National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-08-04T12:50:09.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: 200 metrów pod ziemią odkryli sanktuarium sprzed 2 tys. lat. Rzymianki czciły tu tajemniczą „Panią”
items: Mistrzowie epoki lodowcowej. W Niemczech odnaleziono unikatowe figurki ptaków
items: Wśród ruin Starego Książa odkryto metalowy krzyżyk. Pochodzi sprzed chrztu Polski
items: Pleń na szlaku w Beskidzie Niskim. To zjawisko tak rzadkie, że uważano je za przepowiednię
items: Nago, tyłem i o północy. Tak miała działać magia dawnych Słowian
items: „Prototyp” Stonehenge odkryty. To niezwykłe znalezisko ma 5000 lat
items: Czas zmarłych, złych duchów i sabatów czarownic. Noc Walpurgii to ludowe święto, którego nie pokonało chrześcijaństwo
items: Noc Kupały i Sobótka. Jak dawni Słowianie świętowali letnie przesilenie?
items: Klątwa egipskiej niewolnicy na ołowianej tabliczce. Wyjątkowe odkrycie z terenu Europy
items: Martwa małpa ubrana w pióra strusia. Poznaj niezwykłe sekrety szamanów zza oceanu
items: Koją czy wywołują irytację? Oto jak ptasie głosy manipulują naszym mózgiem
items: Niezwykły dowód na wczesne udomowienie gołębi. Wskazuje na to ich dieta zbliżona do ludzkiej
items: Znalazł złoto podczas spaceru. To unikatowe okucie miecza, które było darem dla bóstw
items: Niewidzialny porządek na wiosennym niebie. Kalendarz ptasich przylotów się zmienia
items: Co pili mieszkańcy Podlasia 4500 lat temu? W skorupach ceramicznych odkryto ślady alkoholu
items: Wyjątkowe znalezisko na Gęsim Wzgórzu. Archeolodzy badają rytualną platformę
items: Demony i upiory w dawnej Polsce. Między wiarą w czary a surowym prawem Sarmatów
items: Mały książę z kurhanu. Nowe odkrycia z epoki brązu
items: Dlaczego chrześcijaństwo wygrało? Sekret sukcesu Jezusa oczami eksperta
items: Po co Majowie grali w piłkę? Odpowiedź kryje się w mitologii
items: Piramida z błota i drewna. Zagadka największego kurhanu Skandynawii rozwiązana?
items: Tak pachniały modlitwy dwa tysiące lat temu. „Życie religijne mieszkańców Pompejów staje się namacalne”
items: Herkules czy Herakles? Poznaj prawdę o herosie, który stał się symbolem potęgi Rzymu
items: Tak Singapur witał Rok Ognistego Konia. Dźwięki i obrazy zlewają się tu w jedno wielkie święto odrodzenia
items: Plac budowy pełen niespodzianek. Pod ziemią skrywała się starożytna świątynia

200 metrów pod ziemią odkryli sanktuarium sprzed 2 tys. lat. Rzymianki czciły tu tajemniczą „Panią”
type: item
date: 2026-08-06T07:00:33.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: cesarstwo rzymskie
subject: hiszpania
subject: jaskinie
subject: kobiety
subject: odkrycia archeologiczne
subject: religie
subject: starożytność
subject: wierzenia
description: Naukowcy odkryli w hiszpańskiej jaskini Cova Dones ślady niezwykłego kultu. Ponad 200 metrów pod ziemią kobiety gromadziły się, by składać ofiary rzymskiej bogini. Świadczą o tym łacińskie inskrypcje. W tej samej pieczarze ludzie wykonali malowidła już 23 tysiące lat wcześniej!
encoded: W 2023 roku archeolodzy ogłosili ważne odkrycia. W jaskini Cova Dones w Millares pod Walencją odkryto jeden z najważniejszych zespołów pradziejowych malowideł naskalnych we wschodniej Hiszpanii, datowany na ponad 24 000 lat. Kolejny rok przyniósł zaskakujące ustalenie. Ponad 200 metrów w głąb jaskini odnaleziono ślady po aktywności z czasów starożytnego Rzymu, czyli późniejsze od tych znanych o… 23 tysiące lat! Jaskiniowe sanktuarium Najnowsza kampania archeologiczna z maja i czerwca 2026 roku w Cova Dones przyniosła kolejne znaleziska. – To, co kiedyś było rzymskim sanktuarium z około piętnastoma inskrypcjami, rozrosło się do 120, co czyni je największym znanym zbiorem łacińskich inskrypcji w jaskini-sanktuarium w całym Cesarstwie Rzymskim. Połączone badania tych inskrypcji i zachowanych materiałów archeologicznych pozwolą na dokładniejszą rekonstrukcję praktyk rytualnych praktykowanych w tym miejscu na przestrzeni wieków – wyjaśniają koordynatorzy projektu z Uniwersytetów w Alicante i Saragossie. Inskrypcje wykonano głównie w I i II wieku n.e. Napisy te nie są przypadkowymi bazgrołami. O czym nam mówią? Kim była Pani z Jaskini? Odszyfrowania inskrypcji podjęli się prof. Silvia Alfayé i Sergio García-Dilsa. W ich ocenie pięć inskrypcji jest o charakterze wotywnym. Wskazują, że w jaskini czczono bóstwo żeńskie nazywane z szacunkiem Domina, czyli „Pani”. Co niezwykle intrygujące, w trzech tekstach pojawia się określenie malaci – dotychczas nieznany w literaturze naukowej przydomek, który prawdopodobnie odnosi się do specyficznych cech tej bogini, być może związanych z wodą obecną w jaskini. Istnienie wielu inskrypcji dedykowanych tej samej bogini dowodzi – zdaniem archeologów – że nie mamy do czynienia z przypadkowymi wizytami, lecz z zorganizowanym i konkretnym kultem. Przęśliki i pierścienie. Namacalne dowody kobiecej obecności Archeolodzy nie mają wątpliwości, że jaskinia Cova Dones w czasach rzymskich była sanktuarium zdominowanym przez kobiety. Wskazują na to ni…

Sanktuarium-w-jaskini-aed9bbe.jpg
width: 1575
height: 1050

Mistrzowie epoki lodowcowej. W Niemczech odnaleziono unikatowe figurki ptaków
type: item
date: 2026-07-31T12:55:28.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: jaskinie
subject: niemcy
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: sztuka
subject: wierzenia
description: Czy pradziejowi ludzie potrafili tworzyć miniaturowe arcydzieła? Odkrycie w jaskini Hohle Fels w Niemczech udowadnia, że tak. Znalezione figurki ptaków, ważące zaledwie gram, to najmniejsze tego typu obiekty na świecie. Zabytki rzucają nowe światło na duchowość i zdolności manualne naszych przodków.
encoded: Jaskinia Hohle Fels, położona w Jurze Szwabskiej w południowo-zachodnich Niemczech, od lat dostarcza naukowcom dowodów na niezwykłą kreatywność naszych przodków. To tutaj odnaleziono jedne z najstarszych znanych przykładów sztuki figuralnej, pochodzące z okresu kultury oryniackiej, czyli czasu przybycia pierwszych ludzi współczesnych do regionu górnego Dunaju. Region ten, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, jest unikatowym archiwum życia sprzed 40 000 lat. Archeolodzy z Uniwersytetu w Tybindze, prowadzący tam regularne wykopaliska, ogłosili właśnie odkrycie dwóch miniaturowych figurek ptaków, które ze względu na swoją rangę zostały uznane przez nich za „znalezisko roku”. Artefakty pochodzą z bogatych warstw. Wcześniej odkryto w nich m.in. jedną z najsłynniejszych paleolitycznych Wenus, określaną mianem Wenus z Hohle Fels, czyli sugestywną figurkę ukazującą kobietę. Miniaturowe cuda z kości mamuta To, co wyróżnia nowo odkryte figurki, to ich zdumiewająco mały rozmiar. Rzeźby mają wymiary około 2 x 1 x 0,5 cm, co czyni je wielkością zbliżonymi do paznokcia kciuka! W porównaniu do innych figurek z tego okresu, które zazwyczaj mierzą od 3 do 9 cm, te są najmniejszymi znanymi nam egzemplarzami. Wykonano je z ciosów mamuta (kości słoniowej), a ich waga jest piórkowa – wynosi odpowiednio 1,3 oraz 0,7 grama. Mimo tak mikroskopijnej skali, artyści epoki lodowcowej zdołali zawrzeć w nich mnóstwo szczegółów. Ptaki uchwycone w ruchu Analiza figurek pozwala na unikatowy wgląd w to, jak pierwsi ludzie obserwowali naturę. W przeciwieństwie do wielu innych rzeźb z Jury Szwabskiej, które przedstawiają zwierzęta w pozach statycznych, ptaki z Hohle Fels zdają się być uchwycone podczas konkretnych czynności. – Rzeźbienia nie są silnie stylizowane, lecz zawierają wiele szczegółowych i unikatowych cech. W tym przypadku artysta uwiecznił szczegółowe obserwacje, które pozwalają nam zastanowić się, jaki gatunek ptaka został przedstawiony i co ten ptak mógł robić – mówi szef wyko…

ptaki-b7f448b.jpg
width: 1575
height: 1050

Wśród ruin Starego Książa odkryto metalowy krzyżyk. Pochodzi sprzed chrztu Polski
type: item
date: 2026-07-29T11:39:32.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: chrześcijanie
subject: chrześcijaństwo
subject: dolny śląsk
subject: polska zabytki
subject: religie
subject: ruiny
subject: średniowiecze
subject: wierzenia
subject: zabytki
subject: zamki
subject: zamki w Polsce
description: Wśród ruin Starego Książa w województwie dolnośląskim archeolodzy znaleźli niezwykły zabytek. Jest to niewielki metalowy krzyżyk sprzed ponad tysiąca lat. To jeden z najstarszych dowodów na chrześcijaństwo na obecnych polskich ziemiach.
encoded: Zamek Stary Książ, położony na malowniczym, stromym cyplu skalnym na wysokości 410 m n.p.m., przez stulecia pozostawał w cieniu swojego potężniejszego sąsiada – Zamku Książ. Przez długi czas polscy badacze uważali go za XIX-wieczną „romantyczną ruinę”, wzniesioną jedynie w celach estetycznych przez architekta Christiana Wilhelma Tischbeina. Źródła z XVII wieku wspominały o „pozostałościach pogańskiego zamku”, co sugerowało, że Tischbein wzniósł konstrukcję na fundamentach autentycznej, wiekowej warowni. Po latach domniemań naukowcy poznali prawdę i to dzięki wykopaliskom. W czasie prac natknięto się na niezwykły zabytek. Odkrycie, które zaskoczyło badaczy W marcu 1991 roku zespół archeologów pod kierunkiem Krzysztofa Jaworskiego z Uniwersytetu Wrocławskiego rozpoczął badania wykopaliskowe na Starym Książu. Łopaty badaczy natrafiły na coś, co zrewidowało mapę osadniczą regionu. Oprócz ceramiki z XIII wieku odkryto zespół zabytków wskazujących na istnienie tu potężnego, wieloczłonowego grodu słowiańskiego z przełomu IX i X wieku. Później w tym samym miejscu stanął zamek Bolka I Surowego. Wśród licznych wczesnośredniowiecznych znalezisk żelaznych, takich jak fragmenty topora typu bradatice czy płacidła, znaleziono mały przedmiot, który zelektryzował archeologów. Był to kilkucentymetrowy, równoramienny krzyżyk. Z czego wykonano zagadkowy krzyżyk? Krzyżyk precyzyjnie wycięto z miedzianej blachy o grubości 0,8 mm. Tym, co czyni go wyjątkowym, jest jednostronne pozłocenie. Naukowcy przypuszczają, że nie był to przedmiot noszony na szyi, lecz aplikacja – okucie zdobiące drewnianą skrzyneczkę na relikwie lub oprawę drogocennej księgi. Na krawędziach krzyżyka zachowały się ślady po otworkach na nity (o średnicy ok. 1,5 mm), które służyły do przytwierdzenia go do podłoża. Zabytek, który „zmieniał” swój wiek Tuż po odkryciu w 1991 roku krzyżyk został sklasyfikowany jako zabytek późnośredniowieczny. Naukowcy nie byli w stanie znaleźć innych podobnych obiektów z wcześniejszych ok…

krzyz-z-ksiaza-3341037.jpg
width: 1688
height: 1125

Pleń na szlaku w Beskidzie Niskim. To zjawisko tak rzadkie, że uważano je za przepowiednię
type: item
date: 2026-07-22T12:42:03.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: beskidy
subject: obserwacje
subject: owady
subject: polska
subject: wierzenia
description: W Beskidzie Niskim zaobserwowano pleń, czyli bardzo rzadkie zachowanie larw niewielkiego owada – ziemiórki pleniówki. Gąsienice tej niewielkiej muchówki łączą się w roje, złożone z setek osobników, wyglądających z pozoru jak jeden organizm. Cel takiego zachowania pozostaje nieznany, choć obserwowano je już setki lat temu.
encoded: Obserwacji dokonał internauta Jakub Urlich na szlaku w Beskidzie Niskim. Jak przekazał we wpisie na Facebooku, widział po drodze kilkanaście pleni, jeden z nich miał formę koła. Kilkanaście pleni to obserwacja niezwykle rzadka – nawet jeden to osobliwe zjawisko. Plenie od wieków mają swoje miejsce w ludowych wierzeniach, nie tylko w Polsce. Dziś powszechność internetu i mediów społecznościowych sprawia, że co roku dowiadujemy się o kilku obserwacjach plenia w naszym kraju. Miesiąc temu widziano go także w Tatrach. Po co owadom pleń? Za to niezwykłe zjawisko odpowiada mały owad o długości niespełna centymetra: ziemiórka pleniówka (Sciara militaris). Tej niepozornej muszki w formie dorosłej zapewne nigdy nie dostrzeżemy wędrując po lesie. Pleń formują jej bezwłose, niemal przezroczyste larwy. Pojedynczej larwy też byśmy nie zauważyli, ale plenie mogą składać się z tysięcy osobników. Po co larwom ziemiórki taka strategia? Tu możemy jedynie spekulować. Być może chodzi o poszukiwanie jedzenia, dogodnych miejsc do przepoczwarzenia się albo jest to po prostu strategia ułatwiająca przetrwanie. Relatywnie duży „obiekt”, jakim jest pleń może zniechęcić owadożerne ptaki lub inne owady, które upolowałyby pojedynczą larwę, ale z wieloma sobie nie poradzą. Zarówno dorosłe ziemiórki pleniówki, jak i ich delikatne larwy potrzebują środowiska o wysokiej wilgotności. To właśnie jedna z przyczyn rzadkich obserwacji plenia. Choć lasów mamy dużo, nie wszędzie ściółka jest na tyle wilgotna, by żyły w niej ziemiórki. Pierwszy polski opis plenia i wierzenia ludowe Za pierwszy polski opis gatunku odpowiada Maksymilian Nowicki. Jego artykuł „O pleniu Kopalińskim i lęgnącej się z niego pleniówce” ukazał się w 1868 roku w „Roczniku Towarzystwa Naukowego Krakowskiego”. Nowicki opisuje w nim często obserwacje plenia w wiosce Kopalin pod Bochnią, ale zagłębia się też w ludowe wierzenia, ustne przekazy, pisemne świadectwa i inne artykuły naukowe. „Liptacy na południowej stronie Tatr zwą go żyremy)…

AdobeStock308479027-498879a-rotated.jpeg
width: 5689
height: 3793

Nago, tyłem i o północy. Tak miała działać magia dawnych Słowian
type: item
date: 2026-07-09T07:01:26.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: magia
subject: religie
subject: słowianie
subject: wierzenia
description: Zioła zbierane o północy, amulety ukrywane pod progiem, wróżby z kichnięcia i zaklęcia mające wzbudzić miłość. W dawnych wierzeniach magia przenikała codzienne życie, choć wiele przypisywanych średniowieczu zwyczajów znamy dopiero z późniejszego folkloru.
encoded: Spis treści: Czy chrześcijaństwo wyparło dawne wierzenia Słowian? Boruta, utopce i zioła zbierane o północy. Tak działał świat dawnych wierzeń Nago, tyłem i o północy. Tak próbowano zdobyć miłość i szczęście Kichnięcie, kometa i pierwsza kąpiel dziecka. Tak odczytywano znaki Magia, wróżby i rytuały ochronne przez stulecia były częścią codziennego życia. Pomagały oswoić chorobę, niepewność, pogodę czy sprawy sercowe, a dawne wierzenia często przenikały się z chrześcijaństwem i późniejszym folklorem. Nie wszystkie zwyczaje przypisywane dziś średniowieczu rzeczywiście pochodzą z tej epoki, ale wiele z nich pokazuje, jak silna była potrzeba dostrzegania w świecie ukrytych znaków i nadprzyrodzonych zależności. Czy chrześcijaństwo wyparło dawne wierzenia Słowian? Wraz z chrztem Polski i chrystianizacją ziem polskich zaczęły przenikać na nie wzorce kultury chrześcijańskiej Europy, w tym piśmiennictwo, architektura i nowe formy organizacji życia religijnego. Proces ten nie polegał jednak wyłącznie na łagodnym wchłanianiu wcześniejszych wierzeń. Kościół zwalczał dawne kulty i obrzędy, a jednocześnie niektóre lokalne zwyczaje stopniowo przekształcały się i otrzymywały chrześcijańskie znaczenie. Tak było między innymi z obchodami przesilenia letniego, których elementy przetrwały w tradycji nocy świętojańskiej, choć ich forma zmieniała się przez stulecia. Podobnie chrześcijańskie obchody związane ze wspominaniem zmarłych mogły na ziemiach polskich przejmować pewne elementy wcześniejszych praktyk. Nie oznacza to jednak, że Dzień Zaduszny jest po prostu schrystianizowaną wersją dziadów. Równie ostrożnie należy mówić o zwyczajach takich jak topienie marzanny, zdobienie jaj czy śmigus-dyngus – mają one złożoną historię i nie zawsze da się je bezpośrednio wyprowadzić z religii przedchrześcijańskich. Jasełka natomiast są tradycją chrześcijańską, wyrosłą ze średniowiecznych widowisk bożonarodzeniowych, choć z czasem wchłonęły liczne elementy lokalnego folkloru. W przedchrześcijańskich…

noc-kupaly-GettyImages-800692022-c862b71.jpg
width: 3742
height: 2495

„Prototyp” Stonehenge odkryty. To niezwykłe znalezisko ma 5000 lat
type: item
date: 2026-06-23T11:28:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: anglia
subject: archeologia
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: religie
subject: stonehenge
subject: wierzenia
description: Każdego roku tysiące ludzi przybywają na wschód słońca w Stonehenge w dni przesilenia letniego. Ale 5 km dalej, 500 lat przed powstaniem kamiennego kręgu, ludzie robili to samo za pomocą nieco innej konstrukcji. Można ją uznać za prototyp kamiennego Stonehenge.
encoded: Stonehenge, czyli kamienny krąg sprzed 4500 lat, stał się ikoną popkultury na równi z popiersiem Nefertiti czy piramidami. Znajduje się kilkanaście kilometrów miasta Salisbury w hrabstwie Wiltshire w południowej Anglii. Mało kto jednak wie, że jest to tylko jeden z bardzo wielu obiektów związanych z dawnymi rytuałami w okolicy. Archeologiczny krajobraz Stonehenge Stonehenge znajduje się w centrum niezwykle bogatego krajobrazu archeologicznego, w którym odkryto liczne zabytki i struktury z różnych okresów prehistorycznych. Do najważniejszych obiektów i znalezisk w otoczeniu Stonehenge należy m.in. Durrington Walls, czyli ogromny kompleks obrzędowy zbudowany z drewna i ziemi, który prawdopodobnie był połączony ze Stonehenge za pomocą rzeki Avon. Badania geofizyczne ujawniły liczne okrągłe kurhany oraz mniejsze monumenty. Dużo jest struktur w postaci wałów ziemnych. Archeolodzy uważają, że tysiące lat temu było to duże centrum kultowe. To w tym bogatym pradziejowym krajobrazie doszło niedawno do ważnego znaleziska. Odkrycie dzięki… wojsku Badacze z Wessex Archaeology pod kierunkiem dr. Phila Hardinga prowadzili wykopaliska ratunkowe w Bulford, 5 kilometrów od Stonehenge. Powstają tam kwatery dla wojska. W skali prehistorycznego krajobrazu sakralnego to niewielka odległość. Co udało się odkryć? Nie brzmi to spektakularnie. Archeolodzy odkryli łącznie 48 jam, których wypełnisko wydatowano radiowęglowo na około 2950 r. p.n.e. W ich wnętrzu odkryto liczne ślady aktywności ludzi, takie jak ceramika, kości zwierzęce, obrobione krzemienie oraz węgiel drzewny. Jamy były częścią założenia, którego głównym elementem były dwa drewniane słupy ustawione w odległości 120 metrów od siebie. Pradziejowa astronomia Naukowcy sądzą, że dwa drewniane słupy zostały rozmieszczone tak, aby tworzyć linię, która celowała bezpośrednio na wschód słońca podczas przesilenia letniego oraz na zachód słońca podczas przesilenia zimowego. – Z dokładnością do jednego stopnia! – twierdzi dr Fabio Silvy, k…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/06/9600b1e8-01b5-43d1-ab3e-c1cf88c1744b-8954087.jpg
width: 2048
height: 1255

Czas zmarłych, złych duchów i sabatów czarownic. Noc Walpurgii to ludowe święto, którego nie pokonało chrześcijaństwo
type: item
date: 2026-06-20T09:27:37.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: religie
subject: święta
subject: wierzenia
subject: zwyczaje
description: Jeden raz w roku, w nocy z 30 kwietnia na 1 maja, zmarli i złe duchy mieli swój bal. Czarownice zlatywały na sabat, a lękający się ich ludzie rozpalali ogniska, by światło chroniło żywych przed zakusami złego. To wywodzące się z folkloru nordyckiego i celtyckiego święto wiosny i płodności starano się przekształcić w dzień ku czci świętej Walpurgii. Jednak tradycja wygrała z wiarą.
encoded: Spis treści: Od wierzeń ludowych po „Fausta” Oczyszczająca moc ognia Sabat czarownic Ludowe święto wiosny Tradycja jest wciąż żywa Noc Walpurgii należy do najbardziej tajemniczych i synkretycznych świąt europejskich. Jest specyficzną mieszanką dawnych obrzędów pogańskich, chrześcijańskiego kultu świętej Walburgi, zwyczajów związanych z nadejściem wiosny oraz ludowych wierzeń o czarownicach. Od wierzeń ludowych po „Fausta” Noc z 30 kwietnia na 1 maja przez stulecia była postrzegana jako czas odrodzenia natury, jak również moment szczególnej aktywności sił nadprzyrodzonych. Popularność wątku związanego z czarownicami zawdzięczamy samemu Goethemu, który w pierwszej części „Fausta” opisał sabat czarownic. Wątek podchwycił i rozwinął w powieści „Mistrz i Małgorzata” Bułhakow, tworząc barwny opis balu u diabła oraz Wieniedikt Jerofiejew w dramacie „Noc Walpurgi, albo kroki Komandora”. Jednak nim Noc Walpurgii trafiła do tradycji literackiej, była pogańską tradycją, którą próbowano przykryć chrześcijańskim świętem. Nazwa święta wywodzi się od anglosaskiej zakonnicy z VIII wieku św. Walburgi (Walpurgi). Walburgia pochodziła z zamożnego i wpływowego rodu z Wessexu. Była siostrą św. Willibalda i siostrzenicą św. Bonifacego. Wspierała św. Bonifacego podczas misji chrystianizacyjnej prowadzonej na ziemiach niemieckich. Po śmierci Walburgia została otoczona kultem. Miała chronić m.in. przed czarami, burzami i innymi niebezpieczeństwami. Dzień jej wspominania wyznaczono na 1 maja, co sprawiło, że chrześcijańskie święto nałożyło się na istniejące wcześniej obrzędy ludowe. Oczyszczająca moc ognia Korzeni Nocy Walpurgii należy szukać w celtyckim święcie Beltaine związanym z początkiem lata. Celtowie wierzyli, że tej nocy granica między światem ludzi a światem istot nadprzyrodzonych staje się wyjątkowo cienka. Gaszono domowe ogniska, a następnie rozpalano nowe święte płomienie symbolizujące odrodzenie życia. Ogień miał moc oczyszczającą i ochronną, a jego dym chronił ludzi, zwierzęta…

Noc-Walpurgii-194bdf2.jpg
width: 3485
height: 2506

Noc Kupały i Sobótka. Jak dawni Słowianie świętowali letnie przesilenie?
type: item
date: 2026-06-20T07:16:37.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: chrześcijanie
subject: religie
subject: słowianie
subject: średniowiecze
subject: tradycje
subject: wierzenia
description: Ogień płonący na wzgórzach, skoki przez płomienie, wróżby z wianków puszczanych na wodę i poszukiwanie legendarnego kwiatu paproci. Słowiańskie święto związane z letnim przesileniem było pełne zmysłowości i magii. Poznaj historię tych niezwykłych obrzędów i dowiedz się, w jaki sposób przetrwały one do naszych czasów.
encoded: Najdłuższy dzień w roku na półkuli północnej ma miejsce zawsze między 20 a 22 czerwca. Ten moment określany jest letnim przesileniem. Ludzie od tysiącleci spoglądali w niebo. Dlatego zwracali uwagę na tego typu zjawiska – nie tylko przesilenia (zimowe i letnie), ale też na równonoce wiosenne i jesienne, gdy dzień trwa tyle samo co noc. Przesilenie letnie związane jest z bardzo ważnym świętem czczonym przez dawnych Słowian. Jaki był jego przebieg? Słowiański kalendarz obrzędowy Wygląda na to, że dla Słowian w czasów przed nastaniem chrześcijaństwa kluczowe znaczenie miały święta związane z porami roku. Można powiedzieć wręcz o cyklu solarnym oraz cyklu wegetacyjnym. Słowianie, będący rolnikami, dostrzegali zbieżność zjawisk z cyklem życia roślin, które uprawiali. W momencie przesilenia zimowego świętowali Szczodre Gody. Obchodzone w momencie przesilenia zimowego, symbolizowały śmierć i odrodzenie boga słońca, Dadźboga, oraz początek nowego roku solarnego Wiosną celebrowano z kolei Jare Gody. Odbywały się w momencie równonocy wiosennej, oznaczającej początek cyklu wegetacyjnego, wygnanie zimy (topienie Marzanny) i przebudzenie sił witalnych. Z kolei Dziady przypadały na przełom października i listopada. Był to kluczowy czas kultu przodków, kiedy według wierzeń bramy zaświatów zostają były dla dusz zmarłych. Jak Słowianie świętowali przesilenie letnie? Noc przesilenia letniego w czasach pogańskich była hucznie świętowana. Rozpalano ogniska na wzgórzach. Wokół nich tańczono i śpiewano oraz skakano przez płomienie. Parom, którym udało się z sukcesem przeskoczyć przez płomienie, wróżono udane małżeństwo. Odbywały się też rytuały magiczne. Do ognisk wrzucano zioła, w tym bylicę czy werbenę. Miało to spowodować, że dzień zostanie uleczony, a słońce – wskutek tego zabiegu magii sympatycznej – uzyska siłę do zdominowania ciemności. Aromatyczne rośliny miały też chronić domostwa przed złem i bydło przed chorobami. Integralną częścią obchodów było rzucanie wianków na wodę, co m…

---1856-7710a3b.jpg
width: 1280
height: 820

Klątwa egipskiej niewolnicy na ołowianej tabliczce. Wyjątkowe odkrycie z terenu Europy
type: item
date: 2026-06-19T06:50:43.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: europa
subject: holandia
subject: magia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytny rzym
subject: wierzenia
description: Czy egipska niewolnica mogła rzucić urok na północy Europy? Badacze rozszyfrowali tekst na ołowianej tabliczce znalezionej w Holandii. Unikalne połączenie greckiego języka, rzymskich imion i egipskiej magii rzuca nowe światło na wierzenia i codzienne życie w Cesarstwie Rzymskim.
encoded: Czy magia i rzucanie uroków to pieśń przeszłości? Okazuje się, że wcale nie. W 2017 roku na zlecenie kanału CI Polsat zapytano o to Polaków. Połowa badanych zadeklarowała doznania nadprzyrodzone, co dowodzi, że ludzki umysł nie jest w pełni racjonalny. W świecie starożytnym magia była jeszcze bardziej zakorzeniona. Stosowano nią jako realne narzędzie używane w codziennych sporach. Antyczne tabliczki klątw stanowiły mroczny element ówczesnej religijności. Magiczny ołów W pierwszych wiekach naszej ery tradycje magiczne (egipskie, bliskowschodnie, żydowskie) coraz silniej się ze sobą mieszały i rozprzestrzeniały po całym Imperium Rzymskim. W celu praktyk magicznych stosowano tabliczki tworzone z ołowiu, ponieważ był to materiał łatwy w obróbce, ciężki i chłodny w dotyku, co – jak wierzono w antyku – nadawało mu właściwości „wiązania” sił nadprzyrodzonych. Jednak był to też surowic szkodliwy dla zdrowia, co wpłynęło na zdrowie ówczesnych ludzi. Tabliczek używano, aby wpłynąć na przeciwników w czasie spraw sądowych, rywali sportowych czy konkurentów w miłości. Po wyryciu zaklęć tabliczki zakopywano w ziemi, by przekazać prośbę bóstwom rzymskim (ale nie tylko) i demonom. Sensacja pod placem ratuszowym w Heerlen Niedawne wykopaliska w holenderskiej gminie Heerlen, gdzie niegdyś znajdowała się rzymska osada wojskowa Coriovallum, przyniosły właśnie takie znalezisko. Pod placem ratuszowym, w dawnej jamie śmietnikowej, zespół holenderskich archeologów natrafił na ołowianą tabliczkę o wymiarach 9,3 na 4,8 centymetra. Artefakt ten, datowany na II wiek n.e., pokryty był napisami, które na pierwszy rzut oka były nieczytelne. Jednak badacze z Uniwersytetu w Heidelbergu podjęli się trudnego zadania odczytania zawartych na nim inskrypcji. Niezwykła fotografia pomaga badaczom Odczytanie drobnych liter na utlenionym ołowiu wymagało zastosowania najnowocześniejszych metod. Instytut Papirologii w Heidelbergu wykorzystał technikę RTI (Reflectance Transformation Imaging). Jest to komputero…

heerlencursetablet1920-f6245de.jpg
width: 1220
height: 686

Martwa małpa ubrana w pióra strusia. Poznaj niezwykłe sekrety szamanów zza oceanu
type: item
date: 2026-05-26T12:39:38.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: ameryka południowa
subject: małpy
subject: mumia
subject: szamanizm
subject: wierzenia
subject: zwierzęta
description: Pojedyncze znalezisko rzadko zmienia całe postrzeganie dawnych kultur, ale zagadkowa mumia z Ameryki Południowej właśnie tego dokonała. Zespół naukowców pod kierownictwem dr. Bernardo Urbaniego po raz pierwszy przebadał wyjątkową mumię wyjca czarno-złotego. Zwierzę, przyozdobione w misterny strój z piór egzotycznych ptaków, okazało się bezcennym kluczem do zrozumienia mistycznych, szamańskich rytuałów sprzed stuleci. Ale nie wszyscy mogą być gotowi je poznać.
encoded: Kiedy myślimy o mumiach, nasza wyobraźnia natychmiast wędruje ku spalonej słońcem dolinie Nilu lub jałowym, skrajnie suchym krańcom chilijskiej pustyni Atakama. Środowisko rzadko pozwala na przetrwanie tkanek miękkich w wilgotnym i ciepłym klimacie, przez co starożytne szczątki organiczne z takich rejonów uważa się za absolutne anomalie. Odkryta na nowo w europejskich magazynach muzealnych mumia z subtropikalnego regionu Gran Chaco (znajdującego się na pograniczu Argentyny, Boliwii i Paragwaju) jest imponująca nie tylko przez swoją walkę z mechanizmami rozkładu, ale przede wszystkim pozwala inaczej spojrzeć na świat rdzennych wierzeń zza oceanu – a w nim granica między człowiekiem a zwierzęciem niemal całkowicie się zaciera. Żeby go jednak zrozumieć, należy porzucić na chwilę optykę mieszkańca Starego Kontynentu. Zrobione? To wejdźmy do krainy czarów. Zagadkowy podarunek z subtropikalnego lasu Historia tego niezwykłego artefaktu w Europie rozpoczęła się pod koniec XIX wieku. Dokładnie 28 maja 1892 roku tajemniczy darczyńca, zapisany w dokumentach jako Th. Lamp, przekazał nietypowy obiekt do Muzeum Etnograficznego w Kilonii. W 1995 roku zbiory te przejęło Muzeum Archeologiczne na zamku Gottorf w Niemczech. Przez ponad stulecie uważano, że to współczesne dzieło rzemiosła ludowego – ciekawostka przywieziona statkiem z Montevideo w Urugwaju. Ówczesna nota katalogowa opisywała znalezisko jako „wyjca z Gran Chaco w Argentynie, owiniętego w kobiecą szatę wykonaną z piór nandu”. Obiekt pozostawał kompletnie niezbadany aż do teraz. Dr Bernardo Urbani wraz z zespołem postanowił zastosować pełen wachlarz nowoczesnych metod badawczych: od analiz genetycznych i fenotypowych, przez badania izotopowe, aż po datowanie radiowęglowe. Wyniki przyniosły sensację. Okazało się, że zwierzę nie jest współczesną pamiątką turystyczną, lecz okazem historycznym. Małpa zmarła między 1475 a 1644 rokiem, czyli na przełomie epoki prekolumbijskiej i wczesnokolonialnej. Co więcej, to jedna z zaledwi…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-05-25T144344.642-cd44e5e.jpg
width: 2700
height: 1800

Koją czy wywołują irytację? Oto jak ptasie głosy manipulują naszym mózgiem
type: item
date: 2026-05-23T09:31:56.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona gatunkowa
subject: ptaki
subject: wierzenia
subject: wiosna
description: Przez wieki ptasie głosy interpretowano jako zapowiedź wiosny, szczęścia, a czasem nawet śmierci. Dziś wiemy, że za tymi dźwiękami kryje się coś więcej niż ludowa wyobraźnia – to złożony system komunikacji, który wpływa także na nas.
encoded: Spis treści: Ptasie głosy w tradycji i współczesności Tajemnice ptasiej komunikacji Wpływ ptasich dźwięków na nasz mózg Ptasie trele od wieków towarzyszą człowiekowi. Dziś wiemy, że mają one korzystny wpływ na nasze zdrowie psychiczne. Aby usłyszeć ptaki, wystarczy udać się na łono natury, wyciszyć się i zacząć dostrzegać otaczające nas ptaki. Dawniej jednak przypisywano tym dźwiękom różne znaczenia – od zapowiedzi wiosny i szczęścia, aż po przestrogę, niepokój, a nawet zwiastowanie śmierci. Ptasie głosy w tradycji i współczesności Jeszcze w XX wieku ptasi świergot próbowano interpretować na różne sposoby. Choć dziś może się to wydawać zabawne, śpiew ptaków w zależności od gatunku bywał uznawany zarówno za zapowiedź nadejścia wiosny, jak i – w skrajnych przypadkach – za zwiastun nadchodzącej śmierci. Już na przedwiośniu z obrzeży lasów i zadrzewień śródpolnych dobiega charakterystyczny głos trznadla (Emberiza citrinella). Dawniej w krajobrazie rolniczym, gdzie ludzie mieli bliższy kontakt z przyrodą, jego wokalne popisy interpretowano żartobliwie słowami: „Nie będzie suchej kobyle niiiiic”. Jak podkreśla Jan Sokołowski w „Ptakach ziem polskich”: „tym samym lud uważa trznadla za zwiastuna wiosny przynoszącego pociechę, bo jeśli kobyła dotąd nie zdechła, to na pastwisku z pewnością przyjdzie do siebie”. W tradycyjnym odbiorze ludowym śpiew trznadla uznawano za zapowiedź nadchodzącej wiosny i poprawy warunków w gospodarstwie, wiążąc jego aktywność z końcem najtrudniejszego okresu zimowego oraz oczekiwaniem na odnowienie pastwisk i zapasów paszy. „Pójdź, pójdź w dołek pod kościołek” – tak interpretowano niegdyś u nas głos sowy pójdźki (Athene noctua), jednego z 10 gatunków sów regularnie gniazdujących w Polsce. Ta ludowa, onomatopeiczna interpretacja jej nawoływania przyczyniła się do powstania wielu negatywnych skojarzeń. W polskiej tradycji ptak ten uchodził niegdyś za zwiastuna śmierci i nieszczęścia, podczas gdy w starożytnej Grecji stanowił symbol mądrości i atrybu…

AdobeStock494959190-5222908.jpeg
width: 3240
height: 2152

Niezwykły dowód na wczesne udomowienie gołębi. Wskazuje na to ich dieta zbliżona do ludzkiej
type: item
date: 2026-05-21T06:49:29.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: cypr
subject: gołębie
subject: ptaki
subject: udomowienie
subject: wierzenia
description: Gołębie mają długą historię współistnienia z ludźmi. Nie wyobrażamy sobie bez nich krajobrazu miast – są wszechobecne na przykład na krakowskim rynku. Kiedy doszło do ich udomowienia? Do tej pory informacja ta niknęła w mroku historii. Z nowych badań wynika, że doszło do tego zdecydowanie wcześniej, niż przypuszczano.
encoded: Gołębie nie kojarzą się nam jako wyszukane danie, ale wygląda na to, że spożywali je neandertalczycy. Świadczą o tym ślady kości tych ptaków odnalezione w jaskiniach na Gibraltarze. Ta uczta miała miejsce 67 tys. lat temu. Współcześnie gołębie spożywa się na przykład w Egipcie, gdzie traktowane są jako smakołyk. Wielofunkcyjny gołąb Gołębie były cenione jako źródło nawozu (guano), szczególnie w rolnictwie na obszarach suchych, co potwierdzają znaleziska z bizantyjskich osad pustynnych. Czasem trzymano je jako zwierzęta domowe. Są też kojarzone z różnymi wierzeniami religijnymi. Jednak początki ich udomowienia nigdy nie zostały szczegółowo zbadane. Kiedy udomowiono gołębia? Aby rozwiązać ten problem, naukowcy zbadali kości gołębi z miasta portowego Hala Sultan Tekke na Cyprze, które istniało w latach 1650–1150 p.n.e. W tym celu wykorzystali metody archeozoologiczne do identyfikacji ptaków oraz analizę izotopową, w celu zbadania ich diety. Wnioski opublikowano w „Antiquity”. – Wiedzieliśmy, że gołębie musiały zostać udomowione gdzieś na Bliskim Wschodzie lub we wschodniej części Morza Śródziemnego, opierając się głównie na zapisach z Egiptu, ale nie mieliśmy pojęcia kiedy ani jak – mówi główny autor badania, Anderson Carter z Uniwersytetu w Groningen. Wczesne udomowienie gołębi na Cyprze Badanie kości gołębi z późnej epoki brązu w Hala Sultan Tekke na Cyprze wskazuje, że były one częściowo udomowione już ok. 1400 r. p.n.e. Ten wynik jest sensacyjny, bo cofa bezpośrednie dowody na udomowienie gołębi o prawie 1000 lat. Analiza izotopowa wykazała, że ​​gołębie w Hala Sultan Tekke odżywiały się niemal identycznie jak ludzie, co sugeruje, że albo żywiły się pokarmem dostarczanym przez ludzi, albo żyły w ich bliskim sąsiedztwie. – Tak czy inaczej, bardzo prawdopodobne jest, że zostały udomowione lub były na drodze do udomowienia – mówi prof. Canan Çakırlar z Uniwersytetu w Groningen. Najwcześniejsze bezpośrednie dowody na istnienie udomowionych gołębi pochodzą ze stanowiska…

golab-a963d81.jpeg
width: 1575
height: 1050

Znalazł złoto podczas spaceru. To unikatowe okucie miecza, które było darem dla bóstw
type: item
date: 2026-05-11T11:30:13.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: norwegia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: religie
subject: skandynawia
subject: wierzenia
subject: złoto
description: Podczas porannego spaceru w Sandnes w Norwegii mężczyzna natrafił na skarb. Szanse na jego odnalezienie były niewielkie, bo jest on wielkości typowego pendrive’a. To okucie pochwy miecza sprzed 1500 lat wykonano z czystego złota. Artefakt daje nam wgląd w ówczesne wierzenia.
encoded: To miał być zwykły poranny spacer. Aż do momentu, w którym mężczyzna kątem oka dostrzegł błysk w ziemi wśród korzeni powalonego drzewa w szczelinie skalnej. Okazało się, że to ważące 33 gramy złote okucie miecza należące do potężnego wodza. Do tej pory naukowcy naliczyli z całej północnej Europy zaledwie kilkanaście tego typu przedmiotów. Ważny moment w historii Skandynawii Okres wędrówek ludów, datowany w Norwegii na V i VI wiek n.e., był czasem dynamicznych przemian społecznych i politycznych. W tym okresie formowały się lokalne centra władzy, a elity manifestowały swój status poprzez posiadanie cennych przedmiotów wykonanych ze złota i srebra. Okolice dzisiejszego Sandnes, a konkretnie rejon Hove w południowo zachodniej Norwegii, stanowiły wówczas istotny punkt na mapie regionu, o czym świadczą wcześniejsze odkrycia archeologiczne, takie jak srebrne naszyjniki czy kotły z brązu. Były to jednak trudne czasy. Naukowcy twierdzą, że VI wiek przyniósł uciążliwe nieurodzaje i kryzysy, które skłaniały ówczesnych mieszkańców do szukania pomocy u bóstw. Składano im ofiary. Kunszt sprzed półtora tysiąca lat Analizą oraz zabezpieczeniem złotego zabytku zajmował się zespół ekspertów z Muzeum Archeologicznego Uniwersytetu w Stavanger, do którego zgłosił się szczęśliwy odkrywca. Artefakt z Sandnes to popis kunsztu dawnych rzemieślników. Okucie ma sześć centymetrów szerokości, około dwóch wysokości i zaledwie kilka milimetrów grubości. Powierzchnia złotego przedmiotu pokryta jest misterni ornamentyką filigranową oraz motywami zwierzęcymi, typowymi dla sztuki tamtego okresu. Eksperci wskazują, że na zdobieniach można dostrzec stylizowane profile głów zwierzęcych lub hybrydowe postacie łączące cechy ludzkie i zwierzęce. Wódz z Hove W przeciwieństwie do wielu podobnych przedmiotów, które często nie noszą śladów użycia, okucie z Austrått jest wyraźnie wytarte. Sugeruje to, że miecz, którego częścią było to złote zdobienie, był faktycznie noszony i używany przez lokalnego przywódcę.…

zloto-26a6279.jpg
width: 1575
height: 1050

Niewidzialny porządek na wiosennym niebie. Kalendarz ptasich przylotów się zmienia
type: item
date: 2026-05-11T08:59:08.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona przyrody
subject: ptaki
subject: wierzenia
subject: wiosna
description: Każdej wiosny nad Polską pojawia się niewidzialny porządek, według którego ptaki wracają z zimowisk. Jedne przybywają, gdy śnieg dopiero znika z pól, inne dopiero wtedy, gdy wiosna jest już dobrze wyczuwalna. Czy ten rytm natury da się odczytać jak kalendarz wpisany w przyrodę?
encoded: Spis treści: Żurawie dawniej i dziś Czas, gdy bociany ruszają w drogę Kiedy kukułka zaczyna kukać Wiosenny powrót ptaków od wieków fascynował obserwatorów przyrody i stał się przedmiotem zarówno dawnych wierzeń, jak i współczesnych badań. Żurawie, bociany i kukułki pojawiają się w Polsce w różnym, choć zbliżonym czasie, tworząc swoisty „kalendarz przylotów”. Dawniej ich pojawienie się interpretowano jako znaki i wróżby, dziś wiemy, że za tym rytmem stoją precyzyjne mechanizmy migracyjne oraz zmiany klimatyczne. Obserwacje pozwalają zauważyć, że terminy przylotów niektórych gatunków ulegają stopniowym przesunięciom, podczas gdy inne pozostają względnie niezmienne od lat. Żurawie dawniej i dziś Już w 1882 r. Władysław Taczanowski w „Ptakach krajowych” zauważył, że termin wiosennego przylotu żurawi (Grus grus) zależy od początku wiosny, co wskazuje na istotny wpływ warunków pogodowych. Odnotował on pierwsze obserwacje tych ptaków w Polsce 3 kwietnia 1845 r. oraz 1 marca 1848 r. Z kolei ostatnie jesienne obserwacje przypadały na październik i początek listopada. Po przylocie żurawie przystępują do lęgów – część par już na początku kwietnia, inne dopiero pod koniec miesiąca. Ponad sto lat później, w 1975 r., prof. Jan Pinowski w książce „O ptakach” opisywał kierunki wędrówek żurawi w Polsce. Zwracał uwagę, że ptaki z północno-zachodniej części kraju migrują na zachód (prawdopodobnie Europy), natomiast populacje z południowo-wschodniej Polski kierują się bezpośrednio na południe. Wiosenny przelot tego gatunku odbywał się wtedy zwykle w marcu i trwał w zależności od warunków pogodowych do ok. 20 kwietnia. Pinowski podkreślał również, że żurawie zimują w północnej Afryce, choć ich trasy przelotów nie były wówczas dokładnie poznane. Dziś, po niemal 200 latach obserwacji, wiemy znacznie więcej. Dane z lat 1984–2020 pokazują, że żurawie przylatują do Polski wyraźnie wcześniej niż dawniej – średnia data wiosennego przylotu np. na Mazowszu przypada już na 20 lutego. Jesienią nat…

2-1215881.jpg
width: 6000
height: 3376

Co pili mieszkańcy Podlasia 4500 lat temu? W skorupach ceramicznych odkryto ślady alkoholu
type: item
date: 2026-05-07T10:15:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: alkohole
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: piwo
subject: podlasie
subject: wierzenia
description: Czy mieszkańcy dzisiejszego Podlasia 4500 lat temu warzyli piwo? Najnowsze analizy naczyń ceramicznych z Supraśla ujawniają obecność substancji, które mogły wprawiać naszych przodków w stan euforii podczas dawno zapomnianych obrzędów.
encoded: Zdolność do metabolizowania etanolu towarzyszy naszym przodkom od około 10 milionów lat, kiedy to wczesne hominidy zaczęły spożywać sfermentowane owoce. Jednak przejście od przypadkowej konsumpcji do świadomej produkcji alkoholu nastąpiło znacznie później i było ściśle powiązane z rewolucją neolityczną. Jeśli chodzi o napoje z procentami spożywane w Europie były to długo tylko wina owocowe, miody pitne i proste piwa. Przez lata badacze zastanawiali się, kiedy te innowacje dotarły na tereny dzisiejszej Polski północno-wschodniej, gdzie społeczności łowiecko-zbierackie długo opierały się rolniczym nowinkom. Pradawne rytuału w Supraślu Głównym obiektem badań były znaleziska z Supraśla, datowane na około 4500 lat, a więc czasy, gdy w Egipcie wzniesiono piramidę Cheopsa. Odkryto tam depozyty rytualne związane ze społecznościami określanymi przez archeologów jako kultura pucharów dzwonowatych. Odkrycia te są unikatowe, ponieważ przesuwają znaną granicę wpływów tej kultury daleko na północny wschód Polski. Analizie poddano fragmenty 13 naczyń, w tym charakterystyczne puchary, misy oraz naczynia zasobowe. Badacze chcieli sprawdzić, czy polskie egzemplarze również służyły do celów obrzędowych związanych z piciem alkoholu – tego dowiedli inni badacze analizujący artefaktu z zachodniej części kontynentu. Wnioski opublikowano na łamach „Archaeometry” i opisano na łamach Archeowieści. Naczynia, które „pamiętają” zawartość Badanie substancji, które dosłownie wyparowały tysiące lat temu, jest ogromnym wyzwaniem badawczym. Kluczem do sukcesu okazała się wysoka porowatość pradziejowych naczyń ceramicznych, która wchłaniała resztki pożywienia i napojów w swoją strukturę. Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego oraz Politechniki Łódzkiej wykorzystali metodę chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC-MS). Pozwala ona na identyfikację kwasów tłuszczowych oraz biomarkerów archeologicznych specyficznych dla konkretnych rodzajów żywności. Dzięki temu mariażowi archeologii z c…

piwo-ff07c73.jpg
width: 1688
height: 1125

Wyjątkowe znalezisko na Gęsim Wzgórzu. Archeolodzy badają rytualną platformę
type: item
date: 2026-04-28T10:40:57.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: anglia
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pogrzeb
subject: śmierć
subject: wierzenia
description: Na smaganym wiatrem wzgórzu archeolodzy natrafili na niezwykły ślad po dawnym rytuale. Odnaleziono pozostałości po konstrukcji służącej do spopielania ciał sprzed kilku tysięcy lat. To rzadkie znalezisko pozwala nam zajrzeć w głąb skomplikowanych praktyk pogrzebowych.
encoded: Do tego znaleziska doszło w ramach szeroko zakrojonych prac archeologicznych towarzyszących budowie elektrowni Sizewell C w Suffolk we wschodniej Anglii. Gęsie Wzgórze świadkiem historii Wzgórze nazywa się Goose Hill (Wzgórze Gęsi). W czasie II wojny światowej, w obawie przed inwazją Niemców, wzniesiono tu umocnienia. A pod koniec konfliktu – jak wykazały wcześniejsze badania – szkolono tu aliantów przed D-Day i operacją Overlord. Ale jak wynika z wykopalisk, wzgórze cieszyło się zainteresowaniem ludzi już tysiące lat temu. Być może ze względu na swoje położenie z widokiem linię brzegową. Zagadkowa szara plama W czasie odsłaniania kolejnych warstw uwagę badaczy z Oxford Cotswold Archaeology przykuł prostokątny w zarysie obszar ciemnej ziemi. Szybko okazało się, że są to pozostałości po węglu drzewnym wśród którego znajdowały się nieliczne przepalone kości, które prawdopodobnie są szczątkami ludzkimi. Architektura rytualnej platformy Według archeologów są to pozostałości po stosie pogrzebowym. Była to precyzyjnie wzniesioną konstrukcja. Badacze rekonstruują ją jako prostokątną platformę o wymiarach około 3 na 2 metry, zbudowaną z układanych na przemian belek tworzących kratownicę. Całość mogła sięgać nawet półtora metra wysokości, a jej rdzeń wypełniony był drobnym chrustem i roślinnością wrzosowiskową, które służyły jako podpałka. Aby zapewnić stabilność tak wysokiej konstrukcji, wokół jej krawędzi wbito pionowe słupy. Podczas wykopalisk archeolodzy zarejestrowali sześć dołków posłupowych – trzy wzdłuż jednego boku oraz po jednym przy krótszych końcach platformy. To na szczycie tej drewnianej konstrukcji składano ciało zmarłej osoby. A następnie podkładano ogień. Gdzie są zmarli? Interesującym faktem jest niewielka ilość zachowanych szczątków kostnych. Sugeruje to, że po zakończeniu rytuału większość spopielonych kości została celowo i pieczołowicie wybrana z popiołów. Następnie umieszczono je zapewne w ceramicznej urnie i pochowano w innym miejscu. Praktyka ta była…

stos-3b5f521.jpg
width: 1800
height: 1200

Demony i upiory w dawnej Polsce. Między wiarą w czary a surowym prawem Sarmatów
type: item
date: 2026-04-26T10:16:23.000Z
creator: Mateusz Wyżga
subject: Historia
subject: czarownice
subject: polska
subject: przesądy
subject: wampiry
subject: wierzenia
description: Wrażliwość społeczeństwa nowożytnego wykraczała daleko poza sferę rzeczywistości. Z początkiem XVI wieku mija już pół tysiąca lat chrystianizacji Polski. Podobnie jak w innych krajach Europy, wiara w demony i przeróżne zaświatowe stwory wciąż ma się dobrze, zwłaszcza pośród ludu. Co więcej, demonów takich ludzie dopatrują się i wśród bliźnich.
encoded: Kobiety w zeznaniach – własnych lub zainsynuowanych – tańczą z diablętami po granicach wsi, splatają się z nimi w miłosnych uściskach podczas sabatów w miejscach odosobnienia, zamawiają krowy sąsiadek i mieszają czarnoksięskie dekokty. Mężczyźni też bywają posądzani o czarownictwo. Zwłaszcza z uwagi na spryt niektórych z nich, rychłe a nieoczekiwane przez komilitonów wzbogacenie, powodzenie. Z zazdrości sądzono, że szczęśliwiec sprzymierzyć się z księciem piekieł. „Czarujący” chłop Z osady Kijewo koło Gniewkowa zbiegł kmieć. Chłop Marcin Iwnicki, woźny sądowy ze Stanowskiej Woli, razem z dwoma szlachcicami słyszał, jak „wszyscy chłopi i poddani tejże wsi Kijowo zeznali, iż robotny Łukasz Kraska, kmieć […], bez wszelakiej do ucieczki przyczyny dania od [dzierżawcy wsi] uciekł”. Chłopi tłumaczyli to jego zdolnościami magicznymi: w jednej chwili miał pojawiać się w wielu miejscach. Wraz ze swoją żoną rzekomo „byli oboje czarownikami wielkimi”. Łukasz uciekł dlatego, że wstydził się swojego czarowania i obawiał się skarg. Za czary w sądzie Przejdźmy do wsi Zakrzew w ziemi sieradzkiej, podzielonej między dwóch dziedziców. Jeden z nich, Stanisław Zakrzewski, pozwał do sądu drugiego, Bartłomieja Zakrzewskiego, za to, że jego poddana Gajkowa rzuciła czary na żonę powoda. Sąd grodzki uznał jednak, że pozwany ma urządzić w tej sprawie sąd wiejski w swych dobrach. Wobec takich podejrzeń niebezpieczeństwo utraty życia wydawało się spore. Oto urząd sołecki starostwa kiszporskiego skazał we wsi Stary Targ za czary dwie kobiety. Jedna z nich miała zostać spalona, druga – wypędzona poza granice starostwa. Wiara w demony przetrwała długo Trwać będzie przesąd o demonach tkwiących w niektórych ludziach. Przeniknie się z chrześcijaństwem i wyjdzie poza czasy sarmackiej Polski. W połowie XIX wieku posiadacz dóbr podkrakowskich Kazimierz Girtler pisze o chłopce ze wsi Pleszów, która miała spotkać zmarłego męża zamienionego w upiora, a lokalna społeczność znów idzie ze szpadlem na cmentar…

upiory-acee80b.jpg
width: 6016
height: 4000

Mały książę z kurhanu. Nowe odkrycia z epoki brązu
type: item
date: 2026-04-07T11:59:08.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: dzieci
subject: grobowce
subject: odkrycia archeologiczne
subject: wierzenia
description: Monumentalne kurhany z epoki brązu kojarzą się głównie z pochówkami potężnych wojowników. Jednak najnowsze odkrycie z Anglii pokazuje, że tego typu budowle usypywano również dla dzieci. Te wyjątkowe znaleziska rzucają zupełnie nowe światło na status najmłodszych członków pradziejowych społeczności.
encoded: Wczesna epoka brązu w na terenie Wysp Brytyjskich (ok. 2400–1500 p.n.e.) była okresem fundamentalnych zmian w kulturze materialnej i technologii. To czas ekspansji rolnictwa, narodzin metalurgii oraz upowszechnienia się tzw. kultury pucharów dzwonowatych, nazwanej tak od charakterystycznych naczyń w kształcie odwróconego dzwonu. Rytuały pogrzebowe epoki brązu Wraz z coraz bardziej osiadłym trybem życia ewoluowały rytuały pogrzebowe. Ciała były składane bezpośrednio do ziemi lub poddawane kremacji. Często umieszczano je w monumentalnych kurhanach lub na cmentarzach, z których wiele znajdowało się w charakterystycznych punktach krajobrazu. Tradycyjnie przyjmowano, że centralne miejsce w kurhanie było zarezerwowane dla dorosłych mężczyzn. Jednak najnowsze analizy pokazują, że rzeczywistość była znacznie bardziej złożona. Bogate dary dla dzieci W przeciwieństwie do dorosłych, pochówki dziecięce z wczesnego okresu epoki brązu są odkrywane rzadko i to z niewielką ilością darów. Ostatnie wykopaliska firmy Cotswold Archaeology dostarczyły jednak dowodów na to, że niektóre dzieci żegnano w sposób absolutnie wyjątkowy. W ich jamach grobowych archeolodzy odkrywają wyposażenie godne dorosłych przedstawicieli elit. Na przykład na stanowisku archeologicznym Lawn’s Farm w Lancashire odkryto pochówek ciałopalny dziecka z XIX–XVII stulecia p.n.e. Wiek określono na podstawie metody radiowęglowej. Obok szczątków znaleziono zestaw przepalonych narzędzi krzemiennych, sugerujący, że zostały one spalone razem ze zmarłym na stosie. Jeszcze bardziej spektakularne odkrycie miało miejsce w Eynsham w Oxfordshire. Tamtejszy pochówek dziecka zawierał przepalony paliczek należący zapewne do orła. To jedyny znany przypadek znalezienia kości tego ptaka w grobie z epoki brązu w całej Anglii. Kość była przebita, co wskazuje, że mogła pełnić funkcję amuletu, szpili lub cennej pamiątki rodzinnej. Kurhan dla dziecka Jednym z najbardziej zaskakujących wyników nowych analiz jest pochówek z Netherhampton R…

kurhan-dziecka-2157aa4.jpg
width: 1688
height: 1125

Dlaczego chrześcijaństwo wygrało? Sekret sukcesu Jezusa oczami eksperta
type: item
date: 2026-04-03T11:41:30.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Podcasty
subject: chrześcijaństwo
subject: historia
subject: jezus chrystus
subject: religie
subject: wierzenia
description: W czasach Jezusa po Palestynie wędrowało wielu charyzmatycznych proroków, ale tylko jeden z nich zmienił bieg historii. Dlaczego to właśnie chrześcijaństwo przetrwało próbę czasu, podczas gdy inne kulty odeszły w zapomnienie? O tym opowiada w wideopodcaście National Geographic Polska historyk prof. Robert Wiśniewski.
encoded: Profesor Robert Wiśniewski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego, ekspert od historii późnego antyku, w rozmowie z National Geographic Polska wskazuje na kilka kluczowych czynników, które złożyły się na historyczny sukces chrześcijaństwa. Choć zaznacza, że nauka nie potrafi w pełni odpowiedzieć na pytanie, dlaczego to akurat ten nurt przetrwał i zdominował świat, wskazuje na konkretne procesy historyczne, społeczne i organizacyjne. Charyzma i osobowość Jezusa Punktem wyjścia była postać samego Jezusa. Naukowiec podkreśla, że jego osobista charyzma była tym, co pierwotnie przyciągnęło do niego ludzi. Jezus był postrzegany przez jemu współczesnych jako charyzmatyczny nauczyciel, a dla wielu także jako cudotwórca. To ten bezpośredni kontakt między nauczycielem a słuchaczami stał się fundamentem ruchu, mimo że początkowo miał on charakter lokalny i ograniczony do Palestyny. Rola Pawła z Tarsu i wyjście w świat Kluczowym momentem w rozwoju chrześcijaństwa była działalność Pawła z Tarsu w pokoleniu po śmierci Jezusa. To Paweł, według profesora, nadał ruchowi nową dynamikę, dążąc do uczynienia z nauk Jezusa „czegoś wielkiego”. Najważniejsze aspekty jego działalności to: ekspansja geograficzna: przeniesienie nauki z prowincjonalnej Palestyny do wielkich, otwartych na świat metropolii wschodniej części basenu Morza Śródziemnego; język grecki: głoszenie nowej wiary w grece, która była wówczas „super językiem” świata rzymskiego (lingua franca). Dzięki temu przesłanie Jezusa stało się zrozumiałe dla wykształconych elit i mieszkańców miast, od Aleksandrii po Rzym. Odpowiedź na potrzeby duchowe epoki Chrześcijaństwo odniosło sukces, ponieważ wpisało się w szersze trendy religijne epoki Cesarstwa Rzymskiego. Profesor Wiśniewski wymienia tu dwa główne aspekty: obietnica zbawienia: silny nacisk na los człowieka po śmierci i indywidualne zbawienie, co w tamtym czasie stawało się coraz bardziej popularne w różnych kultach. relacja z Bogiem: oferowanie bardzo indywidualnego, b…

Jezus-0200fbc.jpg
width: 800
height: 533

Po co Majowie grali w piłkę? Odpowiedź kryje się w mitologii
type: item
date: 2026-04-02T14:00:25.000Z
creator: Jarosław Źrałka
subject: Historia
subject: ameryka środkowa
subject: archeologia
subject: cywilizacja majów
subject: mity
subject: Sport
subject: wierzenia
description: Gra w piłkę stanowi jeden z najciekawszych zwyczajów znanych z obszaru Mezoameryki. Grali w nią Olmekowie, Majowie, Aztekowie i wiele innych społeczności Mezoameryki. Nie chodziło jednak o zwykły sport i rozrywkę. Gra była przede wszystkim czynnością mocno powiązaną ze sferą mitologiczną. A same boiska były symboliczną areną starcia sił dobra z siłami zła oraz wrotami prowadzącymi do zaświatów.
encoded: Uważa się też, że praktyka ta mogła odgrywać istotną rolę w rozładowywaniu napięć społecznych w obrębie poszczególnych ośrodków, szczególnie tych o wieloetnicznym składzie. Tym samym była substytutem wojny. Z czasem stała się także areną hazardu i współzawodnictwa społecznego. Boiska okazywały się przestrzeniami dla wielkich wydarzeń o charakterze politycznym, społecznym i religijnym, których częścią było nie tylko składanie ofiar z ludzi, ale także muzyka, taniec, zabawa, a w niektórych miejscach Mezoameryki zapewne także rytualne walki bokserskie. Kto ma rację? Rozstrzygnie mecz Wynik meczu mógł rozstrzygać w kwestiach spornych dotyczących ważnych zagadnień z życia politycznego i religijnego. Kiedy na kilka lat przed przybyciem Hiszpanów do Meksyku na niebie pojawił się „słup ognia” (kometa), Nezahualpilli, jeden z azteckich władców rządzący w Tetzcoco w latach 1473–1515, zinterpretował to jako znak rychłego upadku azteckiego imperium (tzw. Trójprzymierza) i nadejścia nowych rządów. Tymczasem Motecuhzoma Xocoyotzin (Młodszy), władca Tenochtitlanu w latach 1502–1520, nie zgodził się z tą interpretacją. O tym, kto ma rację, miał rozstrzygnąć rytualny mecz. Motecuhzoma przegrał sportowe starcie i uznał to za zły omen. Kilka lat później upadło azteckie imperium; tym samym ziściła się przepowiednia Nezahualpilli. Piłka tworzy politykę Gra w piłkę służyła też określaniu politycznych relacji i hierarchii. Wiemy na przykład, że władcy Majów z potężnego Królestwa Węża z dynastii Kaanul (lub przedstawiciele króla tej dynastii) brali udział w grze rozgrywanej na boiskach położonych w podległych im ośrodkach – La Corona i El Peru. Miało to służyć umocnieniu politycznych więzi pomiędzy oboma ośrodkami, a zarazem ustalić hierarchiczne zależności między nimi. Fascynacja kauczukową piłką Europejczyków, którzy zetknęli się z nową i obcą kulturą obszaru, jaki dziś nazywamy Mezoameryką, od samego początku zafascynowała gra w piłkę. Pierwsi kronikarze hiszpańscy wskazywali na niezwyk…

pilka-b4244d8.jpg
width: 1688
height: 1125

Piramida z błota i drewna. Zagadka największego kurhanu Skandynawii rozwiązana?
type: item
date: 2026-03-31T06:01:47.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: norwegia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: skandynawia
subject: wierzenia
description: W olbrzymim kopcu, zlokalizowanym niedaleko Oslo w Norwegii, archeolodzy nigdy nie odkryli szczątków ludzkich. Sądzono jednak, że jest to grobowiec. Teraz naukowcy wysunęli nową koncepcję na temat jego funkcji: wzniesienie największego kurhanu w Skandynawii było odpowiedzią na gigantyczną katastrofę, związaną z erupcją wulkanu.
encoded: Według nowoczesnych pomiarów wykonanych z pomocą lotniczego skanowania laserowego nadziemna część kurhanu Raknehaugen ma blisko 95 metrów średnicy oraz 13 metrów wysokości powyżej otaczającego go terenu. Naukowcy sugerują, że w momencie wzniesienia kurhan był nieco węższy, ale wyższy – miał mieć 77 metrów średnicy i około 15 metrów wysokości. Do jego budowy zużyto ogromną ilość materiału, w tym około 25 000 kłód i gałęzi drewna sosnowego oraz liściastego. Szacuje się, że w proces wznoszenia monumentu mogło być zaangażowanych od 450 do 600 osób. Grobowiec władcy? Przez dekady wierzono, że Raknehaugen wzniesiono dla potężnego wodza żyjącego w VI wieku. Jednak pod tysiącami ton ziemi i drewna archeolodzy nigdy nie znaleźli żadnego ciała. Najnowsze badania sugerują, że ten gigantyczny kopiec był czymś znacznie bardziej dramatycznym: zbiorową, rytualną odpowiedzią na katastrofę, która dosłownie zburzyła świat ówczesnych ludzi. Nową koncepcję przedstawił Lars Gustavsen z Norweskiego Instytutu Badań nad Dziedzictwem Kulturowym (NIKU). Mroczny świt nowej ery W połowie VI wieku Skandynawia przypominała scenę z mrocznego filmu o końcu świata. Około 536 roku naszej ery potężne erupcje wulkaniczne wyrzuciły w powietrze tyle pyłu, że słońce z trudem przebijało się przez atmosferę. Taka sytuacja trwała przez kilkanaście lat. Zbiory marniały, a głód i choroby dziesiątkowały populację. Ludzie, zamiast uprawiać zboże, musieli przestawić się na hodowlę zwierząt, co drastycznie zmieniło ich otoczenie. Wypas bydła odsłonił zbocza gór z roślinności, która wcześniej zatrzymywała wodę. Ziemia, nasiąknięta ulewnymi deszczami, stała się niestabilna. W takich okolicznościach, około 551 roku, wzniesiono Raknehaugen. Gigantyczna konstrukcja bez lokatora Wnętrze kopca przypomina gigantyczną, warstwową konstrukcję z gliny, piasku i drewna. Wykorzystano tam blisko 25 tysięcy kłód. Drewno ułożono w skomplikowane warstwy, tworząc strukturę przypominającą namiot lub piramidę. Niektóre pnie wyglądały…

kurhan-bb49c30.jpg
width: 1688
height: 1125

Tak pachniały modlitwy dwa tysiące lat temu. „Życie religijne mieszkańców Pompejów staje się namacalne”
type: item
date: 2026-03-30T12:29:00.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: pompeje
subject: religie
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
subject: wiara
subject: wierzenia
subject: włochy
description: Religijne życie Pompejów kryło się nie tylko w świątyniach, ale również w zaciszu domowym. Właśnie tam w niewielkich kapliczkach spalano mieszanki, których skład udało się dziś częściowo odtworzyć dzięki badaniom popiołu. Jeden ze składników palonej mieszanki zaskoczył archeologów.
encoded: Popiół z wulkanu Wezuwiusz zniszczył dwa tysiące lat temu tętniące życiem rzymskie Pompeje, ale jednocześnie zakonserwował domostwa dla współczesnych archeologów. Dzięki temu naukowcy mogli zajrzeć do wnętrza domowych kadzielnic. Wewnątrz tych naczynek umieszczano substancje wydzielające intensywny zapach i dym. Były niezbędne do codziennych modlitw skierowanych do rzymskich bogów, by uzyskać ich przychylność. Z najnowszych badań wynika, że kadzidła pachniały egzotyką sprowadzaną z najdalszych zakątków świata. Zapomniane rytuały w cieniu wulkanu Rzymianie byli narodem niezwykle religijnym. W każdym domu znajdował się mały ołtarz, przy którym składano ofiary dla bóstw opiekuńczych. Do tej pory nasza wiedza o tych obrzędach przypominała układanie puzzli bez patrzenia na obrazek na pudełku. – Starożytne źródła literackie i przedstawienia wizualne pokazują, że Rzymianie palili substancje aromatyczne, takie jak kadzidło, a także różne rośliny i zioła na swoich ołtarzach jako ofiary dla bogów – mówi główny autor nowych badań, dr Johannes Eber z Uniwersytetu w Zurychu. Popiół z kadzielnic jest niezwykle delikatny i rzadko zachowuje się przez wieki w nienaruszonym stanie. Jednak katastrofa z 79 roku n.e. stworzyła wyjątkową kapsułę czasu. Pod grubą warstwą wulkanicznego pyłu w Pompejach i okolicach zachowały się kadzielnice z ich oryginalną zawartością. Śledztwo w mikroskali Zespół naukowców pod kierownictwem dr. Ebera postanowił zbadać to, co na pierwszy rzut oka wyglądało jak zwykły brud w postaci osadu. Badacze wzięli pod lupę pozostałości z dwóch antycznych kadzielnic. Wyniki opublikowano właśnie na łamach „Antiquity”. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/03/Figure-2FINAL-4d26772.jpeg" width="1594" height="1099" alt="Jedna z badanych kadzielnic zawierała pozostałości po spaleniu. Krawędź jest ozdobiona trzema postaciami kobiecymi, prawdopodobnie przedstawiającymi zmarłeosoby czczone po śmierci" title="Jedna z badanych kadzielnic zaw…

pompeje-420f25a.jpg
width: 1688
height: 1125

Herkules czy Herakles? Poznaj prawdę o herosie, który stał się symbolem potęgi Rzymu
type: item
date: 2026-03-30T05:58:36.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Historia
subject: grecja
subject: mity
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
subject: wierzenia
description: Herkules to postać, której legenda przetrwała tysiące lat i wciąż fascynuje kolejne pokolenia. Z jednej strony jest on herosem o niezwykłej sile i odwadze, z drugiej – symbolem wytrwałości w pokonywaniu przeszkód. Opowieści o Herkulesie ukazują zarówno człowieka, jak i boską istotę, której dokonania zajmowały ważne miejsce w wierzeniach starożytnych Rzymian.
encoded: Spis treści: Narodziny i wczesne dzieciństwo Czy Herkules i Herakles to ta sama postać? Herkules w mitach Herkules w sztuce i kulturze Herkules w mitologii rzymskiej był herosem, którego kult przenikał różne aspekty życia codziennego i religijnego. W przeciwieństwie do greckiego Heraklesa, Rzymianie nie tylko gloryfikowali jego siłę, ale też przypisywali mu rolę strażnika własności, opiekuna podróżnych i handlujących. Z czasem Herkules stał się symbolem zwycięstwa i zyskał przydomki Victor (Zwycięzca) i Invictus (Niezwyciężony). Żołnierze i wodzowie czcili go jako niepokonanego herosa i prosili o jego wsparcie przed bitwami. W rzymskiej ikonografii Herkules zachowywał swoje klasyczne atrybuty znane z tradycji greckiej – maczugę oraz skórę lwa nemejskiego, symbolizujące siłę i zwycięstwo nad chaosem. Często przedstawiano go jako muskularnego mężczyznę w dojrzałym wieku, co podkreślało jego rolę wzorca męstwa i wytrwałości. Narodziny i wczesne dzieciństwo Herkules od urodzenia wyróżniał się niezwykłą siłą i boskim przeznaczeniem. Już w chwili narodzin jego życie było zagrożone przez gniew bogini Junony, która wysłała węże, by zgładziły dziecko, jednak niemowlę z łatwością je udusiło. W jednej z wersji mitu matka Herkulesa, Alkmena, porzuciła dziecko w lesie, aby chronić je przed gniewem Junony. Boska opieka zapewniła mu bezpieczeństwo – bogini Minerwa znalazła chłopca i przekazała go pod opiekę Junony. Legenda podaje też, że podczas karmienia Herkules ugryzł Junonę w sutek, a rozlane w tym czasie mleko trafiło na nocne niebo, tworząc Drogę Mleczną. Po tym zdarzeniu Junona odmówiła dalszej opieki nad herosem i oddała go Minerwie, która, karmiąc dziecko własnym mlekiem, obdarzyła go dodatkową mocą. Już od najmłodszych lat Herkules był więc postrzegany jako heros o wyjątkowych zdolnościach i przeznaczeniu, wykraczającym daleko poza ludzkie możliwości. Czy Herkules i Herakles to ta sama postać? Wiele osób zadaje sobie pytanie, czy Herkules i Herakles to jedna i ta sama po…

herkules-5cc22fb.jpg
width: 1800
height: 1200

Tak Singapur witał Rok Ognistego Konia. Dźwięki i obrazy zlewają się tu w jedno wielkie święto odrodzenia
type: item
date: 2026-02-17T14:30:49.000Z
creator: Michał Cessanis
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Chiński Nowy Rok
subject: chiny
subject: festiwale
subject: singapur
subject: święta
subject: wierzenia
description: Wybrałem się do Singapuru, by zobaczyć, jak Miasto Lwa wita Rok Ognistego Konia. Nie mogło być inaczej – w chińskim zodiaku sam jestem Koniem, a takie spotkanie z własnym znakiem to moment szczególny. Jako Ziemny Koń wkraczałem w ten czas z ciekawością, ponieważ w azjatyckiej metafizyce Ogień tworzy Ziemię, co ponoć dla mnie oznacza rok potężnej energii. Czy tak będzie? Próbowałem się tego dowiedzieć od wróżbity.
encoded: Spis treści: Kulinarna uczta w hawker center W poszukiwaniu wróżbitów Czerwone koperty i mandarynki na szczęście U stóp Boga Fortuny Obchody Święta Wiosny, jak oficjalnie nazywa się Księżycowy Nowy Rok wypadający w tym roku 17 lutego, są spektaklem trwającym pełne piętnaście dni, który kończy się dopiero Świętem Latarni. To czas największej na świecie wędrówki ludzi, gdy miliony Chińczyków – nie tylko z kontynentu, ale i z Indonezji, Filipin czy właśnie Singapuru – wracają do rodzinnych domów. Przygotowania do tego momentu ruszają już miesiąc wcześniej. Singapurczycy wpadają w wir generalnych porządków, które mają na celu nie tylko pozbycie się kurzu, ale przede wszystkim wygnanie z kątów złych duchów. Przed samą „godziną zero” ulice przed salonami fryzjerskimi pękają w szwach, bo ścięcie włosów jest symbolicznym gestem odcięcia się od tego, co w starym roku było złe. Drzwi wejściowe do biur, salonów masażu i kawiarni zdobią nianhua, czyli kolorowe obrazki-amulety, których tradycja sięga V wieku i taoistycznych klasztorów. Dominują dwa kolory: czerwień i złoto. Czerwień to w kulturze chińskiej symbol życia, ognia i pomyślności – ma odstraszać legendarnego potwora Nian i wszelkie nieszczęścia. Złoto natomiast to oczywisty symbol bogactwa i statusu. Kulinarna uczta w hawker center Singapur przywitał mnie obezwładniającą wilgotnością. Powietrze jest tu tak gęste, że niemal można je kroić nożem, a pogoda to nieustanna gra kontrastów. Raz słońce oślepia blaskiem, odbijając się od szklanych elewacji, by za chwilę ustąpić miejsca gwałtownej ulewie. Ta parność i duszność to stały element krajobrazu, który nadaje miastu rytm – od szybkich kroków, po schronienie w klimatyzowanych wnętrzach metra. Zatrzymałem się w dzielnicy Bugis, w hotelu Mercure. To jedna z najbardziej wielowarstwowych części miasta. Jej nazwa pochodzi od Bugisów – bitnych żeglarzy i kupców z Celebesu, którzy dawniej handlowali tu złotem i przyprawami. Dziś dzielnica zachwyca odrestaurowanymi kamienicami ty…

Rok-Konia-w-Singapurze.-Dekoracje-noworoczne-w-Gardens-by-the-Bay-5b0fe2b.jpg
width: 2133
height: 1200

Plac budowy pełen niespodzianek. Pod ziemią skrywała się starożytna świątynia
type: item
date: 2026-02-12T13:00:10.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: miasta
subject: niemcy
subject: starożytność
subject: wierzenia
description: Naczynia z motywami węży i kadzielnice odkryli archeolodzy pod współczesną zabudową Ratyzbony. Okazało się, że były to ślady po świątyni sprzed dwóch tysięcy lat. Czczono w niej jednego z najbardziej zagadkowych bogów starożytności. Co o niej wiemy?
encoded: Ratyzbona to miasto położone w dzisiejszej Bawarii. W 79 roku na terenie dzisiejszej dzielnicy Kumpfmühl Rzymianie wznieśli kasztel, będący punktem obserwacyjny nad ujściami rzek Naab i Regen. Składał się z fortyfikacji otoczonych fosą i palisadą. Stacjonujący w tym forcie legioniści rzymscy oddawali cześć różnym bogom. Teraz archeolodzy mają dowód, że wśród nich był Mitra. Świątynie poświęcone temu bogowi odkryto m.in. w Rzymie, w Brytanii, a także nad Renem, Dunajem i Eufratem. Tajemnice boga żołnierzy Kim był Mitra i dlaczego budowano mu świątynie? To bóg pochodzenia orientalnego, który stał się niezwykle popularny wśród rzymskich żołnierzy. Jego kult był owiany tajemnicą i dostępny tylko dla wtajemniczonych osób. Świątynie Mitry często znajdowały się pod ziemią lub przypominały jaskinie, co miało nawiązywać do mitycznych czynów boga. Kult ten ostatecznie przegrał z chrześcijaństwem w IV i V wieku. Mieszkaniówka w miejscu sanktuarium Jest zasadą, że w miejscu nowych inwestycji w miastach archeolodzy prowadzą nadzór. Zaglądają w łyżki koparek i pod łopaty robotników, czy aby nie wykopują one jakichś artefaktów. Takie prawdopodobieństwo rośnie w przypadku ośrodków o dawnej metryce – a tak było w przypadku inwestycji w Ratyzbonie. W czasie kopania fundamentów pod nowe budynki mieszkalne natrafiono na starożytne relikty. Podczas prac w 2023 roku znaleziska wydawały się typowe, a ich interpretacja była utrudniona, ponieważ wykopaliska prowadzono etapami wśród ciasnej zabudowy. Dopiero późniejsza, drobiazgowa ocena naukowa przeprowadzona przez dr. Stefana Reutera pozwoliła połączyć wszystkie elementy w jedną całość i zidentyfikować budowlę jako świątynię Mitry. Drewniane ściany i wężowe naczynia Po świętym przybytku nie zachowało się wiele. Budowla była wykonana z drewna. Archeologom udało się jednak znaleźć kamień wotywny, choć czas zatarł na nim napisy. Odkryto też fragmenty wotywnych blaszek i okucia ołtarzyka, znane z innych rzymskich świątyń. Najważniejszym dowode…

ein-mithras-heiligtum-aus-roemischer-zeit-mithraeum-bild-1-a6a6b64.jpg
width: 1490
height: 1118