Jeden z najważniejszych zabytków świata jest starszy, niż myślano
Wielki Mur Chiński jest jednym z najbardziej fascynujących zabytków świata. To symbol wytrwałości, inżynieryjnego geniuszu i determinacji starożytnych Chin, który do dziś przyciąga miliony turystów z całego świata. Jak się okazuje, jest starszy, niż oficjalnie przyjęto.
Spis treści: Wielki Mur Chiński jest jeszcze starszy Ile kilometrów ma Wielki Mur Chiński? Wielki Mur Chiński – ciekawostki Wielki Mur Chiński to jeden z najstarszych i najważniejszych zabytków na świecie. Popularność często idzie w parze z różnymi plotkami i niedopowiedzeniami. Dotyczy to także słynnego muru. Według jednego z najczęściej powielanych mitów Wielki Mur Chiński rzekomo widać z kosmosu. Nie jest to jednak prawda. Wielki Mur Chiński nie jest widoczny gołym okiem z kosmosu, a na pewno nie z orbity, na której znajduje się Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS). Mur ma maksymalnie około 9 metrów szerokości i jest zbudowany z materiałów, które kolorem wtapiają się w otoczenie. Wszystko to utrudnia dostrzeżenie go z takiego dystansu. Wielki Mur Chiński jest jeszcze starszy Mogłoby się wydawać, że skoro Wielki Mur Chiński jest tak znany (należy do „nowych siedmiu cudów świata”), to został dokładnie zbadany i wiemy wszystko o okolicznościach jego budowy i zastosowania. Okazuje się jednak, że nadal odkrywamy nowe fakty dotyczące tej fascynującej budowli. Najnowsze badania archeologiczne rzucają nowe światło na jej wiek. Prace prowadzone przez Shandong Provincial Institute of Cultural Relics and Archaeology wykazały, że najstarsze fragmenty muru powstały około 3000 lat temu. To oznacza, że są o 300 lat starsze, niż wcześniej sądzono. Najstarsze części muru znajdują się w dystrykcie Changqing w Jinan, w prowincji Shandong. To odkrycie zmienia naszą dotychczasową wiedzę o Wielkim Murze Chińskim. Początek budowy muru przesuwa się na późny okres Zachodniej Dynastii Zhou i wczesny okres Wiosen i Jesieni. To oznacza, że jeden z siedmiu nowych cudów świata jest jeszcze bardziej imponującym osiągnięciem starożytnej inżynierii. Badania ujawniły, że konstrukcja muru przebiegała w kilku fazach. Pierwsza z nich datowana jest na późny okres Zachodniej Dynastii Zhou (1046 p.n.e. – 771 p.n.e.) oraz wczesny okres Wiosen i Jesieni (770 p.n.e. – 476 p.n.e.). W tym czasie mury miały około 10 metrów grubości. Kolejna faza przypada na okres Walczących Królestw (475 p.n.e. – 221 p.n.e.), kiedy to techniki budowlane były bardziej zaawansowane. Wówczas mury mogły osiągać nawet 30 metrów szerokości. Najlepiej zachowany fragment pochodzi z czasów panowania króla Xuana z Qi (ok. 350–301 p.n.e.). Fundamenty tych murów składały się z ubitej żółtej ziemi, zagęszczanej za pomocą metalowych ubijaków. To pozwalało na uzyskanie niezwykłej trwałości konstrukcji. Ile kilometrów ma Wielki Mur Chiński? Całkowita długość Wielkiego Muru Chińskiego, uwzględniając wszystkie jego odcinki i odgałęzienia, wynosi około 21 196 kilometrów. Nie jest to jednak jednolita konstrukcja. Mur składa się z wielu fragmentów budowanych w różnych okresach historycznych, z których część uległa zniszczeniu lub erozji. Tradycyjnie przyjmuje się, że główny odcinek muru rozciąga się od Shanhaiguan nad Zatoką Liaotuńską do Jiayuguan w górach Nan Shan, na długości około 2400 km. Wielki Mur Chiński – ciekawostki Wielki Mur Chiński to nie tylko monumentalna budowla, ale także źródło fascynujących ciekawostek. Oto niektóre z nich. Nazwa „Wielki Mur Chiński” została nadana przez Europejczyków w XIX wieku, podczas gdy Chińczycy nazywają go „Wànli Chángchéng”, co oznacza „Mur 10 tys. Li”. Liczba 10 000 symbolizuje coś nieskończonego, a „li” to chińska jednostka miary. Podczas budowy muru używano różnorodnych materiałów, w tym mączki ryżowej jako składnika zaprawy murarskiej. Z materiałów użytych do budowy muru można by zbudować około 210 piramid Cheopsa. Mur pełnił nie tylko funkcję obronną w kontekście militarnym. Według wierzeń miał być także ochroną przed demonami, które rzekomo nie były w stanie przekroczyć zakrzywionych struktur muru. Źródło: Shandong Provincial Institute of Cultural Relics and Archaeology Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Wielki Mur zarastają mchy i porosty. Przyspieszają erozję czy pomagają budowli przetrwać?
Najsłynniejszy zabytek Chin konserwuje „bioskorupa”. Czyli organiczna warstwa porostów, mchów i cyjanobakterii, która ma właściwości ochronne. Dzięki niej mur jest mocniejszy i bardziej odporny na warunki zewnętrzne.
W tym artykule: Porost wspiera mur Naturalne komponenty Na pomoc konserwatorom zabytków Kiedyś Wielki Mur Chiński miał aż kilka tysięcy kilometrów długości. Gdyby przyjąć, że składał się nie tylko z murów i wałów obronnych wzniesionych przez ludzi, ale również z naturalnych zapór – jego długość przekraczała w czasach świetności 8 tys. km. Budowano go kilkaset lat – od ok. 200 r. p.n.e. aż do czasów dynastii Ming, władającej Chinami między XIV a XVI wiekiem. Miał bronić Chin przed najeźdźcami z północy. Dzisiaj w dobrym stanie znajduje się tylko 6 proc. ogromnej budowli. Połowa albo już zniknęła, albo jest zrujnowana. Tym bardziej zaskakuje nowa informacja dotycząca Wielkiego Muru. Jak ustalili naukowcy z Chińskiego Uniwersytetu Rolniczego w Pekinie, całe setki kilometrów Wielkiego Muru skutecznie opierają się erozji. Jak? Dzięki rosnącym na nim mchom, porostom, a także cyjanobakteriom (sinicom). Porost wspiera mur Naukowcy pobrali próbki z odcinka Muru liczącego aż 600 km. Okazało się, że prawie dwie trzecie fortyfikacji pokryte jest „bioskorupą”. Czyli warstwą mchów i porostów, zawierającą również cyjanobakterie, mikroorganizmy mające zdolność fotosyntezy. To dlatego Chińczycy wybudowali Wielki Mur. Państwo Środka obawiało się kobiet z imperium koczowników Analiza starożytnego DNA wykazała, że kobiety odegrały bardzo dużą rolę w budowie wielkiego koczowniczego imperium, które zagrażało Chinom. Naukowcy twierdzą, że Wielki Mur Chiński wyb... Warstwa ta ma właściwości ochronne. Wzmacnia mur, wysusza go, chroni przez wiatrem oraz erozją. Badacze odkryli również, że działa jak izolacja. Czyli zabezpiecza mur przez dużymi wahaniami temperatur oraz zasoleniem. Fragmenty fortyfikacji pokryte naturalną ochronną powłoką były mniej porowate i mniej wilgotne niż te części zabytku, na których nie znaleziono „bioskorupy”. A także mniej podatne na uszkodzenia mechaniczne. Po porównaniu „bioskorupy” z fragmentami Muru, gdzie znaleziono wyłącznie ubitą ziemię, okazało się, że pierwsze próbki były trzy razy mocniejsze. Szczególnie solidne były te części Muru, które porastał mech. Zdaniem badaczy naturalne substancje wydzielane przez cyjanobakterie i inne żywe organizmy tworzące „bioskorupę” silnie wiążą okruchy ziemi. Zwiększa to stabilność całej konstrukcji. Naturalne komponenty Skąd na Wielkim Murze wzięły się mchy i porosty? Jak przypominają badacze, jego spore fragmenty budowano z wykorzystaniem ubitej ziemi. To wówczas do konstrukcji dostawała się gleba i piasek. Same z siebie materiały te są podatne na erozję. Jednak – z drugiej strony – wspomagają wzrost organicznej skorupy. Dzięki niej dzisiaj zabytek zyskał zabezpieczającą powłokę, która w naturalny sposób strzeże go przed upływem czasu. Jak donoszą naukowcy w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym „Science Advances”, szczególnie dotyczy to części Muru stojących w suchych i półsuchych regionach Chin. – Dawni budowniczowie wiedzieli, jakich materiałów użyć, by uczynić budowlę bardziej stabilną – mówi Bo Xiao, szef zespołu chińskich badaczy, cytowany przez „Live Science”. – Aby zwiększyć wytrzymałość mechaniczną, dodawali do ziemi glinę, piasek i inne substancje klejące, takie jak wapno. Te składniki tworzyły żyzny grunt dla żywych organizmów tworzących „bioskorupę” – dodaje. Na pomoc konserwatorom zabytków Naukowcy badający Wielki Mur uważają, że ich odkrycie jest ważne dla konserwatorów na całym świecie. Opiekunowie starożytnych budowli – szczególnie tych wznoszonych z użyciem ubitej ziemi – mogą zacząć patrzeć na „bioskorupę” jako na swojego sprzymierzeńca. A nie jak na coś, co należy koniecznie usuwać, by zabytek przetrwał. – [Bioskorupa – przyp. red.] ma przewagę nad konwencjonalnymi środkami ochronnymi. Służy jako stabilizator, warstwa ochronna albo dach drenażowy – mówi dla „New Scientist” Bo Xiao. – Dzięki temu łączy funkcje ochronne kilku konwencjonalnych środków. A także jest naturalna, opłacalna i przyjazna dla środowiska – dodaje. Źródła: Science Advances, New Scientist, Live Science. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
To dlatego Chińczycy wybudowali Wielki Mur. Państwo Środka obawiało się kobiet z imperium koczowników
Analiza starożytnego DNA wykazała, że kobiety odegrały bardzo dużą rolę w budowie wielkiego koczowniczego imperium, które zagrażało Chinom. Naukowcy twierdzą, że Wielki Mur Chiński wybudowano, aby obronić się przed najazdami ludu Xiongnu.
W tym artykule: Wielki Mur Chiński, czyli mur nieskończonych obaw Kogo obawiali się Chińczycy? Badania DNA wykazały, że kobiety odegrały dużą rolę w umacnianiu imperium koczowników Budowa Wielkiego Muru była odpowiedzią na niebezpieczeństwo z północy Wielki Mur to jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w Chinach. Olbrzymi system fortyfikacji składa się z fortów, wież obserwacyjnych, murów obronnych wszelkiej maści, a także naturalnych zapór. Konstrukcje budowano jednak w różnym czasie i robiły to różne państwa feudalne. Najstarsze zabezpieczenia powstały prawdopodobnie w V–VI wieku p.n.e. Wielki Mur Chiński, czyli mur nieskończonych obaw Jednak dopiero ok. III wieku p.n.e. pierwszy cesarz Qin miał zlecić budowę „Muru 10 000 Li” (Muru Nieskończoności). Miał on ochraniać północną część kraju przed najazdami ludów koczowniczych z Wielkiego Stepu. Cesarz chciał również zademonstrować w ten sposób potęgę Państwa Środka. Gigantyczna fortyfikacja szybka stała się również symbolem paranoi chińskich władców. Dotychczas jednak nie wiadomo było dokładnie, kto tak bardzo zagrażał Chinom i czego najbardziej obawiali się cesarze. Teraz naukowcy z University of Michigan i Narodowego Uniwersytetu w Seulu mogą rzucić nowe światło na historię jednej z największych cywilizacji w dziejach. Badacze przeprowadzili obszerną analizę starożytnych pochówków ludów koczowniczych, a także badania DNA, aby odkryć dokładne pochodzenie tych ludzi. Wyniki ich pracy są zaskakujące. Kogo obawiali się Chińczycy? Autorzy uważają, że plemię Xiongnu stanowiło dla Chin największe zagrożenie. To lud koczowniczy, który w II i I wieku p.n.e. znajdował się u szczytu swojej potęgi. Kontrolowali tereny dzisiejszej Mongolii, południowo-zachodniej Syberii, Azji Środkowej, Mandżurii, Sinciangu i Gansu. Historycy zwracają uwagę, że powstanie tego ludu wiąże się z fenomenem narodzin w IV wieku p.n.e. klasy elitarnych konnych wojowników, którzy znani byli jako „Hu”. To właśnie oni byli często nazywani przez Chińczyków barbarzyńcami i zagrażali północnym obszarom Chin. Problem polega na tym, że Xiongnu nie zostawili po sobie żadnych pisemnych źródeł. Jedyne kroniki, które opowiadają o ich losach, pochodzą z chińskich tekstów. Właśnie dlatego zespół naukowców postanowił zbadać szczątki, złożone na dwóch starożytnych nekropoliach, które znajdowały się na terytorium dawnego koczowniczego imperium. Starożytne Chiny – kultura, sztuka i wynalazki. Jak wyglądało życie w starożytnych Chinach? Starożytne Chiny były miejscem, w którym rozwinęła się jedna z najstarszych i najdłużej istniejących cywilizacji. To właśnie dawnym mieszkańcom tego kraju zawdzięczamy wiele wynalazkó... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/starozytne-chiny-kultura-sztuka-i-wynalazki-jak-wygladalo-zycie-w-starozytnych-chinach-fot-china-photos-getty-images-9fcbfd1.jpeg" width="938" height="626" alt="Starożytne Chiny - kultura, sztuka i wynalazki. Jak wyglądało życie w starożytnych Chinach? (fot. China Photos/Getty Images)" title="Starożytne Chiny - kultura, sztuka i wynalazki. Jak wyglądało życie w starożytnych Chinach? (fot. China Photos/Getty Images)" /> Pochowano tam przedstawicieli elit i władców Xiongnu. Przeprowadzone badania genetyczne odkrywają jedną z największych tajemnic w dziejach Azji. Badania opublikowano w najnowszym wydaniu czasopisma naukowego „Science Advances”. Badania DNA wykazały, że kobiety odegrały dużą rolę w umacnianiu imperium koczowników Naukowy dokonali sekwencjonowania genomów 17 osób, których szczątki złożono na cmentarzach. Okazało się, że osoby te wykazywały bardzo wysoki poziom różnorodności genetycznej. To potwierdza tezę, że starożytne imperium było niezwykle wieloetniczne, a jego władcy potrafili zjednoczyć ludy z najbardziej odległych regionów Azji. Badanie cmentarzyska wykazało, że to kobiety składano w największych i najbogatszych grobowcach. Oznacza to, że cieszyły się niezwykle wysokim statusem i prawdopodobnie ogromnymi wpływami. Naukowcy sugerują, że odgrywały kluczową rolę w potężnym w tamtym czasie państwie Xiongnu. Na kobiecych grobach znajdowały się symbole słońca i księżyca, które w imperium ludów koczowniczych były utożsamiane z władzą. Co więcej, w jednym grobowcu złożono szczątki sześciu koni i fragmenty rydwanu. Budowa Wielkiego Muru była odpowiedzią na niebezpieczeństwo z północy Analiza DNA potwierdziła, że elitarne rodziny, które sprawowały kontrolę nad imperium Xiongnu, prawdopodobnie wysyłały swoje kobiety do regionów przy granicy z Chinami, aby zawiązywać polityczne sojusze z lokalnymi elitami. Archeolodzy, którzy brali udział w badaniach, zwrócili uwagę na to, że bogate pochówki mogły należeć do kobiet, które były zaangażowane w ówczesną „politykę zagraniczną”. – Uzyskaliśmy dowody na to, że Xiongnu umocnili swoje imperium poprzez włączenie rozbieżnych grup i plemion koczowniczych. Przywiązywali także dużą wagę do związków rodzinnych, które były fundamentem budowy nowego imperium – mówi Choongwon Jeong, profesor nadzwyczajny nauk biologicznych Narodowym Uniwersytecie w Seulu. Naukowcy twierdzą, że władze Chin dostrzegały zagrożenia, które płynęły z umacniania związków pomiędzy poszczególnymi klanami i plemionami koczowników. Właśnie dlatego na północnych rubieżach rozpoczęto budowę fortyfikacji i murów obronnych, które z czasem przekształciły się w ideę Wielkiego Muru Chińskiego. Co ciekawe, Xiongu stało się później inspiracją dla ludów koczowniczych, takich jak Mongołowie oraz Hunowie. Archeolodzy przyznają, że wrogowie Chin pozostawili po sobie niezwykłe dziedzictwo oparte na sile i zjednoczonej władzy. Źródło: Science Advances
Ciekawostki o Chinach – interesujące fakty turystyczne, kulturalne i historyczne
Chiny to trzeci pod względem powierzchni i pierwszy pod względem gęstości zaludnienia kraj świata, zamieszkany przez 56 grup etnicznych. Czym zaskakują Chiny? Ciekawostki i intrygujące fakty o tym niezwykłym kraju wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Ciekawostki o kulturze chińskiej Ciekawostki o edukacji w Chinach Ciekawostki o kuchni chińskiej Ciekawostki o zwiedzaniu Chin Ciekawostki geograficzne o Chinach Ciekawostki historyczne o Chinach Inne ciekawostki o Chinach Tak rozległy i zróżnicowany obszar po prostu musi skrywać wiele ciekawostek i tak jest w istocie. W Państwie Środka panują inne obyczaje niż w pozostałych częściach świata, więc w pierwszej chwili, kontakt z tamtejszą kulturą może okazać się niemałym szokiem dla turysty z Europy. Chiny, jak i inne kraje cywilizacji buddyjsko-konfucjańskiej, rozwijały się niezależnie od reszty świata. To w dużej mierze zadecydowało o odmienności kulturowej tego miejsca. W kontekście historycznym i kulturalnym trudno dostrzec jakiekolwiek podobieństwa między Chinami a cywilizacją zachodnią. Z punktu widzenia przeciętnego Europejczyka niemal wszystko, co dotyczy Państwa Środka, wydaje się obce, egzotyczne. Żeby przybliżyć specyfikę tego niezwykłego kraju, zebraliśmy najbardziej intrygujące ciekawostki o Chinach. Ciekawostki o kulturze chińskiej 6 krajów, w których trzeba uważać, co się mówi i robi. O tym lepiej pamiętać przed wyjazdem Dlaczego na Dominikanie lepiej nie wypowiadać polskich słów „nie ma”? Która część ciała w Tajlandii jest najważniejsza i nie wolno jej dotykać? Kogo może interesować z kim dzielimy ... „Co kraj, to obyczaj” – odmienność kulturowa jest czymś całkowicie normalnym i widać ją nawet między krajami sąsiadującymi ze sobą. Należy jednak podkreślić, że w konfrontacji z chińską obyczajowością, najdziwniejsze europejskie zwyczaje wydają się niemal pospolite. W Polsce chryzantemy kojarzone są przede wszystkim z ceremonią pogrzebową. W Chinach symbolizują młodość. Kolor biały niemal na całym świecie kojarzy się z czystością i niewinnością, ale nie w Chinach. W Państwie Środka biel jest kolorem żałoby. W kulturze chińskiej dużą uwagę przywiązuje się do punktualności. Spóźnienia są traktowane jako oznaka braku szacunku. O ile niemal na całym świecie wręczenie zegarka w prezencie nie jest traktowane jako nietakt, to w Chinach taki podarunek jest traktowany jako poważna wpadka. W tamtejszej kulturze zegarek i budzik symbolizują czas, który pozostał do końca życia. Każdy, kto otrzyma prezent od Chińczyka, nie może odpakować go w obecności darczyńcy. W Państwie Środka takie zachowanie jest uznawane za niegrzeczne. Siorbanie czy mlaskanie przy stole jest czymś naturalnym w Chinach i nikt nie traktuje tego jako przejaw złego wychowania. Beknięcie po spożytym posiłku jest wręcz pożądane, bo stanowi formę docenienia starań kucharza. Ciekawostki o edukacji w Chinach Chińczycy będą mogli mieć więcej dzieci. Do niedawna prawo zezwalało na jedno Chiny to jedno z najludniejszych i najgęściej zaludnionych państw na świecie. Ostatni spis ludności wskazał jednak na gwałtowny spadek liczby urodzeń. To zmusiło władze do zwiększenia li... O ile system oświaty w Chinach jest zbliżony do tego, który obowiązuje w Europie, to niektóre z tamtejszych zwyczajów, praktykowanych w szkołach, mogą wydać się nam co najmniej dziwne. Chińskie dzieci rozpoczynają edukację w wieku 6 lat. Do 12. r.ż. uczęszczają do szkoły podstawowej, a przez kolejne 3 lata – do niższej szkoły średniej. W tym miejscu kończy się obowiązkowa edukacja. Dalej uczniowie mogą kontynuować naukę w 4-letniej szkole zawodowej lub 3-letniej średniej wyższej i dalej na uniwersytecie. Ściąganie na egzaminie prawie nigdzie nie jest akceptowane, ale chiński system oświaty jest wyjątkowo restrykcyjny w tym temacie. Chiński student, który zostanie złapany na „zrzynaniu”, może trafić do więzienia na 7 lat! Kary cielesne nie są niczym niezwykłym w chińskich szkołach. Uczeń może dostać lanie nie tylko za niewłaściwe zachowanie, ale także za brak przygotowania do lekcji. W środkowej i południowej części Chin klimat jest cieplejszy niż na północy, więc w tamtejszych szkołach nie instaluje się centralnego ogrzewania. W rezultacie w trakcie zimniejszych miesięcy uczniowie i nauczyciele siedzą na sali odziani w płaszcze lub kurtki. W Chinach przerwa obiadowa trwa godzinę. Nauczycielom przysługuje bezpłatny posiłek. Ciekawostki o kuchni chińskiej Kuchnie świata. Czy wiedziałeś skąd pochodzą te potrawy? W zglobalizowanym świecie nawet na końcu świata możemy zjeść ramen, amerykańskie burgery, czy hummus. Nie zawsze zdajemy sobie jednak sprawę, skąd pochodzą te potrawy. Czasem nie jest to ... Kuchnia chińska cieszy się uznaniem na całym świecie. Warto jednak wiedzieć, że istnieje istotna różnica między „chińszczyzną”, którą można zamówić w orientalnych barach i restauracjach, a prawdziwymi chińskimi daniami. W Chinach nikt nie mówi o „kuchni chińskiej”. Mimo wielu cech wspólnych, właściwie w każdym regionie tego kraju obowiązuje inna tradycja kulinarna. Istnieje przynajmniej 9 odmian kuchni chińskiej, a wśród najważniejszych należy wymienić kantońską, pekińską, szanghajską i syczuańską. W mieście Dongyang (we wschodnich Chinach) prawdziwym przysmakiem są jaja prawiczków. Pod tą osobliwą nazwą kryją się jajka gotowane na twardo... w moczu młodych chłopców. Uryna jest zbierana wczesną wiosną, od chłopców w wieku do 10 lat. W polskiej tradycji kulinarnej, solenie pomidorów jest czymś naturalnym. W Chinach to warzywo przyprawia się cukrem. Wbrew powszechnej opinii, chińskie ciasteczka z wróżbą nie pochodzą z Chin. Pierwszy raz wypieczono je w niewielkiej piekarni w pobliżu japońskiego Kioto. Podobno w kuchni chińskiej rozróżnia się 20 tys. potraw. Niektórzy eksperci twierdzą jednak, że ta wartość jest mocno niedoszacowana. W chińskiej tradycji obiad rozpoczyna się filiżanką herbaty. Zadaniem napoju jest pobudzenie apetytu. Następnie podaje się dania zimne, smażone, zupy, a na koniec potrawy słodkie i owoce, zawsze w tej kolejności. Ciekawostki o zwiedzaniu Chin Herbaciane raje – najpiękniejsze miejsca, gdzie rośnie herbata Chiny są jedną z najpopularniejszych destynacji turystycznych wypraw. Nie każdy turysta jest jednak przygotowany na to, co zastanie na miejscu. Turyści, którzy odwiedzają Chiny muszą pamiętać, że międzynarodowe prawo jazdy nie wystarczy, by móc poruszać się tam samochodem. Każdy kierowca musi legitymować się chińskimi uprawnieniami. Wszyscy zwiedzający powinni wiedzieć, że w Chinach, zielone światło dla pieszych nie oznacza, że można bezpiecznie przejść na drugą stronę ulicy. Większość kierowców nie zatrzymuje się na czerwonym, a policja nie reaguje na takie zachowanie. Prześwietlanie bagażu na lotniskach nie dziwi nikogo. Trzeba jednak wiedzieć, że w Chinach, taka kontrola jest prowadzona także na dworcach kolejowych. Na dworcach są osobne poczekalnie dla miejscowych i zagranicznych podróżnych. Nie warto decydować się na podróż do Chin w trakcie trwania tzw. dwóch złotych tygodni. Mowa o Chińskim Nowym Roku (koniec stycznia) i święcie proklamowania Chińskiej Republiki Ludowej (początek października). W tym czasie bilety lotnicze i noclegi kosztują najwięcej, a bilety kolejowe na miejscu są praktycznie niedostępne. Ciekawostki geograficzne o Chinach Chiny miały pomóc odbudować Nepal. Teraz niszczą parki narodowe Po trzęsieniu Ziemi w Nepalu Chiny zaoferowały swoją pomoc sąsiadom. Część inicjatyw wzbudza sprzeciw ekologów i lokalnych społeczności. W ujęciu geograficznym, Chiny są jednym z najbardziej fascynujących krajów. Ogromny obszar i zróżnicowane ukształtowanie terenu – właśnie te cechy decydują o tym, że właściwie każda informacja o geografii Chin stanowi niemałą ciekawostkę. Tereny położone powyżej 500 m n.p.m. stanowią 75 proc. obszaru Chin. Najwięcej obszarów nizinnych znajduje się na wschodzie kraju. Chiny zajmują 6,4 proc. lądowej powierzchni Ziemi. Chińczycy stanowią prawie 19 proc. ogółu ludności na naszej planecie. To oznacza, że niemal co piąty człowiek na Ziemi to Chińczyk. Tybet jest określany jako dach świata. Nie bez powodu. Ten niezwykły region jest najwyżej położonym płaskowyżem na Ziemi. Aż 95 proc. ogółu ludności chińskiej zamieszkuje wschodnią część kraju. W Chinach jest ok. 80 miast z liczących więcej niż milion mieszkańców. Ciekawostki historyczne o Chinach "Starożytna historia Chin pełna jest władców zatrudniających magów i alchemików". Fascynująca cywilizacja Państwa Środka Zamiłowanie do przeniknięcia zagadek wymykających się czasowi zdradzał mistrz Lao-tsy, twórca biblii taoizmu. Księga drogi cnoty (Tao-te-king), pełen paradoksów traktat filozoficzny, któr... Cywilizacja chińska należy do najstarszych. Mimo że rozwijała się niezależnie od reszty świata, wywarła istotny wpływ na pozostałe obszary. Jak długo istnieją Chiny? Cywilizacja chińska ma swój początek w epoce neolitu (IV w p.n.e.), ale Chińska Republika Ludowa została proklamowana 1 października 1949 roku. Chinom zawdzięczamy cztery wielkie wynalazki: papier, druk i proch. W starożytnych Chinach wynaleziono także wiele przedmiotów, które do dziś ułatwiają codzienne życie ludziom na całym świecie. Mowa o papierze toaletowym, banknotach, widelcu i wiatraku. Qin Shi Huangdi, pierwszy cesarz Chin, wstąpił na tron w wieku 13 lat. Gdy objął władzę, rozkazał zabić swoich braci i skazał rodziców na wygnanie. W ten sposób wyeliminował wszystkie osoby, które mogły zagrozić jego pozycji. Inne ciekawostki o Chinach W Chinach odkryto zapadlisko z lasem na dnie. Na głębokości kilkuset metrów mogą żyć nieznane nauce zwierzęta Zapadlisko nie musi być „piekielne”. Lej krasowy na południu Chin zamiast przerażenia, wzbudza zachwyty. Powyżej wymieniliśmy najciekawsze informacje o Chinach. Jeżeli to za mało, na dokładkę mamy dla was kolejną porcję ciekawostek. 13 jest pechową liczbą niemal na całym świecie. Jednym z wyjątków są Chiny. W Państwie Środka status pechowej ma cyfra 4. Wynika to z faktu, że w języku chińskim czyta się ją podobnie jak czasownik „umierać”. Skoro mowa o tetrafobii (bo tym terminem określany jest strach przed „czwórką”) warto nawiązać do interesującej ciekawostki o Azji. Wiele azjatyckich języków czerpie pełnymi garściami z różnych dialektów chińskiego. Dlatego cyfra 4 jest uznawana za pechową także w innych krajach Azji Wschodniej, m.in. w Japonii i Wietnamie. Wielki Mur Chiński jest jedną z największych atrakcji tego niezwykłego kraju. Rozczarują się jednak ci, którzy odwiedzają Państwo Środka przede wszystkim po to, by na własne oczy zobaczyć budowlę widoczną z Księżyca – to mit. Jeżeli za granicę kosmosu przyjmiemy Linię Kármána, to należy uznać, że budowlę rzeczywiście można zobaczyć gołym okiem z przestrzeni kosmicznej, ale jak twierdził Eugene Cernan – amerykański astronauta – taka możliwość istnieje wyłącznie przy idealnych warunkach pogodowych, na wysokości od 160 do 320 km. „Wielki Mur Chiński” nie jest oficjalną nazwą tej niezwykłej budowli. To określenie spopularyzowali Anglicy w XIX wieku. Oficjalna nazwa ogromnej fortyfikacji to Wànlǐ Chángchéng, czyli „Mur 10 Tysięcy Li”. W kulturze chińskiej 10 tysięcy oznacza coś nieskończonego, a li to jednostka miary. Szacuje się, że ok. 30 mln Chińczyków mieszka w jaskiniach. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Na ten moment czekamy cały rok. Mamy nadzieję, że Wy również. Oto lista 30 wyjątkowych hitów na 2021 r. Została ona przygotowana przez wszystkie międzynarodowe redakcje Travelera. Podzieliliśmy ją na pięć kategorii (przygoda, natura, kultura, zrównoważony rozwój, dla rodziny). Od nas dołożyliśmy do tej listy także polskie hity. Wyróżniliśmy Biebrzański Park Narodowy, Lublin, leżącą w sercu Sudetów Dolinę Pałaców i Ogrodów, Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego – nasze imponujące dziedzictwo przemysłowe, oraz Orlą Perć uznawaną za najbardziej wymagający turystyczny szlak górski w Polsce. Na liście nie brakuje zaskoczeń – miejsc bardzo mało znanych, o których sami z przyjemnością się dowiadujemy. Dla mnie takimi zaskoczeniami są południowokoreańskie Gyeongju, dawna stolica królestwa Silla, miejsce przepełnione duchowością, wolnością i sztuką, czy miejsce tak odległe i egzotyczne jak należąca do Australii wyspa Lord Howe na Morzu Tasmana, być może ostatni raj na ziemi. Są też i takie kierunki, które lubimy odwiedzać od lat, jak Grecja, a dokładnie wyspa Alonisos, gdzie stworzono azyl dla zagrożonych wyginięciem fok, gruzińska Swanetia, z zachwycającymi dzikością przestrzeniami Kaukazu Zachodniego i niezwykle gościnnymi mieszkańcami, czy też England Coast Path, najdłuższy szlak pieszy na świecie. Teraz pozostaje nam tylko trzymać kciuki za nowy, 2021 rok, żeby udało się nam spełnić większość naszych podróżniczych marzeń.
Tanie podróżowanie: Wakacje made in China
Przekonanie, że „chińskie” znaczy „tanie”, zgubiło już wielu podróżników. Od wielu lat ceny w Chinach nie odbiegają od tych europejskich. Na szczęście mamy na to sposoby
To było twarde lądowanie w Pekinie. Wszystkie wyobrażenia o chińskiej stolicy legły w gruzach w ciągu kilku godzin. Zamiast ciasnych klimatycznych uliczek z małymi domkami, czyli hutongów, zobaczyłam dużo wielkich murowanych osiedli. W restauracyjnym menu widniały raczej pizzę i sushi niż kaczka po pekińsku. Z ulic zniknęły też rowery. Spodziewałam sie ich przynajmniej dziewięć milionów, jak z piosenki Katie Meluy (Nine million bicycles in Beijing). Ich miejsce zastąpiło świetnie działające metro. Szanghaj i Hongkong też nie rozpieszczają romantycznych podróżników, którzy szukają antycznej kultury, duchowości i orientalnych klimatów. Już od lotniska witają ich bowiem drapacze chmur, szybka kolej i atrakcje, za które trzeba słono płacić. Na szczęście szybko się zorientowałam, ze magia Pekinu całkowicie nie zginęła. I że można ja odnaleźć za zupełnie niewielkie pieniądze. Choćby w pięknie zachowanym Zakazanym Mieście, buddyjskich klasztorach, na polach ryzowych czy obok nieuczęszczanego odcinka muru chińskiego, gdzie nie dojeżdżają wycieczki. Dzięki tym miejscom to właśnie w Chinach, nazywanych Państwem Środka, czuje się jak na krańcu świata. Przystępnym, magicznym i prawdziwie made in china. 9 sposobów na tanie Chiny Zdradza Dagmara Płonka - podróżniczka, menedżerka w szanghajskim NGO. Uważa, że najlepiej poruszać się po Szanghaju na rowerze. Prowadzi blog dagidrogi.com. 1. Zapomnij o świętach W Chinach mieszka 1,3 mld ludzi i prawie wszyscy chcą spędzić święta z rodziną. Nie trzeba wiec mieć wybujałej wyobraźni, żeby uzmysłowić sobie, co się tu dzieje w trakcie festiwali i świat. Bilety na te dni są zazwyczaj wykupione z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem. Ceny noclegów podnoszone są nawet o 300 proc.! Dlatego staraj się unikać tych dat: 9–15 lutego 2013 r. (wtedy obchodzony jest chiński Nowy Rok), 13–15 czerwca (festiwal smoczych łodzi) oraz początku października (bo wtedy zaczynają się w Chinach szkolne wakacje). 2. Podróżuj po kolei Podróż pociągiem nie tylko jest najbezpieczniejszym, ale tez najciekawszym sposobem przemieszczania się po Chinach. Wybiera go bowiem większość lokalsów. Z doświadczenia wiem, że najlepsze historie można usłyszeć, korzystając z najtańszej klasy. Choć komfort jazdy i czas podróży pozostawia trochę do życzenia, to dla tych rozmów i kilkudziesięciu juanów w kieszeni warto rozpatrzyć tę opcję. Dla porównania: za bilet z Szanghaju do Pekinu najszybszym i najdroższym pociągiem zapłacimy ok. 300 zł. Dystans 1,3 tys. km pomiędzy miastami pokonamy w 5 godz. Podczas gdy za najtańszy pociąg zapłacimy 90 zł i spędzimy w nim 21 godz. W Chinach należy pamiętać, ze bilety można nabyć jedynie w mieście, z którego się wyjeżdża. Ważne jest też, że są one sprawdzane nie tylko przy wejściu na stacje, ale tez przy opuszczaniu dworca na stacji docelowej. Aktualny rozkład jazdy znajdziesz na www.travelchinaguide.com. 3. Chiny? Naturalnie! Zamiast wydawać juany w drogich chińskich miastach i liczyć, czy uda ci się przetrwać kolejny dzień, rusz w naturę. Wybierz się na otwarte przestrzenie Mongolii Wewnętrznej (to chiński region autonomiczny), przejedz po Karakorum Highway czy zdecyduj się na trekking wzdłuż Wąwozu Skaczącego Tygrysa. Wszystkie te miejsca można w prosty sposób odwiedzić na własną rękę i podziwiać gratis. 4. Z klasą, bez kasy Ponieważ większość atrakcji turystycznych Szanghaju jest płatna (i to słono!), warto skorzystac z opcji gratis. Za darmo w tym najdroższym chińskim mieście możesz zwiedzić Muzeum Szanghajskie czy tez centrum sztuki współczesnej M50, przespacerować się wzdłuż rzeki Huangpu, podziwiając architekturę Bundu, odwiedzić jeden z wielu targów (staroci, jedwabiu, herbaty czy… insektów!) lub odkryć tajemnice shikumenów, czyli tradycyjnych niskich domów z przełomu XIX i XX w. 5. Z prędkością światła Jeśli przylatujesz do Szanghaju na lotnisko Pudong, warto skorzystać z szybkiego pociągu Maglev. Bilet na niego kosztuje 30 zł, a doświadczenie jechania z prędkością ponad 430 km/h jest bezcenne. Pociąg pokonuje 30-kilometrową trasę dokładnie w 7 min 20 s! www.smtdc.com/en 6. Darmowy fitness Jeżeli zależy ci na zachowaniu formy podczas podróży po Chinach, nie musisz zapisywać się do klubów fitness ani płacić za wejście do klubów tańca. Wystarczy, że rano dołączysz do grup trenujących na świeżym powietrzu tai-chi lub wieczorem zakręcisz się wokół Chińczyków, którzy na ulicy lub w parku pląsają w rytm walca lub salsy. 7. Jedz po chińsku Czyli przy pomocy pałeczek i dzieląc się potrawami z innymi. Popularne jest tu bowiem „jedzenie z jednej miski”. Nabierając pałeczkami porcję, zmieścisz mniej niż na widelcu, do tego będziesz musiał poczekać, aż miska wróci do ciebie. Efekt? Zyskasz uznanie lokalsów, zjesz mniej i będziesz biesiadował dłużej, dzięki czemu oszukasz mózg i żołądek, a w portfelu zostanie więcej juanów. Zamów np. pikantna zupę malatang. Cena ok. 5–10 zł za porcję. 8. Metoda na kalkulator W Chinach negocjuj zawsze i wszędzie. No, może za wyjątkiem publicznych środków transportu. Regułą jest tu bowiem brak reguł i jednej określonej ceny. I nie chodzi o obniżenie ceny o 5 proc. Na targowiskach i w sklepach z pamiątkami rozpoczynaj od 25–30 proc. ceny rzuconej przez sprzedawcę. W hotelach i hostelach norma jest negocjowanie 20–30 proc. rabatu. Nie bój się bariery językowej! Do negocjowania sum zwyczajowo wykorzystuje się kalkulatory. Sprzedawca, widząc obcokrajowca, szybko wystukuje na nim swoją kwotę i udostępnia go klientowi, by nabił swoją propozycję. 9. Wrażenia murowane Każdy kto wybiera się do Państwa Środka, powinien przejść się po Wielkim Murze Chińskim. Dobrym miejscem wypadowym jest Pekin. Wiele biur i naganiaczy w całym mieście oferuje do niego wycieczki za kilkadziesiąt złotych. Najczęściej w okolice miejscowości Badaling, która dosłownie oblężona jest przez turystów i sklepikarzy. Dlatego znacznie lepiej wybrać się na mur samemu. Na przykład w okolice Simatai, gdzie jest szansa, że będziesz miał go tylko dla siebie. Dojedziesz tam autobusem podmiejskim numer 980 (ok. 90 km). Cena w dwie strony to ok. 15 zł.
"Starożytna historia Chin pełna jest władców zatrudniających magów i alchemików". Fascynująca cywilizacja Państwa Środka
Zamiłowanie do przeniknięcia zagadek wymykających się czasowi zdradzał mistrz Lao-tsy, twórca biblii taoizmu. Księga drogi cnoty (Tao-te-king), pełen paradoksów traktat filozoficzny, który dał początek religii, przesiąknięty jest wiedzą ezoteryczną.
Konfucjusz, najsłynniejszy chiński filozof, zwykł mawiać, iż lęka się duchów, więc trzyma się od nich z daleka. Mędrzec, który nawoływał do racjonalnego traktowania spraw, zredagował jednak Księgę przemian. To tajemnicze dzieło zawiera system 64 heksagramów mających kryć w sobie wiedzę o ludzkiej przyszłości i sekretach kosmosu. W Chinach powstała najstarsza zachowana rozprawa alchemiczna świata – Pokrewieństwo trzech. W II w. n.e. napisał ją mistrz Wei Po-jang. Starożytna historia Chin pełna jest władców zatrudniających magów i alchemików, którzy gonili za mirażem wiecznego życia, imitując przy okazji złoto. Pasje cesarzy, którzy z niepokojem obserwowali nadejście starości, widać w obrządkach pogrzebowych. Armia pierwszego cesarza Qin Shi liczy ok. 8 tys. figur naturalnej wielkości. Terakotowa straż już od ponad 2 tys. lat w bojowym szyku czeka na przebudzenie swego władcy. Wykopaliska w obrębie ostatniej stolicy dynastii Shang (ok. 1600–1046 p.n.e.) wydarły ziemi zagadkę strzeżoną od 3 tys. lat. Stanowisko znane pod nazwą Yinxu, (co oznacza „ruiny Yin”) w 2006 r. zostało wpisane przez UNESCO na listę obiektów światowego dziedzictwa, a Chińczycy uznali je za kolebkę chińskiej cywilizacji – pisze Katarzyna Sarek, doktorantka w Zakładzie Sinologii UW (Archeologia Żywa 2 (54)). Archeolodzy dostali się do wnętrza dziewiczego grobu kobiety. Pani Hao, znana też jako Fu Hao, była jedną z żon 23. króla dynastii Shang – Wu Ding – wyjaśnia K. Sarek w cytowanym artykule. Musiała być niezwykłą osobistością, skoro jej imię, jako jedynej spośród 60 konkubin cesarza, zapisano na kościach wróżebnych, i to kilkaset razy. Żona króla, dowódca wojsk, przewodniczka rytuałów – pani Hao wdarła się w obszar zarezerwowany dla mężczyzn. Czyżby niemal 7 tys. muszli kauri, ówczesnej gotówki, znamionowało wiarę w dalsze życie przywódczyni? Przy zmarłej leżały wyroby z jadeitu i nefrytu. Wierzono, iż minerały te zapobiegają rozkładowi ciała. Choć eliksiru wiecznego życia nie udało się stworzyć, wiara w nieśmiertelność cywilizacji chińskiej wśród mieszkańców Państwa Środka jest niezachwiana. – Chińczycy są dumni ze swego języka i historii, chcą krzewić je wśród innych narodów bez akcentowania swej wyższości – mówi Katarzyna Proctor, doktorantka z Instytutu Konfucjusza przy Uniwersytecie Wrocławskim. Jednym ze słynnych chińskich obieżyświatów, który zmącił nieco wody europejskiej historii, był Zheng He (1371–1433), admirał floty i zaufany cesarza Yongle z dynastii Ming, który dopłynąć miał do Ameryki przed Kolumbem. Popularyzował on Chiny, zadzierzgając dyplomatyczne więzi z władcami nowo poznawanych królestw. Składał hołd panującemu i przekazywał dary od cesarza. Na miejscu zostawiał swych załogantów. Cywilizacja chińska ekspandowała na świat także słynnym Jedwabnym Szlakiem. Chińczycy dali światu proch, jedwab, czcionkę, lody, porcelanę, herbatę, a nawet (na co oburzą się Włosi) pizzę i spaghetti. W Państwie Środka wynaleziono też… papier toaletowy, początkowo towar reglamentowany, do użycia tylko przez cesarzy, oraz kuszę, zabójczą broń czasów feudalnych. Chiński smok jest jednak symbolem z naszych kulturowych antypodów. W większości kultur to potwór, z którym walczyły największe gwiazdy mitologii i Biblii – Perseusz, Apollo, św. Jerzy i Archanioł Michał. Tymczasem w Chinach smok jest symbolem władzy cesarskiej. Związany z deszczem, płodnością i szczęściem, otoczony kultem, w niczym nie przypomina monstrum, które pokonał Szewczyk Dratewka. Joanna Orłowska-Stanisławska
Mur Chiński: każdy podróżnik powinien stanąć na nim chociaż raz
Wielki Mur Chiński został wpisany na listę siedmiu nowych cudów świata w 2007 r., jako symbol wytrwałości i uporczywości.
Wielu uważa, że Wielki Mur to wytwór monarszej paranoi. Nie można przecież ogrodzić potężnego imperium! Przez setki lat mur stanowił zabezpieczenie przed najazdami dzikich hord z terenów Mongolii: często nieskuteczne. Dziś wizerunek Muru widnieje na naklejkach wizowych (co wydaje się ironią losu), a samo dzieło oblegane jest jedynie przez pokojowo nastawionych turystów. Wiele fragmentów odrestaurowano w XX w. Najbardziej znany odcinek: Badaling, jest ładny, łatwy i bardzo zatłoczony. Dlatego Traveler poleca odcinek Mutianyu, który wije się pośród zielonych wzgórz. Jest tutaj o wiele bardziej intymnie, w dodatku ten fragment usiany jest gęsto wieżami i wieżyczkami. W jednej z nich znajduje się pensjonat: Mutianyu Great Wall. Wielki Mur Chiński został wpisany na listę siedmiu nowych cudów świata w 2007 r., jako symbol wytrwałości i uporczywości. (JZ) NO TO W DROGĘ: Co ■ Mutinayu znajduje się 70 km od Pekinu. Najłatwiej dostać się turystyczną linią autobusową nr 867 ze stacji Dongzhimen. Kiedy ■ Zwiedzanie jest możliwe codziennie od 7 do 18. Koszt jednodniowej wycieczki zorganizowanej (z Pekinu) to wydatek rzędu 180–200 juanów. WWW ■ www.mutianyugreatwall.net
Właściwie nie znam nikogo, kto by gór nie lubił, dlatego w tym wydaniu Travelera przygotowaliśmy dla Was osiem najpiękniejszych szlaków trekkingowych na świecie. Od Peru i świętej drogi Inków, którą pokonał Mateusz Waligóra, po królestwo Mustangu, wejście na gruziński Kazbek czy Mont Blanc Kasi Kachel, dla której była to pierwsza tak poważna wyprawa. W górach jest coś mistyczne go i tajemniczego, czego nie doświadcza się w żadnym innym miejscu. Jakkolwiek byśmy tego nie nazwali, góry mają moc, chodzimy w nie, bo nas oczarowują, oszałamiają, inspirują, leczą, uspokajają, dają poczucie wolności i pierwotnego obcowania z naturą. Kontaktu, za którym tęsknimy, a który tylko tam staje się namacalny. Góry też kształtują charakter, uczą dystansu do siebie i świata, szacunku, wytrwałości i pokory, bo nie wybaczają błędów, dlatego nie można pójść tam nieprzygotowanym. W górach można wreszcie zawiązać przyjaźnie na całe życie i znaleźć odpowiedzi na wiele pytań. Do zobaczenia na szlaku! Agnieszka Franus SPIS TREŚCI 8. Podróż życia W dżungli Borneo 18. Planeta Travelera 19. Wieści ze świata 24. Kierunek kultura 27. Podróżuj z głową 28. Tanie podróżowanie Modny Mediolan 30. Patent Travelera Lekcje w podróży zamiast w szkolnej ławce 32. Świat na patelni Masz babo placek 34. Sprawdzony nocleg Niezwykłe hotele w Polsce 38. Ludzie w drodze Michał Woroch i Maciej Kamiński – na wózkach inwalidzkich przez Amerykę 45. Ruszaj w góry! 46. Gruzja. Jeśli w Kaukaz, to na Kazbek 52. Peru. Przez świętą dolinę Inków na Machu Picchu ruszaj w góry 58. Chiny. Konno na Lodowego Olbrzyma 64. Norwegia. Wyżej obiadu już nie zjesz 70. Nepal. Przez starożytne królestwo Mustangu 76. Polska. Tatrzański szlagier inżyniera Mamonia 82. Korsyka. Legendarny GR 20 – powietrze pod nogami 86. Francja. Mont Blanc – amatorka idzie na całość 96. Miasto w 48 godz. Moskwa – po prostu inny świat 104. Polska jest najfajniejsza 105. Tarnowskie Góry. Kopalnie kruszcu docenione przez UNESCO! 106. Poznań. Kulinarna stolica Polski 108. 7 nowych cudów Polski Sprawdź nominowanych i głosuj w naszym plebiscycie 112. Adventure 113. Warto spróbować Wszystko o trekkingu 118. Raport specjalny Od żeglarzy do rozbitków – Maurice i Maralyn Baileyowie nie tracą nadziei 124. Podróż czytelnika Miraże boliwijskich Andów 128. Swoją drogą Igor Zalewski o górach 130. Akademia foto Najlepsze zdjęcia czytelników
Na początku był Pan Ku, Stwórca, który zrodził się z jaja chaosu i rósł, by wypełnić pustkę pomiędzy yin, ziemią, a yang, niebem. Po śmierci jego ciało zamieniło się w ziemię. To na niej powstało Państwo Środka...
Wielki Mur Chiński Wanli Changcheng (Mur Dziesięciu Tysięcy Li – li to jednostka długości licząca ok. 500 m) – tak tę ceglaną konstrukcję nazywają sami Chińczycy. Ciągnie się ona od Shanhaiguan nad Morzem Żółtym po przełęcz Jiayu Guan na pustyni Gobi i mierzy 6 430 km. Budowa Wielkiego Muru pochłonęła, wedle różnych szacunków, 2–3 mln istnień. Przy jego wznoszeniu pracowali więźniowie, chłopi, żołnierze, a nawet kobiety i dzieci. Choć jego początki sięgają VII w. p.n.e. – znanego nam oblicza zaczął nabierać za panowania Qinshi Huangdi (221–210 r. p.n.e.). Ten pierwszy cesarz z dynastii Qin biył zarazem tym, który zjednoczył Chiny i pozostawił nam w spadku zastępy terakotowych wojowników. Koniec budowy przypadł na dynastię Ming (1368–1644). Wysoki i szeroki na siedem metrów, najeżony 25 tysiącami strażnic mur nie odegrał roli, do której go stworzono – miał chronić Chińczyków przed najazdami ludów z Wielkiego Stepu (obszar geograficzny ciągnący się od Dunaju po Mongolię i Mandżurię). Kolejnym agresorom zawsze jakoś udawało się go ominąć. Okazywał się jednak przydatny, kiedy trzeba było szybko przerzucić towary i wojska z jednego krańca kraju na drugi. Obok niego przebiegał Jedwabny Szlak. Dziś, choć w dużej części zrujnowany, przyciąga turystów z całego świata odrestaurowanymi fragmentami m.in. w Badaling. W międzynarodowej masie przetaczającej się po flankach są też artyści, tacy jak grupa performersów, pokazanych na zdjęciu obok. Postacie połączone bandażami symbolizują, że ludzie pochodzący nawet z najodleglejszych zakątków świata są sobie bliscy. Wydmy Badain Jaran Mongolia Wewnętrzna Baktriany mogą bez trudu przenosić dwustukilogramowe ładunki i całymi dniami wędrować bez wody. To właśnie one w 2001 r. pomogły wysłannikom National Geographic, Donovanowi Websterowi i George’owi Steinmetzowi, zbadać fragmenty bezkresnych mórz piasku Badain Jaran. Ta licząca 44 tys. km2 strefa wydm-olbrzymów na pustyni Ałaszan w północnych Chinach jest unikatem w świecie. Wysokość piaskowych gór przekracza często 350 m. Wiele z nich rozdzielają doliny kryjące jeziora zasilane własnymi źródłami. Stąd ten zakątek Gobi zwany jest czasem Cudownymi Jeziorami. Tutejszym mieszkańcom wielbłądy zapewniają transport, a kozy dostarczają mięsa i wełny. Telefon pojawił się tu niespełna 30 lat temu, ale życie codzienne wciąż przypomina czasy Czyngis-chana (ok. 1155–1227). Dzieci spędzają rok szkolny w placówkach z internatami poza Badain Jaran. Do domu wracają na lato. Prymusi mogą kontynuować edukację ponad obowiązkowe dziewięć klas w szkołach poza Gobi. Młodzi ludzie, kiedy uda im się już wyrwać w daleki świat, nigdy tu nie wracają. Tymczasem chińscy naukowcy zastanawiają się, jak powstrzymać ciągle rozrastającą się pustynię. Według Instytutu Badań Pustyni degradacja ziemi kosztuje 6,7 mld dolarów rocznie. Każdego roku piasek pochłania blisko 2 555 km2 gruntów, których znaczna część służyła wcześniej uprawie i hodowli. To prawie o 60 proc. więcej niż w latach 50. XX w. Pustynnienie spowodowane jest głównie wzrostem zaludnienia: rozwojem rolnictwa, budową dróg i domów, większym zużyciem wody. Dla narodu liczącego ponad miliard obywateli może to mieć katastrofalne skutki. Budda z Leshan Prowincja Syczuan Budda jest górą, góra jest Buddą, mawiają Chińczycy. Ten posąg stanowi największe na świecie przedstawienie Oświeconego. Ma 71 m wysokości, z czego sama głowa 15 m. Zdobią ją 1 021 kamiennych koków i 7,5-metrowe uszy. Na gigantycznych stopach Buddy Przyszłości wygodnie usiądzie setka ludzi, na których Oświecony spogląda oczyma mającymi 3 m średnicy. Został wykuty z kamienia 1 200 lat temu w czasie panowania dynastii Tang. Prace rozpoczęte w 713 r. przez słynnego mnicha Haitong z pobliskiej świątyni Lingyun (aby przekonać dwór do swoich koncepcji budowy kazał się oślepić) zostały zakończone w 803 r. Co ciekawe, postać siedzącego kolosa ominęły nie tylko niszczycielskie działania wojenne czy żywiołów, ale i rewolucja kulturalna (1966–76). Znajduje się w południowo--zachodniej prowincji Syczuan przy zlewisku trzech rzek – Minjiang, Qingyi i Dadu. Można go oglądać z góry i z dołu, schodząc nad rzekę po stromych schodach. W najbliższym czasie posąg zostanie poddany gruntownemu „liftingowi” twarzy. Zanieczyszczenie środowiska oraz tłumy turystów odwiedzające to miejsce sprawiły, że pojawiły się na nim czarne smugi. Ostatnie czyszczenie i renowacja, przeprowadzone zaledwie 7 lat temu kosztowały ponad 33 mln dolarów. Mimo że władze kazały zamknąć okoliczne fabryki, nie uchroniło to zabytku przed dalszą erozją. W otaczających kolosa grotach znajdowały się swojego czasu setki mniejszych przedstawień Buddy, niestety, wiele z nich nie oparło się pogodzie czy kolekcjonerom. Posąg wpisany jest na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Ryżowa mozaika Prowincja Kuangsi Być może tarasy ryżowe na Bali czy w Indonezji są słynniejsze, jednak te w rolniczym regionie Longji Titian w południowo-zachodniej części Chin po prostu urzekają. Sama nazwa krainy oznacza Tarasy Ryżowe na Smoczym Grzbiecie. Uprawiane od setek lat przypominają trójwymiarowe mapy z zaznaczonymi poziomicami. Najmniejsze poletka mają kilka metrów kwadratowych. Chiny, a ściślej delta rzeki Jangcy, są kolebką uprawy ryżu. Choć jego kariera trwa 7 000 lat, wiedza na temat tej rośliny dotarła na zachód dopiero ok. 300 r. p.n.e. Na świecie uprawia się blisko 8 000 gatunków ryżu, który musi stać w wodzie, w zależności od odmiany, od 3 do 9 miesięcy. W samych Chinach zbiera się ok. 145 mln ton rocznie. Tarasy w Longji Titian wspinają się na wysokość 800 m, a czuwa nad nimi mniejszość etniczna Zhuang, licząca 18 mln osób. Zamieszkuje ona głównie Region Autonomiczny Guangxi-Zhuang na południu Chin, a także prowincje Yunnan, Guangdong, Guizhou oraz Hunan. Liczebnie jest drugą największą grupą etniczną w Chinach po Hanach, stanowiących 92 proc. populacji. Zhuang mają zwyczaj jadania węży, szczurów i innych dzikich zwierząt. Produkują też z nich lekarstwa. Drugą specjalnością tego ludu jest robienie odtrutek. W prowincji Kuangsi wytwarzane jest lekarstwo na jad węża. Zgodnie z medycyną Zhuang, jeśli chorobę spowoduje trucizna, z pewnością istnieje też na nią odtrutka. Drogi wodne Prowincja Zhejiang Zwana krainą „ryżu i ryb” Zhejiang nad Morzem Wschodniochińskim to jedna z najmniejszych, ale też najbogatszych prowincji kraju. W jej części północnej ziemie są żyzne, intensywnie uprawiane i poprzecinane siecią dróg wodnych, do których należy Wielki Kanał zwany też Cesarskim. Licząca 1 610 km arteria łączy stolicę prowincji Hangzhou z Pekinem. Jest to najdłuższy na świecie sztuczny kanał transportowy. Budowano go od V w. n.e., ale nadludzkie dzieło połączenia Rzeki Żółtej z rzeką Jangcy kontynuowano w czasach dynastii Sui w latach 605–609. Powrócono do tego projektu w czasach dynastii Yuan (1271–1368). Przy robotach niewolniczo pracowało blisko 5,5 mln ludzi, pilnowanych przez rzesze strażników. Kanał pozwalał rządzącym czerpać zyski z bogactw dorzecza Jangcy i transportować towary z południa na północ. Wiek XX przyniósł rozwój konkurencyjnych środków transportu i znaczenie kanału zmalało. Obecnie tylko najwyżej połowa jego długości wykorzystywana jest sezonowo do żeglugi. Rządząca Komunistyczna Partia Chin utrzymuje, że od 1949 r., dzięki pogłębianiu dna, uzyskano 1 100 żeglownych kilometrów. Jednak głębokość kanału osiąga najwyżej 3 m, a jego szerokość zmniejsza się miejscami do niecałych 9 m. W odróżnieniu od słynnego imiennika w Wenecji, czyli Canal Grande, chiński gigant miał spełniać funkcje użytkowe, praktyczne, a nie estetyczne. Stąd często jego otoczenie jest bardzo zaniedbane: dymiące fabryki, rozsypujące się domy. Zdarzają się jednak urokliwe zakątki, takie jak w odległym o 110 kilometrów od Szanghaju tysiącletnim „mieście na wodzie” Xitang, gdzie kręcono finałowe sceny Mission Impossible III. Miasto powstało na równinie przeciętej dziewięcioma kanałami, które dzielą je na dziewięć dzielnic. Ich brzegi spinają 104 mosty zbudowane za czasów dynastii Ming (1368–1644) i Qing (1644–1911).Wiele domów i sklepów w Xitang wzniesiono nad wodą. Z racji deszczowego klimatu wejście do każdego z nich chroni zadaszenie, które łączy się z sąsiednim, tworząc arkady. Również kilkuosobowe łodzie, pełniące tu rolę taksówek, mają zamontowane daszki. Xitang słynie ze słodkich przekąsek: mięsa gotowanego z mąką ryżową w liściach lotosu, placków ryżowych, rzecznych krabów i wina. Tradycje ludu Mosuo Prowincja Junnan Wśród ludu Mosuo, żyjącego nad jeziorem Lugu na styku prowincji Junnan i Syczuan, popularne jest między innymi powiedzenie: „Ty nie należysz do mnie, ja nie należę do Ciebie”. Zgodnie z prawami obowiązującymi w tej społeczności od 1 600 lat jej istnienia mężczyzna zamieszkuje w domu matki, a swoją kobietę jedynie odwiedza. U Mosuo panuje system matriarchalny: to panie rządzą domem, wykonują najważniejsze prace, zarządzają dobytkiem i decydują w sprawach biznesowych. Dzieci przejmują nazwiska matek i są wychowywane przez nie oraz ich rodziny. Stosunki panujące w tych rodach są niezwykle serdeczne, wszyscy nawzajem się o siebie troszczą i okazują szacunek, zwłaszcza osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym. Mosuo wyznają swoją własną religię, daba, której zadaniem jest przekazywanie z pokolenia na pokolenie tradycji i historii tego ludu. Odbywa się to w formie ustnej, ponieważ Mosuo nie mają swojego pisma. Po 13. urodzinach młodzież przechodzi ceremonię inicjacji. Z tej okazji dziewczynki ubierane są w piękne stroje i biżuterię, a chłopcy wkładają czyste ubiory i przytwiedzają noże do pasków. W czasie uroczystości młodzi ludzie stoją w rozkroku, wspierając jedną stopę o worek z wieprzowiną, a drugą o worek z ryżem, co ma symbolizować bogate życie. Gdy dziewczęta mają 15, a chłopcy 17 lat, mogą rozpocząć życie seksualne. Dobierają się w pary bez ingerencji czy nacisków rodzin. Nie ma instytucji małżeństwa. Zaloty odbywają się przy muzyce i tańcach. Dziewczyna ma specjalny dom „schadzek”, gdzie partner może spędzić z nią noc, a rankiem wraca do swojej rodziny. Gdy dziewczyna nie chce kontynuować tej znajomości, po prostu zamyka mężczyźnie drzwi przed nosem. I wybiera sobie następnego. Stąd tego rodzaju związki nazywane są przechodnimi małżeństwami (walking marriage). Nawet jednak tak konserwatywny, 30-tysięczny lud Mosuo nie pozostaje obojętny na nowoczesność. Coraz więcej par decyduje się na ślub.
Świat nie stoi w miejscu. Wciąż pojawiają się nowe możliwości, wynalazki, udogodnienia, zakazy, nakazy. Trudno za tym nadążyć, lecz warto spróbować, do czego namawia Monika Witkowska
Moda na igloo To, że za kołem podbiegunowym można się przespać w igloo, to normalne, jednak ostatnio nastąpił prawdziwy „wysyp” wiosek igloo w Alpach. Śnieżno-lodowe chatki, w których turyści mogą przenocować, powstały na lodowcu w austriackim Solden, przy najwyższym szczycie Niemiec – Zugspitze i w Szwajcarii – koło Grindelwald (z widokiem na legendarną północną ścianę Eigeru) oraz nad jeziorem Trubsee koło Engelbergu. Nocleg na łożach ze śniegu (w ciepłym śpiworze) nie jest wcale tańszy od luksusowego hotelu – trzeba liczyć od 90 euro od osoby. Oprócz małych, kameralnych śnieżnych apartamentów w wioskach igloo jest też wielkie igloo-świetlica, a zarazem bar. Przy budowie tradycyjną technologię mieszkańców Północy zastąpiono nowoczesną techniką – nadmuchany wielki balon przysypano grubą warstwą śniegu (przydały się armatki). To, jak długo śnieżne domki przetrwa-ją, zależy oczywiście od pogody. Prohibido fumar Hiszpanie, którzy w europejskim rankingu palaczy zajmują mało chwalebne 2. miejsce (po Grekach) postanowili zabrać się za walkę z nałogiem. Obecnie pali ok. 1/3 hiszpańskiego dorosłego społeczeństwa, czyli 10 mln osób. Zakazem palenia objęto w pierwszej kolejności miejsca pracy, środki transportu i centra handlowe. Napisy „prohibido fumar” od nowego roku są już wszechobecne, a łamać zakazu zdecydowanie nie warto, bowiem najtańsze grzywny zaczynają się od 30 euro, kolejna „wpadka” kosztuje do 600 euro, a trzykrotne naruszenie przepisów – nawet 10 tys. euro! Kwiat jak korona cierniowa Jedni mówią o nim marakuja, inni – passiflora (z łaciny) albo „owoc Pasji” (po angielsku jest to passion fruit), choć poprawna polska nazwa to męczennica jadalna. Pochodzi z Brazylii, ale rośnie w wielu tropikalnych krajach. Kuliste owoce okryte ciemnofioletową, pomarańczową lub żółtozieloną skórką, zawierające w swym wnętrzu liczne pestki otoczone galaretowatym miąższem, wykorzystuje się głównie na sok. Skąd taka oryginalna nazwa? Od biało-fioletowych kwiatów z licznymi białymi „nitkami” tworzącymi kształt korony porównywanej do korony cierniowej, którą miał Jezus. Siedem cudów współczesnego Świata Jakie obiekty zostaną uznane za siedem cudów naszej planety, dowiemy się na początku przyszłego roku. Póki co, trwa głosowanie, w którym wziąć udział może każdy. Po wstępnej selekcji na liście znajduje się już tylko 21 miejsc i obiektów, od bardzo wiekowych po zupełnie współczesne. Rywalizują m. in. posągi z Wyspy Wielkanocnej, ateński Akropol, opera w Sydney, Timbuktu w Mali, Hagia Sophia w Stambule, Wielki Mur Chiński, wieża Eiffla, peruwiańskie Machu Picchu, nowojorska Statua Wolności, piramidy w Gizie (jedyny ze starożytnych siedmiu cudów, jaki przetrwał do czasów obecnych) i wiele innych. W prace mającej siedzibę w Zurychu New 7 Wonders Foundation zaangażowano międzynarodowe grono ekspertów, wśród których znalazł się m.in. prof. Federico Mayor – były dyrektor generalny UNESCO, Bertrand Piccard – słynny baloniarz i psychiatra, jak również wielu znanych architektów. Więcej o konkursie, zdjęcia nominowanych obiektów oraz możliwość głosowania: www.n7w.com Mao – wielki brat W chińskim mieście Shaoshan, gdzie urodził się i dorastał przywódca komunistycznych Chin Mao Zedong, powstaje muzeum należących do niego przedmiotów. Projekt pochłonie ok. 36 mln dolarów, przy czym prawie 2 mln zostaną wydane na poprawę ogólnej estetyki miasta, które ma się stać „narodową bazą patriotycznej edukacji”. Już teraz co roku Shaoshan odwiedza 3 mln gości, z których znaczna część rzeczywiście szczerze oddaje hołd nieżyjącemu od 30 lat politykowi. Otwarcie muzeum ma nastąpić w grudniu 2007 roku. Słonie w hotelu Jednym z powodów wyjazdów do Afryki jest możliwość oglądania z bliska dzikich zwierząt. Owa „bliskość” jest niekiedy wręcz szokująca, zwłaszcza gdy zwierzęta przechodzą przez tereny campingów czy hoteli. Na jednym z miejsc biwakowych w parku Serengeti częstymi gośćmi są np. hieny. Już nie raz zdarzyło się, że w środku nocy przegryzały one namioty, wywlekając plecaki, w których znajdowało się jedzenie (turystów uprzedza się, że prowiant powinni złożyć w okratowanej kuchni). Z kolei w lodgu Ark w kenijskim parku Aberdare główną atrakcją są słonie podchodzące do siedzących w fotelach i popijających kawę turystów niemal na wyciągnięcie ręki (tak naprawdę przychodzą do znajdującej się przed hotelem solnej lizawki). Czworonożne kolosy od dwunożnych istot dzieli jedynie przeszklona ściana. Słonie są też częstymi gośćmi w wybudowanym na ich ścieżce kompleksie turystycznym Mvuu Lodge w Zambii. Kto komu schodzi z drogi, chyba wiadomo... Półtoraroczni globtroterzy Aiden i Noe to półtoraroczne bliźniaki, które mimo młodego wieku zdążyły już zaliczyć półroczną podróż dookoła świata. Teraz, wraz z rodzicami (Polakami mieszkającymi w Belgii), odbywają 3-miesięczną podróż przez Afrykę. Celem jest przejechanie terenowym samochodem liczącej 8 tys. km trasy z Antwerpii do Timbuktu (przez Maroko, Mauretanię, Senegal, Gambię i Mali), a po drodze – życie niczym tamtejsi nomadzi. To, że podróże to zarówno przyjemności, jak i problemy, maluchy już wiedzą – zaraz po wjechaniu do Maroka chłopcy zgubili ulubione przytulanki. Więcej o wyprawie oraz aktualne miejsce pobytu globtroterskiej rodzinki: www.twinplanet.net 800 km na szczudłach. Dość niekonwencjonalny sposób podróżowania, a przy tym – zarabiania pieniędzy na pomoc chorym dzieciom, wybrał 25-letni Krzysztof Dzienniak. W 2004 r. przejechał 8 tys. km przez całe Stany Zjednoczone na... rolkach. Wyruszył z Nowego Jorku, zakończył wyprawę w Kalifornii, w siedzibie Microsoftu, skąd wrócił z podpisanym przez Billa Gatesa czekiem na pomoc dwóm niepełnosprawnym dziewczynkom. Latem 2005 roku Dzienniak wsiadł na... kosiarkę i przemierzając 1,2 tys. km po polskich drogach, dojechał do Jana Kulczyka, który na pomoc chorym dzieciom dał 200 tys. zł. Ostatnia wyprawa niestrudzonego Krzyśka to zakończona przed ostatnim Bożym Narodzeniem 800-kilometrowa wędrówka na szczudłach, tym razem przez Niemcy, od Zgorzelca do Leverkusen, gdzie znajduje się główna siedziba koncernu farmaceutycznego Bayer. W ciągu 30 dni Krzysiek wywrócił się tylko 3 razy, natomiast dwa razy niemiecka policja kazała mu schodzić ze szczudeł. Wysiłek nie poszedł na marne – pieniądze z Bayera pozwoliły na zakup protezy ręki dla 6-letniej Emilki z Brzegu. Kulisy srebrnego ekranu W dobie cyfrowej rewolucji, gdy rzutniki slajdów odeszły do lamusa, na oglądanie zdjęć i filmów po powrocie z wycieczki wszyscy zbierają się przed telewizorem. Dzisiejsze nowoczesne ekrany pozwalają bowiem na projekcje obrazów w różnorodnych formatach i z doskonałą jakością. Życie ułatwiają jeszcze rozwiązania takie, jak np. zastosowane w nowej linii telewizorów Thomson Intuiva. Wystarczy w nich bowiem podłączyć do ekranu dowolne urządzenie zewnętrzne (jak kamerę wideo, komputer, osiem rodzajów kart z aparatów cyfrowych, pen drive, a nawet konsolę do gier), by sprzęt sam je rozpoznał i dostosował wszystkie parametry. O ile to przyjemniejsze niż przeglądanie zakurzonych albumów z odbitkami! NAGRODY ZA LATANIE Często podróżujesz samolotami? W takim razie masz szansę na darmowe bilety, prawo zabrania większego bagażu, skorzystanie z luksusowej poczekalni, prezenty rzeczowe i inne bonusy w Programach lojalnościowych „frequent flyer”. Jak to działa? Wszystkie propozycje dla „częstych lataczy” opierają się na podobnej zasadzie: lecąc w trasę obsługiwaną przez danego przewoźnika lub jego partnerów, „zarabiamy” tzw. powietrzne mile. Jeśli już ich trochę nazbieramy, będziemy mogli wymienić je na nagrody. Niekiedy mile można otrzymać także bez przemieszczania się w przestworzach – np. za wynajem samochodów, noclegi w hotelach, zakupy w sklepach wolnocłowych, rozmowy przez telefon komórkowy etc. Szczegóły wyjaśniają regulaminy poszczególnych programów. Najłatwiej jednak mile „wylatać”. Przykładowo – w programie Miles & More, w ramach którego jesteśmy premiowani za korzystanie z usług PLL LOT, Lufthansy, Austrian Airlines, SWISS-a i współpracujących z nimi przewoźników (punkty dostajemy niezależnie od tego, którym z nich lecimy, byleby byli partnerami danego programu), za podróż z Warszawy via Frankfurt do Meksyku i z powrotem otrzymamy tyle punktów, że w nagrodę będziemy mogli sobie wybrać dowolną podróż którymś z wymienionych przewoźników po Europie. Z kolei po trzech takich lotach do Meksyku dostaniemy darmowy bilet np. do Egiptu, Kenii czy na Zanzibar. Podobnie jest i u innych lotniczych potentatów, którzy programom „częstego latacza” nadają swoje nazwy. Na przykład w British Airways jest to „Executive Club”, w KLM i Air France – „Flying Blue”. To, ile konkretnie za daną trasę dostaniemy punktów, zależy przede wszystkim od klasy podróży (za lot w pierwszej lub biznes punktów będzie dużo więcej niż za ekonomiczną), ale także od rodzaju biletu (tzw. klasy rezerwacji). Np. lecąc LOT-em z Warszawy do Londynu w klasie ekonomicznej, widełki zarabianych mil wahają się od 250 do 2500! W skrócie: im droższy bilet, tym więcej mil mamy przyznanych, ale są też bilety (np. pracownicze lub z promocji), za które nie dostaniemy punktów. Bywają i promocje odwrotne, gdy za jakąś trasę możemy otrzymać np. podwójną liczbę mil (do 15 marca jest tak w programie Mile & More za podróże LOT-em z Warszawy do Madrytu). Plastik do kolekcji Aby zbierać mile, najpierw musimy oficjalnie zgłosić się do uczestnictwa w programie. Nic za to nie płacimy, nie ma też znaczenia, czy latamy na danej trasie dwa razy w miesiącu, czy jest to nasza pierwsza podróż i nie wiemy, kiedy będzie następna. Nie odgrywa też roli, czy należymy do konkurencyjnych programów – możemy mieć kilkanaście plastikowych kart, od różnych przewoźników. O druk zgłoszenia najlepiej zapytać stewardessę w samolocie lub obsługę na lotnisku. Czasem można go znaleźć w bezpłatnych magazynach pokładowych, które mamy w kieszeni przy fotelu w samolocie, albo – w przypadku większości znanych linii – na ich stronach internetowych. Po wysłaniu zgłoszenia pod wskazany adres po pewnym czasie otrzymamy potwierdzenie przyjęcia do programu i plastikową kartę z naszym numerem identyfikacyjnym. Od tej pory przy każdej podróży podczas odprawy biletowo-bagażowej lub też, jak np. w British Airways – w czasie wykupywania rezerwacji, pokazujemy kartę „częstego latacza” i od razu mamy naliczane punkty. Inny system jest w British Airways, gdzie wystarczy wpisać na stronie internetowej programu rejsy, którymi się leciało, i mile zostaną naliczone. O stanie naszego konta milowego będziemy co jakiś czas informowani pocztą lub mailem. Wybór należy do ciebie Bilet, jaki nam przysługuje za „zarobione” mile, możemy wykorzystać sami albo podarować go komuś innemu. Mile możemy też wykorzystać w inny sposób – np. podwyższając sobie klasę podróżowania (lecimy na normalnie płatny bilet, ale przeraża nas długi lot w zatłoczonej i ciasnej klasie ekonomicznej – w tym wypadku za mile możemy przenieść się do klasy biznes). Możemy też zebrane mile wymienić na nagrody rzeczowe (w PLL LOT są to np. eleganckie wyroby skórzane, szwajcarskie scyzoryki czy bony książkowe). Jedno jest pewne – warto mile zbierać! POSZUKAJ W INTERNECIE Informacje o programach lojalnościowych największych potentatów lotniczych: www.miles-and-more.pl , tel. (022) 5777 222 – program m.in. PLL LOT, Lufthansy, Austrian Airlines, SWISS, w którym liczą się także punkty zgromadzone u partnerów sojuszu Star Alliance tj. m. in. SAS, Air Canada, United Airlines, Varig, Singapore Airlines, US Airways i in. www.britishairways.com/execc lub tel. (022) 529 90 39 – informacje o programie British Airways, w którym liczą się mile zgromadzone także u innych partnerów aliansu One World, czyli w American Airlines, Iberia, Finnair, Qantas Airways, Cathay Pacific, LanChile, Aer Lingus i in. www.skyteam.com (zakładka „Benefits”) – program aliansu Sky Team, do którego należą m.in. KLM, Air France, AlItalia, Continental Airlines, Czeskie Linie Lotnicze CSA, Aero Mexico i inne. ODLOTOWO Regularnie do Iraku Pierwszą europejską linią lotniczą, która odważyła się na wprowadzenie do rozkładów regularnych połączeń do Iraku, jest Austrian Airlines. Z Wiednia do irackiego Erbil od marca można latać dwa razy w tygodniu, od maja liczba rejsów zostanie zwiększona do trzech. Piątka liderów Polacy lubią latać, zwłaszcza odkąd pojawiły się tanie linie. Według danych Urzędu Lotnictwa Cywilnego w ciągu 9 miesięcy 2005 roku z polskich lotnisk wyleciało blisko 7,7 mln pasażerów (2 mln więcej niż rok wcześniej), przy czym 27,89 proc. regularnych przelotów (czyli z pominięciem czarterów) stanowią podróże tanimi liniami. Na pierwszym miejscu w przewozach jest nadal LOT (45,51 proc. pasażerów), a dalej kolejno: Wizz Air (11,64 proc.), Lufthansa (6,08 proc.), SkyEurope (4,77 proc.) i Centralwings (4,74 proc.). WIEŚCI ZE STOKÓW Narty w samolocie Coraz częściej na narciarski urlop lecimy samolotem. Czy za przewiezienie nart musimy dopłacać? Wszystko zależy od przewoźnika. Np. w Lufthansie i Alitalii, jeśli mieścimy się w regulaminowym limicie bagażu (w klasie ekonomicznej zwykle 20 kg), wówczas narty lub deskę bierzemy gratis, a płacimy przy przekroczeniu limitu. W Lufthansie będzie to kwota jak za 3 kg nadbagażu, czyli przy trasie do Monachium 93 zł, z kolei w Alitalii – 30 euro. U innych przewoźników (Centralwings, Swiss, Austrian Airlines) narty nie mają nic wspólnego z głównym bagażem – niezależnie od tego, ile waży nasza torba, sprzęt na stok (jedną parę nart lub deskę) bierzemy za darmo. Jedwabna kuracja Po całym dniu na stoku fryzura nie zawsze wygląda tak, jakbyśmy tego chcieli. Z pomocą przychodzi Silk Therapy, produkt z nowej serii BioSilk firmy Farouk Systems. W skład preparatu wchodzi jedwab, który ułatwia układanie włosów i nadaje im zdrowy wygląd, a poręczne opakowanie łatwo zabrać ze sobą na wyjazd. www.farouk.com.pl Narty po turecku Jednym z oryginalniejszych pomysłów na zimowy wyjazd mogą być narty w… Turcji. W górach Anatolii działa 7 ośrodków narciarskich. Do najpopularniejszych należy położony zaledwie 150 km od Stambułu masyw Ulu Dag koło Bursy, gdzie narciarze mają do dyspozycji 15 wyciągów (gondolka, krzesełka, orczyki). Śnieg jest gwarantowany do kwietnia – w szczycie sezonu jego pokrywa sięga trzech metrów. Sprzęt możemy pożyczyć na miejscu, przy czym warto wiedzieć, że narty po turecku to… „kayak”. Przegląd tureckich ośrodków narciarskich znajdziemy na stronach www.tourismturkey.org/special-interest/winter-ski/winter.html Tatrzański skipass Gospodarze polskich stoków wciąż nie mogą dogadać się w sprawie objęcia różnych stoków jednym skipassem, w przeciwieństwie do naszych południowych sąsiadów. No cóż, tym chętniej będziemy jeździli w słowackie góry, m.in. w Wysokie Tatry, gdzie od tej zimy wprowadzony został „Tatrzański skipass”. Jego posiadacze mogą korzystać z wyciągów w Tatrzańskiej Łomnicy (Łomnica i Jamy), Smokowcu, na Strbskim Plesie i w Liptowskiej Teplicy. Karnet 6-dniowy to 3300 koron (około 340 zł) w przypadku dorosłych i 1980 koron (210 zł) dla dzieci do lat 12. Więcej informacji: www.tatry.sk www.parksnow.sk Kask lepiej mieć Warto pamiętać (żeby potem nie zaczynać jazdy od zakupów), że we Włoszech wszyscy młodociani narciarze i snowboardziści (do lat 14) muszą jeździć w kaskach. Za jazdę bez kasku grożą kary finansowe. Wprowadzenie takiego obowiązku rozważają Austriacy. Ale niezależnie od przepisów w kasku jeździć powinniśmy – dla swojego bezpieczeństwa. OLEJ NA ARKTYCZNE MROZY Sprzedaż specjalnego oleju napędowego, który nie zablokuje silnika nawet podczas podróży w czasie srogiej zimy, rozpoczyna w Polsce Statoil. Arktyczny olej napędowy dostępny będzie przede wszystkim na stacjach w tych regionach, które najsilniej odczuwają powiewy lodowatego powietrza znad Syberii – a więc we wschodniej części kraju. Przystosowany jest do zasilania silników diesla pracujących w temperaturze do –36oC. Od zwykłego oleju napędowego różni się m.in. dodatkiem substancji przeciwdziałających blokowaniu przez parafiny filtru paliwa. Podobne paliwo sprzedawane jest zazwyczaj na stacjach w Skandynawii – w obrębie koła podbiegunowego. W Polsce będzie dostępne w dystrybutorach do końca lutego 2006 r. PODRÓŻ Z ESENCJĄ SMAKU Robert Sowa, szef kuchni hotelu Jan III Sobieski w Warszawie i kucharz piłkarskiej reprezentacji, zwolennik zdrowej i lekkiej kuchni, bogatej w warzywa i owoce, ryby i owoce morza, propagator kuchni polskiej, ale inspirowanej i wzbogaconej doświadczeniami kulinarnymi z podróży zagranicznych, zebrał swoje przepisy w książce „Esencja smaku”. Publikacja Sowy adresowana jest do wszystkich, którzy chcą poznać kuchnię fuisine i szukają inspiracji do kulinarnych eksperymentów i wprowadzania nowych smaków, poznanych podczas wędrówek po świecie. Książka została nominowana w sześciu kategoriach do międzynarodowej nagrody Gourmet Voice 2006 podczas tegorocznej, drugiej już edycji The Gourmet Media World Festival w Cannes, gdzie spotykają się przedstawiciele mediów branży kulinarnej z całego świata. E-PODRÓŻ www.przyjazne.pl– pierwszy w Polsce tego typu portal stworzony z myślą o osobach niepełnosprawnych. Informacje zawarte na stronach ułatwią im poruszanie się nie tylko po najbliższej okolicy, ale nawet zaplanowanie dalszej podróży. Jest więc wykaz bazy noclegowej i gastronomicznej „bez barier”, informacje o kinach czy basenach dostosowanych do potrzeb niepełnosprawnych. Dzięki forum można na bieżąco wymieniać uwagi, dzielić się wrażeniami, a także poznać inne osoby mające podobne problemy. Zrobiono nawet miejsce na oferty biur podróży z propozycjami dla niepełnosprawnych i kontakty do firm i organizacji, które pomagają w uaktywnieniu się (propozycje wędkowania, nurkowania, obozy rehabilitacyjno-wspinaczkowe itp.). www.alpineskimaps.com – na tych opisanych po angielsku stronach, nawet nie znając języków obcych, łatwo możemy wyszukać mapy większości alpejskich regionów narciarskich (do wyboru: Szwajcaria, Austria, Włochy, Francja i Niemcy). Co ważne, są to zarówno mapy zimowe przydatne dla narciarzy (schemat wyciągów, nartostrady, wysokości szczytów etc.) jak i letnie, z których można skorzystać podczas górskich wędrówek. Uzupełnieniem są plany niektórych miast i popularnych wśród turystów kurortów alpejskich. www.pogoda.onet.pl – wszystko jedno, czy wybieramy się na narty, czy pod palmy albo czy będziemy w kraju, czy też na drugim końcu świata – warto sprawdzić, jaka tam, gdzie jedziemy, jest pogoda, zarówno aktualna, jak i prognozowana na najbliższe dni. Przynajmniej będziemy wiedzieli, jakie ubrania zabrać! Narciarzy zainteresują zapewne informacje o tym, jakie w popularnych polskich ośrodkach zimowych panują warunki – ile jest śniegu, czy zapowiadane są opady, czy kursują wyciągi. Niestety nie ma jeszcze informacji z regionów alpejskich (co najwyżej możemy sprawdzić najbliższe duże miasto).