Naukowcy po raz pierwszy znaleźli w morzu rzadkiego wieloryba... i strzelili do niego z kuszy. Dlaczego?
Po latach poszukiwań – udało się. Naukowcy po raz pierwszy zidentyfikowali w morzu żywego dziobowala miłorzębozębnego: rzadkiego walenia, który do tej pory owiany był tajemnicą. Jeśli przykuliśmy waszą uwagę kuszą, to bez obaw – waleniowi nic się nie stało, a „ostrzeliwanie” to standardowy proces.
Pierwszy raz w historii udało się zaobserwować żywy gatunek wieloryba z rodziny wali dziobogłowych, który do tej pory znaliśmy jedynie za sprawą martwych osobników wyrzucanych na brzeg morza. Temu nieuchwytnemu ssakowi udało się nawet pobrać DNA… za pomocą kuszy. Tajemnicze ssaki ukryte pod powierzchnią wody Dziobowal miłorzebozębny przez dekady owiany był całkowitą tajemnicą. Gdyby nie martwe osobniki wyrzucane przez morze na brzeg nie wiedzielibyśmy tak naprawdę o jego istnieniu. Brakowało potwierdzonych obserwacji tych wielorybów na otwartym morzu. I to mimo tego, że należy on do rodziny wali dziobogłowych – drugiej co do liczby gatunków i zarazem najsłabiej poznanej wśród dużych ssaków żyjących na Ziemi. Przełom w poszukiwaniu dziobowala nastąpił w kilka lat temu, kiedy zespół naukowców prowadzących badania u zachodnich wybrzeży Meksyku zarejestrował wyjątkowe sygnały echolokacyjne. Przypisano je tajemniczemu gatunkowi, jednak brakowało dowodów. W 2020 roku zaczęto poszukiwania. Rzadkie spotkanie na otwartym morzu Badacze korzystali z zaawansowanych podwodnych mikrofonów (hydrofonów) i długo próbowali namierzyć źródło nietypowego dźwięku. W 2024 roku impuls echolokacyjny doprowadził ich do pojedynczego osobnika, który w istocie okazał się być wielorybem dziobogłowym. W ciągu kilku dni udało się dotrzeć do niewielkiego stada, w którym znajdował się m.in. dorosły samiec pokryty wojennymi bliznami i dorosła samica z młodym. Gatunki wielorybów dziobogłowych bywają jednak trudne do rozróżnienia, więc sama obserwacja wielorybów nie wystarcza do identyfikacji. I tutaj w tej historii pojawia się kusza. Naukowcy strzelili do wieloryba z kuszy Zespół mógł potwierdzić swoje obserwacje dopiero po pobraniu próbki DNA. W tym celu badacze strzelili do niego ze specjalnej kuszy – wszystko po to, by pobrać jego tkankę i nie niepokoić zwierzęcia zbytnim zbliżeniem się czy „łapanką”. Gruba skóra ssaka sprawiła jednak, że nie ma się o co martwić. Zwierzę ma się dobrze, a „wyciągnięto” z niego jedynie skrawek tłuszczu o wielkości gumki od ołówka. Okazało się, że w istocie jest to nieuchwytny wcześniej dziobowal miłorzębozębny. Swoje odkrycia naukowcy opublikowali w czasopiśmie „Marine Mammal Science”. Jaki jest nowy wieloryb? Dziobowale miłorzębozębne zawdzięczają swoją nazwę parze zębów, które kształtem przypominają charakterystyczne, wachlarzowate liście miłorzębu: drzewa pochodzącego z Chin. Są one w większości schowane w dziąsłach i szczęce, a na zewnątrz widoczne są jedynie ich końcówki. Samice nie mają kłów, które służą samcom nie do przeżuwania, a do toczenia brutalnych walk o terytorium. Stąd blizny na ciałach waleni. Dziobowale żywią się kałamarnicami i rybami, które „wysysają” ze składników odżywczych, więc zęby stają się jedynie bronią. Robert Pitman, współautor badania, nie kryje nadziei, że dokonane przez naukowców odkrycie pozwoli zidentyfikować wkrótce kolejne gatunki waleni, które nadal nie zostały zaobserwowane i ukrywają się w głębinach. To z ekscytujące, że na Ziemi wciąż żyją organizmy ważące ponad tonę, o których nic nie wiemy. Źródło: Marine Mammal Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ten wieloryb żyje przez stulecia i wiadomo, jak to robi. Jego sekret pomoże pokonać starość
Kiedyś prawie go wytępiliśmy, a teraz może wydłużyć nasze życie. Najnowsze badania nad walem grenlandzkim wreszcie rozwikłały zagadkę jego długowieczności. Dają też nadzieję na nowe sposoby w walce ze starzeniem się.
Wal grenlandzki (Balaena mysticetus) to masywny wieloryb, pokryty półmetrową warstwą tłuszczu. Zadziwia swoją niezwykłą długowiecznością – może żyć ponad 200 lat. Naukowcy od dawna zastanawiali się, jak to możliwe, że zwierzę o tak dużych rozmiarach i tak długim życiu rzadko zapada na nowotwory i inne choroby podeszłego wieku. Najnowsze badania, opublikowane 29 października w prestiżowym „Nature”, wreszcie rzucają światło na tę zagadkę. Dlaczego wal grenlandzki żyje 200 lat? Okazuje się, że kluczową rolę odgrywa specjalne białko aktywowane przez zimno, które wspomaga naprawę uszkodzonego DNA. Zespół badaczy kierowany przez biolog Verę Gorbunovą z Uniwersytetu w Rochester (USA) odkrył, że białko zwane CIRPB (cold-inducible RNA-binding protein), aktywuje się w niskich temperaturach i naprawia uszkodzenia w DNA, chroniąc organizm wala grenlandzkiego przed mutacjami. Właśnie ta zdolność może być głównym czynnikiem jego długiego i do końca zdrowego życia. Naukowcy od dawna poszukują w świecie zwierząt mechanizmów długowieczności. Badano m.in. nietoperze, bobry, słonie czy golce piaskowe. Wcześniejsze badania zespołu z Uniwersytetu Tongji (Chiny) wykazały, że żyjące nawet 30 lat golce także mają wydajne białka naprawiające DNA. Pomoc Inuitów i wyprawa naukowców wgłąb Alaski Ale badanie wali grenlandzkich to znacznie trudniejsze zadanie. Zarówno ich względu na ich rozmiar, jak i nieprzyjazne, zimne siedliska. Naukowcy poprosili o pomoc Inuitów z północnej Alaski, którzy przy okazji polowań na wale przekazywali naukowcom fragmenty ich tkanek. Wśród Inuitów takie polowania to wciąż tradycja, dopuszczana jesienią pomimo ochrony wala grenlandzkiego. Dla naukowców odebranie próbek z odległych regionów Alaski było prawdziwą wyprawą. Nie prowadzą tam żadne drogi i nie ma żadnej możliwości wysłania paczki. Cudowne właściwości białka CIRPB Po analizie hodowanych w laboratorium komórek wieloryba badacze zauważyli, że wbrew oczekiwaniom, komórki te łatwiej przekształcały się w nowotwory niż ludzkie. Jednak właśnie tu tkwi haczyk: przedtem musi dojść do mutacji, a u wielorybów dochodzi nieporównanie rzadziej. Komórki wala grenlandzkiego mają znacznie niższy poziom mutacji spontanicznych, ponieważ efektywniej naprawiają DNA. Sekretem jest białko CIRPB, które reaguje na niską temperaturę, czyli naturalne środowisko wieloryba grenlandzkiego. Zatem w tym przypadku – im zimniej, tym zdrowiej. Białko wieloryba wydłuża życie ludzkich komórek Co więcej, gdy gen odpowiedzialny za produkcję CIRPB został wprowadzony do komórek ludzkich hodowanych w laboratorium, ich zdolność do naprawy DNA znacząco wzrosła. Podobne efekty zaobserwowano u muszek owocowych (Drosophila), u których produkcja tego białka wydłużała życie i zwiększała odporność na promieniowanie. Czy to przełom w walce ze starością? Choć potrzeba dalszych badań, aby w pełni zrozumieć działanie CIRPB i jego potencjalne zastosowanie u ludzi, wyniki są obiecujące. Wskazują, że usprawnienie mechanizmów naprawy DNA może być skuteczną drogą do przedłużenia życia i ochrony przed nowotworami. Jak podkreśla Gorbunova, odkrycie to dowodzi, że „istnieje pole do poprawy” także w ludzkiej biologii. Można zwiększyć efektywność naprawy DNA, co mogłoby przyczynić się do spowolnienia procesów starzenia. Źródło: Nature Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Zniknięcie robaka-zombie pożerającego kości budzi postrach naukowców. To mroczny, ale kluczowy składnik ekosystemu
Chociaż brzmi to jak halloweenowa historia, to robaki pożerające kości są rzeczywistością. Co więcej, ich zniknięcie zamiast cieszyć, niepokoi naukowców. Są one ważnym składnikiem równowagi ekologicznej głębin oceanów. A od 10 lat słuch po nich zaginął.
Robaki-zombie, czyli pierścienice z rodzaju Osedax, są niewielkie i ukryte na dnie oceanów. Mają jednak do odegrania ogromną rolę w ekosystemie: odpowiadają za rozkładanie kości wielorybów, a dzięki temu wspierają łańcuch pokarmowy i bioróżnorodność głębinowych stref. Eksperymenty z udziałem kości humbaka nie wykazały jednak ich aktywności – co się stało z pierścienicami i czy to początek poważniejszych problemów? Niezwykły rozkładacz kości i jego rola w ekosystemie Pożeracze kości są grupą pierścienic, która odgrywa kluczową rolę w procesie dekompozycji szczątków wielorybów (i nie tylko) opadających na dno morskie. Są niezwykłe, ponieważ nie posiadają ani ust, ani przewodu pokarmowego – składniki odżywcze pozyskują dzięki symbiozie z bakteriami rozkładającymi materię kostną. Ich praca przypomina trochę horror: samice Osedax wytwarzają charakterystyczne „korzenie”, które penetrują wnętrze kości, umożliwiając rozkład i uwalnianie cennych substancji zasilających kolejne ogniwa łańcucha pokarmowego dna morskiego. Proces ten jest niezwykle ważny dla całego ekosystemu. Wielorybie szkielety tworzą dzięki temu lokalne oazy życia i bioróżnorodności, przyciągając wiele gatunków uzależnionych od tych mikrohabitatów. Badaczy bardzo martwi brak pierścienic i poszukują ich tam, gdzie tylko się da: Naukowców martwi brak „zombie” Najnowsze eksperymenty przeprowadzone przez Ocean Networks Canada oraz University of Victoria wykazały, że na kościach humbaka zanurzonych na głębokość prawie 1000 metrów u wybrzeży Kolumbii Brytyjskiej przez 10 lat nie pojawiły się żadne kolonie Osedax. Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie „Frontiers in Marine Science”. To wyjątkowe i alarmujące odkrycie – robaki-zombie do tej pory uważano za stały elementy oceanicznej fauny. Ich brak możne oznaczać, że inne organizmy nie są w stanie efektywnie rozłożyć kości, co prowadzi do zaburzenia całego łańcucha pokarmowego na dnie oceanu. Czemu pierścienice zniknęły? Dr Fabio De Leo – naukowiec współprowadzący eksperyment – twierdzi, że zniknięcie pierścienic można tłumaczyć niskim stężeniem tlenu obecnym w miejscu obserwacji. Zjawisko rozprzestrzeniania się tzw. stref minimum tlenowego (ang. OMZ – Oxygen Minimum Zones), czyli obszarów dna morskiego o bardzo niskiej zawartości tlenu utrudnia rozwój wielu organizmów, a w wyniku globalnych zmian klimatycznych i ocieplania się oceanów staje się coraz bardziej powszechne. Kości wieloryba zostały umieszczone pod powierzchnią Oceanu Spokojnego, w Barkley Canyon, w miejscu szlaków migracyjnych humbaków i wielorybów szarych – traf chciał, że miejsce to zostało właśnie strefą minimum tlenowego. Badania sugerują, że może to uniemożliwiać Osedax skuteczną kolonizację nowych stanowisk. Jaka przyszłość czeka dno morskie po zniknięciu pożeraczy kości? Robaki-zombie są kluczowym elementem podtrzymującym bioróżnorodność oceanu. Ich brak może doprowadzić do lokalnego, a w dłużej perspektywie także regionalnego zaniku unikalnych zespołów organizmów. Od ich losów zależy los wielu innych gatunków. Eksperymenty badające populację Osedax są niezbędne do tego, byśmy lepiej zrozumieli kluczową rolę pierścienic w ekosystemie. Uświadamiają nam, że brak nawet jednego ogniwa w skomplikowanym łańcuchu pokarmowym może skutkować wyginięciem wielu istnień. Konieczne są międzynarodowe działania na rzecz zachowania dna morskiego, zanim skutki zanikania pożeraczy kości staną się nieodwracalne. Źródło: Frontiers in Marine Science, Ocean Networks Canada Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dwa procent nadziei. Atlantyckie olbrzymy wracają z krawędzi wyginięcia
Wieloryb biskajski to jeden z najbardziej zagrożonych gatunków na Ziemi. Najnowsze dane z 2025 roku przynoszą jednak promyk nadziei – populacja tych olbrzymów nieznacznie wzrosła. Czy to wystarczy, by odwrócić los gatunku?
Dobre wiadomości napłynęły z północnego Atlantyku. Populacja krytycznie zagrożonego wieloryba biskajskiego (Eubalaena glacialis) po raz kolejny nieznacznie wzrosła. Według najnowszych szacunków z 2024 roku, na świecie żyją teraz 384 osobniki. To wzrost w porównaniu z poprzednim rokiem. Dane opracowali naukowcy z Anderson Cabot Center for Ocean Life przy New England Aquarium we współpracy z amerykańską NOAA. Uwzględniono w nich także nowonarodzone cielęta. Ostrożny optymizm badaczy Liczba wielorybów biskajskich wzrosła dokładnie o 2,1% w porównaniu z rokiem 2023 (376 osobników). Heather Pettis, kierująca programem badań i przewodnicząca North Atlantic Right Whale Consortium podkreśla, że choć wzrost jest niewielki, to pozwala na „ostrożny optymizm”. Jednak wobec tak małej liczby osobników wciąż konieczne są zdecydowane działania ochronne. Dla wieloryba biskajskiego każdy rok może okazać się kluczowy. Życie z liną w pysku: największe zagrożenia Największymi zagrożeniami dla tych zwierząt są sieci rybackie, w które regularnie wpadają. Poza tym są ofiarami kolizji ze statkami. W 2024 roku odnotowano: 5 zgonów, 16 przypadków zaplątania i 8 kolizji. Rok 2025 przyniósł wyraźną poprawę – póki co nie stwierdzono żadnej śmierci, tylko jedno zaplątanie i jedną kolizję. Naukowcy zaznaczają jednak, że niektóre osobniki wciąż pływają z resztkami lin i sieci z poprzednich lat, a do końca roku pozostało jeszcze kilka miesięcy. Ciekawym przykładem jest samiec oznaczony jako „Catalog #5110”, zauważony z linami oplątanymi wokół pyska w grudniu 2024 r., a potem ponownie w kwietniu 2025 r. w zatoce Cape Cod (USA). Mimo prób odplątania i ogromnego zaangażowaniu kilku organizacji, nie udało się usunąć wszystkiego i zwierzę nadal żyje z liną w pysku. Późne narodziny w nietypowych miejscach W sezonie 2025 urodziło się 11 cieląt, w tym cztery od samic rodzących po raz pierwszy. To wynik niższy od oczekiwań, ale ważny sygnał, że starsze samice też rodzą. Część porodów nastąpiła w nietypowych miejscach, m.in. u wybrzeży Nowego Jorku i w zatoce Cape Cod. Według naukowca Philipa Hamiltona dłuższe dojrzewanie samic i późne pierwsze porody to zjawisko coraz częstsze. Powrót znad krawędzi i pomysły na ochronę Od początku XXI wieku liczebność wielorybów biskajskich dramatycznie się wahała. Po stuleciach intensywnych polowań, które niemal doprowadziły do ich wyginięcia, w ostatniej dekadzie XX wieku populacja powoli rosła, by w latach 2010–2020 drastycznie spaść (o ok. 25%). Dopiero od 2020 r. widać trend wzrostowy – o ponad 7% w ciągu pięciu lat. Mimo to gatunek wciąż jest na krawędzi wymarcia. Obecna ochrona skupia się na ograniczaniu kolizji ze statkami, m.in. poprzez wyznaczanie tymczasowych stref bez połowów i ograniczenia prędkości. Kolejny pomysł to wdrażanie rybołówstwa bez lin. Organizacje ekologiczne, m.in. Oceana, szacują że co roku zaplątaniu ulega około 25% populacji w USA i Kanadzie, a aż 85% osobników miało z linami kontakt przynajmniej raz w życiu. Pettis podkreśla, że droga do pełnej odbudowy gatunku będzie długa, a sukces zależy zarówno od skutecznego monitoringu, jak i współpracy władz, rybaków oraz organizacji pozarządowych. Źródła: Phys.org, NOAA Fisheries Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czułe giganty: po raz pierwszy nagrano „całujące się” orki
Udokumentowno nigdy wcześniej niewidziane zachowanie dzikich orek – delikatne dotykanie się pyskami, przypominające całowanie. Nagranie z fiordów północnej Norwegii rzuca nowe światło na społeczne interakcje tych morskich ssaków.
Spis treści „Całujące się” orki dotychczas widziano tylko w niewoli Gesty czułości czy coś więcej? Jak naukowcy interpretują pieszczoty orek W październiku 2024 roku, podczas ekspedycji snorkelingowej w fiordach Kvænangen w północnej Norwegii, grupa naukowców-amatorów zaobserwowała i udokumentowała niezwykle rzadkie zachowanie dwóch dzikich orek. Zwierzęta przez około dwie minuty delikatnie dotykały się pyskami, w tym trzykrotnie wzajemnie podgryzały się w języki. Zachowanie to przypominało całowanie. Nagranie i artykuł naukowy poświęcony tej obserwacji opublikowano w czasopiśmie "Oceans". „Całujące się” orki dotychczas widziano tylko w niewoli Do tej pory podgryzanie języków i „całowanie” u orki oceanicznej odnotowano tylko kilka razy i to wyłącznie w niewoli. Po raz pierwszy w 1978 roku, a ponownie m.in. w 2019 w ogrodzie zoologicznym Loro Parque na Teneryfie. Obserwacja z Norwegii stanowi pierwszy dowód występowania tego zachowania w naturze. View Ediplayer on the source website Według autorów publikacji, tego rodzaju pieszczoty mogą pełnić funkcję społeczną, podobnie jak inne formy kontaktu pyskiem u ssaków społecznych. U małp "całowanie" i dotykanie ust jest wyrazem przywiązania i zaufania, u psów i wilków lizanie pyska oznacza często uległość lub szacunek. Wśród ssaków morskich podobne interakcje obserwowano także u białuch arktycznych (Delphinapterus leucas). Wygląda na to, że w wodzie kontakt z użyciem jamy ustnej może pełnić ważne funkcje komunikacyjne, bo inne formy dotyku są ograniczone. Gesty czułości czy coś więcej? Jak naukowcy interpretują pieszczoty orek Dr Javier Almunia, współautor badania i dyrektor Loro Parque Fundación, podkreśla, że podgryzanie języków jest u orek niezwykle rzadkie. Chociaż opiekunowie orek w kilku ośrodkach znają to zjawisko, występuje ono sporadycznie i nieregularnie – może pojawić się raz, a potem zniknąć na całe lata. Naukowcy nie są zgodni co do interpretacji tego zachowania. Może to być forma zacieśniania więzi, zabawy, a nawet próba wywołania transferu pokarmu. Dr Luke Rendall z Uniwersytetu w St. Andrews w Szkocji zaznacza jednak, że bez danych dotyczących struktury społecznej dzikich orek nie da się jednoznacznie określić funkcji tego zachowania. Ostrzega też przed nadmiernym poleganiem na danych z niewoli, gdzie środowisko społeczne jest nieporównywalne z naturalnym. W artykule autorzy sugerują, że "całowanie" może być też formą tzw. zachowania trendowego – podobnie jak zakładanie martwych łososi na głowy, które udokumentowano w jednej z populacji orek. Obecność tego zachowania u dzikich zwierząt potwierdza, że nie jest ono efektem życia w niewoli, lecz częścią naturalnego behawioru orek. Mimo fascynującej obserwacji, badacze przyznają, że na razie nie można wysnuwać zbyt daleko idących wniosków. Zachowanie zostało zaobserwowane tylko raz, a jego znaczenie wymaga dalszych badań, w tym porównań liczbowych między środowiskiem naturalnym a warunkami kontrolowanymi. Źródło: Oceans Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Wieloryby ratują siebie nawzajem – mamy dowód
Gdy młody wieloryb zaplątał się w sprzęt rybacki, towarzyszący mu osobnik nie odpłynął. Nowe badania naukowców wskazują, że humbaki mogą wykazywać empatię i świadomie pomagać innym w potrzebie.
Spis treści: Niezwykłe reakcje humbaków Empatia humbaków Dlaczego wieloryby chronią inne wieloryby? Jak uratować wieloryby przed sieciami? Czy wieloryby są altruistyczne? Nowy artykuł naukowy oraz nagranie wideo przedstawiają przekonujące dowody na to, że odpowiedź brzmi „tak”. Kilka lat temu, gdy Rachel Cartwright i jej zespół badawczy zbliżyli się do dwóch wielorybów, zauważyli coś dziwnego. Młodszy wieloryb był zaplątany w linkę rybacką. Dorosły osobnik z tej pary zaczął gwałtownie uderzać płetwą ogonową o wodę. W końcu młodszy wieloryb zareagował i również zaczął uderzać ogonem. Wyglądało to tak, jakby dorosły pokazywał młodemu, co ma robić. Stopniowo linka rybacka, w którą się zaplątał, zaczęła się odczepiać. „Asystenci badawczy nazwali ją Taylor, bo próbowała ‘shake it off’ – otrząsnąć się,” mówi Cartwright, główna badaczka w The Keiki Kohola Project. W nowym badaniu Cartwright i zespół specjalistów zajmujących się przypadkami wyrzuceń na brzeg udokumentowali, w jaki sposób „towarzyszący wieloryb” próbuje pomóc, gdy inny humbak zaplącze się w sprzęt rybacki. Niezwykłe reakcje humbaków W osobnym przypadku Cartwright prowadziła badania nad rozmnażaniem humbaków, gdy jej zespół natknął się na uwięzioną dwuletnią samicę. Dorosły wieloryb płynął powoli obok niej. Delikatnie kładł płetwę piersiową na jej płetwie albo leżał z nią pyskiem w pysk na powierzchni wody. W pewnym momencie wydawało się, że próbuje ją chronić przed rekinami tygrysimi. „Płynął za nią i odganiał je ogonem” – mówi. Drugi wieloryb płynął pod nią i unosił młodą samicę na powierzchnię. „Było całkiem jasne, że nie próbował się z nią kopulować” – mówi Cartwright. Samce podczas kopulacji ustawiają się bowiem na górze. „Dla mnie naprawdę interesujące w tej sytuacji jest to, że były to niespokrewnione wieloryby” – dodaje. Dzięk sugestii Eda Lymana, eksperta NOAA ds. zaplątań oraz współautora badania, zespół skontaktował się z organizacjami ratunkowymi na Hawajach i Alasce. Chcieli dowiedzieć się, jak często takie sytuacje mają miejsce. Gdy przeanalizowali dane, „zdaliśmy sobie sprawę, że to zachowanie jest bardziej powszechne, niż sądziliśmy” – mówi Cartwright. Spośród 414 przypadków zaplątania z lat 2001–2023 — 154 na Hawajach i 260 na Alasce — „towarzyszące” wieloryby reagowały w sposób pomocny 62 razy. Empatia humbaków Olaf Meynecke, pracownik naukowy z Griffith University w Australii, który nie brał udziału w badaniu, również zaobserwował takie zachowania na południowym Pacyfiku. Jego zespół próbował uwolnić młodego wieloryba z boi owiniętej wokół jego płetw. Dwa inne wieloryby pozostały w pobliżu. Jeden znajdował się obok uwięzionego wieloryba, a drugi pod nim. Meynecke miał wrażenie, że ich obecność wyrażała: „jeśli nie będziesz w stanie utrzymać wyporności i zaczniesz tonąć, spróbuję cię podnieść.” Meynecke widział dorosłe osobniki próbujące pomóc zaplątanym cielętom, nawet jeśli ich matka była obecna. „To może być cztery, pięć, sześć dorosłych wielorybów, które wyraźnie tam są, bo chcą wesprzeć zestresowane zwierzę” – mówi. Jednak w badaniu ponad połowa z 62 przypadków dotyczyła dorosłych osobników, więc nie chodzi wyłącznie o opiekę nad młodymi. Dlaczego wieloryby chronią inne wieloryby? Przeglądając zapisy historyczne, badacze zdali sobie sprawę, że to zachowanie było obserwowane już wcześniej. Szczególnie w czasach połowów wielorybów, które zostały zakazane w większości krajów w 1986 roku. Gdy jedna ofiara została złapana, „inne wieloryby podpływały i zostawały tuż obok niej, pozostając przy niej” – mówi Cartwright. To narażało reagujące wieloryby na ryzyko, więc to zachowanie prawdopodobnie stało się rzadsze. „To zachowanie może być formą empatii afektywnej” – mówi Anna Moscrop, dyrektor ds. polityki naukowej w organizacji Whale and Dolphin Conservation. „Jednostka rozpoznaje stan emocjonalny, taki jak stres, nie doświadczając samodzielnie tych samych bodźców.” Cartwright uważa, że może to być również przykład plastyczności behawioralnej. Wieloryby dostosowują się do zmieniającego się świata, w którym zaplątania są teraz częstym zjawiskiem. Meynecke zastanawia się, czy widzimy to zachowanie częściej nie tylko dlatego, że „w oceanach jest więcej zestresowanych wielorybów.” Uważa również, że technologia, taka jak drony, ułatwia dostrzeganie i dokumentowanie tych zachowań. Zaplątania — w liny cumownicze, sieci, pułapki na kraby i inne porzucone narzędzia rybackie — są coraz większym zagrożeniem. „Ponad 80% wielorybów zostanie w pewnym momencie życia zaplątanych, a do 25% może zaplątać się każdego roku, ale samodzielnie się uwalnia” – mówi Cartwright. Jak uratować wieloryby przed sieciami? Widok wielorybów desperacko próbujących sobie nawzajem pomagać jest „absolutnie straszny”– mówi Meynecke. „Te biedne zwierzęta dokładnie wiedzą, co się dzieje, i po prostu nie mogą nic zrobić. To wykracza poza jednego osobnika. To wysoce stresująca sytuacja dla wielu wielorybów w okolicy, które się komunikują i próbują pomóc”. Co więcej, zaplątania — główna przyczyna śmiertelności wielorybów — są możliwe do uniknięcia. „Najlepszym sposobem ochrony ssaków morskich przed zaplątaniem w sprzęt rybacki jest ograniczenie ryzyka kontaktu między nimi a tym sprzętem” – dodaje Moscrop. Jednym ze sposobów osiągnięcia tego celu jest stosowanie narzędzi połowowych, które minimalizują liczbę lin pozostających w wodzie. To „drastycznie zmniejsza ryzyko zaplątania i ratuje wieloryby.” To coś, do czego każdy z nas może się przyczynić. „Podejmujemy decyzje jako konsumenci” – mówi Cartwright. „Istnieje wiele opcji zakupu ryb poławianych w sposób zrównoważony.” Źródło: National Geographic
Co mówi śpiewający wieloryb? Potomek wikingów zdradza sekret Húsavíku
Húsavík – europejska stolica wielorybów – przyciąga turystów marzących o spotkaniu z morskimi olbrzymami. Przekonaj się, co warto tu zobaczyć i jak wygląda rejs po Zatoce Wstrząsów.
Spis treści: Húsavík – miasto z historią i festynem Marudagar Co zobaczysz w Muzeum Wielorybów? Gdzie zjeść i przenocować w Húsavíku? Droga wznosi się i opada. Po jednej stronie rozlewa się zielona wyżyna, po drugiej – granatowa tafla Morza Grenlandzkiego. Łagodnymi łukami jedziemy na południe, w głąb szerokiej zatoki. – Nazywa się Skjalfandi, czyli „Zatoka Wstrząsów” – wyjaśnia kierowca Oskar, po czym nagle wykrzykuje: – Wieloryby! – Podążam wzrokiem za jego wyciągniętą ręką w stronę zatoki. Na gładkiej tafli dostrzegam kilka ciemnych plam. Poruszają się powoli, pozostawiając za sobą jasny tor. Od czasu do czasu wyłaniają się na powierzchnię, a potem znowu znikają w morskiej toni. Wytężam wzrok, ale nie udaje mi się ujrzeć zbyt wielu szczegółów. Dzieli nas kilka kilometrów. A jednak już sam fakt, że je dostrzegam, świadczy o tym, jak wielkie muszą być. Wstrzymuję z ekscytacji oddech. Może wkrótce uda mi się spotkać z nimi twarzą w twarz? Húsavík – miasto z historią i festynem Marudagar Chwilę później dojeżdżamy do Húsavíku. Jest spokojne letnie popołudnie, nie wieje islandzki wiatr, a powietrze zaskakuje ciepłem, którego zwykle tutaj się nie doświadcza. Skąpane w promieniach słońca miasteczko wygląda jak wyjęte z folderu reklamowego. U stóp wyrastającej nad portem góry Husavikurfjall (417 m) pięknie wyglądają drewniane domy o kolorowych ścianach i białych okiennicach, a w wodach zatoki niczym w zwierciadle odbija się biała fasada z czerwonym szachulcem kościoła z 1907 r. To wyjątkowy dzień, nie tylko z powodu pogody. Mieszkańcy obchodzą Marudagar, czyli „Dni Cukierków”, jedyny w swoim rodzaju lokalny festyn. Nie sposób tego nie zauważyć: całe miasto przyozdobione jest kolorowymi proporczykami, chorągiewkami i plakatami. Główna droga prowadzi do portu. Zatrzymujemy się przy nabrzeżu. To tutaj bije serce miasta. Na scenie grają popularne islandzkie zespoły, z wesołego miasteczka dobiega śmiech dzieci. Jest głośno, wesoło i tłoczno, zupełnie jakby zgromadziła się tutaj duża część z ponad 2 tys. mieszkańców. – Witaj w islandzkiej stolicy wielorybów! – mówi do mnie uśmiechnięty potomek wikingów. – Nie, nie tylko w islandzkiej, ale w europejskiej! – poprawia go towarzysz zabawy. Húsavík ma długą historię. Średniowieczna Księga o zasiedleniu (Landnámabók) przywołuje opowieść o szwedzkim wikingu Gardarze Svavarssonie, który opływając wyspę między 860 a 870 r., miał się zatrzymać w okolicy i spędzić tutaj zimę. Gardar wybudował kilka domów i pozostawił trzech załogantów. W 1998 r. rozpoczyna się nowy rozdział w historii miasta – ruszają wyprawy w poszukiwaniu wielorybów dla turystów. Dziś przyciągają one rocznie nawet 100 tys. gości z całego świata. Co zobaczysz w Muzeum Wielorybów? Podróż szlakiem wielkich morskich ssaków nie byłaby kompletna bez wizyty w jeszcze jednej atrakcji Húsavíku – słynnym Muzeum Wielorybów. Mieści się ono tuż obok portu, w odrestaurowanym budynku dawnej rzeźni. Moją uwagę zwraca kolorowa mapa na ścianie. Tym, co przykuwa mój wzrok, są stwory pływające w wodach wokół wyspy. To morskie istoty, w tym wieloryby, jak narwal opisany imieniem Nahual ze skręconym jak spirala kłem, który Islandczycy przez wieki sprzedawali jako róg jednorożca. – Wieloryby od zawsze były blisko nas – wyjaśnia pracownica muzeum. – Polowaliśmy na nie, jedliśmy je, opisywaliśmy w sagach. Przez stulecia wyrzucony przez morze osobnik mógł uratować osadę przed głodem. To potężne i piękne ssaki. Gdzie zjeść i przenocować w Húsavíku? Kuchnia islandzka na dwóch filarach stoi. Pierwszym jest baranina, drugim – owoce morza. Sprawdzone restauracje: Salka (Garðarsbraut 6) – obowiązkowe miejsce dla miłośników dań mięsnych; Naustið (Asgardsvegur 1) – zupa rybna i potrawy z owoców morza. Koniecznie skosztujcie dorsza. Dobre miejsca noclegowe to: Fosshotel Húsavík – doskonała lokalizacja i dobre śniadania; Post-Plaza Guesthouse – nowoczesne wyposażenie, blisko portu; Bjarnabúð – widok na port i tradycyjny domek. Alternatywą są noclegi w namiocie, domkach kempingowych lub podróż kamperem. Źródło: National Geographic Traveler
Argentyna powołała w Patagonii nowy, olbrzymi rezerwat morski. Żyją w nim m.in. wiosłujące kaczki, które nie potrafią latać
Azul Provincial Park w regionie Chubut objął 300 tys. hektarów wybrzeża nad Oceanem Atlantyckim. To bezcenne przyrodniczo tereny, na których żyją między innymi humbaki, sejwale, pingwiny magellańskie i ponad 50 gatunków ptaków migrujących.
Spis treści Azul Provincial Park: oaza bioróżnorodności Największe atrakcje nowego parku Leżąca na terytorium Aregntyny i Chile Patagonia to kraina surowa, a jednak niezwykle bogata przyrodniczo. Jest słabo zaludniona i stanowi siedlisko dla wielu endemicznych gatunków zwierząt, takich jak mara patagońska, gwanako czy nandu. Patagonia od lat przyciąga turystów parkami narodowymi, np. Torres del Paine czy Los Glaciares. Argentyna właśnie utworzyła nowy rezerwat przyrody. Obejmuje on zjawiskowe wybrzeże i wody Morza Argentyńskiego w prowincji Chubut. Azul Provincial Park: oaza bioróżnorodności W Argentynie utworzono nowy regionalny rezerwat przyrody – Patagonia Azul Provincial Park. To największy morski rezerwat utworzony przed samorząd w kraju. Znajduje się w południowej części prowincji Chubut, obejmującej między innymi wybrzeże Morza Argentyńskiego. To tzw. morze otwarte, cześć południowego Oceanu Atlantyckiego. Nowy park ma aż 300 000 hektarów i obejmuje ponad 60 wysp i wysepek, rozległe łąki wodorostów, zjawiskowe skaliste wybrzeże. Ten obszar Patagonii to dom dla ponad 50 gatunków ptaków morskich, w tym pingwinów magellańskich, kormoranów cesarskich i petreli olbrzymich. W wodach przybrzeżnych żyją również liczne morskie ssaki, takie jak kotiki, lwy morskie oraz wieloryby – w tym humbaki, orki i sejwale. W sumie żyje tu aż 7 gatunków wielorybów i delfinów. Obszar ten jest także szczególnie bogaty w życie podwodne: lasy wodorostów są uważane za jeden z najobfitszych ekosystemów Ziemi. Można tu spotkać niezwykłe endemiczne gatunki. Kaczka Tachyeres leucocephalus ma tak małe skrzydła, że nie potrafi latać. Zamiast tego używa ich do szybkiego wiosłowania. Przypomina wtedy parostatek, stąd jej angielska nazwa – steamer duck. Mara patagońska to z kolei duży, roślinożerny gryzoń występujący w suchych i otwartych regionach Argentyny, zwłaszcza w Patagonii. Należy do rodziny kawiowatych. Jest bliską krewną świnki morskiej, choć swoim wyglądem bardziej przypomina zająca lub małą antylopę. Największe atrakcje nowego parku Park to inicjatywa organizacji Rewilding Argentina, która działa na rzecz odbudowy ekosystemów Ameryki Południowej. Ustanowienie go ma też na celu promowanie ekologicznej turystyki i wspieranie lokalnych społeczności. Jego wielkim atutem jest malownicza trasa turystyczna Ruta Azul ciągnąca się od Cabo Dos Bahías do Bahía Bustamante. W planach jest też sieć szlaków pieszych, miejsc biwakowych, stacja badawcza oraz punkty dostępu do morza dla nurków i kajakarzy. Infrastruktura będzie miała minimalny wpływ na środowisko, a jednocześnie ułatwi poznawanie przyrody. Już teraz turyści mogą odkrywać puste, ustronne plaże i zwiedzać łodziami niezamieszkane wyspy, pod opieką lokalnych przewodników. Źródło: Rewilding Argentina, BBC Wildlife Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jest lodołamaczem wśród wielorybów. Żyje w miejscach niedostępnych dla innych gatunków
Wal grenlandzki należy do najbardziej wyjątkowych morskich ssaków. Ogromny wieloryb świetnie przystosował się do życia w skrajnie nieprzyjaznych warunkach. Wygląda groźnie, ale to tylko pozory. W rzeczywistości jest łagodnym olbrzymem. Przez to znalazł się na krawędzi wyginięcia, a jego sytuacja wciąż jest trudna. Przyjrzyjmy się nieco bliżej temu wspaniałemu kolosowi.
Spis treści: Wal grenlandzki to zawodnik wagi ciężkiej Spokojny samotnik Długowieczny olbrzym Potężne fiszbiny wala grenlandzkiego Łatwy cel dla wielorybników Wal grenlandzki (Balaena mysticetus) nie miał potrzeby wykształcenia agresywnych zachowań. Tak ogromne zwierzę nie ma naturalnych wrogów (prawie, bo zdarza się, że wielki wieloryb pada ofiarą stada orek). Łagodne usposobienie stało się jego przekleństwem. Niewykazujące skłonności do ataku zwierzę już kilkaset lat temu stało się celem wielorybników. Od 100 lat ogromny wieloryb znajduje się pod ochroną, ale populacja tych kolosów wciąż jeszcze nie zdołała się w pełni odrodzić. Wal grenlandzki to zawodnik wagi ciężkiej Wal grenlandzki jest jednym z największych mieszkańców mórz i oceanów, co do tego nie ma wątpliwości. Największe osobniki osiągają 20 m długości i ważą do 100 ton. Pod względem długości, wal jest zbliżony do kaszalotów. Daleko mu do rekordu w tej kategorii, ale należy podkreślić, że pod względem masy, ustępują jedynie płetwalowi błękitnemu, największemu znanemu zwierzęciu. W praktyce mówimy tu o drugim najpotężniejszym wielorybie. Skąd taka duża masa? To zasługa obfitej warstwy tłuszczu podskórnego, która u wala grenlandzkiego mierzy od 43 do 50 cm grubości. Pod tym względem ten kolos góruje nad każdym innym wielorybem. Pysk jak taran Ze względu na stosunek masy do długości, wal prezentuje się potężnie. To wrażenie potęguje ogromna głowa (stanowi jedną trzecią całkowitej długości ciała) z żuchwą wyraźnie zagiętą ku dołowi. Szczęka jest wręcz karykaturalnie duża. Wygląda jak taran i właśnie taką funkcję spełnia. Wal grenlandzki z dużą łatwością rozbija nawet 60-centymetrową pokrywę lodową. Po co? Zimnolubny kolos Odpowiedź jest prosta – żeby zaczerpnąć powietrza. Nie bez powodu tę potężne wieloryby mają tak grubą warstwę tłuszczu podskórnego. To naturalne przystosowanie do życia w najzimniejszych wodach na naszej planecie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowi-rekordzisci-wale-grenlandzkie-moga-byc-w-ciazy-nawet-23-miesiace-sugeruja-nowe-badania-ryc-getty-images-717715e.jpg" width="2309" height="1299" alt="Nowi rekordziści? Wale grenlandzkie mogą być w ciąży nawet 23 miesiące, sugerują nowe badania (ryc. Getty Images)" title="Nowi rekordziści? Wale grenlandzkie mogą być w ciąży nawet 23 miesiące, sugerują nowe badania (ryc. Getty Images)" /> Wale grenlandzkie są spotykane w okolicach północnej Alaski. Doskonale czują się w Morzu Beringa, Morzu Czukockim i Morzu Beauforta. Populacje tych zwierząt zamieszkują także subarktyczne obszary Atlantyku i Morze Ochockie. Większość osobników zimę spędza w obszarze południowej granicy paku lodowego. Wiosną, gdy pokrywa lodowa zaczyna pękać, przemieszczają się na północ. Spokojny samotnik W obliczu zagrożenia, wale grenlandzkie uciekają pod wodę lub chronią się pod pokrywą lodową. Większość życia spędzają w samotności. Okazjonalnie zakładają niewielkie, bo najczęściej składające się z siedmiu osobników grupy, ale jej członkowie nie nawiązują silnych więzi. Tak jak inne walenie, wale grenlandzkie imponują umiejętnościami akrobatycznymi. Potrafią wynurzać się ponad lustro wody, przyjmując pozycję pionową. Te kolosy są też zdolne do wykonania skoku, ale nie robią tego tak spektakularnie, jak choćby humbaki. Wal grenlandzki wynurza się średnio raz na 40 minut. Pod wodą przebywa długo, więc spokojnie może nurkować na znaczne głębokości. Potrafi to robić (istnieją doniesienia o osobnikach schodzących na głębokość około 350 metrów), ale najczęściej pozostaje przy powierzchni, schodząc maksymalnie na 16 metrów. Długowieczny olbrzym Ogromne wieloryby przystępują do rozrodu pod koniec zimy i na początku wiosny. W czasie godów, samce tworzą grupy, w których konkurują ze sobą o względy samicy. Ciąża trwa od 13 do 14 tygodni. Po tym czasie na świat przychodzi jedno młode. Noworodek mierzy do 500 cm. Po roku przekracza 800 cm długości. Samce osiągają dojrzałość płciową, mierząc 12 metrów, a samice – 13 metrów. Wale grenlandzkie należą do najbardziej długowiecznych zwierząt. Ocena wieku tych zwierząt stwarza niemałe trudności, ale z ustaleń badaczy wynika, że ogromne wieloryby żyją znacznie dłużej niż 100 lat. Najstarszy znany samiec został oceniony na 145 lat, natomiast samica – na 133 lata. Potężne fiszbiny wala grenlandzkiego Wale grenlandzkie żywią się krylem i innymi drobnymi skorupiakami. Żeby pozyskać pokarm, opływa z szeroko otwartą paszczą i filtruje wodę swoimi fiszbinami. Właśnie w tym miejscu przydaje się łukowata szczęka. Takie ukształtowanie sprawia, że woda wpływająca pod dużym ciśnieniem nie wygina płyt fiszbinowych, więc ryzyko ich pęknięcia znacząco spada. Skoro o fiszbinach mowa, warto wspomnieć, że żaden inny wieloryb nie ma ich tak długich. U wala grenlandzkiego osiągają one do 500 cm długości! Wiedząc to, łatwiej można sobie wyobrazić, jak wielka jest głowa tego zwierzęcia. Łatwy cel dla wielorybników Wielorybnicy już w średniowieczu zaczęli zabijać te wspaniałe zwierzęta. Nie tylko wspomniane na początku łagodne usposobienie sprawiło, że wale grenlandzkie stały się dla nich łatwym celem. Zgubne okazały się też zwyczaje tych ssaków. Jak większość fiszbinowców, wale grenlandzkie pływają powoli. Mimo że potrafią zanurzyć się na znaczną głębokość, większość czasu spędzają przy powierzchni. Nie umknęło to uwadze myśliwych. Nawet kilkaset lat temu, gdy nie było jeszcze potężnych łodzi rybackich i zaawansowanego sprzętu do połowów, ogromne wieloryby były łatwym celem, w dodatku wartym zachodu. Zwierzę o tak ogromnej masie było cennym źródłem mięsa i tłuszczu. Zaatakowane wale nie reagowały agresją. Wobec braku odruchów obronnych, zwierzęta mogły ratować się ucieczką. Dlaczego wale grenlandzkie nie odbudowały populacji? W XVII wieku polowania na wale grenlandzkie przybrały masowy charakter. Wystarczyły dwa stulecia, by cała populacja została niemal doszczętnie wytępiona. Dopiero w 1921 roku wydano zakaz zabijania tych zwierząt. W wielu przypadkach, takie działanie przyniosło pożądany skutek. Przykładem niech będą humbaki, które zdołały odtworzyć populację sprzed ery masowych polowań. Niestety, w przypadku opisywanego gatunku wygląda to nieco inaczej. W 1921 roku liczebność wali szacowano na 3 tys. osobników. Współczesna populacja składa się z 24 tys. wielorybów, ale nie to jest największym problemem. Wali grenlandzkich praktycznie nie przybywa. Dlaczego? Zdaniem badaczy, na taki stan składa się kilka czynników. Niewystarczająca pula genowa. Wale grenlandzkie występują na ograniczonym terenie i nie odbywają dalekich wędrówek. Skoro nie zasiedlają nowych terenów, wymiana puli genowej nie postępuje. Inna sprawa, iż zmasowane polowania i tak przetrzebiły populację w tak dużym stopniu, że właściwie o różnorodności i tak nie może być mowy. Zmiany klimatyczne. W następstwie ocieplenia klimatu i wynikającego z tego topnienia czap lodowych na Arktyce, wale tracą swoją naturalną strefę ochronną. Przez to stają się łatwiejszym celem dla orek oceanicznych. Gdy wyeliminowano zagrożenie ze strony człowieka, to właśnie ten potężny drapieżnik stał się największym wrogiem majestatycznych wielorybów. Działalność człowieka. Zanieczyszczenie wód, dryfujące śmieci, porzucone sieci i podwodne hałasy z całą pewnością nie sprzyjają odbudowie populacji. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ten wieloryb wyróżnia się nie tylko specyficznym wyglądem. Jest uważany za „odludka”
Humbaki należą do najcharakterystyczniejszych morskich ssaków. Gdy mowa o „wielorybach”, wiele osób ma przed oczami właśnie tego kolosa o charakterystycznej sylwetce i długich płetwach. Niewiele brakowało, żeby te piękne zwierzęta wyginęły bezpowrotnie. Na szczęście dziś populacja humbaków utrzymuje się na stabilnym poziomie.
Spis treści: Humbaki to charakterystyczne kolosy Bywalec wszystkich oceanów Energiczny kolos Społeczny typ? Trochę tak, trochę nie Pół roku uczty, pół roku postu Zaloty gigantów Pieśń humbaka Ciekawostki o humbakach W połowie XX wieku, na świecie żyło zaledwie 450 osobników z gatunku Megaptera novaeangliae. Humbaki były wówczas bliskie wyginięcia, co było rezultatem działalności wielorybników, którzy bezlitośnie brali te zwierzęta na celowniki swoich harpunów. Na szczęście podjęte działania ochronne przyniosły pozytywne rezultaty. Populacja humbaków wraca do stanu sprzed ery kłusownictwa. W ciągu zaledwie 12 lat liczebność wielkich ssaków zwiększyła się do około 25 tys. Przyjrzyjmy się nieco bliżej tym niezwykłym zwierzętom. Humbaki to charakterystyczne kolosy Krępe cielsko z wyraźnie zarysowanym garbem, głowa pokryta guzami i płetwy piersiowe, które swoim rozmiarem przypominają skrzydła. Humbaka, inaczej długopłetwca oceanicznego, naprawdę trudno pomylić z innym gatunkiem. Rozmiary i masa Mówimy tu o jednym z największych przedstawicieli rodziny płetwalowatych. Dorosły humbak osiąga do 17 m długości! Minimalna długość to natomiast 14 metrów. Masa potężnego cielska zamyka się w przedziale od 30 do 45 ton. Nawet młode są prawdziwymi kolosami. Noworodek mierzy około 400 cm długości. Wygląd zewnętrzny Sylwetka tego olbrzyma jest krępa i przyciężkawa, ale niepozbawiona opływowości. W części grzbietowej zwierzę jest czarne, niepołyskujące. Na głowie i żuchwie wyraźnie widoczne są guzowate struktury. Wbrew pozorom nie są to żerujące na humbaku pasożyty ani symptom choroby. Owe guzy to nic innego, jak pozostałość po mieszkach włosowych. Charakterystyczne są też składające się z dwóch części nozdrza. Płetwy humbaka Charakterystyczną cechą humbaka są jego płetwy. W końcu nie bez powodu nazywa się go długopłetwcem. To określenie nie dotyczy jednak płetwy grzbietowej, która jest uwsteczniona i tworzy charakterystyczny garb, zaburzający opływową sylwetkę zwierzęcia. Z kolei płetwy piersiowe są wręcz kolosalne. Osiągają do 4 m długości i są największe w całym rzędzie waleni. Humbaka wyróżnia także szeroka płetwa ogonowa. Ma sercowaty kształt, a na jej spodniej części występuje unikatowy dla każdego osobnika wzór. Fiszbiny humbaka Fiszbiny humbaka mają ciemny kolor. Płyty fiszbinowe w przedniej części szczęki mierzą około 45 cm długości. Te ulokowane głębiej mierzą nawet 90 cm. Bywalec wszystkich oceanów Humbaki można spotkać we wszystkich oceanach i w niektórych morzach. Na globalną populację składają się 4 subpopulacje: atlantycka, północnopacyficzna, południowopacyficzna, indyjska. Trzy pierwsze odbywają migracje na obszarze Atlantyku i Pacyfiku. Ostatnia jest natomiast ograniczona przez Azję, Antarktydę, Filipiny i Australię. Energiczny kolos Humbaki wyglądają na niezgrabne powolne i leniwe, ale to tylko pozory. W rzeczywistości są aktywnymi i energicznymi zwierzętami, które potrafią wyskoczyć ponad powierzchnię wody na znaczną wysokość. Podczas takich „harców”, ogromny wieloryb może zaprezentować się niemal w pełnej krasie, a upadkowi zawsze towarzyszy donośny plusk i rozległy rozbryzg. Innym ciekawym zwyczajem tych zwierząt są uderzenia płetwą piersiową o powierzchnię wody. Społeczny typ? Trochę tak, trochę nie Inaczej niż wiele innych waleni, humbaki nie są zwierzętami społecznymi. Co prawda żyją w grupach (liczących od 4 do 10 osobników), ale ich skład ciągle się zmienia. Więzy społeczne utrzymują się przez kilka dni, a czasami nawet krócej. Silna więź łączy tylko matkę z potomstwem. Tymczasem grindwal, inny przedstawiciel infrarzędu waleni, wykazuje znacznie większą świadomość społeczną, a to tylko jeden z wielu przykładów. Tymczasowe stada humbaków najczęściej nie są okazałe, ale nie można nie wspomnieć, że w latach 2011–2015 biolodzy zaobserwowali niezwykłe zjawisko. Zwierzęta pływające w pobliżu wybrzeży Afryki zaczęły tworzyć ogromne grupy, które liczyły do 200 osobników. Co wywołało tę anomalię? Nie wiadomo. Gdy więź ustaje, stado rozpada się i przez jakiś czas zwierzęta pływają samotnie. Później znowu tworzą tymczasowe rodziny. W tym miejscu warto wspomnieć, że humbaki zawiązują nietrwałe grupy najczęściej tylko w porze letniej. Dlaczego właśnie wtedy? Ma to bezpośredni związek z ich zwyczajami żywieniowymi. Pół roku uczty, pół roku postu Humbaki gustują w drobnych skorupiakach (przede wszystkim w krylu) i niewielkich rybach. Przepadają między innymi za makrelami, dorszami, śledziami i sardelami. Należy jednak podkreślić, że polują tylko w miesiącach letnich. Przemieszczają się wtedy do zasobniejszych w pożywienie chłodniejszych wód. Natomiast zimą migrują do wód strefy umiarkowanej i tropikalnej. Odżywiają się wówczas zgromadzonymi zapasami tłuszczu. Strategie łowieckie Długopłetwce oceaniczne są niezwykle inteligentnymi łowcami. Tworząc tymczasową grupę, potrafią otoczyć ławicę szczelnym pierścieniem i zacieśniać go, aż ryby znajdą się w pułapce. Inna metoda polega na nurkowaniu pod ławicę i wypuszczaniu bąbli powietrza. Niesione ku powierzchni ryby stają się łatwym celem. Humbaki potrafią też ogłuszyć swoje ofiary niskimi dźwiękami. Zaloty gigantów Zimą, gdy zwierzęta udają się w cieplejsze strony, rozpoczyna się okres godowy. Zaloty samców rozpoczynają się już w trakcie wędrówki. Żeby zwrócić na siebie uwagę, wieloryb wyskakuje ponad powierzchnię wody i uderza płetwą ogonową. Ten rytuał może trwać nawet kilka godzin. Co ciekawe, męskie osobniki nie odrzucają ciężarnych i pływających z potomstwem samic. Samica rodzi jedno młode, średnio co 2–3 lata. Ciąża trwa 11 miesięcy. Potomstwo zostaje przy matce przez rok. Pieśń humbaka Czy wydawane przez wieloryby charakterystyczne dźwięki też stanowią część zalotów? Nie wiadomo. Niektórzy naukowcy twierdzą, że pieśń wieloryba spełnia funkcję godową, ale nie można wykluczyć, że to po prostu sposób komunikacji na otwartym oceanie. Specyficzne dźwięki emitują zarówno samce, jak i samice. Jedna pieśń trwa do 20 minut, choć należy wspomnieć, że niektóre osobniki „śpiewają” przez wiele godzin, z przerwami na oddech. Trzeba bowiem wiedzieć, że humbaki wydają dźwięki nie wydychając powietrza. Ciekawostki o humbakach Na koniec zostawiliśmy kilka ciekawostek na temat tych niezwykłych zwierząt. Nawet orka oceaniczna czuje respekt przed humbakiem. Naukowcy wiele razy obserwowali incydenty, w których te wielkie ssaki chroniły inne zwierzęta przed atakiem potężnego drapieżnika. Humbak w Bałtyku? Tak, zdarzają się takie przypadki. W lutym 2025 roku długopłetwiec oceaniczny pokazał się w pobliżu bazy rybackiej w Międzyzdrojach. Okazało się niestety, że zwierzę zaplątało się w sieć. Na szczęście akcja ratunkowa zakończyła się sukcesem. Nie był to jedyny przypadek, kiedy humbak odwiedził Polskę. W 2008 roku pokazał się w okolicach Darłówka. Humbaki są niezwykle inteligentne. Badacze dowiedli, że u tych zwierząt zachodzą złożone procesy myślowe. Długopłetwce wykazują zdolność do podejmowania decyzji i rozwiązywania problemów. Ponadto potrafią się komunikować. Każdy wydech humbaka ma tak dużą siłę, że wydobywające się z płuc powietrze, w połączeniu z zimniejszym powietrzem atmosferycznym, ulega natychmiastowemu skropleniu. W ten sposób powstaje widowiskowa „fontanna”, wyrzucana nawet na 3 metry. Laktacja u humbaków trwa 6 miesięcy. Mleko jest różowe i zawiera 50 proc. tłuszczu. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Archeolodzy badają cmentarzyska wielorybników. Na krańcu świata
Archeolodzy badają nekropole należące do wielorybników żyjących kilkaset lat temu na Svalbardzie w Norwegii. Ich zachowaniu zagrażają zmiany klimatu.
Spis treści: Boom na wieloryby Ślady po wielorybnikach – znikają Wielorybnicza zbieranina z różnych krajów Svalbard to fascynujące miejsce na Ziemi. Jest to archipelag położony między Norwegią kontynentalną a Biegunem Północnym. Uznawany jest za najbardziej wysunięty na północ zamieszkały obszar świata. Boom na wieloryby To w tym miejscu na początku XVII wieku rozpoczęło się odławianie wielorybów na dużą skalę. Wówczas w Europie wzrosło zapotrzebowanie na produkty z wielorybów i fok, zwłaszcza na olej, który był używany do produkcji mydła, zaopatrzenia lamp oliwnych, a także w przemyśle tekstylnym i skórzanym. Z kolei fiszbiny (płyty rogowe zwisające z podniebienia wielorybów) były wykorzystywane do produkcji gorsetów i parasolek. Koniec ery intensywnego wielorybnictwa na wodach wokół Svalbardu nastąpił pod koniec XVIII wieku. Kilkaset lat polowań przyczyniło się do drastycznego spadku populacji wielorybów na wschód i zachód od Grenlandii. Ślady po wielorybnikach – znikają Na Svalbardzie cmentarzyska wielorybników należą zarówno do najstarszych, jak i najbardziej delikatnych stanowisk archeologicznych w tym rejonie świata. Do tej pory groby zachowywały się w dobrym stanie ze względu na zimny klimat i wieczną zmarzlinę. Jednak w ostatnich dziesięcioleciach to się zmieniło – temperatury drastycznie rosną. W konsekwencji jest więcej opadów, co przyczynia się do powstawania osuwisk i osiadania gleby. Na przykład na stanowisku Likneset wiele z grobów uległo zniszczeniu właśnie z tego powodu, bo położone są niedaleko brzegu morza. Archeolożka z Norweskiego Instytutu Badań nad Dziedzictwem Kulturowym (NIKU), Lise Loktu, porównuje stan i warunki zachowania szkieletów i tkanin z kilku dużych cmentarzysk w fiordzie Smeerenburg, w północno-zachodnim Parku Narodowym Spitsbergenu. Z szacunków wynika, że w sumie pochowano tam 600 wielorybników w latach 1600-1700. Część z nich przebadano wykopaliskowo w latach 1985-1990. – Groby stanowią unikalny archeologiczny materiał źródłowy, który rzadko zachowuje się zarówno w Europie i na całym świecie – mówi Loktu. Wielorybnicza zbieranina z różnych krajów Groby osób parających się polowaniem na wieloryby są skarbnicą wiedzy na ich temat. – Zadokumentowanie tych grobów to pilna sprawa, zanim znikną całkowicie i na dobre. Jest jeszcze wiele informacji do zdobycia – podkreśla archeolożka. Analizy DNA i izotopów części szkieletów wykonała Elin T. Brødholt z Uniwersytetu w Oslo. Dostarczyły one zupełnie nowych informacji na temat stanu zdrowia i warunków życia wielorybników. Wynika z nich, że wielorybnicy wywodzili się z różnych części Europy, w tym, oczywiście, z Norwegii. Zawód był trudny i wycieńczający. Wielorybnicy byli ubodzy. Ze szkieletów można wyczytać, że wiedli ciężkie życie z okresami niedożywienia i chorób, w tym szkorbutem, powstałym w wyniku braku dostępu do witaminy C. O złym stanie zdrowia świadczą też zęby wielorybników. W jednym przypadku widoczna jest nawet szpara w rzędzie zębów świadcząca o ciągłym trzymaniu w tym miejscu fajki. Z kolei do najczęstszych urazów szkieletu należały te związane z kręgosłupem i górną częścią ramion, okolicą bioder oraz dłoni i stóp. Dochodziło do nich zapewne w czasie polowania na wieloryby. Jego kluczowym elementem było precyzyjne trafienie harpunem, który był przymocowany do długich lin. Gdy harpun wbijał się w ciało zwierzęcia, lina rozwijała się z dużą prędkością, a wieloryb ciągnął łódź z zawrotną prędkością. Gdy zwierzę ulegało wyczerpaniu, dobijano je lancami. Wielorybnicy wielokrotnie bywali ranieni w czasie szamotaniny z tym morskim ssakiem. Źródło: NIKU, Muzeum Svalbardu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Poprzez mocz i odchody. Tak wieloryby wspierają środowisko naturalne
Te wielkie morskie ssaki są nie tylko pięknymi zwierzętami, ale też bardzo pożytecznymi. To dzięki nim w niektórych miejscach rozkwita życie dlatego, że transportują składniki odżywcze w formie… moczu i odchodów.
Spis treści: Wieloryb jak wielki transportowiec Transporty „życia”. Skąd i dokąd docierają? Zaskakujący sposób transportu Wieloryby są bezsprzecznie jednymi z najbardziej spektakularnych morskich zwierząt. Niestety, ich populacja znacznie zmniejszyła się w wyniku komercyjnych połowów. Chociaż niektóre populacje tych wielkich zwierząt zaczęły się odbudowywać dzięki wysiłkom przyrodników podejmowanym od lat 70. XX wieku, wiele z nich nadal pozostaje poważnie przetrzebionych. Taka sytuacja może mieć poważnie konsekwencje dla ekosystemu i bioróżnorodności Ziemi. Wieloryb jak wielki transportowiec Starania o ratowanie wielorybów mogą być ważniejsze, niż długo sądzono. Okazuje się, że zwierzęta te odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu środowiska naturalnego i dobrostanu organizmów żyjących w oceanach. Wynika to z badań międzynarodowego zespołu ekspertów pod kierunkiem badaczy z amerykańskiego University of Vermont. Swoje wnioski opublikowali właśnie na łamach „Nature Communications”. Z analiz wynika, że wieloryby – w tym pływacze szare i humbaki – transportują około 4000 ton azotu rocznie do obszarów przybrzeżnych w tropikach i subtropikach, cechujących się niską zawartością składników odżywczych. Jednocześnie też przynoszą ze sobą ponad 45 000 ton biomasy. Z szacunków badaczy wynika, że zanim wielorybnicy zdziesiątkowali populacje tych morskich ssaków, ten długodystansowy transport mógł mieć zdecydowanie większą skalę i być trzy lub więcej razy większy. Transporty „życia”. Skąd i dokąd docierają? Naukowcy prześledzili skąd i dokąd wieloryby przenoszą cenne składniki odżywcze. Uogólniając: z bogatych żerowisk na wysokich szerokościach geograficznych na tereny zwykle ubogich w składniki odżywcze w strefach tropikalnych i subtropikalnych, gdzie samice rodzą młode. Składniki odżywcze transportowane są przez wieloryby z: okolic Antarktydy (żerowiska humbaków z południowej półkuli), wód w pobliżu Rosji (żerowiska waleni szarych), wybrzeża Alaski (żerowiska humbaków z centralnego północnego Pacyfiku). Wieloryby transportują składniki odżywcze do regionów tropikalnych i subtropikalnych, takich jak: Dolna Kalifornia (tereny rozrodcze waleni szarych), Archipelag Hawajski (tereny zimowe i rozrodcze humbaków z centralnego północnego Pacyfiku), wąski obszar u wybrzeży Florydy i Georgii w USA (tereny rozrodcze północnoatlantyckich waleni prawych), płytkie wody przybrzeżnych Brazylii i Argentyny (obszary występowania południowych waleni prawych). Wieloryby podejmują się najdłuższych migracji ze wszystkich ssaków na świecie. – Ze względu na swój rozmiar wieloryby są w stanie robić rzeczy, których nie robi żadne inne zwierzę. Prowadzą życie na inną skalę. Składniki odżywcze napływają z zewnątrz – i to nie z rzeki, ale przez te migrujące zwierzęta. To bardzo fajne i zmienia sposób, w jaki myślimy o ekosystemach w oceanie – mówi jeden z autorów badania, Andrew Pershing z organizacji non-profit Climate Central. Jego zdaniem wieloryby, podobnie jak ludzie, mają wpływ na naszą planetę w bezprecedensowej skali. Zaskakujący sposób transportu Jak wieloryby dokonują transferu składników odżywczych? Okazuje się, że sposobów jest sporo. Na przykład fiszbinowce metabolizują zgromadzoną energię podczas długich podróży i pobytu na terenach, w których się rozmnażają. W wyniku tego procesu wydalają mocz bogaty w azot (w postaci mocznika). – Ruch azotu i innych składników odżywczych może być ważny dla wzrostu fitoplanktonu lub mikroskopijnych glonów, które stanowią pożywienie dla rekinów i innych ryb oraz wielu bezkręgowców – podkreśla współautor artykułu, Joe Roman z University of Vermont Mniej oczywisty transfer dokonuje się, gdy wieloryby umierają. Naukowcy wskazują zarówno na dorosłe osobniki, jak i te bardzo młode. Zwłoki tych zwierząt stanowią duże, skoncentrowane źródło składników odżywczych dla ekosystemów. Są nim też łożyska uwalniane w czasie porodu przez samice. Również zrzucany przez te morskie ssaki naskórek stanowi źródło pożywienia dla innych zwierząt morskich, takich jak ryby czy ptaki. Z działalności „transportowej” wielorybów korzysta też plankton. – Wiele osób uważa rośliny za „płuca” planety, które pobierają dwutlenek węgla i wydalają tlen. Tymczasem też zwierzęta odgrywają ważną rolę w przenoszeniu składników odżywczych. Ptaki morskie transportują azot i fosfor z oceanu na ląd w swoich odchodach, zwiększając gęstość roślin na wyspach. Zwierzęta tworzą układ krwionośny planety – a wieloryby są tego najlepszym przykładem – podkreśla Roman. Źródło: Nature Communications Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Humbak uwięziony w sieciach rybackich w Bałtyku. Jak tam trafił?
Mieszkańcy Międzyzdrojów z niedowierzaniem obserwowali morskiego olbrzyma uwięzionego w sieciach zaledwie 80 metrów od brzegu. Choć humbaki zwykle wybierają oceany, czasem przypadkiem zaglądają do Bałtyku, podążając za zdobyczą.
Spis treści: Humbak w Bałtyku Ochrona waleni to wspólna odpowiedzialność Wieloryb a humbak – jaka jest różnica? Morze Bałtyckie, mimo że nie jest ani największe, ani najbardziej słone w Europie, potrafi zaskoczyć. Choćby swoją fauną. Bałtyk zamieszkują między innymi foki, morświny, meduzy oraz wiele gatunków ryb. Zdarzają się i niespodziewani goście. Tak jak w Międzyzdrojach, gdzie 26 lutego – zaledwie 80 metrów od brzegu – w sieci rybackie zaplątał się młody humbak. Humbak w Bałtyku Dzikie zwierzę zauważyli mieszkańcy i spacerowicze. To oni zgłosili, że niedaleko brzegu pojawił się wyraźnie osłabiony wieloryb. Mimo imponujących rozmiarów – około 5 metrów długości – nie był w stanie uwolnić się z sieci. Na miejsce natychmiast ruszyła Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa (SAR), Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (WOPR) Międzyzdroje, a także strażacy z OSP i PSP Międzyzdroje. Ratownicy, przy wsparciu ekspertów z Wolińskiego Parku Narodowego i Urzędu Morskiego w Szczecinie, z ogromną ostrożnością rozcinali sieci, by nie wyrządzić zwierzęciu krzywdy. Akcja ratunkowa trwała kilka godzin. Sytuacja odbiła się głośnym echem w mediach lokalnych i ogólnopolskich. Nie tylko z uwagi na rozmiary humbaka, ale i fakt, że Bałtyk nie jest typowym siedliskiem tych zwierząt morskich. Humbaki, tak jak i inne wieloryby, zdecydowanie lepiej czują się w głębszych i cieplejszych wodach oceanicznych. Znajdują tam bogate łowiska kryla i ryb, które są podstawą ich codziennego menu. Mimo to przypadki wizyt humbaków w Bałtyku zdarzają się, choć rzadko. W 2016 roku dorosłego humbaka zauważono u wybrzeży Niemiec i Danii. W 2023 roku zwierzę widziano w okolicach Bornholmu. Naukowcy uważają, że młode osobniki mogą zabłądzić, podążając za ławicami ryb przez Cieśniny Duńskie. Z powodu płytkich wód i brak dostatecznej ilości pokarmu Bałtyk jest trudnym środowiskiem dla tych olbrzymów. Ochrona waleni to wspólna odpowiedzialność Incydent w Międzyzdrojach przypomina, jak ważna jest ochrona morskiej fauny. Sieci rybackie stanowią poważne zagrożenie dla waleni na całym świecie. Kluczowe dla bezpieczeństwa tych zwierząt jest stosowanie nieinwazyjnych narzędzi połowowych oraz monitorowanie ich ruchów w pobliżu wybrzeży. Walenie, w tym humbaki, odgrywają znaczącą rolę w utrzymaniu zdrowia oceanów. Poprzez głębokie nurkowania i wynurzanie, przyczyniają się do mieszania wód, co sprzyja cyrkulacji składników odżywczych. Z kolei odchody waleni, bogate w żelazo i azot, wspierają rozwój fitoplanktonu – mikroskopijnych organizmów produkujących tlen i stanowiących podstawę morskich łańcuchów pokarmowych. Obecność waleni w oceanach reguluje populacje ryb i innych organizmów morskich. Wyginięcie tych ssaków mógłby zaburzyć równowagę biologiczną, a w efekcie doprowadzić do poważnych zmian w strukturze oceanicznych ekosystemów. Każdy z nas może przyczynić się do ochrony tych niezwykłych zwierząt. Na przykład, wybierając produkty pochodzące z odpowiedzialnych źródeł rybołówstwa oraz wspierając inicjatywy na rzecz ograniczenia plastikowych odpadów w morzach. Wieloryb a humbak – jaka jest różnica? Często słyszymy, że „wieloryb zaplątał się w sieci”, ale warto wyjaśnić, co to właściwie oznacza. „Wieloryb” to potoczne określenie dużych ssaków morskich z rzędu waleni. Obejmuje wiele gatunków, m.in. płetwala błękitnego, sejwala czy kaszalota. Każdy z tych gatunków ma inne cechy anatomiczne, dietę i preferowane środowisko życia. Humbak jest jednym z gatunków wielorybów fiszbinowych. Zamiast zębów mają one fiszbiny służące do odcedzania planktonu i drobnych ryb z wody. Humbaki wyróżniają się charakterystycznymi długimi płetwami piersiowymi, które mogą sięgać nawet jednej trzeciej długości ich ciała. Ssaki te są również znane z „pieśni”, czyli złożonych dźwięków, które mogą być słyszane na odległość wielu kilometrów pod wodą. Źródło: PAP Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Pieśniami wielorybów rządzi taka sama zasada jak językami ludzkimi. Chodzi o prawo Zipfa
Naukowcy są coraz bliżej ustalenia, czy wokalizacje wielorybów mogą w istocie być językiem tych wielkich ssaków. Badania pieśni długopłetwców oceanicznych wykazały, że spełniają one regułę statystyczną, która dotyczy każdego ludzkiego języka.
W tym artykule: Jak każdy z nas uczy się języka? Czy wieloryby mają swój własny język? Kiedy porozmawiamy z wielorybem? Na świecie istnieje ponad 7 tys. języków. Mogą się od siebie całkowicie różnić, jednak wszystkie podlegają tej samej regule. Jest nią tzw. prawo Zipfa. Mówi ono, że w każdym języku pierwsze pod względem popularności słowo pojawia się dwa razy częściej niż drugie. Drugie dwa razy częściej niż trzecie, trzecie dwa razy częściej niż czwarte – i tak dalej. W języku angielskim np. aż 7 proc. wszystkich słów występujących w korpusie języka stanowi „the”. Drugie słowo „of” to 3,5 proc. korpusu. Prawo Zipfa dotyczy nie tylko używanych języków: kiedy dokładnie przeanalizowano słynny Manuskrypt Wojnicza z XV w., okazało się, że spełnia on tę regułę. Badacze uznali to za dowód, że nie jest on oszustwem, tylko faktycznie został spisany nieznanym językiem lub stanowi szyfr. Naukowcy od dawna głowili się, czy regule Zipfa podlegają systemy komunikacji zwierząt. Jak dotąd nie udało się tego potwierdzić. Jednak w najnowszym numerze prestiżowego czasopisma „Science” ukazała się praca, która jako pierwsza dostarcza odpowiedniego dowodu. Jej autorzy wykazali, że prawo Zipfa spełniają wokalizacje długopłetwców oceanicznych, czyli humbaków. Jak każdy z nas uczy się języka? Grupę badaczy na właściwy trop naprowadziło gaworzenie małych dzieci. A dokładniej – poszukiwanie odpowiedzi na pytanie: jak maluchy uczą się mówić? Mowa dorosłych to ciąg dźwięków, który dopiero nasz umysł dzieli na poszczególne słowa. Jak jednak nabyliśmy umiejętność rozpoznania, kiedy jedno słowo się kończy, a zaczyna drugie? Odpowiedzią jest rozkład statystyczny dźwięków i słów. W ludzkich językach niewiele słów używanych jest regularnie, większości potrzebujemy raczej rzadko. Na dodatek dźwięki w słowach są przewidywalne, pomiędzy słowami zaś już nie. Pojawienie się w mowie zaskakującego, niespodziewanego w danej chwili dźwięku sygnalizuje, że zaczyna się nowe słowo. To samo dotyczy wokalizacji humbaków. One również wydają dźwięki łączące się we frazy, które tworzą tematy, te zaś – pieśni. Kiedy naukowcy przepuścili pień wielorybów przez algorytm badający, jak często dany dźwięk pojawia się po poprzednim (i przez to uczący się, które grupy dźwięków tworzą słowa), odkryli, że używane przez długopłetwce frazy czy też sekwencje spełniają prawo Zipfa. Czy wieloryby mają swój własny język? Nagrania użyte w badaniach to kilkadziesiąt godzin wokalizacji humbaków rejestrowane przez osiem lat w Nowej Kaledonii. Pytanie brzmi: czy wydające je wieloryby „rozmawiały” ze sobą? Czyli czy ich pieśni stanowią język w ludzkim rozumieniu? Takiej pewności niestety nie ma. – Nasze badanie nie analizowało znaczenia sekwencji w pieśniach wielorybów. Nie mamy pojęcia, co te sekwencje mogą oznaczać dla wielorybów, jeśli w ogóle cokolwiek oznaczają – przyznają naukowcy na łamach artykułu opublikowanego w serwisie „The Conversation”. Innymi słowy, możemy mieć do czynienia z czymś podobnym do muzyki. Muzyka też zawiera powtarzające się fragmenty. – Melodii można się nauczyć, powtarzać ją, a następnie przekazać ją innym. Jednak to nie oznacza, że nadajemy znaczenie poszczególnym dźwiękom w taki sam sposób, jak nadajemy znacznie słowom – piszą badacze. Kiedy porozmawiamy z wielorybem? To wszystko nie wyklucza na szczęście możliwości nawiązania kontaktu z wielorybami. Pierwsze takie przymiarki uczyniono dwa lata temu. Wówczas interdyscyplinarny zespół badaczy przez 20 minut wymieniał przywitania z samicą długopłetwca o imieniu Twain. „Rozmowa” prowadzona była w sposób, który wskazywał, że wieloryb komunikował się z pływającymi na łodzi ludźmi świadomie. W zeszłym roku z kolei dowiedzieliśmy się nowych rzeczy o wokalizacjach kaszalotów. Okazało się, że ich charakterystyczne „kliknięcia” przypominają ludzki alfabet. Zwierzęta modyfikują je i składają w nowe sekwencje, czego odpowiednikiem w ludzkich językach jest składanie zdań ze słów. Zespołem naukowym, który opublikował swoje wyniki w „Science”, kierowała Ellen Garland, biolożka morska ze szkockiego University of St. Andrews, Inbal Arnon, psycholigwista z Uniwersytetu Hebrajskiego oraz Simon Kirby, badacz ewolucji języków z Uniwersytetu Edynburskiego. Celem naukowców będzie teraz analiza ptasich pieśni. Oczywiście postarają się sprawdzić, czy one również spełniają prawo Zipfa. Źródła: Science, The Conversation Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Humbaki wytwarzają narzędzia do polowania? Tak można nazwać sieci z pęcherzyków, w które łapią kryl
Wieloryby wykorzystują wyrafinowane techniki łowieckie. Tworzą sieci z pęcherzyków powietrza, w których zamykają ławice kryla. Zdaniem autorów najnowszych badań sieci te można uznać za narzędzia. Naukowcy zaliczyli humbaki do wąskiej grupy zwierząt, które umieją narzędzia wytwarzać i modyfikować.
W tym artykule: Jak polują humbaki Sprytne jak wieloryby Badania humbaków Pojedynczo i w grupie Wiele zwierząt używa do pozyskiwania pożywienia prostych narzędzi. Potrafią to m.in. ssaki naczelne, a także niektóre ptaki. Znacznie rzadziej zdarza się jednak, by zwierzęta same wytwarzały narzędzia. Szczególnie te służące do polowania. Do tej wąskiej grupy należą humbaki (długopłetwce oceaniczne). To kilkunastometrowe wieloryby rozpowszechnione we wszystkich oceanach świata. Ssaki te są znane ze skomplikowanych pieśni, które słychać na ogromnych dystansach. A także charakterystycznych wyskoków nad wodę. 30-tonowy humbak potrafi wybić się tak mocno, że wynurza się cały z oceanu. Jeszcze jedną wyjątkową umiejętnością humbaków jest sposób polowania. Zwierzęta te wypuszczają z pyska pęcherzyki powietrza, które układają się w wodzie w okrąg. Już wcześniej odkryto, że to pomaga im polować na kryl. Teraz badacze z Hawajów przyjrzeli się bliżej „sieciom” humbaków. I odkryli, że są one tak skomplikowane, iż można je uznać za narzędzia. Jak polują humbaki – Ustaliliśmy, że humbaki zamieszkujące południowo-wschodnią Alaskę tworzą skomplikowane sieci z bąbli, aby łowić kryl – powiedział Lars Bejder z University of Hawaiʻi w Mānoa. Długopłetwce umiejętnie wypuszczają pęcherzyki powietrza tak, by stworzyły sieć składającą się z pierścieni. Kontrolują szczegóły takie jak liczba pierścieni, a także szerokość i głębokość sieci. Biorą pod uwagę nawet przestrzeń pomiędzy pęcherzykami! Wszystko po to, by sieć otoczyła ławicę drobnych skorupiaków, ułatwiając wielorybowi posiłek. – Ta metoda pozwala wielorybom złapać siedem razy więcej ofiar podczas jednego zanurzenia – powiedział Lars Bejder. – I to bez zużywania dodatkowej energii. Sprytne jak wieloryby Humbaki używają tej metody polowania bardzo pomysłowo. Najpierw głęboko nurkują, tak by znaleźć się pod ławicą kryla. Następnie opływają ją wokół, wypuszczając pęcherzyki powietrza. Bąbelki wznoszą się, tworząc wokół skorupiaków cylindryczną ścianę. To powoduje, że kryl nie może się rozpierzchnąć na wszystkie strony. Wieloryb podpływa od dołu z szeroko otwartymi szczękami. Ostatecznie jest to jedyne miejsce, do którego mogą wpłynąć skorupiaki. Od sukcesu polowania zależy życie wielorybów. Lato i jesień długopłetwce spędzają w pobliżu Alaski. Muszą tam zdobyć tyle pokarmu, by wystarczyło im na kolejne miesiące roku. Zimą udają się na południe, by wydać na świat potomstwo. Podczas długiej migracji i opieki nad młodymi polegają na zapasach zgromadzonych w postaci tłuszczu. View oEmbed on the source website Badania humbaków Naukowcy przyznają, że wiele morskich ssaków – takich jak wieloryby, morświny czy delfiny – jest bardzo trudnych do badania. W przypadku najnowszych badań naukowcy wykorzystali dwie metody. Tagowali zwierzęta oraz używali zwykłych i podwodnych dronów. Te drugie pozwoliły śledzić, jak wieloryby zachowują się pod wodą. W ten sposób udało się udokumentować 83 sieci z pęcherzyków, których twórcami były humbaki polujące w samotności. Zaowocowało to dokładną charakterystyką metod polowania używanych przez wieloryby żerujące w pobliżu Alaski. Naukowcy opisali ją w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Royal Society Open Science”. Hity wielorybów potrafią pokonać ocean. Humbaki oddalone o 14 tys. km śpiewają te same pieśni Kultura rozprzestrzenia się na gigantyczne odległości nie tylko w społecznościach ludzi. Naukowcy odkryli, że humbaki na całym Południowym Pacyfiku – od wschodnich wybrzeży Australii, pr... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/hity-wielorybow-potrafia-pokonac-ocean-humbaki-oddalone-o-14-tys-km-spiewaja-te-same-piesni-fot-john-tlumacki-the-boston-globe-via-getty-images-8b0ef99.jpg" width="938" height="600" alt="Hity wielorybów potrafią pokonać ocean. Humbaki oddalone o 14 tys. km śpiewają te same pieśni (fot. John Tlumacki/The Boston Globe via Getty Images)" title="Hity wielorybów potrafią pokonać ocean. Humbaki oddalone o 14 tys. km śpiewają te same pieśni (fot. John Tlumacki/The Boston Globe via Getty Images)" /> Pojedynczo i w grupie Tworzenie sieci z pęcherzyków powietrza może być u wielorybów zachowaniem wyuczonym. Nie wszystkie osobniki polują w ten sposób. Często za to łączą siły, jednocześnie wypuszczając bąble i np. tworząc dwie sieci jednak obok drugiej. Widać to na filmie opublikowanym przez naukowców. – Najbardziej ekscytujące jest to, że humbaki opracowały złożone narzędzia umożliwiające im wykorzystywanie skupisk ofiar, które w innym przypadku byłyby dla nich niedostępne – powiedział Andy Szabo, jeden z autorów artykułu. – Mam nadzieję, że właśnie ta elastyczność behawioralna i pomysłowość dobrze posłużą wielorybom, gdy nasze oceany będą się zmieniać – dodał. Komercyjne łowienie i zabijanie dwupłetwców jest zakazane od 1985 r. Zwierzęta nie są zagrożone wyginięciem. Jednak liczebność ich populacji znacząco spadła w poprzednim dziesięcioleciu. Jak inni mieszkańcy oceanów długopłetwce będą musiały w przyszłości przystosować się do zmian ich środowiska wywołanych przez zmiany klimatyczne. Źródła: Royal Society Open Science, University of Hawaiʻi, ScienceAlert.
Po raz pierwszy udało się nagrać płetwala błękitnego karmiącego młode. Film nakręcił amator snorkelingu
Niezwykłe nagranie powstało u wybrzeży Timoru Wschodniego. Widać na nim – po raz pierwszy – samicę płetwala błękitnego, która karmi swoje młode.
W tym artykule: Płetwale w Timorze Wschodnim Największe zwierzęta na Ziemi Czym odżywiają się płetwale? Wody są ciemnobłękitne, lekko przymulone. Poruszają się w nich dwa duże obłe kształty. Jeden jest wyraźniej większy od drugiego. Widać płetwy boczne i charakterystyczne wielorybie ogony. Zwierzęta płyną obok siebie, a mniejszy osobnik wygląda, jakby był przyczepiony do większego. Tak wygląda pierwsze znane nagranie samicy płetwala błękitnego, która karmi swoje młode. Film nie jest wyraźny i można odnieść wrażenie, że mały wieloryb trzyma się większego. W rzeczywistości tak nie jest. Samica płetwala wypuszcza swoje mleko prosto do wody, skąd połyka je jej dziecko. Płetwale w Timorze Wschodnim Film powstał dwa lata temu u wybrzeży Timoru Wschodniego. Nagrał go turysta uprawiający snorkeling w czasie ekoturystycznej wyprawy, w ramach której pływano w pobliżu stolicy kraju, Dili. Nagranie zostało przekazane naukowcom, którzy właśnie je upublicznili. – To na pewno nie jest nowo narodzone cielę – mówi „New Scientistowi” Karen Edyvane z Australian National University w Darwin. – Nadal jednak odżywia się mlekiem matki – dodaje. Naukowczyni szacuje, że młody płetwal na filmie ma około dwóch lat. To, że nadal jest przy matce, nie dziwi: młode płetwale odłączają się od matki w wieku trzech lat. View oEmbed on the source website Największe zwierzęta na Ziemi Płetwal błękitny (Balaenoptera musculus) to największe zwierzę na Ziemi. Ten morski ssak może ważyć nawet 170-200 ton i mieć 30 m długości. Natomiast nowo narodzony płetwal waży już 2-3 tony. Ma 6-7 metrów długości. Płetwal jest większy nawet od wymarłych od dinozaurów. Prawdopodobnie to największe zwierzę, jakie kiedykolwiek żyło na naszej planecie. Istnieją cztery podgatunki płetwala błękitnego. Różnią się zasięgiem występowania, ubarwieniem i rozmiarami. Na filmie z Timoru nagrany został płetwal krótkoogonowy (Balaenoptera musculus brevicauda). Jest on nieco mniejszy od innych płetwali – ma „tylko” 24 metry długości i krótszy ogon. Jego ciało jest też ciemniejsze od innych ssaków tego gatunku. Edyvane uważa, że powstanie nagrania jest niezwykłym osiągnięciem. Naukowczyni stoi na czele projektu nauki obywatelskiej, którego celem jest zbieranie danych o życiu i zachowaniach płetwali krótkoogonowych. Projekt rozpoczęto dziesięć lat temu i przez ten czas udało się zebrać informacje o 2700 osobnikach. Naukowcy obserwowali nowo narodzone płetwale i zaloty dorosłych ssaków. Jednak nagrania płetwali są rzadkie, bo zwierzęta często znacznie oddalają się od brzegów. Trzeba mieć wiele szczęścia, by je zobaczyć. Czym odżywiają się płetwale? W jaki sposób płetwale dorastają do tak takich rozmiarów? Pochłaniają ogromne ilości pożywienia. Dziennie mogą skonsumować nawet milion kalorii. W innym ujęciu – każdego dnia zjadają nawet 4 tony krylu, czyli drobnych pancerzowców. Duże ilości pokarmu są szczególnie potrzebne przyszłej matce. Ciąża u płetwali trwa okrągły rok, a na świat przychodzi tylko jedno młode. Matka karmi je i to aż przez wiele miesięcy. Młody płetwal – zanim rozwiną się u niego fiszbiny – odżywia się właśnie mlekiem matki. Codziennie wypija go 200-300 litrów. Mleko wypuszczane jest prosto do wody. Płetwale krótkoogonowe są liczniejsze od innych podgatunków tego ssaka. Szacuje się, że nawet co drugi płetwal żyjący na Ziemi to właśnie Balaenoptera musculus brevicauda. Ssaki te osiągają dojrzałość płciową w wieku 10 lat przy długości ciała ok. 20 m. Samice są nieco cięższe od samców (średnio ważą 90 t, samce zaś 75). Rekordziści są znacznie ciężsi – ich waga przekracza sto ton. Źródło: New Scientist, Wikipedia Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Kaszaloty mają własny język? Ich serie kliknięć przypominają alfabet – odkryli badacze
Kaszaloty spermacetowe mają złożony system komunikacji, składający się z serii charakterystycznych kliknięć. Zdaniem badaczy jest on najbliższy ludzkiemu językowi w całym królestwie zwierząt.
W tym artykule: Jak porozumiewają się kaszaloty? Sześćdziesiąt waleni z podwodnych głębi Czy kaszaloty mają własny język? Nawet trzy kilometry pod powierzchnię – aż tak głęboko potrafią zanurzać się kaszaloty spermacetowe. Na takich głębokościach poszukują pokarmu: kałamarnic, ryb, płaszczek. Jak to zrobić w miejscu, gdzie jest ciemno jak oko wykol? Walenie posługują się echolokacją. Przy okazji zaś wydają bardzo charakterystyczne dźwięki. Przypominają one serie kliknięć. Te kliknięcia kaszalotów fascynują naukowców od dawna. Potężne ssaki są bowiem zwierzętami społecznymi – żyją w małych grupach, które trzymają się cały czas ze sobą. Taki tryb życia sprzyja rozwojowi komunikacji, umożliwiającej wymianę informacji między członkami grupy. – Kaszaloty razem nurkują, razem jedzą, razem polują – mówi „New Scientistowi” Daniela Rus z MIT. – Podczas wykonywania tych wszystkich czynności słyszymy ich wokalizacje. Pytanie brzmi: co one oznaczają? – zastanawia się badaczka. Jak porozumiewają się kaszaloty? Klikanie kaszalotów od dawna przyprawiało biologów o ból głowy. Kaszaloty „klikają” cały czas, jednak można odnieść wrażenie, że bez przerwy powtarzają te same serie dźwięków. A przynajmniej tak się wydawało do tej pory. W czasopiśmie „Nature Communications” ukazała się właśnie praca, której współautorką jest Daniela Rus. W artykule tym grupa badaczy skupiona w inicjatywie Project CETI w nowatorski sposób analizuje wokalizacje kaszalotów. Ich analiza pokazuje, że komunikacja tych zwierząt jest o wiele bardziej złożona niż dotychczas podejrzewano. Nie tylko różni się między poszczególnymi grupami, mającymi własne „zawołania”. Jak się okazuje, serie dźwięków, które wydają wieloryby, są przez te zwierzęta modyfikowane. Mogą również być składane w większe całości. Sześćdziesiąt waleni z podwodnych głębi Badacze przeanalizowali nagrania odgłosów 60 różnych kaszalotów, zebrane między 2005 a 2018 rokiem. W sumie było ich prawie 9 tysięcy. Dźwięki te zostały następnie posegregowane na tzw. kody. Kody to kilkusekundowe serie kliknięć. Wcześniej szacowano, że jest ich 21. Teraz naukowcy ustalili, że kaszaloty mają 18 podstawowych kod. Walenie niekiedy zmieniają je nieznacznie, tworząc bardziej złożone „wypowiedzi”. Kody mogą mieć np. dodatkowe kliknięcie na początku albo na końcu. Może to sygnalizować nasłuchującemu zwierzęciu, że teraz nadszedł jego czas na „mówienie”. Inne odkrycie dotyczy długości kody. Niekiedy wieloryby rozciągają je lub skracają, zachowując jednak rytm. W muzyce ma to własną nazwę – rubato. Te zmiany w sumie powodują, że w komunikacji kaszalotów naukowcy wyróżnili aż 156 różnych wzorców dźwięków. Tyle było na zgromadzonych nagraniach. W rzeczywistości może być ich jeszcze więcej, zwierzęta zaś mogą łączyć różne kody w sekwencje. Dlaczego wieloryby śpiewają? O ich tajemniczych pieśniach nadal nie wiemy wszystkiego Sekrety życia największych wodnych ssaków – czyli wielorybów – odsłania film „Pieśni Wielorybów” (Whale Nation) w reż. Jeana-Alberta Lièvre. Ten dopracowany wizualnie i muzycznie o... Czy kaszaloty mają własny język? To wszystko jednak nie pozwala stwierdzić, czy kaszaloty mają własny język. A przynajmniej nie w tym znaczeniu, w jakim używamy tego pojęcia w stosunku do ludzkiej mowy. „Języki” mają również inne zwierzęta. Małpy potrafią np. sygnalizować dźwiękami, jakiego rodzaju drapieżnik zbliża się do stada. Dzięki temu grupa wie, czy powinna schronić się na drzewach, czy raczej zejść z nich na ziemię. Czy różne kody kaszalotów mają odmienne znaczenia? A jeśli tak, to jakie? Pewne jest, że kod jest wystarczająco dużo, by dało się je połączyć na nieograniczoną ilość sposobów. Zupełnie jak litery ludzkich alfabetów w słowa i zdania. To jednak nie przesądza jeszcze, że wieloryby tworzą w ten sposób „wypowiedzi”. Dalsze badania nad komunikacją kaszalotów będą pracochłonne. Żeby spróbować określić, czy wydawane przez nie dźwięki mają jakiś sens, badacze będą musieli zgromadzić i przeanalizować znacznie dokładniejsze dane niż dotychczas. Ważne będzie, który kaszalot klika, który jest odbiorcą komunikacji i w jakich okolicznościach do niej dochodzi. Dopiero po przeanalizowaniu takich danych będzie można z większą pewnością wyrokować o istnieniu – lub nie – języka kaszalotów. Źródła: Nature Communications, New Scientist, National Geographic, Science Alert.
Naukowcy porozumieli się z wielorybem. Pierwsza „rozmowa” z humbakiem trwała 20 minut
Po raz pierwszy udało się skomunikować z długopłetwcem oceanicznym, czyli humbakiem. W przełomowym eksperymencie samica o imieniu Twain przez ponad kwadrans wymieniała pozdrowienia z naukowcami.
W tym artykule: Powitania z łodzi Dwadzieścia minut czatu z wielorybem Komunikacja z kosmitami Co ma wspólnego wieloryb z inteligencją pozaziemską? Na pozór nic. Jednak grupa naukowców uważa, że jeśli nauczymy się komunikować z obdarzonymi inteligencją zwierzętami, może nam to w przyszłości pomóc porozumieć się z potencjalnymi cywilizacjami kosmicznymi. O tym, że to nie mrzonka, świadczy artykuł opublikowany niedawno w czasopiśmie naukowym „PeerJ”. Jego autorzy to interdyscyplinarny zespół badaczy. W skład zespołu weszli naukowcy z: Instytutu SETI, ośrodka szukającego w kosmosie obcych form życia, Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis, Alaska Whale Fundation (AWF). Razem postanowili zbadać, czy da się porozumieć za pomocą dźwięków z długopłetwcem oceanicznym, czyli humbakiem. Powitania z łodzi − Humbaki są niezwykle inteligentne – mówi dr Fred Sharpe z AWF. – Mają złożone systemy społeczne. Wytwarzają narzędzia – czyli „sieci” z bąbli, w które łapią ryby. Ponadto porozumiewają się ze sobą w zaawansowany sposób z pomocą pieśni i społecznych nawoływań – dodaje badacz. Czy sztuczna inteligencja odkryje życie pozaziemskie? Na razie znalazła osiem nietypowych sygnałów, które wcześniej przeoczono Model AI opracowany przez naukowców przejrzał dane z radioobserwacji gromadzone w ramach poszukiwania życia pozaziemskiego. Sztuczna inteligencja znalazła aż osiem interesujących sygnałów, ... Naukowcy wykorzystali tę ostatnią cechę humbaków. Opisana w ich publikacji „rozmowa” z wielorybem odbyła się w pobliżu Alaski. Naukowcy wypłynęli na ocean łodzią, a następnie puszczali z niej wielorybie powitanie. Czyli odgłosy, jakie wydają humbaki, gdy chcą powiadomić współbratymców, gdzie się znajdują. Odpowiadają one ludzkiemu komunikatowi typu: „cześć, tutaj jestem”. − To jedne z najpowszechniejszych sygnałów z repertuaru odgłosów społecznych humbaków – powiedział Fred Sharpe dla „Business Insidera”. Dwadzieścia minut czatu z wielorybem Na zawołanie odpowiedziała dorosła samica imieniem Twain. Podpłynęła do łodzi i zaczęła ją okrążać. Przez następne 20 minut naukowcy wyemitowali to samo nawoływanie 36 razy. Za każdym razem jednak odstęp między sygnałami był inny. Twain odpowiedziała za każdym razem. Co więcej, w „odpowiedziach” zachowała taki sam odstęp, jaki wcześniej był w „zagadnięciach”. Czyli jeśli badacze czekali np. 10 sekund z wysłaniem sygnału, odpowiedź od Twain też nadchodziła po 10 sekundach. Zdaniem Brendy McCowan, profesorki weterynarii i współautorki badań, świadczy to o tym, że Twain wymieniała komunikaty świadomie. − Wierzymy, że jest to pierwsza komunikacyjna wymiana zdań między ludźmi a humbakami w „języku humbaków” – mówi McCowan. Sharpe dodaje, że naukowcy mieli poczucie, że zostali usłyszani. – Mam nadzieję, że Twain czuła się podobnie – dodaje Sharpe. Komunikacja z kosmitami Po co to wszystko? Cel badania miał – wbrew pozorom – mało wspólnego z wielorybami. Przeprowadzono je po to, by przygotować się do potencjalnego kontaktu z obcymi cywilizacjami. „Antarktydę traktuje się jako zamiennik Marsa. Na tej samej zasadzie zespół Whale-SETI bada ziemskie, inteligentne systemy komunikacji inne niż ludzkie. Chodzi o to, by opracować filtry, które dałoby się zastosować do wszelkich potencjalnych sygnałów pozaziemskich” – napisano na stronie SETI. − Na naszej planecie żyją różne zwierzęta obdarzone inteligencją. Badając je, możemy lepiej zrozumieć, jaka mogłaby być inteligencja pozaziemska. Ponieważ na pewno nie będzie taka jak nasza – mówi McCowan. Ważne pytanie brzmi: skąd mamy pewność, że rzekomi kosmici w ogóle będą zainteresowani kontaktem z nami? Oczywiście nie można tego stwierdzić na sto procent. Jednak eksperyment z udziałem Twain daje nadzieję na odpowiedź pozytywną. – Badania wielorybów wykazały, że jeśli jesteś inteligentny, jesteś również ciekawy i chcesz nawiązać kontakt – zauważa dr Laurance Doyle z Instytutu SETI. Naukowcy uważają, że podobne testy można przeprowadzić również z innymi zwierzętami – np. delfinami – albo drapieżnikami polującymi stadnie. Źródła: peerJ, SETI, Business Insider Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Mają największe mózgi w świecie zwierząt. Wreszcie doczekały się pierwszego rezerwatu
To jedne z najważniejszych zwierząt dla morskich ekosystemów. Nareszcie będą miały rezerwat. Jego utworzenie ma pomóc nie tylko jednej populacji waleni, ale też całej planecie. W jaki sposób?
W tym artykule: Kaszaloty kontra działalność człowieka Pierwszy taki rezerwat na świecie Czy kaszaloty uratują planetę? Największe mózgi i różne dialekty Relacja ludzi ze światem natury nigdy nie była prosta ani partnerska. Jedna ze stron zawsze dominuje drugą. Na początku to nasi przodkowie byli uzależnieni od kaprysów sił planety Ziemi, jej flory oraz fauny. Z czasem nauczyliśmy się jednak częściowo panować nad przyrodą i zmieniać zastane środowiska. Z różnym skutkiem. W ostatnim czasie działalność człowieka na Ziemi najczęściej jest kojarzona z globalnym ociepleniem czy szerzej rozumianymi zmianami klimatu. Kaszaloty kontra działalność człowieka Jak szacują klimatolodzy, sytuacja jest coraz poważniejsza. Aby jednak nie pogrążać się w smutku i beznadziei, warto podkreślić, że na świecie cały czas prowadzone są liczne działania na rzecz ochrony planety. W tym jej zwierzęcych mieszkańców. Aktywiści i biolodzy regularnie monitorują populacje dzikich zwierząt oraz to, jak ich funkcjonowanie zmienia się pod wpływem działalności człowieka. Niektóre gatunki, na przykład niedźwiedzie polarne, są wręcz uważane za symbol katastrofalnych skutków globalnego ocieplenia. Gwałtowne zmiany wzorców pogodowych to niejedyne zagrożenia dla ekosystemów wynikające z antropopresji. W przypadku kaszalotów ryzyko dotyczy też zaplątania się w sieci połowowe czy zderzenia z łodziami. Jeśli dodamy do tego rosnące zanieczyszczenie wód, ocean zaczyna się jawić jako miejsce bardzo nieprzyjemne do życia. Pierwszy taki rezerwat na świecie To na swój sposób urocze, ale też skłaniające do refleksji i pokory, że kaszaloty, mierzące nawet 15 m długości, bywają bezbronne. Na szczęście walenie te tak jak zwierzęta domowe mogą czasem liczyć na pomoc i opiekę ludzi. Maleńki wyspiarski kraj Dominika ogłosił niedawno, że utworzy pierwszy na świecie rezerwat specjalnie dla kaszalotów. Chroniony obszar zajmie 788 kilometrów kwadratowych, co odpowiada prawie połowie powierzchni Londynu. Dlaczego pierwszy na świecie rezerwat dla kaszalotów powstanie właśnie wzdłuż zachodniego wybrzeża Dominiki? Jest to bowiem jeden z kluczowych obszarów ich żerowania. Warto dodać, że większość kaszalotów żyjących w pobliżu Dominiki należy do klanu wschodniokaraibskiego. Od 13 lat populacja waleni w tym regionie spada rokrocznie o około 3%. Jako główny powód tego stanu rzeczy wskazywania jest właśnie szkodliwa działalność człowieka. Obecnie mówi się o mniej niż 300 bytujących tam osobnikach. Utworzenie rezerwatu ma wspomagać zagrożone kaszaloty poprzez uregulowanie i ograniczenie na jego obszarze rybołówstwa i turystyki. Działalność ta nie zostanie jednak zakazana całkowicie. Planowane jest między innymi wprowadzenie rygorystycznych zasad ruchu statków, w tym korzystania z wyznaczonych korytarzy. Rezerwat będzie również reglamentował działalność turystyczną, taką jak obserwowanie waleni i pływanie z nimi. W rezerwacie nadal będą odbywać się tradycyjne połowy. Ograniczenia dotyczące ruchu statków mają jednak minimalizować prawdopodobieństwo zderzenia z waleniami czy ich zaplątania się w sieci i liny połowowe. Czy kaszaloty uratują planetę? Pozytywne zmiany ma odczuć nie tylko wschodniokaraibski klan kaszalotów, ale również planeta. Jak to możliwe? Enric Sala, założyciel projektu Pristine Seas, tłumaczy, że kiedy walenie wypływają na powierzchnię, wydalają bogate w składniki odżywcze odchody. Te z kolei stymulują produkcję fitoplanktonu, czyli mikroskopijnych roślin, które pochłaniają dwutlenek węgla i uwalniają tlen. Krótko rzecz ujmując: im więcej kup kaszalotów, tym lepiej. Żeby jednak morskie olbrzymy mogły w spokoju żerować i wydalać, muszą mieć zapewnione odpowiednie warunki. Z czasem ich populacja powinna zacząć się powiększać. Masowa rzeź wielorybów miała miejsce w Europie już wiele stuleci temu. Zniknęły dwa gatunki Dwa gatunki wielorybów – biskajskiego i szarego – wytrzebiono we wschodniej części Oceanu Atlantyckiego na wieki przed rozpoczęciem ery przemysłowego wielorybnictwa w XIX wieku. Setki lat ... Największe mózgi i różne dialekty Przeciętny kaszalot (samiec) może ważyć do 45 ton. Sporo, ale za mało na rekord. Walenie te mają za to największe mózgi w świecie zwierząt. Ważą około 8 kilogramów. Kaszaloty są też znane z tego, że tworzą klany. Ich członkowie porozumiewają się za pomocą tego samego „dialektu”. W ramach jednej rodziny walenie opiekują się sobą nawzajem. Ich relacje są na tyle bliskie, że noworodki mogą być karmione przez matki, a także ciotki, babcie lub inne samice z klanu. W poszukiwaniu kałamarnic kaszaloty nurkują na głębokość od 1000 do 2000 m. Mogą wówczas wstrzymać oddech na około 90 minut. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Masowa rzeź wielorybów miała miejsce w Europie już wiele stuleci temu. Zniknęły dwa gatunki
Dwa gatunki wielorybów – biskajskiego i szarego – wytrzebiono we wschodniej części Oceanu Atlantyckiego na wieki przed rozpoczęciem ery przemysłowego wielorybnictwa w XIX wieku. Setki lat temu były to najbardziej powszechne gatunki tych morskich ssaków na tym obszarze.
W tym artykule: Wieloryb. Zwierzę zagrożone wyginięciem już w pradziejach Analiza kilkuset kości wielorybów zdradza mroczną tajemnicę Jak polowano setki lat temu? Dwie ofiary: wieloryb szary i biskajski Największe morskie ssaki, wieloryby wzbudzają dziś zachwyt i objęte są ochroną. Jednak już wiele stuleci temu ludzie bardzo chętnie na nie polowali. Można było z nich pozyskać nie tylko mięso, ale i cenny olej do lamp. Natomiast z kości tych ssaków wykonywano niemal wszystko, od gorsetów po drobne przedmioty. Wieloryb. Zwierzę zagrożone wyginięciem już w pradziejach Wydawać by się mogło, że dopiero w epoce przemysłowej polowania na wieloryby odbywały się na dużą skalę i przyczyniły do zdziesiątkowania licznych gatunków. Nic bardziej mylnego. Międzynarodowy zespół naukowców opublikował właśnie w czasopiśmie naukowym „Royal Society Open Science” analizę dotyczącą szczątków kości wielorybów ze wschodniej części Oceanu Atlantyckiego. Wniosek? Owszem, wielorybnictwo przemysłowe w XIX i XX wieku prawie wytępiło kilka gatunków. Jednak mimo że przed tym okresem polowania odbywały się na znacznie mniejszą skalę, wystarczyło to, aby co najmniej dwa gatunki całkowicie zniknęły z wód Europy. Analiza kilkuset kości wielorybów zdradza mroczną tajemnicę Naukowcy przeanalizowali ponad 700 kości wielorybów z różnych kolekcji muzealnych w Europie. Większość z tych szczątków pochodziła z okresu od około 900 r. p.n.e. do 1500 r. n.e. Gatunek ustalono na podstawie pozostałości białka w materiale kostnym. Kości pochodziły od wielorybów złowionych w różnych rejonach Europy: Norwegii na północy i Hiszpanii na południu kontynentu. To dowód na to, że połowy wielorybów były częstą praktyką wśród wielu europejskich społeczności. Zarówno w Skandynawii, jak i na Wyspach Brytyjskich, ale także w Belgii, Francji i Hiszpanii. Jak polowano setki lat temu? Zabicie wieloryba musiało być wyzwaniem, ale ludzie mieli swoje sposoby. – Źródła historyczne pokazują, że pierwsi wielorybnicy używali harpunów z przymocowanymi bojami. Umożliwiło im to zmęczenie zwierząt przed użyciem włóczni i lanc do ich zabicia – wyjaśnia pierwszy autor publikacji, dr Youri van den Hurk. To archeolog z Norweskiego Uniwersytetu Naukowo-Technicznego w Trondheim i Uniwersytetu w Groningen w Holandii. Czasami używano nawet włóczni z trucizną. Dwa gatunki, które na wczesnym etapie zniknęły z Europy, to wieloryby, które żyły blisko brzegu. Polowano na nie na małych łódkach i przy użyciu prostych harpunów. – Niewiele wiemy o celach i zakresie tego przedindustrialnego połowu wielorybów. Jednak archeologia i źródła historyczne dają nam cenny wgląd, pozwalający dowiedzieć się więcej o tych wczesnych połowach wielorybów – mówi van den Hurk. Dwie ofiary: wieloryb szary i biskajski Naukowcy stwierdzili, że człowiek wytrzebił ze wschodnich wybrzeży Atlantyku wieloryba szarego (Eschrichtius solidus). Zaskoczeniem była duża liczba jego kości analizowanym materiale. Wieloryb szary zaczął znikać z obszaru północnego Atlantyku już w średniowieczu. Gatunek ten całkowicie zniknął tam w XVIII wieku. Obecnie zamieszkuje Ocean Spokojny. Drugą ofiarą naszych przodków był wieloryb biskajski (Eubalaena glacialis). To powolny gatunek, który woli trzymać się blisko brzegu. – Gatunek ten jest zatem stosunkowo łatwym łupem dla wielorybników. Prawdopodobnie dlatego większość znalezionego materiału stanowią kości wieloryba biskajskiego z północnego Atlantyku – mówi współautor artykułu James H. Barrett z Wydziału Archeologii i Historii Kultury na Norweskim Uniwersytecie Naukowo-Technicznym w Trondheim. Największy wieloryb. Poznajcie płetwala błękitnego, który waży tyle, co 30 słoni Największy wieloryb to bez wątpienia płetwal błękitny. Ile waży wieloryb zaliczany do tego gatunku? Jego masa sięga 190 ton. Rozmiary wieloryba też budzą podziw. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwiekszy-wieloryb-poznajcie-pletwala-blekitnego-ktory-wazy-tyle-co-30-sloni-fot-getty-images-d83f07d.jpg" width="938" height="623" alt="Największy wieloryb. Poznajcie płetwala błękitnego, który waży tyle, co 30 słoni (fot. Getty Images)" title="Największy wieloryb. Poznajcie płetwala błękitnego, który waży tyle, co 30 słoni (fot. Getty Images)" /> Wieloryby biskajskie z północnego Atlantyku często występowały wzdłuż wybrzeży Europy aż do XVIII wieku. Obecnie wieloryby biskajskie prawdopodobnie wyginęły na wschodnim Atlantyku. Podobnie sprawa wygląda na zachodnim Atlantyku. Wieloryby północnoatlantyckie są objęte ścisłą ochroną od 1937 roku. Teraz żyje tam około 300–400 osobników. Występują one głównie wzdłuż wybrzeży Ameryki Północnej. Dr van den Hurk zwraca uwagę na to, że wieloryby biskajski i szary z północnego Atlantyku były setki lat temu najprawdopodobniej najszerzej rozpowszechnionymi gatunkami tych morskich ssaków Europie. Uległy jednak niemal całkowitemu wytępieniu. – Wielorybnictwo było szeroko rozpowszechnione od bardzo wczesnych czasów. Miało to poważne konsekwencje dla gatunków w Europie – podsumowuje von den Hurk. Źrodło: Royal Society Open Science. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
To najcięższe zwierzę, jakie kiedykolwiek żyło. Ważyło dwa razy więcej niż płetwal błękitny
Paleontolodzy twierdzą, że prehistoryczny gatunek wieloryba, był najcięższym zwierzęciem, jakie kiedykolwiek zamieszkiwało Ziemię. Naukowcy uważają, że mógł być nawet dwukrotnie cięższy niż płetwal błękitny.
W tym artykule: Najcięższe zwierzę w historii Cięższy, ale nie dłuższy, niż płetwal błękitny Odkrycie rzuca światło na historię ewolucji waleni Dotychczas uważano, że płetwal błękitny to największe zwierzę, jakie kiedykolwiek żyło na Ziemi. Osiąga nawet 32 metrów długości, a jego masa dochodzi do 150 ton. Sam tylko język tego olbrzyma waży niemal 3 tony, a serce nawet 700 kilogramów. Jednak biorąc pod uwagę najnowsze odkrycie paleontologów z Peru, rozmiar tego kolosa przestaje być tak imponujący. Najcięższe zwierzę w historii Jak dowiedziono, w przeszłości naszą planetę zamieszkiwało inne – znacznie cięższe – i jak się okazuje najcięższe zwierzę w historii. Peruwiańscy i niemieccy naukowcy opisali właśnie prehistoryczny gatunek walenia, który żył 39 milionów lat temu. To prawdziwa masa ciężka wśród morskich ssaków. Paleontolodzy nazwali nowy gatunek Perucetus colossus, a badania opublikowali na łamach czasopisma naukowego „Nature”. Naukowcy twierdzą, że pradawny wieloryb należał do bazylozaurów (Basilosaurus). To rodzaj prowalenia żyjącego w eocenie, od ok. 40 do 34 milionów lat temu. Większość gatunków charakteryzowało znaczne wydłużenie kręgów, co sprawiało, że zwierzęta przypominały olbrzymie pływające jaszczurki. W przeszłości badania wykazywały, że jednakowa długość kręgów krzyżowych, lędźwiowych, czy piersiowych, sprawiała, że prowaleń poruszał się, wykonując szczupakowate ruchy. Cięższy, ale nie dłuższy, niż płetwal błękitny Nowo opisany bazylozaur mógł ważyć od 85 do 340 tysięcy kilogramów. Oznacza to, że byłby nawet dwukrotnie cięższy niż płetwal błękitny. Badacze zwrócili jednak uwagę, że P. colossus był raczej krótszy od współcześnie żyjącego rekordzisty. Jego długość mogła wynosić ok. 20 metrów, czyli tyle, ile miała większość przedstawicieli rodzaju Basilosaurus. – Według naszej wiedzy Perucetus colossus wykazuje najwyższy znany dotychczas stopień wzrostu masy kostnej, adaptację związaną z płytkim nurkowaniem. Szacowana masa szkieletu P. colossus przekracza masę jakiegokolwiek znanego ssaka lub kręgowca wodnego – napisali w artykule naukowcy. Ile wiesz o największych zwierzętach na świecie? Sprawdź, które gatunki biją rekordy Przy olbrzymach królestwa dzikiej fauny, człowiek może poczuć się jak nic nieznacząca kruszyna. Największe zwierzęta na świecie potrafią wprawić w osłupienie, ale podziwiane w swoim nat... Szczątki tego kolosalnego walenia zostały odkryte ponad 30 lat temu w prowincji Ica w południowej części Peru. Naukowcom udało się odnaleźć 13 kręgów, cztery żebra i kość biodrową, które przez wiele lat były badane i poddawane klasyfikacji. Badacze podkreślili w badaniu, że już samo wykopywanie skamieniałości było czasochłonne. Jeden kręg ważył bowiem nawet 150 kilogramów. – Pod względem masy P. colossus był zdecydowanie większy niż płetwal błękitny. Jednak całkowita długość ciała była krótsza niż długość płetwala błękitnego. Trudno jest dokładnie oszacować, ile tłuszczu i tkanek miękkich otaczało jego szkielet, więc przyjęliśmy raczej konserwatywne podejście do naszych szacunków wielkości tego stworzenia – mówi Eli Amson, główny autor badania i paleontolog z Muzeum Historii Naturalnej w Stuttgarcie. Odkrycie rzuca światło na historię ewolucji waleni Badacze twierdzą jednak, że kości walenia miały niezwykle dużą gęstość, co oznacza, że były bardzo ciężkie. Naukowcy uważają, że aby zrekompensować tak masywny szkielet, organizm zwierzęcia wyewoluował w taki sposób, żeby tkanki miękkie były dużo lżejsze od kości. Właśnie dlatego P. colossus mógł wyglądać co najmniej dziwacznie. Autorzy odkrycia uważają, że mógł przypominać żyjącego współcześnie manata. Z tą różnicą, że bazylozaur miał małą głowę, ogromne ciało oraz malutkie płetwy. Jednak dziwny wygląd i olbrzymi ciężar nowo opisanego wieloryba to nie wszystko. Naukowcy twierdzą, że ich odkrycie rzuca zupełnie nowe światło na nasze postrzeganie ewolucji waleni. W artykule autorzy przyznali, że duży rozmiar P. colossus sugeruje, że walenie osiągnęły szczytową masę ciała 30 milionów lat wcześniej, niż dotychczas zakładano. – P. colossus całkowicie zmienia nasze rozumienie ewolucji i ekstremalnego gigantyzmu waleni. Zwierzę najprawdopodobniej było powolnym pływakiem, które nurkowało na płytkich głębokościach. Nie jesteśmy pewni, co jadł, ponieważ jego głowa i zęby nie zachowały się do dziś. Podejrzewamy jednak, że pływał po dnie morskim w poszukiwaniu pożywienia, aby nie wykorzystywać zbyt dużo energii – podsumowują naukowcy. Źródło: Nature Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Dlaczego wieloryby śpiewają? O ich tajemniczych pieśniach nadal nie wiemy wszystkiego
Sekrety życia największych wodnych ssaków – czyli wielorybów – odsłania film „Pieśni Wielorybów” (Whale Nation) w reż. Jeana-Alberta Lièvre. Ten dopracowany wizualnie i muzycznie obraz jest pokazywany w Konkursie Głównym tegorocznego Festiwalu Millenium Doc Against Gravity.
W tym artykule: Skąd się wzięły wieloryby? Pieśni wielorybów Migracje wielorybów Pieśni miłosne humbaków Dzieciństwo wielorybów Pieśni wali grenlandzkich Millennium Docs Against Gravity Jakie największe zwierzęta zamieszkują obecnie Ziemię? Są to wieloryby. Rekordzista – płetwal błękitny – waży nawet 170 ton. Czyli tyle, ile 2700 ludzi. Nowo narodzony płetwal waży już 2–3 tony. Ten ssak jest większy nawet od wymarłych dinozaurów. To prawdopodobnie największe zwierzę, jakie kiedykolwiek istniało na naszej planecie. Płetwal błękitny ma żołądek składający się z kilku komór. Może skonsumować nawet milion kalorii dziennie. Płetwale, jak inne wieloryby, sezonowo migrują. W czasie migracji pokonują nawet 8 tys. km. I, podobnie jak inne wieloryby, wyśpiewują złożone i skomplikowane pieśni. W filmie „Pieśni wielorybów” można usłyszeć, że wydawane przez nie odgłosy rozchodzą się nawet na tysiąc kilometrów. Skąd się wzięły wieloryby? Praprzodkowie dzisiejszych wielorybów nie mieli nic wspólnego z morzem. Wieloryby pochodzą od lądowych ssaków należących do rzędu parzystokopytnych. Są spokrewnione z indohyusem – wymarłym ssakiem, który przed ok. 50 mln lat zamieszkiwał dzisiejszą Azję. Zwierzę to przypominało świnkę skrzyżowaną ze szczurem. Nie miało żadnych cech, z którymi dzisiaj kojarzymy wieloryby. Dlaczego ich przodkowie wybrali do życia wodne środowisko? Prawdopodobnie łatwiej było im tam znaleźć żywność i schronienie. W wodzie nie istniały zagrożenia, z którymi ssaki mierzyły się na lądzie – pożary, wybuchy wulkanów czy zlodowacenia. Średniowieczne manuskrypty zdradzają sekretny sposób polowania wielorybów Wieloryby wabią ryby do paszczy udając, że to bezpieczne miejsce. Sposób polowania wielorybów obserwowano już tysiące lat temu. Naukowcy przekonali się o tym, studiując średniowieczne man... W ciągu 5–10 mln lat wieloryby przystosowały się do nowego środowiska. Nauczyły się wstrzymywać oddech. Ich tylne kończyny zanikły. Płetwa ogonowa powiększyła się i podzieliła na dwa charakterystyczne płaty. Skóra zgrubiała i wygładziła się. Dzięki tym i wielu innym przystosowaniom wieloryby pływają dziś z prędkością 80 km na godzinę. Mogą też wstrzymywać oddech nawet na sześćdziesiąt minut. Pieśni wielorybów W pewnym momencie wieloryby nauczyły się również śpiewać. Dzisiaj ich pieśni pokonują ogromne odległości z prędkością pięć razy większą niż prędkość dźwięku w powietrzu. W ten sposób wieloryby porozumiewają się ze sobą od 45 mln lat, tworząc złożone społeczne sieci. Ich pieśni są zróżnicowane, w zależności od gatunku czy rodziny. Mają wręcz osobne dialekty. Odgłosy poszczególnych osobników też mają cechy charakterystyczne, dzięki czemu wieloryby mogą się po nich rozpoznawać. Czasami wieloryby spotykają się w sekretnych miejscach, żeby zapoznać się ze swoim repertuarem: wymienić się pieśniami. Kaszaloty spermacetowe zanurzają się nawet na trzy kilometry pod powierzchnię oceanu. Wytrzymują ciśnienie nawet 500 atmosfer, czyli nacisk ćwierci miliona ton wody na ciało. By orientować się w atramentowych ciemnościach, używają echolokacji. Wydają przy tym dźwięki przypominające klikanie. Są one nadzwyczaj głośnie. Ich natężenie może sięgać 230 decybeli, czyli są głośniejsze niż silnik startującego samolotu odrzutowego. To czyni kaszaloty najgłośniejszymi zwierzętami na Ziemi. Z pomocą klików kaszaloty namierzają ofiary. Inne zestawy dźwięków służą im do komunikacji i życia społecznego. Migracje wielorybów Większość wielorybów migruje między ciepłymi i zimnymi rejonami oceanów. Wyjątkiem są wale grenlandzkie, które przez cały rok pozostają na wodach arktycznych. Każda wielorybia rodzina na swoje własne trasy migracji między ciepłymi wodami, gdzie przychodzą na świat młode i gdzie się spędza zimę, a zimnymi, gdzie latem szuka się pożywienia. Niedawno odkryty gatunek walenia jest zagrożony wyginięciem. Zostało tylko 51 osobników Gatunek walenia został odkryty zaledwie w ubiegłym roku, a już okazuje się, że jest zagrożony. Zwierzę żyje w wodach Stanów Zjednoczonych, dlatego eksperci apelują do prezydenta Joe Biden... W czasie migracji wieloryby kierują się temperaturą wody i prądami oceanicznymi. Znają też zarysy dna morskiego oraz wygląd nocnego nieba. Mają zmysł magnetyczny – reagują na ziemskie pole magnetyczne, które pomaga im orientować się w czasie migracji. Jeśli dochodzi do zaburzeń w ziemskim polu magnetycznym – np. na skutek większej aktywności Słońca – może to dezorientować wieloryby. Pieśni miłosne humbaków Humbaki – czyli dwupłatowce oceaniczne – jak inne wieloryby migrują sezonowo. Te z południowej półkuli lato spędzają w pobliżu Antarktyki. Mogą przetrwać nawet osiem miesięcy bez pokarmu. By go złapać, ustawiają wodne pułapki: wypuszczają spirale składające się z bąbli. W ten sposób zanęcają do środka krewetki i kryl, a potem wyławiają pokarm. Po sezonie letnim wracają na ciepłe wody tropikalne w miejsca swojego urodzenia. Tam odbywają gody. W ich trakcie ważne są odgłosy wydawane przez humbaki. Według informacji z filmu „Pieśni wielorybów”, pieśni miłosne humbaków są znane z tego, że są długie i głośne. Wokół samicy zbiera się grupa admiratorów. Prezentują oni swoje możliwości, np. wyskakując ponad wodę. Słabsze i mniej wytrwałe samce rezygnują, ich miejsce zajmują następne. Zostaje ten, który wypuszcza największe bąble i wydaje najgłośniejsze dźwięki. W czasie sezonu godowego samica kopuluje z różnymi samcami – by zwiększyć swoją szansę na urodzenie potomstwa. Dzieciństwo wielorybów Młode wielorybów żywią się mlekiem matki: w zależności od gatunku od kilku miesięcy do roku. Matka opiekuje się młodym długo. Często pomagają jej w tym krewne, siostry, ciotki albo kuzynki. To matka uczy młode wszystkiego, co musi umieć wieloryb. Czyli oddychać, pływać, komunikować się czy naśladować dźwięki wydawane przez dorosłe osobniki. W tym ostatnim przypadku młode prowadzone są w okolice piaszczystego dna. Tłumi ono pierwsze nieporadne próby śpiewania. Chodzi o to, by odgłosy młodych nie rozprzestrzeniały się za daleko i nie ściągnęły drapieżników. Wieloryby są wielkie od niedawna. Jak do tego doszło? Zmiany klimatu i pojawienie się ogromnych ilości pożywienia przed trzema milionami lat uczyniły z niedużych wielorybów największe zwierzęta w historii Ziemi – informuje pismo "Proceedings... Walenie bardzo przywiązują się do swoich matek. Mają z nimi silne więzi, powstające podczas pierwszych wspólnych lat życia. Pieśni wali grenlandzkich Wale grenlandzkie, w przeciwieństwie do innych gatunków, nie migrują w stronę równika. Cały rok spędzają w zimnych wodach. Może to być przyczyną ich długowieczności. Wieloryby te podobno dożywają nawet 240 lat. Kiedy wiosną Arktyka zaczyna rozmarzać, otwierają się drogi, którymi wale mogą pływać ze wschodu na zachód. Ich pieśni zmieniają się co roku – wale komponują je w ciągu długiej zimy. Jak u innych wielorybów, pieśni służą im do nawigacji, komunikacji i do celów społecznych. W czasie sezonu godowego stają się długie i skomplikowane. Millennium Docs Against Gravity Film „Pieśni wielorybów” będzie można premierowo zobaczyć w podczas festiwalu Millennium Docs Against Gravity. Jubileuszowa 20. edycja największego polskiego festiwalu filmowego odbędzie się w dniach 12–21 maja w kinach w 8 polskich miastach (Warszawa, Wrocław, Gdynia, Poznań, Katowice, Łódź, Bydgoszcz i Lublin) oraz od 23 maja do 4 czerwca online na mdag.pl. Niezapomnianym filmowym podróżom będą tradycyjnie towarzyszyły spotkania z twórcami i bohaterami oraz debaty wokół ważnych tematów zaprezentowanych na ekranie. W tym roku po raz pierwszy powstanie także „safe space” – inkluzywna przestrzeń do rozmów o psychologii oraz seksualności w warszawskiej Kinotece. Będą się tam także odbywały dyżury psychologiczne dla wszystkich osób, które w szczególny sposób poczuły się dotknięte przez festiwalowe filmy. Hasło tegorocznej edycji MDAG brzmi „Nie bądź obojętny_a” i odwołuje się do słynnych słów Mariana Turskiego, które stały się także hasłem obchodów 80. rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim organizowanych przez Muzeum POLIN. Te słowa korespondują z misją Millennium Docs Against Gravity oraz prezentowanym na festiwalu od lat programem filmowym. To wyraz wartości, które towarzyszą festiwalowi od początku istnienia – uważności i wrażliwości na otaczających nas ludzi. „National Geographic Polska" jest patronem medialnym festiwalu Millennium Docs Against Gravity. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Średniowieczne manuskrypty zdradzają sekretny sposób polowania wielorybów
Wieloryby wabią ryby do paszczy udając, że to bezpieczne miejsce. Sposób polowania wielorybów obserwowano już tysiące lat temu. Naukowcy przekonali się o tym, studiując średniowieczne manuskrypty.
W tym artykule: Jak polują wieloryby? Bestie ze średniowiecznych manuskryptów Czego można się dowiedzieć ze starożytnych bestiariuszy? Dwa lata temu na Instagramie pojawiło się niezwykłe wideo. Film pokazywał wieloryba w sprytny sposób polującego na ryby w Zatoce Tajlandzkiej. Wieloryb czekał na swoje ofiary przyczajony tuż przy powierzchni wody. Pozostawał zupełnie nieruchomy. Na filmie – będącym fragmentem odcinka serialu BBC „A Perfect Planet” – widać wielką, rozdziawioną paszczę. Gigantyczne szczęka i żuchwa są do siebie ustawione pod kątem prostym. Żuchwa jest nieco zanurzona w wodzie – tak, by kąciki paszczy znajdowały się poniżej powierzchni. Przy takim położeniu powstaje prąd, wraz z którym ryby same wpływają do paszczy potwora. Widać również, że niektóre skaczą w panice, lądując w pułapce przygotowanej przez wieloryba. Na koniec potężny ssak powoli zamyka paszczę. Wraz z połkniętymi ofiarami majestatycznie zanurza się w głębinach. Jak polują wieloryby? Wideo zrobiło furorę i stało się wiralem. Przyciągnęło uwagę naukowców i mediów. Ci pierwsi wyjaśniali, że tego rodzaju spryt wieloryby wykazują już od dziesięciu lat. Po raz pierwszy biolodzy zarejestrowali bowiem takie zachowanie morskich ssaków w 2011 roku. Dotychczas zakładano, że wieloryby łapią ryby, bezpośrednio je atakując. Niektóre z nich – jak humbaki, czyli długopłetwce oceaniczne – gdy chcą upolować ławicę ryb, aktywnie współpracują ze sobą. Otaczają ryby kołem, z boku i z dołu. Potem dezorientują je i zmuszają do wynurzenia. Dopiero wtedy następuje atak, podczas którego jeden osobnik może połknąć nawet tysiące ryb. Niezależnie od strategii wieloryby są podczas polowania aktywne. Dlaczego zatem zaczęły nagle zaczajać się przy powierzchni, przyjmując w wodzie pionową postawę jak unoszące się w wodzie korki? Badacze wiązali to nowe zachowanie z zanieczyszczeniem środowiska. Spekulowano, że ścieki spływające do Zatoki Tajlandzkiej pozbawiły ją tlenu. Dobrze natlenione pozostały tylko wody powierzchniowe. Ryby zaczęły więc żerować przy powierzchni, a za nimi z głębin wynurzyły się polujące na nie wieloryby. Tajemnica Wielkich Domów z Kanionu Chaco rozwiązana? Dwóch naukowców podeszło do niej w nietypowy sposób Jak powstały Wielkie Domy wznoszone przez rdzenną ludność Ameryki Północnej? Dwóch badaczy nosiło drewniane belki, zamocowane wyłącznie na opaskach owiniętych wokół czoła. Wykazali, .. Bestie ze średniowiecznych manuskryptów Teoria wydawała się dobrze tłumaczyć nowe zachowanie wielorybów. Jak się jednak okazuje, kryła się w niej istotna luka. Zdaniem badaczy z Australii polega ona na tym, że zastawianie tego rodzaju pułapek z paszcz wcale nie jest dla wielorybów nowe. Wskazują na to rysunki i opisy bestii ze średniowiecznych nordyckich manuskryptów. Na ten zaskakujący trop wpadł John McCarthy, archeolog morski z australijskiego Flinders University. Czytając o morskich potworach w sagach nordyckich, spostrzegł, że istnieje pewne podobieństwo między tą historyczną literaturą a współczesną biologią morską. – Uderzyło mnie, że opis zachowania legendarnego nordyckiego potwora zwanego hafgufa jest bardzo podobny do zachowania wielorybów, jakie widać na filmach – opowiada McCarthy. – Na początku jednak myślałem, że to zwykły zbieg okoliczności. Jednak gdy zacząłem dokładniej badać te teksty i dyskutować o nich z kolegami, uświadomiliśmy sobie, że najstarsze wersje mitów wcale nie opisują potworów. Tylko – z dużą dokładnością – konkretne wieloryby – mówi badacz. Czego można się dowiedzieć ze starożytnych bestiariuszy? Słowo „hafgufa” pochodzi z nordyckiego manuskryptu datowanego na trzynasty wiek. Jednak mogło pojawić się w nordyckich tekstach pod wpływem starszych, bardzo popularnych w średniowieczu bestiariuszy. Zawierają one opisy zarówno zwierząt prawdziwych, jak i zupełnie fantastycznych. W tym potwora zwanego „aspidochelone”, który okazał się bardzo podobny do hafgufy. Najstarszy tekst o tym stworze pochodzi z drugiego wieku naszej ery. Aspidochelone to gigantyczne stworzenie, żółw albo wieloryb, które żeglarze biorą nieraz za wyspę. Cumują przy niej, a gdy rozpalają na „brzegu” ognie, by ugotować posiłek, monstrum zanurza się w głębinach. W niektórych opisach potwory hafgufa i aspidochelone wabią też ryby, wydzielając specjalny zapach. View Ediplayer on the source website Naukowcy podkreślają, że starożytne i średniowieczne teksty zawsze prowokowały spekulacje. Niektórzy uważali, że nawet najbardziej fantastyczne opisy, jakie się w nich znajdują, mogą odnosić się do naturalnych fenomenów, np. optycznych iluzji. Opisy zachowań zwierząt też mogą być jak najbardziej prawdziwe. – Zachowania wielorybów ze średniowiecznych tekstów, które wydawały się nieprawdopodobne, to po prostu zachowania, których nie zaobserwowaliśmy. Natomiast ludzie żyjący w średniowieczu i antyku tak – zwraca uwagę Erin Sebo, współautorka artykułu opublikowanego w „Marine Mammal Science”. Wbrew pozorom bowiem, nasza wiedza o wielorybach – i wielu innych mieszkańcach oceanów – nadal jest niekompletna. A w uzupełnieniu jej mogą jak widać zaś pomóc zarówno badania prowadzone z pomocą dronów, jak i analiza starożytnych tekstów. Źródło: EurekAlert, Marine Mammal Science, IFLS Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Mogą ważyć nawet 190 ton, a ich śpiew pokonuje tysiące kilometrów. Czym jeszcze zaskakują nas wieloryby?
Wieloryby stanowią jedną z najciekawszych, a jednocześnie najbardziej tajemniczych grup zwierząt zamieszkujących naszą planetę. Co jeszcze wiemy na temat tych niezwykłych zwierząt? Odpowiedź znajdziesz poniżej.
W tym artykule: Ewolucja wielorybów Charakterystyka wielorybów Rodzaje wielorybów Pokarm wielorybów Ile żyją wieloryby? Śpiew wielorybów Wieloryby w Bałtyku Czy wieloryby są groźne dla człowieka? Ciekawostki o wielorybach Całe swoje życie spędzają w nieprzystępnej morskiej toni, co nie jest częstym zjawiskiem w całej gromadzie ssaków. Pod względem masy ciała niektóre gatunki wygrywają nawet z zauropodami – największymi przedstawicielami prehistorycznego świata dinozaurów. Mówiąc o wielorybach, na myśli trzeba mieć wybranych przedstawicieli gromady ssaków, zaliczanych do infrarzędu waleni. Zwierzęta te są obecne na Ziemi od ok. 50 mln. lat i najprawdopodobniej właśnie teraz znajdują się w szczytowym stadium rozwoju. Ewolucja wielorybów Mechanizmy rządzące ewolucją są doprawdy zaskakujące. W początkowej fazie kształtowania się życia na Ziemi, organizmy wodne zaczęły wychodzić ze swojego środowiska na ląd. Trzeba jednak podkreślić, że w dziejach naszej planety nie brakuje też sytuacji, w których zwierzęta lądowe zaczęły wchodzić do wody. Tak właśnie było z praprzodkami wielorybów. Sensacyjna sekcja zwłok wieloryba. Pod płetwą znaleziono „ludzką" dłoń Sekcja zwłok wieloryba, w której uczestniczył dr Mark Scherz. Zdjęcie, na którym trzyma ogromną pięciopalczastą dłoń, podbiło naukowego Twittera. Po wyginięciu dinozaurów, w oceanach nie zostało zbyt wielu drapieżników. To w połączeniu z wysoką produktywnością biologiczną tego środowiska sprawiło, że wielka woda stała się doskonałym miejscem do życia. Dziesiątki milionów lat temu nastąpiło wydzielenie niektórych gatunków z rzędu parzystokopytnych. W toku ewolucji, przodkowie dzisiejszych waleni zaczęli wykształcać niezwykłe mechanizmy, które umożliwiły im 100-procentowe wykorzystanie potencjału oceanów. Co ciekawe, nie ulega wątpliwości, że zwierzęta te były wyraźnie mniejsze od swoich współczesnych odpowiedników. Walenie są największymi istotami, które kiedykolwiek zamieszkiwały naszą planetę. Zdaniem naukowców, właśnie teraz osiągają swoje szczytowe rozmiary. Oznacza to, że jesteśmy świadkami najbardziej niezwykłego etapu trwającej od 50 mln lat ewolucji waleni. Charakterystyka wielorybów Wieloryby zachowały wszystkie kluczowe cechy ssaków lądowych, jednak przy tym posiadły umiejętności i wykształciły mechanizmy, które mocno upodobniły je do najbardziej prymitywnych ze wszystkich przedstawicieli podtypu kręgowców – do ryb. W jaki sposób natura przystosowała wieloryby do życia pod wodą? W toku ewolucji te niezwykłe zwierzęta niemal całkowicie „zgubiły” włosy. Ich ciała pokrywają tylko prawie niedostrzegalne włosy szczątkowe. Ta zmiana była podyktowana koniecznością zredukowania oporu, jednak doprowadziła do utraty głównej warstwy izolacyjnej. By wieloryby mogły przetrwać w środowisku wodnym, musiały wykształcić inną izolację. Tę rolę (i przy okazji – funkcję magazynu energii) spełnia podskórna warstwa tłuszczu, której grubość może dochodzić do 50 cm. Przednie kończyny przodków wielorybów przekształciły się w płetwy, tylne uległy całkowitej redukcji. Zastąpiła je masywna płetwa ogonowa. Co ciekawe, ta część ciała walenia, w przeciwieństwie do płetwy ogonowej ryb, charakteryzuje się poziomym ułożeniem. Wielorybom zawdzięczamy wiele, w tym tlen. Teraz one potrzebują naszej pomocy Wieloryby pełnią ważną funkcję w morskim ekosystemie. Każdy z nas może zaangażować się w ratowanie wymierających populacji. Jak wszystkie ssaki, także wieloryby oddychają powietrzem atmosferycznym. Umożliwiają im to nozdrza zlokalizowane na górnej powierzchni łba i niezwykle silna przepona, odpowiadająca za sprawne wentylowanie płuc. Rodzaje wielorybów W morzach i oceanach żyje ok. 80 gatunków waleni, które są klasyfikowane w dwóch podrzędach. Mowa o fiszbinowcach i zębowcach. Na podrząd fiszbinowców składają się przedstawiciele fałdowców, wali gładkoskórych i pływaczowatych. Wszystkie one odżywiają się tylko niewielką zdobyczą. Fiszbinowce pozyskują pokarm, zagarniając wielkie masy wody do paszczy i odfiltrowując go przy pomocy masywnego języka i fiszbin – keratynowych płytek pokrywających podniebienie. W odróżnieniu od fiszbinowców, zębowce są aktywnymi myśliwymi. Jak wskazuje na to sama nazwa, natura wyposażyła je w zęby, którymi mogą pochwycić ofiarę. Ten podrząd waleni jest bogato reprezentowany przez delfiny (ponad 30 gatunków) i rodzinę delfinowatych, ale nie przez wieloryby. Jedynym dużym ssakiem zaliczanym do zębowców jest kaszalot. Pokarm wielorybów Różne mechanizmy pozyskiwania pożywienia oznaczają różną dietę. W jadłospisie fiszbinowców pojawia się plankton (organizmy roślinne i zwierzęce unoszące się w wodzie), kryl (niewielkie skorupiaki morskie) i małe ryby. Menu zębowców jest znacznie bardziej zróżnicowane. Ich ostre zęby o stożkowym kształcie pozwalają im polować na ryby i inne stworzenia morskie. Kaszalot, jedyny współcześnie żyjący wieloryb zaliczany do zębowców, potrafi upolować dorodnych przedstawicieli rodziny morsowatych, a nawet rekina. Jednak jego największym przysmakiem są głowonogi, zwłaszcza kałamarnice olbrzymie. W poszukiwaniu tej zdobyczy, żarłoczny kolos może zanurkować na głębokość dochodzącą do 1500 metrów! Ile żyją wieloryby? Wieloryby żyją w środowisku obfitującym w pokarm, potrafią efektywnie migrować, a ze względu na ogromne rozmiary, nie mają naturalnych wrogów (poza człowiekiem). To wszystko przekłada się na niebywałą długowieczność tych niezwykłych zwierząt. Jak długo żyją wieloryby? To zależy od gatunku. Płetwal błękitny, największy wieloryb na świecie, może żyć nawet 90 lat. Kaszalot jest nieco mniej długowieczny – przedstawiciele tego gatunku żyją średnio 70-80 lat. Prawdziwym rekordzistą jest wal grenlandzki. Najstarsze osobniki reprezentujące ten gatunek żyją ponad 200 lat! Śpiew wielorybów Wszystkie walenie posiadły zdolność akustycznej komunikacji, potocznie nazywanej śpiewem. Jednak najdoskonalszymi ze wszystkich „podwodnych śpiewaków” są fiszbinowce, które po mistrzowsku porozumiewają się za pomocą powtarzalnych strof dźwięków. Po raz kolejny nas zaskoczyły. Wieloryby tworzą klany i mają własne dialekty Klik... klik... klik-klik-klik. To dźwięk wydawany przez wieloryba w okolicach wschodnich Karaibów. Przedstawiciel tego samego gatunku, z tego samego miejsca, ale innej grupy osobników wydaje i... W przeciwieństwie do ssaków lądowych, fiszbinowce nie mają strun głosowych. Do wydawania dźwięków służy im elastyczny narząd, nazywany workiem krtaniowym. Gdy powietrze z płuc przedostaje się do worka, zaczyna rezonować. Powstały w ten sposób dźwięk osiąga tak duże natężenie, że może być słyszany tysiące kilometrów dalej. Zębowce produkują dźwięki w nieco inny sposób. Natura wyposażyła je w phonic lips – strukturę przypominającą ludzką jamę nosową. Gdy powietrze przechodzi przez tą strukturę, powstają charakterystyczne piski i gwizdy. Czemu służy śpiew wielorybów? Przede wszystkim wabieniu samic w okresie godowym (właśnie dlatego w przypadku niektórych gatunków „śpiewają” wyłącznie samce). Naukowcy uważają też, że za pomocą charakterystycznych sekwencji dźwięków wieloryby oznaczają też swoje terytorium i rozpoznają członków stada. Dźwięki wydawane przez zębowców służą też echolokacji. Wieloryby w Bałtyku Wieloryby żyją we wszystkich oceanach świata, ale czy można spotkać je w Bałtyku? Można, ale trzeba mieć spore szczęście. Nasze może nie zapewnia odpowiedniej podaży pożywienia dla największych waleni. Zachodnią część Morza Bałtyckiego i wewnętrzne wody duńskie sezonowo odwiedzają finwale. Inne fiszbinowce trafiają do wód Bałtyku przypadkiem. Osobniki, które nie odnajdują drogi powrotnej na otwarte wody oceaniczne, giną z braku pożywienia. Czy wieloryby są groźne dla człowieka? Ogromne rozmiary wielorybów sprawiają, że nie sposób nie czuć przed nimi respektu. Trzeba jednak wiedzieć, że mówimy tu o łagodnych olbrzymach, które nie traktują człowieka jako zdobyczy. Oczywiście, zdarzają się incydenty z udziałem wielorybów. Bywa, że wielkie ssaki zderzają się z łodziami. Znane są też przypadki połknięcia nurków, jednak podkreślamy – takie zdarzenia mają charakter incydentalny. Nawet kaszalot, który jest przecież sprawnym drapieżnikiem, nie interesuje się człowiekiem. Ciekawostki o wielorybach Wieloryby są bez wątpienia jednymi z najbardziej fascynujących zwierząt. Na zakończenie zamieszczamy kilka intrygujących ciekawostek na ich temat. Wieloryb znaleziony u wybrzeży Florydy to zupełnie nowy gatunek. Już zagrożony Choć dopiero go opisano, już został uznany za zagrożony. Mowa o nowym gatunku wieloryba. Jednym ze znanych nam osobników był gigant znaleziony w styczniu 2019 roku na plaży w Everglades na F... Płetwal błękitny może osiągać do 33 m długości, a jego masa dochodzi do 190 ton. To czyni go największym zwierzęciem, jakie kiedykolwiek żyło na Ziemi. Nie wszystkie wieloryby są tak okazałe. Wal karłowaty osiąga zaledwie 6 m długości. Kaszaloty mogą pozostawać pod wodą ponad godzinę. Finwal w ciągu 2 sekund wydycha aż 1500 l powietrza. Żerujący płetwal błękitny jednorazowo nabiera ponad 50 ton wody. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Niezwykle rzadkie nagranie. Pierwsze chwile wieloryba tuż po narodzeniu
Są na świecie miejsca, w których nietrudno zobaczyć wieloryba. Poród ssaka to zupełnie co innego. Wiele szczęścia mieli obserwatorzy waleni w południowej Kalifornii.
W tym artykule: Pływacz szary urodził się na oczach turystów Pierwsze chwile życia małego wieloryba Gdzie żyją pływacze szare? Nie tylko w okolicach Grenlandii czy Islandii można obserwować wieloryby. Podglądanie ogromnych ssaków cieszy się nie mniejszą popularnością na przykład w Kalifornii. Szczególnie w zatoce Monterey, na północ od Los Angeles, i w południowej części stanu. W tych miejscach turyści mają największe szanse zobaczyć wieloryby. Wystarczy odrobina szczęścia. Pływacz szary urodził się na oczach turystów Na początku stycznia grupa pływająca wzdłuż wybrzeży południowej Kalifornii miała szczęścia jeszcze więcej. Uczestnicy wycieczki doświadczyli czegoś, co organizator rejsów – Captain Dave's Dolphin & Whale Watching Safari – nazwał „jedynym w życiu”. Na własne oczy widzieli przyjście na świat pływacza szarego (Eschrichtius robustus). Najpierw pasażerowie i załoga myśleli jednak, że zbliżający się wieloryb nie zwiastuje nic dobrego. Samotna samica o długości od 12 do 15 metrów zaczęła poruszać się w nietypowy sposób. Następnie na powierzchni wody pojawiła się krew. Wbrew obawom nie był to ślad po ataku rekina. Wszystko stało się jasne, kiedy po chwili z wody wypłynął nowo narodzony wieloryb. Cud narodzin został uwieczniony na nagraniu z drona i telefonu komórkowego. Widać na nim, jak matka pływa razem z potomkiem. Maluch ma wyraźnie jaśniejszą skórę od rodzicielki. Samica podtrzymuje dziecko w górze, aby mogło odpocząć i oddychać. Pływacze szare rodzą się z miękkimi ogonami, które twardnieją dopiero po 24 godzinach. Do tego czasu nie są w stanie samodzielnie pływać do przodu, dlatego potrzebują wsparcia rodzica. Pierwsze chwile życia małego wieloryba Na nagraniu widać też, jak mały wieloryb ociera się o głowę matki. W rozmowie z serwisem NPR Alisa Schulman-Janiger, badaczka waleni z Los Angeles, wytłumaczyła, że to typowe zachowanie ssaków. – Ssaki lądowe wąchają się nawzajem, ale ssaki oceaniczne nie czują zapachu, więc duża część ich skóry jest bardzo wrażliwa. Dlatego często dochodzi do kontaktu cielesnego. Jak dodaje, to może być pierwszy udokumentowany poród pływacza szarego. Taki widok jest rzadki z jeszcze innego powodu. Od kilku lat populacja pływaczy szarych gwałtownie spada. Według agencji rządowej National Oceanic and Atmospheric Administration w 2016 r. we wschodnio-północnej części Pacyfiku żyło blisko 27 tys. osobników. Zimą 2021/2022 było już ich już tylko 16,6 tys. Najbardziej podatne na wymierania są dorosłe samice. Badacze nie wiedzą jeszcze dlaczego. Niedawno odkryty gatunek walenia jest zagrożony wyginięciem. Zostało tylko 51 osobników Gatunek walenia został odkryty zaledwie w ubiegłym roku, a już okazuje się, że jest zagrożony. Zwierzę żyje w wodach Stanów Zjednoczonych, dlatego eksperci apelują do prezydenta Joe Biden... Gdzie żyją pływacze szare? Pływacze szare występują głównie w płytkich wodach przybrzeżnych północnego Pacyfiku. Podczas migracji wypływają jednak na głębokie wody daleko od brzegu. Ich największym zagrożeniem są orki i ludzie. Same żywią się obunogami, wieloszczetami i mięczakami. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.