Ucieczka flaminga z brytyjskiego zoo stała się sensacją. We Francji rozpoczął nowe życie na wolności
Na początku listopada z rezerwatu przyrody w Kornwalii uciekł młody flaming. Mimo że Frankie miała przycięte pióra na jednym skrzydle, co teoretycznie uniemożliwiało jej długi lot, pokonała ponad 200 kilometrów i dotarła aż do Francji, gdzie rozpoczęła życie w nowym środowisku.
Opiekunowie z Paradise Park w Kornwalii nie spodziewali się, że czteromiesięczna Frankie podejmie próbę ucieczki, która wbrew wszelkim przewidywaniom zakończy się sukcesem. Ptaka trzymano w otoczonym murem ogrodzie, a przycięcie piór miało uniemożliwić mu samodzielny lot. Mimo to 2 listopada młody flaming wzbił się w powietrze, przekraczając granice własnych możliwości. Zdumienie pracowników ogrodu szybko przerodziło się w niedowierzanie, gdy kolejne doniesienia o obserwacjach Frankie zaczęły napływać z francuskiej Bretanii. Jej niezwykła podróż stała się jednym z najbardziej zaskakujących i symbolicznych zwierzęcych „ucieczek” ostatnich lat. Ucieczka framinga. Jak Frankie pokonała około 200 km? Frankie opuściła Paradise Park 2 listopada, w chwili gdy wietrzna aura nad Kornwalią sprzyjała niekontrolowanym podmuchom. Zdaniem kuratora ogrodu, Davida Woolcocka, to właśnie wiatr mógł stać się impulsem do ucieczki: „Podejrzewamy, że podczas ćwiczeń została porwana przez podmuch, który wyniósł ją ponad ogrodzenie. A potem ruszyła w drogę”. Młody flaming, mimo przycięcia piór na jednym skrzydle, zdołał wzbić się na tyle wysoko, by kontynuować lot w kierunku otwartego morza. To wyjątkowe zachowanie zaskoczyło opiekunów, ponieważ zabieg przycinania piór zwykle uniemożliwia ptakom dłuższy lot, choć – jak zauważył Woolcock – „nie zawsze uniemożliwia im wzbicie się w powietrze”. Gdy okazało się, że Frankie opuściła teren rezerwatu, rozpoczęto poszukiwania w pobliskich zatokach. Szybko stało się jasne, że flaming nie zatrzymał się w okolicy – kolejne zgłoszenia zaczęły napływać już z północnej Francji. Zaobserwowano ją w Bretanii, co oznacza, że pokonała ponad 160 kilometrów nad morzem, wykorzystując sprzyjające, stabilne wiatry. Pracownicy parku, początkowo zrozpaczeni jej zniknięciem, ostatecznie przyznali, że ulga przeważyła nad obawami. – Wykazała się odpornością i umiejętnościami, które mogą pomóc jej przetrwać w dziczy – mówił Woolcock, podkreślając, że flamingi potrafią pokonywać ogromne dystanse i są znacznie bardziej wytrzymałe, niż przypuszcza wielu opiekunów. Kwestia sprowadzenia Frankie do Kornwalii okazała się problematyczna z powodów weterynaryjnych. Jeśli zostałaby złapana we Francji, musiałaby przejść pełne badania i kwarantannę w lokalnej placówce, co – ze względu na panujące ryzyko ptasiej grypy – mogłoby wykluczyć jej szybki powrót. – Mało prawdopodobne, by ktokolwiek wziął odpowiedzialność za przetrzymywanie flaminga, który miał kontakt z dzikimi ptakami – przyznał Woolcock. Tymczasem obserwacje z Francji dowodzą, że Frankie radzi sobie nadzwyczaj dobrze – żeruje regularnie i zachowuje pełnię sił. Pracownicy parku uznali więc, że najbezpieczniej będzie pozwolić jej pozostać w nowym środowisku, w którym (jak dotąd) świetnie sobie radzi. Czy Bretania to dobre miejsce dla flamingów? Eksperci oceniają szanse Frankie Choć obecność flaminga w północnej Francji może wydawać się zaskakująca, tamtejsze wybrzeże oferuje warunki sprzyjające przetrwaniu nawet w miesiącach zimowych. Bretania należy bowiem do regionów, w których regularnie obserwuje się zimujące populacje ptaków brodzących, a rozległe płycizny Plage de Keremma zapewniają stały dostęp do drobnych bezkręgowców, czyli kluczowego pokarmu flamingów. Łagodniejszy niż w głębi kontynentu klimat Oceanu Atlantyckiego ogranicza ryzyko zamarzania lagun, dzięki czemu ptaki żerują tam przez cały rok. To właśnie specyfika tego środowiska sprawiła, że Frankie mogła szybko odnaleźć się w nowym otoczeniu. Decyzja o pozostawieniu jej na wolności wynikała z oceny, że naturalne warunki w Bretanii mogą zapewnić jej większe bezpieczeństwo niż próby transportu do Kornwalii. Kurator ogrodu, David Woolcock, podkreślił, że przypadki flamingów żyjących przez lata na europejskich wybrzeżach są dobrze udokumentowane, również w okresach zimowych. – Istnieją doniesienia o ptakach, które doskonale adaptowały się do podobnych środowisk i radziły sobie tam przez wiele lat – zaznaczył. W połączeniu z brakiem oznak wyczerpania u Frankie oraz ryzykiem związanym z potencjalną ekspozycją na ptasią grypę, pracownicy uznali, że jej pozostanie w Bretanii jest rozwiązaniem najbezpieczniejszym zarówno dla niej, jak i dla innych ptaków w Paradise Park. Obserwacje z Francji wskazują, że młoda samica korzysta z zasobnych żerowisk, a jej kondycja sugeruje, że ma realne szanse, by przejść przez zimę bez uszczerbku. Źródła: The Guardian, BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Archeolodzy znaleźli najstarsze „krzesiwo” na świecie. „Najbardziej niezwykłe odkrycie w mojej karierze”
Zestaw przedmiotów, który służył do rozpalania ognia odkryli archeolodzy w Wielkiej Brytanii. Pochodzi sprzed 400 tysięcy lat. Najwcześniejsze „krzesiwa” znane do tej pory miały „zaledwie” 50 tysięcy lat. Kto pierwszy rozpalił ogień?
Rozpalanie ognia to unikatowa umiejętność, którą pochwalić się mogą jedynie ludzie. Jest to jedna z kluczowych umiejętności na ścieżce ewolucyjnej naszego gatunku obok produkcji narzędzi czy kultury symbolicznej. Wykorzystanie ognia przez ludzi niknie w mrokach pradziejów. Najwcześniejsze dowody na wykorzystanie naturalnie powstałego ognia, w przeciwieństwie do jego celowego tworzenia i kontrolowania, pochodzą ze stanowisk archeologicznych w Afryce i mają nawet ponad milion lat. Archeolodzy przypuszczali, że ludzie zaczęli rozpalać ogień już nawet kilkaset tysięcy lat temu. Brakowało jednak koronnego dowodu. Najstarszy znany do tej pory zestaw do krzesania ognia miał „zaledwie” 50 tys. lat i pochodził z Francji. Palenisko i ślady ognia sprzed prawie pół miliona lat W najnowszym wydaniu magazynu „Nature” badacze z Muzeum Brytyjskiego w Londynie opublikowali przełomowe odkrycie ze stanowiska paleolitycznego w Barnham na polu w hrabstwie Suffolk. Było to obozowisko sprzed 400 tysięcy lat. Oto, co świadczy o kontrolowaniu ognia w tym miejscu w tak wczesnym okresie: podgrzana glina/ił – analizy geochemiczne wykazały, że osady te zostały podgrzane w temperaturach przekraczających 700°C. Ten sygnał cieplny był zlokalizowany, powtarzalny i niezwiązany z regionalnymi pożarami, co silnie sugeruje działalność antropogeniczną. W tym miejscu było pewnie palenisko; podgrzane narzędzia krzemienne – w pobliżu zaczerwienionego iłu znaleziono znaczną koncentrację artefaktów kamiennych, w tym pięściaki i odłupki krzemienne popękane od gorąca; przedmioty do rozpalania ognia – odkryto dwa małe fragmenty utlenionego pirytu żelaznego. Prastare „zapałki” z Wielkiej Brytanii Naszą uwagę powinny zwrócić fragmenty utlenionego pirytu. Jest to naturalnie występujący minerał siarczku żelaza (FeS₂). Piryt był uderzany o krzemień i w ten sposób powstawały iskry. Obok kładziono łatwopalną hubkę. W ten sposób można było łatwo wzniecić ogień. Fakt, że piryt jest bardzo rzadki w okolicy, a mimo to został znaleziony na stanowisku, silnie sugeruje, że ci ludzie znali jego właściwości. Wiedzieli, gdzie go zdobyć i celowo przynieśli go na miejsce, aby móc rozniecić ogień. – Implikacje [znaleziska – przyp. red.] są ogromne. Umiejętność rozpalania i kontrolowania ognia to jeden z najważniejszych punktów zwrotnych w historii ludzkości, przynoszący praktyczne i społeczne korzyści, które zmieniły ewolucję człowieka – powiedział jeden z badaczy stanowiska, dr Rob Davis z Muzeum Brytyjskiego w Londynie. Taka kontrola nad ogniem miała praktyczne korzyści w postaci ochrony przed drapieżnikami oraz generowania ciepła, co umożliwiało ludziom rozprzestrzenianie się i rozwój w chłodniejszych i trudniejszych warunkach. Co ważne, poszerzyła ona zakres produktów spożywczych, które można było bezpiecznie spożywać. Dzięki wysokiej temperaturze możliwe stało się usuwanie toksyn z korzeni i bulw lub patogenów z mięsa. Kto rozpalił ogień? Ślady po działalności ognia w Barnham w Anglii, datowane na około 400 000 lat, zostały pozostawione najprawdopodobniej przez wczesne grupy neandertalczyków. – To jest najbardziej niezwykłe odkrycie w mojej karierze i jestem bardzo dumny z pracy zespołowej, która pozwoliła dojść do tego przełomowego wniosku – skomentował jeden z badaczy, prof. Nick Ashton z Muzeum Brytyjskiego w Londynie. Umiejętność tworzenia ognia jest przykładem złożonego zachowania charakteryzującego neandertalczyków. Zdolności te pojawiły się w okresie, gdy wielkość mózgu neandertalczyków zbliżyła się do takiej, jak w przypadku człowieka współczesnego. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Gdzie stoi filmowy Fackham Hall? Pałace i wioski z „Wujowego dworu” istnieją naprawdę
W kinach pojawił się film „Wujowy dwór”, którego akcja toczy się w Anglii lat 30. XX wieku. Produkcja łącząca elementy komedii i dramatu już zbiera pierwsze entuzjastyczne recenzje, jednak nie wszyscy wiedzą, że okazała posiadłość z ekranu nie jest jedynie filmową scenografią. Dwór, który stał się sercem opowieści, istnieje naprawdę – i kryje własną historię.
Choć „Wujowy dwór” (w oryginale „Fackham Hall”) jest fikcyjną opowieścią rozgrywającą się w realiach Anglii lat 30. ubiegłego wieku, twórcy filmu zadbali o wyjątkową autentyczność przestrzeni. Zdjęcia realizowano w kilku historycznych posiadłościach położonych w pobliżu Liverpoolu, w regionie, który od lat przyciąga filmowców swoim niepowtarzalnym charakterem i zachowaną architekturą. Niektóre z tych miejsc można rozpoznać z wcześniejszych produkcji, natomiast inne dopiero teraz wychodzą z cienia, odsłaniając widzom swój filmowy potencjał. To właśnie te lokalizacje nadały „Wujowemu dworowi” surową, elegancką i zakorzenioną w historii brytyjskich rezydencji atmosferę. Prawdziwy pałac z filmu „Wujowy dwór” Główną rezydencją, w której w filmie „Wujowy dwór” rozgrywają się losy rodziny Davenportów, jest Knowsley Hall – zabytkowa posiadłość położona w hrabstwie Merseyside, na wschód od Liverpoolu. Twórcy zdecydowali się wykorzystać właśnie tę rezydencję, ponieważ jej skala, architektura i otoczenie najlepiej oddawały charakter fikcyjnego Fackham Hall. Dzięki temu film zyskał wiarygodną scenografię, osadzoną w przestrzeni, która faktycznie odzwierciedla styl angielskich rezydencji lat 30. Knowsley Hall jest siedzibą rodziny Stanley, hrabiów Derby, już od ponad 600 lat. Tak długa historia sprawiła, że posiadłość była wielokrotnie przebudowywana, a każdy etap pozostawił po sobie trwałe ślady. Najstarsze części rezydencji pochodzą z przełomu XV i XVI wieku, późniejsze rozbudowy w XIX stuleciu nadały jej reprezentacyjny charakter, a współczesne renowacje przywróciły dawną spójność stylistyczną. Dzięki nim pałac zachował zarówno autentyczne elementy historyczne, jak i elegancję typową dla angielskich rezydencji wiejskich. Na decyzję o wyborze tej lokalizacji bezpośrednio wpłynął również rozległy, prywatny park o powierzchni około 1000 ha. Ogrody, dziedzińce i szerokie alejki otaczające pałac umożliwiły realizację scen plenerowych, które wymagają przestrzeni i naturalnego światła. To właśnie dlatego w Knowsley Hall kręcono najważniejsze fragmenty filmu – autentyczność otoczenia sprawiła, że nie było konieczności rozbudowy scenografii, a film zyskał naturalność, której nie da się osiągnąć w studiu. Knowsley Hall od lat przyciąga filmowców i turystów, co jest bezpośrednim skutkiem zarówno walorów architektonicznych pałacu, jak i statusu zabytku. Choć posiadłość pozostaje w prywatnych rękach, część jej przestrzeni jest udostępniana podczas organizacji różnych wydarzeń, zwiedzania, a także realizacji produkcji telewizyjnych. Knowsley Hall wykorzystywano bowiem też w innych filmach i serialach – wystąpił m.in. w „The Ipcress File” oraz „Hollyoaks”. Pozostałe miejsca, w których kręcono „Fackham Hall” Choć Knowsley Hall pełni w filmie funkcję głównej rezydencji, twórcy „Wujowego dworu” wykorzystali również szereg innych lokalizacji na terenie Merseyside i Wirral, aby zbudować możliwie zróżnicowaną i wiarygodną przestrzeń fabularną. Jednym z kluczowych miejsc był Croxteth Hall wraz z przylegającym parkiem krajobrazowym. Rezydencja ta, dzięki zachowanym oryginalnym wnętrzom i wyposażeniu, pozwoliła zrealizować ujęcia wymagające historycznej scenografii. W Croxteth Hall znajdują się m.in. wiktoriańskie kuchnie, reprezentacyjne schody w stylu królowej Anny, salon Lady Sefton oraz liczne korytarze i pomieszczenia użytkowe, które umożliwiły wierne odtworzenie zaplecza funkcjonowania dużej posiadłości. Nic dziwnego, że obiekt wcześniej wykorzystywano w takich produkcjach, jak „Peaky Blinders”, „Wojna światów” czy „House of Guinness”. Do scen miejskich wybrano natomiast monumentalne Cunard Building przy Water Street w Liverpoolu. Jego klasyczna fasada, będąca częścią słynnych „Trzech Gracji”, nadała filmowi atmosferę lat 30. i pozwoliła stworzyć estetykę inspirowaną wielkomiejskim stylem międzywojnia. Na potrzeby zdjęć przekształcono okolicę, wykorzystując stylizowane pojazdy, rekwizyty i elementy scenografii, co dodało scenom dramaturgii i epokowego charakteru. Budynek Cunard wcześniej pojawił się m.in. w „The Crown”, „It’s a Sin”, „Cilla” oraz „Florence Foster Jenkins”. Co więcej, twórcy wykorzystali też hotel Aloft Liverpool, mieszczący się w dawnym Royal Insurance Building. Ten obiekt, wzniesiony na początku XX wieku jako jeden z pierwszych budynków o konstrukcji stalowej w Wielkiej Brytanii, charakteryzuje się neobarokową fasadą i bogatymi zdobieniami wnętrz. Dzięki temu stał się idealnym tłem dla scen wymagających elegancji, przestronności oraz kontrastu między tradycją a nowoczesnością. Zupełnie inny klimat oddawały natomiast zdjęcia realizowane w Thornton Hough – zabytkowej wiosce na Półwyspie Wirral. Jej brukowane uliczki, tradycyjne kamienne domy i historyczna zabudowa z XVII i XVIII wieku stworzyły scenerię, która podkreśliła różnicę między wystawnym światem arystokracji a spokojną codziennością angielskiej prowincji. W filmie wykorzystano zarówno charakterystyczną dzielnicę The Folds, jak i wnętrza klubu Thornton Hough Village, którego klasyczny wystrój dodawał scenom społecznych interakcji autentyczności. W filmie pojawił się także Kościół św. Jerzego – jego architektura i kameralny charakter idealnie wpisywały się w realia epoki, w której rozgrywa się fabuła, dlatego świątynia pojawia się w kilku kluczowych scenach. Źródła: Explore Liverpool, 4Filming, Liverpool Echo Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Niedaleko Stonehenge odkryto krąg o średnicy... 2 km! Ale nie był wykonany z kamieni
W pobliżu Stonehenge archeolodzy zlokalizowali pradziejowy krąg. Jest jednak wielokrotnie większy od tej megalitycznej budowli. Jego średnica przekracza 2 kilometry! Wykonano go w zupełnie inny sposób. Dlatego dopiero teraz archeologom udało się go namierzyć. To jedno z największych odkryć ostatnich lat w brytyjskiej archeologii.
Słynne kamienne Stonehenge w Wielkiej Brytanii, które powstało 4500 lat temu, nie istniało w próżni. W pradziejach w niedalekiej odległości znajdowały się osady, ale też inne budowle i struktury, które miały znaczenie ceremonialne i kultowe. Wygląda na to, że ziemia ciągle skrywa na tym obszarze archeologiczne zagadki. Badacze z Uniwersytetu St. Andrews i Bradford poinformowali właśnie o niezwykłym odkryciu. Opublikowali je na łamach czasopisma „Internet Archaeology”. Monumentalny krąg jamowy Nowe analizy potwierdziły istnienie monumentalnej struktury w rejonie Durrington Walls. Obiekt ten leży kilka kilometrów na północ od słynnego Stonehenge. Nie jest to jednak typowy pradziejowy krąg. Składają się nań 16 olbrzymich jam. Wiele z nich mierzyło aż 10 metrów średnicy i nawet 5 metrów głębokości. Dziś są już wypełnione iłami i mułem. Jamy tworzą niemal idealny okrąg. Średnica tego koła przekracza 2 kilometry. – Umiejętności i wysiłek, jakie musiały być potrzebne nie tylko do wykopania dołów, ale także do tak precyzyjnego rozmieszczenia ich w krajobrazie, są naprawdę niesamowite. Biorąc pod uwagę, że doły są rozrzucone na tak dużym terenie, fakt, że tworzą niemal idealny okrąg, jest istotnie niezwykły – komentuje współautor badań prof. Richard Bates. Kiedy zbudowano niezwykłą strukturę? Badania naukowe, wykorzystujące geofizykę, potwierdziły, że te gigantyczne zagłębienia nie są naturalnymi lejami krasowymi, ale zostały celowo wykopane przez ludzi. Datowanie metodą optycznie stymulowanej luminescencji (OSL) jest bardzo precyzyjne. Wskazuje ono na powstanie konstrukcji w późnym neolicie, około 2480 roku p.n.e. Naukowcy doszli do wniosku, że budowa została zrealizowana w bardzo krótkim czasie i równocześnie. A do tego niezbędna musiała być koordynacja. Mniej więcej w tym samym czasie powstało kamienne Stonehenge. Funkcja monumentalnego kręgu Krąg wielkich jam nie pełnił, z naszej perspektywy, praktycznej roli. Miał wymiar związany ze sferą wierzeń. Naukowcy określili taki układ jako jako „kosmologiczny” (ang. cosmological arrangement). Oznacza to, że prehistoryczni budowniczowie mogli w ten sposób odgrodzić sferę sacrum od profanum. Projekt odzwierciedlał wierzenia społeczności na temat porządku świata. Być może do jam składano ofiary ze zwierząt. Analizy genetyczne wypełnisk wykazały, że w dołach znajdowały się szczątki dużych ssaków, takich jak owce i bydło. Co ciekawe, owce znajdowano głównie w jamach na południu, a bydło na północy i południu. To sugeruje, że różne zwierzęta były deponowane w określonych miejscach w ramach jakiegoś rytuału lub ofiary. Zrozumieć pradzieje Te badania zaczęły się w 2010 roku. Przez pierwsze lata wykonano badania geofizyczne – dzięki specjalistycznym urządzeniom zajrzano bez wbicia łopat pod ziemię. Wytypowano anomalie, które okazało się być wielkimi jamami. Kilka z nich częściowo przebadano wykopaliskowo, pobrano też z nich rdzenie geologiczne. Po latach badań udało się nanieść wszystkie zagadkowe struktury na mapę i zweryfikować sposób ich powstania. W ten sposób archeolodzy zauważyli, że ich układ nie był przypadkowy. Źródło: Internet Archaeology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
„Polacy naprawdę nieźle mówią po angielsku” – rozmawiamy z najpopularniejszym nauczycielem języka angielskiego
Kto z polskich celebrytów i polityków najlepiej radzi sobie z językiem angielskim? Jak rozróżnić najpowszechniejsze akcenty języka angielskiego, dlaczego nie warto uczyć się języków z podcastami i serialami? O tym, jak skutecznie opanować angielski, opowiada Daniel Lalewicz, jeden z najpopularniejszych twórców edukacyjnych w polskim internecie.
Spis treści: Kim jest Daniel Lalewicz? Język angielski Polaków okiem eksperta Rozmowa Daniela Lalewicza z National Geographic Wideo podcast z Danielem Lalewiczem to pierwszy odcinek z 6-odcinkowego cyklu „Jak to się mówi po polsku”, w którym rozmawiamy z obcokrajowcami, którzy znaleźli swój nowy dom w Polsce. Odnosimy się do ich doświadczeń z nauką języka polskiego, a także do wzajemnych stereotypów kulturowych. Każdy odcinek publikujemy w niedzielę o 18.00 na YouTube, a w kolejne poniedziałki na National-Geographic.pl oraz na Spotify. Kim jest Daniel Lalewicz? Daniel Lalewicz to jeden z najbardziej rozpoznawalnych twórców edukacyjnych w Polsce. Urodził się w Stanach Zjednoczonych, a następnie wychowywał i uczył w Wielkiej Brytanii. Jak sam mówi – angielski jest dla niego pierwszym językiem. Dynamiczne lekcje angielskiego Daniela cieszą się ogromną popularnością na YouTube, TikToku i Instagramie, a jego styl nauczania – praktyczny, angażujący i pełen humoru – przyciąga zarówno młodzież, jak i dorosłych uczących się języka od podstaw. Dlaczego Daniel Lalewicz stał się tak popularny? Daniel połączył umiejętność nauczania z doskonałym wyczuciem internetowych trendów. W jego materiałach można znaleźć nie tylko wiedzę językową, ale też porady fonetyczne, różnice między akcentami oraz wskazówki, jak radzić sobie z angielskim w praktycznych sytuacjach. Jego lekcje są krótkie, treściwe i natychmiastowo zrozumiałe. Język angielski Polaków okiem eksperta W rozmowie Daniel podkreśla, że Polacy mówią po angielsku lepiej, niż sądzą. Wskazuje jednak na typowe błędy, jak zbyt dosłowne tłumaczenie zwrotów, problemy z intonacją i rytmem wypowiedzi, a także nadmierne skupienie się na biernym odbiorze treści, np. z podcastów i seriali, zamiast na aktywnym mówieniu. Rozmowa Daniela Lalewicza z National Geographic Zamieszczone powyżej wideo to nie tylko rozmowa o języku, ale też pełne inspiracji spojrzenie na naukę jako proces, który może być przyjemny i skuteczny. Daniel dzieli się swoimi sprawdzonymi metodami nauki, radzi, jak zacząć mówić płynnie i obala popularne mity językowe. Rozmowę z Danielem Lalewiczem poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć bezpośrednio w tym artykule, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Czy na boczku i kiełbasie będą ostrzeżenia jak na papierosach? Oto argumenty naukowców
Brytyjscy naukowcy chcą, by na opakowaniach wędlin pojawiły się ostrzeżenia zdrowotne – takie, jakie widzimy na papierosach. Wskazują na dowody, że substancje peklujące zwiększają ryzyko raka.
Brytyjscy naukowcy zaapelowali niedawno, by na opakowaniach m.in. boczku i szynki pojawiły się ostrzeżenia zdrowotne, podobne do tych z papierosów. Ich zdaniem produkty te, konserwowane za pomocą azotynów, stanowią realne zagrożenie nowotworowe, z którym kolejne rządy Wielkiej Brytanii nie potrafiły się zmierzyć. Badacze wskazują, że istnieją coraz silniejsze dowody na związek między spożywaniem przetworzonego w ten sposób mięsa a rozwojem raka. Dotyczy to szczególnie raka jelita grubego – choroby, której częstość, zwłaszcza wśród młodych dorosłych, stale rośnie. E250 z wędlin równie niebezpieczny, co azbest Azotyny (m.in. azotyn sodu, oznaczany jako E250) to składniki mieszanki peklującej, która pozwala zakonserwować mięso i zachować jego różowy kolor. Są powszechnym składnikiem wędlin. Najniebezpieczniejsze stają się podczas obróbki termicznej mięsa (gotowanie, parzenie, wędzenie na gorąco), kiedy reagują z produktami rozpadu aminokwasów i tworzą rakotwórcze związki. Już w 2015 roku Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zaliczyła tak przetworzone mięso do grupy 1 czynników rakotwórczych. Stawia to peklowane wędliny w tej samej grupie, co tytoń i azbest. Pomimo tego stosowanie azotynów jest wciąż powszechne, także w Polsce. Szacuje się, że ich stosowanie mogło doprowadzić do około 54 tys. przypadków raka jelita grubego w ostatniej dekadzie (dane z Wielkiej Brytanii). Jak działają rakotwórcze azotyny? Zagrożenie wynika z reakcji chemicznych zachodzących w organizmie po spożyciu mięsa konserwowanego azotynami. Substancje te mogą przekształcać się w nitrozoaminy – silne kancerogeny, które uszkadzają DNA. Nitrozoaminy przyłączają się do nici DNA w wątrobie, tworząc tzw. addukt DNA, co prowadzi do błędów genetycznych sprzyjających niekontrolowanemu podziałowi komórek, a co za tym idzie – powstawaniu guzów. Dodatkowo generują reaktywne formy tlenu, które pogłębiają uszkodzenia genetyczne i stres oksydacyjny, dodatkowo napędzając rozwój raka. Co dalej? Nowe normy i metody konserwacji Dowodów na to z czasem jeszcze przybyło. Nowe badania wskazują, że regularne spożywanie przetworzonego mięsa zwiększa ryzyko raka jelita grubego i piersi. W odpowiedzi na te ustalenia Unia Europejska obniżyła dopuszczalne poziomy azotynów i promuje bezpieczniejsze metody konserwacji żywności. Przemysł mięsny sprzeciwia się takim regulacjom argumentując, że usunięcie azotynów zwiększyłoby ryzyko bakteryjne. Eksperci jednak wskazują, że dzięki nowoczesnemu chłodnictwu i higienie można produkować bezpieczne, trwałe wędliny bez użycia azotynów. W Europie już od lat dostępne są produkty pozbawione tych dodatków, bez żadnych przypadków zatruć pokarmowych, co podważa konieczność ich stosowania. Wielka Brytania nie nadąża Debata wokół azotynów dotyka szerszego problemu: jak rządy powinny godzić interesy przemysłu spożywczego z troską o zdrowie publiczne. Przesłanie naukowców jest jednoznaczne: przetworzone mięso zawierające azotyny stanowi udowodnione zagrożenie rakotwórcze i powinno być w ten sposób oznaczone – nie tylko w Wielkiej Brytanii. Należy jednak podkreślić, że to właśnie ten kraj, po Brexicie, coraz bardziej odstaje od unijnych standardów bezpieczeństwa żywności, które w tym zakresie są surowsze. Źródło: The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Myśleli, że ten pająk wymarł. Odnaleziono go po 40 latach
„To jedno z największych w Wielkiej Brytanii odkryć »zaginionego gatunku« w tym stuleciu” – mówi ekspertka. W dzikich ostępach rezerwatu Newtown na brytyjskiej wyspie Wight znaleziono wyjątkowego pająka. Jest to aulonia sieciarka. Ten gatunek po raz ostatni widziano w tym kraju 40 lat temu.
Aulonia sieciarka (Aulonia albimana) jest wyjątkowym pająkiem. I maleńkim. Osiąga zaledwie 3,5–4,5 mm wielkości. W przeciwieństwie do większości przedstawicieli w rodzinie pogońcowatych konstruuje cieniutką sieć łowną. Pozostałe gatunki w tej rodzinie ścigają ofiarę po ziemi, po czym na nią skaczą. Nie do końca wyginął Aulonia sieciarka wymknęła się obserwacjom entomologów na kilka dekad. Po raz ostatni w Wielkiej Brytanii natknięto się na tego pająka w 1985 roku. Teraz National Trust, brytyjska organizacja zajmującą się ochroną zabytków i przyrody w Anglii, Walii i Irlandii Północnej, ogłosiła ważny komunikat: aulonia żyje na wyspie Wight! Pracownicy National Trust stwierdzili, że takie ustalenie jest dla nich „niezwykle satysfakcjonujące”, a Brytyjskie Towarzystwo Arachnologiczne nazwało to znalezisko „epickim”. Ważne znalezisko – w ostatnim momencie W relacjach terenowych badaczy od czasu do czasu pojawia się informacja, że do ważnego znaleziska doszło w ostatnim momencie. Tak było na przykład ze znalezieniem grobowca Tutanchamona przez Howarda Cartera, który poświęcił na to zadanie wiele lat i jego sponsor chciał się wycofać z bezowocnego projektu. W ostatnim momencie odkryto też aulonię sieciarkę. Naukowcy przybyli w dzikie ostępy wyspy Wight łodzią. Dosłownie na dziesięć minut przed odpłynięciem Graeme Lyons ujrzał maleńkiego pająka. – Widziałem 559 gatunków pająków na Wyspach Brytyjskich, ale ten był zdecydowanie najbardziej ekscytującym znaleziskiem! – wspomina Lyons. Drugą aulonię ekspert odnotował zaledwie dwie minuty przed wejściem na łódź. Sukces w ochronie przyrody Mark Telfer, który kierował badaniami na wyspie Wight w Rezerwacie Przyrody Newtown, należącym do National Trust i był z Lyonsem w momencie znaleziska, nie kryje zadowolenia. – To jedno z tych niezapomnianych odkryć. Znalezienie gatunku, który przez 40 lat uważano za wymarły, jest ekscytujące i świadczy o tym, jak właściwe zarządzanie siedliskiem w połączeniu z ciekawością i współpracą może przynieść niezwykłe rezultaty – podkreślił ekspert. W 1985 roku aulonię zlokalizowano w odległości 2 km od miejsca tegorocznego odkrycia. Naukowcy wykonali teraz dokumentację cyfrową tego gatunku pająka – po raz pierwszy w Wielkiej Brytanii. Ponowne odkrycie to sukces charytatywnego projektu ochrony przyrody w Newtown, który jest częścią Programu Odbudowy Gatunków Natural England. Jego celem jest podjęcie ukierunkowanych działań na rzecz niektórych z najbardziej zagrożonych gatunków flory i fauny Anglii. „Jedno z największych odkryć zaginionego gatunku” – Niezwykłe znalezisko tego ruchliwego małego pająka na wyspie Wight to jedno z największych w Wielkiej Brytanii odkryć „zaginionego gatunku” w tym stuleciu. Wielokrotne niepowodzenia w odnalezieniu go w jego dawnych lokalizacjach, gdzie utracono jego otwarte siedliska, sprawiły, że wydawało się coraz bardziej prawdopodobne, że dołączył on do smutnej listy wymarłych gatunków w tym kraju – skomentowała dr Helen Smith z Brytyjskiego Towarzystwa Arachnologicznego. W Polsce aulonia nadal występuję na południu i wschodzie kraju. Trudno ją wypatrzyć ze względu na miniaturowe rozmiary. Źródła: National Trust, Insektarium Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Pojawił się nowy władca mórz. U wybrzeży Wielkiej Brytanii odnaleziono szkielet nieznanego ichtiozaura
Ichtiozaury rządziły morzami przed milionami lat i wciąż wiele o nich nie wiemy. Być może skomplikowana mozaika zaczęła się właśnie składać w całość: wszystko dzięki odkryciu niemal kompletnego szkieletu tego pradawnego gada u brzegów Wielkiej Brytanii.
Naukowcy z Uniwersytetu w Manchesterze opublikowali w czasopiśmie „Papers in Palaeontology” pracę, która szczegółowo opisuje odnaleziony na brytyjskim wybrzeżu szkielet nigdy wcześniej nierozpoznanego ichtiozaura. To zwierzę, które przed milionami lat rządziło morzami i stanowi brakujące ewolucyjne ogniwo. Morski gad wielkości delfina Niemal kompletny szkielet gada odnaleziono w angielskim hrabstwie Dorset. Jego wielkość porównano z rozmiarem delfina i nazwano Xiphodracon goldencapensis, czyli Miecznikowym Smokiem z Dorset – na cześć miejsca znalezienia. Jest on nowym i niezwykle rzadkim gatunkiem ichtiozaura. Po szczegółowych badaniach okazało się, że zwierzę stanowi lukę w ewolucyjnym zapisie kopalnym ichtiozaurów. Co więcej, szczątki noszą ślady, które mogą być pozostałościami po jego ostatnim posiłku. Jest prawdopodobnie najbardziej kompletnym prehistorycznym gadem na świecie z okresu pliensbachu: trzeciego piętra dolnej jury. Pochodzi więc sprzed około 190 mln lat. Znalezisko z Wybrzeża Jurajskiego Wzdłuż brytyjskiego Wybrzeża Jurajskiego, znajdującego się na południe od Bristolu i wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO, odnajdywano kiedyś tysiące skamieniałości ichtiozaurów – głównie w czasach pionierskiej paleontolog Mary Anning. Jednak odkrycie opisywanego dzisiaj wczesnojurajskiego gada jest pierwszym od ponad 100 lat. Szkielet odnaleziono w 2001 roku w pobliżu Golden Cap w Dorset, ale dopiero niedawno został szczegółowo przeanalizowany przez paleontologów. W jego skład wchodzi czaszka z ogromnym oczodołem i długim, przypominającym miecz pyskiem – stąd wzięła się nazwa gada. Stwierdzono, że zwierzę miało około 3 metrów długości i żywiło się rybami oraz kałamarnicami. Okaz ma zostać wystawiony w Królewskim Muzeum Ontario w Toronto w Kanadzie. Czym były ichtiozaury? Trzeba tu powiedzieć, że ichtiozaury nie były dinozaurami. To morskie gady, których od lądowych kuzynów różniło przede wszystkim środowisko życia: władały morzami i oceanami, podczas gdy dinozaury przemierzały lądy. Ichtiozaury przypominały wyglądem i trybem życia rekiny czy delfiny, oddychały powietrzem, były stałocieplne i rodziły żywe potomstwo. Warto dodać, że ichtiozaury prawdopodobnie pojawiły się nawet 20 mln lat przed dinozaurami – na to wskazują zapisy kopalne. Pierwsze kręgi tych niezwykłych zwierząt odnaleziono w 1708 roku i uznano je za pozostałości po… Potopie. Dzisiaj wiemy już o nich znacznie więcej. Źródło: Papers in Palaeontology, Brittanica Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
„Nie mogłam uwierzyć, że to wciąż Wielka Brytania” – artykuł nagrodzony w konkursie Travelera
Artykuł Edyty Tardowskiej-Janusz o Kynance Cove – najbardziej na południe wysuniętym wybrzeżu Wielkiej Brytanii – znalazł się w gronie wyróżnionych artykułów w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Spis treści: W Kynance Cove trafiłam na widoki z innego świata Klejnot Kornwalii strzeżony przez National Trust Turkusowa woda i ślady dawnego górnictwa Jak Kynance Cove zmieniło moje podejście do podróży Praktyczne informacje – jak dotrzeć do Kynance Cove Myślałam, że po kilku dniach wędrówki po kornwalijskich klifach widziałam już wszystko. Spektakularne ruiny zamku Tintagel, romantyczne uliczki Boscastle, mistyczną St. Michael’s Mount. Każde miejsce wydawało się przekraczać granice tego, co możliwe do uchwycenia jednym spojrzeniem. Aż dotarłam do Kynance Cove. W Kynance Cove trafiłam na widoki z innego świata Z parkingu prowadziły dwie ścieżki w stronę zatoki. Wybraliśmy krótszą, bardziej stromą. Po kilku minutach marszu przez wrzosowiska, nagle ziemia się skończyła. Przed nami rozciągał się widok, który wszystkim zaparł dech w piersiach. To nie była zwykła plaża. To była wizja z innego świata. Białe piaski kontrastowały z turkusową wodą w sposób, który wydawał się niemożliwy na brytyjskim wybrzeżu. Ale to dopiero początek magii Kynance Cove. Skaliste wyspy wynurzały się z morza jak pradawni strażnicy, a między nimi kryły się jaskinie o poetyckich wiktoriańskich nazwach: Ladies Bathing Pool, Drawing Room. Mieliśmy niewiarygodne szczęście. Nie dość, że dzień był słoneczny i bezwietrzny – rzadkość na kornwalijskim wybrzeżu – to jeszcze trafiliśmy na odpływ. To właśnie wtedy Kynance Cove odsłania swoje najgłębsze sekrety. Woda ustępuje, odsłaniając szereg ukrytych zatoczek i połączonych jaskiń. Spacerując brzegiem, odkrywaliśmy kolejne miejsca, które jeszcze przed chwilą były niewidoczne. Naszym oczom ukazywały się miniaturowe plaże, niesamowite skalne formacje wyrzeźbione przez tysiące lat działania morza, i ta krystalicznie czysta woda. Klejnot Kornwalii strzeżony przez National Trust National Trust, właściciel tego kornwalijskiego klejnotu, nie bez powodu strzeże tego miejsca. Kynance Cove regularnie pojawia się na listach najpiękniejszych plaż świata, a jej turkusowe wody i białe piaski są jednymi z najczęściej fotografowanych krajobrazów w Kornwalii. Stojąc na brzegu zatoki, zrozumiałam, jak niewiele znaczą nasze ludzkie podziały i granice wobec potęgi natury. Te skały formowały się przez miliony lat, długo przed naszym przybyciem na tę planetę. Przypływy i odpływy kształtowały ten krajobraz w rytmie starszym niż jakakolwiek ludzka cywilizacja. Turkusowa woda i ślady dawnego górnictwa Turkusowy kolor wody, jak dowiedziałam się później, zawdzięczamy złożom kwarcu mikowego – pozostałości po dawnym górnictwie. Nawet ta pozorna dzikość nosi ślady ludzkiej działalności, ale natura odzyskała te tereny, tworząc coś o wiele piękniejszego niż pierwotny zamysł. Kynance Cove to miejsce, które wymaga respektu. Brak ratowników, silne prądy morskie, ryzyko odcięcia przez przypływ – wszystko to przypomina, że piękno natury idzie w parze z jej nieprzewidywalnością. Tablice ostrzegawcze nie są tu dla ozdoby. Ale właśnie ta dzikość, ta nieposkromiona siła sprawia, że miejsce to pozostaje autentyczne. W erze instagramowych filtrów i sztucznie tworzonych krajobrazów, Kynance Cove przypomina nam, czym jest prawdziwe piękno – nieprzewidywalne, nieco niebezpieczne, ale absolutnie porywające. Jak Kynance Cove zmieniło moje podejście do podróży Opuszczając zatokę, czułam się inna niż kilka godzin wcześniej. Kynance Cove nauczyła mnie, że natura wciąż potrafi nas zaskoczyć. Że nawet w tak dokładnie zmapowanym i opisanym kraju jak Wielka Brytania, istnieją miejsca, które przekraczają nasze wyobrażenia o tym, co możliwe. To był moment, kiedy przestałam planować kolejne destynacje i zaczęłam po prostu być. Pozwalać krajobrazowi oddziaływać na mnie, zamiast gonić za kolejną fotografią czy wpisem w mediach społecznościowych. Praktyczne informacje – jak dotrzeć do Kynance Cove Kynance Cove znajduje się w pobliżu Lizard Point, najdalej wysuniętego na południe punktu Wielkiej Brytanii. Najlepiej dostać się tam samochodem, parking znajduje się około 15 minut spacerem od zatoki. Polecamy sprawdzenie godzin przypływów przed wizytą. Źródło: National Geographic Traveler Z okazji 20-lecia polskiej edycji „National Geographic Traveler” redakcja zaprosiła czytelników do udziału w wyjątkowym konkursie. Chętni opowiedzieli nam o miejscach, które zachwycają, poruszają lub zmieniają sposób patrzenia na świat, a najlepsze z tych historii trafią na łamy magazynu i stronę internetową.
Gibraltar mierzy zaledwie kilka kilometrów kwadratowych. Ma bogatszą historię niż niejedno imperium
W starożytności Gibraltar był miejscem o znaczeniu symbolicznym i religijnym. Później stał się obiektem zaciętych walk. Przez ponad siedem stuleci niewielki półwysep znajdował się pod panowaniem arabskim. Wojska chrześcijańskie zdobyły ten teren dopiero w XV wieku, ale to nie zakończyło sporów o przynależność terytorialną.
Spis treści: Jedna z ostatnich granic kontynentalnej Europy Od panowania starożytnych ludów po brytyjskie zwierzchnictwo Jak dziś wygląda sytuacja Gibraltaru? Pobyt na Gibraltarze to doświadczenie iście niezwykłe. Dookoła roi się od charakterystycznych czerwonych budek telefonicznych i pubów. Na ulicach widać piętrowe autobusy. Jednak pogoda nie ma nic wspólnego z brytyjską słotą. Roślinność też wydaje się jakby egzotyczniejsza, podobnie zresztą jak fauna. Bo gdzie na Wyspach Brytyjskich, poza ogrodami zoologicznymi, można spotkać małpy? No i ten widok. Ląd, który rozpościera się w niedalekiej odległości, to przecież Afryka. Na niewielkim obszarze na południowym krańcu Półwyspu Iberyjskiego, będącym jednym z najdalej wysuniętych na południe punktów kontynentalnej Europy, od kilkuset lat łączą się wpływy dwóch państw. Mimo że znajduje się na terenie Hiszpanii, Gibraltar do dziś pozostaje brytyjskim terytorium zamorskim. Jedna z ostatnich granic kontynentalnej Europy Gibraltar, skalisty skrawek lądu na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego, znajduje się nad Zatoką Gibraltarską, w pobliżu Cieśniny Gibraltarskiej, gdzie Morze Śródziemne wychodzi na Ocean Atlantycki. Na północy półwysep o powierzchni około 6,7 kilometra kwadratowego graniczy z hiszpańskim regionem Campo de Gibraltar. Na wschodzie ograniczają go dwie zatoki: Sandy Bay i Catelan Bay, a na zachodzie – Zatoka Gibraltarska. Afryka Północna jest oddalona od Gibraltaru o zaledwie kilkanaście kilometrów. Od panowania starożytnych ludów po brytyjskie zwierzchnictwo Strategiczne położenie Gibraltaru sprawiło, że w swojej historii półwysep był wielokrotnie oblegany. Przez setki lat znajdował się pod panowaniem arabskim, aż w końcu znalazł się w granicach Hiszpanii. Dwa stulecia później stał się brytyjskim terytorium zamorskim i choć dziś po kolonialnej potędze imperium brytyjskiego pozostało tylko wspomnienie, niewielki półwysep nadal jest przedmiotem sporu obu państw. Gibraltar w starożytności i średniowieczu Najstarsze ślady osadnictwa na Gibraltarze pochodzą sprzed 50 tysięcy lat, ale historia tego miejsca zaczyna się około 950 roku p.n.e., gdy w miejscu, gdzie dziś rozpościera się San Roque, Fenicjanie założyli miasto Carteia. Wówczas jaskinia Gorham, zlokalizowana na południowo-wschodnim wybrzeżu, stała się miejscem kultu Genius loci. W czasach rzymskich, obszar ten nazywano Mons Calpe. Z kolei Platon określał Skałę Gibraltarską mianem Słupa Heraklesa, co dla starożytnych oznaczało granicę wyznaczającą koniec znanego im świata. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego, kontrolę nad tymi terenami przejęły plemiona Wandalów i Gotów. Po nich rządy objęli Wizygoci. W drugiej połowie VI stulecia stracili panowanie na rzecz Cesarstwa Bizantyjskiego, ale później odzyskali kontrolę nad południową częścią Półwyspu Iberyjskiego. Władzą nie nacieszyli się jednak zbyt długo. Arabski podbój Prawdopodobnie w 711 roku na Gibraltarze rozpoczął się arabski podbój Półwyspu Iberyjskiego. Berberyjska armia pod dowództwem Tarika ibn Zijada odnosiła zwycięstwo za zwycięstwem. Podbitym terenom nadano nazwę Al-Andalus. W 750 roku władzę w państwie Umajjadów przejęła dynastia Abbasydów. Wówczas wszystkie muzułmańskie lenna zjednoczyły się w niezależny Emirat Kordoby, który w 929 roku przekształcił się w Kalifat. Państwo przetrwało do 1031 roku. Po jego rozpadzie, Al-Andulas został podzielony na taify. Gibraltar znalazł się w granicach taifu Algeciras, ale już w 1056 roku miejsce to podbiła taifa Sewilli. W tym czasie powstała tam potężna twierdza, broniąca dostępu od strony Afryki Północnej. W 1086 roku rozpoczęły się rządy Almorawidów. 60 lat później władzę objęli Almohadzi. W tym czasie na Gibraltarze powstała warownia Madinar al-Fath. Wybudowano też meczet i kilka pałaców. Całe miasto zostało otoczone potężnym murem z jedną bramą wjazdową – Bab al-Fath. Po rozpadzie państwa Almohadów, Gibraltarem rządziło jeszcze kilku sułtanów, aż do XIV wieku. Walki o Gibraltar W 1292 roku Sancho IV Odważny podbił Tarifę i mimo że Matynidzi przypuścili oblężenie portu, nie zdołali odbić miasta. Klęska skłoniła Abu Jusufa Jakuba do sprzedaży swoich pozostałych ziem na Półwyspie Iberyjskim władcy Emiratu Grenady. Gdy w 1309 roku traktat pokojowy między Królestwem Kastylii a Grenadą stracił swoją moc, rozpętała się wojna. Juana Núñeza II de Lara i Alonso Péreza de Guzmána zdobyły Gibraltar po kilkumiesięcznym oblężeniu. Ferdynand IV Pozwany wygnał wówczas całą ludność muzułmańską do Afryki Północnej i sprowadził na ich miejsce chrześcijańskich osadników. W 1331 roku sułtan Maroka Abu al-Hassan Ali I sprzymierzył się z Emiratem Grenady, by odbić Gibraltar z rąk chrześcijan. Dwa lata później 7-tysięczny oddział przedostał się ukradkiem przez Cieśninę Gibraltarską i w Algeciras połączył się z wojskami Muhammada IV. Gibraltar nie był przygotowany do odparcia ataku. 17 czerwca gubernator Vasco Perez poddał miasto i sam zbiegł do Afryki Północnej. Kastylijczycy próbowali odbić utracony obszar, ale bez powodzenia. W 1349 roku Alfons IX rozkazał rozpocząć kolejne oblężenie, ale jego oddziały zdziesiątkowała czarna ospa. Wśród zmarłych był również sam król. Kolejną nieskuteczną próbę Kastylijczycy podjęli dopiero w 1437 roku. Zdobycie Gibraltaru i panowanie hiszpańskie Dopiero 20 sierpnia 1462 roku miasto zostało ostatecznie zdobyte. Na czele zwycięskich wojsk stał Juan Alonso de Guzmán. Po podboju, Henryk IV przyjął tytuł króla Gibraltaru i włączył miasto do comarki Campo de Gibraltar. Dwa lata później, spiskujący możni i duchowni obalili władcę i osadzili na tronie jego brata Alfonsa, księcia Asturii. Po jego stronie stał także Juan Alonso de Guzmán, któremu książę obiecał akt własności Gibraltaru. Oblężenie zakończyło się sukcesem w lipcu 1467 roku, ale Henryk IV powrócił na tron już w 1469 roku i przyznał miasto książętom Medina-Sidona. 30 września 1478 roku Izabela Kastylijska przyznała Enrique de Guzmánowi, synowi Juana Alonso de Guzmána, tytuł markiza Gibraltaru. 2 stycznia 1502 roku miasto zostało przekazane koronie. 4 lata później Juan Alfonso Pérez de Guzmán, trzeci książę Medina-Sidonia, spróbował odzyskać miasto. Jego wojska oblegały Gibraltar, ale szturmu nie przypuściły. Po obu stronach nie doszło do rozlewu krwi. Brytyjski atak na Gibraltar Kluczowy moment w nowożytnej historii Gibraltaru nastąpił podczas wojny o sukcesję hiszpańską. 4 sierpnia 1704 roku angielsko-holenderska flota pod dowództwem admirała George’a Rooke’a zdobyła miasto. Ten akt wojny został sformalizowany 9 lat później traktatem w Utrechcie, który oficjalnie scedował „pełną i całkowitą własność miasta i zamku Gibraltar, wraz z portem, fortyfikacjami i fortami do niego należącymi” na Koronę Brytyjską „na zawsze, bez żadnych wyjątków i przeszkód”. W traktacie została zawarta również klauzula rewersyjna, według której Korona Brytyjska, jeżeli kiedykolwiek zechce zrzec się Gibraltaru, w pierwszej kolejności musi zaoferować go Hiszpanii. Hiszpania kilkukrotnie próbowała odzyskać swoje terytorium. W 1717 roku zdołała odbić Sardynię, a rok później – także Sycylię, z rąk austriackich. W obliczu tych sukcesów Wielka Brytania zaoferowała Madrytowi zwrot Gibraltaru w zamian za gwarancję pokoju. Rokowania zakończyły się niepowodzeniem i w 1718 roku rozpętała się wojna, w której Hiszpania musiała stawić czoła koalicji angielsko-holendersko-francusko-austriackiej. Niepowodzenia w walce z czwórprzymierzem zmusiły jednak Filipa V do zawarcia pokoju. Najbardziej spektakularną próbą odbicia Gibraltaru było tzw. wielkie oblężenie. Od 1779 do 1783 roku połączone siły hiszpańsko-francuskie oblegały miasto, jednak mimo że Brytyjczycy byli wówczas zajęci amerykańską wojną rewolucyjną, operacja zakończyła się niepowodzeniem. Gibraltar w XIX wieku W XIX wieku Gibraltar stał się kluczową bazą morską Wielkiej Brytanii. Wykorzystano go do blokady portów hiszpańskich i francuskich oraz jako punkt zaopatrzeniowy dla wojsk koalicji antyfrancuskiej. W 1804 roku złe warunki sanitarne doprowadziły do wybuchu epidemii żółtej febry i cholery. W ich wyniku zmarła około jedna trzecia mieszkańców i wielu stacjonujących w garnizonie żołnierzy. Dopiero reformy gubernatora George’a Dona, który unowocześnił infrastrukturę, poprawiły panujące tam warunki. W 1830 roku półwysep oficjalnie stał się kolonią królewską, a zarządzanie nim przeszło z Ministerstwa Wojny na Biuro Kolonialne. Gibraltar w czasie wojen XX wieku Następne stulecie przyniosło ogromne wyzwania. W trakcie I wojny światowej Gibraltar nie był główną areną walk. Jednak odegrał kluczową rolę w wojnie podwodnej, a tamtejsza baza morska stanowiła istotny punkt zaopatrzenia i naprawy okrętów alianckich. W trakcie hiszpańskiej wojny domowej półwysep stał się schronieniem dla około 10 tys. uchodźców. Konsekwencją tego było znaczne przeludnienie i doprowadziło do wystąpienia kryzysu humanitarnego. W trakcie II wojny światowej, w obliczu zagrożenia ze strony państw Osi, cała ludność cywilna Gibraltaru została ewakuowana. Półwysep stał się kluczowym punktem strategicznym dla operacji w Afryce Północnej i na Morzu Śródziemnym. Po zakończeniu wojny cywile powrócili, a terytorium zaczęło stopniowo zyskiwać na samorządności. Referendum i zamknięcie granicy W 1967 roku odbyło się referendum, w którym większość, bo aż 99,64% mieszkańców Gibraltaru opowiedziała się za pozostaniem Gibraltaru pod zwierzchnictwem brytyjskim. W odpowiedzi na ten wynik i wprowadzenie konstytucji (30 maja 1969 roku), Hiszpania na 16 lat zamknęła granicę lądową. Częściowe otwarcie przejścia (dla pieszych z brytyjskim paszportem i obywateli hiszpańskich) nastąpiło 15 grudnia 1982 roku, a pełne – 5 lutego 1985 roku. Jak dziś wygląda sytuacja Gibraltaru? Kolejne referendum odbyło się 7 listopada 2002 roku. Mieszkańcy przytłaczającą większością odrzucili pomysł ustanowienia brytyjsko-hiszpańskiego kondominium. Za wspólnym podziałem suwerenności opowiedziało się zaledwie 1,03% głosujących. Sytuacja Gibraltaru skomplikowała się jeszcze bardziej w 2020 roku, gdy Wielka Brytania opuściła Unię Europejską. Większość mieszkańców opowiedziała się za pozostaniem we Wspólnocie, jednak to nie zmieniło ogólnego wyniku. Nagle Gibraltar znalazł się poza strefą Schengen i wspólnym rynkiem, a tysiące ludzi, którzy każdego dnia przekraczali granicę, stanęło przed nowymi trudnościami. Rozmowy w tej sprawie trwały aż 5 lat. Dopiero w czerwcu 2025 roku władzom Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Unii Europejskiej udało się osiągnąć porozumienie. Nowy układ przewiduje likwidację tzw. verji, czyli ogrodzenia oddzielającego Gibraltar i Hiszpanię, a także: włączenie Gibraltaru do strefy Schengen, oddanie kontroli granicznej w porcie i na lotnisku w ręce Hiszpańskiej Policji Narodowej, utworzenie wspólnego systemu podatkowego i unii celnej, zapewnienie ochrony pracownikom transgranicznym, wspólne inwestycje w rynek pracy i edukację, wspólne działania ekologiczne. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
„Każdy zakątek ma własny rytm” – to angielskie miasto porywa bardziej niż Londyn
Z czego znany jest Liverpool? To miasto na zachodnim wybrzeżu Anglii to nie tylko kolebka zespołu The Beatles, ale też tętniący życiem port, dzielnice pełne historii oraz wyjątkowa architektura. Sprawdź, co warto zobaczyć podczas pobytu.
Spis treści: Cavern Club – serce muzycznej legendy Liverpoolu Royal Albert Dock – serce kultury i historii portowego Liverpoolu Beatles Tour – objazd śladami legendy Liverpoolu Liverpool – co warto zobaczyć w mieście Beatlesów? Gdzie dobrze zjeść w Liverpoolu? Sprawdzone adresy od dziennikarzy Travelera Jak dolecieć do Liverpoolu? Połączenia lotnicze z Polski Liverpool przyciąga zarówno fanów muzyki, jak i miłośników historii czy kultury. Miasto oferuje bogatą listę atrakcji – od słynnego Cavern Clubu, przez nowoczesne muzea, aż po wpisany na listę UNESCO nabrzeżny kompleks Royal Albert Dock. To miejsce, gdzie industrialna przeszłość spotyka się z nowoczesnością, a spacer po ulicach staje się podróżą przez brytyjską tożsamość. Cavern Club – serce muzycznej legendy Liverpoolu Schodzę ciemnym, ceglastym korytarzem, kilka poziomów w dół, do piwnicy pachnącej historią i wilgocią. Każdy schodek w przyćmionym świetle przypomina rytuał przejścia, jakby zejście do podziemnej świątyni dźwięku. Dreszcz emocji, niemal mistyczny, przypomina inicjację do kultu Wielkiej Czwórki z Liverpoolu, która właśnie tutaj, w tej dusznej przestrzeni, zaczynała swoją muzyczną rewolucję. Klub The Cavern otwarto w 1957 roku jako jazzowy lokal, ale to właśnie w 1961 roku Brian Epstein odkrył tu The Beatles, urzeczony ich charyzmą i brzmieniem. Między 1961 a 1963 rokiem zagrali tu aż 292 razy, zapełniając surową salę tłumem młodych, spragnionych nowej muzyki ludzi. To tu, w ciasnym klubie pod ziemią, rodziła się beatlemania, a wraz z nią nowoczesna popkultura. Na ścianie pamięci wewnątrz klubu wczytuję się w nazwiska innych legend, które przeszły przez tę scenę. Każda cegła symbolizuje jednego artystę lub zespół, a to fascynująca mozaika: Madonna, Elton John, Rod Stewart, Oasis, Eric Clapton, The Rolling Stones – a z nowszych czasów choćby Adele. Cavern Club nie zawsze miał się dobrze – w 1973 roku został zburzony, później odbudowany, a w 2005 roku zamknięty z powodów finansowych. Ale dziś znów tętni życiem, kontynuując swoją misję – łączyć pokolenia dzięki muzyce. Wychodzę na zewnątrz jakby z katakumb, niemal oślepiony dziennym światłem. Głęboko wdycham wilgotne, przesiąknięte historią angielskie powietrze – jest grudzień, a mżawka zawisa nad ulicami niczym kurtyna przed kolejnym aktem. Obok, nonszalancko oparty o ścianę z rękami w kieszeniach, stoi młody John Lennon – jego brązowy pomnik to punkt obowiązkowy każdego pielgrzyma. Przytulam się do niego, jak do kumpla z młodości, i pstrykam zdjęcie. A w wyobraźni – widzę te histeryczne wrzaski fanek, sceny totalnej ekstazy, które policja musiała studzić wodą pod wysokim ciśnieniem. Bo właśnie tutaj, w sercu Liverpoolu, zwykła piwnica stała się miejscem narodzin współczesnego mitu. Royal Albert Dock – serce kultury i historii portowego Liverpoolu Tradycyjną angielską taksówką przemierzam miasto w kierunku słynnych Doków Alberta, miejsca, które jest jak pomost między dawnym portowym Liverpool a jego współczesną, kulturalną tożsamością. Co chwila zerkam to na mapę, to przez okno taksówki, przez które bez przerwy spoglądają na mnie znajome twarze: Beatlesi są wszędzie. To nie obsesja – ich wizerunki naprawdę są wszechobecne. Z uśmiechem witają mnie z witryn sklepowych, fasad budynków, boków autobusów, pamiątkowych tablic i nazw ulic. To miasto oddycha muzyką, a każdy jego zakątek opowiada inną historię o Wielkiej Czwórce. Royal Albert Dock, bo tak brzmi jego pełna, oficjalna nazwa od momentu, gdy został uhonorowany przez królową Elżbietę II trzy lata temu, to miejsce, które idealnie łączy funkcję turystyczną, edukacyjną i rekreacyjną. Kompleks budynków portowych z 1846 roku, wykonany z cegły, żeliwa i kamienia – bez użycia drewna – był pierwszym w Europie tego typu niepalnym magazynem portowym. Ta innowacja umożliwiała bezpieczne przechowywanie wartościowych ładunków: brandy, bawełny, herbaty, jedwabiu, tytoniu – towarów, które nie tylko budowały potęgę handlową Liverpoolu, ale i łączyły go z resztą świata. Dziś Doki Alberta to żywe muzeum miejskiej transformacji. Spacerując ich nadbrzeżem, mijam eleganckie restauracje, niezależne galerie i pełne światła muzea. Najważniejsze z nich to oczywiście The Beatles Story – interaktywne muzeum poświęcone największemu fenomenowi muzycznemu XX wieku. W jego wnętrzu można prześledzić historię zespołu od pierwszych prób w garażach po międzynarodowy sukces. Oglądam tam nie tylko oryginalne stroje sceniczne, instrumenty, ale też ikoniczne okulary Johna Lennona, które miał na sobie podczas nagrań do utworu Imagine. Szczególnie zapada w pamięć rekonstrukcja białego pokoju z białym fortepianem, scenografia, w której powstał ten jeden z najbardziej pokojowych hymnów wszech czasów. Zgromadzone tam eksponaty to dziś obiekty kultu, osiągające zawrotne ceny na aukcjach. W 2008 roku odręczny zapis piosenki „A Day in the Life” sprzedano za 1,3 miliona funtów w nowojorskim domu aukcyjnym! A komplet autografów wszystkich czterech członków zespołu, złożony na wspólnej fotografii, osiągnął cenę 5 tysięcy funtów. Dla fanów, kolekcjonerów i miłośników muzyki, Royal Albert Dock jest jak współczesna świątynia, w której historia The Beatles jest opowiadana nie przez przewodników, lecz przez emocje zapisane w eksponatach, dźwiękach i miejscach. Beatles Tour – objazd śladami legendy Liverpoolu Objazd Liverpoolu śladami The Beatles to coś więcej niż zwykła wycieczka – to emocjonalna podróż do miejsc, które zainspirowały największe hity XX wieku. Wybieram autobusową trasę tematyczną, która rusza tuż spod muzeum The Beatles Story. Trwa około dwóch godzin i kończy się – a jakże – przy legendarnej Mathew Street, gdzie wszystko się zaczęło. Wsiadając do piętrowego autobusu, mam słuchawki w uszach i pod nosem nucę znane wersy. Pierwszy przystanek to 20 Forthlin Road – dom rodzinny Paula McCartneya, dziś obiekt zarządzany przez National Trust. W tym niepozornym domu Paul i John napisali wiele z ich pierwszych wspólnych piosenek. Dalej jedziemy na południe miasta, do 251 Menlove Avenue, gdzie dzieciństwo spędził John Lennon. Dom znany jako „Mendips” to typowa, angielska willa z lat 30., a turyści fotografują się tu dosłownie wszędzie – przy płocie, w bramie, pod oknami, próbując uchwycić fragment codzienności Lennona. Potem ruszamy w kierunku suburbiów. Przed nami Strawberry Field – dziś centrum duchowe prowadzone przez Armię Zbawienia, ale kiedyś sierociniec, którego ogród był dla młodego Johna przestrzenią zabawy i ucieczki od problemów. Choć budynek już nie istnieje, zachowała się charakterystyczna kuta brama w czerwonym kolorze – obecnie replika z 2011 roku – oraz napis „Strawberry Field” na murze, przy którym robię sobie oczywiście zdjęcie, tak jak wszyscy. To jedno z tych miejsc, gdzie rzeczywistość i legenda zlewają się w jedno. Kolejny obowiązkowy punkt trasy to Penny Lane – ulica, która stała się symbolem codzienności, uwiecznionej przez Paula McCartneya w jednym z najsłynniejszych utworów zespołu. To tutaj mieści się autentyczny salon fryzjerski, przystanek autobusowy, straż pożarna i skrzyżowanie, które tworzą liryczny pejzaż piosenki. W rzeczywistości Paul i John często się tu spotykali – to była ich codzienna trasa do szkoły. Wieczorem, już na własną rękę, spaceruję po Mathew Street – to epicentrum beatlesowskiego Liverpoolu. Przesiąknięta wspomnieniami, muralami, pomnikami i neonami, ulica zamienia się wieczorem w tętniącą życiem imprezownię. Wchodzę do największego sklepu z pamiątkami – to raj: książki, plakaty, winyle, figurki, kubki, znaczki, a nawet rekonstrukcje strojów scenicznych. O 20:00 zaczyna się pubowe życie, które w Liverpoolu ma swój szczególny klimat. Razem ze znajomymi zaglądamy do The Grapes – pubu, w którym The Beatles spędzali czas przed i po koncertach, ponieważ w Cavern Club w tamtym czasie nie serwowano alkoholu. Na barze zamawiam Black Velvet – ulubiony drink Johna Lennona, miks ciemnego piwa i szampana, który smakuje intensywnie, ale ma w sobie coś z dekadencji lat 60. Wokół robi się coraz gwarniej – zarówno w pubie, jak i na ulicy. W weekend Mathew Street zamienia się w jedną wielką strefę zabawy, pełną muzyki na żywo, śmiechu i wspólnego śpiewania. Dla tych, którzy liczą na spokojny sen – nie polecam hotelu w tej okolicy. Ale dla fanów The Beatles? To noc, której nie zapomnicie. Liverpool – co warto zobaczyć w mieście Beatlesów? Liverpool to jedno z najważniejszych brytyjskich miast. Wyróżnia je nie tylko muzyka i The Beatles – to również miasto kultury, sportu, architektury i historii morskiej, które potrafi zaskoczyć na każdym kroku. Oto najważniejsze punkty, które warto uwzględnić w planie zwiedzania: Katedra w Liverpoolu (Liverpool Cathedral) – największa katedra w Wielkiej Brytanii i piąta co do wielkości na świecie. Ten monumentalny gmach anglikański zachwyca zarówno z zewnątrz, jak i od środka. Obowiązkowo trzeba wspiąć się na wieżę widokową, skąd rozpościera się panorama miasta i ujścia rzeki Mersey. Stadion Anfield i Muzeum Liverpool FC – dla fanów piłki nożnej to miejsce kultu. Podczas zorganizowanej wycieczki z przewodnikiem zajrzycie do szatni, tunelu prowadzącego na murawę, trybun i strefy VIP. To podróż do świata futbolowej pasji, której kulminacją jest wizyta w muzeum pełnym trofeów i historycznych pamiątek klubu. Tate Liverpool – galeria sztuki nowoczesnej położona w Royal Albert Dock to największa tego typu instytucja poza Londynem. W przestrzeniach wystawienniczych można podziwiać prace takich mistrzów jak Rodin, Picasso, Matisse czy Degas, ale także sztukę współczesną i instalacje multimedialne. Muzeum Morskie (Merseyside Maritime Museum) – fascynujące miejsce dla tych, którzy chcą poznać historię morskiego dziedzictwa Liverpoolu. Znajdują się tu ekspozycje poświęcone m.in. Titanicowi i Lusitanii – choć pierwszy z nich nigdy nie zawinął do Liverpoolu, to właśnie tu mieściła się siedziba linii White Star, odpowiedzialnej za jego budowę i rejs. Magical Mystery Tour – to dwugodzinna autobusowa wycieczka śladami Beatlesów z przewodnikiem. Odwiedzicie m.in. domy Lennona i McCartneya, Strawberry Field i Penny Lane, a całość kończy się przy legendarnej Mathew Street. Koszt to około 100 zł za osobę. Gdzie dobrze zjeść w Liverpoolu? Sprawdzone adresy od dziennikarzy Travelera Liverpool to nie tylko mekka muzyki, ale także miasto o wyjątkowej scenie kulinarnej, gdzie przeszłość spotyka się ze współczesnością na talerzu. Oto kilka miejsc, które warto odwiedzić, szukając niebanalnych doznań kulinarnych: Café Tate Liverpool – położona w sercu Royal Albert Dock, ta kawiarnia to coś więcej niż miejsce na szybką kawę. Otacza Cię artystyczny wystrój, w tym prace legendarnego brytyjskiego artysty pop – sir Petera Blake’a, współtwórcy okładki albumu Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. Tutaj smak i sztuka przenikają się dosłownie, a każde zamówienie staje się częścią estetycznego doświadczenia. Alma de Cuba – czyli „dusza Kuby”, znajduje się przy tętniącej życiem Seel Street i mieści się w dawnym kościele pw. św. Piotra, którego historia sięga 1788 roku. W latach 70. był to kościół polskiej parafii, a dziś – olśniewająca restauracja i bar z kubańsko-latynoskim klimatem, w którym świece migoczą między ołtarzami, a menu rozpieszcza karaibskimi smakami. Obżarstwo w takim miejscu? Zdecydowanie wybaczalne. Philharmonic Dining Rooms – położony przy eleganckiej Hope Street, ten pub to absolutny klejnot architektury pubowej. Znany z ozdobnych mozaik, drewnianych paneli i słynnych „męskich toalet w stylu wiktoriańskim”, które uznawane są za zabytek klasy pierwszej. To również ulubione miejsce Johna Lennona, który nazywał je jednym z najpiękniejszych pubów w mieście. Warto tu wpaść nie tylko na pintę, ale i na klasyczny angielski lunch. Jak dolecieć do Liverpoolu? Połączenia lotnicze z Polski Do Liverpoolu można dolecieć bezpośrednio z Polski tanimi liniami lotniczymi Wizz Air oraz Ryanair. Rejsy obsługiwane są z kilku miast, m.in. Warszawy, Krakowa, Katowic czy Gdańska. Ceny biletów zaczynają się już od około 190 zł w jedną stronę, zwłaszcza poza sezonem turystycznym lub przy wcześniejszej rezerwacji. Po wylądowaniu na Liverpool John Lennon Airport, z łatwością można dotrzeć do centrum miasta. Wystarczy wsiąść do jednego z miejskich autobusów linii 80, 82A lub 500, które kursują regularnie i dowożą pasażerów do śródmieścia w około 30 minut. To szybkie i tanie rozwiązanie, które pozwala rozpocząć zwiedzanie niemal od razu po przylocie. Źródło: VisitLiverpool.com, National Geographic Traveler Nasza ekspertka Olga Dębicka Olga Dębicka - stała współpracowniczka National Geographic Polska, dziennikarka, pisarka, autorka książek reportażowych m.in. „Fotografie z tłem”, „Podróżować znaczy żyć”, „Marka Hłaski widzenie świata”, laureatka wielu nagród dziennikarskich i literackich. Podróżniczka, odwiedziła ponad 70 krajów. Uwielbia kraje arabskie.
Szpitale nie muszą być przygnębiające. To centrum medyczne uznano za jeden z najpiękniejszych budynków na świecie
Na świecie powstają miejsca, które udowadniają, że architektura może wspierać proces leczenia. Jednym z nich jest Maggie’s Centre – wyjątkowe centrum medyczne, gdzie naturalne światło, zieleń i przyjazne wnętrza zastąpiły szpitalną surowość.
Spis treści: Czym jest projekt Maggie’s Centre? Historia powstania Wnętrza wyjątkowych brytyjskich centrów medycznych Najpiękniejsze centrum medyczne na świecie Dla wielu Polaków obraz szpitala wciąż wiąże się z surowymi wnętrzami, wąskimi salami, metalowymi łóżkami i funkcjonalnymi, lecz mało przyjaznymi korytarzami. Tymczasem na świecie powstają miejsca, które całkowicie zmieniają to wyobrażenie. Jednym z najbardziej niezwykłych przykładów jest brytyjski projekt Maggie’s Centre, stworzony z myślą o tym, by przestrzeń wspierała proces leczenia. Do jego realizacji zaproszono największe nazwiska światowej architektury, w tym Zahę Hadid, Franka Gehry’ego, Rema Koolhaasa, Richarda Rogersa czy Normana Fostera. Wśród efektów tej współpracy szczególne miejsce zajmuje centrum medyczne autorstwa Thomasa Heatherwicka, które znalazło się na liście 24 najpiękniejszych budynków świata. Czym jest projekt Maggie’s Centre? Historia powstania Maggie Keswick, projektantka krajobrazu i pisarka, przez lata zmagała się z nowotworem piersi. W swoich wspomnieniach wielokrotnie opisywała, jak przygnębiające potrafią być wnętrza tradycyjnych szpitali: „Okropne światło jarzeniowe, pomieszczenia bez widoku na zewnątrz, niewygodne meble, puste i szare ściany – wszystko to przyczynia się do fizycznego i psychicznego osłabienia. Pacjenci, którzy przybywają relatywnie pełni nadziei, po przebywaniu w takim otoczeniu tracą siły”. Z tego przekonania narodził się pomysł stworzenia miejsc, które oferowałyby pacjentom nie tylko pomoc medyczną, ale również przestrzeń do rozmów, wymiany doświadczeń i otrzymania wsparcia. Maggie wyobrażała sobie ośrodki, w których chorzy mogliby spędzać czas w przyjaznym otoczeniu, korzystać z pomocy w codziennych sprawach – od zakupu peruki po chemioterapii po doradztwo w kwestiach finansowych – oraz odzyskać poczucie bezpieczeństwa i normalności. Po jej śmierci w 1995 roku, jej mąż Charles Jencks – pisarz, architekt i krytyk architektury – powołał do życia fundację Maggie’s Centre. To właśnie ona zrealizowała wizję Maggie, tworząc sieć ośrodków, które łączą wsparcie psychologiczne i praktyczne z wyjątkową architekturą. Do współpracy zaproszono najwybitniejszych architektów świata, a Maggie jeszcze przed śmiercią przygotowała szczegółowe wytyczne dotyczące tego, jak mają wyglądać budynki. Rok po jej odejściu, w 1996 roku, w Edynburgu powstało pierwsze centrum zaprojektowane przez Richarda Murphy’ego, które stało się początkiem międzynarodowego projektu zmieniającego oblicze opieki nad chorymi na raka. Wnętrza wyjątkowych brytyjskich centrów medycznych W Wielkiej Brytanii działa dziś już kilkadziesiąt ośrodków Maggie’s Centre, a każdy z nich jest materialnym dowodem na siłę idei Maggie Keswick. Już od progu widać, że są to miejsca całkowicie odmienne od tradycyjnych placówek medycznych. Przestronne wnętrza wypełnia naturalne światło, a domową atmosferę podkreślają eklektyczne mebli i obecność dzieł sztuki. Wszystko zostało zaprojektowane tak, by pacjenci nie mieli skojarzeń z surowym, sterylnym otoczeniem szpitali. Budynki tych centrum często otoczone są ogrodami lub parkami, które zapewniają spokój i kontakt z naturą – elementy kluczowe dla procesu zdrowienia. Zamiast recepcji gości wita wspólna przestrzeń: duży salon połączony z kuchnią, w którym wszyscy – pacjenci, ich bliscy oraz personel – mogą swobodnie się spotykać. Nie ma tu uniformów, ani formalnych podziałów ról, dzięki czemu granica między chorym, opiekunem a odwiedzającym zaciera się, tworząc atmosferę wspólnoty i zrozumienia. Jak podkreślał Charles Jencks, współtwórca fundacji i mąż Maggie, miejsca te wymykają się prostym definicjom. Jencks stworzył nawet własne określenia na opisanie ich charakteru: „To dom, który nie jest domem, kolektywny szpital, który nie stanowi żadnej instytucji, kościół – ale bez religii i dogmatów, galeria sztuki, pozbawiona muzealnego dystansu. A przede wszystkim przestrzeń, w której króluje to, co nazywam kuchennizmem – bo to właśnie przy kuchennym stole rodzi się poczucie wspólnoty”. Najpiękniejsze centrum medyczne na świecie Na miano najpiękniejszego spośród wszystkich Maggie’s Centre bez wątpienia zasługuje ośrodek znajdujący się na terenie szpitala uniwersyteckiego St James's w Leeds. Jego autorem jest Thomas Heatherwick – uznany projektant produktów i mebli, który mimo braku formalnego wykształcenia architektonicznego stworzył jedną z najbardziej niezwykłych przestrzeni terapeutycznych w Wielkiej Brytanii. Heatherwick znany jest m.in. z niezrealizowanego projektu mostu Garden Bridge nad Tamizą, planowanego jako hołd dla księżnej Diany, a także z projektów takich jak Coal Drops Yard w londyńskim King’s Cross, Bombay Sapphire Distillery w Whitchurch czy siedziba Google’a w tej samej dzielnicy. Jednak to właśnie Maggie’s Centre w Leeds, stworzone z myślą o osobach dotkniętych chorobą nowotworową, uznawane jest za jego najbardziej poruszające dzieło. Budynek, zaprojektowany jako trzy organiczne struktury przypominające wielkie donice, harmonijnie wpisuje się w pochyły teren. Na jego dachach rozciąga się ogród zaprojektowany przez uznanego architekta krajobrazu Balstona Agiusa. Inspiracją stały się lasy Yorkshire – pełne rodzimych gatunków roślin i obszarów zimozielonych, które zachowują życie nawet w chłodniejszych miesiącach. Dzięki temu odwiedzający mogą nie tylko cieszyć się widokiem przyrody, ale również aktywnie uczestniczyć w jej pielęgnacji, dbając o 23 000 cebul i 17 000 roślin. Jak podkreślił Heatherwick, ten projekt miał być czymś więcej niż budynkiem: „Naszym celem było stworzenie domu dla osób dotkniętych chorobą nowotworową – miejsca pełnego ciepła i gościnności, w opozycji do sterylnych przestrzeni klinicznych. Dzięki naturalnym materiałom i tysiącom roślin udało się zaprojektować środowisko, które daje odwiedzającym nadzieję i siłę w najtrudniejszych chwilach”. Źródła: Maggie's Centre, bryla.pl, archdaily.com, 90years.buildingcentre.co.uk Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Dzieci z materiałem genetycznym trzech osób urodzone w Wielkiej Brytanii
W Wielkiej Brytanii urodziło się już ośmioro zdrowych dzieci dzięki przełomowej metodzie in vitro umożliwiającej podmianę mitochondriów. DNA pozyskane od trzech osób pozwoliło uniknąć poważnych chorób genetycznych.
Spis treści Na czym polega in vitro z DNA trzech osób? Znaczenie mitochondriów dla zdrowia dziecka Nowa metoda i nowe regulacje prawne W Wielkiej Brytanii urodziło się ośmioro zdrowych dzieci z użyciem nowatorskiej metody in vitro, wykorzystującej DNA trzech osób. Przełomowa metoda ma na celu uniknięcie dziedziczenia rzadkich i poważnych chorób genetycznych ze strony matki. Na czym polega in vitro z DNA trzech osób? Metoda polega na zastosowaniu zdrowych mitochondriów z komórki jajowej dawczyni, co pozwala zminimalizować ryzyko dziedziczenia groźnych mutacji mitochondrialnych. Eksperci podkreślają, że metoda wymiany mitochondriów będzie stosowana tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy inne sposoby zapobiegania chorobom genetycznym okażą się nieskuteczne. Choć urodzone w ten sposób dziecko posiada materiał genetyczny od trzech osób, DNA dawczyni mitochondriów stanowi mniej niż 1% całości i nie wpływa na dziedziczone cechy, np. wygląd dziecka. W jej wyniku jak dotąd doszło do narodzin ośmiorga zdrowych dzieci, wolnych od chorób mitochondrialnych. U jednej z matek ciąża nadal trwa. W jednym przypadku u noworodka stwierdzono nieco wyższy poziom nieprawidłowych mitochondriów, lecz nadal na poziomie uznawanym za nieszkodliwy. Naukowcy zalecają jednak dalszą obserwację dziecka. W przypadku standardowego zapłodnienia in vitro wykrycie mutacji mitochondrialnych jest w niektórych przypadkach niemożliwe do jednoznacznego zdiagnozowania. Nowa metoda umożliwia obejście tego problemu poprzez pobranie materiału genetycznego z komórki jajowej matki i przeniesienie go do komórki dawczyni, pozbawionej jej własnego DNA jądrowego, ale zawierającej zdrowe mitochondria. W ten sposób zarodek otrzymuje DNA od trojga rodziców: matki, ojca i dawczyni mitochondriów. Znaczenie mitochondriów dla zdrowia dziecka Uszkodzenia mitochondriów mogą prowadzić do szeregu rzadkich, poważnych chorób skutkujących m.in. osłabieniem mięśni, napadami drgawek, opóźnieniami w rozwoju, niewydolnością narządów, a nawet śmiercią. Choroby te to między innymi: zespół szpikowo-trzustkowy Pearsona, zespół przewlekłej postępującej zewnętrznej oftalmoplegii, dziedziczna neuropatia nerwu wzrokowego Lebera, zespół Kearnsa-Sayre’a. Mitochondria to organelle obecne w komórkach organizmów eukariotycznych, w tym ludzkich. Nazywane są „elektrowniami komórki”, ponieważ odpowiadają za produkcję energii w procesie oddychania komórkowego. Posiadają własne DNA i odgrywają ważną rolę w metabolizmie oraz regulacji cyklu komórkowego. Są dziedziczone wyłącznie od matki. Nowa metoda i nowe regulacje prawne Metoda ta wymagała zmiany obowiązującego w Wielkiej Brytanii prawa. Zmiana weszła w życie w 2016 roku. Metoda jest dozwolona także w Australii, natomiast w wielu innych krajach, w tym w USA – nadal zakazana. W zabiegach przeprowadzonych przez naukowców z Uniwersytetu Newcastle (Wielka Brytania) i Uniwersytetu Monash (Australia) technikę tę zastosowano jak dotąd u 22 pacjentek. Każdy przypadek wykorzystania tej techniki musi być w Wielkiej Brytanii zatwierdzony na ogólnokrajowym poziomie. Dotąd taką zgodę otrzymało 35 pacjentek. Krytycy ostrzegają jednak przed możliwymi nieprzewidywalnymi skutkami w kolejnych pokoleniach, a w USA kliniczne stosowanie tej metody jest zabronione z powodu prawnego zakazu wprowadzania dziedzicznych zmian genetycznych. Technika ta jednak stanowi ogromną szansę na zdrowe dziecko dla rodzin zagrożonych chorobami mitochondrialnymi. Brytyjka Liz Curtis, której córka Lily zmarła na taką chorobę w 2006 roku w wieku ośmiu miesięcy, założyła fundację Lily Foundation wspierającą badania i edukację na temat tych chorób. Curtis podkreśla, że dla rodzin, które słyszą dziś taką diagnozę, nowa metoda daje realną nadzieję. Źródło: The New England Journal of Medicine Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czy królowa Charlotta naprawdę była czarnoskóra? Serial Netfliksa poruszył starą debatę
Królowa Charlotta, małżonka Jerzego III, znów stała się bohaterką dyskusji – tym razem za sprawą popularnego serialu. Czy rzeczywiście mogła być pierwszą czarnoskórą królową Wielkiej Brytanii?
Spis treści: Jak Charlotta została królową Wielkiej Brytanii Czy król Jerzy III i królowa Charlotta się kochali? „Szaleństwo” króla Jerzego III Czy Charlotta naprawdę była pierwszą czarnoskórą królową Wielkiej Brytanii? Gdy 17-letnia Zofia Charlotta z Meklemburgii-Strelitz po raz pierwszy ujrzała londyński pałac, który miał być jej domem w 1761 roku, zbladła. W ciągu kilku godzin miała zostać królową Wielkiej Brytanii i Irlandii. Nigdy wcześniej nie była w Anglii ani nie spotkała swojego przyszłego męża. To, co wydarzyło się później, stało się częścią historii monarchii. Zostało niedawno przedstawione w serialu Netflixa „Queen Charlotte: A Bridgerton Story”. W fikcyjny sposób opowiada on o życiu nieśmiałej niemieckiej dziewczyny, o której krążyły pogłoski, że była pierwszą czarnoskórą królową Wielkiej Brytanii. Ale kim była prawdziwa królowa Charlotta? Jak Charlotta została królową Wielkiej Brytanii Urodzona w 1744 roku w Meklemburgii-Strelitz, księżniczka miała przeciętne dzieciństwo w księstwie, które inni arystokraci europejscy uważali za prowincjonalne i mało znaczące. Jednak to miało działać na jej korzyść, gdy pewien książę z odległego kraju został królem. W 1760 roku zmarł dziadek Jerzego III, czyniąc go królem Anglii. Jego stan kawalerski zaczął budzić ogólnonarodowy niepokój. Jerzy potrzebował żony – i to szybko. Tak uznali jego doradcy, dlatego rozpoczęto gorączkowe poszukiwania protestanckiej księżniczki, która mogłaby dzielić z nim życie i urodzić dziedzica. Charlotta była nieznana i uważano, że nie ma politycznych powiązań ani ambicji. Doradcy polityczni króla chcieli, by interesy brytyjskie dominowały po ślubie monarchy. I tak, mimo że Jerzy nigdy wcześniej nie spotkał Charlotty, w 1761 roku wysłannik zaproponował jej małżeństwo w jego imieniu. Charlotta zgodziła się. Zaaranżowany ślub odbył się zaledwie sześć godzin po przybyciu młodej księżniczki do Anglii. Choć nie mówiła po angielsku, Charlotta została królową Wielkiej Brytanii i Irlandii.Wszyscy chcieli zobaczyć nowego króla i królową. Na ich koronacji tylu ludzi zebrało się, by ich pozdrowić, że ich orszak potrzebował dwóch godzin, by przejść z ulicy do Opactwa Westminsterskiego.Wkrótce Charlotta urodziła swoje pierwsze dziecko – córkę. W ciągu długiego małżeństwa urodziła łącznie 15 dzieci. Czy król Jerzy III i królowa Charlotta się kochali? Według wszelkich doniesień król i królowa mieli wyjątkowo szczęśliwe małżeństwo. Jerzy III był oddanym ojcem i mężem. Jednak życie na dworze było dla Charlotty trudne. Kłóciła się z teściową o sztywne zasady brytyjskiej arystokracji. Oczekiwanie, by urodziła wielu potomków, było dla niej wyczerpujące. Kiedy urodziła czternaste z piętnastu dzieci, napisała: „Nie sądzę, by jakikolwiek więzień bardziej pragnął wolności niż ja pragnę pozbyć się mojego brzemię”. Charlotta zmagała się z nudą i izolacją życia dworskiego. Znalazła jednak swoje sposoby na radzenie sobie z przytłaczającymi oczekiwaniami nowej roli. Rok po ślubie Jerzy kupił dla niej wiejską posiadłość należącą do książąt Buckingham. Buckingham House, dziś znany jako Pałac Buckingham, był nazywany „Domem Królowej”. Tam żyła w komfortowej domowej atmosferze – czytała, haftowała i grała na klawesynie. Dzieliła z mężem miłość do botaniki i roślin. Jerzy był znany jako „Farmer George” z powodu swojego zainteresowania rolnictwem. „Szaleństwo” króla Jerzego III Jednak szczęście tej pary nie trwało długo. W 1765 roku Jerzy doświadczył epizodu choroby psychicznej tak poważnej, że jego ministrowie zaproponowali, by Charlotta tymczasowo przejęła tron. Król wkrótce wyzdrowiał, ale zaczął doświadczać nawrotów. Z czasem stało się jasne, że jego choroba psychiczna nie minie. Miewał manie, depresje, halucynacje i drgawki. Historycy donoszą, że atakował, a nawet dopuszczał się napaści seksualnych wobec członków rodziny. Te epizody zniszczyły królową. „Królowa jest niemal pokonana przez jakiś tajemny lęk” – pisała Francis Burney, jedna z jej dwórek, w 1788 roku. „Nie umiem wyrazić, jak bardzo mnie porusza jej obecność, widząc, jak bardzo się stara zachować spokój”. Z biegiem czasu napady zmieniały się w długie epizody, a król został odizolowany, a nawet uwięziony. Społeczna stygmatyzacja i brak wiedzy o chorobach psychicznych sprawiały, że niemal niemożliwe było udzielenie pomocy „szalonemu” królowi. Nie było też wsparcia, które dziś uznaje się za kluczowe dla opiekunów i bliskich osób chorych psychicznie. Ostatecznie najstarszy syn Charlotty, Jerzy (późniejszy Jerzy IV), przejął tron jako regent. Ale jej mąż do końca życia pozostał chory. W 1789 roku, pod wpływem stresu związanego z chorobą króla, włosy królowej „zbielały”. Gdy Charlotta zmarła w 1818 roku, jej mąż był tak chory, że nie rozumiał, iż jego żona nie żyje. Czy Charlotta naprawdę była pierwszą czarnoskórą królową Wielkiej Brytanii? Dziś Charlottę pamięta się jako wierną żonę i tragiczną postać związaną z chorobą psychiczną króla. Ale niektórzy uważają, że zasługuje na uwagę z innego powodu – twierdzą, że była pierwszą czarnoskórą królową Wielkiej Brytanii. Od dziesięcioleci historycy spierają się, czy jej rodowe powiązania z portugalską arystokracją oznaczały, że miała ciemniejszy kolor skóry. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/06/GettyImages-478421669-2472cc2.jpg" width="3450" height="5221" alt="Pierwsze spotkanie króla Jerzego III i księżniczki Charlotte z Meklemburgii-Strelitz, 1761. Ryt. J. Rogers wg obrazu W. M. Craiga, okładka „The History of England”" title="Pierwsze spotkanie króla Jerzego III i księżniczki Charlotte z Meklemburgii-Strelitz, 1761. Ryt. J. Rogers wg obrazu W. M. Craiga, okładka „The History of England”" /> Ci, którzy wierzą, że miała afrykańskie pochodzenie, wskazują na portrety przedstawiające cechy uznawane za „afrykańskie”. Twierdzą, że przedstawianie królowej jako jasnoskórej miało ukryć jej pochodzenie, by odpowiadało ówczesnym eurocentrycznym ideałom piękna. Inni twierdzą, że jej przodkowie byli zbyt odlegli, by miało to wpływ na jej wygląd. Uważają, że to współczesne pojęcia rasy sprawiają, że Charlottę uznaje się za czarnoskórą. Ponieważ nie da się ustalić, jak Charlotta naprawdę wyglądała, ta debata prawdopodobnie nigdy się nie zakończy. Tak samo jak zainteresowanie jej życiem, o czym świadczy popularność serialu Netflixa, który zdobył fanów i uznanie krytyków.Ale jak mówi narratorka Julie Andrews w serialu: „To fikcja inspirowana faktami”. Odnosi się tym do prawdziwej królowej Charlotty. źródło: National Geographic
32 centymetry historii. W rzymskim forcie odkryto gigantyczne obuwie
W rzymskim forcie Magna na rubieży Cesarstwa Rzymskiego w Wielkiej Brytanii, archeolodzy odkryli kilkadziesiąt skórzanych butów. Natknęli się na egzemplarze należące do „gigantów”.
Spis treści: Buty z Magna Wielkie buty Rzymian Klimat kontra zabytki Magna to rzymski fort, którego ruiny od lat bada fundacja Vindolanda Charitable Trust. Znajdował się niedaleko Muru Hadriana, czyli granicy rzymskiej w północnej części Wielkiej Brytanii. W badaniach w tym miejscu uczestniczą na dużą skalę wolontariusze. Teraz badacze poinformowali o kolejnych odkryciach – obuwiu należącym do „gigantów” Buty z Magna W tym roku archeolodzy fundacji, wspierani przez zespoły wolontariuszy z całego świata, prowadzili wykopaliska w północnych rowach obronnych fortu. Kiedy dotarli do półbeztlenowych, ubogich w tlen osadów w rowach, odkryli 32 buty. Wilgotne warunki spowodowały, że cenne artefakty przetrwały do dzisiaj. Mimo to niezbędna jest ich natychmiastowa konserwacja. W oddalonym o 10 km kolejnym forcie rzymskim Vindolanda odkryto na przestrzeni lat tysiące butów. To chyba rekord jeśli chodzi o rzymskie forty. Kolekcja obejmuje malutkie buciki dla niemowląt, wyszukane letnie sandały i buty marszowe. Te starożytne artefakty pobudzają wyobraźnię na temat ludzi – mężczyzn, kobiet i dzieci – którzy nosili je prawie 2000 lat temu. Bada je tama sama ekipa, która prowadzi wykopaliska w forcie Magna. Wielkie buty Rzymian Szybko stało się jasne, że niektóre z odkrytych w tym roku butów w Magna, są bardzo duże. Pierwszy wyjątkowo duży ma podeszwę o długości 32 cm, czyli jest to rozmiar 47-48. To jeden z największych butów do tej pory wydobyty w czasie wykopalisk na tym stanowisku archeologicznym. Najdłuższy mierzy 32,6 cm. W kolejnych dniach odkryto następne duże buty, nieco mniejsze o długości 30 cm. Dr Elizabeth Greene, profesor na Uniwersytecie Zachodniego Ontario i specjalistka ds. starożytnego obuwia, obejrzała i zmierzyła wszystkie buty z kolekcji Vindolandy. – Myślę, że w Magna dzieje się coś zupełnie innego, nawet na podstawie tej niewielkiej próbki odkrytych butów jasno widać, że są one średnio znacznie większe niż większość butów z kolekcji Vindolandy – skomentowała ekspertka. Klimat kontra zabytki Z kolei archeolożka Rachel Frame oceniła, że tego typu artefakty są jednymi z najcenniejszych na rzymskich stanowiskach archeologicznych w tym rejonie. – Pobudzają wyobraźnię zarówno odwiedzających, jak i wolontariuszy, ale są również najbardziej narażone na skutki zmieniającego się klimatu – podkreśliła. Wraz ze wzrostem temperatur, zmniejsza się wilgotność, również na terenach wiejskich. A to może powodować szybsze niszczenie zabytków, które teraz do tej pory były konserwowane w naturalnym sposób w środowisku beztlenowym. Źródło: Vindolanda Charitable Trust Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Nie uwierzysz, co robią maskonury na wyspie, gdzie św. Kolumba szerzył wiarę
Maskonury, jaskinia Fingala i dzikie plaże – szkocki archipelag Hebrydów Wewnętrznych to raj dla miłośników przyrody i historii. Wiosenny wypad w te strony może skończyć się spotkaniem ze świętym Kolumbą, rudą krową i… inspiracją muzyczną.
Spis treści: Na wyspie, gdzie maskonury czują się jak u siebie Szkockie plaże i kręgi z epoki kamienia Święty Kolumba, celtyckie krzyże i Księga z Kells Echo w jaskini Fingala i muzyczna inspiracja Bezludne skały porzucone na Atlantyku, dziewicze zielone pejzaże, wczesnochrześcijańskie klasztory. Do tego maskonury i monstrualne rude krowy. Siedzę bez ruchu na kamiennym zboczu, kiedy kilka metrów dalej, na krawędzi klifu, ląduje niewielki czarno-biały ptak. Pomarańczowy dzióbek błyszczy w promieniach wiosennego słońca. Wstrzymuję oddech, żeby go nie przestraszyć, ale ptak nie zwraca na mnie najmniejszej uwagi. Rusza przed siebie, kiwając się na boki jak pingwin, i kilka sekund później zapada się pod ziemię; a tak naprawdę chowa się w jednej z setek zakamuflowanych nor. Pod koniec kwietnia na szkockich wyspach pojawiają się dziesiątki tysięcy maskonurów. Po zimie spędzonej na falach północnego Atlantyku osiedlają się na klifach Islandii, Irlandii i Wielkiej Brytanii. W Szkocji najwięcej maskonurów, bo ponad ćwierć miliona, pojawia się na niezamieszkanym archipelagu St Kilda. Ale kapitan łodzi, którą ruszam na ich poszukiwanie na wyspę Lunga, zapewnia, że tam, dokąd płyniemy, będzie ich równie wiele. Na wyspie, gdzie maskonury czują się jak u siebie Treshnish Isles to zbiorowisko skalistych wysepek, których jedynymi mieszkańcami są tysiące ptaków. Lunga, największa wyspa archipelagu, to idealne miejsce na obserwację morskiej fauny wśród niesamowitych krajobrazów. Schodzę z pokładu i skalistą ścieżką ruszam na klif. Zielone zbocze usiane jest biało-czarnymi kropkami maskonurów. Choć do ptaków nie można zbliżać się bardziej niż na 10 m, zwierzęta te nie boją się ludzi i czasem same podchodzą jeszcze bliżej. Ich obecność działa jak tarcza – odstraszają drapieżniki. Maskonury nie mają kości pneumatycznych, potrzebują więc siły i masy, żeby wykopać nory. Ich skrzydła muszą uderzać 400 razy na minutę, by ptak mógł wzbić się w powietrze. Ścieżka prowadzi wzdłuż zbocza, a dookoła tylko błękit nieba i granatowe wody Atlantyku. Szkockie plaże i kręgi z epoki kamienia W słoneczny dzień na Isle of Mull wybór plaży to niełatwe zadanie – podobno jest ich tu prawie 30. W końcu wybieramy Laggan. Po drodze zatrzymujemy się przy neolitycznym kręgu Lochbuie – miniaturowym odpowiedniku Stonehenge. Wśród saren i ciszy, skalne formacje zachwycają. Podczas pikniku na plaży pojawia się niespodziewany gość – szkocka krowa wyżynna o długich rudych włosach i imponujących rogach. Okazuje się, że stado chłodzi kopyta w morzu. Święty Kolumba, celtyckie krzyże i Księga z Kells Wieczorem trafiamy do Fionnport. Po kolacji ruszamy na obozowisko – w Szkocji można legalnie rozbić namiot z dala od dróg i posesji, o ile nie zostawi się śladów. Z namiotu widzę cieśninę Ross of Mull i wyspę Iona – nasz cel na jutro. To właśnie na Ionie św. Kolumba z Irlandii miał rozpocząć chrystianizację Szkocji. Do dziś po wyspie porozrzucane są ruiny klasztoru, celtyckie krzyże, a w klasztorze powstała słynna Księga z Kells. Wiosną jest tu sielsko. Nie ma samochodów, a jagnięta pasą się pośród polnych kwiatów. Przez łąki docieramy do plaży White Strand of the Monks – pięknej, ale z mroczną legendą o wikingach. Echo w jaskini Fingala i muzyczna inspiracja Kilkanaście minut od Fionnport znajduje się wyspa Staffa. To gigantyczny brunatny głaz z tajemniczą Jaskinią Fingala, pełną bazaltowych heksagonów. Gdy cumujemy, maskonury latają nad głowami. Zamiast wspinać się, ostrożnie przechodzę po skałach. Huk fal odbija się od kamiennych ścian i sklepienia. Niegdyś to nieskończone echo zainspirowało niemieckiego kompozytora Felixa Mendelssohna-Bartholdy’ego do stworzenia symfonii. Zaczynamy wybierać kolejne wyspy do kolekcji. źródło: National Geographic Traveler Polska
Cyna była w epoce brązu surowcem strategicznym. Z Wielkiej Brytanii trafiała aż do Izraela
Cyna wydobywana tysiące lat temu w Wielkiej Brytanii była eksportowana na ogromne odległości. Trafiała między innymi na terytorium dzisiejszej południowej Francji czy do Izraela. Ten surowiec miał kluczowe znaczenie przy produkcji m.in. broni.
Spis treści: Cyna – kluczowy komponent stopu brązu Kropka nad "i" w dyskusji o pochodzeniu cyny Wpływ Wielkiej Brytanii na starożytne cywilizacje Wyniki analiz międzynarodowego zespołu badaczy dowodzą, że społeczności pradziejowej Europy i strefy śródziemnomorskiej utrzymywały ze sobą kontakty. Nie były to odseparowane cywilizacje. Cyna – kluczowy komponent stopu brązu Nowe badanie prowadzone pod kierunkiem archeologów w Durham University ujawniło, że 3300 lat temu cyna wydobywana w południowo-zachodniej Wielkiej Brytanii, głównie w regionie Kornwalii i Devonu, trafiała do miejsc oddalonych o tysiące kilometrów. Takie wnioski były możliwe dzięki analizie chemicznej i izotopowej rud cyny i artefaktów cynowych, w tym tych pochodzących ze starożytnych wraków statków z południowo-zachodniej Wielkiej Brytanii, południowej Francji i Izraela. Wyniki analiz dostarczają pierwszych konkretnych dowodów na to, że Kornwalia i Devon były głównymi źródłami cyny do produkcji brązu w starożytnym świecie. Kropka nad "i" w dyskusji o pochodzeniu cyny Przez ponad dwa stulecia archeolodzy debatowali nad tym, skąd społeczeństwa epoki brązu pozyskiwały cynę. Jest to metal dość rzadki, ale kluczowy dla produkcji brązu. Ten stanowi bowiem stop miedzi i cyny, zazwyczaj w proporcji 9 do 1. Przypuszczano, ze w pradziejach różne rudy metali były transportowane na spore odległości. Jednak brakowało potwierdzenia tych założeń. Nowe badanie dostarcza również pierwszych bezpośrednich dowodów na handel cyną. Opisał go Pyteasz z Massalii – grecki geograf i historyk w IV wieku p.n.e. Z jego relacji wynikało, że cynę wydobywano na wyspię Ictis (w Anglii), następnie przewożono ją przez morze i wzdłuż rzek we Francji do ujścia Rodanu. Taki transport trwał 30 dni. Wpływ Wielkiej Brytanii na starożytne cywilizacje Odkrycie to – zdaniem badaczy – zmienia nasze rozumienie znaczenia Wielkiej Brytanii w historii starożytnej. Cyna była pierwszym towarem eksportowanym z tej wyspy na cały kontynent europejski. Okazuje się, że nieliczne społeczności rolnicze z Kornwalii i Devonu nie były odizolowane, ale stanowiły część rozległego międzynarodowego systemu wymiany. Wspierał on funkcjonowanie starożytnych pałaców, miast i państw we wschodniej części Morza Śródziemnego. Ustalenia te dowodzą kluczowej roli kulturowej Wielkiej Brytanii w tworzeniu europejskiej epoki brązu. Szacuje się, że każdego roku eksportowano dziesiątki ton cyny pochodzącej z brytyjskich wychodni. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wolała być królową niż królewską kochanką. Tą decyzją ściągnęła na siebie okrutny los
Anna Boleyn miała dać Henrykowi VIII upragnionego syna. Tak jak jej poprzedniczka, nie spełniła królewskich oczekiwań w kwestii wydania na świat męskiego potomka. Spotkała ją za to okrutna kara. Młoda królowa zginęła klęcząc na szafocie, pod mieczem kata, oficjalnie za cudzołóstwo i spiskowanie. Wiadomo było jednak, że jej śmierć była potrzebna Tudorowi, by mógł zalegalizować kolejny związek.
Spis treści: Córka arystokraty i szlachcianki Urodziwa dziewczyna wywołała poruszenie na angielskim dworze Koronacja Anny Boleyn Koniec małżeńskiej sielanki Jedno cięcie zakończyło życie Anny Boleyn W 1509 roku 18-letni Henryk VIII poślubił hiszpańską księżniczkę Katarzynę. Nadrzędną rolą młodej królowej było powić syna – następcę tronu i gwaranta zachowania ciągłości dynastii. Gdy Katarzyna nie mogła temu podołać, królewską parę dosięgnął kryzys. Tudor próbował unieważnić małżeństwo, a gdy nie otrzymał na to papieskiej zgody, odwrócił się od Kościoła. Królowa została pozbawiona tytułu i dokonała żywota w areszcie domowym. Zanim to nastąpiło, król wziął potajemny ślub z kobietą, którą obdarzył szczególnym uczuciem – Anną Boleyn. Córka arystokraty i szlachcianki Przyszła królowa Anglii i Irlandii urodziła się w 1501 lub 1507 roku. Córka szanowanego dyplomaty Tomasza Boleyn i szlachcianki Elżbiety Howard wychowała się w zamku Hever, w hrabstwie Kent. W 1514 roku, jako dwórka Marii Tudor, wyjechała do Francji. Po śmierci Ludwika XII siostra Henryka VIII wróciła do Anglii, natomiast Anna pozostała na francuskim dworze w roli dwórki Klaudii Walezjuszki. Do ojczyzny wróciła na początku 1522 roku. Urodziwa dziewczyna wywołała poruszenie na angielskim dworze Anna Boleyn zadebiutowała na angielskim dworze w marcu 1522 roku, podczas przedstawienia wystawionego na cześć ambasadorów cesarza. Do Anglii przywiozła francuskie maniery i poczucie stylu. Szybko zyskała reputację damy wytyczającej trendy. To sprawiło, że zgromadziła wokół siebie pokaźne grono adoratorów. To i jej nieprzeciętna uroda. Jak wyglądała Anna Boleyn? Nieprzychylni jej kronikarze opisywali ją jako niezbyt urodziwą niewiastę. W rzeczywistości druga żona Henryka VIII uchodziła za piękność, od której mężczyźni nie mogli oderwać oczu. Była drobną kobietą. Miała duże, ciemne oczy, długie, czarne włosy, oliwkową cerę i smukłą, łabędzią szyję. Dobra kandydatka na królową Nic dziwnego, że sam król zwrócił na nią uwagę. Nie ulega jednak wątpliwości, że o decyzji monarchy w kwestii wyboru następczyni Katarzyny Aragońskiej zadecydowały także inne względy. Anna Boleyn była wykształcona. Biegle władała francuskim (właśnie w tym języku przyszła królowa korespondowała z Tudorem) i mogła szczycić się dobrym rodowodem. Ujmując to kolokwialnie, stanowiła dobry materiał na królową. Poza urodą, wykształceniem i nazwiskiem, miała coś jeszcze, co spodobało się Henrykowi VIII. Była kobietą silną i niezależną. Potrafiła trzymać zalotnika na dystans, mimo że ten przecież dzierżył najwyższy tytuł. O sile jej charakteru niech świadczy to, że nie została królewską metresą. Tudor złożył jej tę propozycję w 1526 roku, ale spotkał się z odmową. Podobno zażądała od władcy jasnej deklaracji, że stanie z nią przed ołtarzem. Król z cała pewnością nie był przyzwyczajony do odmowy, ale najwyraźniej przystał na to, skoro Annie udało się uniknąć zajścia w nieślubną ciążę. Potajemny ślub Nie jest do końca jasne, kiedy Tudor zwrócił uwagę na dwórkę swojej żony. Syn Henryka VII miał reputację rozpustnego władcy i nie było tajemnicą, że nawiązywał wiele relacji poza małżeńskim łożem. Wiadomo, że korespondowali od 1525 roku. Prawdopodobnie poznała ich ze sobą Maria Boleyn, jedna z nałożnic króla i siostra przyszłej królowej. Pod koniec 1527 roku Anna Boleyn na stałe zamieszkała na królewskim dworze. Już wtedy przysługiwały jej niektóre przywileje zarezerwowane wyłącznie dla królowej. 1 września 1532 roku została mianowana markizą Pembroke i tym samym stała się najważniejszą kobietą w otoczeniu władcy. Miesiąc później wyruszyła z Tudorem do Calais na spotkanie z Franciszkiem I. Wówczas Henryk po raz pierwszy przedstawił ją jako swoją przyszłą żonę. 25 stycznia 1533 roku w Londynie odbył się potajemny ślub. Anna już wtedy była brzemienna. Niespełna cztery miesiące później Tomasz Cranmer uznał małżeństwo Henryka VIII i Katarzyny Aragońskiej za nieważne. 28 maja ogłosił małżeństwo króla i Anny Boleyn legalnym. Koronacja Anny Boleyn 1 czerwca 1533 roku, Boleyn udała się do opactwa westminsterskiego. Towarzyszyły jej najważniejsze osoby w państwie. Tam została namaszczona i koronowana. Po ceremonii i nabożeństwie odbył się huczny bankiet. Henryk VIII nie uczestniczył w tym wydarzeniu. Zgodnie z tradycją, król mógł wziąć udział w koronacji żony tylko pod warunkiem, że odbywa się jednocześnie z jego własną. Nie mogła dać królowi syna Jeszcze przed wypowiedzeniem sakramentalnego „tak”, Anna Boleyn ślubowała królowi, że gdy zostanie jego żoną, urodzi syna. Potwierdzali to medycy i astrolodzy jednak wbrew ich zapewnieniom, gdyż 7 września 1533 roku na świat przyszła rudowłosa dziewczynka – Elżbieta. To nie zwiastowało niczego dobrego, ale nie przesądzało jeszcze o losie królowej. Bo choć Tudor nie krył rozczarowania tym faktem, wciąż jeszcze wierzył, że druga żona da mu syna. Anna błyskawicznie zaszła w drugą ciążę. Niestety, poroniła. Wówczas królewskie stosunki uległy znacznemu pogorszeniu, choć nie ma wątpliwości, że do kryzysu przyczyniły się także liczne romanse króla. Henryk VIII nie zamierzał bowiem rezygnować ze swoich przyzwyczajeń. Jawnie spotykał się z dwórkami królowej, jednak ta nie zamierzała udawać, że tego nie widzi. Anna niejednokrotnie wytykała mężowi zdrady i nie przebierała przy tym w słowach. Silny charakter, za który ją cenił, gdy był jeszcze mężem Katarzyny Aragońskiej, stał się dla niego solą w oku. Prawdopodobnie już wtedy wiedział, że to małżeństwo nie ma przyszłości. Kolejne poronienie przypieczętowało jej los Dla młodej królowej była jeszcze szansa. W 1535 roku, gdy Tudor spotykał się już z Jane Seymour (jak się później okazało, trzecią królową u jego boku), Anna Boleyn trzeci raz zaszła w ciążę. Poród miał odbyć się latem 1536 roku. Niestety, także tym razem doszło do poronienia. Jakby tego było mało, medycy ogłosili, że gdyby doszło do porodu, na świat przyszedłby chłopiec. Królowa pogrążyła się w rozpaczy, a król oznajmił, że żona nie jest w stanie dać mu syna. Użył tej samej sztuczki, po którą sięgnął, gdy zadecydował, że Katarzyna Aragońska nie będzie już jego żoną – ogłosił, że poronienia są karą zesłaną przez Boga. To było preludium koszmaru Anny Boleyn, który miał ją wkrótce dosięgnąć. Koniec małżeńskiej sielanki Wkrótce Tudor zaczął rozsiewać plotki, że gdy zgodził się na ślub z Boleyn, był pod wpływem uroku, który na niego rzuciła. To nie zwiastowało niczego dobrego. 2 maja 1536 roku królowa została pojmana i aresztowana. Wysunięto wobec niej poważne oskarżenia. Zarzucono jej cudzołóstwo, co zgodnie z ówczesnym prawem było karane śmiercią. Tudor najwyraźniej chciał mieć pewność, że wkrótce zostanie wdowcem, bo Annie Boleyn zarzucono także kazirodztwo i udział w spisku na życie władcy. Cóż, osiągnął swój cel. Królowa trafiła do Tower w Londynie. Była więziona w dość dobrych warunkach, zwłaszcza jeżeli weźmie się pod uwagę kaliber zarzutów, które jej postawiono. Przez cały czas towarzyszyły jej damy dworu. Wyrok „łaskawej” śmierci Przed sądem stanęła 15 maja 1536 roku. W trakcie procesu zachowywała spokój, ale do winy się nie przyznała. Znosiła wszelkie zniewagi i trafnie kontrowała wszystkie oskarżenia. W niczym jej to jednak nie pomogło, bo wyrok został z góry ustalony. Cztery dni później Annę Boleyn pozbawiono tytułu. Ogłoszono unieważnienie jej małżeństwa z Henrykiem VIII i byłą już królową skazano na śmierć. Zgodnie z prawem, Anna miała zostać zgładzona przez spalenie. Karę jednak złagodzono, zarządzając ścięcie. Król okazał byłej żonie „niebywałe miłosierdzie”. Żeby zaoszczędzić jej cierpień, sprowadził z Saint-Omer do Londynu Jeana Rombaud, francuskiego mistrza miecza (ścięcie mieczem miało być mniej bolesne niż toporem). Anna Boleyn była lojalna do samego końca Żeby uniknąć tłumów, egzekucja miała być przeprowadzona na dziedzińcu Tower. Rankiem 19 maja Annę wprowadzono na szafot. Miała na sobie szarą suknię z adamaszku, futrzany płaszcz z gronostajów i angielski czepiec. W drodze oglądała się za siebie, prawdopodobnie wypatrując niosącego ułaskawienie posłańca. Łaska jednak nie nadeszła. W swoich ostatnich słowach, oświadczyła przed byłymi poddanymi, że wyrok został zasądzony zgodnie z prawem. Poprosiła Boga o długie życie dla króla i nazwała go miłosiernym władcą, który zawsze był wobec niej dobry i delikatny. Jedno cięcie zakończyło życie Anny Boleyn Mimo że rola kata była wyjątkowo niewdzięczna, wykazał się profesjonalizmem. Jeszcze zanim Boleyn weszła na szafot, ukrył miecz w stogu siana, by oszczędzić skazanej dodatkowego stresu. Dobył go dopiero, gdy jej oczy przysłoniła opaska. Na chwilę przed wykonaniem zamachu, odwrócił jej uwagę, by przesunęła głowę w bok, umożliwiając mu wykonanie skutecznego cięcia. Egzekucja powiodła się. Ostrze precyzyjnie sięgnęło celu i życie Anny Boleyn zostało zakończone. Złożona w bezimiennym grobie Damy dworu od razu zajęły się zwłokami. Jedna z nich owinęła chustą głowę swojej pani. Pozostałe trzy podniosły ciało. Szczątki byłej królowej zostały przeniesione do kaplicy. Nie złożono ich w tradycyjnej trumnie, tylko w skrzyni na strzały. Tak jak wielu innych straconych w Tower, Anna Boleyn spoczęła w bezimiennej mogile.
Odeszła jako wygnanka. Nigdy nie przestała uważać się za prawowitą królową
Katarzyna Aragońska zapisała się w historii nie tylko jako monarchini, która wpłynęła na losy Kościoła w Anglii, ale także jako silna, uparta kobieta, której jednak nie dane było zaznać szczęścia małżeńskiego. Sam upór nie wystarczył, by mogła pozostać na tronie. Nawet jej silni stronnicy nie byli w stanie wpłynąć na króla. Żywota dokonała na wygnaniu, wiodąc klasztorne życie.
Spis treści: Od najmłodszych lat była obiecana Tudorowi Katarzyna Aragońska księżną Walii Awans na królową Anglii Ciekawostki o Katarzynie Aragońskiej Dla każdego władcy absolutnym priorytetem było spłodzenie męskiego potomka, który zapewni ciągłość dynastii. Gdy Katarzyna Aragońska nie dała Henrykowi VIII syna, król musiał uciec się do podstępu, by unieważnić małżeństwo. Tym samym ich historia zatoczyła koło, bo 24 lata wcześniej królewska para oparła swój związek na chwiejnych podstawach. Od najmłodszych lat była obiecana Tudorowi Katarzyna Aragońska urodziła się 16 grudnia 1485 roku, w Alcalá de Henares. Córka władającej Kastylią Izabeli i panującego w Aragonii Ferdynanda otrzymała imię po swojej prababce, królewnie angielskiej Katarzynie Lancaster. Gdy miała zaledwie dwa lata, królowie katoliccy podjęli decyzję w kwestii przyszłości swojej córki. Miała zostać żoną Artura Tudora, księcia Kornwalii i Walii, prawowitego następcy Henryka VII. Przed rozpoczęciem rokowań, król Anglii i Ferdynand II zawarli układy sojusznicze, wymierzone przeciwko Francuzom. Katarzyna Aragońska księżną Walii Oficjalne zaręczyny Katarzyny i Artura odbyły się w sierpniu 1497 roku, w Woodstock. Należy podkreślić, że ceremonia miała charakter per verba de praesenti, czyli „z natychmiastowym skutkiem” i gdyby związek został wówczas dopełniony, miałby moc prawną. Ślub odbył się 19 maja 1499 roku, w pałacu królewskim w Bewdley. Katarzyna, niewysokie rudowłose dziewczę, miała wówczas 14 lat. Jej mąż, wątłej budowy nastolatek, był od niej młodszy o rok. Uzyskał jednak od papieża dyspensę umożliwiającą zawarcie związku małżeńskiego, a jako że ślub poprzedziły zaręczyny per verba de praesenti, nie było konieczności powtarzania ceremonii. Hiszpański władca chciał jednak zabezpieczyć swoje interesy i nalegał na kolejną ceremonię po ukończeniu przez Artura 14. roku życia. Kolejny ślub odbył się w zamku Ludlow. Po ślubie Katarzyna została tytularną księżną Walii, choć na mocy zaręczyn, tytułu mogła używać jeszcze przed ceremonią. Problemy z dopełnieniem związku Ówczesnym zwyczajem, związek małżeński należało dopełnić. Gdy wybiła godzina siedemnasta, wielki szambelan wezwał damy dworu do przygotowania książęcej sypialni. Po przygotowaniu łoża, dwórki przyprowadziły pannę młodą, rozebrały ją, założyły nocną bieliznę i ułożyły na posłaniu. Pana młodego poprowadzili duchowni. Po poświęceniu łoża i udzieleniu błogosławieństwa książęcej parze, dyskretnie wycofali się za drzwi. Jakiś czas później książę opuścił komnatę i zaczął domagać się piwa. Nikt nie miał wątpliwości, że małżeństwo zostało skonsumowane. Wkrótce jednak okazało się, że do niczego nie doszło, ani podczas nocy poślubnej, ani podczas żadnej kolejnej. Sytuacja patowa? Niekoniecznie Małżeństwo Katarzyny Aragońskiej i Artura Tudora nie trwało zbyt długo. Chorowity książę zmarł jeszcze przed ukończeniem 16. roku życia. Tudorom zależało jednak, żeby Katarzyna pozostała w Anglii. Przemawiało za tym kilka faktów. Po pierwsze, wdowa po księciu Walii miała większe prawo do brytyjskiego tronu niż panujący Henryk VII, który nie przez wszystkich był uznawany jako prawowity władca. Małżeństwo poniekąd legitymizowało władzę Tudorów. Po drugie, małżeństwo Ferdynanda i Izabeli zapoczątkowało nową potęgę, więc sojusz z Aragonią i Kastylią był dla Anglików niezwykle korzystny. Po trzecie, gdyby Katarzyna wróciła na Półwysep Iberyjski, Henryk VII musiałby zwrócić szczodry posag, co nadszarpnęłoby stan królewskiego skarbca. Teoretycznie Katarzyna mogła wyjść za młodszego brata Artura, Henryka VIII. Tylko teoretycznie, bo nie było wówczas zgody Kościoła na poślubienie wdowy po bracie, tym bardziej, że ta nie była już dziewicą. Żeby mogło dojść do ślubu, papież musiałby wydać dyspensę. Sytuacja wydawała się beznadziejna. Ale czy na pewno? Okazało się, że małżeństwo Katarzyny i Artura miało wątpliwą moc prawną, a wdowa wciąż była czysta. Kolejny ślub pod znakiem zapytania Katarzyna stwierdziła, że wbrew przechwałkom jej śp. męża, podczas nocy poślubnej nie doszło do dopełnienia małżeństwa. Według jej zapewnień, nie zbliżyła się z Arturem także później. Nie było więc żadnych przeciwwskazań przed wkroczeniem przed ołtarz z kolejnym Tudorem. Henryk VII zwlekał jednak ze ślubem swojego następcy. Czekał na zaległą drugą połowę posagu. W 1504 roku zmarła matka Katarzyny i tym samym wartość sojuszu angielskiego króla z Ferdynandem znacząco zmalała. Ten władał już tylko Aragonią, a na tronie Kastylii zasiadła Joanna Szalona, siostra zmarłej. Ślub Katarzyny i Henryka stanął pod znakiem zapytania, a wdowa po księciu Walii stała się nieformalnym więźniem w Durham House. Finalnie, na nieszczęście Katarzyny, małżeństwo doszło do skutku. Awans na królową Anglii 24-letnia Katarzyna i 18-letni Henryk pobrali się 11 czerwca 1509 roku, gdy ten już od kilku tygodni był królem Anglii. 23 czerwca ulicami Londynu przemaszerowała tradycyjna parada koronacyjna. Następnego dnia arcybiskup Canterbury dokonał uroczystego namaszczenia i koronował parę w opactwie westminsterskim. Katarzyna oficjalnie stała się tytularną królową Anglii. Ciężka dola królowej U boku Henryka VIII trwała przez 24 lata, jednak nie było jej dane zaznać szczęścia małżeńskiego. Wszystko przez to, że nie była w stanie dać mu męskiego potomka. Priorytetem króla było przedłużenie rodu. Królowa przynajmniej sześć razy zachodziła w ciążę, ale donosiła tylko trzy. Za drugim razem udało się. 1 stycznia 1511 roku na świat przyszedł Henryk, jednak chłopiec zmarł już 22 lutego. Dorosłości doczekało tylko trzecie dziecko królewskiej pary, córka Maria. Zirytowany Henryk nie dochowywał wierności żonie. Ochoczo romansował z dwórkami. Do jednej poczuł nawet coś więcej niż tylko fizyczny pociąg, ale to przecież nie rozwiązywało jego problemu. Dla króla było jasne, że z Katarzyną u boku nie doczeka się syna z prawego łoża. Co więc zrobił? Postanowił zburzyć fundament, na którym oparte było jego małżeństwo. Katarzyna Aragońska wygnanką Król ogłosił, że Katarzyna okłamała go co do niedopełnienia małżeństwa z Arturem, a brak syna jest dla niego bożą karą. Wystąpił więc do papieża o unieważnienie małżeństwa, ale zgody nie otrzymał. W odpowiedzi, król odwrócił się od Kościoła katolickiego i mianował samego siebie głową Kościoła w Anglii. Na mocy praw, które sam sobie przypisał, unieważnił swoje małżeństwo. Katarzyna Aragońska została wygnana z dworu. U boku króla zastąpiła ją Anna Boleyn. Resztę życia spędziła w areszcie domowym. Nigdy nie przestała uważać się za prawowitą królową Anglii, ale formalnie była tytułowana księżną wdową Walii. Pod koniec życia stała się bardziej religijna niż wcześniej. Przyodziewała szaty zakonne i często praktykowała post. Swoją komnatę opuszczała tylko po to, by uczestniczyć we mszy św. Zmarła 7 stycznia 1536 roku. Wieść o jej śmierci dotarła do króla następnego dnia, ale ten, zgodnie z obowiązującym prawem, nie uczestniczył w pogrzebie. Ciekawostki o Katarzynie Aragońskiej Na koniec zostawiliśmy kilka ciekawych faktów na temat życia i śmierci angielskiej monarchini. Katarzyna Aragońska nigdy nie opanowała języka angielskiego w stopniu choćby zadowalającym. Po ślubie z Arturem Tudorem, porozumiewała się z nim łaciną, którą znali oboje, ale i tak nie szło im najlepiej. Byli uczeni odmiennej wymowy, więc często nie mogli się zrozumieć. Jak zmarła Katarzyna Aragońska? Przez długi czas sądzono, że została otruta przez Annę Boleyn lub Henryka VIII. Wskazywało na to sczerniałe serce, które ujawniono w trakcie balsamowania zwłok. Dziś uważa się, że królowa chorowała na nowotwór. Córka Anny, Maria, nie uczestniczyła w pogrzebie Zgody na jej udział w ceremonii nie wyraził sam król. W 1553 roku parlament uznał małżeństwo Katarzyny Aragońskiej za ważne i byłe. Wobec tego, w świetle prawa zmarła jako królowa Anglii, nie jako księżna wdowa Walii. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wyspa Świętej Heleny należy do Brytyjczyków. Ale rozsławił ją cesarz Francuzów
Z położonej na środku Atlantyku Wyspy Świętej Heleny wszędzie jest daleko. Nie tylko z powodu odizolowania i odległości, ale także możliwości komunikacyjnych. Nawet dzisiaj jest to świat mocno osobny. Cóż dopiero w I połowie XIX w., gdy Brytyjczycy postanowili internować tam pokonanego Napoleona Bonaparte. W wyniku tej decyzji nazwa wyspy prawie skleiła się z cesarzem Francuzów.
Spis treści: Geografia Wyspy Świętej Heleny Mieszkańcy i gospodarka Historia skały na Atlantyku Najsłynniejszy mieszkaniec wyspy Wyspa Świętej Heleny leży na środku Oceanu Atlantyckiego, między Ameryką Południową a Afryką. Do tej pierwszej jest stąd 2888 km. Do drugiej – 1900 km. Te oddalenia w połączeniu w niewielkimi rozmiarami populacji mają swoje konsekwencje. Wszystkie cywilizacyjne osiągnięcia docierają tu z wielkim opóźnieniem. Do niedawna na wyspę można było dotrzeć jedynie drogą morską, a taka podróż oczywiście była wielodniowa. Na telewizję wyspa czekała do lat 90. XX w. Lotnisko powstało dopiero w roku 2015 r. (można tam dolecieć z Afryki Południowej i Wielkiej Brytanii). Wtedy też zaczęła na Świętej Helenie działać telefonia komórkowa. Geografia Wyspy Świętej Heleny Wyspa jest skrawkiem lądu długim na 17 i szerokim na 10 km, mającym łącznie 122 km kwadratowe powierzchni. Ukształtowała ją niegdyś wulkaniczna aktywność Ziemi. Jej linia brzegowa liczy 6o km. Po wschodniej, północnej i zachodniej stronie wyspa kończy się opadającymi do oceanu zboczami lub wręcz pionowymi klifami. W środku tego skrawka lądu wznosi się na wysokość 818 m n.p.m. jego najwyższy szczyt – Diana’s Peak. Mimo położenia w strefie tropikalnej na wyspie panuje łagodny klimat morski, który definiują południowo-wschodnie passaty. Na wybrzeżu opady są niewielkie, ale w centrum wyspy sięgają nawet 800 mm rocznie. Oddalenie od kontynentów sprawiło, że na wyspie przez miliony lat rozwijała się endemiczna fauna i flora. Niestety, kolonizacja ludzka na tym niewielkim skrawku ziemi i przywiezione przez człowieka gatunki obce wyrządziły miejscowej przyrodzie wielkie szkody. Spośród endemicznych roślin warto wskazać sekwoję św. Heleny (Trochetiopsis erythozylon), niespokrewnioną z amerykańskimi gigantami. Pierwsi osadnicy wykorzystywali jej drewno jako budulec. Dziś jednak drzewo to nie występuje już w stanie dzikim, a jedynie w ogrodach. Podobnie rzecz się ma z karłowym, krzewiastym hebanowcem św. Heleny (Trochetiopsis ebenus). Na wyspie w naturze rosną już tylko pojedyncze egzemplarze. Mieszkańcy i gospodarka Na wyspie mieszka ok. 4,5 tys. ludzi. Wyspiarska społeczność to mieszanka rasowa i narodowościowa. Składają się na nią potomkowie europejskich żeglarzy różnych nacji, niewolników z Afryki i robotników sprowadzanych z Azji. Stolicą jest liczące ok. 800 mieszkańców Jamestown, założone jeszcze przez Kompanię Wschodnioindyjską. Miasteczko jest usytuowane w James Bay, bardzo wąskiej dolinie wcinającej się w ląd na długości 2,5 km. Jest to praktycznie jedyne miejsce na wyspie, do którego mogą przybijać statki, a więc i jedyny funkcjonujący tu port. Można stąd wejść na Drabinę Jakubową, czyli wspiąć się po 700 wąskich betonowych schodach do pozostałości fortu Ladder Hill. Warto wspomnieć, że schody otwarte zostały w 1829 roku. Wyspa nie ma wielkich podstaw do gospodarczej prosperity. Nie występują tutaj w zasadzie żadne złoża minerałów, a jedynie na jednej trzeciej jej powierzchni mogą rosnąć lasy i rośliny uprawne. Praktycznie nie ma tu przemysłu. Wyspa Świętej Heleny eksportuje nieco kawy z miejscowych plantacji, a także tuńczyki poławiane w otaczających ją wodach. Inne dochody budżetowe to wpływy ze sprzedaży znaczków i opłat portowych. Funkcjonowanie wyspy umożliwiają w dużej mierze dotacje z Wielkiej Brytanii. Do dziś jest to bowiem brytyjskie terytorium zamorskie o nazwie Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i archipelag Tristan Da Cunha. Łącznie na tę jednostkę administracyjną składa się osiem wysp. Językiem urzędowym na Wyspie Świętej Heleny jest angielski, a mieszkańcy posiadają brytyjskie obywatelstwo. Historia skały na Atlantyku Dlaczego Święta Helena? Tak nazwali wyspę Portugalczycy, którzy odkryli ją w 1502 r. Na cześć matki rzymskiego cesarza Konstantyna, fundatorki m.in. Bazyliki Narodzenia Pańskiego w Betlejem. Żeglarz Joao da Nova przybił bowiem do brzegów wyspy akurat w dniu jej święta. Pierwszym znanym stały mieszkańcem był Portugalczyk Fernando Lopez, okaleczony na rozkaz gubernatora indyjskiego Goa i tu pozostawiony. Portugalczycy wieść o wyspie trzymali w tajemnicy aż do roku 1588, kiedy to dowiedzieli się o niej Brytyjczycy, a konkretnie Thomas Cavendish. W XVII stuleciu najpierw na krótko kontrolę nad wyspą uzyskali Holendrzy, a potem (od 1673 r.) Anglicy. Kompania Wschodnioindyjska sprowadziła na ten bezludny skrawek lądu pierwszych osadników. W tym okresie połowę jego mieszkańców stanowili niewolnicy. Zostali oni wyzwoleni dopiero w latach 20. I 30. XIX w. Wyspa Świętej Heleny długo była przystankiem dla statków handlowych płynących do i z Indii. Znajdowały się na niej bowiem liczne źródła słodkiej wody. W 1834 r. wyspa została kolonią Imperium Brytyjskiego. Ciosem dla ekonomicznych podstaw funkcjonowania wyspiarskiej społeczności było pojawienie się statków parowych wypierających żaglowce. A przede wszystkim powstanie Kanału Sueskiego (otwartego w 1869 r.), dzięki któremu dotarcie z Europy do Azji nie wymagało już opływania Afryki. Najsłynniejszy mieszkaniec wyspy Na Wyspę Świętej Heleny Napoleon trafił po klęsce pod Waterloo w 1815 r., po której abdykował. Anglicy stanęli wówczas przed problemem, co z cesarzem Francuzów zrobić. Mogli go stracić, wytoczyć mu proces lub uwięzić. Wszystkie te opcje z różnych względów odrzucili. Postanowili internować go na jakimś odległym, kontrolowanym przez nich terytorium, a takich w imperium, nad którym słońce nie zachodziło, można było znaleźć sporo. Wybór padł na Wyspę Świętej Heleny. Bonaparte jako brytyjski więzień stanu przybył tam 18 października 1825 r. i spędził ostatnie 6 lat życia. Na swoim zesłaniu cesarz nie był zamknięty w celi. I nie przebywał tam sam. Towarzyszyła mu kilkunastoosobowa świta złożona z generałów, współpracowników, lekarzy i służących. Wszyscy oni mieszkali w Longwood, dawnej rezydencji gubernatora wyspy. Za żywność Francuzi musieli jednak płacić. Cesarz miał swobodę przemieszczania się. Mógł nawet jeździć konno. Jego ruchy były jednak stale monitorowane przez brytyjskich żołnierzy. Wojsko obsadziło też miejsca, do których mógłby przybić statek chcący podjąć Bonapartego. Wody wokół wyspy natomiast stale patrolowały okręty brytyjskiej marynarki wojennej. Brytyjczycy nie chcieli dopuścić, by powtórzyła się historia z Elby, wyspy u wybrzeży Francji, z której internowany Napoleon wydostał się, by rzucić Brytyjczykom wyzwanie pod Waterloo. Tym razem blokada okazała się skuteczna. 5 maja 1821 r. Napoleon zmarł. Pochowano go w Dolinie Geranium, bez napisu na grobie. Szczątków cesarza dziś już tam jednak nie ma – w 1940 r. zostały sprowadzone do Francji. Warto wspomnieć, że przez blisko rok członkiem świty Napoleona był też Polak, porucznik szwoleżerów, awanturnik i mitoman Karol Piątkowski. Napoleon nie był jedynym więźniem na wyspie. W późniejszych czasach Brytyjczycy wywieźli tam m.in. ok. 6 tys. Burów z południowej Afryki, a także Dinuzulu, króla południowoafrykańskiego ludu Zulusów.
Kornwalia zachwyca wspaniałymi krajobrazami. Polubi ją każdy, kto stroni od turystycznego gwaru
Kornwalia – kraina bezkresnych wrzosowisk i zielonych łąk – należy do najbardziej niedocenianych regionów Anglii. Dla turystów odwiedzających ten kraj najczęściej nie stanowi pierwszego wyboru, a szkoda. Ten malowniczy zakątek ma naprawdę wiele do zaoferowania. Co warto zobaczyć w Kornwalii? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Za Kornwalią jest już tylko ocean Klimat jest przyjemny, z jednym „ale” Kraina wrzosowisk, łąk, klifów i zabytków techniki Atrakcje w Kornwalii, czyli coś dla ducha, coś dla ciała Stare miasta, zamki, pałace i przywodząca na myśl epokę wiktoriańską architektura – wielu właśnie tak postrzega turystyczne oblicze Anglii. Każde z tych skojarzeń jest jak najbardziej słuszne, jednak wystarczy zapuścić się trochę dalej na południe, by poznać zupełnie inną stronę tego kraju. Mówimy o miejscu, gdzie czas płynie inaczej niż w wielkich metropoliach. Gdzie pośpiech, gwar i ścisk są pojęciami obcymi. Gdzie można wypocząć w absolutnie leniwej atmosferze lub spędzić czas aktywnie i nawet przez chwilę nie zaznać uczucia nudy. Właśnie taka jest Kornwalia. Za Kornwalią jest już tylko ocean To miejsce, w którym kończy się (lub zaczyna) Anglia – wysunięta najdalej na południowy zachód część największego kraju Zjednoczonego Królestwa. Kornwalia rozciąga się na samym czubku Półwyspu Kornwalijskiego, wzdłuż zachodniego brzegu rzeki Tamar, która stanowi naturalną granicę z hrabstwem Devon. Od strony północnej nie ogranicza jej żaden ląd (najbliżej jest Irlandia), natomiast od strony południowej sąsiaduje z wybrzeżem Francji. Klimat jest przyjemny, z jednym „ale” W porównaniu z położonymi wyżej hrabstwami, Kornwalia odznacza się dość ciepłym i słonecznym klimatem. Zimy są tam łagodne. Śnieg i mróz to zjawiska niemal egzotyczne, może z wyłączeniem terenów wyżynnych w centralnej części półwyspu, gdzie pogoda jest nieco surowsza. Na znacznej powierzchni hrabstwa średnia roczna temperatura zamyka się w przedziale od 9,8 do 12 stopni Celsjusza. Należy jednak podkreślić, że mówimy tu o deszczowej krainie. Jednak w Kornwalii nie pada tak często jak w centralnej i północnej części wybrzeża Wielkiej Brytanii (średnia roczna wynosi od 1051 do 1290 mm). Stosunkowo łagodny klimat Kornwalia zawdzięcza lokalizacji, jednak wiąże się z tym także pewna niedogodność. Silne powiewy są tam regułą, nie wyjątkiem. Te są zasługą wiatru wiejącego od Oceanu Atlantyckiego. Chcąc zwiedzić tę niezwykłą krainę, trzeba to po prostu zaakceptować. Czy warto? Kraina wrzosowisk, łąk, klifów i zabytków techniki Oczywiście, że tak. Kornwalijskie krajobrazy należą do najpiękniejszych w całej Wielkiej Brytanii, a być może nawet w Europie. Długa, bo mierząca ponad 320 km linia brzegowa jest niezwykle urozmaicona. Na oblanym wodami Atlantyku północnym wybrzeżu dominują wysokie klify oraz kamieniste i piaszczyste plaże. Południowe wybrzeże, potocznie nazywane riwierą, jest znacznie łagodniejsze i bardziej osłonięte. Przeważają tam plaże pokryte gruboziarnistym piaskiem. Gdzieniegdzie można też natknąć się na skaliste platformy abrazyjne. Pomiędzy wybrzeżami rozpościerają się rozciągnięte w kierunku równoleżnikowym rozległe płaskowyże, rozdzielone malowniczymi dolinami. Gdzie okiem sięgnąć, rozpościerają się barwne wrzosowiska i zielone, żyzne pastwiska. W odległej przeszłości, między granitowymi masywami a skałami osadowymi zachodziły procesy mineralizacji i metamorfizmu kontaktowego, którym region ten zawdzięcza swoje naturalne bogactwa. Mowa o rudach miedzi, cynku, cyny i ołowiu, które do XX wieku stanowiły podstawę tamtejszej gospodarki. Do dziś pozostały po nich pamiątki w postaci nieczynnych kopalń. Skaza na wspaniałym krajobrazie? Niekoniecznie. To po prostu pamiątka po przemysłowej historii tego pięknego miejsca. Górniczy krajobraz Kornwalii (i sąsiedniego Devonu) został doceniony przez UNESCO i w 2006 roku trafił na listę światowego dziedzictwa. Atrakcje w Kornwalii, czyli coś dla ducha, coś dla ciała Turystyka generuje aż 25 proc. dochodu hrabstwa, jednak musimy podkreślić, że Kornwalia nie należy do najczęściej odwiedzanych zakątków Anglii. Bo gdy wspomnimy, że mowa tu o najuboższym regionie w kraju, owa jedna czwarta w budżecie całkowicie zmienia swój wydźwięk. Próżno szukać tam atrakcji takiego kalibru, jak opactwo westminsterskie. Wielu turystów woli zwiedzić ponure mury Tower of London niż malownicze zakątki południa. Paradoksalnie, działa to na korzyść wszystkich podróżników, którzy bardziej niż turystyczną wrzawę cenią sobie spokój i ciszę. Turystyczne miejsca w Kornwalii Może nie całkiem, bo nawet tam można znaleźć miejsca, które do złudzenia przypominają najpopularniejsze miejscowości nad polskim morzem i inne popularne destynacje. Mowa o zakątkach nastawionych na obsługę przyjezdnych – przeładowanych straganami, sklepami z pamiątkami i lokalami gastronomicznymi ze średniej jakości ofertą, gdzie trzeba sięgać głębiej do portfela. Do takich należy choćby St Ives, jedno z najbardziej turystycznych miast w Kornwalii. Baza noclegowa jest tam bogata, podobnie jak zaplecze gastronomiczne. Pewnie dlatego panuje tam tłok, który właściwie jest nieznany w wielu innych miejscowościach. Co rusz natrafia się na smażalnię ryb i wszelkiego rodzaju budki i kramy. Czy to oznacza, że najlepiej z góry skreślić to miasto? Niekoniecznie. Każdy, kto dobrze czuje się w takiej atmosferze, będzie zachwycony tamtejszymi widokami. Trudno oprzeć się wrażeniu, że nieco przereklamowany jest też Land’s End – cypel będący najdalej wysuniętym na zachód punktem Anglii i przy okazji spory ośrodek turystyczny. Bardziej niż na podziwianie nadmorskiej natury, miejsce to jest nastawione na wakacyjne rozrywki. Kameralne miasteczka i wsie Ci, którzy bardziej od nastawionych na zysk atrakcji cenią sobie spokój, nie będą zawiedzeni. Wystarczy obrać kurs na wieś Tintagel, która znajduje się na przeciwległym biegunie od wymienionych wyżej miejsc. W niewielkiej, niezwykle urokliwej miejscowości panuje senne atmosfera. Działa tam kilka sklepów i restauracji, ale to wszystko. Można tam skosztować prawdziwej regionalnej kuchni i cieszyć się absolutnym spokojem. Nad samym wybrzeżem, na malowniczym klifie, znajdują się ruiny zamku Tintagel. Po warowni nie zostało zbyt wiele, ale warto odwiedzić to miejsce dla samej legendy. Podobno to właśnie tam urodził się król Artur. Kolejna ciekawa miejscowość to rybacka wioska Port Isaac. Tamtejsze restauracje i kawiarnie są niezwykle klimatyczne, a plaża oferuje widok na port. Podobna atmosfera panuje w Mevagissey, jednak nie można oprzeć się wrażeniu, że ta wioska jest nieco bardziej nastawiona na przyjmowanie turystów. W opozycji do Land’s End stoi Lizard Point, czyli najdalej wysunięty na południe fragment Anglii. Główną atrakcją tego miejsca (poza nastrojową latarnią morską) są wijące się kilometrami ścieżki hikingowe. Osoby nastawione na aktywny wypoczynek będą zachwycone. Nie można nie wspomnieć o krajobrazach. Tamtejsze klify prezentują się zachwycająco. Nie można nie wspomnieć o sąsiadującej z Marazionem wysepce St Michael’s Mount, na którą prowadzi przesmyk o długości ponad 360 m. Największą atrakcją tego miejsca są ogrody i zamek z kaplicą. Atmosfera tego miejsca zachęca do spędzenia tam całego dnia. Niezwykły amfiteatr W Kornwalii znajduje się jeden z najniezwyklejszych amfiteatrów. Mowa o Minack Theatre w Porthcurno. Na czym polega niezwykłość tego miejsca? Wykuto je w skale, a widzowie mają widok nie tylko na przedstawienie, ale także na ocean. Wspaniałe ogrody botaniczne Kolejnym miejscem, które warto odwiedzić, jest ogród botaniczny Projekt Eden. Jego zasadnicza część składa się z przepuszczających światło kopuł. Ogród podzielono na dwie części – biom tropikalny wilgotny i biom tropikalny suchy. Ten pierwszy jest uznawany za największą szklarnię świata. Hoduje się tam rośliny klimatu tropikalnego. W biomie suchym rosną okazy ze strefy podzwrotnikowej. Kilka kilometrów dalej znajduje się kolejna atrakcja dla miłośników przyrody. Zaginione Ogrody Heliganu bardziej przypadną do gustu wszystkim, którzy wolą spacerować na świeżym powietrzu. Inne atrakcje Kornwalii Każdy, kto chce poznać historię regionu, powinien zdecydować się na przejażdżkę zabytkowymi liniami kolejowymi. Miłośnicy turystyki pieszej będą zachwyceni biegnącym wzdłuż linii brzegowej szlakiem South West Coast Path. Coś dla siebie znajdą także ci, którzy wolą przemieszczać się na dwóch kołach. Szlak Camel Trail nie jest bardzo wymagający, ale fragment krajowej drogi rowerowej nr 3 zapewnia podjazdy, które wyciskają siódme poty z rowerzysty. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wybierasz się do Wielkiej Brytanii? Bez tego zezwolenia nie polecisz
Polacy podróżujący do Wielkiej Brytanii muszą spełnić nowy, cyfrowy wymóg. Bez tego dokumentu nie wejdziesz nawet do samolotu. Sprawdź, co dokładnie się zmienia.
Spis treści: Nowe zasady wjazdu do Wielkiej Brytanii Po co Brytyjczykom ETA? Czasy, kiedy do Wielkiej Brytanii można było polecieć jedynie z paszportem lub dowodem osobistym, minęły bezpowrotnie. Od 2 kwietnia 2025 r. obywatele Unii Europejskiej muszą dodatkowo posiadać cyfrowe zezwolenie na wjazd – tzw. ETA (Electronic Travel Authorisation). Dokument ten wymagany jest również podczas krótkich przesiadek w brytyjskich portach lotniczych. Nowe zasady wjazdu do Wielkiej Brytanii ETA obowiązuje osoby, które nie potrzebują tradycyjnej wizy, a chcą wjechać do Wielkiej Brytanii w celach turystycznych, biznesowych, edukacyjnych lub tranzytowych na okres nie dłuższy niż sześć miesięcy. Co istotne, obowiązek ten dotyczy wszystkich – również dzieci i niemowląt. Każdy podróżny musi posiadać własną, indywidualną autoryzację, choć wniosek może złożyć w jego imieniu np. członek rodziny. Wniosek o wydanie ETA składa się online – przez oficjalną stronę rządową lub za pomocą aplikacji mobilnej dostępnej na urządzenia z systemem iOS i Android. Sam proces trwa około 20 minut i jest stosunkowo prosty, choć wymaga wcześniejszego przygotowania. Należy załączyć zdjęcie paszportu (strony z danymi osobowymi), selfie oraz krótki filmik służący weryfikacji biometrycznej. Dodatkowo aplikant odpowiada na pytania dotyczące swojej tożsamości, planu podróży i ewentualnych wcześniejszych wizyt na terenie Wielkiej Brytanii. Po przesłaniu formularza decyzja o przyznaniu ETA zapada zazwyczaj w ciągu trzech dni roboczych. W wyjątkowych przypadkach procedura może się wydłużyć, dlatego zaleca się składanie wniosku z odpowiednim wyprzedzeniem – najlepiej na co najmniej tydzień przed planowaną podróżą. Koszt uzyskania ETA wynosi 16 funtów brytyjskich, czyli około 80 zł. Opłata ta jest bezzwrotna, niezależnie od wyniku rozpatrzenia wniosku. Po co Brytyjczykom ETA? ETA jest ważna przez dwa lata od daty zatwierdzenia lub do momentu wygaśnięcia paszportu, z którym została powiązana – w zależności od tego, co nastąpi wcześniej. Zezwolenie umożliwia wielokrotne przekraczanie granicy w tym okresie, ale każdy pobyt nie może przekraczać sześciu miesięcy. Brak ważnej ETA może skutkować odmową wejścia na pokład samolotu lub niewpuszczeniem na teren Wielkiej Brytanii. Warto więc przed podróżą dokładnie sprawdzić, czy wszystkie dokumenty są aktualne i zgodne z nowymi wymogami. Wprowadzenie systemu ETA to część szerszego programu modernizacji brytyjskiego systemu granicznego. Celem zmian jest zwiększenie bezpieczeństwa, skuteczniejsza kontrola nad ruchem migracyjnym oraz przyspieszenie procesów odprawy na granicach. Podobne rozwiązania od lat funkcjonują m.in. w Stanach Zjednoczonych (ESTA), Kanadzie (eTA) czy Australii. W najbliższych latach także Unia Europejska planuje wdrożenie podobnego systemu – ETIAS. Źródło: gov.uk Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Pod miastem odkryto nieznane tunele. Ich liczba dochodzi do blisko tysiąca
Pod angielskim miastem Nottingham znajdują się setki tuneli wykutych w piaskowcu. Wiele z nich powstało już w średniowieczu. Niedawno odkryto kolejne. Jaka była ich funkcja?
Spis treści: Podziemne miasto w Nottingham Tuneli jest więcej, niż sądzono Jedną z największych atrakcji turystycznych Nottingham jest „Miasto jaskiń”. W ten sposób reklamowany jest system tuneli wykuwanych w piaskowcu przez setki lat. Do XIX wieku były to domostwa biednych mieszkańców miasta. Podziemne miasto w Nottingham Ale funkcje tuneli były i nadal są różne. Pierwsze wzmianki o jaskiniach pochodzą z IX wieku, kiedy to walijski biskup Asser nazwał Nottingham „Tig Guocobauc”, co w starobrytyjskim oznaczało „dom jaskiń” lub „miejsce wielu jaskiniowych mieszkań”. W XV wieku znajdowała się tam jedyna znana w Wielkiej Brytanii podziemna garbarnia. Niektóre jaskinie służyły jako tajne miejsca spotkań, a nawet do prowadzenia nielegalnej działalności. Ze względu na stałą, niską temperaturę, jaskinie idealnie nadawały się do przechowywania piwa i wina. Wiele starych pubów w Nottingham nadal posiada i wykorzystuje w ten sposób podziemne tunele. Natomiast w okresie II wojny światowej ludność cywilna chroniła się tam przed niemieckimi nalotami. Tuneli jest więcej, niż sądzono Do tej pory naukowcy mówili o ponad 800 tunelach pod Nottingham. Teraz poinformowano o odkryciu kolejnych. Archeolog Scott Lomax przekazał, że jest ich co najmniej 924. – Jestem przekonany, że w ciągu najbliższego roku będziemy mogli powiedzieć, że Nottingham ma ponad 1000 jaskiń reprezentujących 1000 lat historii – przekazał badacz cytowany przez „Heritage Daily”. Kiedy urząd miejski w Nottingham rozpoczął dokumentację jaskiń w 2009 roku, naliczono ich wówczas zaledwie 425. Jak widać, w ciągu kilkunastu lat ta liczna podwoiła się, a wygląda na to, że odkryć będzie jeszcze więcej. Część z nich zostało zniszczonych na skutek działalności w XX wieku. Najnowsze odkrycie jaskini miało miejsce podczas prac drogowych. Tunel ma 17 metrów długości i 4 metry szerokości, a dostęp do niej odbywał się przez okrągły w planie szyb. – Te najnowsze odkrycia jeszcze bardziej umacniają reputację Nottingham jako miasta o największej liczbie jaskiń w Europie, którego unikalne podziemia oferują wgląd w życie [ludzi – przyp. red.] od czasów średniowiecza – podkreślił Lomax. Źródło: Heritage Daily Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Spacer dinozaurów zaklęty w kamieniu. Niezwykłe odkrycie w Szkocji
Dwie ponad dwunastometrowe ścieżki dinozaurów odkryli naukowcy na Wyspie Skye w Szkocji. Największe odciski łap mają ponad pół metra długości i pochodzą sprzed około 167 mln lat.
Spis treści: Zagłębie dinozaurzych śladów w Szkocji Jakie ślady odkryto w Szkocji? Na zwiedzających muzea historii naturalnej spore wrażenie robią kości i szkielety dinozaurów. Te jedne z największych zwierząt lądowych przemierzały Ziemię od 245 do 66 mln lat temu. Co ciekawe, czasem badacze natykają się na coś tak ulotnego, jak odciski ich wielkich łap. Zagłębie dinozaurzych śladów w Szkocji Zespół badaczy kierowany przez Tonego Blakesley’ego z Uniwersytetu Edynburskiego poinformował właśnie na łamach czasopisma „PLOS One” o odkryciu ponad 130 śladów po wędrówkach dinozaurów. Znalezisko pochodzi z Prince Charles’s Point na Wyspie Skye w zachodniej Szkocji. Nie są to tylko pojedyncze odciski należące do różnych osobników. Zachowały się też dwie ponad dwunastometrowe ścieżki. W czasach, gdy te wielkie zwierzęta przemierzały Szkocję, znajdowała się tam subtropikalna laguna. Ślady odciśnięte zostały na jej piasku. Jakie ślady odkryto w Szkocji? Zachowane w piaskowcu odciski łap dinozaurów mają od 25 do 60 cm. Występują w dwóch odmianach: trójpalczaste ślady pozostawione przez dwunożne, mięsożerne teropody; bardziej zaokrąglone ślady wykonane przez czworonożne, długoszyje zauropody. Na podstawie porównań z poprzednimi znaleziskami, najbardziej prawdopodobnymi twórcami śladów są megalozaury (z łac. wielki jaszczur), czyli osiągające wagę tony mięsożerne dinozaury. Ciekawostką jest fakt, że jest to pierwszy rodzaj dinozaura opisany w sposób naukowy. Należy do rodziny teropodów – dwunożnych, mięsożernych dinozaurów o trójpalczastych łapach. View oEmbed on the source website W Prince Charles’s Point były też ślady należące do cetiozaurów (z łac. wielorybi jaszczur), czyli roślinożernych dinozaurów o wielkości wielorybów. Naukowcy szacują, że ich długość sięgała 18 metrów, a cechą szczególną były długie szyje i małe głowy. – Odciski łap w zapewniają fascynujący wgląd w zachowania i rozprzestrzenienie środowiskowe mięsożernych teropodów i roślinożernych zauropodów z długimi szyjami w ważnym okresie ich ewolucji. Na Skye dinozaury te wyraźnie preferowały płytkie środowiska lagunowe nad odsłoniętymi równinami błotnymi – zaznaczają naukowcy. Odkrycie tych śladów nie jest zaskoczeniem dla badaczy, bo wcześniej namierzono na Wyspach Brytyjskich ich szczątki kostne. Źródło: PLOS One Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Odkryto największą budowlę z epoki wikingów w Anglii. Ma tysiąc lat
Obszerny budynek z epoki wikingów, o powierzchni większej niż kort tenisowy, odkryli archeolodzy na farmie w północno-zachodniej Anglii. Była to część posiadłości należąca do lokalnego wodza lub króla.
Spis treści: Zagadkowa budowla z czasów średniowiecza Starsza niż sądzono. Największa budowla z czasów wikingów Czyją własnością była farma? Wciąż są znaki zapytania Historia Anglii jest ściśle związana z wojowniczymi Skandynawami. Wikingowie po raz pierwszy przybyli na wyspę pod koniec VIII wieku. Zapoczątkowało to okres kilkusetletnich zmagań o władzę z najeźdźcami. W 865 roku grupa wojowników z Danii podbiła kilka angielskich królestw. Anglosasom udało się wyprzeć Duńczyków w 954 r., ale nie na długo. W pierwszej połowie XI wieku Anglią władał duński król, Knut Wielki. W 1066 roku potomkowie Skandynawów zamieszkujący Francję – Normanowie – podbili wyspę. Zagadkowa budowla z czasów średniowiecza To właśnie z tych burzliwych czasów przełomu tysiącleci pochodzi najnowsze odkrycie angielskich archeologów. W 2022 roku badacze analizowali zdjęcia satelitarne pól uprawnych należących do High Tarns Farm w miejscowości Silloth. Wśród zbóż dostrzegli zarysy wielkiej konstrukcji. Początkowo sądzili, że są to zabudowania farmy związanej z pobliskim klasztorem założonym około 1200 roku – to ich poszukiwali. Te przypuszczenia zweryfikowano dopiero w czasie wykopalisk, które przeprowadziła organizacja Grampus Heritage and Training Limited pod kierunkiem Marka Grahama. Budowla jest faktycznie spora. Ma 50 m długości i 15 m szerokości w najszerszym miejscu. Archeolodzy byli zaskoczeni jej rozplanowaniem – nie pasowało do koncepcji na temat założenia związanego z cysterskim klasztorem. Kropkę nad i postawiły dopiero wykopaliska przeprowadzone w 2024 roku. Wzięło w nich udział kilkudziesięciu wolontariuszy. Tak szeroko zakrojone prace przyniosły zaskakujące rezultaty. Starsza niż sądzono. Największa budowla z czasów wikingów Okazało się, że była to budowla słupowa – po palach zachowały się doły. Wnętrze było podzielone na trzy części, bo wzdłuż dłuższej osi biegły dwa rzędy słupów, które wspierały dach. Budynek nie był prostokątny, ale obły w planie. Na razie zbadano jego centralną część, ale ze względu na działalność rolniczą nie znaleziono wewnątrz żadnych zabytków. – Tak duży budynek mógł być wielofunkcyjny i do pewnego stopnia podzielony, dlatego mamy nadzieję, że w przyszłości uda nam się zbadać jego północną i południową część – przekazali badacze National Geographic Polska. Pobrano próbki materiału organicznego i wykonano datowanie radiowęglowe. Okazało się, że konstrukcję wzniesiono na przełomie X/XI wieku. Zatem nie jest w żaden sposób związana z cysterskim klasztorem Holme Cultram – powstała znacznie wcześniej. Zdaniem badaczy, jest to największa budowla z epoki wikingów, jaką odkryto i odkopano w Wielkiej Brytanii. To znalezisko cieszy badaczy Kumbrii, bo istnieje bardzo niewiele namacalnych śladów z tego okresu w formie budowli. Ślady wpływów wikińskich zachowały się za to w formie nazw miejsc, dialektów i pochówków. – Znaczenie tego odkrycia, rzucającego światło na wczesne średniowiecze i strukturę społeczną w wiejskiej Kumbrii i szerzej, jest trudne do przecenienia – podkreślają badacze. Czyją własnością była farma? Wciąż są znaki zapytania Do obszernej budowli przylegał dół do produkcji węgla drzewnego i miejsce do suszenia zboża – zachowały się ziarna zwęglonego owsa. Ta druga instalacja uzyskała szerokie datowanie – od 990 do 1180 r. Może to oznaczać, że powstała trochę później niż sąsiadująca budowla, która z pewnością pochodziła z przełomu X i XI wieku. Najbardziej prawdopodobne jest, że kompleks ten stanowił centrum wczesnośredniowiecznego folwarku. Zagadką jest, do kogo należała ta farma. Na razie nie udało się znaleźć artefaktów, które by dały jednoznaczną odpowiedź. Należy pamiętać, że były to czasy walk z najeźdźcami ze Skandynawii i władza przechodziła z rąk do rąk. Jednak forma założenia może wskazywać na jego związek z wojowniczymi Duńczykami, bo podobnie rozplanowane farmy znane są ze Skandynawii w tym czasie. Kumbria była najeżdżana przez wikingów od IX wieku, więc ich wpływy nie powinny zaskakiwać. Archeolodzy sugerują, że farma należała do wodza lub króla. Niestety, na temat tego regionu Anglii z tych czasów mamy bardzo mało danych historycznych. Może dalsze wykopaliska rzucą nowe światło na burzliwy okres dziejów tego hrabstwa? Źródło: Grampus Heritage & Training Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.