok jest upalny. ■ Wiza turystyczna: jest wymagana. Najtaniej i najszybciej wyrobić w Polsce promesę wizową przez internet. Korzystałem z visaonlinevietnam.com i zapłaciłem za dokument 16 dol. Trzeba go ze sobą zabrać na lotnisko, a po przylocie do Wietnamu pokazać służbom imigracyjnym i dokupić wizę za 25 dol. ■ Waluta: dong wietnamski; 10 000 VND = 1,75 zł. ■ Dojazd: Z Warszawy do Hanoi leciałem liniami lotniczymi Qatar Airways, z jedną przesiadką w Dosze. Za bilet w promocji zapłaciłem ok. 1800 zł; qatarairways.com. Bezpośrednie, czarterowe połączenia z Polski oferują biura podróży, np. Rainbow. Bilet w dwie strony kosztuje ok. 2600 zł; biletyczarterowe.r.pl. ■ Nocleg: Nie ma żadnego problemu ze znalezieniem przyzwoitego pokoju w hostel czy w hotelu w dobrej cenie. W Hanoi spałem w Golden Spring Hotel w Starej Dzielnicy. Za pokój ze śniadaniami, za trzy noce, zapłaciłem 214 zł. Najlepszą opcją jest mieszkanie u rodziny. W Hoi An polecam Vesper Homestay. Dom w cichej okolicy, pięć pokoi dla turystów, przesympatyczna pani domu serwująca pyszne śniadania. Dla gości są skutery i rowery. Pan domu podrzuci was na stare miasto albo na plażę taniej niż taksówkarz. Za 7 nocy w dużym pokoju z balkonem i bezpłatnym wi-fi i śniadaniami zapłaciłem 100 dol. Michał Cessanis
"Oto Wietnam, w którym zakochałam się od razu" [REPORTAŻ]
Już w taksówce do oczu napłynęły mi łzy szczęścia. Jechałam z portu lotniczego Noi Bai do centrum Hanoi.
Pierwsze wrażenie Już w taksówce do oczu napłynęły mi łzy szczęścia. Jechałam z portu lotniczego Noi Bai do centrum Hanoi. Za oknem nic szczególnego się nie przewijało. Zaśmiecone chodniki, roześmiane dzieci maszerujące poboczem, kilka wychudzonych krów, wysłużone samochody i niebo! Niebo w jakiś niewytłumaczalny sposób inne od tego, które widziałam po raz ostatni na warszawskim Okęciu. Rzeczywistość pokryta grubą warstwą kurzu jak prastara fotografia, znaleziona przypadkiem gdzieś na strychu opuszczonego domu. Wietnam, w którym zakochałam się od razu. Skuterowy zawrót głowy Hanoi, czyli stolica i drugie co do wielkości miasto w Wietnamie. Nie wiedziałam czego się po nim spodziewać. Nie przepadam za wielkimi i zatłoczonymi skupiskami, a w Hanoi żyje, bagatela, ponad 6 milionów mieszkańców. Odniosłam wrażenie, że jest tam tyle samo skuterów. Starszych, nowszych, prosto z salonu, reperowanych po sto razy. Dwa tygodnie później, w Ho Chi Minh, przekonałam się, że to wcale nie było dużo… Przy okazji, warto wspomnieć że Wietnamczycy są mistrzami kierownicy, a ich kreatywność nie zna granic. Jeśli trzeba, przewiozą lodówkę na drugi koniec miasta, przywiązaną do skuterowego siedzenia węzłem o najbardziej zawiłych splotach. Zaryzykuję stwierdzenie, że z takimi umiejętnościami trzeba się urodzić i stanowczo odradzam powtarzanie podobnych wyczynów na europejskich drogach. Hanoi nie można odmówić uroku. Miasto tętni życiem czy w dzień, czy w nocy, niezależnie od pogody. Pomimo tego, że jest duże i hałaśliwe, czaruje przybyszów klimatycznymi zaułkami, gdzie za kilka złotówek można zjeść najsmaczniejszą na świecie zupę pho. Podróżując po Wietnamie niejednokrotnie zastanawiałam się nad fenomenem tamtejszej kuchni. Niby nieskomplikowana, szybka, ale trudna do odtworzenia w “sztucznych” warunkach. Obcowanie z nią nawet w chmurze gorącego pyłu, przyprawia o dreszcze i ma charakter mistyczny. Cały sekret tkwi podobno w odpowiednim połączeniu składników: pachnących ziół, idealnie przyrządzonego bulionu, mięsa i świeżych kiełków. A ja myślę, że tu chodzi o ducha ulicy, niskie, plastikowe krzesełka porozstawiane na chodniku, metalowe gary i prostolinijny, acz nieśmiało skrywany uśmiech kucharza. Betonowe kolosy i wapienne skały Słynna Zatoka Ha Long z jeszcze słynniejszymi wapiennymi wysepkami, znajduje się ok. 160km na południowy wschód od stolicy. Na pokonanie tej trasy lokalnym autobusem trzeba przeznaczyć około 4 godzin. Drogi często zakręcają, przystanków i postojów sporo, podobnie jak dosiadających się pasażerów. Za to atmosfera w środku i krajobrazy za szybą - niezapomniane! Sama zatoka to miejsce owiane legendą i niestety z roku na rok coraz bardziej wyeksploatowane przez turystykę masową. Miasto Ha Long, przy którym jest położona, przypomina wielki, niekończący się plac budowy, z wciśniętymi gdzieniegdzie kawiarniami i restauracyjkami. W idylliczny krajobraz wbijają się z całą swą topornością most wantowy Bai Chay, gigantyczny wyciąg kolejki liniowej, jeszcze przez najbliższe 2 lata w trakcie konstrukcji oraz olbrzymi Roller Coaster - też w budowie. Jednym z ważniejszych punktów w rejonie jest galeria handlowa, w której piętrzą się europejskie i amerykańskie marki. Wszechobecny beton, chaotycznie migające neony i banery reklamowe porozwieszane gdzie bądź, mogą przytłoczyć i zniechęcić do dalszej eksploracji terenu, która tak naprawdę powinna zacząć się dopiero na wodzie, z dala od brzegu. Agencji organizujących kilkugodzinne rejsy w głąb zatoki tam nie brakuje - ceny zaczynają się od $35 i skaczą nawet do $80, w zależności od opcji dodatkowych objętych w pakiecie. Planując dłuższy pobyt w zatoce warto rozważyć nocleg na łodzi. Jest to inwestycja, która na pewno zwróci się w niepowtarzalnych widokach, a przede wszystkim w aurze sprzyjającej kontemplacji tego cudu natury. Turystycznie, ale przyjemnie W środkowym Wietnamie odwiedziłam 3 miasta: Hue, Da Nang i Hoi An, ale najchętniej wracam wspomnieniami do tego ostatniego. Hoi An liczy nie więcej niż 70 tys. mieszkańców i ma interesującą historię, sięgającą aż do I tysiąclecia p.n.e. Przed czasami kolonialnymi był to newralgiczny port na szlaku jedwabnym w Azji Południowo-Wschodniej. Dziś, pałeczkę lidera gospodarczego w tej części kraju dzierży Da Nang. Duże, szybko rozwijające się miasto z własnym lotniskiem, które obsługuje loty np. do Ho Chi Minh (dawniej Sajgon) za ok. 100 zł. Zwiedzając Starożytne Miasto w Hoi An można przenieść się do innej epoki, przede wszystkim za sprawą plątaniny wąskich uliczek oraz dobrze zachowanej architektury chińskiej i japońskiej. Nocą miejsce robi jeszcze większe wrażenie, szczególnie z perspektywy gondoli. Strach pomyśleć jak Hoi An wyglądałoby dzisiaj, gdyby nie Kazimierz Kwiatkowski - polski architekt i konserwator zabytków, który w latach 90. ubiegłego wieku ostro sprzeciwił się planom zastąpienia starych budynków w centrum blokami mieszkalnymi. Niecałe 30 km od Hoi An leży My Son - kompleks świątyń hinduistycznych, a w zasadzie tylko to, co po nim zostało po wojnie Wietnamskiej. Miejsce godne uwagi, szczególnie osób, które podróżując nie stronią od głębszej refleksji. Jeszcze kilka dni po wizycie w My Son nie mogłam pozbyć się uczucia smutku i rozczarowania. Z jednej strony człowiek projektuje i z pieczołowitością wznosi wielkie budowle, z drugiej, w kilka godzin je niszczy. Ho Chi Minh - niezły sajgon W Wietnamie wyróżnia się kilka stref klimatycznych, o czym przekonałam się na własnej skórze, przemieszczając się z góry do dołu. Kwiecień w stolicy to polskie lato z przyjemnie chłodnymi wieczorami, w dawnym Sajgonie to ukrop i wilgotność, chwilami nie do wytrzymania. Nie jestem pewna, czy przechadzkę po ulicach Ho Chi Minh można nazwać spacerem. Zbyt dużo się dzieje. Po zmroku miasto zamienia się w jeszcze większy moloch, napędzany wszędobylskimi skuterami, samochodami, rowerami, rikszami, handlem “obwoźnym” i uciechami bardziej lub mniej legalnymi. Ho Chi Minh to jeden z ważniejszych węzłów komunikacyjnych w Wietnamie, a dla turystów idealna baza wypadowa do Delty Mekongu czy tuneli Cu Chi. Dla mnie to też lekcja języka angielskiego w parku. Localsi zbierają się w różnych punktach w mieście i namawiają turystów do konwersacji po angielsku. Nie sposób im odmówić, tym bardziej że dla każdego “nauczyciela” przewidziana jest nagroda, np. papierowy wachlarz lub azjatycka wersja “Zośki”. O polityce raczej się tu nie dyskutuje, przynajmniej na forum. Jeden z moich uczniów po cichu jednak przyznał, że zazdrości mi wolności i tego, że mogę wyjechać ze swojej ojczyzny ot tak, kiedy chce. Rada dla osób wybierających się do Ho Chi Minh - nie wierzcie we wszystkie mrożące krew w żyłach opowieści o agresywnych kieszonkowcach, mordercach, nożownikach i o gwałcicielach czyhających na każdym rogu. Tak jak we wszystkich zatłoczonych miejscach na świecie trzeba tu bardziej uważać na swoje rzeczy i lepiej nie zapuszczać się samemu w ciemne, ślepe uliczki. A Wietnamczycy są bardzo przyjaźni. Powołując się na słowa mojego przewodnika po Cu Chi: “zrobią dla swoich gości prawie wszystko, pod warunkiem, że dostaną jasny komunikat: co, jak i gdzie”. Wietnamski patchwork Wietnam w 2 tygodnie to ogromny patchwork z rozmaitych sytuacji, kurzu, dźwięków, emocji, zapachów, myśli i krajobrazów. Znajomi, którzy już tam byli, z wielkim zaangażowaniem radzili przed wyjazdem co koniecznie muszę zapakować, czego nie brać w ogóle, jak się zachowywać, co zobaczyć, co ominąć. “Będzie gorąco, duszno i wilgotno”- faktycznie było. “W autokarach zmarzniesz od klimy” - też się sprawdziło. Jednak, po raz kolejny przekonałam się, że najwięcej radości daje odkrywanie po swojemu. Z pustką kartką i sercem otwartym na oścież. Obiecałam sobie, że do Wietnamu wrócę na pewno, żeby pomieszkać na wsi, zjechać motocyklem z turystycznego szlaku, poznać jeszcze więcej uśmiechniętych ludzi i wypić hektolitry pysznej kawy ze słodzonym mlekiem. A w Azji jest inaczej. Inaczej, ale nie obco...
W tym wietnamskim parku narodowym od lat uprawia się kardamon. Tak wyglądają jego zbiory
Coraz więcej podróżników odwiedza Park Narodowy Hoang Lien znajdujący się blisko granicy z Chinami. Wśród tamtejszych lasów rosną plantacje czarnego kardamonu, thao qua, kluczowego składnika zupy pho i innych wietnamskich potraw. Dlaczego kardamon uprawiany jest w parku? Do czego go dodajemy i czy jego uprawa jest dobrym źródłem dochodu?
Gdzie uprawia się kardamon? Staliśmy wraz z Lang w dolinie, gdy nagle znikąd pojawił się człowiek z wiatrówką w dłoni. Zapowiada się interesująco, pomyślałem. – Cześć. Zgubiliśmy się – powiedziała Lang. Miała na sobie ręcznie tkaną tradycyjną bluzkę, spodnie i gumowce. – Widziałeś może moich krewnych? Siedmiu mężczyzn i dwie kobiety? Aby dotrzeć w to miejsce, spędziliśmy dzień, pokonując na motorach wyboistą górską przełęcz, brodząc w wodzie po kolana, pnąc się pod górę krętymi ścieżkami i schodząc z drogi jadowitemu wężowi. Byliśmy już blisko celu – czarnego lasu kardamonowego porastającego wzgórze nieopodal, ale nie mogliśmy namierzyć prowadzącej tam ścieżki ukrytej pośród zarośli i dzikich kwiatów. Mąż Lang, Duong, odbił z drogi, aby poszukać dojścia. Jak się okazało, Lang i myśliwy pochodzili z tej samej wioski leżącej nieopodal Parku Narodowego Hoang Lien. Mężczyzna uprawiał kardamon w parku od wielu lat i doskonale wiedział, gdzie rozbiła obozowisko rodzina Lang. Zapuściliśmy się w głąb parku skalistych gór i dolin znajdującego się niedaleko granicy Wietnamu z Chinami, aby zobaczyć, jak zbierany jest kardamon w naturze. Giang Thi Lang i Nguyen Danh Duong są przewodnikami górskimi z pobliskiego miasta Sa Pa. Rodzina Lang uprawia kardamon w górach Hoang Lien od końca XX w. Teraz młodszy brat Lang, Cho, który prowadzi coroczną rodzinną wyprawę po zbiory, zgodził się zabrać mnie ze sobą. Zbocza gór Hoang Lien zostały po raz pierwszy obsadzone czarnym kardamonem pod koniec XX w. jako alternatywa dla opium, który niegdyś był filarem gospodarki kolonialnych Indochin. Jednocześnie park narodowy jest symbolem powojennych wysiłków Wietnamu mających na celu ochronę jego zróżnicowania biologicznego. Tu rodzi się pytanie: jak miejsce to może być jednocześnie rezerwatem przyrody i obszarem rolniczym? Zastosowania kardamonu: do czego służy kardamon? Rozpocząłem moją podróż od Hanoi, ponad 300 km na południowy wschód stąd. Na targu nieopodal mojego starego mieszkania kupiłem sześć strąków czarnego kardamonu za 9000 wietnamskich dongów (1,50 zł). Były mniej więcej dwa razy większe niż ich zieloni kuzyni osiągający rozmiar paznokcia kciuka i znajdujący szerokie zastosowanie w kuchni indyjskiej. Miały intensywny dymno-owocowy zapach – skrzyżowanie aromatu pudełka cygar i dzbanka korzennego wina. Czarny kardamon, znany jako thao qua, rośnie pod osłoną wysokich drzew wzdłuż koryt strumieni w lasach porastających wysokie partie gór. W formie suszonej przyprawy używany jest w pho, wszechobecnej wietnamskiej zupie z makaronem i kilku innych popularnych potrawach. Trinh Thi Quyen, sprzedawca, od którego kupiłem strąki, wyjaśnił, że dymny posmak jest dopełnieniem smaku cynamonu i anyżu, pozostałych charakterystycznych członków przyprawowego tria zupy pho. Thao qua to odmiana rzadziej spotykana na zachodnich rynkach niż zielony kardamon. Jest sprzedawana głównie chińskim kupcom i wykorzystywana w tradycyjnej medycynie jako lek na zaparcia i inne przypadłości. Wciąż rosnący popyt w Chinach uczynił Sa Pa ważnym ośrodkiem handlowym dla tej przyprawy. Tej nocy jechałem pociągiem zmierzającym z Hanoi na północny wschód, w kierunku granicy z Chinami. Następnego ranka przybyłem do granicznego wietnamskiego miasta Lao Cai, skąd wyruszyłem w godzinną drogę taksówką na zachód do Sa Pa, gdzie spotkałem się z Lang na kawę. Zabrała mnie później do magazynu z kardamonem, gdzie przy świetle gołych żarówek pracownicy sortowali świeżo zebrane strąki. Interes zdawał się kwitnąć. Co kilka minut jakiś farmer podjeżdżał na motocyklu, wioząc torby po nawozie wypchane thao qua. A właścicielka magazynu, Nguyen Thi Hue, od razu płaciła gotówką, którą ostentacyjnie wyciągała z nieprzyzwoicie grubego pliku. Widziałem wiele tysięcy strąków czekających na posortowanie. Flotylla niewielkich furgonetek czekała na zewnątrz, aby pomknąć z załadunkiem do Lao Cai i dalej na północ, przez granicę kraju. Hue powiedziała nam, że cena skupu thao qua wynosiła obecnie pięć dolarów za kilogram i ulegała nieustannym zmianom w zależności od fluktuacji popytu i podaży. „Pokolenie temu sprzedawcy przypraw z Sa Pa nie mieli tak regularnego kontaktu z chińskimi kupcami” – dodała. – Teraz jest to znacznie łatwiejsze. Po prostu do nich dzwonimy. Sa Pa, niegdysiejsza letnia enklawa francuskich urzędników kolonialnych, leży pośród tarasów ryżowych i lasów otulonych chmurami. W Wietnamie pola na wyżynach często uprawiane są przez rolników pochodzących z jednej z 53 oficjalnie uznanych mniejszości etnicznych. Niektóre z tych grup uprawiały opium po rządami francuskimi i kontynuowały tę działalność po ogłoszeniu przez Wietnam niepodległości w 1945 r. oraz następujących po sobie wojen – z Francją, USA i ich sojusznikami, a później z Chinami, które dokonały inwazji na północny Wietnam w 1979 r. Rodzina Lang pochodzi z grupy etnicznej Hmong i zamieszkuje Ta Van, wioskę leżącą na obrzeżach Sa Pa, która zyskała ostatnimi laty na boomie turystyki wycieczkowej. Mimo to kardamon jest nadal ważnym źródłem dochodu mieszkańców wioski. Ojciec Lang, Giang, zaczął uprawiać roślinę w głębi obecnego Parku Narodowego Hoang Lien w 1994 r., zaraz po tym, jak rząd zakazał mu uprawy opium, które posadził tam w 1975 r., po wojnie z USA. – Kiedyś uwielbiałem tam chodzić – powiedział, gdy siedzieliśmy u niego w salonie. – Teraz każę doglądać uprawy moim dzieciom. Czy uprawa kardamonu jest dobrym źródłem dochodu? Park Narodowy Hoang Lien, ustanowiony w 2002 r., jest jednym z wielu chronionych obszarów w Wietnamie, gdzie mniejszości etniczne utrzymują się z uprawy ziemi należącej do państwa. Ścisłe egzekwowanie przepisów środowiskowych na chronionych obszarach jest często niemożliwe ze względu na ludzi o skromnych dochodach zamieszkujących okoliczne tereny, mówi Pamela McElwee, autorka książki Lasy są złote: drzewa, ludzie i przepisy środowiskowe w Wietnamie, profesor na Uniwersytecie Rutgersa. – To po prostu nie ma szans powodzenia, więc niezbędne jest alternatywne rozwiązanie. McElwee mówi, że „model kardamonowy” – gdzie mieszkańcy wiosek uprawiają thao qua w parku, a strażnicy w większości przypadków ich ignorują, jak dotąd sprawdza się całkiem nieźle. Jednak niektórzy farmerzy suszą strąki kardamonu nad ogniskami na terenie parku, co z formalnego punktu widzenia jest nielegalne. Lecz wycinanie całych lasów byłoby jeszcze gorsze, mówi profesor, więc władze często idą na takie ustępstwa, przynajmniej na razie. Mimo to uprawa i zbiory kardamonu w górach Hoang Lien mogą być ryzykowne dla farmerów. Rosnące ceny przyprawy prowokują niektórych mieszkańców do kradzieży zbiorów sąsiadów. Coraz bardziej ekstremalne warunki pogodowe zakłócają coroczne zbiory. Sara Turner, geograf z Uniwersytetu McGill w Kanadzie, która bada wietnamski przemysł czarnego kardamonu, powiedziała mi, iż te ekstremalne warunki pogodowe mają związek ze zmianami klimatycznymi. – Obecnie farmerzy mają do wyboru albo szukać alternatywnych źródeł dochodu, albo czekać na ewentualną poprawę – stwierdza McGill. Rodzina Lang jest właśnie w takiej sytuacji. Sama Lang i jej mąż Duong, pochodzący z grupy etnicznej Muong, nie potrzebują kardamonu, aby zapewnić sobie bezpieczny byt, gdyż prowadzą agencję organizującą wędrówki krajoznawcze. Ale już brat Lang, Cho, postrzega uprawę kardamonu jako klucz do dobrobytu, pomimo ryzyka finansowego. Jak wygląda zbiór kardamonu? Ścieżka do pola kardamonu Cho pięła się w górę przez sięgające do pasa jeżyny drapiące moje gołe nogi. Byliśmy na prawie 2150 m, a zaczęliśmy dzień w połowie tej wysokości. Lang, która zawodowo chodzi po górach, brakowało tchu. Ale Duong nadal wyglądał nonszalancko, z papierosem zwisającym z kącika ust. Dotarliśmy do celu, gdy zapadał zmrok, i przywitaliśmy się z Cho, który przybył wcześniej, by rozbić obozowisko. Zatrzymałem się na moment, aby nasycić oczy widokiem. Setki mniej więcej trzymetrowych roślin, z grubymi, jasnozielonymi liśćmi podobnymi do tych u bananowca, porastały brzegi strumienia. Nad kardamonem górowały stare drzewa, których omszałe pnie i spękane gałęzie wznosiły się wysoko. Zastanawiało mnie, jak tym wspaniałym okazom udało się przetrwać tu tak długo, pomimo wycinki w północnym Wietnamie wielkich połaci lasów na drewno. Nasz rozbity na brzegu strumienia obóz był skromny: wielki kawał niebieskiego brezentu rozpostarty na tyczkach z bambusa nad bunkrem, który niegdyś ojciec Lang wykopał w zboczu góry. W środku palił się ogień oraz znajdowało się posłanie ułożone z suchych liści. To tu mieliśmy jeść, spać i prażyć strąki kardamonu przez następne dwa dni. Miejsce aż wrzało od pracy. Cho zwerbował do pomocy przyjaciół, sąsiadów i znajomych. Zbiór przyprawy rozpoczął się następnego dnia wczesnym rankiem, po zjedzeniu przygotowanego nad ogniskiem śniadania złożonego z ryżu, rozpuszczalnej kawy i tłustych kawałków solonej wieprzowiny. Plantacja kardamonu – 2100 roślin według ojca Lang – została rozparcelowana między dwie łagodnie nachylone doliny. Cho podzielił nas na dwie grupy i zaczęliśmy się wspinać w górę koryt. Każdy niósł maczetę. Nasze zadanie polegało na wyłuskaniu niedojrzałych, czerwonych strąków z podstawy rośliny i na jednoczesnym usuwaniu okolicznych zarośli. Dzięki temu roślina będzie miała miejsce na wyprodukowanie wielu nowych strąków przed kolejnymi zbiorami. Ile kosztuje kardamon? Zanim nastało późne popołudnie, powróciliśmy do obozowiska i rozpaliliśmy wielkie ognisko, aby uprażyć i uwędzić kilka kopców kardamonu wielkości lodówki. Patrzyłem, jak stosy zmieniają kolor z cukierkowo-czerwonego na kawowy, wydzielając podczas tego procesu mocny apteczny zapach. Prażenie rośliny było kluczowe, jako że znacznie zmniejszało wagę strąków, ułatwiając znoszenie zbiorów z gór. Ekipa otworzyła butelkę ruou, wietnamskiego bimbru, świętując imponujące plony. Piliśmy kolejkę za kolejką. Raczyliśmy się soloną wieprzowiną, aby w końcu zasnąć przy ogniu. Stłoczeni jeden obok drugiego, zapewniając sobie w ten sposób ciepło, podczas gdy wiatr hulał w liściach kardamonu. Musiałem zapaść w głęboki sen – tak głęboki, że nie zorientowałem się, gdy we wczesnych godzinach porannych zerwała się potężna burza, a na rozpiętą nad naszymi głowami niebieską plandekę runęły litry wody. Gdy nad ranem zerwałem się na nogi, w obozie panowała panika. 350-kilogramowy zbiór kardamonu wart był, przy obowiązujących w tamtym okresie cenach, niemalże 2 tys. dolarów, tyle co średnie roczne wynagrodzenie w Wietnamie. Plandeka uginała się pod ciężarem wody w ilościach wystarczających do napełnienia jacuzzi. Powstałe wybrzuszenie znajdowało się dokładnie nad ogniskiem. Obawialiśmy się, że materiał rozerwie się pod ciężarem wody, zalewając i bezpowrotnie niszcząc zbiory. Nagle ludzie zaczęli krzyczeć. Słychać było brzęk naczyń. Światło latarek przecinało ciemność. Cho poderwał się, przeskoczył przez płomienie, które omiotły jego stopy, i próbował przywiązać zwisający strzęp plandeki do podpór namiotu. Ale deszcz nie ustępował. Gdy ulewa osłabła jakąś godzinę później, już prawie świtało. Plandeka była jeszcze bardziej sfatygowana i podarta, a osoby szukające pod nią schronienia, w tym ja, przemoczone. Ale thao qua jakimś cudem uniknęło zalania. Kiedy wzeszło słonce, Duong przyodział kurtkę we wzór moro i nalał dwa kubki kawy. Bolały mnie wszystkie mięsnie od wędrówki i wspinaczki, a głowa pulsowała od kaca. W drodze pod górę Duong był pełen energii i brawury. Teraz jednak wyglądał na zdecydowanie mniej pewnego siebie. Po powrocie do Sa Pa będziemy mieć czas na miskę parującej pho i ziołowa kąpiel z dodatkiem kardamonu w miejscowym zajeździe. Ale zanim to mogło nastąpić, czekała nas długa podróż z powrotem przez potoki i przełęcze, które pokonaliśmy, idąc pod górę, tym razem z ładunkiem czerwonego złota. Źródło: NationalGeographic.com: This Vietnamese national park is a spice lover’s dream
Wietnamska kawa odzyskuje dobre imię. "Arabika nie jest z natury lepsza"
Miłośnicy czarnego naparu są zazwyczaj zgodni - arabika to Rolls-Royce wśród kaw. A co z nieco pominiętą wietnamską kawą? Ta zaczyna wracać do łask i już niedługo swoim intensywnym smakiem może stawiać na nogi cały świat.
Wietnam jest drugim pod względem wielkości sprzedaży eksporterem kawy na świecie. Wyprzedza go tylko Brazylia. Napój stał się popularny w tym kraju w połowie XIX wieku za sprawą francuskich kolonizatorów i na stałe wpisał się w wietnamski krajobraz. Kawę z Wietnamu nie tylko wysyła się na zagraniczne rynki, ale też na miejscu pije się ją na potęgę. Dla Wietnamczyków kawa to coś więcej niż tylko zastrzyk energii - to styl życia, część kultury i nieodłączny element społeczeństwa. Ten kraj pachnie czarnym, mocnym naparem, a szklanki przykryte metalowym zaparzaczem (phin) to powszedni widok. Skończyły ci się ziarna? Zapas kupisz na każdym kroku - choćby na prowizorycznym stoisku na rogu ulicy. Co z tą kawą po wietnamsku? Pomimo ogromnej sprzedaży eksportowej, wietnamska kawa nie cieszyła się dotąd dobrą reputacją. Wszystko z powodu ziaren. Większość - bo około 97% - kawy w Wietnamie to robusta. Jej ziarna znane są ze swojego nieco ziemistego, gorzkiego smaku i wysokiej zawartości kofeiny. Ze względu na łatwość uprawy robusta, jest zazwyczaj używana do produkcji na masową skalę mieszanek kawy rozpuszczalnej, które zazwyczaj trafiają na półki supermarketów. Masowy przemysł nie przyniósł jednak wietnamskim ziarnom dobrej reputacji. Koneserzy kawy zwykle sięgają po ziarna arabiki, które mają mniej kofeiny, większą kwasowość i lżejszy, słodszy smak. Rob Atthill, pionier wietnamskiej sceny streetfoodowej w Londynie, twierdzi, że takie podejście jest przestarzałe: „W branży kawowej jest dużo snobizmu i niechęci do robusty, która uchodzi za towar gorszej jakości. Tymczasem arabika nie jest z natury lepsza. Liczy się jakość ziaren" - podkreśla Atthill i dodaje: „Jest wysokiej jakości robusta i niskiej jakość arabika”. Wraca do łask Na Zachodzie kawa z Wietnamu zaczyna wracać do łask. Atthill przyznaje, że wietnamska kawa oczarowała go już podczas pierwszej wizyty w Azji Południowo-Wschodniej w 2004 roku. Po powrocie zdecydował się na import ziaren do Wielkiej Brytanii - sprowadza kawę uprawianą przez rolników z regionu Płaskowyżu Centralnego w Wietnamie i paloną w Ho Chi Minh. Zauważa zadowolony i zdumiony, że sprzedaż wietnamskiej kawy w jego sklepie potroiła się w ciągu ostatnich pięciu lat. Sahra Nguyen, założycielka Nguyen Coffee Supply na Brooklynie w Nowym Jorku, kupuje ziarna z rodzinnej farmy w Central Highlands w i samodzielnie je pali. Podobnie jak Atthill, Nguyen chce zmienić reputację robusty. Niedawno przeprowadziła ślepe testy, które służą do badania preferencji smaku. Jak się okazało trzy czwarte testerów preferowało ziarna... robusty. Kawa wietnamska wraca również do swoich korzeni - do Francji. Restauratorzy Nam i Linh Nguyen dwa lata temu otworzyli Hanoi Corner w centrum Paryża. Oprócz kawy knajpa oferuje również wietnamską herbatę, ciasta i podstawowe artykuły spożywcze. Również w samym Wietnamie kultura kawiarnia robi się coraz bardziej różnorodna. Will Frith, wietnamski specjalista do spraw kawy, mówi, że nowa generacja wietnamskich palaczy kawy i przedsiębiorców kawiarniowych koncentruje się dziś na jakości - zwracają uwagę na terroir i metody uprawy. „Kawiarnie w Wietnamie są dziś tak różnorodne i fantazyjne, jak lokale w Londynie lub Nowym Jorku” - mówi. Zajrzyj do menu! W menu wietnamskiego baristy znajdziemy ciekawe propozycje - nikt nie ogranicza się tu do dodatków w postaci mleka czy cukru.
Wietnam otwiera się po skutecznym zwalczeniu pandemii. Pomogli hakerzy
Po miesiącu bez nowych przypadków infekcji koronawirusem Wietnam wraca do normalnego życia. Wstępne otwarcie nastąpiło 23 kwietnia. Wówczas, po 22 dniach izolacji pierwsze sklepy zaczęły wpuszczać klientów. Nad miastem zaczął się unosić charakterystyczny zapach palonego papieru joss. Wietnamczycy niszczyli w ogniu ”pieniądze duchów”, popularną w Azji ofiarę składaną swoim przodkom wraz z prośbami o pomyślność.
O tym, że życie wraca na ulice Hanoi i innych miast świadczą coraz bardziej uporczywe dźwięki klaksonów. Znika konieczność izolacji, powróciły więc normalny ruch uliczny i wszechobecne korki. Ludzie wypełnili chodniki lawirując między straganami które jak zawsze skutecznie blokują im przejście. Sklepikarze przecież muszą jakoś walczyć o klientów. View oEmbed on the source website Wietnam restartuje też branżę turystyczną, otwierając hotele i przywracając regularne połączenia lotnicze wewnątrz kraju. Zero przypadków śmierci, 288 zarażonych. To nie przypadek, że w tym azjatyckim kraju statystyka (nawet jeżeli tylko ta oficjalna) dotycząca zachorowań wygląda tak dobrze. Granica Główny powód to zamknięta pod koniec stycznia granica z Chinami. Nie wpuszczano żadnych obcokrajowców. Po prostu przestano wydawać wizy. Każdy ”swój” po przylocie trafiał automatycznie na kwarantannę. Dla porównania: Malezja ma 7 tys. zainfekowanych, Tajlandia 3 tys. a Singapur ponad 25 tys. Władze Wietnamu zarządzały izolację każdej wsi zaatakowanej przez patogen, ale drastyczne ograniczenia pozostawały punktowe, lokalne. Informacje o tym, gdzie odkryto właśnie nowe ogniska choroby ogłaszano na ulicach dwa razy dziennie. Pojazdy z głośnikami na dachach krążyły po wszystkich miastach. Z czasem możliwe stało się luzowanie obostrzeń. Najwolniej przebiegało to w miejscach największego ryzyka, czyli metropoliach jak Hanoi i mieście Ho Chi Minh. Długo utrzymywano w nich zakaz gromadzenia się powyżej 10 osób. Zmieniło się to dopiero na początku maja, gdy zezwolono działać lokalom z karaoke, kinom czy barom. Powrót do normalności Hanoi w końcu otworzyło też swoje atrakcje dla turystów. 15 maja znów działać ma popularna dzielnica handlowa Hoan Hiem. W maju otwierają się też szkoły i przedszkola. Każdemu wracającemu dziecku będzie mierzyć się temperaturę na wejściu. View oEmbed on the source website Nowych infekcji nie było od 15 kwietnia. Wszyscy liczą, że ten stan się utrzyma. Na wszelki wypadek dzieci mają zakaz bliższych kontaktów z rówieśnikami. Ale to jednak dzieci, więc rzeczywistość sama zweryfikuje skuteczność środków zapobiegania. Na ulice wrócili ludzie a uliczni sprzedawcy jedzenia znów wystawiają dla klientów swoje charakterystyczne małe krzesełka z plastiku. Czuć zapach gotowanego kurczaka i marynowanej wieprzowiny opiekanej na ruszcie, przekonuje dziennikarka Katie Lockhart. Wygłodniali ludzie zmuszani do gotowania ciągle tych samych posiłków wylegli tłumnie na miasto w poszukiwaniu dawno nie widzianych smakołyków. Dystansowanie się społeczne poszło w zapomnienie. Znów można zabijać nudę plotkując ze znajomymi i palić bambusowe fajki. Reporterka CNN, która w Wietnamie utknęła od stycznia z nieukrywaną radością opisuje dziś ”uśmiechnięte miasto”. Restart gospodarki Według Lockhart Hanoi po pandemii nie wygląda szczególnie inaczej. Owszem, ludzie mają maski na twarzach i nadal otworzyło się tylko 75 proc. firm, ale ”miasto jest jak dawniej”. Największe trudności ma branża turystyczna. Szacuje się, że w dwóch pierwszych miesiącach roku Wietnam nie zarobił na przybyszach 7 mld dolarów. Hotelarze bazowali na gościach zza granicy, dziś próbują zarobić na miejscowych. 23 kwietnia ministerstwo transportu zgodziło się na zagęszczenie siatki połączeń lotniczych z zastrzeżeniem jednak, że samoloty nie mogą być pełne. Właściciele hoteli są bardziej wstrzemięźliwi i zdecydowali się czekać przynajmniej do połowy maja, jak nie dłużej, na naturalny powrót gości. Otworzyło się na klientów nawet, niezbyt szczęśliwie nazwane, kasyno Corona – jedyne w kraju, gdzie obcokrajowcom wolno uprawiać hazard obok miejscowych Jak to możliwe, że relatywnie ubogi kraj jak Wietnam uznaje się dziś za ”success story” globalnej pandemii koronawirusa? Wydawałoby się, że bezpośrednie sąsiedztwo kraju, z którego SARS-CoV-2 rozniósł się po świecie nieuchronnie przełoży się na większą liczbę przypadków choroby COVID-19. Według oficjalnych danych przynajmniej, tak się nie stało. Jak komunista z komunistą Granica lądowa z Chinami ma 1444 km długości i rozciąga się od szczytu Shiceng Dashan na zachodzie do ujścia rzeki Beilun/Ka Long koło chińskiego miasta Dongxing i wietnamskiego Móng Cái na wschodzie. Na szczęście dla Wietnamu w większości przebiega ona przez górskie pustkowia, po obu stronach zamieszkałe przez nieufne obcym mniejszości etniczne. Problematyczne, z punktu widzenia bezpieczeństwa przynajmniej, są odcinki granicy wyznaczone rzekami Czerwoną, Longbao i Nanxi. Odpowiedzi szukać należy, twierdzi serwis The Diplomat w głęboko zakorzenionym braku zaufania komunistycznych władz Wietnamu wobec ich komunistycznych kolegów z Chin. Może na forum publicznym liderzy mogą być ”czerwonymi” braćmi, promując wspólne działania swoich służb medycznych. Na granicy jednak sytuacja wygląda zgoła inaczej. View oEmbed on the source website Gdy 1 lutego w Wietnamie było dopiero kilka przypadków COVID-19, podjęto decyzję, co określić można było wówczas jako drastyczne posunięcie, o wstrzymaniu wszystkich lotów z Chin, Hongkongu i Makao. Zamknięto też szczelnie (na ile to możliwe) granicę lądową i morską. Trzy dni wcześniej wydziały konsularne przestały wklejać wizy do paszportów z tych trzech miejsc. W Polsce jeszcze 11 lutego lądowały samoloty Air China. Szkoły zamknięte z powodu świąt nowego roku księżycowego nie otworzyły się planowo 3 lutego. W kraju liczącym 95 milionów osób było wówczas 8 przypadków choroby. Władze podeszły do problemu w charakterystycznie militarny sposób. Premier Nguyen Xuan Phuc nazwał walkę z COVID-19 ”Wiosenną Ofensywą 2020”. Było to bezpośrednie nawiązanie do ataku komunistycznych wojsk na znajdujący się wówczas (1975 rok) pod amerykańską kontrolą, Sajgon. Wroga udało się pokonać 45 lat temu, uda się i teraz – przekonywał polityk. Szybkie decyzje Według Balazsa Szalontai, politologa z Uniwersytetu Korei i eksperta od komunistycznych państw w Azji, ”bazując na publicznych wypowiedziach Chińczyków” i ”porównaniach metod wietnamskich do metod amerykańskich”, swoimi posunięciami władze w Wietnamie ewdentnie rozwścieczyły Pekin. W końcu w tamtym okresie komunistyczni oficjele w Chinach nadal odmawiali podjęcia działań mających odciąć ich kraj od reszty świata. Efekty? Jak już pisaliśmy, 15 kwietnia zanotowano ostatni przypadek infekcji. – Wydaje mi się, że w Wietnamie Chińczycy nie mogliby przekonać nikogo, nawet partyjnych oficjeli – mówi serwisowi The Diplomat emerytowany biznesmen i były komunista Nguyen Quang A, dziś znany aktywista praw człowieka. Jego zdaniem nikt nie wierzył w pierwsze zapewnienia Chińczyków, że wirusa da się opanować. - Wietnamscy aparatczycy blisko współpracują z chińskimi partnerami z partii komunistycznej i doskonale rozumieli prawdziwy sens języka, którego Chiny używały komunikując światu rzekome sukcesy w walce z SARS-CoV-2 – wyjaśnia serwis. - To było jasne od początku, że w przypadku pandemii sami sobie musimy zapewnić bezpieczeństwo – dodaje Nguyen Tien Lap, starszy partner w kancelarii prawnej NHQuang & Associates z Hanoi, też były członek partii komunistycznej. Włamanie To ”proaktywne” myślenie poszło niebezpiecznie daleko. Według amerykańskich ekspertów od cyber bezpieczeństwa z firmy FireEye, wietnamscy hakerzy z grupy APT32 działający na zlecenie wywiadu już 6 stycznia zaatakowali serwery służb zarządzania kryzysowego oraz komputery władz lokalnych w Wuhan. W ten sposób, najpewniej, władze Wietnamu już w styczniu miały świadomość skali problemu, z którym mierzą się w Chinach. Ktoś mógłby teraz zapytać, czemu potężniejszy wywiad amerykański nie ostrzegł swojego prezydenta, że w Państwie Środka źle się dzieje. Sęk w tym, że najpewniej to zrobił. I to jeszcze pod koniec listopada. Według danych uzyskanych przez dziennikarzy stacji ABC w kwietniu, Narodowe Centrum Wywiadu Medycznego (tak, USA też ma taki, jego akronim to NCMI) ostrzegło władze w Waszyngtonie przed szalejącym w Wuhan nieznanym wirusem paraliżującym życie w mieście. Jakie decyzje podjęto już wiemy. Wietnam nie dołączył do grona krytyków działań chińskich. - Zamiast tego skupia się na pozytywnym przesłaniu akcentując własne działania i zachęcają do współpracy partnerów zza granicy – podsumowuje autor tekstu w The Diplomat. Naprawa stosunków z większym sąsiadem zaczęła się od drobnego gestu – strażnicy pilnujący granicy Wietnamu przekazali swoim kolegom z Chin maseczki ochronne. Jan Sochaczewski
Na TYM zdjęciu giną dwie osoby. Jedna od kuli, druga od migawki. Historia słynnej fotografii
Najpierw generał Nguyen Ngoc Loan związał mu ręce z tyłu. Potem kazał wyprowadzić na ulicę. Powoli podniósł broń do głowy partyzanta Wietkongu, który miał być odpowiedzialny za zbiorowe mordy południowowietnamskich oficerów. I strzelił. Wszystko na oczach fotografa Eddiego Adamsa z Associated Press. Spusty migawki aparatu i rewolweru generała zostały zwolnione równocześnie.
Zdjęcie zarejestrowało moment przechodzenia kuli przez głowę. I strach na twarzy ofiary. Był 1 lutego 1968 r. Krwawa wojna w Wietnamie zbierała żniwo. Chwilę po egzekucji generał miał podejść do obecnego na miejscu zbrodni kamerzysty telewizji NBC i powiedzieć: „Ten człowiek zabił wielu ludzi. Myślę, że Budda mi wybaczy”. Gdy zdjęcie trafiło na pierwsze strony dzienników, ruchy antywojenne nabrały siły. Brutalność tej walki, brak jakichkolwiek skrupułów, były widoczne jak na dłoni. A Nguyen Ngoc Loan z dnia na dzień stał się symbolem zła. Musiał uciekać. Umarł 30 lat później w Stanach. Adams za to zdjęcie dostał Nagrodę Pulitzera. Jednak opowiedział nim tylko część historii. W magazynie Time w 1998 r. napisał: Na tym zdjęciu umierają dwie osoby. Ten, który dostał kulą w głowę, i generał Nguyen Ngoc Loan. Generał zabił człowieka Wietkongu. Ja zabiłem generała aparatem. Fotografie nadal są najsilniejszą bronią na świecie. Autor: Julia Lachowicz
"Doceniaj i akceptuj". Ta historia z Wietnamu pokazuje, jak podróż potrafi zmienić sposób patrzenia na świat
Grupa przyjaciół wybrała się w podróż, która miała być tylko przygodą. Szybko okazała się jednak prostą, ale bardzo skuteczną lekcją o posiadaniu, szczęściu, harmonii. I perspektywie, która tak bardzo wpływa na sposób postrzegania.
Chyba każdy z nas choć na chwilę pragnie posmakować bogactwa. Wielu też słyszało opowieści o niewyobrażalnie niskich cenach w Azji i o tym, że wystarczy polecieć do Wietnamu i wymienić 50 dolarów, żeby stać się milionerem. Tak też zrobiliśmy. W październiku 2016 roku wyruszyliśmy w miesięczną podróż po tym pięknym kraju. Liczyliśmy przede wszystkim na piękne widoki, niskie ceny i niezapomniane przygody. Zaopatrzyliśmy się w najbardziej popularny środek transportu - motor i ruszyliśmy w trasę. Ceny faktycznie okazały się śmieszne i choć wzięliśmy namiot, licząc na noclegi na dzikich plażach, szybko stał się on najbardziej zbędnym balastem. Przypadek, którego uosobieniem był rzut kością, decydował kto z nas będzie pechowcem zmuszonym do wożenia nieszczęsnego namiotu przez kolejny tydzień. Przecież kto z nas nie oparłby się pokusie noclegu w klimatyzowanym pokoju za mniej niż 10 zł za noc? Kto z nas nie skusiłby się na pełnowartościowe śniadanie z kawą za 2 dolary? Świadomość bogactwa bardzo nas rozleniwiła. Codziennie obserwowaliśmy ciężko pracujących ludzi ze zniecierpliwieniem czekając na świeżo wyciskany sok z mango i marakui za dolara. Sprzedawcom, zamiast podziękowania w postaci zwykłego uśmiechu, odwdzięczaliśmy się próbą utargowania jak najniższej ceny. Wszystko było takie piękne. Nic jednak do nas nie docierało, do czasu, aż wyjechaliśmy poza obszary turystyczne. Wtedy zrozumieliśmy, gdzie tak naprawdę jesteśmy. View oEmbed on the source website Tekst: Tomasz Nowacki
Hanoi: Czy naprawdę trzeba Cię przekonać by tam pojechać? Tak? Dobrze, wyzwanie przyjęte
Jest wiele powodów, by przyjechać do Hanoi. Ale dwa są szczególnie istotne: żółw, który przynosi szczęście. I kawa, której smaku nie zapomnę do końca życia
W samym sercu stolicy Wietnamu znajduje się jezioro Hoan Kiem – Zwróconego Miecza. Każdego dnia tłumy Wietnamczyków wypatrują w jego toni żółwia, który jest dla nich świętością. Traktują go z taką samą czułością, jak traktuje się członka rodziny, mówią o nim „czcigodny prawnuczek”. Wierzą, że gad ma ponad 100 lat i jest wcieleniem legendarnego przodka, który w XV w., podczas chińskiej okupacji, wyłonił się z jeziora, by generałowi Le Loi wręczyć magiczny miecz. Ten za jego pomocą wypędził z kraju Chińczyków. A gdy ogłosił się cesarzem Le Thai To, ponownie przybył nad jezioro. Wówczas boski żółw zażądał zwrotu miecza, by w kraju zawsze panował pokój. Wczesnym rankiem nad jeziorem unosi się mgła. Starsi Wietnamczycy ćwiczą tai-chi, młodsi rozkładają swoje kramiki z wachlarzami, drewnianymi lalkami, maskami i papierowymi kartami z wizerunkiem żółwia. Są też portreciści, którzy za jakieś 41 tys. dongów (ok. 6 zł) namalują karykaturę. Ja, wmieszany w poranny tłum, wypatruję potomka legendarnego gada. Według naukowców długi na dwa metry i ważący ponad 250 kg żółw jest jednym z czterech takich żyjących na świecie! Dla Wietnamczyków tak cennym, że gdy trzy lata temu coraz częściej wynurzał się z wody, a na jego ciele dostrzegli oni mnóstwo ran, zarządzono ogólnonarodową akcję ratunkową. Specjalna grupa złożona z ekologów, urzędników i wojskowych wyłowiła go z wody, opatrzyła, a na jeziorze zbudowano z worków z piaskiem prowizoryczną wyspę, na której dochodził do zdrowia. Wypatrując prawnuczka – Dziś w Hoan Kiem na pewno żyje jeden żółw olbrzym, chociaż kiedyś były cztery – zapewnia mnie prof. Ha Dinh Duc, biolog z Narodowego Uniwersytetu Wietnamu. Od ponad 20 lat studiuje życie gada z jeziora i uważany jest za jego opiekuna. Jako pierwszy zauważył go w 1991 r. Profesora dopytuję o wiek zwierzęcia, bo jakoś trudno mi uwierzyć, że może mieć ponad sto lat. Ten powtarza słowo „święty” i przyznaje, że nikt nie jest tego pewien. Podobnie jak tego, czy jest to samiec i czy na pewno unikatowy żółwiak szanghajski. – Różni się od niego wyglądem, ma białą plamę na pysku, inne pazury i skorupę – mówi. „Prawnuczek” pokazuje się niezwykle rzadko, dlatego każde takie zdarzenie odnotowują gazety w Hanoi, rozpisując się o tym, że kolejny raz żółw udowadnia, że nie jest tylko legendą jak potwór z Loch Ness. I podawane są historie Wietnamczyków, którzy dzień w dzień od ponad pół wieku siadają na tych samych ławeczkach w cieniu płaczących wierzb i zajadając zupę pho z makaronem i wołowiną albo smażoną rybę cha ca, czekają na cud. Profesor Ha Dinh Duc zdradza, że on widuje gada znacznie częściej. Staje naprzeciw znajdującej się na środku jeziora małej pagody Thap Rua, czyli Wieży Żółwia. – Czasami czekam godzinę, czasami dwie i nagle się pojawia. Łączy mnie z nim niezwykła więź – zwierza się Ha Dinh Duc. Na czerwonym moście Szkoda, że ja nie mam tyle szczęścia. Zresztą jak inni gapie oblegający czerwony most Wschodzącego Słońca. Prowadzi on do położonej na wyspie po północnej stronie Hoan Kiem świątyni Den Ngoc Son (nefrytowej góry). Poświęcona jest duchom gleby, medycyny, literatury i generałowi Tran Hung Dao, pogromcy Mongołów. W niej też znajduje się żółw olbrzym, ale wypchany. Niemal pół wieku temu znaleziono go martwego w jeziorze i jak ogłoszono, żył co najmniej 400 lat. Na pocieszenie pozostaje mi dobra zupa pho – miejscowy przysmak. Podobno najlepszą można zjeść tuż obok jeziora. W maleńkich knajpkach w budynkach w stylu kolonialnym, jakie zostały w spadku po Francuzach. Wybieram bar Pho Ga przy Hang Hom 15, polecony przez Thuy, u której wynająłem pokój. Danie jest tak pyszne, że kończy się na dwóch dokładkach. Mam jednak jeszcze ochotę na kilka szklaneczek wietnamskiego piwa. To z Hanoi, lane Bia hoi produkowane od 1961 r., serwowane w piwiarniach niemal na każdym rogu, jest lekkie, ma tylko 4 proc. alkoholu i świetnie gasi pragnienie. I ta cena: ok. 4 tys. dongów, a więc 60 groszy za szklankę! Świeżo warzone w beczkach codziennie nad ranem dowożone jest z lokalnych browarów do knajpek w całym mieście. Patrząc na Wietnamczyków pijących je litrami, myślę sobie, że dobrze wiedzą, iż złoty trunek trzeba szybko wypić. Świeżość zachowuje bowiem tylko przez dobę. Lalki w basenie Wieczór spędzam kulturalnie, w Miejskim Teatrze Lalek na Wodzie (Mua Roi Thang Long). Rzeźbione głównie z figowca kukiełki, malowane w jaskrawe kolory, występują na wietnamskiej scenie od tysiąca lat. Kiedyś we wsiach w delcie Rzeki Czerwonej na północy kraju, najczęściej na mokrych polach ryżowych, a dziś w teatrach. Sceną jest basen, a za rozwieszonymi bambusowymi matami chowają się artyści. Oni ożywiają lalki, które odgrywają scenki z życia Wietnamczyków pracujących na roli, pływających łódkami po jeziorach i rzekach wijących się między polami i łąkami. Są też smoki, feniksy, bawoły. I, co oczywiste, legenda o żółwiu z mieczem. Może mi się przyśni? „Założyć długie spodnie, a najlepiej też koszulę z długim rękawem. Nie śmiać się, nie rozmawiać, nie machać rękami, nie trzymać ich w kieszeni” – na jednym z forów internetowych znajduję poradę, jak się zachować w Mauzoleum Ho Chi Minha, komunistycznego przywódcy Wietnamu. Po śmierci (1969 r.) chciał być skremowany, ale jego ostatniej woli nie uszanowano. Leży więc w szklanej trumnie, wystawiony na widok wycieczek, w ogromnym masywnym budynku z kamienia pochodzącego z Gór Marmurowych pod Danangiem, na zachodnim brzegu rzeki Han. Taksówkarz, który mnie do niego zawiezie, czeka pod budynkiem Opery, wzorowanej na tej paryskiej. Ten „wielki dom pieśni” – tak scena nazywana jest przez Wietnamczyków – znajduje się w pobliżu jeziora Hoan Kiem. Został otwarty w 1911 r. i do II wojny światowej tętnił życiem. Niestety po jej zakończeniu aż do lat 90. popadał w ruinę. Zły okres na szczęście ma za sobą, zjeżdżają tu na występy artyści z całego świata. W ogóle okolica tętni życiem. Galerie z antykami, księgarnie, luksusowe hoteliki, restauracje, butiki Chanel i Jimmy Choo. Są też przenośne kramiki fryzjerów z krzesłem dla klienta i lustrem wieszanym na płocie oraz uliczni sprzedawcy sajgonek mieniących się w słońcu niczym sztabki złota. Przed kompleksem Ho Chi Minha (oprócz mauzoleum jest też jego muzeum i dawna rezydencja) w dzielnicy Ba Dinh stawiam się pół godziny przed otwarciem. Chwilę później jest już spory tłum Wietnamczyków. Thuy, która towarzyszy mi w spacerze, nie daje się namówić na wizytę u Ho Chi Minha. – Pamiętam go – tłumaczy mi. By po chwili dodać, że miał „poczciwą twarz”. Był przeciwnikiem kolonializmu, dążył do zjednoczenia Wietnamu. W historii zapisał się jednak tym, że był wyjątkowo brutalny. Wobec Wietnamczyków posądzonych o współpracę z Amerykanami stosował terror, morderstwa i reedukację. Nieboszczyka pilnują żołnierze w białych mundurach i w białych wypolerowanych butach. Nie ma mowy, by ktoś ze zwiedzających zboczył z wyznaczonej ścieżki. W przeciwnym razie rozlega się odgłos gwizdka przywracający delikwentów do porządku. Tuż przed wejściem do sali, gdzie leży dyktator, zapominam się i krzyżuję ręce na piersiach. Natychmiast podbiega strażnik i niemal uderza mnie, dając do zrozumienia, bym opuścił dłonie. Nie uśmiecham się, idę wyprostowany, z rękami wzdłuż ciała. Patrzę na zabalsamowane przez radzieckich specjalistów w 1975 r. ciało i wychodzę z budynku. Według zamierzeń architektów miał być wzniesiony na wzór Mauzoleum Lenina, a do tego przypominać kwiat lotosu. Zaglądam jeszcze do muzeum, w którym wiele miejsca poświęcono rewolucji wietnamskiej i osiągnięciom Ho Chi Minha. Dzielnica 36 ulic Po tej dawce propagandy wybieram się do Starej Dzielnicy na najlepszą w Hanoi mrożoną kawę. Wzdłuż Rzeki Czerwonej dzielnica rodziła się w XIII w., gdy osiedlali się tu najróżniejsi rzemieślnicy, a każda ulica specjalizowała się w jednym konkretnym towarze. Do dziś miejscowi nazywają ją dzielnicą „36 ulic”. Próbuję dotrzeć do Hang Buom, na której w sklepiku Anan Coffee pod nr. 101 można się napić aromatycznej, czekoladowej mokki. Zanim usiądę na maleńkim stołeczku, jakich pełno w tutejszych knajpach, i poproszę o ca phe, wydaję dongi na ulicach jedwabiu, kadzidlanej, bawełnianej i papierowej. Wietnamska kawa, parzona w specjalnym metalowym filtrze, ma niepowtarzalny smak, który, jak wyjaśnia mi sprzedawca, nie jest jedynie efektem jej parzenia. Tajemnica tkwi ponoć w maśle dodawanym podczas palenia kawy. Na ziarenkach powstaje wówczas karmelowa otoczka i to ona nadaje ten czekoladowy posmak, który zostaje na ustach. W upalny dzień, z dodatkiem kostek lodu i skondensowanego mleka, taki napój smakuje wybornie. Żywe szachy Po chwili relaksu wybieram się małą klimatyzowaną taksówką do Świątyni Literatury wniesionej w 1070 r. na cześć chińskiego filozofa Konfucjusza. W tyle zostawiam pomnik Lenina i Muzeum Historii Wojskowości Wietnamu, w którym mnóstwo jest pamiątek z czasów wojny wietnamskiej. Świątynia to inny świat. Brama, zacienione dziedzińce, studnia Niebiańskiej Jasności, spokój, zieleń i cisza. W tym miejscu – na pierwszym w Wietnamie uniwersytecie założonym w 1076 r. – przez ponad siedem wieków kształcono urzędników państwowych. Uczelnię kończyli z tytułem doktora tylko najzdolniejsi (przez 700 lat – tysiąc osób). Ich nazwiska są wyryte na kamiennych tablicach. Do dziś zachowały się 82 kamienne stele. Świątynia ożywa podczas święta Tet (wietnamskiego Nowego Roku przypadającego zazwyczaj na koniec stycznia albo początek lutego). Wtedy można m.in. zagrać w „żywe” szachy – wcielają się w nie mieszkańcy Hanoi – i posłuchać poezji. A na jeziorze Hoan Kiem obejrzeć przebogate pokazy fajerwerków. Wtedy też Wietnamczycy proszą żółwia o szczęście na całe życie. A ja chętnie do nich dołączę. Informacje praktyczne * Północ i południe kraju różnią się pogodowo, a od kwietnia do listopada jest pora deszczowa. Najlepiej więc jechać wczesną wiosną albo jesienią. Latem temp. dochodzi do 40°C, jest bardzo wilgotno i nieznośnie, a zimą temp. na północy waha się od 10 do 13°C. W górach wtedy spada poniżej zera. Na południu cały rok jest upalny. * Wiza jest potrzebna. Można ją wyrobić w Ambasadzie Socjalistycznej Republiki Wietnamu przy ul. Resorowej 36 w Warszawie, vietnamembassy-poland.org. Cena miesięcznej wizy jednokrotnej to 250 zł, wielokrotnego wjazdu – 300 zł. Można także za 80 zł wyrobić przez internet promesę wizową, np. na stronie szybka-wiza.pl, i wizę za 45 dol. otrzymać na lotnisku w Wietnamie. * Walutą jest dong wietnamski; *Samolotem, np. liniami lotniczymi Finnair z Warszawy przez Helsinki (między jednym a drugim lotem jest tylko godzina przerwy). Ceny biletów zaczynają się od 2,7 tys. zł, ale w promocji mogą być tańsze. finnair.com * Po Hanoi najbezpieczniej i tanio poruszać się taksówkami. Można też skorzystać z mototaksówek, jednak ruch na ulicach miasta jest tak duży, że jazda dwukołowcem może być niebezpieczna. Są też autobusy, bilet kosztuje ok. 50 gr. * Hosteli i hoteli jest niezliczona ilość, a ponieważ ceny noclegów nie są wysokie, można zaszaleć i np. pierwszą noc spędzić w położonym na Jeziorze Zachodnim hotelu Intercontinental Hanoi Westlake. Za dwuosobowy pokój zapłaciłem ok. 200 zł, ihg.com. * Najwięcej noclegowni jest w Starej Dzielnicy. Niedrogi jest np. Hanoi Backpackers Hostel, w którym łóżko w sali wieloosobowej to wydatek 25 zł, vietnambackpacker-hostels.com. * Mieszkałem w Rising Dragon Legend Hotel, w którym w promocji można zapłacić za pokój dwuosobowy ok. 110 zł, risingdragonhotel.com. * Najlepiej jadać w ulicznych budkach. Najwięcej jest ich w Starej Dzielnicy, wybieramy te, w których na małych stołeczkach siedzi najwięcej ludzi. Na pewno zjemy pyszną zupę pho (z wołowiną i makaronem), za którą zapłacimy ok. 5 zł. Wietnam słynie też z ryb i owoców morza. Dobre są też naleśniki banh xeo i oczywiście nem, czyli sajgonki.