Nie tylko psy i koty – także drób i trzoda. Ministerstwo Rolnictwa wydało zalecenia na upały
Jak chronić zwierzęta przed upałem? Ministerstwo Rolnictwa opublikowało wytyczne dla właścicieli psów, kotów i zwierząt gospodarskich. Oto, jak skutecznie ochronić je przed przegrzaniem i odwodnieniem.
Wiedza o tym, jak chronić przed upałem psy i koty jest już dość powszechna – ale nigdy dość przypominania. Wciąż zdarzają się przypadki tragiczniej niewiedzy, które skutkują śmiercią zwierząt, np. pozostawianie ich w nasłonecznionym samochodzie. Przed nadchodzącą, rekordową falą upałów, głos zabrało też Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wydano oficjalne zalecenia, jak zadbać o dobrostan zwierząt. Oto one. Żelazne zasady opieki nad zwierzętami w upał Bez względu na gatunek zwierzęcia i to, czy mieszka z nami w domu, czy w zabudowaniach gospodarczych, trzeba spełnić te podstawowe warunki: zapewnić stały dostęp do świeżej i czystej wody; umożliwić schronienie przed bezpośrednim nasłonecznieniem; zadbać o skuteczną wentylację pomieszczeń, w których przebywają zwierzęta; ograniczać stres oraz wykonywanie zabiegów i czynności związanych z przemieszczaniem zwierząt w najgorętszych godzinach dnia; zachować szczególną ostrożność podczas transportu; częściej ich doglądać, aby szybko zauważyć pierwsze objawy przegrzania lub odwodnienia. Jak dbać o zwierzęta domowe? Warto wiedzieć, że brak zapewnienia podstawowych potrzeb zwierzęcia jest karalny – to znęcanie się, które można zgłosić na policję. Zalecenia ministerstwa są proste, ale rzeczywistość pokazuje, że wciąż nie wszyscy o nich pamiętają. Właściciele psów, kotów i innych zwierząt domowych muszą pamiętać aby: nigdy nie zostawiać zwierzęcia w samochodzie – nawet krótki postój może doprowadzić do gwałtownego wzrostu temperatury wewnątrz pojazdu i stanowić śmiertelne zagrożenie dla zwierzęcia; spacerach o odpowiednich porach – psy najlepiej wyprowadzać wcześnie rano oraz wieczorem. Należy unikać spacerów między godziną 11:00 a 17:00, gdy temperatura jest najwyższa; chronić łapy zwierzęcia przed gorącą nawierzchnią – rozgrzany asfalt czy beton mogą powodować bolesne oparzenia opuszek łap. Jeśli nawierzchnia jest zbyt gorąca dla dłoni człowieka, będzie również niebezpieczna dla psa; woda i cień – zwierzę powinno mieć przez cały czas dostęp do świeżej wody oraz miejsca, w którym może schronić się przed słońcem; psy utrzymywane czasowo na uwięzi powinny mieć możliwość przebywania w cieniu oraz stały dostęp do świeżej i czystej wody. Do tego warto dodać coś, na co opiekunowie psów często nie pozawalają: kąpiel. Pozwól psu schłodzić się w stawie, kałuży, strumyku czy fontannie. Dla ciebie to tylko dodatkowe mycie łap, psu może uratować życie. W upały warto zaplanować spacer specjalnie nad wodą. Uwaga: zachowaj szczególną ostrożność nad rzeką! Nurty rzek bywają nieprzewidywalne, podobnie jak zachowanie psa. Pies porwany przez płynącą wodę może utonąć, ratujący go opiekun – również. Jak dbać o zwierzęta gospodarskie? Oprócz zwierząt domowych, upał to wyzwanie także dla milionów zwierząt hodowlanych. Zalecenia Ministerstwa Rolnictwa to: stały dostęp do wody – w upalne dni zwierzęta piją znacznie więcej niż zwykle. Poidła powinny być regularnie kontrolowane, czyszczone i uzupełniane. dostęp do zacienionych miejsc – na pastwiskach i wybiegach zwierzęta powinny mieć możliwość schronienia się w cieniu, np. pod wiatami, drzewami lub w budynkach. skuteczną wentylację budynków – w budynkach inwentarskich należy zapewnić odpowiednią wymianę powietrza. W razie potrzeby warto stosować wentylatory lub systemy zraszające, które pomagają obniżyć temperaturę. ograniczenie aktywności zwierząt w najcieplejszym momencie dnia – wypas oraz inne czynności związane z obsługą zwierząt warto planować rano lub wieczorem, gdy temperatury są niższe. przesunięcie zabiegów na chłodniejszą porę dnia – szczepienia, zabiegi weterynaryjne oraz inne działania mogące powodować stres powinny być wykonywane w godzinach porannych lub wieczornych. objawy przegrzania – do niepokojących symptomów należą m.in. przyspieszone oddychanie, ślinotok, apatia, osowiałość czy odmowa pobierania paszy. W przypadku ich wystąpienia należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem weterynarii. ochronę przed owadami – w okresie wysokich temperatur warto stosować odpowiednie repelenty, szczególnie w przypadku zwierząt przebywających na pastwiskach i wybiegach. transport należy planować z uwzględnieniem aktualnych prognoz pogody, a załadunek zwierząt – w miarę możliwości – przeprowadzać w godzinach wieczornych lub nocnych. Zwierzęta muszą mieć zapewniony stały dostęp do wody, sprawny system pojenia oraz odpowiednią wentylację środka transportu. Źródło: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
W tej bajkowej wsi nie ma samochodów. Mieszkańcy żyją jak przed wiekami
W czasach, gdy wiele popularnych miejsc zmaga się z tłumami turystów, hałasem i nieustannym ruchem samochodowym, coraz więcej osób marzy o spokojniejszych kierunkach pozwalających naprawdę odpocząć. Wciąż istnieją jednak miejsca, które wydają się zatrzymane w czasie – pozbawione pośpiechu, reklam i korków. Jednym z nich jest niewielka brytyjska wioska położona na wysokim, około 120-metrowym klifie, gdzie codzienne życie od lat toczy się niemal tak samo, jak przed wiekami.
Odwiedzający malowniczą osadę w północnym Devon trafiają do świata brukowanych uliczek, kamiennych domków i wyjątkowej ciszy, której próżno szukać w większości popularnych kurortów. W tej nadmorskiej wiosce nie kursują samochody, a transport towarów do dziś odbywa się w nietypowy sposób, bo przy pomocy specjalnych sań i ręcznych wózków przeciąganych stromymi ulicami. Położona między klifami i morzem miejscowość od lat przyciąga osoby szukające spokojniejszego tempa życia oraz atmosfery przypominającej dawne angielskie wybrzeże sprzed ery masowej turystyki. Clovelly od wieków funkcjonuje niemal bez zmian. To jedna z najbardziej niezwykłych wsi Anglii Historia Clovelly sięga co najmniej XI wieku, a sama miejscowość przez stulecia pozostawała niemal odcięta od świata, dzięki czemu zachowała swój dawny charakter lepiej niż wiele innych brytyjskich osad. Według historyków po podboju Anglii wieś należała do Wilhelma Zdobywcy, który miał przekazać ją swojej żonie Matyldzie Flandryjskiej – pierwszej koronowanej królowej Anglii. W XII wieku majątek przeszedł w ręce rodziny Giffard, natomiast w 1738 roku całą wieś kupiła rodzina Hamlyn za 9438 funtów – kwotę, która obecnie może wydawać się zaskakująco niewielka. Co ciekawe, Clovelly do dziś pozostaje jedną z nielicznych prywatnych wiosek w Wielkiej Brytanii, a obecnym właścicielem jest John Rous, potomek rodziny Hamlyn. Charakterystycznym symbolem miejscowości stały się niezwykle strome uliczki prowadzące w dół klifu ku niewielkiemu portowi z XIV wieku. Ze względu na specyficzne położenie przez setki lat niemożliwe było tu funkcjonowanie tradycyjnego transportu kołowego. Zamiast samochodów mieszkańcy korzystali więc z drewnianych sań, którymi przewożono towary, opał czy żywność między domami a nabrzeżem. Dawniej równie ważną rolę odgrywały osły pomagające transportować ciężkie ładunki po stromych zboczach. Choć dziś Clovelly odwiedza około 150 tys. turystów rocznie, wioska nadal sprawia wrażenie miejsca zatrzymanego w czasie. Kamienne domy, brukowane przejścia i niewielka społeczność licząca niespełna 500 mieszkańców tworzą atmosferę bardziej przypominającą dawną Anglię niż współczesny nadmorski kurort. Co można zobaczyć w Clovelly? Wioska oferuje atrakcje jak z innej epoki Choć Clovelly sprawia wrażenie miejsca całkowicie odciętego od współczesności, niewielka miejscowość przygotowała dla odwiedzających zaskakująco rozbudowaną ofertę atrakcji. Wstęp do wioski jest płatny – dorośli muszą zapłacić około 10,90 funta, a dzieci od 7. do 16. roku życia 6,25 funta. System opłat wprowadzono jeszcze w latach 80. XX wieku, kiedy obecny właściciel posiadłości John Rous rozpoczął szeroko zakrojone prace renowacyjne mające uratować historyczną zabudowę przed zniszczeniem. Dzięki temu Clovelly do dziś zachowuje swój charakter i pozostaje jednym z najlepiej utrzymanych historycznych miejsc na brytyjskim wybrzeżu. Spacer po wiosce prowadzi przez wąskie przejścia pełne niewielkich galerii, warsztatów rzemieślniczych i klimatycznych kawiarni, w tym słynnych Clovelly Tea Rooms. Turyści mogą także zatrzymać się w historycznych hotelach The Red Lion lub The New Inn, skąd rozciągają się widoki na zatokę i kamienisty port. Szczególną popularnością cieszą się lokalne restauracje serwujące świeże homary i kraby poławiane u wybrzeży Devonu. W cenie biletu można odwiedzić również Fisherman’s Cottage (domek pokazujący, jak wyglądało życie mieszkańców w latach 30. XX wieku) oraz muzeum poświęcone pisarzowi Charlesowi Kingsleyowi. W pobliżu znajdują się także wiktoriańskie Clovelly Court Gardens z egzotycznymi szklarniami i sadami owocowymi. Miłośnicy przyrody często wybierają spacer wybrzeżem do plaży Mouthmill Beach lub do wodospadu spadającego bezpośrednio z klifu do morza, z którym związana jest lokalna legenda o narodzinach Merlina, znanego z opowieści o Królu Arturze. Władze wioski przypominają jednak, że strome brukowane uliczki bywają śliskie i wymagające, szczególnie dla osób starszych. Dlatego dla turystów przygotowano specjalny transport Land Roverem, który pomaga wrócić z portu na szczyt klifu. W sezonie letnim Clovelly można zwiedzać codziennie od 9:00 do 17:00, natomiast zimą godziny otwarcia skracane są zwykle do przedziału między 10:00 a 16:00. Źródło: Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zagraniczne media nazwały ją „marzeniem i koszmarem w jednym”. Polska wieś stała się hitem
Polska znów przyciąga uwagę zagranicznych dziennikarzy. Wszystko za sprawą unikalnej wsi w Małopolsce, o której ponownie rozpisują się brytyjskie media. Z lotu ptaka prezentuje się bajkowo, ale codzienne życie w tak gęstej zabudowie nie każdemu przypadnie do gustu.
W tym artykule: „Marzenie albo najgorszy koszmar” Jedyna taka wieś w Polsce Polska znów przyciągnęła uwagę zagranicznych mediów. Tym razem chodzi o Sułoszową, niewielką wieś w woj. małopolskim, która po raz kolejny trafiła na łamy brytyjskiego „Daily Mail”. Artykuł w internetowym wydaniu dziennika wzbudził spore zainteresowanie i odbił się szerokim echem. „Marzenie albo najgorszy koszmar” Sułoszowa nieprzypadkowo cieszy się tak dużą popularnością. Już na pierwszy rzut oka widać, że nie jest to typowa polska wieś. Jak zauważają autorzy publikacji, może być ona „marzeniem ekstrawertyka lub najgorszym koszmarem introwertyka”. Dlaczego? Rozciąga się bowiem wzdłuż jednej, długiej na dziewięć kilometrów drogi. Domy stoją tu gęsto, jeden przy drugim, a przestrzeń jest tylko pozorna. Z góry całość, zdaniem niektórych, przypomina ciasno zszytą wstążkę. Co ciekawe, w 2023 roku dziennikarze „Daily Mail” odwiedzili Sułoszową osobiście, by na miejscu sprawdzić, co tak naprawdę stoi za jej popularnością. Wizyta okazała się na tyle pamiętna, że najsłynniejsza wieś Małopolski ponownie zagościła na łamach brytyjskiego dziennika. Tym razem redakcja skupiła się nie tylko na nietypowym układzie zabudowy, ale również na tym, jak rosnące zainteresowanie turystów wpływa na codzienne życie lokalnej społeczności. „Daily Mail” opisuje Sułoszową jako miejsce „powolne i dość spokojne”. Jak jednak zauważają sami autorzy, ten sielski rytm może nie trwać wiecznie. Nietypowy, wydłużony układ miejscowości przyciąga coraz większe zainteresowanie, a rosnący ruch turystyczny jest tego najlepszym dowodem. – Sułoszowa jest zanurzona w naturze, mamy mnóstwo lasów i pól. To właśnie te pola rozsławiły nas na cały świat, dzięki zdjęciom z dronów, na których układ naszej wsi wokół głównej ulicy przypomina trochę liść – zaznacza Katarzyna Bieda z Urzędu Gminy Sułoszowa. Jedyna taka wieś w Polsce Historia Sułoszowej sięga średniowiecza. Pierwsze wzmianki o wsi pojawiają się w dokumentach już w XIV wieku. Jednak ślady osadnictwa w tym rejonie są znacznie starsze. Przez stulecia miejscowość rozwijała się w cieniu pobliskiego Ojcowa i Pieskowej Skały, leżąc na ważnym szlaku handlowym prowadzącym z Krakowa na północ. Jej charakterystyczny, wydłużony układ nie jest dziełem przypadku. To efekt świadomego zagospodarowania przestrzeni wzdłuż jednej głównej drogi, co miało ułatwiać dostęp do pól i pastwisk. W 2021 r. Sułoszowa liczyła 3499 mieszkańców. Źródła: dailymail.co.uk; National Geographic Polska
Na wsi jest więcej mikroplastiku niż w miastach. Obalono mit o zdrowym, wiejskim powietrzu
Jak uchronić się przed krążącymi w powietrzu zanieczyszczeniami? Niektórzy twierdzą, że wystarczy wyjechać na wieś, a czyste, wiejskie powietrze uzdrowi ze wszystkich chorób. Okazuje się, że nie jest to do końca prawda – stężenie mikroplastiku na wsi może być nawet dwa razy większe niż w miastach. Jak to możliwe?
Naukowcy z Uniwersytetu w Leeds wykryli nawet 500 mikrodrobin plastiku na m² na obszarze leśnym. To niemal dwa razy więcej niż w centrum Oxfordu. Wyniki burzą mit, że mikroplastik to problem wyłącznie miejski. Mikrodrobiny plastiku w miastach, na przedmieściach i w lasach Badania przeprowadzono od maja do lipca 2023 roku w trzech lokalizacjach w Wielkiej Brytanii – w centrum Oxfordu, w podmiejskim Summertown oraz w okolicznym wiejskim terenie leśnym, Wytham Woods. Naukowcy zbierali próbki powietrza co 2–3 dni, korzystając z wysokiej rozdzielczości spektroskopu FTIR. Zidentyfikowano 21 różnych rodzajów plastiku w czterech zakresach wielkości: 25–50 μm (mikrometrów), 50–75 μm, 75–100 μm i powyżej 100 μm. Aż 99% zarejestrowanych cząstek to te najmniejsze, niewidoczne gołym okiem. Gdzie jest najwięcej mikroplastiku? Ku zaskoczeniu badaczy najwięcej cząstek mikroplastiku odnotowano w… najbardziej oddalonym od centrum Wytham Woods. To jednak Oxford wyróżniał się największą różnorodnością jego typów. W Summertown dominował polietylen, szeroko wykorzystywany do produkcji torebek plastikowych. Wyniki podważają powszechne przekonanie, że mikrodrobiny plastiku w powietrzu występują głównie w miastach. Dowodzą, że plastik w środowisku wiejskim jest jeszcze większym zagrożeniem. Zagrożeniem niedostrzegalnym ludzkim okiem. Dlaczego na wsi jest najwięcej mikroplastiku? Zespół naukowców sugeruje, że winowajcami są… drzewa. To one – wraz z resztą roślinności – przechwytują i osadzają mikrodrobiny plastiku krążące w atmosferze. Można powiedzieć, że drzewa najbardziej „obrywają” plastikiem coraz mocniej zaznaczającym swoją obecność powietrzu. Liście, konary i inne elementy struktury roślin mogą działać jak naturalne filtry, wychwytując cząstki przemieszczające się z prądami powietrza. Wiatr przywiewa plastik z miasta Ważne jest zbadanie mechanizmów przemieszczanie się mikroplastiku, którego źródłem są oczywiście nie lasy, a miasta. To stamtąd cząsteczki przedostają się do powietrza i są „wywiewane” w stronę naturalnych, zielonych filtrów, na których się zbierają. Skąd to wiemy? W czasie epizodów wysokiego ciśnienia atmosferycznego, które wiąże się z bezwietrzną, słoneczną pogodą, rejestrowano mniejsze ilości opadłych cząstek. Natomiast w wietrznych dniach, zwłaszcza przy wiatrach z kierunku północno-wschodniego, liczba mikrodrobin zwiększała się znacznie. Opady deszczu ograniczały ilość opadających cząstek, lecz te, które się osadzały, były większe. To pogoda decyduje o tym, jak i gdzie przemieszcza się mikroplastik. Oznacza to konieczność dalszych badań nad długoterminowym osadzaniem się tych cząstek w zależności od sezonowych zmian atmosferycznych. Nie wiemy też, jakie plastik będzie miał konsekwencje dla zdrowia i ekosystemów, w których się kumuluje. Źródło: Environmental Pollution Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czemu Boże Narodzenie cieszy Cię mniej niż średniowiecznego chłopa? On miał przed sobą 6 tygodni świętowania, jedzenia i pijaństwa
Wbrew popularnej opinii życie średniowiecznego chłopa nie było jedynie pasmem cierpienia składającego się z trzech składników: biedy, zabobonów i ciemności. Ich rzeczywistość na przestrzeni trwającego 1000 lat średniowiecza była nieco inna i prawdopodobnie cieszyli się Świętami bardziej , niż Ty robisz to obecnie.
Chłopi w średniowieczu stanowili około 90% społeczeństwa, a ich życia nie wypełniała wyłącznie praca w polu. Oczywiście pracowali ciężko i znojnie, ale tylko przez część roku: obchody świąt były częste i długie – samo Boże Narodzenie trwało gdzieniegdzie nawet niemal sześć tygodni i obfitowało w radość i relaks, których dzisiaj może nam brakować. Chłopi w średniowieczu: kim naprawdę byli? Mianem „chłopa” nie określało się po prostu ubogich ludzi – byli to rolnicy utrzymujący się z własnych upraw, zobowiązani do oddawania części plonów szlachcie oraz pracy na rzecz feudała. W zamian za to otrzymywali ochronę przed bandytami oraz – w teorii – sprawiedliwość sądową. Żyli w wiejskich osadach, które mogły liczyć od kilku do nawet kilkuset domostw. Powszechne przekonanie, że życie chłopów było niczym więcej niż nędzą, jest błędne – zapewnia dr Bobbi Sutherland, historyczka specjalizująca się w okresie średniowiecza z University of Dayton. Cieszyli się bogatym życiem towarzyskim – być może bogatszym niż nasze – dobrze jedli, często świętowali i radowali rodzinnym czasem. Dla nich Święta nie zaczynały się w Wigilię i nie kończyły na Nowym Roku – przynajmniej w Anglii, o której pisze historyczka. Impreza dopiero się rozkręcała. A jak było w Polsce? Średniowieczne świętowanie na pełnej Polskie wsie funkcjonowały w oparciu o doroczny cykl religijny: obok niedziel, wolne były liczne święta kościelne, takie jak Boże Narodzenie, Wielkanoc, Zielone Świątki, święta patronów parafii, a także tzw. odpusty parafialne. Ocenia się, że sumarycznie około jedna trzecia roku była wolna od ciężkiej pracy na roli, a dni świąteczne obejmowały także przygotowania, procesje, odwiedziny u sąsiadów i wspólne biesiady. Chłopi mieli prawo do wytchnienia – nawet panowie feudalni respektowali zakaz prac polowych w czasie świąt. Święta parafialne przyciągały pielgrzymów z sąsiednich miejscowości, a wspólne uczty czy zabawy integracyjne pozwalały na budowanie relacji społecznych. Zwyczaj wspólnego świętowania miał ogromne znaczenie dla poczucia wspólnoty oraz przekazywania tradycji międzypokoleniowej. Średniowieczne Boże Narodzenia trwało i trwało i trwało… Najdłuższym i najbardziej uroczystym świętem europejskich chłopów było Boże Narodzenie. W zachodniej Europie okres bożonarodzeniowy rozpoczynał się od Adwentu – trwającego wówczas 40 dni postu – a kończył 2 lutego w święto Matki Boskiej Gromnicznej. W tym czasie obchodzono wiele dni świątecznych, a czas był pełen zabawy, jedzenia i picia. W Polsce również długo celebrowano. Adwent był czasem postu i przygotowania duchowego, a Wigilię i kolejne dni obchodzono bardzo uroczyście. Chociaż nie ma informacji, by Słowianie świętowali aż do 2 lutego, to Nowy Rok, Trzech Króli i święto Matki Boskiej Gromnicznej były ważnymi dniami w chłopskim kalendarzu. Jak bawili się chłopi? Oprócz modlitwy i uroczystości religijnych, Święta były czasem odreagowania trudów życia codziennego. W Polsce trakcie Świąt popularne były gry w kości, warcaby, szachy czy różnego rodzaju zabawy ruchowe i tańce. W miastach organizowano turnieje, konkursy strzeleckie, pokazy rzemieślnicze i wspólne biesiady. We wsiach równie istotnym elementem były zabawy integracyjne, wspólne śpiewy, śmiech, a czasem także przedstawienia. Święta były okazją do chwilowego zatrzymania się, pogłębiania więzi sąsiedzkich i rodzinnych. Co jedli chłopi? Na zachodzie Europy świąteczny stół chłopów uginał się od jedzenia: dziczyzna, ptaki, szynka, pieczywo, grzane wino z przyprawami. Choć nie były to luksusy dostępne codziennie, w święta stawiano na obfitość i wspólne ucztowanie. Polscy chłopi w Wigilię spożywali postne potrawy, jak zupa grzybowa, kapusta z grochem, kutia czy makówki. W święta pojawiało się mięso, m.in. pieczona gęś, kiełbasy, a także domowe ciasta i kompoty z suszu. Picie alkoholu – zwłaszcza piwa i miodów pitnych – było powszechne. Czy powinniśmy zazdrościć chłopskich Świąt? Obecnie święta często wiążą się z pośpiechem, stresem i krótkim odpoczynkiem. W średniowieczu chłopi – zarówno w Europie Zachodniej, jak i w Polsce – korzystali z wielu dni wolnych. Boże Narodzenie było czasem wspólnego świętowania, wyciszenia i relaksu. Święta trwały tygodniami, a nie dniami. Być może to właśnie rytm natury i dłuższy czas odpoczynku sprawiał, że chłopskie Święta były bardziej autentyczne. Warto się nad tym zastanowić, gdy dziś gonimy za idealnymi prezentami i perfekcyjnym stołem. Źródło: Heriot Watt University, The Conversation, Uniwersytet Jagielloński, UKEN w Krakowie Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowy sezon serialu „1670”. Nie tylko Adamczycha, ale też all inclusive w Turcji
Podróż do Turcji otwiera nowy rozdział w historii serialu „1670”. Szybko jednak okazuje się, że Adamczycha bez pana długo nie pociągnie. A to dopiero początek – bo planowane królewskie dożynki doprowadzą wszystkich do granic wytrzymałości. Nowe postaci i zmiana scenografii to tylko część niespodzianek w tej popularnej produkcji Netfliksa.
W grudniu 2023 roku miała miejsce premiera na platformie Netflix pierwszego sezonu serialu komediowego „1670”. Produkcja ta szybko zaskarbiła sobie uznanie wśród polskiej publiczności. A to za sprawą absurdalnego humoru wplecionego w tematykę szlacheckiej Polski. W środę Netflix udostępnił drugi sezon „1670”. Co tym razem będzie kombinował Jan Paweł? Nie tylko Adamczycha Nowością w tej odsłonie produkcji jest to, że bohaterowie wybierają się poza wieś Adamczychę, ba! Nawet za granicę i to na wymarzone wakacje all inclusive do… Turcji. Tam Jan Paweł po raz pierwszy w życiu zobaczy wielbłąda, którego uzna za chorego konia. Oczywiście kilkaset lat temu nie było mowy o wakacjach w takiej formie i jest to tylko wymysł twórców serialu. Jednak dziś all inclusive w Turcji cieszy się wśród Polaków wielkim powodzeniem. Około 90% turystów znad Wisły wizytujących Anatolię korzysta z tej opcji. Filmowy Jan Paweł nie spędza wiele czasu na odpoczynku w ciepłych kraju. Musi wracać doglądać prac we wsi. W końcu, jak sam mówi, „Chłop bez pana to jak kurczak bez głowy... głowy lwa!”. – Mam wrażenie, że o ile w pierwszym sezonie dopiero zarysowaliśmy ten świat, w drugim znacząco go rozszerzamy i myślę, że to będzie widoczne. Oczywiście Adamczycha i jej główni bohaterowie grają nadal najważniejszą rolę, ale jesteśmy też w nowych miejscach, jest znacznie więcej akcji i pojawiają się też nowe postacie – mówi pomysłodawca i autor scenariusza „1670”, Jakub Rużyłło. Pora na dożynki Szlachcic Jan Paweł, który w końcu stała się właścicielem całej całości Adamczychy, realizuje swoje zachcianki. Po powrocie z wakacji zaczyna przygotowania do dożynek. Sprawa nie jest jednak prosta – organizacja masowej imprezy w XVII to spore wyzwanie. Również dlatego, że rodzina Jana Pawła też ma swoje pragnienia i potrzeby. Synów rozsadza ambicja – Jakub i Stanisław starają się udowodnić ojcu, że zasługują na zarządzanie folwarkiem, córka i żona kryją się z tajemnicami. Na ekranie oprócz ulubionych bohaterów Adamczychy zobaczymy również nowe postaci: hetmana wielkiego koronnego Jana Sobieskiego (wciela się w niego Tomasz Schuchardt), któremu Jan Paweł próbuje się przypodobać. Jak mu pójdzie? Pojawia się też urzędnik dworski, szlachcic Marcin, którego gra Jędrzej Hycnar. Zdjęcia w letniej konwencji Drugi sezon „1670” rozgrywa się latem. – Inspiracje malarstwem zimowym zastąpiliśmy letnim – należy więc patrzeć w kierunku Vermeera, Turnera czy Matejki – mówi Nils Crone odpowiedzialny za zdjęcia do serialu 1670. Pomysłodawcy produkcji zdradzają, że mają wiele nowych pomysłów. Być może zatem w nieco odmienionej konwencji zdjęciowej czeka nas jesień w Adamczysze, ale pewnie nie stanie się to wcześniej niż w 2026 roku. Wtedy ma mieć miejsce premiera trzeciego sezonu. Źródło: Biuro prasowe Netfliksa Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Jak polscy chłopi i niemieccy koloniści radzili sobie z wylewającą Wisłą? Dwie odmienne strategie walki z żywiołem
Wylewająca rzeka była problemem, który od zarania dziejów towarzyszył nadwiślańskiemu osadnictwu. Radzono sobie z nim w różny sposób: szczególnie dobrze widać to na przykładzie mazowieckiego Kazunia, w którym polscy chłopi i niemieccy osadnicy dzielili ze sobą nadrzeczny teren. Co ich różniło?
Dr Łukasz Sobechowicz, historyk z Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, wraz ze swoim zespołem przeanalizował to, w jakie interakcje ze środowiskiem naturalnym wchodzili nadwiślańscy osadnicy od początku XIX wieku do I wojny światowej. Nie tylko ci polscy. Celem badaczy było wskazanie różnic pomiędzy poszczególnymi grupami. Polak Niemcowi sąsiadem Jako przykład badacze wybrali Kazuń – niewielką parafię leżącą na północ od puszczy Kampinoskiej, gdzie żyły dwie zupełnie odmienne społeczności: lokalni polscy chłopi i tzw. Olędrzy. Takim mianem przyjęto nazywać nie tylko holenderskich, ale też niemieckich osadników sprowadzanych na polskie ziemie już w XVI wieku. Grupy te w radykalnie odmienny sposób radziły sobie z powodziami. W badaniach wzięto pod uwagę szereg danych. Udało się dotrzeć do starych ksiąg zwierających daty urodzin i zgonów, danych o cenach żywności czy historycznych map. Pobrano nawet materiał z dna jeziora, który dostarczył wielu informacji o ekosystemie minionych wieków. Różnice kulturowe, religijne i językowe Podejście do gospodarki i środowiska obydwu żyjących po sąsiedzku grup było skrajnie różne. Zachodnią część parafii zamieszkiwali katoliccy chłopi, a wschodnią – odrzuconą przez Polaków ze względu na częste zalewanie przez Wisłę – niemieccy koloniści mennoniccy, czyli protestanci. Byli to wolni ludzie, którzy dzierżawili ziemię od szlachty, duchowieństwa czy króla. Sobiechowicz wskazuje, że sposób odpowiedzi obu grup na stresy środowiskowe definiowały różnice kulturowe, językowe i religijne. Nie bez znaczenia było także to, że obie społeczności były od siebie oddzielone starorzeczem Wisły. Niemiecka myśl techniczna A ich zachowanie różniło się bardzo. Niemieccy osadnicy płacili wysoki czynsz, więc mogło ich to motywować do jak najbardziej efektywnej pracy. Przywieźli też ze sobą rozmaite techniki radzenia sobie na terenach zalewowych. Budowali domy na sztucznych pagórkach, wznosili wały czy sadzili wzdłuż rzeki drzewa. Charakterystyczne były także spowijające ich wioski wiklinowe płoty, które spowalniały nurt w trakcie powodzi. Zakładali także sady czy zajmowali się produkcją serów, by zabezpieczyć się przed ewentualnym kryzysem i zdywersyfikować dochody. Polscy chłopi zajmowali się głównie uprawą zbóż, które było dużo bardziej narażone na zalanie. I chociaż mieszkali na bezpieczniejszym terenie, to konsekwencje powodzi odczuwane były u nich przez co najmniej dwa pokolenia, podczas gdy mennonici radzili sobie z jej skutkami znacznie szybciej. Współpraca kluczem do sukcesu Kluczowe okazały się różnice w funkcjonowaniu społeczności. Mennonici podzielili pola na równe, prostopadłe do rzeki pasy, dzięki czemu na powodzi wszyscy cierpieli w równym stopniu – i wszystkim tak samo zależało na tym, aby jej przeciwdziałać. U katolików system ten nie funkcjonował: niektórzy chłopi tracili dobytek życia, gdy tymczasem ich sąsiadom powódź szkód nie wyrządzała. Paradoksalnie w wypracowaniu lepszych rozwiązań nie pomagała też pomoc państwa, które po wielkiej powodzi po prostu przenosiło polskich chłopów w bezpieczniejsze miejsce. Niemcy nie mieli takich przywilejów, dlatego też to mennonitom bardziej zależało na tym, by chronić się przed dewastującymi humorami Wisły. – Dzisiaj często jesteśmy od rzek oddzieleni wałami. Wydaje nam się, że jesteśmy bezpieczni. Dawniej ludzie nie mieli tego komfortu. Byli zmuszeni obserwować rzekę, zrozumieć ją i spróbować się do niej dostosować. Nie zmieniali rzeki, ale musieli zmienić siebie i dostosować do niej przestrzeń, w której gospodarowali – mówi dr Sobechowicz. To powinna być wynikająca z badań lekcja dla nas. – Trzeba umieć mądrze żyć nad rzeką i być na nią uważnym – kończy historyk. Źródło: PAP, naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Swornegacie to styl życia. Ta wieś gra, tańczy i karmi jak dawniej
Swornegacie to miejsce, gdzie tradycja, jezioro i wakacyjne festyny tworzą miks, który wciąga jak serial. Nie chodzi tylko o nazwę, choć ta robi furorę w internecie.
Spis treści: Swornegacie na weekend i dłużej Swornegacie: co to znaczy? Cotygodniowe festyny Tabaka dla każdego Zrób to sam(a)! Nietypowe nazwy miast i wsi w Polsce Swornegacie często pojawiają się w zestawieniach polskich miejscowości o najbardziej oryginalnych nazwach. O tym za chwilę. Warto pokopać nieco głębiej i oprócz genezy nazwy odkryć też, dlaczego Swory, jak mówią sympatycy, doczekały się nieoficjalnego tytułu Perły Kaszub. Swornegacie na weekend i dłużej Jedna z najstarszych wsi w regionie (pierwsze pisemne wzmianki pochodzą z 1272 r.) jest położona nad Jeziorem Karsińskim, w pobliżu Parku Narodowego Bory Tucholskie. Malownicza lokalizacja to jeden z wielu atutów tego miejsca. Wyróżnikiem miejscowości jest autentyczny kaszubski klimat. To szczególnie cenne w czasach, kiedy turystyczne miasteczka są zalewane kebabami, goframi, a od niedawna również pluszowymi gęsiami. Kilka dni wystarczy, żeby aktywnie poznać regionalną kulturę i kulinaria Swornegaci. Turyści coraz chętniej przyjeżdżają tam jednak nie tylko na weekendy, ale i na tygodniowe wakacje. Nie brakuje osób, które nie wyobrażają sobie lata bez choćby kilkudniowego wypadu do Sworów. Na szczęście gości nie ma tam aż tylu, żeby nie poczuć lokalnej aury. Oto, jak robić to dobrze. Swornegacie: co to znaczy? Już sama nazwa „Swornegacie” działa na przyjezdnych jak magnes. Jej pochodzenie, wbrew domysłom, nie jest jednak związane z elementami garderoby. Wyjaśnienie kryje się w połączeniu dwóch kaszubskich słów. Swora to warkocz pleciony z korzeni sosnowych. Mieszkańcy wykorzystywali je do umacniania, czyli gacenia, brzegów (gacy) jezior i rzek. Co ciekawe, na przestrzeni wieków Swornegacie wielokrotnie zmieniały swoją nazwę. I tak w 1275 r. był to Swornigat, a w 1400 r. Swornegacz. Obecna nazwa pochodzi dopiero z XIX w. Cotygodniowe festyny Kiedy pierwszy raz usłyszałem, że latem Swornegacie organizują festyny co tydzień, aż trudno było mi w to uwierzyć. A jednak. W każdy weekend wakacji na starym statku przekształconym w scenę miejscowi i przyjezdni bawią się do muzyki nie tylko kaszubskiej. Cykliczne imprezy mają różny charakter: dożynkowy, żeglarski, morski... Stałym elementem regionalnych festynów są koncerty. Na scenie występują lokalne gwiazdy i artyści bluesowi. Nie chodzi tu jednak o samą zabawę dla zabawy. To okazja dla wszystkich, żeby w tańcu spotkać się z kaszubskością, z której mieszkańcy są bardzo dumni. Już od najmłodszych lat dzieci uczą się w szkołach tradycyjnych tańców kaszubskich. Najbardziej uzdolnieni trafiają do zespołów, które reprezentują region na ogólnoświatowych przeglądach i konkursach muzyki folklorystycznej. Tabaka dla każdego Nie tylko weekendy upływają w Sworach pod znakiem lokalności. W wakacyjne czwartki w Kaszubskim Domu Rękodzieła Ludowego można posłuchać na żywo największych kaszubskich przebojów, ale także poznać miejscowe zabawy, legendy i historyjki opowiadane po kaszubsku. W czwartki mieszkańcy wystawiają na sprzedaż swoje rękodzieła i wyroby kulinarne. Na straganach nie brakuje oryginalnych przedmiotów, takich jak figurki z łusek po nabojach. Są też oczywiście hafty kaszubskie, ręcznie malowana porcelana czy drewniane rzeźby. Stałym punktem czwartkowych występów jest częstowanie gości tabaką. Zażywanie tabaki ma tam szczególnie znaczenie. Tabakiera, często nazywana „kaszubską fajką pokoju” symbolizuje zgodę i szacunek między ludźmi. Towarzyski rytuał rozpoczyna najważniejsza osoba w grupie, a następnie ofiarowuje tabakę kolejnemu towarzyszowi i tak dalej. Jeszcze w XX w. wciąganie tabaki było powszechne nawet w lokalnych kościołach. Ksiądz puszczał tabakierę w obieg na początku kazania (po wcześniejszym z niej skorzystaniu), a naukę kończył dopiero wtedy, kiedy otrzymywał ją z powrotem po zażyciu przez wiernych. Zrób to sam(a)! Poza czwartkami Kaszubski Dom Rękodzieła Ludowego tętni życiem również w pozostałe dni. Organizowane są tam między innymi warsztaty plastyczne i hafciarskie. Zainteresowani mogą też zgłębiać tajniki wikliniarstwa czy ceramiki. Prawdziwym hitem są jednak warsztaty pieczenia chleba według tradycyjnej receptury. Po zakończeniu uczestnicy wychodzą z ciepłym, świeżo upieczonym bochenkiem. Sam dom kryty strzechą reprezentuje miejscowy styl budownictwa. Mieści się w nim izba regionalna z wystawą tradycyjnych sprzętów i narzędzi używanych kiedyś przez Kaszubów. Można tam również oglądać wystawy malarstwa, fotografii i rzeźby kaszubskich artystów plastyków i rękodzielników. Skarby kultury i sztuki czekają na turystów nie tylko na wystawach, ale też w apartamentach i pokojach do wynajęcia. To świadectwo wielu talentów miejscowych artystów i amatorów. Lokalność Swornegaci przejawia się nie tylko w cyklicznych warsztatach i wydarzeniach, ale też, a może i przede wszystkim, w codziennym życiu mieszkańców. Około 90% z nich urodziło się właśnie w tym miejscu. Tworzą więc zgraną, dobrze znającą się społeczność, która wspiera się i dzieli zasobami. Są to przede wszystkim specjały lokalnej kuchni, takie jak domowej roboty dżemy czy sery oraz ryby. Nietypowe nazwy miast i wsi w Polsce Swornegacie to niejedyna miejscowość w Polsce z wyjątkowo oryginalną nazwą. Podróżując po naszym kraju, można trafić zarówno do Nieba i Piekła w województwie świętokrzyskim, jak i Czyśćca w Wielkopolsce. Polska ma również swoją Amerykę (woj. warmińsko-mazurskie), Hiszpanię (woj. wielkopolskie) czy Kanadę (woj. łódzkie). Stali bywalcy zestawień miejscowości o najbardziej nietypowych nazwach to też: Tumidaj, Cyców, Szczekaczka, Potworów, Białykał. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Najpiękniejsza wieś w Polsce, która oczaruje każdego. Tutaj czas się zatrzymał
Ta niezwykle urokliwa wieś łączy w sobie piękno natury, bogatą historię i kulturalne tradycje. Dziś stanowi jeden z najpiękniejszych zakątków Polski, który zachwyca turystów swoją autentycznością i spokojem.
Spis treści: Historia Lanckorony. Miejsce, w którym zatrzymał się czas Lanckorona i atrakcje, które zachwycają Polska jest pełna urokliwych, malowniczych wiosek, które kryją w sobie niepowtarzalny klimat i oferują prawdziwą esencję polskiego folkloru, tradycji oraz kultury. Wiele osób decyduje się na odkrywanie takich miejsc, szukając ciszy, spokoju i bliskości z naturą. W ostatnich latach to coraz popularniejszy trend – coraz więcej Polaków, zamiast podróżować do popularnych europejskich miast, wybiera zwiedzanie ojczystego kraju. Urokliwe wsie i mniejsze miejscowości stają się celem wielu podróżników, którzy pragną poczuć atmosferę dawnych lat. Wśród nich na uwagę zasługuje Lanckorona – uznawana przez wielu za najpiękniejszą wieś w Polsce. Historia Lanckorony. Miejsce, w którym zatrzymał się czas Lanckorona to malownicza wieś położona w Małopolsce, w powiecie wadowickim, w pobliżu krakowskich aglomeracji. Historia miejscowości sięga XIII wieku, kiedy to na szczycie Góry Lanckorońskiej powstał niewielki gródek strażniczy, a pod nim osada usytuowana na stromym zboczu. Sto lat później w rozwój Lanckorony zaangażował się z kolei sam Kazimierz Wielki – wzniósł on zamek na terenie dawnego gródka, który miał chronić granice Królestwa Polskiego. Choć dokładna data jego budowy nie jest znana, to wiadomo, że istniał już, gdy w 1336 roku król ufundował też – istniejący do dziś – kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela. W ciągu wieków Lanckorona była świadkiem wielu zmian politycznych. W XVI wieku, po zniszczeniach wojennych, zaczęła stopniowo tracić na znaczeniu, jednak dzięki swojej lokalizacji i tradycjom rzemieślniczym, nigdy nie zniknęła całkowicie z mapy. Zamek, który nie przetrwał do dziś w pełnej okazałości, pozostawił natomiast po sobie ruiny, które stały się jednym z głównych punktów turystycznych w okolicy. Po drugiej wojnie światowej Lanckorona, podobnie jak wiele innych polskich miejscowości, przeszła okres odbudowy. W XX wieku zaczęła zyskiwać popularność wśród turystów, szczególnie w kontekście odkrywania dziedzictwa i tradycji kulturowych regionu. Przez lata była także miejscem spotkań rzemieślników i artystów – śpiewał o niej Marek Grechuta, a na płótnach i kliszach uwieczniali ją miłośnicy sztuk plastycznych. Dziś jest jednym z najchętniej odwiedzanych zakątków Małopolski, gdzie historia spotyka się z naturą, a tradycja z nowoczesnością. Lanckorona i atrakcje, które zachwycają Lanckorona zachwyca jednak nie tylko swoją historią, ale także pięknem przyrody i różnymi atrakcjami turystycznymi. Choć wieś jest niewielka, ma do zaoferowania naprawdę sporo – m.in. zabytki, muzeum i piękne widoki. Jej piękno docenił sam Robert Makłowicz, który w filmie na YouTube zatytułowanym „Beskid Wyspowy. Sentymentalna Lanckorona” nie ukrywał swojej fascynacji tym miejscem. – To jedna z najładniejszych wsi w Polsce – stwierdził. A co zasługuje w Lanckoronie na szczególną uwagę? Serce wsi, czyli zabytkowy rynek – rynek w Lanckoronie to jedno z najpiękniejszych miejsc w całym regionie. Otoczony zabytkowymi, drewnianymi domkami, stanowi niezwykły przykład tradycyjnej architektury wsi. Urokliwe kamienice, brukowane uliczki oraz małe kawiarenki tworzą niepowtarzalny klimat. Muzeum Regionalne profesora Antoniego Krajewskiego – owa chata przetrwała wielki pożar w 1868 roku. W środku znajdziemy zbiory etnograficzne pochodzące z regionu i ciekawostki dotyczące lokalnej tradycji. Ruiny zamku w Lanckoronie – choć budynek nie przetrwał do naszych czasów w pełnej formie, jego ruiny wciąż stanowią ważny punkt na mapie turystycznej. Zamek z XIII wieku był niegdyś siedzibą możnych rodów. Dziś można zobaczyć jedynie fragmenty murów, ale z zamkowej wieży rozciąga się niesamowity widok na Beskidy i całą dolinę. Szlaki turystyczne – dzięki położeniu w Beskidzie Makowskim, Lanckorona jest idealnym punktem wypadowym dla miłośników pieszych wędrówek. Liczne trasy prowadzą przez okoliczne wzgórza, zapewniając wspaniałe widoki. Można wybrać się tutaj m.in. na romantyczny spacer tajemniczą Aleją Cichych Szeptów (szlak koloru żółtego) i Aleją Zakochanych (szlak zielony). Co więcej, przez wieś wiedzie także Bursztynowy Szlak Rowerowy, a drewniana zabudowa Lanckorony została wpisana na Szlak Architektury Drewnianej. Porcelanowe figurki – ceramiczne, zachwycające kolorami naczynia i anioły można tu zakupić niemal na każdym kroku. Przez owe rękodzielnicze podobizny Lanckorona nazywana jest „miastem Aniołów”. Z tego powodu każdego roku, w połowie grudnia, odbywa się tutaj Festiwal Aniołów. Na rynku odbywa się wówczas anielski jarmark, warsztaty, wernisaże, wystawy, koncerty i konkursy. Smakosze mogą wtedy również spróbować „Anielskich Przysmaków” pochodzących od lokalnych rolników. Źródło: National Geographic Traveler, visitmalopolska.pl, Dziennik Polski Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi reakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Wygląda jak z horroru i ma niezwykle burzliwą historię. Oto dolnośląska wieś widmo
Pawłowice Małe przed laty były zwykłą wsią. Dziś w tym miejscu nie mieszka ani jedna osoba. Wieś stała się świetnym plenerem dla horrorów. Co doprowadziło do masowego eksodusu?
Spis treści: Od rolniczej wsi do miejsca bez mieszkańców Dolny Śląsk – region wyludniający się i starzejący Najmniejsze wsie w Polsce Jeszcze kilkadziesiąt lat temu Pawłowice Małe były prężnie funkcjonującą wsią. Jej mieszkańcy utrzymywali się z rolnictwa i nic nie wskazywało na to, że ich gospodarstwa zostaną zrównane z ziemią. Wszystko zmieniło powstanie Huty Miedzi Legnica. W 2021 roku, według danych Narodowego Spisu Powszechnego, wieś zamieszkiwała już tylko jedna osoba. Dziś nawet jej już nie ma, a teren jest całkowicie wyludniony. Co jednak ciekawe, miłośnicy ciekawych doznań mogą wynająć tu lokal. Od rolniczej wsi do miejsca bez mieszkańców Mroczne czasy dla Pawłowic Małych nadeszły w 1983 roku. Wówczas część tej wsi przeznaczono na składowisko odpadów hutniczych oraz obiekty hydrotechniczne oczyszczalni ścieków. Niedługo później światło dzienne ujrzały informacje o szkodliwości zakładu. Z tego względu na przełomie lat 90. i 00. zadecydowano o likwidacji Pawłowic Małych oraz wysiedleniu mieszkańców. Wieś znajdowała się w tzw. strefie ochronnej, a proces zakończył się w 2002 roku. – Budynki zniszczono celowo, tak, żeby nikogo nie kusiło wracać do tej wsi. Kiedyś tu rzeczywiście dało się wyczuć charakterystyczne zapachy z huty, ale dziś już nie jest tak źle – zdradził dawny mieszkaniec wsi, Henryk Rogowski, w rozmowie z „Gazetą Wrocławską”. Choć domy zostały zrównane z ziemią, to na terenie wsi zachował się jeden budynek. Należąca do kolei nieruchomość oddalona jest od Pawłowic Małych o ponad kilometr i właśnie ta odległość uratowała ją przed wyburzeniem. Kilka lat po wysiedleniu kolej zdecydowała się sprzedać lokale mieszkalne znajdujące się na terenie tego starego dworca. Dlatego wieś na pewien czas znów ożyła. W 2011 roku 13 osób deklarowało, że mieszka w Pawłowicach Małych. Dziś te zabudowania znów są opuszczone. Obecnie budynek dworca kolejowego w Pawłowicach Małych należy do PKP Nieruchomości SA i w części jest wynajmowany przez PLK jako dyżurka kolejowa, która obsługuje bocznicę huty. Co ciekawe, drugą część – o wielkości 82 m.kw. – można wynająć. Jak podaje PKP, usytułowany na I piętrze lokal składa się z tzw. pomieszczeń biurowych oraz sanitariatów. Ma także własną klatkę schodową, piwnicę i strych. Dolny Śląsk – region wyludniający się i starzejący Pawłowice Małe są symbolem szerszego problemu demograficznego, z którym zmaga się Dolny Śląsk. Liczba zgonów przewyższa tu liczbę urodzeń, a głównymi wyzwaniami jest nie tylko starzenie się społeczeństwa, ale też brak rozwiązań systemowych. Co wpływa na taką sytuację? Otóż młodzi ludzie wyjeżdżają na studia i do pracy do Wrocławia lub poza województwo. Sporo osób decyduje się również na pracę za zachodnią granicą, gdyż w Niemczech czekają na nich lepsze zarobki. – Ten trend obserwujemy od początku XXI wieku. W województwie dolnośląskim największy, pod względem absolutnych i względnych rozmiarów, ubytek naturalny występował od 2012 r., a pogłębił się on od pandemicznego 2020 r. W 2023 r. na 1000 mieszkańców województwa dolnośląskiego na skutek zgonów i urodzeń ubyły cztery osoby – tłumaczyła dr hab. Joanna Krupowicz, prof. Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, członek Komitetu Nauk Demograficznych PAN, w rozmowie z wroclaw.naszemiasto.pl. Najmniejsze wsie w Polsce Z długoterminowej prognozy GUS (do 2040 r.) wynika, że w perspektywie kolejnych lat na Dolnym Śląsku najbardziej wyludni się Jelenia Góra, Wałbrzych i powiat kamiennogórski. Jednak nie tylko w tym województwie można znaleźć takie regiony, gdyż wyludniających się miejscowości w naszym kraju jest coraz więcej. Niektóre z nich, według raportu „Polska w liczbach”, zamieszkuje obecnie tylko jedna osoba. Są to między innymi: Bieliny (pow. warszawski zachodni, woj. mazowieckie), Konary (pow. koniński, woj. wielkopolskie), Podgórze (pow. ostrołęcki, woj. mazowieckie), Kopysno (pow. przemyski, woj. podkarpackie), Czarne (pow. gorlicki, woj. małopolskie). Źródła: Gazeta Wrocławska, PKP, raport GUS „Polska w liczbach”, wroclaw.naszemiasto.pl, onet.pl Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi reakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Geografia samotności. Wędrówka przez opuszczoną prowincję Japonii
Japonia jawi się nam jako kraj postępu i zaawansowanych technologii. Ale prowincja pustoszeje. Wiejskie drogi są puste, sklepy zamknięte, domy porastają chwastami. Oto niezwykły reportaż Paula Salopka z japońskiej wsi, gdzie cisza jest głośniejsza niż zgiełk miasta.
Spis treści: Niezwykły projekt japońskiego fotografa Japońskie pustkowie Dlaczego japońska prowincja się wyludnia? Młode miasto – opustoszała prowincja W poszukiwaniu bazy noclegowej Wędrówka przez Japonię niczym przez pustynię Ostatni Mohikanie japońskiej prowincji W pobliżu Yuyashinbetosuumyo, Japonia – 34° 22' 32" N, 131° 04' 17" E – Co fotografujesz, Soichi? – Ludzi. – Przypadkowych ludzi? – Tak, każdego, kogo spotkam. Gdy tylko widzę człowieka, muszę zrobić zdjęcie. Niezwykły projekt japońskiego fotografa Soichiro „Soichi” Koriyama jest moim towarzyszem pieszej wędrówki przez Japonię. To doświadczony fotograf dokumentalny, człowiek światowy, w pełni sił, pełen energii. Jest autorem opowieści o donośnym śmiechu i szybkim, zdecydowanym kroku. Realizuje niecodzienny projekt: postanowił sfotografować każdą osobę, którą napotkamy na naszej liczącej 1400 kilometrów trasie przez japońską wieś. Za każdym razem, gdy Koriyama dostrzeże człowieka – czy to starszego rolnika pochylonego nad grządką cebuli, parę spacerującą z psem, czy kobietę rozwieszającą pościel – unosi aparat, naciska migawkę i natychmiast rusza dalej, z determinacją przypominającą marsz żołnierza, którym niegdyś był. Cel Koriyamy początkowo budzi moje zdziwienie. Wydaje się arbitralny, pozbawiony konkretnej logiki. Co skłania człowieka do kolekcjonowania portretów przypadkowo napotkanych osób? Wydaje się to zadaniem niewykonalnym, zbyt ogromnym w skali. Jednak jak się okazuje, trudność tego przedsięwzięcia leży zupełnie gdzie indziej. Nie polega na nadmiarze ludzi do sfotografowania, lecz na ich braku. Japońskie pustkowie Przemierzamy główną wyspę Japonii – Honsiu – godzinami, nie spotykając ani jednej osoby. Mijamy pola ryżowe przypominające duchy dawnego życia, wioski z domami pokrytymi dachówką, milczące jak ekspozycje w muzeum. Idziemy środkiem wiejskich dróg, na których nie pojawia się żaden samochód. Sklepy są zamknięte, ich szyby ciemne i zakurzone. Od czasu do czasu trafiamy na opuszczony dom z uchylonymi drzwiami. Wewnątrz, w półmroku, dostrzegamy chwasty porastające stoły i telewizory. W takich chwilach misja Koriyamy zaczyna mieć głęboki sens: rejestruje on ostatnie przejawy życia na wsi, która powoli, lecz nieuchronnie zanika. Jest łowcą dowodów istnienia, świadkiem przemijania, który próbuje upamiętnić ostatnich mieszkańców opuszczonego krajobrazu. Krajobrazu, który wygląda, jakby został nagle opuszczony wskutek jakiejś ogromnej katastrofy – wojny, epidemii, może nawet biblijnego uniesienia. Pewnego dnia przemierzamy 43 kilometry w ciągu 12 godzin, bez większych przerw, przez dziesiątki wiosek. Spotykamy troje ludzi. Dlaczego japońska prowincja się wyludnia? Proces wyludniania japońskiej prowincji trwa od dawna. Od lat 50. XX wieku wiejskie rodziny zaczęły wysyłać swoje dzieci do miast, by tam pracowały lub studiowały. Życie na roli było trudne, zwłaszcza przed pełną mechanizacją rolnictwa. Japonia przeżywała wówczas tzw. cud gospodarczy – w latach 60. i 80. produkt krajowy brutto wzrósł dziesięciokrotnie – napędzany właśnie migracją ze wsi do miast. Wówczas całe społeczności gromadziły się na peronach, by pożegnać młodych wyjeżdżających do Tokio lub Osaki. – Cieszyliśmy się, że nasze dzieci idą na studia – mówi 83-letnia Keiko, piekarka z niemal opuszczonej wioski Marue niedaleko Kioto, która nadal codziennie o świcie gotuje ciastka ryżowe. – Ale to była pułapka. Nigdy nie wrócili. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/05/4soichiro32-b6b6455.jpg" width="1731" height="1154" alt="Automaty vendingowe są jednymi z ostatnich pozostałości po działalności gospodarczej w niektórych częściach wyludnionej japońskiej wsi" title="Automaty vendingowe są jednymi z ostatnich pozostałości po działalności gospodarczej w niektórych częściach wyludnionej japońskiej wsi" /> Podobnych historii jak Marue są setki, a może tysiące. W ciągu ostatnich sześciu dekad udział ludności wiejskiej w populacji Japonii spadł z 62% do zaledwie 8%. Dla porównania: w Stanach Zjednoczonych ten odsetek wynosi 17%, a w rolniczej Papui-Nowej Gwinei – 86%. Problem pogłębia fakt, że Japonia jest obecnie najstarszym społeczeństwem świata. Młode miasto – opustoszała prowincja Jedna trzecia obywateli ma ponad 65 lat, co wynika z niskiego przyrostu naturalnego i rosnącej długości życia – zjawiska charakterystycznego dla wielu zamożnych krajów. Jednak w Japonii temu starzeniu się społeczeństwa towarzyszy szczególna reorganizacja demograficzna: młodzi ludzie w przytłaczającej większości koncentrują się w wielkich miastach. Metropolia tokijska liczy obecnie niemal 38 milionów mieszkańców i nadal się rozrasta. Tymczasem na prowincji – w przestrzeniach odzyskiwanych przez naturę – niemal każda napotkana przez nas osoba jest w podeszłym wieku. Udało nam się porozmawiać z kilkoma rolnikami. Najmłodszy z nich miał 76 lat. Zrozumienie skali tego zjawiska poprzez statystyki czy spojrzenie przez okno pociągu dużych prędkości to jedno. Ale doświadczyć tego na własne oczy, tydzień po tygodniu, pieszo – to zupełnie inna perspektywa. W poszukiwaniu bazy noclegowej Z dala od świątyń, galerii handlowych, parków narodowych, popularnych szlaków pielgrzymkowych i innych atrakcji przyciągających miliony turystów, Koriyama i ja przesuwamy się powoli przez zapomniane regiony Japonii. Krajobrazy te są zarazem niepokojące i piękne, melancholijne i poruszające. – Przed nami nie ma żadnego pensjonatu – mówi Koriyama z westchnieniem, wpatrując się w telefon. Taka sytuacja powtarza się niemal codziennie w prefekturze Yamaguchi. Nasze cyfrowe mapy pokazują gęsto zaludniony świat – sieć wiosek i miasteczek. Z bliska ten świat okazuje się być jedynie martwą mapą ciszy. Mijamy setki zaniedbanych ogródków. Na nabrzeżach portów gniją rybackie sieci. Przystanki autobusowe są porośnięte winoroślą. Szkolne boiska wypełnia echo nieobecności. Wędrówka przez Japonię niczym przez pustynię Ze względu na brak sklepów z żywnością musimy nosić prowiant w plecakach. Noclegi są rzadkie. Zaczynamy rozważać nocowanie w krzakach przydrożnych żywopłotów. Prowincjonalna Japonia zaczyna przypominać moje wcześniejsze wędrówki przez odludne tereny, jak pustynie Arabii Saudyjskiej. Z tą różnicą, że tutaj krajobraz jest w pełni zabudowany, choć opustoszały. Nasze „studnie” to automaty z napojami, które za 130 jenów oferują butelki wody i napojów gazowanych. – 7-Eleven! – krzyczy Koriyama z radością, widząc sklep w zasięgu pieszej wędrówki. Jeszcze bardziej surrealistyczne niż ogólne opuszczenie są te miejscowości, które – dzięki miliardom jenów z państwowych programów rewitalizacji – próbują zachować pozory normalności. Idziemy samotnie po idealnie utrzymanych, czystych wiejskich uliczkach. W niewielkich, nowo urządzonych parkach znajdują się ławki i miejsca do odpoczynku. Ale nie słychać tam nawet szczekania psa. Te niemal bezludne wioski – z populacją liczącą od dwóch do kilkunastu osób – wyglądają, jakby były zamrożone w czasie, zakonserwowane niczym pod szklanym kloszem. – Nikt już nie chce wykonywać takiej pracy – mówi Kunihiro Nishida, 48-letni robotnik drogowy, który usuwa osuwisko skalne w prefekturze Tottori. Droga przybrzeżna, zasypana granitowym rumoszem, powoli wraca do natury. – Młodym łatwiej jest pracować w biurze w Kioto. jest uprzejmy i otwarty, jak większość ludzi, których spotykamy w wymierającej prowincjonalnej Japonii. To ludzie twardzi, pogodni. Ostatni Mohikanie japońskiej prowincji Ci nieliczni, których napotykamy, mówią o pustych polach i opustoszałych wsiach z godnością i spokojem, jakby ich samotność była zjawiskiem naturalnym – nieuniknionym jak zmiana klimatu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/05/1-soichiro33-2b72617.jpg" width="1731" height="1154" alt="Posąg Jizu stoi na straży przed prawie opuszczoną wioską w prefekturze Yamaguchi. Kapliczki chronią dzieci i podróżnych, którzy są nieobecni na japońskiej wsi" title="Posąg Jizu stoi na straży przed prawie opuszczoną wioską w prefekturze Yamaguchi. Kapliczki chronią dzieci i podróżnych, którzy są nieobecni na japońskiej wsi" /> Babcia uśmiecha się i macha do nas z oddali. Dziadek z podkaszarką krzyczy radosne „Ohayō!” (dzień dobry). Pewien starszy rolnik właśnie sprząta grób przodków, gdy się do niego zbliżamy – pierwsza osoba, którą widzimy od pół dnia. Jest tak nieśmiały, tak odwykły od towarzystwa, że stopniowo usuwa się z naszego pola widzenia, chowając się za kamiennym nagrobkiem, jednocześnie uprzejmie odpowiadając na nasze pytania. W dniu, w którym przemierzamy samotne 43 kilometry przez prefekturę Yamaguchi, dostaję wiadomość o śmierci dawnego przyjaciela – artysty, lepszego człowieka ode mnie. Tego wieczoru, w jedynym dostępnym schronieniu – ciasnej kabinie wielkości dwóch mat do jogi, wynajmowanej sezonowym robotnikom – pozwalam sobie na łzy. Następnego ranka kierownik tego prowizorycznego zajazdu puka do moich drzwi. Z wielką kulturą i taktem przekazuje kondolencje, informując mnie łagodnie, że pokój został zarezerwowany i muszę go opuścić. Z życzliwością i szacunkiem zachęca nas, byśmy się nie poddawali. Byśmy szli dalej. Koriyama naciska spust migawki. Towarzystwo National Geographic, zaangażowane w popularyzację i ochronę cudów naszego świata, od 2013 r. finansuje podróżnika Paula Salopka i jego projekt Out of Eden. Szczegółowe informacje o tym przedsięwzięciu znajdziesz tutaj. Możesz też śledzić Paula na platformie X (dawniej Twitter): @outofedenwalk.
Giethoorn przypomina bajkową krainę. To idealne miejsce dla wszystkich, którzy lubią ciszę
Giethoorn, mimo że zamieszkane przez niespełna trzy tysiące mieszkańców, plasuje się w pierwszej dziesiątce najpopularniejszych atrakcji Niderlandów. Każdego roku do malowniczej wsi w centrum kraju przyjeżdża około milion turystów. Co takiego ma w sobie ten niezwykły zakątek? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Niezwykła kraina w pobliżu stolicy Giethoorn, czyli holenderska Wenecja Rozrywki dla tych, którzy cenią sobie spokój Kontrowersje wokół Giethoorn To nie scenografia przygotowana pod ekranizację jednej z klasycznych powieści fantasy. Choć w pierwszej chwili Giethoorn wydaje się całkowicie nierealne, ta wyjątkowa wioska istnieje i jest jednym z najatrakcyjniejszych sielskich zakątków Niderlandów. Kanały wiją się tam niczym w Wenecji, ale w odróżnieniu od włoskiego miasta, w Giethoorn panuje wyjątkowo spokojna atmosfera. Żadnego tłumu, żadnego gwaru. Jest tylko woda, wszechobecna zieleń, nastrojowa zabudowa i absolutna cisza. Niezwykła kraina w pobliżu stolicy Niewielka miejscowość, nazywana Wenecją Północy lub Wenecją Niderlandów, rozpościera się w prowincji Overĳssel , w gminie Steenwijkerland. Od Steenwijku jest oddalona o zaledwie pięć kilometrów w kierunku zachodnim. Wprost trudno uwierzyć, że ta niezwykła wioska jest oddalona od Amsterdamu o zaledwie 100 kilometrów. Jadąc autostradą A6, podróż na miejsce zajmie niewiele ponad godzinę. Samochód trzeba będzie jednak zostawić na parkingu na obrzeżach Giethoorn, bo do starej części wsi wjechać nie można. Dlaczego? O tym za chwilę. Historia Giethoorn Pierwsi osadnicy dotarli tam w średniowieczu. Około 1230 roku uchodźcy z krajów śródziemnomorskich założyli tam osadę, którą nazwali Geytenhorn, nawiązując w ten sposób do kozich rogów, które znaleźli na tamtejszych terenach bagiennych. Z czasem głównym zajęciem miejscowych stało się wydobycie torfu. Przekopując teren, utworzyli długą sieć kanałów o głębokości około 80–90 cm. To właśnie kanały decydują o wyjątkowym charakterze tego miejsca. Giethoorn, czyli holenderska Wenecja Poza centrum, Giethoorn przypomina typową niderlandzką wieś. Wystarczy jednak zagłębić się trochę bardziej w tamtejszą zabudowę, by dotrzeć do niezwykłego miejsca. Miejsca, gdzie samochody stają się całkowicie nieprzydatne. W samym sercu tej malowniczej osady nie ma dróg. Poruszać można się tam tylko pieszo, rowerem lub łodzią. Tamtejsza sieć kanałów (wykopana ręcznie) mierzy, bagatela, 90 kilometrów. Ponad powierzchnię wody wybijają się niewielkie wysepki, na których wznoszą się domy i gospodarstwa, z których wiele wybudowano w XVIII i XIX wieku. Ze stałym lądem łączy je 176 mostów. To nie tak, że postęp cywilizacyjny ominął Giethoorn szerokim łukiem. Istniały plany dostosowania wsi do współczesnych środków transportu. Dlaczego zatem nie zostały wdrożone? To proste – nie zgodzili się na to sami mieszkańcy. Ci woleli zachować starą część Giethoorn w oryginalnej formie i trudno się temu dziwić. W końcu takich miejsc, nieskażonych hałasem ulicznego ruchu i spalinami, jest coraz mniej. Mieszkańcy Giethoorn lubią ciszę Dla mieszkańców tej części wsi, łodzie są podstawowym środkiem lokomocji. Należy jednak podkreślić, że nie uświadczymy tam motorówek napędzanych silnikiem spalinowym. Donośny ryk pracujących motorów zmąciłby ciszę, a tego nikt nie chce. Kanałami Giethoorn pływają wyłącznie łodzie elektryczne. Rozrywki dla tych, którzy cenią sobie spokój W Giethoorn nie jest idealnym miejscem na city break. Osoby, które najlepiej czują się w miejskim gwarze, wybiorą Amsterdam lub inne duże miasto. Nie ma tam spektakularnych zabytków ani cudów natury. A jednak ta urokliwa wieś jest znana nie tylko w Niderlandach. Każdego roku ściąga tam około milion turystów z Europy i ze świata. Zwiedzać można o każdej porze dnia i nocy. Nie trzeba stać w kolejce i kupować biletu. Jakie rozrywki oferuje ta wieś? Podstawową atrakcją Giethoorn jest natura. Można tam wybrać się na spacer licznymi ścieżkami, zwiedzić okolicę na rowerze lub popływać siecią kanałów. Chyba że ktoś postanowi odwiedzić to wyjątkowe miejsce zimą. Przy sprzyjającej pogodzie, kanały zmieniają się w tor łyżwiarski. W niewielkim Giethoorn wynajem łodzi oferuje kilkanaście firm i każdy zainteresowany może zdecydować się na rejs indywidualny lub zorganizowany. Nie brakuje tam restauracji, kawiarni i komfortowych hoteli. Należy jednak podkreślić, że poza sielskimi atrakcjami, można tam także znaleźć kilka ciekawych miejsc do zwiedzenia. Wymieniamy je poniżej. Gloria Maris Pierwszym jest położona pośród drzew galeria Gloria Maris. Tamtejsza ekspozycja obejmuje unikatowe okazy koralowców, rzadkie muszle i rękodzielnicze wyroby biżuteryjne. Te ostatnie są oferowane w sprzedaży jako pamiątki. 't Olde Maat Uus Kolejną atrakcją, które po prostu trzeba odwiedzić, jest 't Olde Maat Uus – zabytkowa farma przekształcona w muzeum. To idealne miejsce dla wszystkich, którzy chcą zapoznać się z życiem dawnych mieszkańców Giethoorn. Prezentowane jest tam autentyczne wnętrze starej chaty i zabudowania gospodarcze, w tym hangar na łodzie. Przedstawiono proces wydobycia torfu i zwyczaje osadników, którzy prawie tysiąc lat temu zasiedlili to miejsce. De Oude Aarde Warto też zajrzeć do De Oude Aarde – założonego w 1969 roku muzeum poświęconego skarbom ziemi. Tamtejsza ekspozycja ma charakter geologiczny i obejmuje ciekawe okazy kryształów i minerałów. Kontrowersje wokół Giethoorn Stwierdzenie, że Giethoorn ma także ciemną stronę, byłoby przesadą, jednak należy podkreślić, że nie wszystko jest tam idealne. Niedawno, bo w 2022 roku, sielska miejscowość była gorącym tematem w niderlandzkich mediach. Autorzy programu telewizyjnego „Zembla” ujawnili, że mieszkająca tam rodzina pochodzenia tureckiego doświadczyła prześladowania i dyskryminacji ze strony lokalnej młodzieży. Pojawiła się wówczas sugestia, że rasizm jest w Giethoorn zjawiskiem powszechnym. Trzeba jednak wspomnieć, że na stronie internetowej wioski zdementowano te doniesienia. Mieszkańcy potępili zachowanie miejscowej młodzieży i podkreślili, że omawiany w telewizji przypadek miał charakter incydentalny, a dyskryminowanie przedstawicieli innych nacji w żadnym wypadku nie jest tamtejszym zwyczajem. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Na Syberii istnieje „polska wieś”. Nasz język słychać tam każdego dnia
Nasi rodacy rozsiani są po całym świecie, często w miejscach zaskakujących i odległych. Wierszyna, niewielka wieś w samym sercu Syberii, jest tego najlepszy dowód.
W tym artykule: Wierszyna – „polska wieś” na Syberii Syberyjski Białystok Rozsiana po całym świecie Polonia liczy – według różnych szacunków – od 15 do nawet ponad 20 milionów osób. Dlatego nie przesadzimy mówiąc, że Polaków można spotkać niemal wszędzie. Zarówno w bliższych, jak i dalszych zakątkach naszego globu. Jednym z takich miejsc jest oddalona o ok. 100 km od syberyjskiego Irkucka niewielka wioska Wierszyna, którą nieprzypadkowo okrzyknięto „polską wsią”. Wierszyna – „polska wieś” na Syberii W Irkucku średnia roczna temperatura powietrza wynosi 5 stopni Celsjusza. I podobne warunki panują w Wierszynie. Prowadzi do niej tylko jedna droga gruntowa, a kiedy pojawiają się duże opady lub wiosenne roztopy, miejscowość zostaje kompletnie odcięta od świata. Nie byłoby w tym nic dziwnego, biorąc pod uwagę warunki, jakie panują w tej części świata, gdyby nie fakt, że jest to jedna z tych wiosek na Syberii, które śmiało można uznać za „polskie”. Na początku XX wieku, około 1910 roku, osiedlili się tu bowiem poszukujący lepszego życia emigranci z Małopolski i Zagłębia Dąbrowskiego. Obecnie wieś liczy około 500-600 mieszkańców. Jednak dziś tylko część z nich mówi płynnie po polsku, ponieważ kolejne pokolenia przez lata nie miały możliwości nauki języka swoich przodków. Dziś w Wierszynie działa szkoła, w której zajęcia są prowadzone w języku polskim, a także kościół, przy którym funkcjonuje Dom Polski. – Miałem okazję spotkać się z rodakami, którzy kultywują polskie tradycje. Byłem pod wrażeniem ich znajomości języka polskiego, znajomości historii i bliskości z Polską. Mam świadomość, że jestem tysiące kilometrów od Polski, ale jednocześnie bardzo blisko Polski – mówił w 2021 r. Krzysztof Krajewski, ambasador RP w Rosji podczas wizyty w Wierszynie. Dodajmy, że na terenie wsi znajduje się symboliczny pomnik upamiętniający pierwszych mieszkańców przybyłych z Polski. Syberyjski Białystok Choć Syberia na ogół kojarzona jest z przymusowym zesłaniem za działalność patriotyczną, miejsc podobnych do Wierszyny, gdzie ludzie przyjeżdżali dobrowolnie, znajdziemy tam dużo więcej. Badając dzieje Polaków na Wschodzie, warto udać się na przykład do Białegostoku. Ale nie miasta na Podlasiu, a wsi o takiej samej nazwie leżącej w obwodzie tomskim. Miejscowość została założona na przełomie XIX i XX w. przez polskich osadników, którzy wyjechali w głąb kraju z zachodnich guberni rosyjskiego imperium, tj. grodzieńskiej, wileńskiej i siedleckiej. – Nazwa wzięła się stąd, że XIX-wieczny Białystok bardzo szybko się rozwijał i nazywany był nawet „Manchesterem Północy”. Osadnicy liczyli, że nadanie takiej nazwy sprawi, że również ich wieś szybko rozkwitnie. Tak też się stało. Na początku mieszkało tu 13 rodzin, zaś w 1916 roku było ich już ponad 100. Dziś wieś liczy około 200 mieszkańców. Oprócz Polaków mieszkają tam również Rosjanie i Ormianie – zaznacza Agnieszka Kaniewska, podróżniczka i znawczyni Rosji, cytowana przez TVN24. Przez lata miejscem, które jednoczyło polską mniejszość w Białymstoku, był wybudowany w 1908 r. kościół św. Antoniego z Padwy. W latach 30. minionego wieku świątynię przejęli bolszewicy. Po pięciu dekadach ponownie trafiła w ręce katolickiej społeczności. Niestety, w nocy z 18 na 19 kwietnia 2017 r. kościół doznał poważnych zniszczeń w wyniku pożaru. Na szczęście dzięki ofiarności parafian i dobroczyńców udało się go odbudować. We wnętrzach świątyni znajdują się obrazy Matki Boskiej Częstochowskiej, św. Antoniego Padewskiego oraz kopia „Jezusa Miłosiernego” autorstwa Eugeniusza Kazimirowskiego. Źródła: TVN24, bialystok.wyborcza.pl, dzieje.pl, archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Bromierzyk przyciąga fanów horrorów. W opuszczonej wsi ma straszyć
Bromierzyk nie bez powodu zyskał miano wsi wisielców. Ta opuszczona osada kryje w sobie wiele tajemnic i legend, które od lat pobudzają wyobraźnię. Jej położenie również ma w sobie coś niepokojącego – ukryta w gęstym lesie, gdzie wielokrotnie przelano krew za Polskę. Bromierzyk zdaje się nosić ślady mrocznej przeszłości.
Spis treści: Bromierzyk i inne opuszczone wioski Bromierzyk – historia Dlaczego Bromierzyk to wieś wisielców? Bromierzyk – kapliczka Bromierzyk – cmentarz Bromierzyk dobrze znają rowerzyści z Warszawy i okolic. A to dlatego, że opuszczona wieś leży niedaleko popularnej trasy turystycznej znanej jako Kampinoski Szlak Rowerowy. Przejazd można rozłożyć na dwa dni. Co prawda dystans 144 km jest do pokonania w jeden dzień, ale warto wziąć pod uwagę, że po drodze czeka nas zmienna nawierzchnia. Na drogach leśnych i polnych mogą pojawić się piachy, które skutecznie spowalniają cyklistów. Poza tym Kampinoski Park Narodowy to jedno z najciekawszych miejsc na Mazowszu. Przejeżdżając go, warto mieć oczy szeroko otwarte i zatrzymać się przy najważniejszych atrakcjach historycznych oraz przyrodniczych. Bromierzyk i inne opuszczone wioski Nieoczywistą atrakcją Kampinoskiego Parku Narodowego są opuszczone wsie. Te nieoficjalne pomniki historyczne to pozostałości dawnych wiosek, które zniknęły z mapy regionu. Ich losy były różne. Część opustoszała naturalnie, gdy młodzi mieszkańcy opuszczali rodzinne strony, szukając lepszego życia w miastach. Co ciekawe, obecnie obserwujemy odwrotny trend. Nieruchomości na obrzeżach miast i w oddalonych wsiach zyskują na popularności. Na zmiany w krajobrazie puszczy wpłynęło też wykupywanie prywatnych gruntów, prowadzone od 1975 roku. Tereny rolne stopniowo przekształcano w lasy, a pozostałości wiejskiej zabudowy były wyburzane. Spacerując po otulinie Puszczy Kampinoskiej, trudno uwierzyć, że jeszcze kilka dekad temu przeważały tu wsie, osady i pola uprawne. Dziś jedynym świadectwem przeszłości są ruiny budynków, zejścia do dawnych piwnic czy ziemianek – obecnie schronienia dla nietoperzy – oraz przydrożne kapliczki. Zamość to jedna z nielicznych wiosek w Puszczy Kampinoskiej, które wciąż są zamieszkane. Mieszkańcy dbają o nią, odmalowując kapliczki. W sezonie na polach można spotkać tam rolników. Latem okolice wsi cieszą się dużym zainteresowaniem wśród rowerzystów. Inne pojedyncze gospodarstwa spotkamy jeszcze w miejscowościach takich jak Łubiec, Szymanówek czy Grabina. Tymczasem w rejonie Famułek Brochowskich i Królewskich, Ław, Cisowych czy Bielin zobaczymy już jedynie resztki dawnej zabudowy. Ślady historii powoli pochłania tam natura. Bromierzyk – historia Pierwsze wzmianki o Bromierzyku pochodzą z dokumentów z XVIII wieku. Wówczas osada była częścią rozwijającej się w regionie sieci wsi. Mieszkańcy zajmowali się przede wszystkim rolnictwem, hodowlą oraz pozyskiwaniem drewna z pobliskich lasów. W XIX wieku Bromierzyk pełnił ważną funkcję jako osada położona na szlaku handlowym łączącym okoliczne miejscowości. W czasie I i II wojny światowej wieś była świadkiem wielu dramatycznych wydarzeń, w tym działań partyzanckich i represji ze strony okupantów. Obecnie miejscowość nie istnieje, a to dlatego, że się wyludniła. Chętnie zaglądają tam turyści piesi i rowerowi. Przyciąga ich nie tylko malownicza okolica, ale i wiele ponurych historii związanych z zapomnianą wsią. Dlaczego Bromierzyk to wieś wisielców? Bromierzyk często jest nazywany „wsią wisielców”. Wiąże się to z ponurą legendą, która krąży wśród okolicznych mieszkańców. Las wokół Bromierzyka przez lata miał być świadkiem tragicznych wydarzeń, które wpisały się w lokalną pamięć jako symbol cierpienia i okrucieństwa wojny. Według przekazów, podczas II wojny światowej Niemcy mieli przeprowadzać tu egzekucje na mieszkańcach, wieszając ich na drzewach w pobliżu wsi. Choć legenda o wsi wisielców nie ma jednoznacznego potwierdzenia w źródłach historycznych, jej echo wciąż żyje w opowieściach starszych mieszkańców. Miejsce to ma szczególną atmosferę, która skłania do refleksji nad trudną przeszłością tego malowniczego zakątka Puszczy Kampinoskiej. Na kanwie legendy pojawiły się też pogłoski, jakoby Bromierzyk był nawiedzoną wsią. Na forach nie brakuje historii rzekomych świadków nietypowych zjawisk. Podobno o zmierzchu można usłyszeć tam szepty, jęki, a nawet dźwięki uderzeń łańcucha. Najbardziej nawiedzonym miejscem w Bromierzyku ma być kapliczka. Bromierzyk – kapliczka W centrum Bromierzyka znajduje się prosta kapliczka. To jedno nielicznych zachowanych materialnych świadectw czasów świetności opuszczonej wsi. Prosta konstrukcja jest otoczona bujną roślinnością. Budowę kapliczki pod wezwaniem św. Teresy rozpoczęto w 1936 roku, a zakończono rok później. Kapliczka jest regularnie odnawiana przez lokalnych miłośników historii i kultury, którzy dbają o jej estetykę i autentyczny charakter. Co roku odbywają się przy niej małe uroczystości religijne. Dla turystów to miejsce refleksji i odpoczynku podczas spacerów czy wycieczek rowerowych po puszczy. Bromierzyk – cmentarz W niewielkiej odległości od wsi znajduje się zapomniany cmentarz. To również jedno z najbardziej intrygujących miejsc w okolicy. Cmentarz był niegdyś lokalną nekropolią dla mieszkańców Bromierzyka i okolicznych osad. Obecnie zachowały się jedynie fragmenty nagrobków, zarośnięte mchem i otoczone dziką roślinnością, co nadaje tajemniczego, niemal mistycznego charakteru. Według lokalnych przekazów cmentarz był miejscem pochówku nie tylko mieszkańców wsi, ale także partyzantów i osób, które zginęły podczas walk na terenie Puszczy Kampinoskiej. To miejsce ciszy i zadumy przypomina o trudnej historii regionu. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Elektryfikacja wsi miała służyć nie tylko mieszkańcom. Także propagandzie
Elektryfikacja polskiej wsi trwała prawie 40 lat, a pracowało przy niej 40 tysięcy ludzi. W skwarze, w deszczu, w śniegu. W pierwszej kolejności słupy stawiano tam, gdzie zawiązały się popierane przez władze spółdzielnie produkcyjne.
Spis treści: Za mało pieniędzy i fachowców Wszystko szło zgodnie z planem Polityka faktów dokonanych Elektryfikacja obowiązkowa Do więzienia za kable Nowe inwestycje zabijały stare Skrzydła wiatraka w wielkopolskich Rakoniewicach obracają się na tle nieba. „Wiatraki to pomnik dnia wczorajszego – słychać głos narratora. – W tę sielankę wkracza nagle nowoczesność. Właśnie stawiają pomniki nowej epoki. Słupy linii elektrycznej. Pobliską wieś Bojnowo elektryfikują uczniowie państwowego gimnazjum technicznego z Poznania. Mogą być dumni ze swego zawodu. Dzięki nim światło elektryczne dotarło pod wiejską strzechę. Chwila niepewności – żarówka oświetla wiejską chatę. Nic już nie będzie tak jak było”. To epizod kroniki filmowej z 1946 r. Władze powojennej Polski do serca wzięły sobie leninowskie hasło: komunizm to władza rad i elektryfikacja wsi. Gdy tylko zaprowadziły władzę, zajęły się tym drugim tematem. Za mało pieniędzy i fachowców Pod koniec 1945 r. prąd docierał do 3512 wsi, co stanowiło niecałe 10 proc. ich ogółu w nowych granicach Polski. Najpierw zaczęła się reelektryfikacja wsi, w których instalację uszkodzono podczas wojny – było to częste zwłaszcza na ziemiach zachodnich. Jeśli naprawy były drobne, dokonywano ich spontanicznie. Potem działano w myśl Planu Odbudowy Gospodarczej na lata 1947–1949. Według niego państwo miało pokrywać jedną trzecią kosztów. Przyjęto zasadę, że linie doprowadzające energię do miejscowości budowano z pieniędzy rządowych, natomiast doprowadzenie od słupa do domu i instalacje wewnętrzne leżały w gestii zainteresowanych. Podczas elektryfikacji pomijano tylko takie zagrody, które były w bardzo złym stanie albo znacznie oddalone od zwartej zabudowy. W tym drugim przypadku na ogół umożliwiano dołączenie do sieci, ale za dopłatą. Niestety, proces postępował powoli – z powodu braku materiałów, fachowców, a wreszcie pieniędzy. Starano się więc skłonić ludzi do pracy społecznej. W pierwszej kolejności elektryfikowano wsie, które zadeklarowały więcej prac w czynie społecznym, czyli kopanie dołów, organizowanie transportu itp. Aby skłonić wszystkich Polaków do bezinteresownych poświęceń, tworzono propagandowe filmy. Klip Polskiej Kroniki Filmowej pokazywał, jak w 1949 r. członkowie Związku Młodzieży Polskiej z Ochoty i Związku Akademickiego Młodzieży Polskiej Politechniki Warszawskiej, nie zważając na mróz śnieg i deszcz, przez trzy miesiące budowali trzykilometrową linię elektryczną do mazowieckich wsi Wypędy i Janki. „Nadszedł wielki dzień – ekscytował się komentator. – W domu obywatela Kaczorowskiego student Biernacki wkręca bezpieczniki. Chwila napięcia… Jest! Wieś otrzymała światło. Warszawska młodzież zdała egzamin techniczny i społeczny”. Wszystko szło zgodnie z planem Propaganda podkreślała, że prąd nie tylko zwiększy zdolności produkcyjne wsi, ale i podniesie poziom życia mieszkańców. „Jak za dotknięciem różdżki ciemne chałupy zamieniają się w przytulne wnętrza, w których gości kultura i radość życia” – komentowała oficjalna propaganda elektryfikację wsi Łagów, jedną z 600 zaplanowanych na 1947 r. Wieś Gągolin, jako pięćdziesiątą w powiecie łowickim, przyłączył do sieci energetycznej wiceprezydent Krajowej Rady Narodowej, zastępca Bieruta Stanisław Szwalbe. „Polska wkracza na drogę mechanizacji produkcji rolnej, a pierwszym krokiem do tego jest elektryfikacja” – opowiada lektor PKF, a tłum się cieszy, młockarnia pracuje, zaś kobiety przędą przy elektrycznym świetle. „Wraz z prądem do wsi dociera radio i książka. Jasno oświetlona izba, to nowy świat To także nowy człowiek, zdrowszy i chętniejszy do pracy”. W kronikach jak na dłoni widać propagandowy wymiar elektryfikacji. Chciano poprawić warunki bytowe mieszkańców wsi, by przekonać tę konserwatywną, niechętną „wspólnej” własności i kolektywnemu zarządzaniu warstwę społeczną do nowej władzy. Elektryfikacja oznaczała zaś nie tylko światło, ale i radio, które stanowiło wtedy najsilniejszą tubę propagandy komunistycznej. Propagandziści szczególnie kochali ważne daty i rocznice – na przykład we wsi Korce na Pałukach żarówki rozbłysły 21 grudnia 1950 r., by uczcić urodziny Stalina. A mieszkańcy byli tak zachwyceni energią elektryczną, że (wedle propagandzistów) kobiety zaraz wykupiły w gminnym Szubinie wszystkie żelazka, a mężczyźni – radioodbiorniki. Polityka faktów dokonanych A jednak nie wszyscy gospodarze byli zainteresowani takim postępem. Wszak żyli bez prądu od wieków, więc dlaczego mieliby teraz płacić za coś, czego nie potrzebowali? Bywało więc też i tak, że prąd we wsi był, ale mało kto, a nawet nikt z niego nie korzystał! Tego jednak nie znajdziemy w oficjalnych kronikach, ale w relacjach, wspomnieniach i pamiętnikach. Tak działo się na przykład w wielkopolskich Piotrowicach, gdzie co bogatsi gospodarze utrzymywali nawet własne urządzenia wiatrowe, a do sieci podłączyć się nie chcieli. Entuzjazm studziły też nieprawidłowości, które pojawiły się już na początku wdrażania Planu Odbudowy Gospodarczej. Prowadząc linie energetyczne, nie zważano na zasiewy, uprawy, własność prywatną. Płacono co prawda odszkodowania za zniszczone plony, lecz nie pomyślano, by rekompensować chłopom straty wynikłe z ograniczenia możliwości korzystania z ich gruntów, za miejsca pod słupy, transformatory. Nie pytano nawet właścicieli o zgodę na montaż tych instalacji! To ułatwiało i przyspieszało planowanie oraz wykonanie prac, ale powodowało szereg nadużyć, przekupstwo i łapówkarstwo. Pamiątką po tym okresie pozostały fantazyjnie poprowadzone linie energetyczne, tak by ominąć pola jednych kosztem tych mniej zapobiegliwych. Ta radosna elektryfikacja, zwłaszcza w początkowym okresie, gdy nie przywiązywano wagi do działań o charakterze formalnym, zostawiła ciągnące się latami sądowe spory o ustalenie służebności. Czas pierwszego planu gospodarczego był też okresem, w którym pojawiły się próby fałszowania raportów z wykonania planów, sprawozdań i statystyk. Bywało, że na papierze prąd już doprowadzono, a w rzeczywistości była do tego daleka droga. Kiedy wreszcie się udawało, z okazji symbolicznego zapalenia pierwszej żarówki organizowano huczne fety, na które zapraszano najznaczniejszych oficjeli. To miało zatrzeć złe wrażenie po opóźnieniach i niedoróbkach. Elektryfikacja obowiązkowa Ostatecznie w latach 1945–1949 zelektryfikowano ok. 12,5 tys. wsi, czyli około 27 proc. wszystkich w kraju. Wtedy uznano, że przyszedł czas na działania oparte już nie tylko na planach rządowych, lecz na podstawach prawnych. 28 czerwca 1950 r. sejm uchwalił ustawę o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli. W ustawie, która zbiegła się z początkiem tzw. planu sześcioletniego (1950–1955), oficjalnie zwanego planem „budowy podstaw socjalizmu”, zapisano, że elektryfikacja ma być powszechna, czyli obowiązkowa. Przyłączano więc zagrody bez względu na protesty właścicieli. Zresztą tych z czasem było coraz mniej. Zapewniono doprowadzenie przewodów elektrycznych napięcia użytkowego do budynków mieszkalnych i gospodarczych. Najczęściej oznaczało to 2 punkty świetlne i 1 gniazdo wtykowe w mieszkaniu. Opcjonalnie dodatkowo jeden punkt świetlny na terenie gospodarstwa. Ponadstandardowe gniazdka instalowano tylko na wniosek i za dodatkową opłatą. Założono też zwiększenie nakładów państwowych do 60 proc. kosztów. Odpłatność za przyłączenie do sieci ustalano według przychodów gospodarstw rolnych. W 1951 r. było to od 405 do 5190 zł. Dla porównania – średnia miesięczna płaca wynosiła wtedy 599 zł. Opłatę można było rozłożyć na trzy lata w półrocznych ratach. Jednocześnie na terenach, na których zarządzono powszechną elektryfikację, zobowiązano mieszkańców do świadczeń rzeczowych i osobistych (np. niewykwalifikowanej pracy, zapewnienia zakwaterowania monterom). Szczęśliwie dla rolników – za wynagrodzeniem. Do więzienia za kable Z każdym rokiem wieś coraz bardziej oswajała dobrodziejstwa elektryfikacji, która jednak przebiegała nierównomiernie. Nadal w pierwszej kolejności prąd docierał do miejscowości o zwartej zabudowie, w dalszej – do tzw. kolonii. Tu prowadzenie linii między rozproszonymi budynkami stawało się kłopotliwe i coraz droższe. A jednocześnie coraz bardziej pożądane. Tyle że w PRL-owskiej gospodarce nieustannie czegoś brakowało. Na przykład mieszkańcy wsi Morgi pod Świeciem położyli instalacje własnym sumptem, ale nie udało się jej podpiąć do sieci, bo… brakowało liczników. Niedobory sprzętu i okablowania były na tyle powszechne, że wykonanie planu 6-letniego w dziedzinie elektryfikacji zawisło na włosku. Wówczas w Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (PKPG) zrodziła się idea, by przyspieszyć działania, zastępując drut ocynkowany stalowym, stosując zwykłe żerdzie zamiast wysokich elektrycznych słupów, i nakładając na te żerdzie butelki w miejsce drogich izolatorów. Instalacje te wyglądały jak nieco wyższe pastuchy elektryczne, do dziś widywane na wsiach. Czy to się mogło sprawdzić? Władze uznały, że tak, bo w podobny sposób elektryfikowano po wojnie wieś radziecką. W rezultacie stalowe druty trzeba było szybko wymienić, bo pordzewiały. Dopiero po odkryciu dużych złóż miedzi (1957 r.) sytuacja się nieco poprawiła. Lecz i tak zła jakość przewodów zaowocowała serią pożarów w elektryfikowanych wsiach w województwie bydgoskim. Na dodatek kwitła korupcja. Z jednej strony rolnicy częstokroć szukali „dojść” i protekcji, aby ich wieś znalazła się w planach elektryfikacji i aby trafiły do niej jak najlepsze instalacje. Z drugiej – decydenci brali za to łapówki, a zakłady montujące linie elektryczne nierzadko zdobywały brakujące materiały, wykorzystując znajomości. Nic dziwnego, że w 1958 r. aresztowano całe kierownictwo przedsiębiorstwa elektryfikacyjnego z Bydgoszczy – na ławie oskarżonych zasiadło 25 osób. Zarzucano im nadużycia gospodarcze, łapówkarstwo, malwersacje, oszustwa. Głównego oskarżonego skazano na 8 lat więzienia. Nowe inwestycje zabijały stare Lata 60. przyniosły kolejne inwestycje, ale i zaniedbywanie starych. Z jednej strony powstawały fabryki: przewodów w miejscowości Załom pod Szczecinem, sprzętu z tworzyw sztucznych w Gostyninie, transformatorów w Żychlinie, bezpieczników w Poniatowej (rocznie zużywano wtedy około 25 tys. km gołych przewodów, 150 tys. izolatorów, 2,5 tys. transformatorów). Z drugiej strony wydajność pracy spadała, a raz założoną sieć pozostawiano samą sobie, nie remontowano, nie modernizowano, co powodowało jej szybszą degradację. Lecz postęp był. W 1964 r. we wsiach małopolskich przypadało średnio 4,6 punktu świetlnego na gospodarstwo. Na cztery gospodarstwa były trzy żelazka elektryczne. Kuchenka znajdowała się w co drugim, a radio w dwóch na pięć domostw. Zaledwie co dziesiąta gospodyni miała pralkę. Ciekawe, że największe nasycenie sprzętem AGD odnotowano w małych i średnich gospodarstwach. Tłumaczono to tym, że ich mieszkańcy pracowali również w miastach. Czyli mogli sobie pozwolić na kosztowny zakup, bo mieli dodatkowe zarobki, a przede wszystkim odczuwali potrzebę korzystania z takich samych dóbr cywilizacji, jakie w mieście były już względnie powszechne. Trudniej było natomiast wykorzystać prąd do unowocześnienia gospodarki. Choć silniki elektryczne znalazły się w 93 proc. gospodarstw wiejskich, to jednak torpedowano indywidualny zakup maszyn (takich jak młockarnia, sieczkarnia czy śrutownik), które rolnicy mogliby do tego silnika podłączyć pasem transmisyjnym. W ten sposób władze skłaniały ich do wynajmowania sprzętu z Państwowych Ośrodków Maszynowych (POM) albo z kółek rolniczych. Do 1965 r. zelektryfikowano w zasadzie wszystkie państwowe i spółdzielcze gospodarstwa rolne oraz 74 proc. zagród chłopskich. Jako jedne z ostatnich w 1974 roku prąd otrzymały podkarpacka Dobra i małopolska Ochotnica. W 1980 r. prąd miało 99,7 proc. gospodarstw wiejskich. Jednak nadal istnieją pojedyncze domy bez prądu. Pewna rodzina z Bodzanowa w gminie Głuchołazy na energię z sieci czekała aż do września 2016 roku!
Kraina Lessowych Wąwozów pachnie jabłkami i spokojem. To nieodkryta perła Lubelszczyzny
O ile położony niedaleko Lublin od kilku lat cieszy się coraz większą popularnością, o tyle Kraina Lessowych Wąwozów nadal jest odwiedzana przez nielicznych turystów. Może i dobrze, bo pozostaje regionem, w którym naprawdę można uspokoić myśli, nacieszyć oko i spróbować lokalnych smaków. A przede wszystkim spotkać życzliwych ludzi.
Spis treści: Kraina Lessowych Wąwozów – nieoczywisty wybór na sielski urlop Tam, gdzie rosną róże Przez wąwozy do lubelskiej Częstochowy Minerały i glamping Kowalstwo w Wojciechowie Jak Guliwer przez Lubelszczyznę Artyści lubią nie tylko Kazimierz Dolny Polacy pytani o ulubione miejsce na krótszy lub dłuższy urlop w kraju najczęściej wymieniają jednym tchem: góry, Mazury i morze. A przecież Polska ma do zaoferowania znacznie więcej. Na przykład wąwozy. Ba, całą krainę wąwozów, a konkretnie Krainę Lessowych Wąwozów. Kraina Lessowych Wąwozów – nieoczywisty wybór na sielski urlop Perspektywa podróży po Krainie Lessowych Wąwozów bardzo mnie ucieszyła. Nie ukrywam, to moje rodzinne strony, jednak większość miejsc, jakie odwiedziłem przez trzy dni, znałem tylko z opowieści lub widziałem lata temu. Można więc powiedzieć, że przemierzałem kolejne wsie, bo to one grają tu pierwsze skrzypce, z perspektywy lokalsa i turysty jednocześnie. Planowanie podróży do Krainy Lessowych Wąwozów warto rozpocząć od wyboru środku transportu. Jeśli mamy do dyspozycji tylko 2–3 dni lub weekend, najlepiej postawić na samochód. W przypadku dłuższego urlopu na miejsce warto przyjechać pociągiem (lubelską przygodę można zacząć np. na dworcu PKP w Puławach lub Nałęczowie), a następnie przemieszczać się lokalnymi busikami. Od wiosny do jesieni warto również rozważyć poruszanie się po okolicy rowerem – swoim lub z wypożyczalni. Do Kazimierza Dolnego, który z Puławami i Nałęczowem tworzy Lubelski Trójkąt Turystyczny, nie dojeżdżają pociągi. Można jednak dostać się tam busem – zarówno lokalnym, jak i kursującym z Warszawy kilka razy dziennie. Dla mnie idealną bazą wypadową na trzy dni okazała się agroturystyka „Pod Jabłonią” w Celejowie. Co prawda spędzałem tam tylko noce i poranki, ale za to jakie. Suto zastawiony stół przy śniadaniu z widokiem na jabłkowy sad będę wspominał jeszcze długo. Po jedzeniu obowiązkowy spacer między jabłoniami z bosymi stopami i kawą w ręku. Tak można zaczynać dzień pełen spotkań z ludźmi, dla których lokalne tradycje to coś więcej niż tylko praca. Tam, gdzie rosną róże Pierwszy przystanek to Stara Wieś granicząca z Końskowolą. To tu już od ponad 10 lat prężnie działa rodzinne gospodarstwo „Manufaktura Różana”. Różami pachnie od progu. Kilka kroków dalej różowo, a właściwie różano jest już wszędzie. Od klombów po stół, na którym do degustacji przygotowano konfiturę z owoców róży, mus z owoców dzikiej róży z pigwowcem czy syrop z pigwowca. Wszystkie te dobra można nabyć na miejscu. O ich jakości świadczą liczne nagrody m.in. Orzeł Polskiego Rolnictwa 2019 oraz „Perły” przyznawane w ramach konkursu „Nasze Kulinarne Dziedzictwo – Smaki Regionów”. To, że Stara Wieś pachnie i smakuje różami, nie jest przypadkiem. Okolica od lat słynie z uprawy krzewów i roślin ozdobnych. Prekursorką różanych tradycji była sama Izabela Czartoryska. To dzięki niej w Końskowoli powstał pierwszy ogród różany. Po słodkim czas na słone. Gospodarstwo Agroturystyczne „W Dolinie Stawów” w Karmanowicach oferuje nie tylko miejsca noclegowe, ale też – jak nazwa wskazuje – dwa stawy, w których można łowić ryby. Zaleca się, aby goście mieli ze sobą własne wędki. Przez wąwozy do lubelskiej Częstochowy Lessowe wąwozy na Lubelszczyźnie są wyjątkowe na skalę Europy ze względu na ich liczbę, ukształtowanie i malowniczość. Powstają w wyniku erozji lessu – drobnoziarnistej gleby, która tworzy strome, wąskie wąwozy o wysokich, nierównych ścianach. Wąwozy, często porośnięte bujną roślinnością, stanowią unikatowy krajobraz, który przyciąga turystów i przyrodników. Wiele osób odkrywa je pieszo lub na rowerach. Alternatywą dla najmłodszych lub osób, które z różnych powodów mają ograniczoną mobilność może być np. Retro Meleks. Cichy ekologiczny pojazd pozwala delektować się pięknem przyrody. Moja trasa poza wąwozami prowadziła przez Kębło i Wąwolnicę. Kębło to mała wieś o ogromnym znaczeniu dla historii i duchowości tych terenów. To właśnie tutaj, według legend, w XIII wieku objawiła się Matka Boska, co dało początek kultowi maryjnemu. W Kęble czuć mistycyzm i spokój, zwłaszcza gdy odwiedza się miejsce objawienia, które stało się częścią lokalnej tradycji religijnej. Wąwolnica słynie głównie z Sanktuarium Matki Bożej Kębelskiej, które co roku w pierwszą niedzielę września odwiedzają pielgrzymi z całej Polski. Kościół św. Wojciecha, z cudowną figurą Matki Boskiej, ma długą historię i jest niezwykłym miejscem, które emanuje duchowością i bogactwem architektonicznym. Minerały i glamping Z Wąwolnicy jest już blisko do Nowego Gaju, gdzie znajduje się Młyn Hipolit – miejsce, które łączy tradycję z nowoczesnością. Dawny młyn, który niegdyś mielił zboże, został przekształcony w unikatowe muzeum minerałów. Wejście do środka przeniosło mnie do innego świata, pełnego kolorów i form natury. Kryształy, ametysty, kwarce – wszystko to błyszczało i mieniło się w świetle. Jednak Młyn Hipolit to nie tylko muzeum. Na terenie obiektu znajduje się również glamping – luksusowy kemping dla tych, którzy chcą zasmakować w naturze, nie rezygnując z komfortu. Nocleg w stylowych, komfortowych namiotach, otoczonych naturą, to idealny sposób na spędzenie kilku dni w tej malowniczej okolicy. Kowalstwo w Wojciechowie Dotarłem też do Wojciechowa, wsi od wieków związanej z kowalstwem. To tutaj spotkałam lokalnego kowala, Romana Czernieca, który z dumą kontynuuje tradycję swoich przodków. Kowalstwo w Wojciechowie to nie tylko rzemiosło – to sztuka, której tajniki przekazywane są z pokolenia na pokolenie. Pan Roman z zapałem i poczuciem humoru opowiada o pracy z żelazem, o jego gięciu, kuciu i nadawaniu mu kształtów. Na miejscu chętni mogą wziąć udział w warsztatach i spróbować sił w tym niełatwym i fascynującym rzemiośle. W Wojciechowie nie sposób również pominąć wizyty w Wieży Ariańskiej. Średniowieczna budowla pełniła kiedyś funkcje obronne, a dziś jest siedzibą Muzeum Kowalstwa. Wieża stanowi symbol historii Wojciechowa i przypomina o bogatych dziejach tej miejscowości. W muzeum można zobaczyć wyjątkowe eksponaty związane z kowalstwem, od dawnych narzędzi po imponujące dzieła wykonane przez mistrzów tego rzemiosła. Jak Guliwer przez Lubelszczyznę Kolejne miejsce, w którym spokojnie można spędzić kilka godzin, jest Park Miniatur Labiryntów i Miniatur w Rąblowie. Od innych tego typu obiektów w naszym kraju różni się tym, że nie zobaczymy tu znanych na świecie budowli, jak np. wieża Eiffla, a miejscową architekturę w skali mikro. Możemy więc, jakby z lotu ptaka, zobaczyć historyczne budynki z Nałęczowa, Kazimierza czy nieistniejącą już bramę wjazdową do Puław. Niemniej zabawy dostarczają labirynty, które zajmują znaczną część parku. W zależności od pory roku możemy trafić nie tylko na klasyczne korytarze z zielonymi roślinnymi ścianami, ale też labirynt różany czy truskawkowy. Artyści lubią nie tylko Kazimierz Dolny Mniej znaną perełką Krainy Lessowych Wąwozów jest Męćmierz, jedna z najbardziej klimatycznych wsi na Lubelszczyźnie. To niewielka osada nad Wisłą, która wydaje się zatrzymana w czasie. Męćmierz przyciąga artystów, fotografów i miłośników spokoju, którzy szukają inspiracji w urokach tego miejsca. Można tu spędzić czas, podziwiając panoramę Wisły, odwiedzając lokalne galerie sztuki czy po prostu delektując się ciszą. Jest to jedno z tych miejsc, które zaprasza do kontemplacji i refleksji. Aż trudno uwierzyć, że zaledwie kilka kilometrów stąd leży tętniący życiem Kazimierz Dolny. Kraina Lessowych Wąwozów stoi agroturystykami. Mając tydzień na podróż po tym wyjątkowym fragmencie Lubelszczyzny, warto zaplanować noclegi w przynajmniej dwóch miejscach. Poza wspomnianymi adresami sielski wypoczynek oferują również: Zagrodowa Osada w Uściążu, Domek w Miłocinie, Agroturystyczne Gospodarstwo Ekologiczne Zaborze 47. Źródło: National Geographic.pl Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Wypoczynek na mazowieckiej wsi to prawdziwa sielanka. Polski Paryż naprawdę istnieje
Paryż godzinę drogi od Warszawy. Taki właśnie był pierwszy cel mojego mazowieckiego weekendu na wsi. Przez Mazowsze okalające Warszawę zwykle tylko przejeżdżałam. Ale tym razem zwolniłam, by odkryć piękno wsi i odpocząć w wyjątkowych miejscach, których jest tu na pęczki.
W tym artykule: W leśniczówce pod Warszawą Prawdziwa sielanka Mała Biebrza na Mazowszu Ale wioska! Ekologia pełną parą Kiedy nawigacja pokazała mi, że jestem na miejscu, przywitała mnie nie tablica z nazwą miejscowości, ale uroczy drogowskaz z napisem „pierogi na wynos”. Z pierogami czy bez – miejsce było urzekające. W gęstym lesie ukazało się piękne siedlisko złożone z kilku zadbanych budynków otoczonych pieczołowicie wybraną i przycinaną roślinnością. Na środku stał majestatyczny klon i od razu uderzyła mnie, mieszczucha, niezwykła cisza. Do środka zapraszała oszklona weranda, z której biło ciepłe światło oświetlające długi, suto zastawiony stół. Tak trafiłam do Leśniczówki Paryż. W leśniczówce pod Warszawą Ale skąd wziął się Paryż pod Warszawą? Jak opowiada mi gospodarz, Arkadiusz Oliszewski, nazwa ta funkcjonowała jeszcze przed wojną. Najprawdopodobniej gdzieś w pobliżu zatrzymały się wojska napoleońskie. Pan Arkadiusz to prawdziwy leśniczy, a częścią siedliska jest autentyczna leśniczówka – jego miejsce pracy. Leśnictwo Paryż, którym zarządza, wchodzi w skład nadleśnictwa Płońsk. Paryż to niejedyna ciekawostka nazewnicza związana z leśniczówką. Jej faktyczny adres to… Rzy 45. I jest to prawdziwa nazwa – wioseczkę Rzy znajdziemy na mapach, a nawet w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego z 1889 r. Pan Arkadiusz zdradza mi jeszcze jedną niespodziankę – nazwę tę wymawiamy „r-z-y”, a nie „ży”. Wioska liczy około stu mieszkańców i leży w cennej przyrodniczo, otoczonej lasami okolicy między Ciechanowem a Płońskiem. Pan Arkadiusz, wraz z żoną Anną, stworzyli w Rzy unikatowe miejsce. Choć akurat jest pusto, na pierwszy rzut oka widać, że pierwsze skrzypce zwykle grają tu dzieci. Spora rustykalna jadalnia z ogniem trzaskającym w kominku obwieszona jest zdjęciami z warsztatów, jakie państwo Oliszewscy prowadzą w leśniczówce. Na zadaszonym patiu podziwiam sprzęty związane z tradycyjną produkcją mąki i wypiekiem chleba. Sama nabieram chęci do udziału w warsztatach „od ziarenka do bochenka” – są i żarna do ręcznego mielenia mąki, i sita do jej przesiewania i dzieże do wyrastania ciasta. A przede wszystkim kuchnia fajerkowa i wielki kamienno-ceglany piec. Takie zajęcia to tylko niewielka część atrakcji leśniczówki. Gospodarstwo państwa Oliszewskich należy do Ogólnopolskiej Sieci Zagród Edukacyjnych. To certyfikowany produkt agroturystyczny. Obiektów należących do Sieci jest w całej Polsce ponad 300, na Mazowszu – 27. Mają upowszechniać kulturowe dziedzictwo wsi i wiedzę o pochodzeniu żywności. Leśniczówka Paryż oprócz „zwykłych” noclegów dla wszystkich i warsztatów dla dzieci prowadzi też zielone szkoły, kolonie i wycieczki, np. tropami zwierząt. Choć tego dnia tylko najadłam się pierogów (i wzięłam je na wynos oczywiście), to już wiedziałam, że Leśniczówka Paryż to mazowiecki hit. Następnym razem przyjadę tu na kilka dni nacieszyć się ciszą i otaczającymi siedlisko lasami. I oczywiście spróbować kolejnych pierogów – nie dałam już rady tym z soczewicą, szpinakiem czy suszonymi pomidorami i kaszą jaglaną. Uznawany jest za perłę renesansu. „Padwa północy” to nasz kierunek na luty „Polska Jest Najpiękniejsza” to nowy, stały cykl podróżniczy serwisu National-Geographic.pl i magazynu „National Geographic Traveler”. W lutym obieramy kierunek na renesansowy Zamość,... Prawdziwa sielanka Opcji wypoczynku z dziećmi lub dla dzieci jest w okolicy więcej. Pół godziny drogi na zachód od Rzy leży miasteczko Raciąż. Choć, jak to na Mazowszu, jego historia sięga XV w., to nie samo miasteczko mnie interesuje. Wzdłuż ciągnących się po horyzont pól jadę na jego obrzeża, do gospodarstwa agroturystycznego Sielanka Raciąż. Słowo „gospodarstwo” pasuje tu jak ulał, bo Sielanka to prawdziwy kompleks, miniwioska sama w sobie. Od razu widać, że tu niemal wszystko kręci się wokół koni – kilka z nich ciekawsko wypatruje przybyszów z padoku, w pobliżu widać stajnię i krytą ujeżdżalnię. Wita mnie pani Marta Łach i od razu opowiada dosyć niezwykłą rodzinną historię. Sielankę założył jej tata, Mikołaj Adamczyk. Mama Alicja świetnie gotuje i prowadzi „sielankową” kuchnię. Brat Marty Michał to zapalony ornitolog – razem z żoną w gospodarstwie stworzyli i prowadzą cykle zajęć przyrodniczych i ceramicznych. Także jej mąż Rafał udziela się w gospodarstwie. Najciekawsze jest jednak to, że ten zgrany rodzinny zespół pochodzi z Warszawy. – Nigdy wcześniej nie mieliśmy domu na wsi ani koni. I nie jeździliśmy specjalnie na wieś – śmieje się Marta. Po kupieniu pierwszego domu i dwóch koni – Klary i Dalii – Sielanka powoli rozrastała się, aż do dzisiejszego, robiącego wrażenie rozmiaru. W jej granicach znajduje się aż 14 ha pól, łąk, lasów i stawów. W jednym z nich znaleziono nawet bursztyny. Mała Biebrza na Mazowszu Gospodarstwo leży w otulinie Zespołu Przyrodniczo-Krajobrazowego Pólka-Raciąż. To jedna z największych ostoi ptactwa na Mazowszu, nazywana przez miłośników przyrody małą Biebrzą. Okolica jest wprost idealna, by organizować wakacje w siodle – i w tym właśnie specjalizuje się Sielanka. Ale ja, słuchając Marty, szybko się orientuję, że to miejsce ma jeszcze jedną, ogromną zaletę. Chyba nigdy nie słyszałam, żeby ktoś z taką pasją, empatią i wyrozumiałością opowiadał o pracy z dziećmi. To osoba do tego stworzona. Siadamy w wielkiej kolorowej, pełnej jeździeckich bibelotów i dziecięcych obrazków świetlicy. Na stole czeka próbka tutejszej kuchni – pyszne wędliny wyrobu pana Mikołaja. Marta zagłębia się w kolejną opowieść, tym razem o kulinarnych upodobaniach dzieci i przekonywaniu ich do próbowania nowych smaków. Wakacje w siodle w Sielance nie tylko bez wahania poleciłabym wszystkim rodzicom, ale nawet sama trochę żałuję, że już dzieckiem nie jestem. Gospodarstwo może przyjąć trzydzieścioro dzieci na wakacyjne turnusy, ale na tym jego atrakcje się nie kończą. Sielanka także należy do Sieci Zagród Edukacyjnych, więc organizuje mnóstwo warsztatów: o koniach, ziołach, ptakach czy dzikiej kuchni. Ale wioska! Na nocleg zarezerwowałam miejsce, gdzie najnowsze trendy spotykają się z najdawniejszą historią Mazowsza. Na glampingu Ale-Wioska – luksusowym kempingu w modnych jurtach – można zapomnieć nie tylko o tym, że 70 km dalej huczy stolica, ale w ogóle o mieście. A właściwie także i o wsi. Złożona z siedmiu w pełni wyposażonych, całorocznych jurt Ale-Wioska leży na naturalnej polanie, z dala nawet od najbliższej osady – Klukówka. Przy polanie płynie maleńka rzeczka – Turka. W pobliżu jest jeszcze jedna – Tatarka. Lokalne opowieści głoszą, że to nazwy sięgające średniowiecza, kiedy związani z dworem księcia mazowieckiego Janusza Tatarzy osiedlali się w okolicy. ​​​​​​​ Wioskę prowadzi pan Piotr wraz z żoną Moniką. Miejsce wybrał nieprzypadkowo – pochodzi z okolicy i zna tutaj niemal każdy kamień. Porzucił jednak wieś na wiele lat, studiując i pracując w Warszawie. W końcu zew mazowieckiej ciszy okazał się silniejszy i Piotr wrócił na rodzinną ziemię. Koncepcję jurtowej wioski miał jasną: to ma być miejsce przesiąknięte ekologią, w najlepszym tego słowa znaczeniu. Nie tylko same jurty są konstrukcjami ekologicznymi, z naturalnych materiałów. W Ale-Wiosce zbudowano biologiczną oczyszczalnię ścieków, śmieci się segreguje, oświetlenie działa na baterie słoneczne. Ekologia pełną parą Zupełnie unikatowym pomysłem jest ekobasen, a właściwie przystosowane do kąpieli jeziorko, w którym kwitnie wodne życie – mieszkają w nim żaby, a nawet traszki. Wioska posiada też rustykalne spa: saunę i ruską banię. Pan Piotr nie przestaje opowiadać o rozwiązaniach i atrakcjach swojej wioski, ale ja czuję, że muszę mu przerwać. Jakby to miejsce zaraz miało mi uciec, proszę o kolejną rezerwację, tym bardziej że można tu bez problemu przyjechać z psem. Nocleg w jurcie to doświadczenie, które trudno określić inaczej niż magiczne. Marcowy wieczór jest rześki, więc rozpalam piecyk kozę, w jaki wyposażony jest każdy z namiotów. Jurta ma świetlik w dachu, przez który mogę patrzeć na rozgwieżdżone niebo. A na śniadanie czeka na mnie u drzwi jurty koszyk z lokalnymi produktami, oczywiście ekologicznymi. Bo Ale-Wioska ma też własne kury i warzywny, permakulturowy ogródek. Poza tym współpracuje z lokalnymi wytwórcami serów i miodu. Czego chcieć więcej?
Oglądałeś „Znachora”? Poznaj szokującą prawdę o tym, jak kiedyś leczono na polskiej wsi
Podobał ci się „Znachor”? A czy chciałbyś trafić w ręce pierwowzoru bohatera? Póki chodziło o zioła, nie było większego problemu. Gorzej, gdy wkraczała magia i zabobony, skompromitowane upuszczanie krwi i inne drastyczne praktyki. W czasach Tadeusza Dołęgi-Mostowicza problem ze znachorstwem wcale nie był już przeszłością, choć już wcześniej państwo zadeklarowało walkę z ludową medycyną.
W tym artykule: Kształcąca wizyta pisarza pod Płockiem Praktyki rodem z „Antka” Ciemnota i oświata Braki jak na Nowej Gwinei „Jak długo będziemy pozwalać, by gnieździły się w naszym kraju potworne zabobony średniowiecza? Jak długo pozwolimy krzewić się ciemnocie i bezmyślnej zbrodni praktyk znachorskich? Wyrok dzisiejszy powinien być odpowiedzią na pytanie, czy jesteśmy państwem cywilizowanym, czy nie tylko geograficznie, lecz i kulturalnie należymy do Europy, czy też tolerować chcemy nadal barbarzyństwo” – grzmiał prokurator Zgierski w „Znachorze” Tadeusza Dołęgi-Mostowicza. Oskarżał Bogu ducha winnego wiejskiego znachora Antoniego Kosibę. Nie wiedział, że tak naprawdę to dotknięty amnezją słynny lekarz profesor Rafał Wilczur. To romantyczna historia, która pudruje problem obecny przez pokolenia na ziemiach polskich. Kształcąca wizyta pisarza pod Płockiem Dołęga-Mostowicz wydał swoją bestsellerową książkę, później kilkakrotnie ekranizowaną, w roku 1937. Jak wpadł na pomysł, który tak dobrze się sprzedał? Stało się to podczas wizyty u znajomej rodziny Piwnickich w Sikorzu pod Płockiem. „Pewnego razu któraś z pań Piwnickich zabrała go na wycieczkę do oddalonej od Sikorza o jakieś dziesięć kilometrów wsi Radotki. Był tam malowniczo położony duży młyn wodny, do którego z całego powiatu zwożono zboże. Jednak przed młynem stała także kolejka niezaładowanych furmanek. A to dlatego, że jeden z jego pracowników, niejaki Różycki, z dziada pradziada zielarz i znachor, właśnie w młynie przyjmował pacjentów. Miał on opinię niezwykle skutecznego w leczeniu powszechnych na wsi chorób, a że za swoją pomoc i własnoręcznie sporządzane mieszanki ziół brał niewiele, okoliczni chłopi woleli leczyć się u niego niż u lekarzy z okolicznych miasteczek, żądających wysokich honorariów i zapisujących drogie medykamenty" – opisuje Jaroslaw Górski w biografii pisarza „Parweniusz z rodowodem”. Owa wizyta zbiegła się w czasie z kiełkującym u Dołęgi-Mostowicza pomysłem na powieść. „Bohaterem miał być wykwalifikowany lekarz, który z jakiegoś powodu, może z biedy i niemożliwości utrzymania się z praktyki, może z powodu jakichś zawikłań z przeszłości, udaje wiejskiego znachora. Profesor Józef Rurawski podczas swoich kwerend odnalazł w czytywanym regularnie przez Mostowicza »ABC« sensacyjną notkę z 1935 roku o lekarzu, doktorze Ferdynandzie Dolanim, absolwencie uczelni medycznej w Brukseli, który w małopolskiej wsi Borek został aresztowany za znachorstwo. »Władzom oświadczył Dolani, że wolał zataić przed ludźmi posiadanie dyplomu doktora medycyny, gdyż znachorom powodzi się w Polsce znacznie lepiej niż lekarzom, czego zresztą Dolani doświadczył w swej praktyce«” – pisze Górski. Praktyki rodem z „Antka” Powieściowy Kosiba/Wilczur jest postacią pozytywną. Zarzuty prokuratora wobec niego są niesłuszne. Nie zmienia to jednak faktu, że opieka medyczna na polskiej wsi była wówczas fatalna, a wielu szarlatanów dorabiało się na ludzkim cierpieniu. Ciągnęło się to od pokoleń. „Pod koniec XIX i na początku XX wieku ochroną zdrowia ludności wiejskiej na terenie Polski zajmowali się głównie zielarze, guślarze, zażegnywacze, baby, wróże, których darzono społecznym zaufaniem i powierzano im opiekę nad ludnością” – pisze kryminolog dr Magdalena Ickiewicz-Sawicka w opracowaniu „Kapitał społeczny medycyny ludowej w kulturze Wschodu – szeptuchy, babki, zielarki, zaklinaczki”. Póki chodziło o zioła, nie było większego problemu. Gorzej, gdy wkraczała magia i zabobony, skompromitowane upuszczanie krwi i inne drastyczne praktyki. Nie przypadkiem w „Antku” (1880) Bolesława Prusa znalazła się scena ze znachorką, która nakazała włożyć chorą dziewczynkę do pieca, żeby się wypociła. Dziecko przypłaciło tę „terapię” życiem. Ciemnota i oświata Praktyki znachorskie były dużym problemem nawet stosunkowo niedaleko od stolicy, na północnym Mazowszu, niebędącym przecież najbardziej zacofanym. Tam, gdzie już w czasach II RP Dołęga-Mostowicz widział kolejkę do „niejakiego Różyckiego, z dziada pradziada zielarza i znachora”. Całą paletę przykładów złych praktyk znachorskich zaprezentowała dr Marta Milewska w opracowaniu „Pracownicy ochrony zdrowia Mazowsza Północnego w latach 1865–1915”. Jak pisze badaczka, „W 1877 r. włościanin Teofil Kipich z powiatu płońskiego, który cierpiał na bóle kręgosłupa, poprosił o radę znachora. Znachor postanowił choremu upuścić krwi w wyniku czego pacjent zmarł. W powiecie płońskim szarlatanerią zajmował się też znachor Józef Rybki, cieszący się sławą znakomitego lekarza. Lek, który zalecił jednemu z mieszkańców tego powiatu, spowodował zgon chorego, ponieważ w jego składzie znajdowały się trujące substancje. Podobne działanie miała mikstura, którą otrzymał mieszkaniec wsi Lubowidz w powiecie mławskim, Michał Wiśniewski, od znachora Szlamy Chudego z osady Zieluń – po zażyciu mikstury chłop zmarł”. Prawdziwych lekarzy było mało. Jeden potrafił przypadać na kilkanaście tysięcy pacjentów. Warunki były trudne, płaca mizerna, a nieufność mieszkańców – duża. Na dodatek kiepsko wykształceni felczerzy czy pseudoakuszerki czasem szkodzili nie mniej niż znachorzy-szarlatani. Edukowanie szło powoli. „Gdy środki sanitarne zabijają zarodki chorobotwórcze, tak znachorów tępi rozwój oświaty, ale są jeszcze po wsiach i zaczym wyginą, wielu ze swoich pacjentów przedwcześnie zaprowadzą do grobu” – ostrzegała prasa w roku 1914. Braki jak na Nowej Gwinei W czasach II RP wiele zrobiono dla poprawy lecznictwa w kraju. Inwestowano w nowe technologie, opracowywano leki i diety, poprawiano sytuację sanitarną i walczono z chorobami społecznymi. Powstawały wyspecjalizowane towarzystwa lekarsko-naukowe. Jednak zaległości i braki były ogromne. „Istniały olbrzymie różnice i skrajna nierówność, jeśli zestawimy opiekę zdrowotną – powiedzmy – nad warszawską inteligencją z absolutnym brakiem opieki lekarskiej nad ogromną większością ludności – dajmy na to – na Polesiu i Wołyniu, gdzie zwłaszcza pod tym względem panował stan zupełnie podobny do nietkniętego cywilizacyjnie interioru afrykańskiego czy Nowej Gwinei” – pisał prof. Janusz Żarnowski w książce „Polska 1918–1939. Praca–technika–społeczeństwo”, powołując się na opracowania z międzywojnia. W Starołęce pod Poznaniem pracowała w czasach kariery twórcy „Znachora” idealistyczna lekarka Sabina Skopińska. W swoim pamiętniku wspominała, że miejscowi z trudem się do niej przekonywali: „Na tzw. kolonii, tj. domkach zbudowanych przez kolejarzy, mieszkała »mądra« kobieta, która leczyła ziółkami, czarami i zaklęciami. Cieszyła się ona dosyć dużym powodzeniem i do 1930 roku w kulturalnym województwie poznańskim leczyła ludność Starołęki. Trzeba dodać, że synowie jej byli potem moimi pacjentami”. W innym zaś przypadku: „Babina kadziła i czarowała, spluwała na cztery strony świata i wymawiała różne zaklęcia. Zaaplikowała nawet choremu rosół z czarnego koguta, zabitego o północy, ale i to nie pomogło, więc pacjent ostatecznie wrócił do mnie”. Łotry z Polski Ludowej. Polscy przeciwnicy Bonda Jeden sprzedawał informacje podczas II wojny światowej. Drugi był wcielonym diabłem. Trzeci miał zęby ostre jak brzytwa. Nie tylko Rosjanie byli czarnymi charakterami w powieściach o Jamesie... W czasach Dołęgi-Mostowicza problem ze znachorstwem wcale nie był więc przeszłością, choć już wcześniej państwo zadeklarowało z nim walkę. Ba, znachorzy nie odeszli do lamusa jeszcze w czasach PRL, zwłaszcza przy wciąż niesprawnej i zaniedbanej opiece zdrowotnej. Zaś począwszy od lat 70. pojawił się trwający do dziś trend popularyzujący „medycynę ludową”. Badacze ostrzegają jednak, że co innego stosowanie ziół i maści, a co innego praktyki oparte na zabobonach: zaklinanie, zamawianie chorób, mistycyzm, modły itp. Źródła: Tadeusz Dołęga-Mostowicz „Znachor”, na: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/znachor/ Jarosław Górski „Parweniusz z rodowodem. Biografia Tadeusza Dołęgi-Mostowicza”, Wydawnictwo Iskry 2021 Magdalena Ickiewicz-Sawicka, „Kapitał społeczny medycyny ludowej w kulturze Wschodu – szeptuchy, babki, zielarki, zaklinaczki”, w: „Kultura a medycyna ludowa” [red. naukowa Magdalena Ickiewicz-Sawicka], Wydawnictwo Pogranicze 2019 Marta Milewska, „Pracownicy ochrony zdrowia Mazowsza Północnego w latach 1865–1915”, w: „Rocznik Mazowiecki” nr 25/2013 Joanna Narodowska, „Znachorstwo – perspektywa kryminologiczna i wiktymologiczna”, w: „Kultura a medycyna ludowa” [red. naukowa Magdalena Ickiewicz-Sawicka], Wydawnictwo Pogranicze 2019 Sabina Skopińska, „Pamiętnik”, Warszawa 1939 Janusz Żarnowski, „Polska 1918–1939. Praca–technika–społeczeństwo”, Książka i Wiedza 1999 Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Wieś z powieści „Chłopi” istnieje naprawdę. Lipce Reymontowskie zachwycają na każdym kroku
Lipce Reymontowskie naprawdę istnieją. Wieś, w której toczy się akcja nagrodzonej Nagrodą Nobla powieści „Chłopi”, zamieszkiwał sam autor, Władysław Reymont.
W tym artykule: Gdzie leżą Lipce z powieści „Chłopi”? Z czego słyną Lipce Reymontowskie? „Chłopi” to najbardziej znane dzieło Władysława Reymonta. W 1924 r. Szwedzka Akademia Nauk przyznała mu za nie Literacką Nagrodę Nobla. Mimo że od wydania powieści minęło już ponad 120 lat, tytuł znów jest na ustach wielu osób na świecie. To zasługa najnowszej adaptacji filmowej. Wyjątkowa animacja malarska w reżyserii DK i Hugh Welchmanów podbiła serca widzów. Świadczy o tym, chociażby fakt, że jest to najbardziej kasowy film roku 2023 w naszym kraju i polski kandydat do Oscara. View oEmbed on the source website Gdzie leżą Lipce z powieści „Chłopi”? Powieść „Chłopi” i jej filmowe adaptacje przedstawiają losy rodziny Borynów i pięknej Jagny na tle zmieniających się pór roku. Cała akcja toczy się w niewielkiej wsi Lipce. Dla wielu może być zaskoczeniem, że malownicza wioska istnieje naprawdę i jest chętnie odwiedzana nie tylko przez miłośników twórczości Reymonta. Lipce Reymontowskie są położone w województwie łódzkim, między Skierniewicami a Łodzią. Wieś została założona w XIV wieku, a konkretnie w 1338 roku przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława. W czasie zaborów okolice wioski znalazły się pod panowaniem Prus, z kolei w 1807 r. weszły w skład utworzonego w wyniku wojen napoleońskich Księstwa Warszawskiego. Akcja „Chłopów” umieszczona jest w Lipcach nieprzypadkowo. To tutaj Władysław Reymont pracował jako niskiej rangi funkcjonariusz Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Łączyła ona Warszawę z granicą zaboru austriackiego. Wybitny polski pisarz żył tam w latach 1888-1893. Zwiedzający wciąż mogą podziwiać XIX-wieczny dom dróżnika, w którym pomieszkiwał noblista. Przypomina o tym pamiątkowa tablica w pobliżu stacji kolejowej. Obecna nazwa wsi (z członem Reymontowskie) obowiązuje od 1984 r. Wcześniej odnosiła się jedynie do przystanku kolejowego wybudowanego po II wojnie światowej w czynie społecznym. Z czego słyną Lipce Reymontowskie? Nie jest tajemnicą, że Lipce Reymontowskie największą popularność zawdzięczają autorowi powieści „Chłopi”. Widać to tu na każdym kroku. Wybitnemu pisarzowi poświęcono główną ulicę, a na terenie wsi znajdują się aż cztery pomniki upamiętniające laureata Nagrody Nobla. Podziwiać je można w Szkole Podstawowej im. Wł. St. Reymonta (1967 r.), w Zagrodzie Ludowej (2001 r.), w lipieckim mini parku (2006 r.) oraz przy Muzeum Regionalnym im. Wł. St. Reymonta (2016 r.). Ostatni z wymienionych obiektów szczególnie zainteresuje miłośników twórczości Władysława Reymonta. Muzeum otwarte jest przez cały rok, z wyjątkiem poniedziałków. Na odwiedzających czekają zarówno stałe i czasowe wystawy oraz wiele drogocennych zbiorów. Wśród nich m.in. eksponaty związane bezpośrednio z autorem „Chłopów” czy pamiątki po dawnych mieszkańcach Lipiec. Nieopodal Muzeum Regionalnego znajduje się również „Centrum Reymontowskie – Zagroda Ludowa”. Pomysł na utworzenie skansenu z chałupami, oborą, stodołą i spichlerzem narodził się w czasie trwania Roku Reymontowskiego (2000 r). Historyczne budynki przeniesiono z Woli Drzewieckiej i terenu gminy Godzianów. Krzywa Wieża w Polsce, o której mogliście nie słyszeć. „Śląska Piza” zachwyca wszystkich Największa Krzywa Wieża w Polsce zlokalizowana jest na południu kraju. Choć pod względem rozmiarów ustępuje słynnej konstrukcji z Pizy, cieszy się dużą popularnością wśród turystów. Będąc w Lipcach Reymontowskich, warto odwiedzić także: Muzeum Czynu Zbrojnego, symboliczny grób Macieja Boryny, głównego bohatera „Chłopów”; Galerię Staroci i Pamiątek Regionalnych; zabytkową XIX-wieczną kaplicę cmentarną; oraz Rezerwat Bukowiec. Dodajmy, że co roku w Lipcach Reymontowskich, Łodzi oraz miejscowościach na trasie przejazdu specjalnego pociągu odbywa się cykliczna impreza pod nazwą „Dzień Reymonta”. Wydarzenie promuje twórczość polskiego pisarza. Źródło: lipcereymontowskie.pl Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Tak żyli polscy „Chłopi”. Powieść Władysława Reymonta zyskała nowe życie na warszawskim Barbakanie
Archiwum Państwowe w Warszawie zaprasza na wystawę oscylującą wokół historii chłopów w Polsce, powieści „Chłopi” Władysława Reymonta oraz jej nowej animowano-malarskiej adaptacji.
W tym artykule: „Chłopi w Archiwum” – gdzie i kiedy oglądać wystawę? Tak żyli polscy chłopi „Chłopi w Archiwum” to wystawa plenerowa zorganizowana przez Archiwum Państwowe w Warszawie we współpracy z Breakthru Films. Od 8 września do 31 października można ją oglądać bezpłatnie na murach warszawskiego Barbakanu. Na planszach znalazły się materiały archiwalne z zasobu Archiwum Państwowego oraz kadry z najnowszej wersji filmu „Chłopi”. „Chłopi w Archiwum” – gdzie i kiedy oglądać wystawę? Dlaczego właśnie „Chłopi”? Wybór powieści nie jest przypadkowy. W końcu Władysław Reymont został za nią wyróżniony literacką nagrodą Nobla. Zagraniczni recenzenci uznali wówczas powieść o polskiej wsi za przewodnik po polskiej duszy, zwyczajach, tradycjach i zmorach. Szwedzka akademia nagrodziła autora „Chłopów” literackim Noblem 13 listopada 1924 roku (wówczas Polak pokonał samego Tomasza Manna). Zbliża się zatem setna rocznica tego wydarzenia. Duże szanse miał także Stefan Żeromski. Jego twórczość uznawano jednak za przesadnie antyniemiecką, co uznano za zbyt duży zgrzyt. Nowa, animowano-malarska adaptacja książki ma zainteresować kolejne pokolenia. Zanim film trafi do kin, warto zapoznać się z tematem, oglądając wystawę z epokowymi dokumentami, księgami, zdjęciami, gazetami, wycinankami oraz pocztówkami. Zachowane archiwalia wiele mówią o minionych czasach i ich bohaterach. To źródło wiedzy nie tylko samych chłopach i ich folklorze, ale też o samym Reymoncie i sztuce Młodej Polski. To prąd artystyczny w literaturze, muzyce i sztukach plastycznych, który wywarł znaczący wpływ zarówno na autora powieści, jak i najnowszą ekranizację. Film odwołuje się bowiem do młodopolskich obrazów. Przede wszystkim do dzieł Józefa Chełmońskiego, autora m.in. „Bocianów”, „Babiego lata”, „Żurawi” czy „Kuropatw na śniegu”. Tak żyli polscy chłopi Co prawda nie wiadomo, w jakich dokładnie latach rozgrywa się akcja „Chłopów”, ale jest to prawdopodobnie koniec XIX wieku lub sam początek XX stulecia. Na ziemiach polskich nie obowiązywała już więc pańszczyzna. Jednak jeden z głównych bohaterów powieści, Maciej Boryna, urodził się w Królestwie Polskim jeszcze w czasach pańszczyźnianych, czyli przymusowej pracy chłopów na rzecz właściciela zwierzchniego ziemi. Doświadczenie z młodości mogło mieć wpływ na pewne cechy jego charakteru i stosunek do wszystkich zależnych od niego osób. Wernisaż plenerowej wystawy został zaplanowany na piątek 8 września o godz. 14:00. Tego samego dnia w Archiwum Państwowym w Warszawie przy ulicy Krzywe Koło będzie można obejrzeć wystawione w gablotach oryginalne materiały, które posłużyły do stworzenia wystawy „Chłopi w Archiwum”.
Nieustanny zachwyt. Z tym kojarzy mi się Islandia, jedna z najpiękniejszych wysp świata. Kiedy mi się wydawało, że nic bardziej spektakularnego już tutejsza natura nie mogła wymyślić, szybko się okazywało, że jestem w błędzie. Nigdzie chyba nie zrobiłam tylu zdjęć, właściwie robią się one tutaj same. Wszystko jest tu niezwykle fotogeniczne i malarskie, począwszy od niesamowitego światła, po kolory skał i zieleni. Mogłabym się godzinami patrzeć na wodospady, zastanawiając się, który z nich jest piękniejszy. Na skały o kolorze tęczowym, na wyglądające jak poskręcane trzewia pola lawowe, na porośnięte mchem wzgórza, na łany fioletowego łubinu, czarne plaże, rzeki rozlewające się warkoczami. Na lodowe jaskinie, na lawowe jaskinie. Mogłabym też codziennie jeść zupę lobsterową i popijać ją mocną kawą. Kąpać się w gorących źródłach, kibicować gejzerom strzelającym regularnie górę i śmiać się, zatykając nos podczas spaceru w pobliżu siarkowych wyziewów. Zdobywać kolejne stożki wulkaniczne, pokonywać dziennie dziesiątki kilometrów i nie mieć dosyć. Bo Islandią nie można się znudzić. Jej zobaczenie było jednym z moich największych podróżniczych marzeń. I udało mi się je zrealizować w ubiegłym roku. Spędziłam tam prawie dwa tygodnie, z których trzy dni przeznaczyłam na największą z wysp Vestmannaeyjar – Heimaey. To kolejna ukryta perła tego kraju. Tak malutka, że można ją obejść wzdłuż i wszerz jednego dnia. Tylko po co, skoro warto delektować się nią powoli, odkrywając sekretne plaże i klify, na których żyją maskonury. To wydanie jest poświęcone Islandii, bo jest ona prawdziwym skarbem Europy, choć w jakimś sensie też i Ameryki. Przez wyspę przebiega granica naszego kontynentu z amerykańskim. Agnieszka Franus zastępczyni redaktora naczelnego Spis treści 8 | Ruszaj w drogę Praktyczne informacje. 12 | Kalendarium imprez Przegląd najciekawszych wydarzeń kulturalnych na wyspie. 14 | Reykjavík Od Muzeum Fotografii do kultowej budki z hot dogami: polecamy najciekawsze miejsca w stolicy Islandii. 22 | Borgarfjörður Spotkanie z maskonurami na wysuniętym daleko na północny wschód fiordzie. 30 | Droga F35 Najprostszy i najpiękniejszy sposób na poznanie islandzkiego interioru. 40 | Złoty Krąg Jęzory lawy i wulkaniczne stożki, największe gejzery i malownicze wąwozy – trasa, która serwuje Islandię w pigułce. 50 | Szlak Laugavegur Przez ponad 50 km – od gorących źródeł Landmannalaugar do lodowcowej doliny Thórsmörk. 58 | Wielka Piątka Ogromne, nieokiełznane, grają w filmach – najpiękniejsze wodospady Islandii. 66 | Ásbyrgi, Melrakkaslétta, SeyðisfjörðurÐ IRU Na północnym wschodzie wyspy znajdziecie zjawiskowe klify i... elfy. 76 | Gerpir, Hofsjökull Bjargtangar Ze wschodu, przez lodowiec, na najdalsze zachodnie krańce wyspy. 84 | Top 9 Błękitna Laguna, wulkan Fagradalsfjall, wieloryby – zobacz to na Islandii. 100 | Vestmannaeyjar Z wizytą na Heimaey, największej z całego archipelagu 15 wysp i jedynej zamieszkanej przez ludzi. 108 | Półwysep Reykjanes Różowe i zielone kreski niczym klawisze futurystycznego fortepianu – właśnie tu obserwujemy zorzę. Polarną.
Kwiaty rosną tu wszędzie i to nawet zimą. Poznaj Zalipie, najbardziej kolorową wieś w Polsce, o której mówi cały świat
Zalipie, małopolską wieś, od kilku lat upodobali sobie turyści z Azji. W jej odkryciu pomogła im krótka wzmianka w popularnym przewodniku Globetrotter Travel Guide Book. Tę malowniczą wioskę na południu Polski powinien odwiedzić każdy.
W tym artykule: W jakim województwie leży wieś Zalipie? Z czego słynie Zalipie? Zalipie – co warto odwiedzić? Jakiś czas temu Zalipie znalazło się wśród 30 najbardziej malowniczych małych miejscowości w Europie w rankingu japońskiego stowarzyszenia biur podróży. Rozsławiają je kwiaty. Maluje się je na domach i wewnątrz: na meblach, ścianach, sufitach, piecach. Barwne bukiety zdobią stodoły, studnie, psie budy, ule. Ten właśnie kwietny motyw wystarczy, żeby przyciągnąć turystów. We wsi nie ma bowiem hoteli, spa, restauracji, parku rozrywki. Nie jest to też skansen, nie ma wyłącznie drewnianych domów i nie wszędzie można wejść. W jakim województwie leży wieś Zalipie? Zalipie to zwyczajna polska wieś, położona w województwie małopolskim, w gminie Olesno. Żyją tam ludzie, którzy na co dzień uprawiają pola, hodują świnie. Kościół, dom kultury, drewniana, malowana w kwiaty kapliczka. Do wsi prowadzi typowa asfaltowa droga. Można też urozmaicić sobie dojazd i przeprawić się promem przez Wisłę – niewielkim, bo ledwie dwa auta się mieszczą i kilku rowerzystów (droga na prom: jadąc trasą nr 79, za Winiarami Dolnymi należy skręcić w prawo, na Zalipie). Pojawiłem się w Zalipiu w okolicach Bożego Ciała. Było wyjątkowo upalnie i sucho, pogoda nie nastrajała do pracy. Jednak we wsi trwały gorączkowe przygotowania do corocznego konkursu Malowana Chata. Wybiera się w nim najpiękniej udekorowane domy. Na początek trafiłem do uroczego gospodarstwa nad stawem. Największe wsie w Polsce. Lider zostawia daleko w tyle wiele miast Gdzie znajdują się największe wsie w Polsce? Ilu mają mieszkańców? Choć dla wielu może być to zaskoczeniem, niektóre polskie wioski odnotowują większą liczbę ludności niż niejedno m... W różnych miejscach ślady malarskiej pracy – pojemniki z farbami, pędzle, niedokończone plakaty. Po podwórzu krzątały się kobiety – właścicielka gospodarstwa Maria Chlastawa wraz z córką Bogumiłą i wnuczkami Gabrysią i Magdą. – Moja mama malowała, nauczyłam się tego od niej. Teraz pałeczkę przejęły córka i wnuczki – mówi z dumą Maria Chlastawa. Usiedliśmy w cienistej altanie. Pani Maria zaczęła opowiadać o malowaniu. Piliśmy wodę z miętą, na stole nakrytym ceratą pojawiło się ciasto z truskawkami. Zalipiański konkurs na malowane domy zbiegł się w czasie ze Świętem Truskawki. Z czego słynie Zalipie? Tradycja zdobienia domów w Zalipiu nie jest aż taka stara, jak mogłoby się wydawać. Liczy ponad 100 lat. Jej początki można opowiedzieć jak bajkę. A więc był sobie biedny chłopak, który pojechał do Krakowa i został służącym w bogatym domu. Żeby nie tęsknił, zabrał z Zalipia obrazki z kwiatami. Zobaczył je jego pan – Władysław Hickel – i zachwycił się. „Zobaczyłem dwa arkusze zwykłego papieru, na którym farbą używaną do malowania ścian wykonane były bukiety stylowo podobne do napotkanych na skrzyniach chłopskich” – wspominał w piśmie „Lud” w 1906 r. W tamtych czasach rodziła się moda na wszystko co z ludu. Hickel rozbudził zainteresowanie Zalipiem. Przypomniano sobie o nim po wojnie. W 1948 r. Ministerstwo Kultury i Sztuki zorganizowało po raz pierwszy konkurs dla malujących kobiet z regionu. Jedną ze zwyciężczyń była Felicja Curyło – kobieta, której Zalipie zawdzięcza swoją legendę. Miała wówczas 44 lata, była w sile wieku i poczuła wiatr w żaglach. Założyła stowarzyszenie Wieś Tworząca, została jego prezeską i zaczęła organizować pracę malarek oraz życie całej wsi. Trafiła w punkt, bo w latach 50. Polska oszalała na punkcie kwiatów. To był nasz narodowy design. Kwiaty z Zalipia były na tkaninach, na chustach, zdobiono nimi sufity w restauracjach i nawet na transatlantyku Batory. Zalipianki pomalowały na statku ściany w bawialni dziecięcej. Zaproszono je do fabryki porcelany we Włocławku. Felicja Curyło potrafiła z tej sławy korzystać. Pewnego razu posłała po ministra kultury męża z najbardziej rozklekotanym wozem. Zrobiła to celowo – wytrzęsiony na wiejskim trakcie minister sprawił, że we wsi pojawiła się droga. Innym razem Curyłowa pojechała ponoć na zjazd partii i dostała się do Cyrankiewicza z lampą naftową malowaną w kwiaty. – Jest nam ciemno. Nie widzimy, co malujemy – skarżyła się. Też dopięła swego: do Zalipia dotarł prąd. O 10 lat wcześniej niż do sąsiadów. Podróże to twoja pasja? Oto miejsca, które warto zobaczyć chociaż raz w życiu – lista 27 propozycji na wyjazd z całego świata. Brak pomysłu na weekend? Żywe Muzeum Porcelany w Ćmielowie to idealna propozycja dla każdego W Żywym Muzeum Porcelany, jednym z siedmiu cudów Polski, można podziwiać te kruche cuda, ale też samemu spróbować sztuki ich tworzenia. Zalipie – co warto odwiedzić? W Zalipiu jest kilka obowiązkowych punktów do zwiedzania. Wśród nich Dom Malarek, kościół, ale przede wszystkim zagroda Felicji Curyłowej. Dziś mieści się w nim filia Muzeum Okręgowego w Tarnowie, a kustoszem w nim jest Wanda Racia, wnuczka Felicji Curyło. Joanna Krok jest również kolejnym pokoleniem zalipiańskich malarek, aczkolwiek wyprowadziła się już ze wsi. W Zalipiu została rodzina, która prowadzi gospodarstwo agroturystyczne Gościna u Babci. To cudne miejsce na wypoczynek. W starej kuźni są pokoje z kuchnią i łazienkami. Na ścianach wiszą obrazy prababci Joanny, pani Barbary Brzyś, zdobione papierowymi wycinankami. Babcia Joanny do malowania się nie garnęła. Do zalipiańskiej tradycji wróciła mama, a potem ona z siostrą. – Zaczęłam jako siedmiolatka – chwali się. Gdy skończyła 18 lat, była już w Stowarzyszeniu Twórców Ludowych. Jest absolwentką kulturoznawstwa. Joanna nie lubi malować na otynkowanych ścianach, woli stare drewniane domy. Takie jak ten przy bocznej drodze, rodzinny dom, w którym przyszła na świat jej mama. Turyści rzadko tam dojeżdżają. I może to dobrze, bo Joanna ma spokój, gdy przed Bożym Ciałem odnawia malunki. – Podchodzę do białej ściany i zaczynam malować. Nie mam żadnego projektu. W twórczości ludowej liczy się spontaniczność, radość tworzenia – mówi. Jej malunki są różowe, niebieskie, żółte, czerwone, fioletowe, pomarańczowe i zielone. To pasy, łuki, trójkąty, fantazyjne kwiaty malowane z wyobraźni, artystyczne piwonie, słoneczniki, łubiny, bzy, dzwonki. Jej siostra, Martyna, specjalizuje się zaś w białych koronkowych wzorach. Czy tradycja malowanych domów przetrwa? Sądzę, że tak. Widziałem, ile wysiłku wkładają mieszkańcy Zalipia w to coroczne malowanie. Obserwowałem niebywałe zaangażowanie w udział w konkursie. – Weszło nam to w krew. Białe ściany to smutek na podwórku. Jak kwiaty są, to jest radość – śmieje się Maria Chlastawa. Tekst ukazał się na łamach magazynu „National Geographic Traveler Extra – 50 miejsc w Polsce” (nr 02(03)2021).
Największe wsie w Polsce. Lider zostawia daleko w tyle wiele miast
Gdzie znajdują się największe wsie w Polsce? Ilu mają mieszkańców? Choć dla wielu może być to zaskoczeniem, niektóre polskie wioski odnotowują większą liczbę ludności niż niejedno miasto nad Wisłą.
W tym artykule: Ile jest wsi w Polsce? Największa wioska w Polsce Ranking największych wsi w Polsce Jak się nazywa najmniejsza wieś w Polsce? Ile jest wsi w Polsce? Zgodnie z ustawą o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych z 2003 roku, wieś to jednostka osadnicza o zwartej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych nieposiadającą praw miejskich lub statusu miasta. Aktualnie w Polsce istnieje ponad 43 tys. wsi. Najwięcej wiosek zlokalizowanych jest w województwie mazowieckim (blisko osiem tysięcy), łódzkim oraz w Wielkopolsce (niespełna 4,5 tys.). Z kolei województwa, w których znajduje się najmniejsza liczba wsi, to śląskie, lubuskie i opolskie (niewiele ponad tysiąc). Liczba wsi w poszczególnych województwach: woj. mazowieckie – 7843; woj. łódzkie – 4472; woj. wielkopolskie – 4356; woj. lubelskie – 3333; woj. podlaskie – 3278; woj. kujawsko-pomorskie – 2812; woj. warmińsko-mazurskie – 2399; woj. dolnośląskie – 2359; woj. świętokrzyskie – 2272; woj. małopolskie – 1835; woj. zachodniopomorskie – 1738; woj. pomorskie – 1710; woj. podkarpackie – 1548; woj. śląskie – 1097; woj. lubuskie – 1053; woj. opolskie – 1017. Warto podkreślić, że liczba wsi w Polsce ulega ciągłej zmianie. 1 stycznia 2022 roku, na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów, prawa miejskie otrzymały: Pruszcz (woj. kujawsko-pomorskie), Izbica (woj. lubuskie), Lutomiersk (woj. łódzkie), Bolimów (woj. łódzkie), Cegłów (woj. mazowieckie), Nowe Miasto (woj. mazowieckie), Kaczory (woj. wielkopolskie), Jedlnia-Letnisko (woj. mazowieckie), Olsztyn (woj. śląskie) oraz Iwaniska (woj. świętokrzyskie). W 2023 r. na mapie Polski przybędzie aż 15 nowych miast: Jeżów (woj. łódzkie), Dąbrowice (woj. łódzkie), Rozprza (woj. łódzkie), Ujazd (woj. mazowieckie), Latowicz (woj. mazowieckie), Bodzanów (woj. mazowieckie), Jastrząb (woj. mazowieckie), Jadów (woj. mazowieckie), Książ Wielki (woj. małopolskie), Czarny Dunajec (woj. małopolskie), Łopuszno (woj. świętokrzyskie), Piekoszów (woj. świętokrzyskie), Miękinia (woj. dolnośląskie), Włodowice (woj. śląskie) oraz Miasteczko Krajeńskie (woj. wielkopolskie). Wiesz, co to jest facelet lub gędźba? Oto 7 staropolskich słów, które wyszły z użytku, ale wciąż bawią Język polski zmienia się nieustannie. Jedne słowa zastępują inne. Tych kilka staropolskich słów od dawna uznaje się za anachronizmy. Oto 9 słów, o których znaczeniu mogliśmy już zapomn... Największa wioska w Polsce Największa wieś w Polsce pod względem powierzchni to Zawoja. Położona w województwie małopolskim, w powiecie suskim, przy granicy ze Słowacją wioska zajmuje powierzchnię ponad 100 kilometrów kwadratowych i 18 km długości, co czyni ją także najdłuższą polską wsią. Co ciekawe, ta licząca niespełna 6,5 tys. mieszkańców wieś – mimo że nie posiada praw miejskich – cieszy się dużą popularnością wśród turystów. Czy warto jechać do Zawoi? Zdecydowanie tak! Na odwiedzających czeka tu wiele atrakcji, m.in. Ośrodek Edukacyjny Babiogórskiego Parku Narodowego, Skansen im. Józefa Żaka, Klasztor Karmelitów Bosych czy Ścieżki edukacyjne Babiogórskiego Parku Narodowego. Z kolei największą wsią w Polsce pod względem liczby ludności są Kozy w województwie śląskim. Według dostępnych danych w bazie GUS, w 2022 roku wioska odnotowała 12 271 mieszkańców. Dla porównania – w Opatowicach, czyli najmniej zaludnionym polskim mieście, mieszka zaledwie 338 osób. Ranking największych wsi w Polsce Największą liczbę osób zamieszkujących wsie notuje województwo podkarpackie. Prawie 6 na 10 osób w tym regionie żyje w gospodarstwach wiejskich. Natomiast najbardziej zurbanizowanym województwem jest śląskie, gdzie nieco ponad 20% populacji to mieszkańcy wsi. Największe wsie w Polsce pod względem liczby mieszkańców – ranking: Kozy (woj. śląskie) – 12 271 mieszkańców; Koziegłowy (woj. wielkopolskie) – 11 878; Pawłowice (woj. śląskie) – 9771; Wola (woj. śląskie) – 8657; Jabłonna (woj. mazowieckie) – 8176; Świerklany (woj. śląskie) – 7652; Raszyn (woj. mazowieckie) – 7477; Sierakowice (woj. pomorskie) – 7373; Luzino (woj. pomorskie) – 7264; Józefosław (woj. mazowieckie) – 7130. Dane ze strony polskawliczbach.pl. Jak się nazywa najmniejsza wieś w Polsce? Położona w województwie lubelskim, w powiecie hrubieszowskim, Dąbrowa uchodzi za najmniejszą wieś w Polsce. W 2018 roku wioskę zamieszkiwały tylko dwie osoby – pan Marian Kołtunicki, który od ponad dekady piastuje funkcję sołtysa, oraz jego żona Zofia. – Mieszkamy tu sami już z pięć lat. Córki były, ale wyjechały do Zamościa. Jedna do pracy, druga się tam uczy. Nie chciały mieszkać na odludziu. Kto tu będzie siedział. Nawet większe wioski się wyludniają – zdradził Kołtunicki w rozmowie z Wirtualną Polską. Nie zawsze jednak tak było. W przeszłości wioska tętniła życiem, a liczba mieszkańców wynosiła 50 osób. Niestety z upływem czasu, opuszczone domy wyrastały tutaj jak grzyby po deszczu, co spowodowało, że dzisiaj Dąbrowa uważana jest za najmniejszą wieś w Polsce. – Linie energetyczne już u nas likwidują. Mi na razie prądu nie odcinają, ale na drugim końcu wsi słupy pozabierali. Dużo domów zostało, ale w domach nikogo nie ma – mówił sołtys dla WP. Źródła: Ustawa o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych, polskawliczbach.pl, Wirtualna Polska, własne.
Festiwale ludowe w Polsce. Sprawdź, jak spędzić wakacje z folklorem
Festiwale folklorystyczne to niezwykła okazja, żeby wrócić na chwilę do naszych korzeni, poczuć atmosferę dawnych wieków oraz dowiedzieć się czegoś o naszych przodkach.
W tym artykule: Festiwal Słowian i Wikingów Tydzień kultury beskidzkiej Sabałowe Bajania Festiwal Kultury Kresowej Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich Lato to czas wakacji, koncertów, imprez w plenerze i wszelkich festiwali. W tym gorącym okresie praktycznie co tydzień dzieją się wyjątkowe rzeczy. Na każdego czekają różne wydarzenia, które mogą być muzyczne, kulturalne, historyczne lub folklorystyczne. Te ostatnie weźmiemy dziś na tapet i przyjrzymy się, jakie festiwale ludowe warto odwiedzić. Festiwal Słowian i Wikingów Coroczna impreza, która odbywa się w pierwszy weekend sierpnia na wyspie Wolin. To jedna z większych tego typu imprez w tej części Europy. Podczas wydarzenia uczestnicy mogą podziwiać rekonstrukcję bitew. Festiwal przyciąga zarówno fanów mitologii słowiańskiej, polskiego średniowiecza, jak i historii wikingów. Wikingowie wciąż żyją w masowej wyobraźni. Czego nie wiemy o nich i ich krwawych wyprawach? Po raz pierwszy wikingowie wylądowali na skalistych wybrzeżach położonych na północ od Szkocji jakieś 1200 lat temu, dławiąc opór mieszkańców i zajmując ziemię. Przez prawie siedem wi... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/rekonstruktorzy-w-polsce-przed-inscenizacja-walki-wikingowie-zasluzyli-na-swoja-brutalna-reputacje-od-najmlodszych-lat-byli-szkoleni-do-walki-fot-david-guttenfelder-national-geographic-63af673.jpeg" width="938" height="528" alt="Rekonstruktorzy w Polsce przed inscenizacją walki. Wikingowie zasłużyli na swoją brutalną reputację: od najmłodszych lat byli szkoleni do walki. (fot. DAVID GUTTENFELDER/National Geographic)" title="Rekonstruktorzy w Polsce przed inscenizacją walki. Wikingowie zasłużyli na swoją brutalną reputację: od najmłodszych lat byli szkoleni do walki. (fot. DAVID GUTTENFELDER/National Geographic)" /> Co ważne, nasze losy przeplatały się z losami Normanów. A ostatnie odkrycie polskiego naukowca wykazało, że słynny król Harald Sinozęby, został pochowany we wsi Wiejkowo, niedaleko Wolina. Tegoroczne lato jest zatem idealną okazją, aby przybyć do świata pogańskich bóstw, gdzie Weles spotyka się z Odynem i wspólnie siadają do wieczerzy. Tydzień kultury beskidzkiej Jak sama nazwa wskazuje, festiwal ten trwa cały tydzień. W tym roku zaczyna się 30 lipca i potrwa do 7 sierpnia. Odbywa się w 9 miastach. Są to: Wisła, Szczyrk, Maków Podhalański, Oświęcim, Ujsoły, Jabłonków, Istebna, Bielsko-Biała. To będzie pierwsze i jedyne takie miejsce w Polsce. Już wkrótce oficjalne otwarcie Centrum Folkloru Polskiego „Karolin" Już w sobotę 4 września oficjalnie rozpocznie swoją działalność Centrum Folkloru Polskiego „Karolin”. To nowe miejsce na turystycznej mapie Polski i skarbnica wiedzy dla miłośników po... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/regionalna-polska-kultura-nareszcie-bedzie-miala-swoje-miejsce-juz-niedlugo-oficjalne-otwarcie-centrum-folkloru-polskiego-karolin1-bad712d.jpeg" width="938" height="626" alt="Regionalna polska kultura nareszcie będzie miała swoje miejsce. Już niedługo oficjalne otwarcie Centrum Folkloru Polskiego „Karolin"" title="Regionalna polska kultura nareszcie będzie miała swoje miejsce. Już niedługo oficjalne otwarcie Centrum Folkloru Polskiego „Karolin"" /> Jest to wielkie święto polskiego folkloru. Podczas wydarzenia uczestnicy mają możliwość poznać kulturę, tradycję i historię regionu, spotkać inspirujących ludzi, posłuchać ludowej muzyki i wytańczyć się do białego rana. Impreza jest również świetną okazją, aby udać się na wędrówkę w Beskidy i zobaczyć piękne, malownicze krajobrazy Śląska Cieszyńskiego. Sabałowe Bajania To festiwal folkloru polskiego, który w tym roku odbywa się w dniach 10–14 sierpnia w Bukowinie Tatrzańskiej. Podczas imprezy odbywają się konkurs gawędziarzy, instrumentalistów i śpiewaków ludowych oraz koncerty i przedstawienia teatralne. Na zainteresowanych czekają również różne atrakcje, m.in. konkurs strzelecki, kiermasz sztuki ludowej i wystawy fotograficzne. Kulminacją wydarzenia jest Sabałowa Noc, która odbywa się w bukowińskich termach. Festiwal Kultury Kresowej W dniach 19–21 sierpnia odbywa się 27. edycja Festiwalu Kultury Kresowej w Mrągowie. To pełne atrakcji wydarzenie, które zrzesza wszystkich zwolenników polskiego folkloru. Jak sama nazwa mówi, jego celem jest pamięć o Polsce z Kresów Wschodnich oraz jej tradycji i obrzędach. Podczas imprezy odbywają się koncerty zespołów pieśni i tańca z Litwy, Łotwy, Białorusi i Ukrainy. Na uczestników czekają wystawy sztuki, wieczory poetyckie, jarmark, kiermasze oraz możliwość spróbowania tradycyjnych, kresowych dań. Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich To wydarzenie odbywa się w stolicy Podhala – Zakopanem. W tym roku impreza zaczyna się 19 sierpnia i potrwa do 26 sierpnia. W wydarzeniu biorą udział polskie i zagraniczne zespoły ludowe, które rywalizują ze sobą w konkursie o „złotą ciupagę”. Podczas tych kilku dni mamy możliwość poznać góralski folklor, historię regionu i regionalną tożsamość mieszkańców. Kolorowy weekend w Otrębusach: byliśmy na otwarciu Centrum Folkloru Polskiego Folklor nie musi być nudny! Na Mazowszu powstało właśnie niezwykłe miejsce dokumentujące polskie zwyczaje ludowe Na miejscu czekają różne atrakcje, np. Kiermasz Sztuki Ludowej, festiwalowa wioska, wieczory przy ognisku i muzyce oraz degustacja tradycyjnych polskich potraw. Festiwal jest dobrą okazją do wędrówek po dolinach i szlakach Tatr oraz wypoczęcia w uzdrowiskowych podhalańskich termach.