W Afryce zaczyna się okres harmattanu. Niewiele osób wie, czym jest to niezwykłe zjawisko
Harmattan od wieków budzi respekt wśród mieszkańców Afryki Zachodniej. To zjawisko, które potrafi zmienić rytm dnia, wpłynąć na zdrowie i sparaliżować całe miasta, a jednocześnie pozostaje mało znane poza regionem. Co kryje się za zjawiskiem, którego nadejście budzi jednocześnie niepokój i fascynację?
Już za kilka dni do polskich kin trafi dokument „Gdy powieje harmattan” – poruszająca opowieść o 25-letniej Barbarze mieszkającej w Akrze, stolicy Ghany. Jako ośmioletnie dziecko została oddana do pracy, tak jak tysiące dzieci w tej części świata. Dziś jest pewna siebie i silna, ale jej odwaga znika w jednej chwili, gdy nad horyzontem pojawia się harmattan. Tytułowy wiatr staje się w filmie zarówno symbolem, jak i realnym zagrożeniem. Czym właściwie jest i dlaczego jego nadejście budzi tak silne emocje? Gdzie i kiedy pojawia się harmattan? Charakterystyczny wiatr Afryki Zachodniej Harmattan pojawia się każdego roku w Afryce Zachodniej między końcem listopada a połową marca, kiedy nad centralną Saharą umacnia się rozległy obszar wysokiego ciśnienia, a strefa międzyzwrotnikowej konwergencji przesuwa się nad Zatokę Gwinejską. Różnica ciśnień sprawia, że z północnego wschodu zaczyna napływać wyjątkowo suchy, chłodny wiatr niosący ogromne ilości pyłu – to właśnie on nadaje nazwę całej porze roku. Przemieszczając się przez Saharę, harmattan unosi drobne cząstki piasku i pyłu o średnicy często zaledwie kilku mikrometrów, tworząc mętne, jednolite niebo i sprawiając, że zjawisko obejmuje setki kilometrów. W regionach takich jak Ghana, Nigeria, Burkina Faso czy Wybrzeże Kości Słoniowej niebo w tym okresie traci wyraziste barwy: słońce świeci przez mleczną, gęstą zawiesinę, a horyzont wydaje się zamglony nawet przy bezchmurnej pogodzie. Dni bywają gorące – temperatury sięgają 30-35°C, ale wraz z zachodem słońca powietrze gwałtownie się wychładza, a w niektórych częściach Sahelu (strefy przejściowej między Saharą a sawanną) temperatura potrafi spaść do 9°C. Jednocześnie wilgotność powietrza obniża się do poziomu niespotykanego w innych porach roku, nierzadko spadając poniżej 5%. To właśnie ta ekstremalna suchość sprawia, że harmattan określa się czasem mianem „wiatru doktora”: jego chłodny i pozbawiony wilgoci charakter wyraźnie odróżnia go od gorącego, dusznego powietrza monsunowego. Co istotne, w najintensywniejszych dniach harmattan może prowadzić do formowania rozległych chmur pyłu i znacznych fal piasku, które nadciągają nad miasta niczym pustynna mgła, zmieniając krajobraz i rytm dnia całych społeczności. Wpływ harmattanu na ludzi, miasta i klimat Gdy harmattan osiąga pełną siłę, jego skutki odczuwalne są w całej Afryce Zachodniej – od zdrowia mieszkańców, przez funkcjonowanie miast, po sytuację gospodarczą regionu. Pył unoszony przez wiatr potrafi obniżyć widoczność do kilkudziesięciu metrów, co regularnie paraliżuje transport lotniczy. Linie lotnicze w Nigerii, Ghanie czy Burkina Faso odwołują i przekierowują loty, generując straty liczone w milionach dolarów rocznie, a komunikaty służb meteorologicznych stają się w tym okresie integralną częścią świątecznego i noworocznego kalendarza. Pył zawieszony w powietrzu wpływa jednak przede wszystkim na zdrowie. Badania z 2024 roku wskazują, że ekspozycja na drobne cząstki saharyjskiego pyłu zwiększa śmiertelność niemowląt i małych dzieci, a u tych, które przeżyją, pozostawia długotrwałe konsekwencje dla układu oddechowego. U dorosłych harmattan prowadzi do zaostrzeń astmy, nawracających infekcji górnych dróg oddechowych, podrażnienia oczu i skóry, a wyjątkowo niska wilgotność powoduje krwawienia z nosa, pękanie naskórka oraz odwodnienie. Skutki środowiskowe również są dotkliwe. Suche powietrze wysusza roślinność, prowadząc do obumierania gałęzi drzew, zwiększonego ryzyka pożarów buszu i degradacji gleby. Jednocześnie chmury pyłu rozpraszają promieniowanie słoneczne, wywołując charakterystyczną mgłę, która potrafi utrzymywać się przez wiele dni, ograniczając produkcję rolną i zagrażając zwierzętom hodowlanym. Naukowcy zwracają uwagę, że przyszłość zjawiska może przynieść kolejną zmianę: prognozy wskazują na spadek emisji pyłu znad Sahary w nadchodzących dekadach. Choć będzie to oznaczać mniejsze obciążenie dla zdrowia mieszkańców, paradoksalnie może doprowadzić do ocieplenia tropikalnego Atlantyku, a w konsekwencji – sprzyjać częstszemu powstawaniu silnych huraganów. Harmattan pozostaje więc zjawiskiem, którego wpływ wymyka się prostym ocenom, bo choć wpływa na codzienne życie mieszkańców regionu, to jednocześnie współtworzy procesy zachodzące w globalnym klimacie. Źródła: World Meteorological Organization, Dateline Health Africa Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Melissa dotarła na Jamajkę jako huragan 5 kategorii. Jak rodzą się najgroźniejsze huragany?
Co roku nad Atlantykiem rodzi się średnio 12 burz tropikalnych, z których połowa przekształca się w huragany. To właśnie jeden z nich – Melissa – uderzył w Jamajkę z niszczycielską siłą wiatru sięgającą w porywach 400 km/h. Według pierwszych oficjalnych ustaleń władz zginęło ponad 30 osób, a eksperci mówią o najpotężniejszym huraganie roku. Jak powstają żywioły o tak ogromnej mocy?
Spis treści: Od cyklonu do huraganu Jak zbudowany jest huragan? Warunki powstawania huraganów Skala siły huraganów Aby doszło do utworzenia się huraganu, musimy wyjść od tzw. cyklonu tropikalnego. Jest to wirujący, niskociśnieniowy układ pogodowy, który zawiera zorganizowane burze (chmury burzowe), ale nie posiada frontów atmosferycznych, czyli granic oddzielających masy powietrza o różnych gęstościach. Od cyklonu do huraganu Według definicji, kolejne zmiany wymusza prędkość wiatru. Cyklony tropikalne, których maksymalna prędkość wiatru przy powierzchni nie przekracza 63 km/godz., nazywane są depresjami tropikalnymi. Jednak, gdy prędkość wiatru przekroczy wspomniane 63 km/godz., układ zostaje zakwalifikowany jako burza tropikalna. Jeśli maksymalna prędkość wiatru burzy tropikalnej osiągnie 119 km/godz., układ zostaje sklasyfikowany jako huragan. Dla porównania najsilniejsze wiatry wiejące w Polsce, jak np. Orkan Ksawery z 2013 r., dochodziły w porywach do 147 km/godz. Każdego roku na Atlantyku, Morzu Karaibskim i w Zatoce Meksykańskiej powstaje średnio 10–12 burz tropikalnych. Wiele z nich nie dociera do lądu. Sześć z nich zwykle osiąga siłę huraganu. W przeciętnym trzyletnim okresie około pięć huraganów uderza w wybrzeże USA – od Teksasu po Maine. Dwa z nich to zwykle huragany dużej mocy (z wiatrami powyżej 177 km/godz.). Typowy huragan ma szerokość około 480 km, choć wielkość ta może znacznie się różnić. Aby to sobie lepiej zobrazować „szerokość” Polski licząc od najbardziej oddalonych punktów, to 689 km. Jak zbudowany jest huragan? Oko huraganu to stosunkowo spokojny i bezchmurny obszar o średnicy około 32–64 km). Dalej znajduje się tzw. eyewall – ściana oka, która składa się z gęstych chmur zawierających najsilniejsze wiatry w całym systemie. Zewnętrzne pasma deszczowe (rainbands), często niosące wiatry huraganowe lub sztormowe, tworzą gęste linie burz rozciągające się od 80 do 480 km długości. Wiatry te mogą sięgać do 40 km od centrum w małych huraganach i ponad 240 km w dużych. Prędkość i trajektoria huraganu zależą od złożonych interakcji między oceanem a atmosferą, w tym obecności lub braku innych układów pogodowych. Ta złożoność sprawia, że dokładne prognozowanie ich ruchu i intensywności jest trudne. Co ciekawe, najniebezpieczniejsza jest prawa strona huraganu (patrząc w kierunku jego ruchu). To właśnie ona przynosi największe fale sztormowe, najsilniejsze wiatry i zwiększone ryzyko tornad. Warunki powstawania huraganów Podstawowym warunkiem powstawania huraganów jest temperatura wód oceanicznych, która musi osiągnąć wartość powyżej 26°C. Poniżej tej granicy huragany nie powstają lub szybko słabną, jeśli przesuną się nad chłodniejsze wody. Podkreślmy jednak, że temperatury oceanów w tropikalnym wschodnim Pacyfiku oraz w tropikalnym Atlantyku regularnie przekraczają ten próg. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/przejscie-dwoch-cyklonow-moze-dokonac-zniszczen-porownywalnych-z-huraganem-katrina-fot-getty-images-6547d75.jpeg" width="1024" height="683" alt="Przejście dwóch cyklonów może dokonać zniszczeń porównywalnych z huraganem Katrina (fot. Getty Images)" title="Przejście dwóch cyklonów może dokonać zniszczeń porównywalnych z huraganem Katrina (fot. Getty Images)" /> Koniecznym czynnikiem jest również odpowiednia odległość od równika. Bez obrotu Ziemi i wynikającej z tego siły Coriolisa huragany nie mogłyby się tworzyć. Siła Coriolisa jest najsilniejsza przy biegunach, a najsłabsza przy równiku – dlatego huragany nie mogą powstać w pasie 5° szerokości geograficznej od równika. Siła Coriolisa powoduje, że obszary niskiego ciśnienia wirują przeciwnie do ruchu wskazówek zegara na półkuli północnej i zgodnie z ruchem wskazówek zegara na półkuli południowej. Trzecim koniecznym warunkiem powstania huraganu jest obecność nasyconego gradientu spadku temperatury (lapse rate) w pobliżu centrum rotacji burzy. Zapewnia to intensywne uwalnianie ciepła utajonego. Huragany są burzami z ciepłym jądrem – ich energia pochodzi z kondensacji pary wodnej, która unosi się konwekcyjnie wokół ściany oka. Gradient ten musi być niestabilny, aby powietrze mogło dalej się unosić i kondensować. Jednym z najważniejszych warunków powstania huraganów jest niski pionowy uskok wiatru (wind shear), szczególnie w górnych warstwach atmosfery. Uskok to zmiana prędkości wiatru wraz z wysokością. Silne wiatry na dużych wysokościach niszczą strukturę burzy, przesuwając ciepłe powietrze znad oka i ograniczając pionowy rozwój konwekcji. Huragany nie powstają przy zbyt silnym uskoku wiatru. Innym istotnym czynnikiem jest wysoka wilgotność względna od powierzchni ziemi do środkowych warstw atmosfery. Suche powietrze w tych warstwach hamuje rozwój huraganu na dwa sposoby. Po pierwsze, powoduje parowanie kropelek wody, co obniża temperaturę i osłabia strukturę ciepłego jądra huraganu. Po drugie, może prowadzić do powstania inwersji pasatowej – warstwy ciepłego i suchego powietrza w środkowej troposferze, która działa jak „pokrywa”, hamując rozwój głębokiej konwekcji. Ostatnim warunkiem jest obecność tropikalnej fali (tropical wave). Huragany na Atlantyku często zaczynają się jako kompleks burzowy przemieszczający się znad Afryki i rozwijający się w tzw. falę środkowotroposferyczną. Jeśli fala ta napotka sprzyjające warunki opisane powyżej, może rozwinąć się w burzę tropikalną lub huragan. Na wschodnim Pacyfiku huragany mogą powstać z takiej fali lub z tzw. strefy monsunowej. Skala siły huraganów Do oceny siły huraganów służy skala Saffira-Simpsona, która przypisuje huraganowi kategorię od 1 do 5 – w zależności od maksymalnych utrzymujących się prędkości wiatru. Im wyższa kategoria, tym większy potencjał zniszczeń. Kategoria 1 Wiatry o prędkości 119–153 km/godz. Uszkodzenia obejmują głównie drzewa, krzewy i źle zamocowane obiekty. Kategoria 2 Wiatry o prędkości 154–177 km/godz. Uszkodzenia obejmują dachy, drzwi i okna, a także niektóre drzewa mogą zostać wyrywane z korzeniami. Kategoria 3 Wiatry o prędkości 178–208 km/godz. Uszkodzenia obejmują poważniejsze uszkodzenia budynków, szczególnie te słabo zbudowane, oraz powodzie przybrzeżne. Kategoria 4 Wiatry o prędkości 209–251 km/godz. Uszkodzenia obejmują rozległe zniszczenia budynków, poważne uszkodzenia dachów i ścian, oraz głębokie powodzie przybrzeżne. Kategoria 5 Wiatry o prędkości 252 km/godz. i więcej. Uszkodzenia obejmują całkowite zniszczenie budynków, ewakuację całych obszarów i głębokie powodzie przybrzeżne. Sezon huraganowy rozpoczyna się 1 czerwca i kończy 30 listopada, chociaż huragany mogą – i czasem się zdarzają – występować poza tym okresem. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Gorący wiatr z czarnej dziury uchwycony po 50 latach obserwacji. Co naukowcy o nim wiedzą?
Sagittarius A* to znajdująca się w centrum Drogi Mlecznej czarna dziura o masie około 4 mln mas Słońca. Okazuje się, że posiada dysk akrecyjny emitujący gorący wiatr. Według naukowców energia potrzebna do wytworzenia takiego strumienia odpowiada energii około 25 000 Słońc. O czym nam to mówi?
Od 100 lat, czyli odkąd Harlow Shapley i inni astronomowie zaczęli badać rozmieszczenie gwiazd w Drodze Mlecznej, które wskazało na istnienie masywnego centrum galaktyki, nieustannie próbujemy poznać jak najwięcej parametrów tego miejsca. W 1974 roku Bruce Balick i Robert Brown zidentyfikowali bardzo zwarte źródło fal radiowych w samym środku Drogi Mlecznej i nazwali je Sagittarius A*. Sagittarius, ponieważ jest to łacińska nazwa konstelacji Strzelca, w której kierunku znajduje się centrum Drogi Mlecznej. Nobel i supermasywna czarna dziura Niemal pół wieku później, konkretnie w latach 1990–2000 Andrea Ghez (UCLA) i Reinhard Genzel (Max Planck Institute) wykazali, że w centrum Drogi Mlecznej znajduje się obiekt o masie około 4 mln mas Słońca w objętości mniejszej niż Układ Słoneczny, co stanowi najsilniejszy dowód na supermasywną czarną dziurę. Ich praca została w 2020 roku uhonorowana Nagrodą Nobla. Już od lat 70. ubiegłego wieku astronomowie przewidywali, że Sagittarius A* powinien wysyłać gorący wiatr – strumień rozgrzanego gazu i plazmy wydostający się z obszaru wokół czarnej dziury. Sama czarna dziura nie może go generować, ponieważ tzw. horyzont zdarzeń nie wypuszcza niczego, co już wpadło w pułapkę tego grawitacyjnego potwora. Ale wokół supermasywnej czarnej dziury znajduje się tak zwany dysk akrecyjny – gorący wirujący gaz, który po pewnym czasie opada na czarną dziurę, zasilając ją. Zbliżając się do horyzontu zdarzeń gaz rozgrzewa się do temperatury milionów stopni Celsjusza, po czym jonizuje się i emituje promieniowanie rentgenowskie. Część materii zamiast zostać pochłonięta zostaje wyrzucona na zewnątrz właśnie w postaci „wiatru”. Wiatr ten, wyrywając się z dysku akrecyjnego, przyjmuje kształt stożka. Dane z obserwatorium ALMA Właśnie po raz pierwszy udało się coś takiego zaobserwować. Wszystko dzięki pięcioletnim obserwacjom prowadzonym na ALMA (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array), największym na świecie zespole radioteleskopów pracujących w zakresie fal milimetrowych i submilimetrowych. Badania prowadzili Mark Gorski i Elena Murchikova z Northwestern University w Illinois. Zacznijmy od tego, że w porównaniu z wieloma innymi supermasywnymi czarnymi dziurami w centrach galaktyk, Sgr A* jest całkiem spokojna. Nie wyrzuca potężnych dżetów, jak czarne dziury w innych galaktykach, które bywają tak jasne, że widzimy je w bardzo wczesnym Wszechświecie. Jednak wszystkie supermasywne czarne dziury – także Sgr A* – teoretycznie powinny wytwarzać wiatry. Nie udało się go wykryć przez tak długi czas, ponieważ trudno obserwuje się rejon, w którym znajduje się gęsta mieszanina gwiazd, pyłu i gazu. Mieszaninę tę określa się mianem dysku okołojądrowego (CND). Dopiero wieloletnie obserwacje pozwoliły odkryć duże obszary zimnego gazu oraz wyraźny stożek gorącego gazu, który wygląda na poszukiwany od lat 50. XX w. wiatr. Na podstawie zebranych przez ALMA danych badacze stworzyli mapę zimnego gazu znajdującego się w odległości kilku lat świetlnych od Sgr A*. Mapa ta jest aż 100-krotnie dokładniejsza niż wcześniejsze tego typu opisy. Taką precyzję udało się osiągnąć dzięki symulacjom i odjęciu efektu migotania światła emitowanego przez samą czarną dziurę. Stożek gorącego gazu Właśnie na tej mapie badacze dostrzegli wyraźny stożek pozbawiony zimnego gazu. Po zestawieniu danych z emisji rentgenowskiej oba obszary pokryły się niemal idealnie. Obliczyli, że energia potrzebna do wytworzenia takiego strumienia odpowiada energii około 25 000 Słońc. Nie mogły jej wytworzyć pobliskie gwiazdy ani supernowe, co wskazuje, że źródłem musi być sama Sgr A*. Dlaczego jest to istotne? Przede wszystkim pozwala prześledzić ewolucję naszej centralnej supermasywnej czarnej dziury. W tej chwili Sgr A* jest mało aktywna, ale pewne dane sugerują, że niegdyś była bardzo aktywna i zdolna wystrzeliwać wysokoenergetyczne dżety. Właśnie tego typu dżety mogły wpłynąć na utworzenie się tzw. pęcherzy Fermiego, czyli gigantycznych struktur gazowych wypełnionych wysokoenergetycznymi cząstkami i promieniowaniem gamma. W 2010 roku teleskop Fermiego odkrył tego typu struktury rozciągające się na około 25 000 lat świetlnych w górę i w dół od centrum Drogi Mlecznej. Poza tym, jeśli odkrycie potwierdzą kolejne badania, można będzie określić w jakim kierunku materia wpada do czarnej dziury. A to stanowi klucz do lepszego zrozumienia także ewolucji całej naszej galaktyki. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Skąd się bierze wiatr? Ciekawostki o wietrze
Czym jest wiatr? Jak powstaje i skąd się bierze? Jest na to proste naukowe wytłumaczenie. Znają je już dzieci w szkole.
W tym artykule: Skąd się bierze wiatr? Jak powstaje wiatr w Polsce i na świecie? Gdzie wieje wiatr? Dlaczego wieje wiatr? To pytanie zadajemy sobie w szczególnie wietrzne dni, ale przecież wiatr wieje prawie cały czas – tyle że z różną intensywnością. Skąd się bierze wiatr i gdzie na świecie wieje najmocniej? Oto odpowiedzi na najbardziej intrygujące wietrzne pytania. Skąd się bierze wiatr? Głównym napędem dla wiatru jest efekt ogrzewania Ziemi przez Słońce. Energia słoneczna ogrzewa powierzchnię planety, najintensywniej na równiku, co powoduje unoszenie się powietrza. Wznoszące się powietrze tworzy obszar niskiego ciśnienia na powierzchni, do którego zasysane jest chłodniejsze powietrze. Tak najprościej można wytłumaczyć, jak powstaje wiatr. Rozprężające się powietrze wytwarza obszary „wysokiego ciśnienia”, które odpychają otaczające powietrze. Kurczące się powietrze tworzy z kolei strefy „niskiego ciśnienia”. Te wciągają pobliskie powietrze do wewnątrz. Wiatr wieje więc dlatego, że powietrze przemieszcza się z obszarów o wysokim ciśnieniu do tych, w których ciśnienie jest niższe. Oczywiście na kierunek i intensywność wiatru wpływa wiele czynników. Istotne jest też to, że Ziemia ma kulisty kształt i się obraca. To tworzy tzw. efekt Coriolisa. Jego następstwem jest siła boczna powodująca cyrkulację powietrza w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Taki ruch odbywa się wokół obszarów niskiego ciśnienia na półkuli północnej. Z kolei cyrkulacja powietrza zgodnie z ruchem wskazówek zegara zachodzi na półkuli południowej. To tłumaczy, dlaczego prezenterzy pogody często wskazują na obszary wysokiego i niskiego ciśnienia. W końcu to one są odpowiedzialne za przepływ powietrza. Naukowcy twierdzą, że wiatr to naturalny sposób na wyrównywanie różnic w ciśnieniu powietrza. Dla ścisłości: ciśnienie powietrza to siła, jaką powietrze wywiera na to, gdzie się znajduje – na przykład na balon. Ciśnienie powietrza w balonie jest więc wyższe niż na zewnątrz. Dlatego po przekłuciu powłoki powietrze ulatuje. Zjawiska pogodowe La Niña i El Niño będą coraz silniejsze. Co to oznacza dla planety? Najnowsze badania wykazały, że ocieplający się klimat zwiększy siłę oscylacji południowej (ENSO) do 2030 roku. Oznacza to, że już wkrótce ekstremalne zjawiska pogodowe będą jeszcze cz.. Jak powstaje wiatr w Polsce i na świecie? Wiemy już, czym jest wiatr i dlaczego wieje. Ale wiatr wiatrowi nierówny. Różne szerokości geograficzne mają typowe dla siebie wiatry. W Polsce charakterystycznym zjawiskiem jest halny. To wiatr fenowy wiejący w Karpatach Zachodnich, a więc nie tylko w południowej Polsce, ale też w Słowacji i na Węgrzech. Nad morzem z kolei wieje bryza. Wiatr rozróżnia się na bryzę dzienną i nocną. Inne rodzaje wiatrów to: passaty, wiatry układów barycznych, monsuny, wiatry miejscowe, bory, wiatry dolinne i górskie. Wymienione monsuny powinny być dobrze znane osobom podróżującym do Azji. To wiatry wiejące przez pierwsze półrocze od morza, a drugie od lądu. Monsun letni wiatr ciepły i wilgotny. Z kolei monsun zimowy jest suchy i zimny. To cenna informacja przed podróżą do południowej i południowo-wschodniej Azji. W skrajnych sytuacjach wiatr może stanowić zagrożenie. Kiedy? Meteorolodzy odradzają wychodzenie z domu, kiedy wiatr wieje z prędkością powyżej 90-100 km/hm. Wówczas niebezpieczne możne być nawet poruszanie się samochodem. 10 przysłów i powiedzeń o pogodzie. Ile w nich naukowej prawdy? Czy ludowe powiedzenia o pogodzie mogą być prawdziwe? Naukowcy twierdzą, że tak Gdzie wieje wiatr? Zatoka Commonwealthu w Antarktyce oprócz tego, że jest jednym z najbardziej odległych miejsc na Ziemi, jest to również najbardziej wietrzne miejsce, zarówno według Księgi Rekordów Guinnessa, jak i Atlasu National Geographic. Wiatry katabatyczne wieją tam z prędkością dochodzącą do 240 km/h, ze średnią wynoszącą 80 km/h. Inne, bardziej dostępne, wietrzne miejsca na świecie to między innymi: Wellington w Nowej Zelandii, Kansas City w Stanach Zjednoczonych, Baku w Azerbejdżanie. Jeśli chodzi o najmniej wietrzne miejsca na świecie, nie ma rekordzistów. Z zebranych danych wynika jednak, że spośród wszystkich amerykańskich miast najmniejsze szanse na intensywny wiatr są w Oak Ridge w stanie Tennessee. Wiatr wieje tam ze średnią prędkością około 6,5 km/h. O ile nie jesteśmy w miejscu, gdzie rosną drzewa lub stoją wiatraki, nie widzimy wiatru. Powietrze jest przezroczyste dla naszych oczu, ponieważ rozwinęliśmy siatkówki, które są wrażliwe na te same długości fal światła, które przechodzą przez nie. W przeciwnym razie nie widzielibyśmy niczego. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Biały szkwał - co to jest, jak często występuje i jak się zachować w jego trakcie?
Biały szkwał to zjawisko, które sieje autentyczną grozę wśród żeglarzy. Czym jest biały szkwał? Jak często zjawisko to występuje na mazurskich jeziorach i jak w trakcie jego trwania powinni zachować się żeglarze?
W tym artykule: Co to jest biały szkwał? Jak powstaje biały szkwał? Jak często występuje biały szkwał na Mazurach? Biały szkwał: jak się zachować w jego trakcie? Wiatr o niszczycielskiej sile może łatwo zatopić nawet duże jednostki pływające, więc mniejsze jachty są tym bardziej narażone na zniszczenie. Na temat białych szkwałów krąży wiele opowieści. Tego typu zjawiska mają regularnie „nawiedzać” obszar Wielkich Jezior Amerykańskich, ale nie tylko. O białym szkwale często mówi się tez w kontekście Mazur, zwłaszcza po tragicznych wydarzeniach z 21 sierpnia 2007 roku. Czym właściwie jest biały szkwał i czy zjawisko to rzeczywiście występuje w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich? Co to jest biały szkwał? Wbrew pozorom, trudno jednoznacznie zdefiniować zjawisko białego szkwału. Wynika to z faktu, że takie pojęcie nie występuje w „Słowniku meteorologicznym” Polskiego Towarzystwa Geograficznego i Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Żeby wyjaśnić istotę białego szkwału, trzeba posiłkować się zagranicznymi źródłami. Co wskazuje „Słownik meteorologiczny Amerykańskiego Towarzystwa Meteorologicznego”? O białym szkwale należy mówić w sytuacji, w której przed przejściem silnego wiatru na niebie nie można zaobserwować ciemnych, burzowych chmur. Gdy występuje to zjawisko, niebo pozostaje bezchmurne, ewentualnie pojawiają się na nim jasne chmury. Jedynymi zwiastunami białego szkwału są zawieszone w powietrzu krople wody i pokryte białą pianą fale. Ekstremalna pogoda – skąd się bierze? Gwałtowne zjawiska pogodowe zdają się wpisywać na dobre w polski klimat – tegoroczne burze i nawałnice są tego najlepszym dowodem. Są one przede wszystkim następstwem zmian klimatycznych,... Scalając tę definicję do spójnej postaci, biały szkwał to nagły, silny wiatr prowokujący powstawanie mgły unoszonych kropel wody i rozbryzgujących się na biało fal. Jego występowaniu nie towarzyszą ciemne, burzowe chmury. Można więc powiedzieć, że jest to przeciwieństwo czarnego szkwału. To zjawisko jest związane z występowaniem ciemnych chmur i opadów. W meteorologii zachodniej pojawia się też pojęcie mokrego i suchego szkwału. Pierwsze z wymienionych zjawisk to nagły wiatr z towarzyszącymi opadami deszczu, natomiast drugie – nagły wiatr bez opadów deszczu. Jak powstaje biały szkwał? Jak powstaje biały szkwał? Należy zaznaczyć, że „zwykłe” szkwały są lepiej przebadane niż białe. Te towarzyszom zjawiskom związanym z burzami, takimi jak: trąby powietrzne, microbursty, downbursty. Każdy szkwał, także biały, ma związek z występowaniem wirów o poziomej osi obrotu, które obejmują także warstwę powietrza znajdującą się tuż nad ziemią. Gwałtowne wystąpienie silnego wiatru, niemające związku z gradientem ciśnienia, może wynikać z dynamiki przepływającego powietrza. Warstwy charakteryzujące się różną gęstością lub różną prędkością doprowadzają do powstania wirów przenoszących pęd w dół, do samej powierzchni ziemi. Gdy następuje turbulencja czystego nieba, na powierzchnię ziemi także mogą oddziaływać prądy zstępujące. Meteorolodzy wykryli rekordowe „megabłyskawice”. Jedna z nich miała kilkaset kilometrów Naukowcy porównują nowych burzowych rekordzistów do potworów. „Megabłyskawice” rzeczywiście mogą przerazić swoimi rozmiarami. Zdarza się, że biały szkwał jest następstwem odległej burzy. Trzeba bowiem zaznaczyć, że front szkwałowy może przemieszczać się na znaczne odległości od miejsca uformowania. Jak często występuje biały szkwał na Mazurach? Pojęcie białego szkwału przedostało się do powszechnej wiadomości po tragicznych wydarzeniach, do których doszło 21 sierpnia 2007 roku na Mazurach. Trwający ok. 15 minut szkwał wywrócił 60 jachtów i zatopił 15 jednostek. Zginęło wówczas 12 osób. Wszystkie krajowe media błyskawicznie obiegła informacja o zabójczym białym szkwale, należy jednak wyraźnie podkreślić, że w tamtej tragicznej sytuacji, to pojęcie zostało użyte na wyrost. Dane meteorologiczne pozwalają jasno stwierdzić, że feralnego dnia, na dwie godziny przed wystąpieniem gwałtownego wiatru, niebo nad Mazurami przysłoniły szybko rozbudowujące się chmury cumulus congestus. O godzinie 15.00 burza osiągnęła maksymalne nasilenie i objęła cały region. Wraz z potężną burzą wystąpiły gwałtowne prądy zstępujące, które po zderzeniu z powierzchnią ziemi utworzyły front szkwałowy. Stacja meteorologiczna w Mikołajkach zarejestrowała wówczas przyrost prędkości wiatru do 120 km/godz. i wyraźny spadek temperatury (z 28 stopni Celsjusza do 16 stopni Celsjusza). Zobacz Krainę Tysiąca Jezior z lotu ptaka. Te obrazy są niesamowite! Zabieramy was w trzyminutową podróż po Mazurach. Polskim cudzie natury potocznie określanym jako Kraina Tysiąca Jezior. Gwarantujemy – to najpiękniejsze, co dziś zobaczycie. Wyraźny rozwój burzy został potwierdzony przez wielu naocznych świadków. Nie brakuje też nagrań wideo, które obrazują przebieg zdarzeń z 21 sierpnia 2007 roku. To wszystko dobitnie udowadnia, że mazurskiej katastrofy nie można przypisać białemu szkwałowi, a po prostu - szkwałowi. Odpowiadając na postawione wcześniej pytanie, białe szkwały występują na Mazurach bardzo rzadko. Nie da się jednoznacznie oszacować ich częstotliwości, gdyż w kontekście meteorologicznym zjawisko, o którym mowa, jest trudne do zaobserwowania. Relacji żeglarzy nie można rozpatrywać w kategoriach miarodajnych danych. Nazwa „biały szkwał” najczęściej bywa używana bez głębszej analizy występujących zjawisk meteorologicznych. Nie ulega wątpliwości, że na Mazurach, częściej mamy do czynienia ze „zwykłymi” szkwałami. Czyli z silnym wiatrem, który jest poprzedzony wystąpieniem burzy. Biały szkwał: jak się zachować w jego trakcie? Nawet czarny szkwał nie pozostawia wiele czasu na przygotowanie jednostki pływającej na uderzenie silnego wiatru. Biały szkwał jest zjawiskiem bardziej nieprzewidywalnym i gwałtownym, więc praktycznie nie pozostawia załodze większych szans na podjęcie działań wyprzedzających. Na wodzie przez cały czas należy obserwować trwające zjawiska pogodowe i w przypadku wystąpienia jakichkolwiek, nawet nieznacznych sygnałów ostrzegawczych, podjąć kroki zaradcze. Przede wszystkim zamknąć luki i bulaje oraz ograniczyć powierzchnię żagli. Konieczne jest też zabezpieczenie luźnych przedmiotów. Cała załoga, obowiązkowo ubrana w kamizelki ratunkowe, powinna znaleźć się na pokładzie. Jeżeli dojdzie do wywrócenia jednostki, nikt nie może utknąć pod pokładem. W trakcie szkwału należy dostosować żagle do panujących warunków. W kursach na wiatr, zbyt duża powierzchnia doprowadzi do zwiększenia przechyłu i zwiększy obciążenie masztu. Gwałtowne ruchy kadłuba zmniejszą sterowność. Zbyt mała powierzchnia żagli przełoży się na niewystarczającą prędkość jachtu. W warunkach, jakie stwarzają mazurskie jeziora, najlepszym wyjściem w przypadku gwałtownego pogorszenia pogody będzie zrzucenie żagli i uruchomienie silnika. Należy wówczas obrać kurs na najbliższe bezpieczne schronienie, a jeżeli panujące warunki są wyjątkowo niekorzystne, właściwym postępowaniem będzie skierowanie się do najbliższego brzegu. Cud prawdziwy, czyli Warmia i Mazury Najlepszą rekomendacją dla krajobrazu Warmii i Mazur jest miejsce wśród 14 najpiękniejszych regionów na świecie, w ogólnoświatowym konkursie 7 Nowych Cudów Natury. Każdy, kto je odwiedzi... Taka strategia może nie sprawdzić się, gdy prędkość wiatru wzrasta powyżej 8 stopni Beauforta. W takich warunkach, moc silnika często okazuje się niewystarczająca do pokonania fal. Jednostka spalinowa powinna jednak pozostać włączona, gdyż ułatwi utrzymanie właściwej pozycji w trakcie dryfowania, poprawi sterowność i zniweluje ryzyko wystąpienia wywrotki. Rozsądnie będzie skierować się na nawietrzną i ustawić jednostkę prostopadle do fal. Jeżeli dojdzie do wywrócenia jednostki, nie należy do niej odpływać! Nawet jeżeli nie uda się postawić ją do właściwej pozycji, można będzie na niej dryfować (komory wypornościowe powinny utrzymać jacht na powierzchni wody). Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Sztorm: jak powstaje i ile trwa? Kiedy najczęściej występuje na Bałtyku?
Natura potrafi wyzwolić niszczycielską siłę. Czym jest sztorm? Jak powstaje to zjawisko meteorologiczne i jak długo trwa? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Czym jest sztorm? Jak powstaje sztorm? Kiedy są największe sztormy na Bałtyku? Jak długo trwa sztorm? Największe sztormy na świecie – ciekawostka Silny wiatr, wiejący na otwartych zbiornikach wodnych, potrafi wywołać ogromne fale, które zagrażają nie tylko statkom. Sztorm, bo o tym zjawisku mowa, może wedrzeć się w głąb lądu, niszcząc wszystko, co napotka na swojej drodze. W wielu częściach świata występują kataklizmy, które pochłaniają tysiące istnień ludzkich. Huraganowy wiatr, który w porywach może osiągać prędkość 300 km/godz., wysokie na kilkanaście metrów fale, opady deszczu, które ograniczają widoczność tak samo skutecznie, jak gęsta mgła – sztorm to niszczycielskie zjawisko, które stanowi zagrożenie nie tylko na otwartym morzu. Gdy fale sztormowe docierają do wybrzeży, w jednej chwili niszczą wszystko, co stanie im na drodze. Czym jest sztorm? Mówiąc o sztormie, na myśli należy mieć gwałtowny wiatr, wiejący na otwartym akwenie. W wyniku tego zjawiska, dochodzi do piętrzenia i załamywania fal morskich. Towarzyszą temu gwałtowne zmiany ciśnienia atmosferycznego, często także silne opady i gwałtowne burze z licznymi wyładowaniami. Gdy rozpęta się sztorm, zmiany ciśnienia na 100-kilometrowym obszarze mogą przekraczać 5 hPa, a dobowe wahania nierzadko osiągają 40 hPa. Potęga wiatru Wiatr wciąż jeszcze należy do nieposkromionych żywiołów i sprawia meteorologom niespodzianki. Jest jednym z najpotężniejszych zjawisk przyrody a jego potencjał zniszczenia jest ogromny. Według skali opracowanej przez brytyjskiego admirała Francisa Beauforta, o sztormie należy mówić w sytuacji, w której wiatr wieje z minimalną prędkością wynoszącą 63 km/godz. Mamy wówczas do czynienia z 8. stopniem w 12-stopniowej skali. Sztormy osiągające najwyższą wartość są wywołane przez wiatr wiejący z prędkością przekraczającą 120 km/godz. Jak powstaje sztorm? Skąd biorą się tak silne wichury? Za występowanie niszczycielskich zjawisk odpowiada układ niskiego ciśnienia, powstający w momencie spotkania się skrajnych mas powietrza – zimnych, nadciągających z obszarów polarnych, i gorących, które docierają ze strefy podzwrotnikowej. Znaczne różnice temperatur doprowadzają do wystąpienia głębokiego niżu. Im głębszy, tym większa jest różnica ciśnienia w jego obszarze. Tu nic nigdy nie pozostaje takie samo. Magia wybrzeża Wiele osób ma swoje ulubione miejsce nad morzem, ale tak naprawdę wybrzeża zmieniają się cały czas. Nie ma czegoś takiego jak przejście dwa razy po tej samej plaży... Występowanie skrajnej różnicy ciśnienia na małym terenie prowokuje gwałtowny przepływ mas powietrza. W wyniku tarcia wiatru o powierzchnię wody podnosi się jej poziom w okolicy brzegu. Powstają nagony sztormowe, a jeżeli zjawisko to wystąpi równolegle z przypływem, na powierzchni wody wystąpią wysokie fale (przekraczające 10 metrów). Najgwałtowniejsze sztormy są „dziełem” huraganów, tropikalnych cyklonów i tajfunów. W trakcie występowania tych zjawisk, wiatr może osiągać (w porywach) prędkość przekraczającą 300 km/godz. Tak silne podmuchy mogą wywołać fale wysokie na kilkadziesiąt metrów. Niewiarygodne? A jednak! Najwyższa fala, jaką kiedykolwiek zarejestrowały przyrządy pomiarowe, powstała w październiku 2007 roku, w obszarze wschodniego wybrzeża Tajwanu. Tajfun Krosa wywołał sztorm, który osiągnął 12. stopień w skali Beauforta. Jedna z fal, która dotarła do brzegu, osiągnęła wysokość przekraczającą 32 metry! Kiedy są największe sztormy na Bałtyku? Istnieją miejsca na Ziemi, gdzie sztormowy wiatr wieje nieustannie. Jednym z nich jest tzw. „strefa ryczących czterdziestek”, czyli pas wód oceanicznych okalających półkulę południową między 40. a 50. stopniem szerokości geograficznej. To strefa niskiego ciśnienia, w której występują liczne cyklony. Fale osiągają tam wysokość dochodzącą do 20 metrów. Lodowata woda i sztormowe fale, czyli surfing na Bałtyku Surfing to nie tylko Hawaje, kolorowe szorty i opaleni długowłosi blondyni – piszą entuzjaści tego sportu na Bałtyku. Morze Bałtyckie jest znacznie spokojniejsze, jednak nie oznacza to, że nad Bałtykiem nie występują sztormy. Najpotężniejsze występowały w XIII i XIV stuleciu, czyli tuż przed nastaniem trwającego do 1850 roku okresu Małej Epoki Lodowcowej. Niszczycielskie sztormy występowały też na przełomie XIX i XX wieku. Jeden z najpotężniejszych sztormów, które dotknęły polskie wybrzeże, rozpętał się w październiku 1964 roku. Wówczas, wiatr osiągał prędkość dochodzącą do 162 km/godz. Bałtyk to dość płytki i niewielki zbiornik, o śródlądowym charakterze. Mogłoby się więc wydawać, że jest dość przewidywalny. Otóż nic bardziej mylnego. Warunki atmosferyczne na Morzu Bałtyckim są trudne do przewidzenia, a okres występowania największych sztormów zmieniał się na przestrzeni lat. Jak wynika ze współczesnych danych, średnia liczba dni z wiatrem sztormowym to ok. 45 w roku w części zachodniej, 55 w części środkowej i 48 w części wschodniej. Najwięcej sztormów powstaje w półroczu chłodnym, czyli od października do marca. Przy czym największą częstotliwość tych zjawisk notuje się w listopadzie, styczniu i marcu. W tych miesiącach średnia liczba sztormów dochodzi do sześciu. Najbezpieczniejsze miesiące to natomiast czerwiec i lipiec, kiedy występują maksymalnie 3 sztormy. Ekstremalna pogoda – skąd się bierze? Gwałtowne zjawiska pogodowe zdają się wpisywać na dobre w polski klimat – tegoroczne burze i nawałnice są tego najlepszym dowodem. Są one przede wszystkim następstwem zmian klimatycznych,... Należy podkreślić, że zjawiska sztormowe na Morzu Bałtyckim cechują się dużą niestabilnością. W niektórych latach, wiatrów sztormowych jest kilka razy więcej niż w innych, co dobitnie świadczy o dużej nieprzewidywalności Bałtyku. Jak długo trwa sztorm? Nie da się jednoznacznie określić czasu trwania sztormu. Sztormowy wiatr może wiać przez kilka godzin, jednak najczęściej, zjawisko to utrzymuje się przez kilkadziesiąt godzin. W historycznych źródłach nie brakuje informacji na temat niszczycielskich zjawisk, które trwały przez tydzień lub dłużej. Jeden z najpotężniejszych tak długich sztormów rozpętał się w listopadzie 1703 roku na Kanale Angielskim (La Manche). Prędkość wiatru dochodziła wówczas do 193 km/godz. Największe sztormy na świecie – ciekawostka W Europie największe sztormy występują na Morzu Północnym. Jeden z najpotężniejszych rozpętał się w styczniu 1953 roku. W zachodniej Europie występowały wówczas wyjątkowo potężne nagony sztormowe, co doprowadziło do utworzenia głębokiego niżu nad Morzem Północnym. W następstwie wysokich przypływów i wiatru wiejącego z prędkością 180 km/godz. powstały fale, które zalały 4 proc. powierzchni Holandii. Życie straciło wówczas ok. 1800 osób, a blisko 30 tys. domów uległo zniszczeniu. Jeden z najpotężniejszych sztormów na Starym Kontynencie jest datowany na styczeń 1362 roku. Osiągające 10 metrów fale dosłownie spustoszyły nadbrzeżne miejscowości w Niemczech, Danii, Holandii i Anglii. Śmierć poniosło wówczas ponad 25 tys. osób. Meteorolodzy wykryli rekordowe „megabłyskawice”. Jedna z nich miała kilkaset kilometrów Naukowcy porównują nowych burzowych rekordzistów do potworów. „Megabłyskawice” rzeczywiście mogą przerazić swoimi rozmiarami. To przerażające dane, jednak należy podkreślić, że na świecie zdarzają się znacznie potężniejsze sztormy. W tym miejscu warto wskazać na zjawisko z maja 2008 roku, wywołane przez cyklon Nargis. Powstały wówczas fale sztormowe, które wdarły się do delty Irawadi w Birmie. W wyniku tego tragicznego zdarzenia, zginęło ponad 146 tys. osób. Jeden z najtragiczniejszych sztormów w dziejach świata rozpętał się w listopadzie 1970 roku, w Zatoce Bengalskiej. Cyklon tropikalny Bhola wywołał wielkie fale sztormowe, które pokonały umocnienia brzegowe i wdarły się w głąb Bangladeszu. Doszło wówczas do cofnięcia się wód rzek, co doprowadziło do śmierci niemal miliona osób. Sztormy kojarzą się przede wszystkim ze zjawiskami atmosferycznymi na morzach i oceanach. Warto jednak zaznaczyć, że równie tragiczne w skutkach mogą być sztormy na jeziorach. Przykładem niech będzie zjawisko zarejestrowane w listopadzie 1913 roku na amerykańskich Wielkich Jeziorach. Porywy wiatru dochodziły wówczas do 140 km/godz., a wysokość fal przekraczała 10 metrów. Podczas sztormu, zatonęło 19 jednostek pływających, a życie straciło 250 osób. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ekologiczne, ale czy zdrowe? Naukowcy sprawdzili, czy Syndrom Turbin Wiatrowych to prawda
Czy turbiny wiatrowe rzeczywiście negatywnie wpływają na zdrowie ludzi mieszkających w ich pobliżu? Czy słyszalne oraz niesłyszalne dźwięki i fale emitowane przez urządzenia powodują bóle głowy, mdłości, a nawet ataki lęku i paniki? Tak twierdzą przeciwnicy farm wiatrowych, a tym twierdzeniom przyjrzeli się naukowcy z Finlandii.
W tym artykule: Pseudonauka pod lupą Tania zielona energia Wyniki dwuletniej obserwacji zostały opublikowane w poniedziałek 22 czerwca. Naukowcy chcieli sprawdzić, czy niesłyszalne dźwięki o niskiej częstotliwości wydawane przez elektrownie wiatrowe są szkodliwe dla zdrowia ludzkiego. We wcześniejszych badaniach stwierdzono, że słyszalny hałas generowanych przez wiatraki nie wywiera wpływu na zdrowie okolicznych mieszkańców, nie licząc irytacji i związanych z nią zaburzeń snu. Fiński projekt badawczy, zlecony przez rząd, skupiał się na infradźwiękach, których ludzkie ucho nie może wykryć. Badania przeprowadzono, ponieważ w wielu krajach ludzie mieszkający w okolicach farm wiatrowych, obwiniają te niesłyszalne fale za różne dolegliwości – od bólów głowy i nudności po szumy uszne i problemy sercowo-naczyniowe. Naukowcy wykorzystali wywiady, nagrania dźwiękowe i testy laboratoryjne, aby zbadać możliwy wpływ infradźwięków na zdrowie ludzi mieszkających w odległości do 20 kilometrów od generatorów. „Odkrycia nie potwierdzają hipotezy, że infradźwięk jest elementem w dźwięku turbiny, który powoduje irytację. Bardziej prawdopodobne jest, że objawy te są wywoływane przez inne czynniki, takie jak oczekiwanie objawów” – stwierdzili autorzy w artykule podsumowującym badania. Analiza wykazała także, że nie ma dowodów na to, że dźwięki emitowane przez turbiny wiatrowe wpływają na częstość akcji serca. Pseudonauka pod lupą Syndrom Turbin Wiatrowych (z ang. Wind Turbine Syndrome) to termin, który po raz pierwszy pojawił się w 2004 roku. A to za sprawą dr Niny Pierpont, amerykańskiej pediatrki i żony zagorzałego przeciwnika farm wiatrowych, autorki książki pod tym samym tytułem: „Syndrom Turbin Wiatrowych: Sprawozdanie w sprawie naturalnego eksperymentu”. Dr Pierpont twierdziła, że zgłasza się do niej wielu pacjentów odczuwających dolegliwości składające się w spójny obraz zespołu chorobowego. 38 pacjentów – od niemowląt po osoby starsze – miało uskarżać się na zaburzenia i pogorszenie jakości snu, ból głowy, szum w uszach, ciśnienie w uchu, zawroty głowy, nudności, pogorszenie ostrości widzenia, tachykardię, drażliwość, problemy z koncentracją i pamięcią oraz napady paniki, związane z uczuciem przemieszczania się lub drżenia wewnątrz ciała. Objawy – zgodnie z teorią lekarki – miały nasilać się, gdy chorzy znajdowali się w pobliżu turbin wiatrowych, a samoczynnie ustępować, gdy się od nich oddalali. „Hałas lub drgania o niskiej częstotliwości (wydawane przez turbiny – przyp. red.) oszukują system równowagi organizmu tak, by myślał, że jest on w ruchu” – pisała Pierpont w swojej książce. Tania zielona energia Związek pomiędzy turbinami wiatrowymi a zdrowiem sygnalizował już wcześniej Michael Nissenbaum. Badania dwójki znalazły się pod ostrzałem krytyki ze strony środowiska naukowego. Syndrom Turbin Wiatrowych nie został potwierdzony jako jednostka chorobowa, a dziś traktowany jest jako jeden z przejawów tzw. pseudonauki. Mimo że wyniki badań Pierpont nie zostały wystarczająco udowodnione i udokumentowane, wieść o szkodliwości farm wiatrowych poszła w świat i zaczęła żyć własnym życiem. Do dziś część osób mieszkających w pobliżu turbin podnosi problem ich szkodliwości dla zdrowia, a w wielu krajach – m.in. dla uspokojenia mieszkańców – wprowadzono regulacje dotyczące minimalnej odległości, w jakiej turbiny mogą znajdować się od budynków mieszkalnych. Energia wiatrowa może być jedną z najtańszych form energii odnawialnej i rozprzestrzeniła się szeroko w ostatnich latach, zwłaszcza w Chinach, Stanach Zjednoczonych i Brazylii. Według badań organizacji WindEurope z 2019 r. 15 procent energii UE pochodzi z energii wiatrowej, przy czym najbardziej zależne są od niej Dania, Irlandia i Portugalia.
Te rzeźby same się poruszają, są niesamowite. Wykorzystują siłę wiatru
Wyglądają jak gigantyczne roboty, albo machiny z filmu science fiction. Są w rzeczywistości rzeźbami holenderskiego artysty Theo Jansena. Nadał im nazwę "Strandbeest". Zobaczcie ich niesamowity ruch.
Artysta tworzy je ze zużytych butelek i plastikowych rurek. W butelkach znajduje się powietrze, która ma napędzać żagle, o ile tego nie zrobi wiatr. Rzeźby-bestie przemierzają plaże, napędzane morską bryzą i sprawiają niesamowite wrażenie. Zobaczcie zresztą sami. View oEmbed on the source website Autor prac, Theo Jasnen, to nie tylko artysta. Jest przede wszystkim wykształconym fizykiem i od początku swojej artystycznej działalności koncentruje się na ruchu. Dlatego jego sztukę określa się mianem "kinetycznej". Od 1990 tworzy z pomocą plastikowych rurek i ruchomych elementów swoje poruszające się instalacje. Ci najbardziej zafascynowani mogą spróbować swoich sił z budowaniem podobnych machin. Artysta rozprowadza małe wersje swoich maszyn, które można składać samemu.
Padający poziomo śnieg? To się zdarza na morzu. Ryczące czterdziestki, czyli rzecz o wiatrach
Południowe oceany to najbardziej nieprzewidywalne akweny wodne na świecie. Warunki zmieniają się tam błyskawicznie, a wiatry są zwykle silniejsze od prognozowanych
Żeglarze zmagać się muszą też z padającym poziomo śniegiem, wysoką falą i górami lodowymi. Obszar od 40. do 50. stopnia szerokości geograficznej południowej nazywany jest w żeglarstwie "ryczącymi czterdziestkami". Wieją tu stałe wiatry zachodnie o bardzo dużej prędkości. Były sporą pomocą w epoce odkryć, kiedy to z ich dobrodziejstw korzystały statki płynące na wschód, w kierunku Dalekiego Wschodu i Australii. – To dla żeglugi najtrudniejsze wody świata. Wiatry ryczą tu prawie nieprzerwanie, a ogromne fale dają się we znaki nawet dużym statkom – mówi Tomasz Łopata, kapitan jachtowy z Selma Expeditions. Jeśli przesunąć się dalej na południe, warunki stają się jeszcze surowsze, a wiatry – najsilniejsze na świecie. Kolejne dziesięć stopni szerokości geograficznej żeglarze i marynarze nazywają "wyjącymi pięćdziesiątkami". Pędzone dookoła Antarktydy fale nie spotykają na swojej drodze żadnych kontynentów, dzięki czemu potrafią przybierać monstrualne rozmiary, osiągając wysokość kilkupiętrowych budynków. Z pięćdziesiątkami sąsiadują z kolei "bezludne sześćdziesiątki". Jedyny ląd na obszarze między 60. a 70. stopniem to północna Antarktyda. Poza pracownikami stacji naukowych nie ma tu żadnych stałych mieszkańców. Panuje przeraźliwe zimno, wszelkie prognozy są wróżeniem z fusów, a góry lodowe – codziennością. – W "ryczących czterdziestkach" nie ma Boga, w "wyjących pięćdziesiątkach" nie ma żadnych praw, w "bezludnych sześćdziesiątkach" nie ma już zupełnie nic – podsumowuje kapitan Łopata.
To najsilniejsza broń natury! Erozja pokona wszystko
Może się wydawać, że góry będą wieczne. Z punktu widzenia długości ludzkiego życia może i są. Jednak kiedyś nawet Himalaje zmienią się w malutkie pagórki, a to w dużej mierze za sprawą dwóch zjawisk.
Wietrzenie i erozja powoli żłobią, szlifują i polerują skały Ziemi w nieustannie zmieniające się dzieła sztuki, a następnie zmywają resztki do morza. Procesy te są całkowicie niezależne, ale nie wykluczają się. Wietrzenie działa jak mechaniczny i chemiczny młot, która rozbija i rzeźbi skały. Erozja przenosi powstałe fragmenty dalej. Pracując razem tworzą i odkrywają cuda natury, począwszy od głazów spadających wysoko w górach, przez łuki z piaskowca na spieczonej słońcem pustyni, a kończąc na wypolerowanych klifach opierających się bezlitosnym morzom. Woda jest najbardziej uniwersalnym narzędziem natury. Na przykład, przyjrzyjmy się sytuacji, gdy w chłodny dzień pada deszcz. Zbiera się w pęknięciach i szczelinach, a potem w nocy temperatura spada poniżej zera i zamarzająca woda rozszerza się, krusząc skałę jak młot pneumatyczny. Następnego dnia, promienie słońca topią lód, a pęknięte fragmenty spływają wraz z wodą. Powtarzające się wahania temperatury mogą również osłabić i ostatecznie rozbić skałę, która rozszerza się, gdy jest gorąco i kurczy gdy zimno. Takie pulsowanie powoli zamienia kamienie na pozbawionych deszczu pustyniach w piasek. Podobnie, stałe cykle mokro/sucho kruszą glinę. Drobiny piasku są zbierane i przenoszone przez wiatr, który następnie smaga okoliczne skały, polerując je na gładko. Z kolei na brzegu morza działanie fal kruszy klify i przetacza fragmenty tam i z powrotem, przemieniając je w drobny piasek. Rośliny i zwierzęta również odciskają swoje piętno na twardych minerałach Ziemi. Porosty i mchy wciskają się do pęknięć i szczelin, gdzie przyczepiają się do podłoża. Kiedy rosną, rosną również pęknięcia, co prowadzi w końcu do rozbicia kamienia na kawałki. Zwierzęta też robią swoje, bo od największych po najmniejsze depczą, miażdżą i rozbijają skały, pędząc po powierzchni oraz ryjąc pod ziemią. W dodatku, zarówno rośliny i zwierzęta produkują kwasy, które mieszają się z wodą deszczową, a połączenie to trawi powoli skały. Padający deszcz łączy się też z chemikaliami w drodze z nieba, a taka kwaśna mikstura niszczy kamień. Na przykład, kwaśne deszcze rozpuszczają wapień, tworząc formacje krasowe, rodzaj terenu wypełnionego szczelinami, strumieniami podziemnymi i jaskiniami, takimi jak cenoty na półwyspie Jukatan w Meksyku. Wracając w góry - śnieg i lód tworzą lodowce, które obciążają leżące pod nimi skały i powoli spychają je w dół z pomocą grawitacji. Wraz z ruchem lodu, skały rzeźbią ścieżkę w dół góry. Kiedy lodowiec zaczyna się topić, zostawia swój ładunek gleby i skał, pomagając w ich transporcie w kierunku morza. Każdego roku rzeki odprowadzają miliony ton osadów do oceanów. Bez sił erozyjnych wiatru, wody i lodu, gruz ze skał odkładałby się po prostu tam, gdzie się tworzy i zakrywał zwietrzałe rzeźby natury. Choć erozja jest naturalnym procesem, niewłaściwe sposoby użytkowania gruntów, takie jak wylesianie i wypas nadmiernej liczby zwierząt mogą przyczynić się do jej przyspieszenia i pozbawienia ziemi elementów niezbędnych do produkcji żywności.
Słońce czy wiatr – co powinno zastąpić węgiel?
Energia słoneczna jest „najważniejszym narzędziem w skrzynce narzędziowej” do walki z redukcją emisji węgla – mówi Greg Wilson z amerykańskiego National Renewable Energy Laboratory.
Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej energia wiatrowa też jest ważna, a jej udział w rynku energetycznym do roku 2050 może wzrosnąć 10-krotnie. Jeśli w pełni wykorzystamy oba te potencjały, będziemy w stanie zmniejszyć roczną emisję CO2 o 11 mld ton, czyli jedną trzecią aktualnego poziomu emisji.
240 km/h na Śnieżce. Uwaga na silny wiatr w całej Polsce!
W całej Polsce bardzo silnie dziś wieje. Najsilniej – w górach.
Jak informuje Artur Chrzanowski, synoptyk TVN Meteo, nad całym krajem występują dziś zanikające burze oraz silny wiatr. Na Śnieżce w Karkonoszach prędkość zachodniego wiatru dochodzi do 240 km/h, a na Kasprowym Wierchu w Tatrach do 95 km/h. To nie są warunki sprzyjające wycieczkom. Silne wiatry występują również m.in. we Wrocławiu, Zielonej Górze, Jeleniej Górze, Łebie, a także w Krakowie, Katowicach i Bielsku-Białej. Tam prędkość wiatru dochodzi do 65 km/h.
Wiatr wciąż jeszcze należy do nieposkromionych żywiołów i sprawia meteorologom niespodzianki. Jest jednym z najpotężniejszych zjawisk przyrody a jego potencjał zniszczenia jest ogromny.
Siłę wiatru nad gruntem i nad powierzchnią morza określa się odpowiednio do jej efektów. Podstawą do wyliczeń jest tabela opracowana przez brytyjskiego admirała, sir Francisa Beauforta, żyjącego na przełomie XVIII i XIX wieku. A oto siła wiatru w skali Beauforta: Siła wiatru Rodzaj wiatru Prędkość w km/h Efekty działania na lądzie 0 Cisza 1 Dym wznosi się pionowo 1 Powiew 1 – 5 Dym wskazuje kierunek wiatru 2 Słaby 6 – 11 Liście szumią,wiatrowskazy poruszają się 3 Łagodny 12 – 19 Liście i małe gałęzie poruszają się 4 Umiarkowany 20 – 28 Liście i gałęzie wciąż poruszają się 5 Dość silny 29 – 38 Chwieją się małe drzewa liściaste 6 Silny 39 – 49 Poruszają się duże gałęzie 7 Bardzo silny 50 – 61 Poruszają się całe drzewa 8 Gwałtowny 62 – 74 Wiatr odłamuje gałęzie z drzew 9 Wichura 75 - 88 Niewielkie uszkodzenia budynków 10 Silna wichura 89 – 102 Łamią się mniejsze drzewa 11 Gwałtowna 103 – 117 Łamią się duże drzewa 12 Huragan 117 Uszkodzenia budynków, spustoszenia Tekst: Małgorzata Sienkiewicz