Pasażerka próbowała przemycić pytona w staniku. Holenderskie służby przecierały oczy ze zdumienia
Rutynowa kontrola bezpieczeństwa – taka, którą wszyscy przechodzimy – zakończyła się niezwykłym odkryciem. Celnicy z lotniska Schiphol w Amsterdamie zatrzymali Kanadyjkę, która próbowała wnieść na pokład samolotu żywego pytona. Ukryła go... we własnej bieliźnie.
Holenderski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności i Produktów Konsumenckich (NVWA) przekazał, że do tego niecodziennego incydentu doszło podczas standardowej odprawy. Służby ochrony lotniska odkryły, że podróżująca do Kanady kobieta schowała pod ubraniem żywego pytona królewskiego (Python regius). Pasażerka błyskawicznie przedstawiła celnikom własną wersję wydarzeń. Tłumaczenie, w które trudno uwierzyć Gdy tylko ochrona zapytała o pochodzenie gada, Kanadyjka z pełnym przekonaniem stwierdziła, że po prostu znalazła węża w pobliżu swojego hotelu w centrum Amsterdamu. Ze względu na zbliżający się lot, postanowiła rzekomo uratować zwierzę i zabrać je ze sobą do domu. Holenderskie służby z NVWA podeszły do tej historii z ogromnym i w pełni uzasadnionym sceptycyzmem, zaznaczając w informacji w mediach społecznościowych, że to „niezwykle mało prawdopodobne”. Wąż, jako przedstawiciel gatunku objętego ścisłą ochroną, został natychmiast skonfiskowane i przekazane do specjalistycznego ośrodka opieki weterynaryjnej. Urzędnicy sporządzili protokół z zatrzymania, a sprawa przemytu niezwłocznie trafiła do organów ścigania. Łagodny dusiciel, a nie krwiożercza bestia Gdy słyszymy słowo „pyton”, to wyobraźnia często podsuwa nam obrazy gigantycznych, przerażających bestii. O ile potężne pytony siatkowe potrafią być śmiertelnie niebezpieczne, o tyle w przypadku pytona królewskiego wygląda to nieco inaczej. To jeden z najmniejszych przedstawicieli rodziny pytonów, który rzadko przekracza 1,5 metra długości i jest całkowicie niegroźny dla człowieka. Historia medycyny nie zna przypadków, by ten gatunek zabił człowieka. Co więcej, to zwierzę niezwykle płochliwe. W sytuacji zagrożenia gad ten nie atakuje, lecz zwija się w ciasną kulę i chowa głowę (stąd jego popularna angielska nazwa ball python – pyton kulisty). Ze względu na niewielkie rozmiary, przepiękne ubarwienie i bardzo łagodne usposobienie, pyton królewski to dziś najchętniej hodowany wąż w domowych terrariach, także w Polsce. Węże w samolocie to nie tylko filmowa fikcja Próba wniesienia węża w bieliźnie brzmi jak gotowy scenariusz komedii, ale przedstawiciele lotnisk donoszą, że takie sytuacje zdarzają się regularnie. Gady to zwierzęta zmiennocieplne, dlatego przemytnicy na lotniskach często ukrywają je blisko własnego ciała, by zapewnić im odpowiednią temperaturę na czas podróży. W 2022 roku na lotnisku w Tampie (w amerykańskim stanie Floryda) służby znalazły w bagażu podręcznym boa dusiciela o imieniu Bartholomew, którego pasażerka próbowała wnieść na pokład jako... „zwierzę wsparcia emocjonalnego”. Z kolei w 2016 roku podróżni lotu Aeromexico przeżyli sceny niczym z hollywoodzkiego thrillera klasy B, gdy z luku na bagaże prosto do kabiny pasażerskiej wypełzła jadowita, zielona żmija. Eksperci z NVWA przypominają – przewożenie egzotycznych zwierząt wymaga rygorystycznych zezwoleń (dokumentów CITES). Próba ich ominięcia, niezależnie od tego, czy zwierzę kupiliśmy na czarnym rynku, czy – jak twierdziła Kanadyjka – znaleźliśmy na ulicy, to złamanie prawa, za które grozi surowa kara. Źródło: NL Times, PAP Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Koszmar w zalanych wioskach. Ekstremalna powódź uwolniła setki węży z chińskich hodowli – teraz terroryzują mieszkańców
Gwałtowne powodzie w południowych Chinach doprowadziły do niecodziennej, przerażającej sytuacji. Z zalanych farm uwolniło się blisko 900 węży – także jadowite kobry. Choć w sieci krążą dramatyczne nagrania pokazujące zwierzęta pływające po ulicach niczym potwory z Loch Ness, przyrodnicy tonują emocje. Większość z nich to niegroźne dla ludzi węże wodne.
Zjawiska pogodowe o charakterze ekstremalnym uderzają w równym stopniu w ludzi, co w zwierzęta. W regionie Kuangsi (Guangxi Zhuang) intensywne opady deszczu doprowadziły do przerwania wałów dwóch zbiorników retencyjnych. Woda uderzyła w okolicę miasta Hengzhou, zmuszając mieszkańców do ewakuacji i niszcząc lokalne uprawy. Żywioł doszczętnie zalał również okoliczne, specjalistyczne hodowle gadów, z których do środowiska przedostały się setki zdezorientowanych zwierząt. Wodne „potwory” to w większości łagodne gatunki Z doniesień chińskich urzędników i serwisu „Shanghai Daily” wynika, że powódź w Chinach i ucieczka węży stały się powodem ogromnej paniki wśród ewakuowanych. Media społecznościowe obiegły nagrania gadów pływających po ulicach wiosek z taką zwinnością, że wiele agencji prasowych roztoczyło wizję jak z horroru. Przyrodnicy wyjaśniają jednak tę anomalię: zwierzęta swobodnie nurkujące na filmach to w zdecydowanej większości łagodne, niegroźne węże wodne, które w zalanym środowisku czują się po prostu naturalnie i potrafią doskonale pływać. Tragiczny finał spotkania z kobrą Sytuacja jest jednak bardzo złożona, ponieważ wśród niemal 900 uciekinierów znalazły się również śmiertelnie niebezpieczne kobry. To ich obecność doprowadziła do najgorszego scenariusza – z powodu ukąszeń zmarła jedna osoba, a kilka kolejnych trafiło do szpitali. Biolodzy tłumaczą, że to wynik tragicznego splotu wydarzeń. Kobry, w przeciwieństwie do węży wodnych, są wybitnie lądowe. Przerażone rwącym nurtem, instynktownie szukają ratunku na wyżej położonych terenach, wpełzając na zalane posesje i dachy domów. Gady te atakują uciekających ludzi wyłącznie w akcie desperackiej samoobrony, gdy czują się osaczone i nie mają innej drogi ucieczki z wodnej pułapki. Pewna zguba lądowych drapieżników i niebezpieczne odłowy Choć wizja jadowitych węży w wodzie budzi grozę, eksperci uspokajają, że większość kobr najprawdopodobniej szybko umrze lub już zginęła. Zmuszone do ciągłego pływania węże lądowe w zimnej wodzie powodziowej błyskawicznie ulegają wyziębieniu (hipotermii) i toną z wyczerpania mięśniowego. Mimo to, na nagraniach widać cywilów, którzy wyłapują ocalałe gady z wody gołymi rękami lub przy użyciu zwykłych sieci rybackich. Władze stanowczo apelują o powstrzymanie się od takich działań – mętna woda całkowicie uniemożliwia szybkie rozpoznanie gatunku zwierzęcia. Pomylenie łagodnego węża wodnego ze zmęczoną kobrą drastycznie zwiększa ryzyko kolejnych ukąszeń. Ekstremalna pogoda zabija ludzi i zwierzęta Dramat w Kuangsi to kolejny przykład tego, jak zmiany klimatyczne zakłócają relacje między człowiekiem a naturą. Według prognoz, w kierunku wschodniego wybrzeża Chin zmierza już kolejny potężny żywioł – supertajfun Bavi. Z powodu postępującego globalnego ocieplenia intensywność powodzi i cyklonów będzie nieustannie przybierać na sile. Zjawiska te rzucają zwierzęta – zarówno dzikie, jak i hodowlane – w samo centrum katastrof, dobitnie przypominając, że w obliczu ostatecznych sił natury fauna jest równie bezradna i poszkodowana jak ludzie. Źródło: The Guardian, Shanghai Daily Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Egzotyczna żmija lewantyńska ukąsiła 16-latka w Nowym Targu. Posiadanie tego węża jest w Polsce zakazane
Żmija lewantyńska ukąsiła 16-letniego chłopca z Nowego Targu. Uniwersytecki Szpital Dziecięcy w Krakowie-Prokocimiu musiał pilnie sprowadzić surowicę aż z Monachium. Życie nastolatka wisiało na włosku. Do momentu dostarczenia surowicy był leczony na oddziale intensywnej terapii.
Nastolatek trafił do Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Krakowie-Prokocimiu 4 czerwca około 23:30 i od razu został przyjęty na Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii. Ukąszenie przez żmiję lewantyńską (Macrovipera lebetinus) oznaczało scenariusz, w którym liczy się każda minuta: stan bezpośredniego zagrożenia życia i potrzebę podania surowicy dostosowanej dokładnie do tego gatunku. Żmija lewantyńska nie występuje w Polsce, więc surowicy nie udało się znaleźć w naszym kraju. Sprowadzenie surowicy to był wyścig z czasem Poszukiwania surowicy musiały być wykonane błyskawicznie. Wykonano kilkanaście telefonów do innych szpitali, ogrodów zoologicznych, hodowców gadów, placówek naukowych. Stało się jasne, że najbliższa dostępna surowica znajduje się w Monachium, ponad 1000 kilometrów od Krakowa. Teraz trzeba było ją szyko i bezpiecznie przewieźć. Szpital zorganizował transport lotniczy: lot z Warszawy, odbiór preparatu w Monachium, powrót do Krakowa. Po przylocie na lotnisko Kraków-Balice surowica pojechała bezpośrednio na oddział. Szpital podjął decyzję o pokryciu kosztów transportu z własnego budżetu jeszcze przed uzyskaniem gwarancji, że Narodowy Fundusz Zdrowia je zrefunduje. „W piątek o 15:00 surowica dotarła na oddział. Uruchomiono wlew. Po kilku godzinach stan chłopca zaczął się powoli poprawiać. Dziś możemy powiedzieć: walka o surowicę miała sens. Nasz zespół pokazał, czym jest prawdziwa praca zespołowa” – napisał szpital w mediach społecznościowych. Posiadanie żmii lewantyńskiej jest zakazane Sprawą zajęła się też policja. Funkcjonariusze zabezpieczyli w mieszkaniu nastolatka dwie żmije lewantyńskie. Ich posiadanie w Polsce jest zabronione, ponieważ należą do zwierząt szczególnie niebezpiecznych. Ich przetrzymywanie poza uprawnionymi ogrodami zoologicznymi jest niedopuszczalne – stwierdził zastępca rzecznika prasowego Komendy Powiatowej Policji w Nowym Targu podkom. Jarosław Stelmach w rozmowie z Gazetą Wyborczą. Wszczęto postępowanie przygotowawcze w kierunku narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Na tym etapie nikomu nie przedstawiono zarzutów, a śledczy ustalają między innymi, w jaki sposób 16-latek wszedł w posiadanie żmij lewantyńskich. To jedne z najbardziej jadowitych węży Europy, występują m.in. na Cyprze, w Turcji i na Bliskim Wschodzie. W mieszkaniu nastolatka znajdowały się także inne egzotyczne zwierzęta, między innymi kolejne węże, papugi oraz mrówki-giganty. W ich przypadku wymagane zgłoszenia do starostwa miały zostać dokonane zgodnie z przepisami. Źródła: Gazeta Wyborcza, Onet Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Jadowite węże ruszają na podbój miast. Naukowcy ostrzegają: problem dotknie miliardów ludzi
Jadowite węże w Nowym Jorku? Wkrótce taki scenariusz może się ziścić. Zmiany klimatyczne i ekspansja człowieka prowadzą do bezprecedensowego przemieszczania się tych gadów na gęsto zaludnione obszary. Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia, do 2050 roku zagrożenie ukąszeniami będzie globalnym problemem.
Z najnowszych badań opublikowanych w czasopiśmie „PLOS Neglected Tropical Diseases”, koordynowanych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) wynika, że do 2050 roku miliardy ludzi będą narażone na ryzyko ukąszeń przez jadowite węże. Problem przestaje dotyczyć tylko regionów tropikalnych – gady szukają nowych siedlisk tam, gdzie do tej pory ich nie widywano. Obecnie każdego roku odnotowuje się około 4 miliony ukąszeń, z czego większość w Azji Południowej. Jednak ryzyko rośnie w regionach, które dotychczas uważano za bezpieczne. Dokąd migrują jadowite węże? Motorem napędowym tych zmian są rosnące temperatury i niszczenie naturalnych ekosystemów. Przekształcanie lasów, mokradeł i łąk w uprawy oraz rozrastające się miasta zmuszają gady do szukania wody i pożywienia bliżej ludzkich siedzib. Analizy oparte na archiwach muzealnych i raportach obywatelskich pozwoliły naukowcom zmapować zasięg ponad 500 groźnych gatunków węży. Wyniki są niepokojące: w Stanach Zjednoczonych mokasyny błotne mogą dotrzeć aż do Nowego Jorku, a w Azji niemrawce indyjskie mogą przenieść się z lasów Mjanmy do miast centralnych i północnych Chin. W Indiach, gdzie rocznie z powodu ukąszeń ginie ok. 60 tysięcy osób, najbardziej niebezpieczne gatunki – żmije łańcuszkowe i kobry – migrują z południa na gęsto zaludnioną północ. Z kolei w Afryce słynna czarna mamba może pojawić się w nowych rejonach Nigerii i Somalii. Globalne zagrożenie dla zdrowia publicznego Wzrost liczby kontaktów między ludźmi a jadowitymi wężami będzie potężnym wyzwaniem dla systemów ochrony zdrowia. Choć rocznie na świecie ginie około 138 tysięcy osób, a 400 tys. traci sprawność, statystyki te mogą drastycznie wzrosnąć w społecznościach nieprzyzwyczajonych do życia z wężami. Największe niebezpieczeństwo grozi mieszkańcom ubogich obszarów wiejskich, gdzie rolnicy często pracują boso, a dostęp do placówek medycznych i surowic jest trudny. Kraje bogatsze (np. Australia), mimo dużej liczby jadowitych gatunków, utrzymują niską śmiertelność. WHO podkreśla, że w najbliższych dekadach kluczowe będzie precyzyjne planowanie zapasów surowic i edukacja personelu medycznego. Ochrona ludzi kontra ratowanie ginących gatunków Eksperci, m.in. David Williams z WHO, podkreślają że oprócz działań systemowych, niezbędna jest zmiana nawyków. Podstawowe środki ostrożności to: noszenie pełnego obuwia, używanie źródeł światła po zmroku, uważne patrzenie pod nogi oraz nieprowokowanie napotkanych zwierząt. Badania ujawniają też drugą stronę medalu: zmiany klimatu są ogromnym zagrożeniem dla przetrwania węży. Niektóre gatunki, jak amerykańskie koralówki czy żmije sykliwe z Afryki, mogą znaleźć się na skraju wyginięcia. Dlatego naukowcy apelują o zrównoważone podejście, które z jednej strony ochroni ludzkie życie, a z drugiej uwzględni ochronę przyrody. Źródło: PLOS Neglected Tropical Diseases Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Żmija łańcuszkowa jest mistrzynią kamuflażu i śmiertelnie skutecznym drapieżnikiem
Żmija łańcuszkowa jest zaliczana do tzw. wielkiej czwórki jadowitych węży Indii. Gatunek ten odpowiada za tysiące ukąszeń rocznie, jednak nie można nie wspomnieć także o nieocenionej roli, jaką te gady pełnią w ekosystemie. Jak wygląda żmija łańcuszkowa? Jakie tereny preferuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Taksonomia żmii łańcuszkowej Naturalny kamuflaż Zasięg występowania i siedlisko Zwyczaje i behawior Pożywienie i techniki łowieckie Potężna broń żmii łańcuszkowej Żmija łańcuszkowa doprowadziła sztukę kamuflażu do prawdziwej perfekcji. Jej jad sieje spustoszenie w organizmie, a syk budzi autentyczną grozę wśród ludzi. Z drugiej strony, ten śmiertelnie niebezpieczny wąż pełni funkcję kluczowego regulatora populacji gryzoni, które dziesiątkują plony. Taksonomia żmii łańcuszkowej Naukowa nazwa tego gatunku – Daboia russelii – honoruje Patricka Russella, szkockiego przyrodnika i lekarza, który pod koniec XVIII wieku poświęcił życie dokumentowaniu gadów Indii. To on jako pierwszy zauważył, że ten konkretny wąż jest odpowiedzialny za lwią część tragicznych w skutkach spotkań z ludźmi. Naukowy opis gatunku pojawił się w 1797 roku dzięki pracy George’a Shawa i Fredericka Polydore’a Noddera. Przez długi czas żmija ta figurowała w podręcznikach jako Vipera russelii, jednak badania wykazały, że zasługuje ona na własny, odrębny rodzaj – Daboia. Słowo to wywodzi się z języka hindi i oznacza „tego, który się ukrywa” lub „czyhającego”, co idealnie oddaje strategię łowiecką tego zwierzęcia. Współczesna taksonomia dokonała jeszcze jednego istotnego podziału. Dawniej uznawano żmiję łańcuszkową za jeden gatunek o ogromnym zasięgu. Dziś wiemy, że mamy do czynienia z dwoma odrębnymi, choć blisko spokrewnionymi gatunkami – formą zachodnią (Daboia russelii) występującą głównie w Indiach, Pakistanie i na Sri Lance, i formą wschodnią (Daboia siamensis), zamieszkującą Azję Południowo-Wschodnią, południowe Chiny i Tajwan. Naturalny kamuflaż Wąż ten cechuje się krępą, masywną budową ciała. Przeciętny dorosły osobnik osiąga ok. 120 cm długości, jednak niektóre mierzą nawet 185 cm. Co ciekawe, istnieje wyraźna zmienność regionalna w rozmiarach. Populacje zamieszkujące Sri Lankę są zazwyczaj mniejsze, osiągając średnio 90 cm. Głowa gada jest spłaszczona, wyraźnie trójkątna i szeroka, co sprawia, że wyraźnie odcina się od stosunkowo cienkiej szyi. Pysk jest tępy, zaokrąglony i nieco zadarty, co nadaje wężowi charakterystyczny profil. Oczy są duże, z pionowymi, eliptycznymi źrenicami, a ich tęczówka mienią się odcieniami złota lub żółci. Charakterystycznym elementem są wystające łuski nadoczne, którym zwierzę zawdzięcza swoje groźne spojrzenie. Najcharakterystyczniejszą cechą żmii łańcuszkowej jest jej ubarwienie. Tło ciała waha się od ciemnożółtego przez brązowe aż po szare. Na nim wyróżniają się trzy rzędy dużych owali, ciemnobrązowych lub czerwonawych. Każdy z nich jest otoczony czarnym marginesem z białą lub kremową obwódką. W wielu przypadkach wzory łączą się ze sobą, tworząc formację przypominającą łańcuch. To charakterystyczne ubarwienie sprawia, że wśród suchych traw, opadłych liści lub na skraju zaoranego pola, zwinięta w kłębek żmija jest praktycznie niewidoczna. Zasięg występowania i siedlisko Daboia russelii to gatunek, który opanował niemal cały subkontynent indyjski i jego sąsiedztwo. Tego niebezpiecznego gada można spotkać w Indiach (gdzie jest wyjątkowo pospolita w Pendżabie i na południu kraju), Pakistanie, Sri Lance, Bangladeszu i Nepalu. O ile żmija łańcuszkowa nie jest specjalnie wybredna w kwestii wyboru siedliska, to należy podkreślić, że ma w tej kwestii pewne preferencje. Nie występuje w gęstych lasach deszczowych i rzadko pojawia się na terenach o ekstremalnej wilgotności, takich jak bagna czy namorzyny. Preferuje obszary otwarte, trawiaste, zarośla krzewiaste i o charakterze sawanny. Najbardziej upodobała sobie krajobraz przekształcony przez człowieka. Pola uprawne, szczególnie plantacje trzciny cukrowej i pola ryżowe, to dla niej prawdziwy raj. Dlaczego? Odpowiedź jest prosta – to właśnie tam znajduje najwięcej ofiar. Obfitość myszy i szczurów sprawia, że żmije ochoczo osiedlają się w pobliżu wiosek, a nawet w miastach, chowając się w stertach drewna, szczelinach murów czy starych kopcach termitów. Mimo że jest kojarzona przede wszystkim z nizinami, żmija łańcuszkowa potrafi wspinać się wysoko. Jej obecność odnotowano w górskich dolinach na wysokościach od 2300 do nawet 3000 metrów n.p.m. Zwyczaje i behawior Żmija łańcuszkowa prowadzi przede wszystkim nocny tryb życia, choć warto zaznaczyć, że nie jest to ścisłą regułą. W gorące dni spędza czas w ukryciu, chroniąc się przed palącym słońcem w norach gryzoni, pod kamieniami lub w gęstej trawie. Aktywuje się tuż po zachodzie słońca, kiedy temperatura nieco spada, a jej ofiary wyruszają na żer. W chłodniejszych okresach roku lub na większych wysokościach, zwierzę zmienia swój harmonogram i staje się bardziej aktywne w ciągu dnia, wygrzewając się na słońcu, by przyspieszyć metabolizm. Dorosłe osobniki poruszają się powoli i nie wykazują agresji, jeżeli nie zostaną sprowokowane. Trzeba jednak zaznaczyć, że „flegmatyczne” usposobienie tych węży jest złudne. Kiedy gad czuje się zagrożony, staje się szybki jak błyskawica, a przy tym – śmiertelnie niebezpieczny. Mechanizmy obronne Podstawą jego systemu obronnego jest syk. Żmija łańcuszkowa wydaje głośny i przenikliwy dźwięk, który w Indiach zyskał miano „gwizdu śmierci”. Jest on często porównywany do dźwięku pary uchodzącej pod wysokim ciśnieniem z szybkowaru. Jeżeli sygnał dźwiękowy nie odstraszy potencjalnego agresora, żmija przechodzi do ataku. Jej wyrzut ciała jest jednym z najszybszych w świecie gadów. Atakuje z ogromną furią i siłą. Duże osobniki mogą na moment całkowicie oderwać się od podłoża. To właśnie determinacja sprawia, że jest ona tak groźna – rzadko chybia, a siła uderzenia ułatwia głęboką penetrację zębami jadowymi. Warto wspomnieć o jeszcze jednej ciekawej cesze – żmija łańcuszkowa doskonale radzi sobie z wykrywaniem ciepła. Badania anatomiczne wykazały obecność tzw. woreczka nadnosowego, który jest gęsto unerwiony i prawdopodobnie pełni funkcję receptora podczerwieni. Pozwala to drapieżnikowi na precyzyjne lokalizowanie stałocieplnych ofiar w całkowitych ciemnościach, co czyni ją niemal idealnym nocnym łowcą. Pożywienie i techniki łowieckie Żmija łańcuszkowa pożre niemal wszystko, co zmieści się w jej gardle, jednak fundamentem jej diety są gryzonie. Szczury polne, myszy, ryjówki i paseczniki palmowe stanowią większość jej posiłków, co czyni ją nieocenionym sojusznikiem człowieka w walce ze szkodnikami niszczącymi plony. Jadłospis tego gatunku jest jednak znacznie bogatszy, zwłaszcza w przypadku młodych osobników, które muszą zadowolić się nieco mniejszą zdobyczą. Ofiarą Daboia russelii padają między innymi jaszczurki, żaby i ropuchy. Sezonowo drapieżniki te polują na ptaki gniazdujące na ziemi. Nie gardzą też dużymi owadami. Strategia łowiecka żmii łańcuszkowej opiera się na cierpliwości. Jako drapieżnik polujący z zasadzki, potrafi godzinami tkwić w bezruchu, polegając na kamuflażu. Kiedy ofiara zbliży się na odpowiednią odległość, następuje błyskawiczne uderzenie. Po zaaplikowaniu jadu, wycofuje się, pozwalając toksynie zadziałać. Potężna broń żmii łańcuszkowej W Indiach żmija łańcuszkowa odpowiada za więcej zgonów niż kobra indyjska. Jad tego drapieżnika jest przede wszystkim hemotoksyczny i cytotoksyczny. Składa się z koktajlu enzymów, takich jak metaloproteinazy, serynowe proteazy i fosfolipazy A2. Kluczowym składnikiem jest RVV-X – białko wywołujące w organizmie ofiary gwałtowne krzepnięcie krwi wewnątrz naczyń. Krew zużywa wszystkie swoje zasoby krzepnięcia w niekontrolowany sposób, co prowadzi do stanu, w którym pojawia się krwawienie ze wszystkich możliwych miejsc – dziąseł, nosa, starych ran, a nawet do narządów wewnętrznych i mózgu. Dawka jadu wstrzykiwana podczas jednego ukąszenia jest ogromna. Żmija potrafi wstrzyknąć jednorazowo ponad 150 mg toksycznego koktajlu, co stanowi wielokrotność dawki potrzebnej do zabicia dorosłego mężczyzny. Odwrócone dojrzewanie Jednym z najdziwniejszych aspektów działania jadu jest jego wpływ na układ hormonalny. U części osób, które przeżyły ostre stadium zatrucia, wiele miesięcy a nawet lat później zaobserwowano niezwykłe objawy. Mowa o martwicy przysadki mózgowej, czego efektem jest tzw. odwrócone dojrzewanie. Mężczyźni tracą owłosienie na ciele, ich głos staje się wyższy, zanika popęd płciowy, a mięśnie wiotczeją. U kobiet dochodzi do zaniku miesiączki i braku laktacji. Pojawia się skrajne osłabienie, apatia i zmiany w teksturze skóry, która staje się cienka i woskowata. Istnieją udokumentowane przypadki, gdzie diagnoza została postawiona dopiero 15 lat po ukąszeniu, gdy pacjent zgłosił się z powodu skrajnego wycieńczenia i braku cech męskich. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Największy wąż świata bez trudu połykał krokodyle. Miał 15 metrów długości i ważył tonę
Dla titanoboa dorosły człowiek byłby zaledwie skromną przekąską. Ten największy wąż w historii mierzył 15 metrów i bez trudu połykał całe krokodyle. Na szczęście dla nas, ten ważący ponad tonę gigant wyginął miliony lat temu.
W tym artykule: Największy wąż świata – rozmiary Największy wąż świata – tryb życia Największy wąż świata – ciekawostki Rekordowo wielkie węże Największy wąż świata został nazwany titanoboa. Jego rekonstrukcję możecie obejrzeć w amerykańskim Smithsonian Institution. Dowodem na istnienie titanoboa są szczątki odkryte w Kolumbii na terenie wyrobisk kopalni Cerrejon. Według paleontologów żył 60–58 mln lat temu, w okresie paleocenu. W tych czasach średnia temperatura w Ameryce Południowej wynosiła około 30–34 stopni Celsjusza. Ogłaszając odkrycie badacze podkreślali, że titanoboa to wąż, który połykał krokodyle. Paleontologów zafascynowało to, że takie zwierzę w żadnym razie nie mogłoby żyć dzisiaj. Nie z braku ofiar. Ani z powodu wycinania lasów, zanieczyszczenia środowiska czy jakiejkolwiek innej metody, którą człowiek stosuje do dziesiątkowania współczesnych gatunków. Titanoboa był zmiennocieplny, dziś byłoby dla niego za zimno. Duży wąż musi unikać wychłodzenia. Dlatego największe współczesne węże świata – anakondy czy pytony siatkowe – zamieszkują rejony tropikalne. Największy wąż świata – rozmiary Gad ten potrafił osiągnąć 15 metrów długości i ważyć powyżej tony. W najgrubszym miejscu długiego ciała miał on blisko metr szerokości. Za największy gatunek w historii został uznany Titanoboa cerrejonensis. Wcześniej rekord należał do Gigantophis garstini, osiągającego 11 m długości. Ten gad żył ok. 40 mln lat temu. Największy wąż świata – tryb życia Titanoboa był dusicielem i na swoje ofiary oczekiwał zanurzony w płytkich zbiornikach wodnych. Był najgroźniejszym drapieżcą w częściowo wodnym środowisku rzek i lasów. Zjadał wszystko, co się ruszało: od ryb tarponów, wielkich jak rekiny, po krokodyle, liczące do siedmiu metrów długości. Późniejsze analizy wykazały, że titanoboa prawdopodobnie był głównie rybożerny. Największy wąż świata – ciekawostki W 2011 Charlie Brinson stworzył robota wzorowanego na gigantycznym gadzie. Do dziś mechaniczny titanoboa pokazywany jest on na najróżniejszych festiwalach i pokazach, robi ogromne wrażenie. View oEmbed on the source website Rekordowo wielkie węże Współcześnie tak wielkie węże już nie występują. Jaki jest dziś najdłuższy wąż świata? To pyton siatkowy. Niejednokrotnie opisywano osobniki mierzące 9 metrów. Z kolei najcięższym wężem na świecie jest anakonda zielona. Dojrzała samica może osiągać nawet 7 metrów długości. Tak duży wąż waży aż 250 kg.
W mózgu kobiety zagnieździł się pasożyt, którego wcześniej nie widziano u ludzi. Intruz wywołał niezwykłe choroby i niepamięć
Wyobraź sobie, że zwyczajny spacer po dzikiej łące i zerwanie rosnących tam ziół całkowicie zmienia twoje życie. Tak zaczęła się historia 64-letniej kobiety z Australii, która przez długie miesiące zmagała się z niewyjaśnionymi dolegliwościami: bólem brzucha, suchym kaszlem, nawracającą gorączką a z czasem z zanikami pamięci. Żadne leki nie pomagały, a badania – zamiast przynosić odpowiedzi – dodawały tylko coraz więcej pytań. Odpowiedź kryła się w mózgu.
W głowie kobiety zagnieździł się pasożyt, którego nigdy wcześniej nie widziano u ludzi. Lekarze nie przypuszczali, że mógł być on powodem wszystkich dolegliwości, które na przestrzeni miesięcy dotykały Australijkę. Nicień dosłownie niszczył cały jej organizm. Jak pasożyt zagnieździł się w mózgu kobiety i jak udało się go odkryć? Po miesiącach przewlekłego bólu brzucha i kaszlu pojawiły się kolejne symptomy, których nie można było zbagatelizować. Kobieta zaczęła mieć problemy z pamięcią, zaburzenia nastroju, zapadła na depresję. Zaczęły występować zmiany na wątrobie. Coraz częściej zapominała prostych rzeczy, traciła orientację. Lekarze niemal przez rok szukali przyczyny, a australijka bezskutecznie krążyła pomiędzy specjalistami. Wreszcie zlecono rezonans magnetyczny – i wtedy zobaczyli w jej mózgu niepokojącą zmianę. Biopsja przyniosła przełom: z tkanki wydobyto żywego, czerwonego nicienia. Pasożyt, dotąd spotykany jedynie u pytonów dywanowych, zamieszkał w ludzkim mózgu. Jak pasożyt przeniknął do mózgu kobiety? Ophidascaris robertsi, długi na 8 centymetrów i cienki jak sznurówka, przedostał się do ciała kobiety najprawdopodobniej wraz z dzikimi ziołami zebranymi w okolicy zamieszkałej przez węże. Jego obecność tłumaczyła wszystkie dotychczasowe objawy – od przewlekłego zapalenia płuc po zaburzenia pamięci. Leczenie i powrót do zdrowia po zakażeniu pasożytem Zespół neurochirurgów usunął pasożyta podczas operacji mózgu. Po zabiegu wdrożono leczenie przeciwpasożytnicze – albendazol oraz iwermektynę – i długotrwałą terapię sterydową. W ciągu kilku miesięcy zmiany w płucach i wątrobie ustąpiły, a kobieta powoli odzyskiwała sprawność umysłową. Jak dochodzi do zakażenia Ophidascaris robertsi? Jaja Ophidascaris robertsi trafiają na rośliny wraz z odchodami pytonów. Nawet nieświadomy kontakt z zanieczyszczonymi liśćmi czy ziemią może wystarczyć, by stać się żywicielem tego nietypowego pasożyta. Lekarze zaznaczają, że najważniejsza jest więc profilaktyka: dokładne mycie dzikich roślin i unikanie spożywania nieznanych produktów z terenów zamieszkałych przez dzikie zwierzęta. Takich jednak w Australii jest zdecydowanie więcej niż w Polsce, a nie musimy się także bać samych pytonów. Warto jednak być zawsze uważnym, bo konsekwencje mogą być ogromne. Dokładnie 8-centymetrowe. Czy kobieta odzyska pełną sprawność? Choć część objawów neuropsychiatrycznych utrzymywała się jeszcze przez jakiś czas, rehabilitacja przyniosła znaczną poprawę. Pacjentka wróciła do codziennego życia, ale jej przypadek na zawsze pozostanie ostrzeżeniem dla wszystkich amatorów „zbieractwa”. Szczególnie tam, gdzie występują pytony. Historia Australijki stała się przestrogą i inspiracją dla lekarzy na całym świecie. Pokazuje, że nawet najbardziej egzotyczny pasożyt może stać się realnym zagrożeniem dla człowieka. Naukowcy na całym świecie jeszcze długo będą analizować skutki tej niezwykłej infekcji i szukać sposobów, by podobnych historii nie było więcej. Źródła: Emerging Infectious Diseases, The Guardian Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Poznajcie „Baronową” – to najdłuższy dziki wąż świata. Olbrzymi pyton uratowany przez schronisko
Nic nie było w stanie przygotować Radu Frentiu – rumuńskiego podróżnika, fotografa i odkrywcy – na spotkanie z Baronową. W końcu nie co dzień spotyka się gada, który z łatwością może połknąć nie tyle cielę, co dorosłą krowę. Po zmierzeniu okazało się, że to najdłuższy dziki wąż świata.
Księga Rekordów Guinnessa potwierdziła, że Baronowa (z ind. Ibu Baron) nie ma sobie równych. Ogromny, indonezyjski pyton siatkowy natychmiast znalazł się pod ścisłą ochroną, by nie kusić kłusowników i nie narażać na ryzyko lokalnej społeczności. Co czeka węża? Jak trafić na wielkiego węża? Radu Frientiu mieszka na Bali od ponad dwóch dekad. W Indonezji spotkał już niejednego wielkiego gada, można powiedzieć, że ma do nich smykałkę. Gdy usłyszał plotki o Baronowej, jego serce zaczęło bić mocniej. O gigantycznym pytonie dowiedział się od Diaza Nugrahy, przewodnika dzikiej przyrody, ratownika i licencjonowanego tresera węży z Borneo. Razem udali się na Sulawesi – gdzie pierwszy raz dostrzeżono Baronową – by zobaczyć zwierzę na własne oczy i je zmierzyć. Dzięki doświadczeniu Nugrahy wkrótce udało się trafić na gada. Jak wielka jest Baronowa? 18 stycznia 2026 dokonali pomiaru. Frentiu i Nugraha zważyli i zmierzyli Baronową, dokumentując cały proces fotografiami i filmami. Użyli specjalnej taśmy pomiarowej, która podążała za naturalnymi krzywiznami węża. Okazało się, że Baronowa ma zawrotne 7,22 metra i waży niemal 100 kg. To oznaczało, że jest najdłuższym zmierzonym wężem na świecie – mierzy tyle, co przeciętny jacht na Mazurach. Frentiu twierdzi, że rzeczywista długość węża może być jeszcze większa. Dzięki wiedzy Diaza Nugrahy nie było konieczne podanie środków uspokajających, a pod znieczuleniem mięśnie węża całkowicie się rozluźniają, co potencjalnie wydłuża jego ciało o kolejne 10–15%. Węże, o które należy dbać. Rekordy wyzwalają ciemne strony ludzkiej natury Pytony siatkowe (Malayopython reticulatus) to najdłuższe węże na świecie. Zazwyczaj osiągają długość od 3 do 5,7 m. Chociaż większe osobniki były zgłaszane w przeszłości, to większość doniesień opiera się na plotkach, relacjach z drugiej ręki lub osobnikach, które zostały zabite wkrótce po odkryciu. Niestety, w wielu przypadkach węże znikają, zanim uda się je zmierzyć – kłusownicy polują na nie jako na trofea. – Gigantyczne zwierzęta przyciągają uwagę: są symbolami statusu. Mają tendencję do znikania lub przytrafia im się coś złego – mówi Frentiu. To, że Baronowa przetrwała, czyni ją naprawdę wyjątkową. Lokalny ekolog ratuje gady i zakłada schronisko Gdy tylko wieść o Baronowej się rozniosła, Budi Purwanto – ratownik węży i lokalny ekolog – zareagował szybko. Prawdopodobnie to właśnie jemu olbrzymka zawdzięcza życie. Zamiast pozwolić na jej sprzedaż lub zabicie, przygarnął ją i zbudował prowizoryczne schronienie na swojej posesji, gdzie obecnie żyje ona z innymi uratowanymi wężami. Wypuszczenie jej na wolność w okolicy byłoby bardzo ryzykowne. Nie ma tam wiele zwierzyny łownej, którą mogłaby się posilić, ale w okolicy jest wiele wiosek i osad. – Tak dużego pytona prawdopodobnie zwabią ludzkie domy. A gdy to nastąpi, prawie na pewno zostanie zabity – wyjaśnia Frentiu. Wielkie węże są zwykle niegroźne, ale zmuszamy je do ataków W całej Indonezji gady tracą swoje siedliska. Wycinki lasów i postępujące rolnictwo zmusza węże do bliższego kontaktu z ludźmi. Chociaż pytony siatkowe nie są jadowite, to ich rozmiar i siła czyni z nich śmiercionośne drapieżniki, które zdolne są do zabijania nawet dużych zwierząt gospodarskich… a także ludzi. Śmiertelnym zagrożeniem dla węży jest ludzki strach – zabija się je z niewiedzy, ale także poluje dla ich mięsa czy w celach nielegalnego handlu dzikimi zwierzętami. Frentiu, Nugraha i Purwanto chcą to zmienić. Mają nadzieję, że wpisanie Baronowej do Księgi Rekordów Guinnessa pokaże, że gigantyczne węże mogą być warte więcej żywe niż martwe. Może to zachęcić lokalne społeczności do opieki nad zwierzętami i postrzegania ich jako źródła dochodu – na przykład jako elementy turystyki herpetologicznej. To dużo lepsze niż zabijanie gadów. Czy Baronowa to największy wąż świata? – Ani trochę nie wierzę, że [Baronowa] to największy dziki wąż. Miałem po prostu szczęście – mówi Frentiu. Ostrzega, by nie „wrabiać” olbrzymki w rekord wszech czasów. – Wciąż istnieją cuda. To jeden z nich i nie sądzę, żeby był ostatni. Inne węże po prostu nadal czekają na odkrycie – wyjaśnia odkrywca. Źródło: National Geographic Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Węże oszukały głód i mogą nie jeść przez rok. Ewolucja wyłączyła u nich kluczowy mechanizm
My odczuwamy dyskomfort już kilku godzinach bez jedzenia, ale niektóre gady opanowały głodówkę do perfekcji. Najnowsze badania genetyczne pokazują, że nie chodzi o odporność ani spowolniony metabolizm, lecz o brak kluczowego mechanizmu odpowiedzialnego za odczuwanie głodu. Naukowcy odkryli, że u części gadów ewolucja dosłownie „wyłączyła” hormon, który u innych kręgowców wysyła sygnał: pora jeść.
W świecie przyrody strategie zdobywania pokarmu bywają skrajnie różne. Stałocieplne ssaki przypominają piece, które muszą być stale zasilane paliwem, aby utrzymać metabolizm na wysokich obrotach. Ale niektóre węże i inne gady potrafią czekać na ofiarę miesiącami, nie wykazując przy tym oznak osłabienia czy niepokoju. Przez lata biologów nurtowało pytanie: jak organizm kręgowca może znieść tak długie okresy głodu? Odpowiedź okazała się zapisana w genach kontrolujących „hormon głodu”: grelinę. Gadzia amnezja: gdzie się podział hormon głodu? Grelina odgrywa fundamentalną rolę w metabolizmie większości kręgowców. Produkowana głównie w żołądku, wysyła do mózgu sygnał „pora jeść”. U ssaków jej poziom mocno wzrasta podczas postu, mobilizując do aktywnego poszukiwania pokarmu i spalania zapasów tłuszczu. Jednak u 32 gatunków węży, a także u niektórych kameleonów i agam, gen produkcji greliny oraz enzym MBOAT4 (niezbędny do jej aktywacji) po prostu zanikły. Odkrył to zespół badaczy z Uniwersytetu w Porto, analizując genomy 112 gatunków gadów. Wnioski z badania wskazują na to, że te gady po prostu nie czują głodu, nawet podczas długich okresów bez pokarmu. Wśród gatunków które to potrafią są m.in. pytony, dusiciele, grzechotniki, kobry, 4 gatunki kameleonów i 2 gatunki agam z rodzaju Phrynocephalus. Strategia „siedź i czekaj” zmieniła genetykę gadów Dlaczego natura zdecydowała się na tak radykalny krok? Odpowiedź tkwi w strategiach polowania. Wiele z badanych gatunków to drapieżniki, które zamiast aktywnie tropić ofiarę, po prostu na nią czekają. Potrafią tygodniami tkwić w bezruchu, zamaskowane w otoczeniu, wytrzymując głód bez widocznych problemów. Kiedy nadarzy się okazja, bywa że połykają ofiary większe od siebie. Przy takim trybie życia klasyczny mechanizm działania greliny byłby zwyczajnie szkodliwy. Gdyby wąż odczuwał narastający głód tak jak ssak, zmuszony byłby do wyjścia z kryjówki i marnowania cennej energii na poszukiwania, które w ubogim środowisku mogłyby zakończyć się fiaskiem. Poprzez wyłączenie produkcji greliny, ewolucja pozwoliła tym gadom na drastyczne obniżenie aktywności i metabolizmu. Dzięki temu ich zapasy energii wystarczają im na znacznie dłużej, a organizm nie „panikuje” z powodu głodu. Głodówka u gadów a otyłość i anoreksja u ludzi Nowe odkrycie ma znaczenie nie tylko dla herpetologii. Przez lata próbowano wykorzystać grelinę w medycynie do walki z otyłością i anoreksją u ludzi. Wyniki były jednak rozczarowujące: ludzki metabolizm okazał się zbyt złożony, by manipulacja jednym hormonem przyniosła przewidywalne efekty. Analiza tego, jak gady zarządzają zasobami tłuszczu bez udziału greliny, może w przyszłości pomóc nam lepiej zrozumieć zaburzenia metaboliczne u ludzi i mechanizmy adaptacji do ekstremalnych warunków. Czasem to, czego w organizmie brakuje, jest równie fascynujące jak to, co w nim działa. Źródło: Open Biology Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (ukończyła MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Często wzbudza strach, choć jest zupełnie niegroźny. Ten polski wąż jest bardzo rzadki i wyjątkowo skryty
Gniewosz plamisty należy do węży rzadko obserwowanych, choć jego zasięg obejmuje znaczną część Europy. Skryty tryb życia i silne przywiązanie do ciepłych, suchych siedlisk sprawiają, że nawet w miejscach występowania bywa trudny do zauważenia. Jest gatunkiem wyspecjalizowanym ekologicznie, o wąskiej diecie i specyficznych wymaganiach środowiskowych. W Polsce jego populacje mają charakter wyspowy i są szczególnie wrażliwe na zmiany krajobrazu. To właśnie te cechy decydują o jego obecnym statusie ochronnym.
Gniewosz plamisty, znany również jako miedzianka (Coronella austriaca), to jeden z najbardziej tajemniczych gadów występujących w Polsce. Choć nie jest groźny dla człowieka, często bywa mylony ze żmiją, co skutkuje jego nieuzasadnionym tępieniem. W artykule wyjaśniamy, jak rozpoznać tego węża, gdzie można go spotkać, czym się żywi oraz jakie działania ochronne są podejmowane w celu ratowania tego zagrożonego gatunku. Wygląd i morfologia Ten niejadowity wąż o smukłej sylwetce jest również zwany jako miedzianka. Dorosłe osobniki osiągają zazwyczaj 60–75 cm długości, przy czym samice bywają wyraźnie większe i mogą dochodzić nawet do około 90 cm. Ich smukła sylwetka przekłada się na niewielką masę ciała (50–60 gramów), a osobniki przekraczające 100 gramów należą do rzadkości. Ciało gniewosza ma przekrój niemal okrągły i jest pokryte drobnymi, gładkimi łuskami, które nadają mu lekko połyskujący wygląd. Ogon stanowi od kilkunastu do nawet około jednej czwartej długości całego ciała i zwęża się stopniowo, by zakończyć się delikatnie zaostrzonym wierzchołkiem. Głowa jest niewielka, słabo odgraniczona od tułowia, z zaokrąglonym pyskiem i stosunkowo małymi oczami. Charakterystyczną cechą diagnostyczną jest okrągła źrenica, typowa dla węży niejadowitych. Ubarwienie gniewosza bywa zmienne, lecz utrzymane jest w stonowanej palecie barw. Dominują odcienie rdzawe, brązowe i szarawe. Samice częściej przybierają spokojniejsze, popielate tony. Na tylnej części głowy zwykle widoczna jest ciemna plama w kształcie podkowy, serca lub dwóch zbliżonych trójkątów. Od nozdrzy przez oko biegnie ciemna smuga, przechodząca dalej w ciągnącą się wzdłuż przedniej części ciała linię. Na grzbiecie występują naprzemianległe plamy, czasem łączące się w nieregularny wzór. Gniewosz plamisty a żmija zygzakowata Pomyłki między gniewoszem plamistym a żmiją zygzakowatą nie należą do rzadkości. Oba węże są zbliżone wielkością, mają podobną kolorystykę i mogą występować na tych samych, ciepłych stanowiskach. Różnice są jednak wyraźne dla uważnego obserwatora. Podstawową cechą odróżniającą jest kształt głowy. U gniewosza ma ona formę owalną i łagodnie przechodzi w szyję, podczas gdy u żmii jest wyraźnie trójkątna i wyraźnie odcinająca się od reszty ciała. Równie istotna jest źrenica oka: okrągła u gniewosza, natomiast pionowa, „kocia” u żmii. Wzór na grzbiecie gniewosza składa się z plam ułożonych naprzemiennie, które tylko czasem tworzą ciągłą linię. Z kolei klasyczny, wyraźny zygzak jest typowy dla żmii, choć i tu zdarzają się odstępstwa. Zachowanie także bywa mylące. Zaniepokojony gniewosz potrafi głośno syczeć i próbować gryźć, co może potęgować wrażenie zagrożenia. Jest to jednak wyłącznie reakcja obronna, a brak jadu sprawia, że nie stanowi on realnego niebezpieczeństwa dla człowieka. Występowanie Gniewosz plamisty jest gatunkiem o szerokim, lecz nieciągłym zasięgu. Spotykany jest w znacznej części Europy, z wyłączeniem Irlandii, większości Półwyspu Skandynawskiego oraz fragmentów Europy Zachodniej i Południowej. Na wschodzie jego zasięg sięga przez obszary Rosji aż do zachodniego Kazachstanu i północnego Iranu. Mimo rozległego areału wszędzie występuje punktowo i nigdzie nie jest gatunkiem pospolitym. Preferuje środowiska ciepłe, suche i silnie nasłonecznione. Zasiedla tereny kamieniste, zarośla, murawy, obrzeża lasów oraz mozaikę siedlisk, w których może znaleźć zarówno miejsca do wygrzewania się, jak i liczne kryjówki. Unika obszarów wilgotnych, podmokłych i trwale zacienionych. W górach spotykany jest rzadziej, zwykle do około 1000 m n.p.m., choć pojedyncze obserwacje pochodzą z wysokości przekraczających 2000 m. Gdzie w Polsce występuje gniewosz plamisty? W Polsce gniewosz plamisty należy do węży rzadkich, a jego rozmieszczenie ma charakter wyspowy. Najczęściej notowany jest w południowej części kraju, szczególnie w województwach świętokrzyskim, małopolskim i podkarpackim. Są to obszary oferujące odpowiednie warunki termiczne i strukturalne, takie jak nasłonecznione zbocza, murawy kserotermiczne czy kamieniste polany. Znacznie rzadziej spotyka się go na północy i zachodzie Polski. Pojedyncze stanowiska znane są m.in. z Pomorza Zachodniego czy Wielkopolski, gdzie jednak gatunek ten uchodzi za skrajnie nieliczny i lokalnie może być już bliski zaniku. Jego obecność wiąże się często z siedliskami antropogenicznymi. Można go więc spotkać w okolicach opuszczonych zabudowań, kamieniołomów, nasypów kolejowych czy ruin, które paradoksalnie potrafią mu zastępować naturalne struktury skalne. Mało urozmaicona dieta gniewoszy Gniewosz chwyta ofiarę i owija swoim ciałem, co prowadzi do jej unieruchomienia. Następnie wąż połyka ją w całości żywą lub martwą. Dieta gniewosza plamistego jest stosunkowo wąska i wyspecjalizowana. Podstawę jego pożywienia stanowią gady, przede wszystkim jaszczurki. Częstym elementem diety są także padalce, a sporadycznie inne węże, w tym osobniki własnego gatunku, co świadczy o występowaniu kanibalizmu. Wraz z wiekiem zmienia się jednak udział poszczególnych ofiar. Osobniki młode polują niemal wyłącznie na drobne gady, natomiast u dorosłych gniewoszy coraz większe znaczenie zaczynają mieć drobne ssaki, takie jak myszy czy ryjówki. W niektórych populacjach ssaki mogą stanowić nawet znaczną część jadłospisu. Rzadziej zdarzają się płazy czy pisklęta ptaków. Czy gniewosz plamisty jest jadowity? Gatunek ten nie posiada gruczołów jadowych ani zębów przystosowanych do wprowadzania jadu. Ugryzienie, choć możliwe w sytuacji silnego stresu, jest dla człowieka całkowicie niegroźne i porównywalne raczej do drobnego zadrapania. Mimo to gniewosz bywa zabijany z obawy przed rzekomym zagrożeniem. Mylenie go ze żmiją zygzakowatą jest jednym z głównych czynników ograniczających liczebność jego populacji w Polsce. Jajożyworodność i walki samców Gniewosz plamisty jest gatunkiem jajożyworodnym, co oznacza, że rozwój jaj odbywa się w ciele samicy. Gody przypadają głównie na wiosnę, z największą intensywnością w maju. W tym okresie samce stają się bardziej aktywne i agresywne wobec rywali, co prowadzi do charakterystycznych zapasów, polegających na oplataniu się ciał i próbach zdominowania przeciwnika. Po kilkumiesięcznym okresie rozwoju, pod koniec lata (zwykle w drugiej połowie sierpnia lub na początku września), samica rodzi od kilku do kilkunastu młodych, w pełni ukształtowanych i samodzielnych. Młode gniewosze mierzą zwykle od 10 do 18 cm i niemal natychmiast po urodzeniu rozpoczynają samodzielne polowanie. Jest to dla nich kluczowy moment, ponieważ przed nadejściem zimy muszą zgromadzić zapasy energetyczne niezbędne do przetrwania hibernacji. Czy gniewosz plamisty jest pod ochroną? Gniewosz plamisty objęty jest w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Figuruje w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt jako gatunek narażony na wyginięcie (kategoria VU), a także podlega ochronie międzynarodowej na mocy konwencji berneńskiej oraz unijnej dyrektywy siedliskowej. Najpoważniejsze zagrożenia dla jego przetrwania to: zanik i fragmentacja siedlisk, postępująca sukcesja roślinna, intensywna zabudowa, bezpośrednie tępienie przez ludzi. Ochrona gniewosza wymaga zachowania mozaiki otwartych, nasłonecznionych terenów, monitoringu populacji oraz działań edukacyjnych, które pozwolą ograniczyć nieuzasadniony strach przed tym niegroźnym wężem. Tylko połączenie ochrony siedlisk i zmiany społecznego postrzegania tego gatunku może zapewnić mu realne szanse na przetrwanie w polskim krajobrazie. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Żmija gabońska jest mistrzynią kamuflażu. To jeden z najjadowitszych węży Afryki
Żmija gabońska to drapieżnik doskonały. W swoim środowisku pozostaje niemal niewidoczna. Natura wyposażyła ją w rozbudowany aparat jadowy, produkujący toksynę, mogącą powalić nawet dorosłego człowieka. Paradoksalnie, ten zabójczo skuteczny łowca okazuje się spokojnym gadem, który atakuje wyłącznie wtedy, gdy nie ma innego wyjścia. Jak wygląda żmija gabońska? Gdzie występuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Drapieżnik ukryty pośród ściółki Królowa tropikalnej Afryki Myśliwy polujący z zasadzki Śmiercionośny koktajl, czyli jad żmii gabońskiej Śmiertelne zagrożenie dla człowieka? Tajpan pustynny i australijski, kobra królewska, efa piaskowa – właśnie te gatunki najczęściej są wymieniane, gdy mowa o najbardziej jadowitych wężach świata. Żmijowate pojawiają się w takich zestawieniach stosunkowo rzadko. Niesłusznie, bo także w tej rodzinie występują gady dysponujące śmiertelnie niebezpiecznym arsenałem. Jednym z nich jest żmija gabońska. Drapieżnik ukryty pośród ściółki Żmija gabońska (Bitis gabonica) należy do najcharakterystyczniejszych przedstawicieli swojej rodziny. Dorosłe osobniki nie są zbyt okazałe – osiągają od 120 do 150 cm długości. Należy jednak podkreślić, że przy dość skromnych wymiarach gad ten pozostaje jednym z najcięższych jadowitych węży. Wiele okazów osiąga masę przekraczającą 10 kg, czyli mniej więcej tyle, ile waży dorodna kobra królewska. Duża masa przekłada się na charakterystyczny pokrój. Bitis gabonica ma pękatą sylwetkę i przez cały czas wygląda, jakby przed chwilą połknęła sporą ofiarę. Głowa żmii gabońskiej ma trójkątny kształt. Nawet przy potężnej sylwetce wydaje się nienaturalnie duża i pozostaje znacznie szersza od szyi. Może się wydawać, że tak charakterystyczny gad jest łatwy do wypatrzenia. Nic bardziej mylnego. To zasługa niesamowicie skutecznego kamuflażu. Geometryczny kamuflaż Skóra przedstawicieli tego gatunku pokryta jest geometrycznym wzorem, który swoim kształtem i kolorem naśladuje ściółkę leśną. Składa się on ze skomplikowanego układu figur i pasm w odcieniach brązu, kremu, beżu, a niekiedy nawet delikatnego błękitu. Leżąc w bezruchu na warstwie opadłych liści, wąż staje się praktycznie niewidzialny. Śmiercionośne uzbrojenie Wróćmy na chwilę do charakterystycznej głowy. Ta część ciała nie bez powodu jest nienaturalnie duża. Natura wyposażyła żmiję gabońską w uzębienie Solenoglypha. Mówimy tu o najbardziej zaawansowanym i skutecznym typie aparatu jadowego, którego kluczowym elementem są zęby osadzone na ruchomej kości szczękowej. Gdy wąż ma zamknięty pysk, te są skierowane ku tyłowi, przylegając płasko do podniebienia. W momencie otwarcia pyska, natychmiast prostują się do pozycji pionowej, dzięki czemu wąż może wykonać błyskawiczny atak. Tak jak igła lekarska, zęby jadowe żmii gabońskiej są puste w środku. Wewnątrz znajduje się zamknięty kanalik, którym jad pod wysokim ciśnieniem jest aplikowany do ciała ofiary bezpośrednio z gruczołu jadowego. Należy zaznaczyć, że Bitis gabonica dysponuje najdłuższymi zębami jadowymi w królestwie węży. Mierzą do 5 cm długości, dzięki czemu toksyna może być wstrzyknięta głęboko w tkankę mięśniową lub blisko dużych naczyń krwionośnych. Królowa tropikalnej Afryki Wbrew temu, co sugeruje nazwa, zasięg występowania tego gada nie ogranicza się wyłącznie do Gabonu. Bitis gabonica jest szeroko rozpowszechniona w Afryce Subsaharyjskiej. Jej zasięg geograficzny rozciąga się od Nigerii, poprzez centralne regiony, aż do północnej Angoli, i dalej na wschód do zachodniej Kenii oraz na południe do Zambii. Mniejsze, izolowane populacje odnotowano również w Tanzanii i RPA. Zależnie od obszaru występowania i ujęcia taksonomicznego, czasami wyróżnia się dwa podgatunki tego gada – wschodnio- i środkowoafrykańską Bitis gabonica oraz zachodnioafrykańską Bitis rhinoceros, czyli żmiję nosorogą. Należy jednak podkreślić, że pomiędzy tymi gadami występują na tyle duże różnice, że wielu specjalistów klasyfikuje je jako odrębne gatunki. Żmija gabońska jest silnie stenotopowa, co oznacza, że ma specyficzne wymagania siedliskowe. Preferuje gęste, wilgotne lasy tropikalne, niziny i lasy przybrzeżne. Warstwa ściółki leśnej jest dla niej absolutnie niezbędna, ponieważ zapewnia idealne warunki dla jej kamuflażu i strategii łowieckiej. Aktywność tego gada jest głównie nocna, choć warto wspomnieć, że bywa widywany także w ciągu dnia, gdy wygrzewa się na brzegach lasów. Myśliwy polujący z zasadzki Żmija gabońska poluje z zasadzki. Strategia łowiecka tego gada polega na wielogodzinnym (a nawet wielodniowym) oczekiwaniu w całkowitym bezruchu. Dopiero gdy ofiara podejdzie na wystarczająco bliską odległość, wąż wykonuje błyskawiczne uderzenie. Bitis gabonica atakuje z prędkością około 6 metrów na sekundę. Natychmiast zatapia potężne zęby jadowe w ciele ofiary, po czym wraca do pozycji wyjściowej i cierpliwie czeka. Koktajl toksyn działa szybko. Po uderzeniu zdobycz jest ogłuszona, co uniemożliwia jej oddalenie się na znaczną odległość. Śmierć następuje po około 10 minutach. Dzięki swojej masie i potędze jadu, żmija gabońska może bez trudu połykać stosunkowo duże zwierzęta. Gad ten poluje na gryzonie, ptaki, płazy i gady. To właśnie ze względu na jadłospis wąż ten wykształcił tak długie zęby jadowe. Żeby jad mógł być skutecznie zaaplikowany, myśliwy najpierw musi pokonać znaczną fizyczną barierę – sierść, grubą skórę i warstwę tłuszczu. Śmiercionośny koktajl, czyli jad żmii gabońskiej Przedstawiciele tego gatunku dysponują jedną z najpotężniejszych mieszanin toksyn. Charakterystyka jadu żmii gabońskiej jest dominująco cytotoksyczna. Substancje te wywołują rozległe uszkodzenia komórek i tkanek w miejscu ukąszenia, a także uszkadzają naczynia krwionośne, prowadząc do krwotoków i obrzęków. Objawy ukąszenia rozwijają się błyskawicznie. Syndrom jadowy obejmuje: szybki rozwój wstrząsu, ekstremalny, pulsujący ból, masywny i rozległy obrzęk kończyny, powstawanie pęcherzy wypełnionych krwistą treścią, rozległą martwicę tkanek w miejscu iniekcji. W wyniku uszkodzenia naczyń krwionośnych ofiara zaczyna krwawić z nosa, uszu i oczu. Niebezpieczeństwo wynika nie tylko ze składu chemicznego jadu. W tym miejscu należy przypomnieć o rekordowej długości kłów, które umożliwiają głęboką iniekcję toksyn. Jad dociera bezpośrednio do struktur mięśniowych i powięziowych, co przekłada się na głębokie uszkodzenie tkanek. Dodatkowo Bitis gabonica w trakcie ataku może jednorazowo wstrzyknąć nawet 5 ml jadu. Śmiertelne zagrożenie dla człowieka? W rezultacie ten sprawny drapieżnik może uśmiercić nawet dorosłego mężczyznę. Czynnikiem zwiększającym prawdopodobieństwo zgonu jest w tym przypadku także siedlisko gada. Żmija gabońska żyje z dala od dużych ośrodków miejskich, a co się z tym wiąże – ofiara ataku ma niewielką szansę na otrzymanie pomocy medycznej na czas. A ta jest absolutnie niezbędna. Ukąszonej osobie trzeba natychmiast zaaplikować zastrzyk z surowicy lub przetoczyć krew. Na szczęście przypadki ukąszeń zdarzają się niezwykle rzadko. Żmija gabońska jest potężnym, doskonale uzbrojonym drapieżnikiem, ale cechuje ją dość spokojne usposobienie. Jej strategia obronna opiera się na skutecznym kamuflażu. Zamiast uciekać lub atakować, gad woli po prostu przeczekać zagrożenie, tkwiąc w bezruchu wśród ściółki. Gdy potencjalny agresor znajdzie się zbyt blisko, wąż wyda z siebie charakterystyczny syk. To zazwyczaj wystarczy, by zażegnać zagrożenie. Do większości ukąszeń dochodzi w sytuacji, gdy człowiek przypadkowo nadepnie na węża ukrytego w ściółce. Zagrożenia dla żmii gabońskiej Bitis gabonica znajduje się wysoko w łańcuchu pokarmowym, jednak gad ten nie jest wolny od zagrożeń. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje ten gatunek jako narażony. Status ten wynika z kilku czynników. Po pierwsze, żmija gabońska jest ściśle zależna od gęstych, nienaruszonych lasów deszczowych i przybrzeżnych. Po drugie, charakteryzuje się powolnym cyklem reprodukcyjnym, rodząc młode rzadko (co 2–3 lata), choć w dużych miotach. Powolny cykl życiowy w połączeniu z całkowitym uzależnieniem od specyficznego siedliska sprawia, że Bitis gabonica jest wyjątkowo wrażliwa na fragmentację i zniszczenie siedlisk, wynikające z działalności człowieka, przede wszystkim wylesiania. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wąż Steve'a Irwina. Poznaj historię nowego gatunku nazwanego na cześć „łowcy krokodyli”
Pamiętacie Steve’a Irwina? To on pokazał nam piękno świata i znaczenie dzikiej przyrody w swoim programie „Łowca krokodyli”. Jego legenda trwa do dziś, a teraz ma swoją kolejną, żywą reprezentację – badacze ochrzcili nowy gatunek pięknego, rzadkiego węża właśnie jego imieniem. Jaki jest Lycodon irwini?
Historia węża Steve’a Irwina, czyli Lycodon irwini, zaczyna się na Wielkich Wyspach Nikobarskich w Indiach. To tam naukowcy odkryli nowego, unikatowego przedstawiciela herpetofauny. Nazwali go na cześć legendarnego australijskiego przyrodnika, podkreślając jego ogromny wkład w promowanie ochrony przyrody na całym świecie. Czym wyróżnia się ten nieznany wcześniej nauce wąż i czemu budzi takie zainteresowanie? Kim był Steve Irwin? Nazwanie nowego gatunku na cześć Irwina ma wymiar symboliczny. Był znanym na całym świecie edukatorem, popularyzatorem przyrody i aktywnym „stróżem” środowiska naturalnego, za którym potrafił stanąć murem. Pokazywał piękno otaczającego świata tak, jak udało się tylko kilku osobom w historii. Otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego biologii. Jego działalność, zarówno w Australii, jak i na forum międzynarodowym, przyczyniła się do zwiększenie świadomości o potrzebie ochrony dzikiej przyrody i zwrócenia uwagi na zagrożenia, przed którymi stoją endemiczne gatunki zwierząt. To pasja i poświęcenie Irwina do inspirowania kolejnych pokoleń przyrodników – według badaczy – była motorem do uhonorowania go nieśmiertelnością zaklętą w nazwie nowego gatunku. Jak zginął Steve Irwin? Niestety, odwaga i determinacja przyrodnika przyczyniła się do jego tragicznej śmierci. W 2006 roku pracował on przy programie poświęconym najbardziej zabójczym zwierzętom, a na planie doszło do straszliwego wypadku – podczas kręcenia materiału o australijskiej Wielkiej Rafie Koralowej został ugodzony w przez jadowitą płaszczkę. Jej wypełniony trucizną kolec wbił się w serce, co doprowadziło do niemal natychmiastowej śmierci. Jaki jest nowy wąż Lycodon irwini? Lycodon irwini wyróżnia się błyszczącym, czarnym ubarwieniem. Mierzy około metra i jest niejadowity, a jego budowa przypomina inne gatunki z rodzaju Lycodon, określanego potocznie „wilczymi wężami”. Preferuje wilgotne, leśne siedliska, które zapewniają mu spokój i dostęp do pokarmu. Poluje głównie na drobne gady, płazy oraz niewielkie ssaki. Jest niegroźny dla ludzi. Wąż Steve’a Irwina występuje wyłącznie na Wielkiej Wyspie Nikobarskiej, jest więc gatunkiem endemicznym. Obszar ten słynie z unikalnej bioróżnorodności, ale wciąż pozostaje w dużej mierze niezbadany, zwłaszcza jeśli chodzi o herpetofaunę, czyli płazy i gady. Inne gatunki nazwane na cześć „Łowcy krokodyli” Lycodon irwini nie jest jedynym gatunkiem nazwanym na cześć australijskiego przyrodnika. W 1990 roku Steve Irwin sam odkrył nowy gatunek żółwia wężoszyjnego, który później otrzymał nazwę Elseya irwini. Żółw ten zamieszkuje zaledwie dwa odcinki australijskich rzek i jest równie rzadki, co nowo odkryty wąż. W 2009 roku australijscy naukowcy opisali także nowy gatunek ślimaka: Crikey steveiriwni. Nazwa nawiązuje do słynnego okrzyku Irwina „Crikey!” i podkreśla oryginalność oraz wpływ jego działalności na współczesną biologię. Legenda przyrodnika trwa więc z nami do dziś i jest kontynuowana przez jego dzieci. Między innymi syn Steve’a, Robert Irwin, także prowadzi własne programy telewizyjne i zajmuje się fotografią przyrodniczą. Źródło: Evolutionary Systematics, The Guardian Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czy to wąż, czy jaszczurka? Niezwykłe odkrycie sprzed milionów lat
To zwierzę do tej pory nieznane nauce, które żyło 167 milionów lat temu, miało cechy węża i jaszczurki jednocześnie. Badacze odkryli jego szczątki na malowniczej szkockiej wyspie Skye. Stanowi dowód na to, że ewolucja nadal jest dla nas pełna zagadek.
Do odkrycia skamieniałości doszło w 2016 roku. Ale dopiero bliższa analiza ujawniła rangę tego znaleziska. Stig Walsh z National Museums Scotland, który natknął się na nieznane zwierzę sprzed milionów lat, uczestniczył w ekspedycji na wyspie Skye w Szkocji, która badała jurajskie skamieniałości. Po wydobyciu okazu naukowcy spędzili prawie 10 lat na jego preparowaniu. Zastosowali tomografię komputerową (CT) oraz wysokowydajne promienie rentgenowskie w Europejskim Ośrodku Synchrotronu w Grenoble we Francji, aby dokładnie przeanalizować skamieniałość. Wnioski przeszły oczekiwania badaczy. Odkrycie „fałszywego węża” Na łamach „Nature” ukazała się właśnie praca autorstwa badaczy z USA, Wielkiej Brytanii i Francji na temat tej skamieniałości. Okazało się, że mamy do czynienia z nieznanym nauce gatunkiem zwierzęcia łączącego cechy węża i jaszczurki – jest to jedna z najstarszych jaszczurek kopalnych, jakie kiedykolwiek znaleziono. Nazwano ją Breugnathair elgolensis, czyli „fałszywy wąż Elgola”, nawiązując do obszaru na szkockiej wyspie Skye, gdzie został odkryty. Breugnathair, mierzący prawie 40 cm długości od głowy do ogona, był jedną z największych jaszczurek w swoim ekosystemie. Prawdopodobnie polował na mniejsze jaszczurki, a nawet młode dinozaury. Wąż czy jaszczurka? Pytania o ewolucję wczesnych zwierząt Dlaczego to zwierzę jest dla naukowców dziwne? Otóż żyło około 167 milionów lat temu i charakteryzuje się zagadkowym zestawem cech obserwowanych u węży i ​​gekonów – dwóch bardzo odległych krewnych. Breugnathair miał szczęki przypominające te należące do węża i haczykowate, zakrzywione zęby, podobne do zębów współczesnych pytonów, w połączeniu z krótkim ciałem i w pełni ukształtowanymi kończynami jaszczurki. Znaczenie odkrycia wężojaszczura Jak wyjaśnia Roger Benson, główny autor badania i kustosz Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku, Breugnathair elgolensis ma wężopodobne cechy zębów i szczęk, ale pod innymi względami jest zaskakująco prymitywny. – Może to oznaczać, że wygląd przodków węży rozmijał się z naszymi oczekiwaniami lub też że drapieżne wężopodobne nawyki wyewoluowały oddzielnie w prymitywnej, wymarłej grupie – opowiada Benson. Jaszczurki i węże tworzą razem rząd w obrębie gromady gadów. Breugnathair elgolensis został umieszczony w nowej grupie wymarłych, drapieżnych łuskonośnych o nazwie Parviraptoridae, znanej wcześniej jedynie z bardziej fragmentarycznych skamieniałości. W czasie wcześniejszych badań odkrywano kości z zębami przypominającymi te należące do węży, które znaleziono w bliskim sąsiedztwie kości o cechach gekonowych. Jednak ponieważ wydawały się one tak drastycznie różne, niektórzy badacze uważali, że należały do ​​dwóch różnych zwierząt. Zidentyfikowanie breugnathaira podważa te wcześniejsze ustalenia. Okazuje się, że zarówno cechy wężopodobne, jak i gekonowe występują razem u jednego zwierzęcia. Czy jest to jaszczuropodobny przodek węży? Ze względu na tak niezwykłą mieszankę cech, a także rzadkość innych skamieniałości rzucających światło na wczesną ewolucję łuskonośnych, badacze nie pokusili się o jednoznaczną odpowiedź. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Czarna mamba zabija inaczej niż inne węże. Dlatego odtrutka nie działa
Surowica to antytoksyna, którą podaje się po ukąszeniu przez jadowite zwierzę. To część osocza zawierająca gotowe przeciwciała – wyizolowane najczęściej z krwi zwierząt – dzięki którym organizm nie musi wytwarzać ich samemu. Okazuje się jednak, że podanie odtrutki po ukąszeniu przez czarną mambę… może tylko spotęgować działanie jadu. Najniebezpieczniejszy wąż świata stał się właśnie jeszcze bardziej groźny.
Jad czarnej mamby jest jeszcze bardziej niebezpieczny, niż się spodziewaliśmy. Badanie przeprowadzone na Uniwersytecie Queensland wykazało, dlaczego podanie surowicy po ukąszeniu przez tego węża może być nieskuteczne lub co gorsza – groźne. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Toxins”. Ugryzienie czarnej mamby Mamba czarna to największy jadowity wąż Afryki. Może dorastać nawet do 4,5 metra. Wbrew pozorom nie jest wyłącznie czarna – jej łuski mienią się oliwkowymi, brązowymi i szarymi barwami, a swoją nazwę zawdzięcza ponurej barwie wnętrza pyska. Jeśli tego byłoby mało, jest to także jeden z najszybszych węży świata: potrafi poruszać się z prędkością nawet 24 kilometrów na godzinę. Jej jad jest niezwykle niebezpieczny, a duże węże mogą sięgnąć nawet twarzy człowieka. Uderza szybko, mściwie i wielokrotnie, a każde ugryzienie wydziela nawet do 400 miligramów jadu. To bardzo dużo, bo dawka śmiertelna dla dorosłego człowieka to… 15 miligramów. Ukąszenia gadów z rodziny mamb są odpowiedzialne za około 30 000 zgonów rocznie. Neurotoksyna wydzielana przez węża paraliżuje układ nerwowy ofiary i jest śmiertelna: ugryziony zachowuje świadomość, ale nie ma możliwości poruszania się. Ofiary duszą się po około 7–15 godzinach od ataku. Jad odporny na odtrutkę Nie może być gorzej? Nic bardziej mylnego – najnowsze badania wykazały, że jady trzech z czterech gatunków mamby są bardziej złożone neurologicznie, niż nam się wydawało. To tłumaczy, dlaczego podawanie surowicy było nieskuteczne na ugryzienie czarnej mamby. – Czarna mamba, zachodnia mamba zielona i mamba Jamesona nie używają tylko jednej broni chemicznej, ale przeprowadzają skoordynowany atak na dwa różne punkty układu nerwowego – mówi profesor Bryan Fry, autor badania. Dlaczego surowica nie działa? Skutecznym lekiem na ukąszenie wielu gatunków jadowitych węży jest surowica. To przeciwciała wyodrębniane z osocza zwierząt – często koni, którym wcześniej podaje się odrobinę jadu danego gatunku węża – i podawane bezpośrednio do krwi ugryzionego. To odciąża organizm i pomaga mu zneutralizować toksynę. Okazało się jednak, że w przypadku jadu trzech gatunków mamb jej podanie jest nieskuteczne. Chociaż leczy ona wiotkie porażenie powodowane przez węże, to po początkowym sukcesie powoduje bolesne, niekontrolowane skurcze – porażenie spastyczne wywołane przez toksyczność presynaptyczną. Toksyna atakuje na wszystkich frontach, chcąc jak najszybciej zabić swoją ofiarę. To pierwszy taki przypadek w toksykologii. – Jad najpierw blokuje sygnały nerwowe, uniemożliwiając im dotarcie do mięśni, ale po podaniu odtrutki zostają one nadmiernie pobudzone. To tak, jakby leczyć jedną chorobę i nagle ujawnić inną – mówi Fry. Jak leczyć ugryzienie węża? Badacze twierdzą, że poznanie ograniczeń preparatów przeciwjadowych pomoże lepiej zrozumieć działanie toksyn. Dzięki temu być może uda się stworzyć leki, które lepiej będą radzić sobie z trucizną wydzielaną przez węże, a jeśli nie, to przynajmniej pomóc lekarzom podejmować lepsze decyzje w czasie rzeczywistym i ratować ludzkie życia. W Polsce nie mamy się czego obawiać: czarna mamba zamieszkuje obszar Afryki subsaharyjskiej, a jedynym jadowitym wężem w naszym kraju jest żmija zygzakowata. Jej ugryzienie rzadko stanowi śmiertelne zagrożenie dla człowieka i w jego przypadku podanie odtrutki jest jak najbardziej skuteczne. Źródło: Toxins Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wąż Eskulapa wspina się po drzewach w Polsce – niezrozumiany olbrzym budzi podziw, ale też lęk
Jeśli udało wam się osobiście trafić na węża Eskulapa, to jesteście prawdziwymi szczęściarzami – w Polsce żyje mniej niż 200 osobników tego wielkiego gada. Ostatnio do wyjątkowego spotkania doszło w okolicach Krosna, gdzie łagodny olbrzym wywołał niemałe poruszenie. Co robił na drzewie, gdzie jeszcze można go spotkać i czy należy się bać tego rzadkiego węża? Ssssssprawdźmy.
Wąż Eskulapa to płynny cień poruszający się na granicy światów – tak określają go niektórzy. Jest wyjątkowy, bo ten olbrzymi gad może osiągać nawet 2 metry długości i lubi towarzystwo ludzi. Ostatnie wyjątkowe spotkanie z dusicielem zaprezentowali przedstawiciele Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krośnie, co przypomniało nam wszystkim, że wielki wąż na co dzień żyje w naszym sąsiedztwie. Jak rozpoznać węża Eskulapa? Jeszcze niedawno wydawało nam się, że wąż Eskulapa zniknął z Polski na zawsze. Teraz wiemy, że Rzeczpospolita jest siedliskiem około 200 osobników tego gatunku. Kiedyś rozproszony po Roztoczu, Beskidach czy Gorcach, teraz spotykany głównie w Bieszczadach i kilku innych, niewielkich enklawach. Sto lat temu spotkanie z nim nie było niczym zaskakującym! A jest to wąż niezwykły. Przede wszystkim wyróżnia go jego rozmiar: to olbrzym dorastający nawet do 2 metrów długości, chociaż spotykane w Bieszczadach samce mają zwykle około 170 centymetrów. To największy wąż w Polsce, a także jedyny rodzimy… dusiciel. W trakcie polowania łagodny olbrzym wykorzystuje masę swojego ciała – chwyta ofiary zębami i zaciska się wokół nich. Nie ma jednak strachu: jego dietę stanowią głównie małe ssaki, ptaki, jaszczurki czy płazy, a z boa dusicielem czy anakondą ma wspólny tylko styl polowania. Tak naprawdę to krewniak zaskrońców i gniewoszy. Wąż wspinający się po drzewach Ten wielki gad to mistrz kamuflażu: nieuchwytny, cichy i świetnie stapiający się w otoczeniem. Często mijamy go bez zauważenia. A może znajdować się w naszej okolicy, bo chętnie korzysta z dobrodziejstw urbanizacji: wchodzi do budynków, szuka kryjówek, ciepła czy poluje na szczury, myszy i nornice. To jednak nie wszystko: jako jedyny z rodzimych węży z gracją wspina się na drzewa. Widok dwumetrowego gada na lokalnej roślinności może przyspieszyć bicie serca! To właśnie w takiej pozycji zaobserwowali go przedstawiciele Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krośnie. Swoje spotkanie udokumentowali na Facebooku. Gatunki węży zamieszkujące Polskę Od niedawna Polska stała się siedliskiem nie czterech – jak było niegdyś – a pięciu gatunków węży. Grono rozszerzył zaskroniec rybołów, czyli polujący w wodzie przybysz z południowo-wschodniej Europy. Żaden z pozostałych, czy to rodzimych, czy napływowych, nie może jednak równać się z wężem Eskulapa – na pewno pod względem rozmiarów. Warto pamiętać, że to niegroźny gad. Przy kontakcie z człowiekiem najpewniej ucieknie, a jeśli nie będzie miał gdzie, to zwinie się w kłębek, prychnie czy zasyczy. Nie zaatakuje jednak pierwszy człowieka. Nie ma też co bać się jego ugryzienia, bo rozmiar zębów pozwoli mu co najwyżej zadrapać ludzki naskórek. Od wieków łączy się go z medycyną. To właśnie jego Eskulap ma owiniętego wokół swojego kostura, a olbrzymi wąż gości na logotypach aptek czy strojach ratowników medycznych. Niestety, jego przetrwanie wciąż jest zagrożone. Postępująca urbanizacja w nawet najdzikszych regionach Polski nieustannie odbiera mu siedliska, a olbrzym odchodzi po cichu – tak samo bezszelestnie, jak się porusza. Źródło: Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krośnie, Polskie Parki Narodowe Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zaskroniec zwyczajny – spokojny mieszkaniec podmokłych zakątków Europy
Zaskroniec zwyczajny odgrywa bardzo ważną rolę w ekosystemie. To cichy łowca płazów, ryb i gryzoni, który dzięki swojemu pokojowemu usposobieniu stosunkowo rzadko jest zauważany przez człowieka. Warto przyjrzeć się bliżej temu niejadowitemu wężowi, który potrafi zaskoczyć niezwykłymi przystosowaniami i zachowaniami. Poznaj ciekawostki o zaskrońcu zwyczajnym i dowiedz się, jak odróżnić go od jadowitej żmii zygzakowatej.
Spis treści: Opis i charakterystyka zaskrońca Gdzie można spotkać zaskrońca? Czy zaskroniec zwyczajny jest jadowity? Czy zaskroniec zwyczajny jest pod ochroną? Zaskroniec zwyczajny – interesujące ciekawostki Zaskroniec zwyczajny a żmija zygzakowata – jak je odróżnić? Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) to najpospoliciej występujący w Polsce wąż. Należy do rodziny połozowatych (Colubridae) i – co warto podkreślić – nie wytwarza jadu. Opis i charakterystyka zaskrońca Dorosłe samce osiągają zwykle 70–90 cm długości, a masywniejsze samice 80–150 cm. Jego ciało ma owalny przekrój i pokrywają je drobne, chropowate łuski, zaś ogon kończy się wyraźnym, ostrym kolcem. Głowa zaskrońca jest spłaszczona grzbietowo i pozbawiona gruczołów jadowych, przez co wyraźnie odcina się od szyi. Barwa grzbietu tego węża może być od szaro-brunatnej, przez oliwkowozieloną, aż po jednolicie czarną w formach melanistycznych. Najłatwiej rozpoznać ten gatunek po żółto-pomarańczowych, półksiężycowatych plamach za skroniami, obwiedzionych czarnymi paskami. Właśnie od lokalizacji tego charakterystycznego ubarwienia wzięła się polska nazwa zaskrońca. Spód ciała tego węża jest kremowobiały i zdobią go nieregularne, czarne plamy. Różnice między płciami są subtelne: samice mają bardziej krępą sylwetkę i są dłuższe, a samce pozostają smukłe. Gdzie można spotkać zaskrońca? Zaskroniec zwyczajny ma bardzo rozległy zasięg: cała Europa (poza północną Skandynawią, Irlandią i Kretą), północna Afryka oraz środkowa i zachodnia Azja. W Polsce jest spotykany praktycznie wszędzie, z wyjątkiem wysokich gór powyżej 1000 m n.p.m. Jego preferowane środowiska to tereny podmokłe. Chętnie bytuje na brzegach jezior, stawów, w rzekach i bagnach. Zaskroniec zwyczajny lubi też wilgotne łąki, zarośla wzdłuż cieków wodnych, a nawet ogrody i parki miejskie z oczkami wodnymi. Niekiedy widywany jest wygrzewający się na słońcu wczesnym rankiem lub późnym popołudniem, zwłaszcza w sezonie od kwietnia do czerwca, kiedy po zimowaniu szuka ciepłych miejsc, by podnieść temperaturę ciała. Zimą zaskroniec zwyczajny zapada w hibernację w opuszczonych norkach, jamach kretów, szczelinach skał lub piwnicach, gromadząc się w grupach nawet kilkudziesięciu osobników. Czy zaskroniec zwyczajny jest jadowity? Zaskroniec zwyczajny nie jest jadowity. Nie posiada gruczołów jadowych i kłów. W obliczu zagrożenia wykorzystuje strategie obronne: udaje martwego – przewraca się na grzbiet, by wyglądać na zranionego czy nieżywego; wydziela substancję z gruczołów odbytowych – silnie cuchnący, gęsty płyn, który odstrasza napastnika; uderza głową – w sytuacji skrajnego zagrożenia, choć rzadko podejmuje tę strategię. Zaskroniec zwyczajny nie gryzie ludzi i unika konfrontacji. Jak tylko zauważy zbliżającego się człowieka, oddala się i wycofuje. Atakuje wyłącznie poruszające się zwierzęta – płazy, ryby czy małe gryzonie – które połyka żywcem. Dzięki tej łagodnej naturze zaskroniec zwyczajny jest cennym sojusznikiem w ogrodach i parkach, gdzie zwalcza m.in. myszy. Czy zaskroniec zwyczajny jest pod ochroną? Zaskroniec zwyczajny jest w Polsce pod ochroną. Od 2014 roku podlega ochronie częściowej, co oznacza zakaz chwytania, transportu, zabijania oraz niszczenia siedlisk. Główne zagrożenia dla występowania i rozpowszechniania się tego gatunku to: urbanizacja i fragmentacja korytarzy migracyjnych między mokradłami, ruch drogowy – setki osobników giną co roku pod kołami samochodów, zwłaszcza jesienią, gdy wygrzewają się na asfalcie, chemizacja środowisk – pestycydy w wodach i na łąkach zabijają płazy i gryzonie, czyli główny pokarm zaskrońca, prześladowania przez ludzi – niewiedza i lęk prowadzą do zabijania tych węży, gdyż są one nadal zbyt często mylone ze żmijami. Ochrona zaskrońca zwyczajnego wymaga zachowania terenów podmokłych, kompostowników i naturalnych kryjówek, a także edukacji społecznej. Podjęcie takich działań może pozytywnie wpłynąć na liczebność tego gatunku w Polsce. Zaskroniec zwyczajny – interesujące ciekawostki Zaskroniec zwyczajny, mimo że spędza większość czasu na lądzie, bywa nazywany „wodnym wężem” ze względu na znakomite umiejętności pływackie i umiejętność nurkowania. Zaskrońce śmiało polują pod wodą na ryby i płazy, szczególnie w okresie wiosennym, kiedy zwierzęta te odbywają gody przy brzegach zbiorników. Co ciekawe, jego bliskim krewnym jest zaskroniec rybołów, którego występowanie zostało w Polsce zostało potwierdzone licznymi obserwacjami. Kolejną interesującą ciekawostką związaną z zaskrońcem zwyczajnym jest ich ubarwienie. W wyższych partiach gór i na północy Europy można spotkać ich melanistyczne odmiany, których całkowicie czarne ubarwienie ułatwia wygrzewanie się w chłodniejszym klimacie. Co ciekawe, samice godzą się niekiedy na kopulację jesienią. W następstwie tego zimują z już zapłodnionymi jajami, które składają dopiero na wiosnę. Młode zaskrońce zwyczajne po wykluciu mierzą zaledwie 15–20 cm, ale od pierwszych chwil są w pełni samodzielne – nie wymagają żadnej opieki rodzicielskiej. Zaskroniec zwyczajny a żmija zygzakowata – jak je odróżnić? Niestety wiele osobników zaskrońców zwyczajnych ginie wskutek pomylenia ich z jadowitą żmiją zygzakowatą (która, co chcielibyśmy podkreślić, także podlega w Polsce ochronie częściowej). Oba gatunki pomimo podobnej wielkości i zbliżonych środowisk występowania, jest stosunkowo łatwo rozróżnić po: kształcie źrenic – zaskroniec ma okrągłe, a żmija pionowe; kształcie głowy – u zaskrońca jest ona lekko spłaszczona i wyraźnie oddzielona od szyi, a głowa żmii ma kształt sercowaty; ubarwieniu – zaskroniec nosi charakterystyczne żółto-pomarańczowe plamy skroniowe, a żmija zygzakowata ma ciągły ciemny zygzak od głowy do ogona; zachowaniu – zaskroniec ucieka lub gdy poczuje się zagrożony, udaje martwego, z kolei żmija może podjąć się ataku i ugryźć. Dzięki tym cechom każda osoba może bez trudu rozpoznać zaskrońca zwyczajnego i tym samym uniknąć niepotrzebnej krzywdy zarówno dla siebie, jak i dla tych cennych dla ekosystemu węży. Warto pamiętać, że zaskroniec zwyczajny nie jest groźnym drapieżnikiem, lecz cennym elementem ekosystemu, który pomaga kontrolować populacje płazów i gryzoni. Jego ochrona oraz umiejętne rozróżnianie od żmii zygzakowatej to ważny wyraz odpowiedzialności i szacunku wobec przyrody. Obserwujmy te węże z dystansem, a w zamian zyskamy pewność, że wspieramy bioróżnorodność naszych terenów podmokłych i łąk. Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Powrót żmij zygzakowatych. „Obserwujemy systematyczny wzrost populacji”
Na łące, blisko zarośli, kolczastych jeżyn, gałęzi i gruzowisk – wszędzie tam możemy natknąć się na żmije zygzakowate. Latem, gdy spacerujemy, szansa na takie spotkanie rośnie. Co zrobić, gdy do niego dojdzie?
Żmija zygzakowata jest jedynym jadowitym wężem występującym naturalnie w naszym kraju. Nie przepada za ludzkim towarzystwem – jest to płochliwy gatunek. Ale istnieje coraz większa szansa na spotkanie z nią oko w oko. Coraz więcej żmij zygzakowatych w Polsce – W ostatnich latach obserwujemy w Polsce systematyczny wzrost jej populacji – mówi dr Tomasz Piasecki z Katedry Epizootiologii z Kliniką Ptaków i Zwierząt Egzotycznych na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu. Co jest tego powodem? Ekspert wskazuje na cieplejsze, a przede wszystkim dłuższe lata. Taka aura daje szansę przeżycia i przezimowania młodym wężom. – W okresie letnim żmije są bardzo aktywne i kiedy tylko nas wyczują, usłyszą kroki, uciekają. Dodatkowo głośno syczą, by odstraszyć potencjalne zagrożenie – opowiada dr Piasecki. Chęć złapania to zły pomysł – dodaje. – Bo przerażony gad będzie się bronić – tłumaczy. Jak rozpoznać żmiję zygzakowatą? Ten gatunek węży łatwo rozpoznać po charakterystycznym zygzaku na grzbiecie. Żmija jest niewielka, osiąga 80–90 centymetrów długości. Występuje w 3 odmianach barwnych: brązowej i szarej (w różnych odcieniach tych kolorów) oraz czarnej – najrzadziej. Pamiętajmy, że żmije zygzakowate są gatunkiem chronionym. Ich niepokojenie, okaleczanie i zabijanie jest traktowane jako wykroczenie. Jego popełnienie może skutkować karą aresztu lub grzywny. Prawdopodobieństwo ataku żmii Naukowcy podkreślają, że żmija ta nigdy nie zaatakuje sama. Gdy ją zobaczymy, zachowajmy spokój i nie zbliżajmy się do niej. Powinna sama się oddalić, bo to gatunek skryty. Unika człowieka. Żmija zaatakuje tylko wtedy gdy zostanie do tego zmuszona. Ukąszenie poprzedzone jest ostrzegawczym syczeniem. Ataki na ludzi są bardzo rzadkie i spowodowane najczęściej nagłym nadepnięciem. W wypadku ukąszenia żmii należy unieruchomić pokąsaną kończynę oraz wezwać pomoc medyczną. Można też zastosować opaskę uciskową powyżej miejsca ukąszenia. „Ukąszenie w przypadku dorosłego, zdrowego człowieka powinno obyć się bez komplikacji. Większą czujność należy zachować w odniesieniu do ukąszonych dzieci, osób starszych, osób z chorobami serca czy będących pod wpływem alkoholu” – podaje Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Katowicach. Źródła: UWr, RDOŚ Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Delfiny z ogromną anakondą w pyskach. To zdjęcie wprawiło w osłupienie
Naukowcy uchwycili zaskakującą scenę z udziałem słodkowodnych delfinów. Zwierzęta trzymały w pyskach dwumetrową anakondę. Co kryje się za tym nietypowym zachowaniem?
W tym artykule: Dziwne zdjęcie delfinów Co robiły delfiny z wężem? Jak wyjaśnić zachowanie delfinów? Jaki los spotkał anakondę? Delfiny to ssaki, które kojarzą nam się z otwartymi wodami mórz i oceanów. Jednak niektóre z nich żyją również w rzekach. Największym słodkowodnym delfinem jest inia amazońska (Inia geoffrensis), ssak występujący w wodach Amazonki i Orinoko oraz w ich rozlewiskach. Może mieć ponad dwa metry długości i ważyć ponad sto kilogramów. Inia amazońska ma trzy podgatunki. Jeden z nich – Inia geoffrensis boliviensis – został właśnie zaobserwowany w Boliwii w bardzo nietypowej sytuacji. W lecie zeszłego roku brazylijscy i boliwijscy zoolodzy śledzili delfiny żyjące w rzece Tijamuchi. Dziwne zdjęcie delfinów Delfiny rzeczne są dość trudne do obserwowania. Rzeki bywają muliste i trudne do nawigowania, a ssaki często chowają głowy na długo pod wodą. Dlatego każda okazja badania tych zwierząt w ich naturalnym środowisku jest skrzętnie wykorzystywana. Tym razem okoliczności okazały się wyjątkowo niespotykane. W sierpniu 2021 r. naukowcy spostrzegli grupę delfinów, które pozostały na powierzchni dłużej niż zazwyczaj. Gdy bliżej im się przyjrzeli, zauważyli, że zwierzęta trzymały w pyskach dużego węża. Co robiły delfiny z wężem? – Po dokładnym przejrzeniu zrobionych zdjęć spostrzegliśmy, że delfiny chwyciły węża, i że jest ich przynajmniej sześć – napisali naukowcy w pracy dokumentującej niezwykłe zdarzenie. Została ona opublikowana w czasopiśmie naukowym „Ecology”. – Stało się dla nas jasne, że raczej się z nim bawiły, niż starały się go zjeść – dodali badacze. Delfiny (i bardziej ogólnie walenie) znane są z tego, że często angażują się w zabawy. To społeczne zachowania, podczas których zwierzęta wchodzą ze sobą w interakcje, korzystają z różnych przedmiotów albo ćwiczą umiejętności lokomocyjne. W przypadku delfinów z rzeki Tijamuchi, obserwowanych przez siedem minut, badacze zauważyli, że zwierzęta trzymające anakondę poruszały się niekiedy w zsynchronizowany sposób. Generalnie jednak pozostawały w tym samym punkcie rzeki. Jak wyjaśnić zachowanie delfinów? Naukowcy postawili kilka hipotez wyjaśniających, do czego służyła delfinom dwumetrowa anakonda boliwijska. Pierwsza teoria mówi, że zwierzęta uczyły w ten sposób jedne drugie postępowania z wężami lub polowania na nie. Druga, że próbowały węża zjeść. Wreszcie trzecia, że się właśnie bawiły. Anakonda boliwijska (Eunectes beniensis) to gatunek węża zaliczany do dusicieli. Występuje w prawie całej Boliwii w mokradłach i na bagnach. Poluje za dnia na ssaki, gady oraz małe ptaki. Może osiągać nawet 3 m długości. Zabawa delfinów mogła mieć podtekst seksualny. – Później mogliśmy stwierdzić, że dorosłe samce w czasie zabaw z anakondą były podniecone seksualnie – napisali badacze w swojej pracy. – W okolicy były też młode delfiny i wygląda na to, że starsze się przed nimi popisywały – dodają. Jaki los spotkał anakondę? Co się stało z anakondą? Najprawdopodobniej wpadnięcie w pyski grupy rozbawionych delfinów nie skończyło się dla niej najlepiej. Naukowcy zwrócili uwagę, że już w trakcie zabawy się nie poruszała. Najprawdopodobniej wąż był już wtedy martwy. – Nie sądzę, żeby anakonda dobrze się bawiła – skomentował biolog Steffen Reichle, jeden z autorów pracy, w wywiadzie dla „New York Times”. Obserwacja dokonana przez badaczy przynosi jednak więcej pytań niż odpowiedzi. – Po raz pierwszy słyszę o tym, żeby delfiny bawiły się ogromnym wężem – zauważyła dr Sonja Wild, biolożka ewolucyjna z niemieckiego Instytutu Maxa Plancka, która nie była zaangażowana w badania. To, że z różnych rzeczy, jakie zwierzęta mogły wybrać do zabawy, zdecydowały się właśnie na węża, badaczka uważa za „lekko niesłychane”. Źródła: Ecology, New York Times
800 razy wstrzyknął sobie jad węży. Teraz jego krew to uniwersalne antidotum
Herpetolog z San Francisco swoją fascynację gadami wzniósł na niespotykany poziom. Przez wiele lat wstrzykiwał sobie jad węży, aż w końcu uodpornił się na ich ukąszenia całkowicie. Jego krew zawiera teraz superprzeciwciała i została użyta do stworzenia uniwersalnej surowicy.
Spis treści Krew Tima Friede jako źródło uniwersalnej surowicy Jak dotychczas tworzono surowice? Mimo, że ukąszenia jadowitych węży co roku powodują śmierć tysięcy ludzi, badania nad surowicami nie posuwają się do przodu. To się może zmienić dzięki niebezpiecznemu eksperymentowi, jaki przez wiele lat przeprowadzał na sobie pewien Amerykanin – Tim Friede. Ten miłośnik jadowitych węży trzymał wiele z nich w terrariach, jako domowych pupili. Aby uodpornić się w razie przypadkowego ukąszenia, zaczął wstrzykiwać sobie ich rozcieńczony jad. Z biegiem lat udało mu się to całkowicie, a jego krew może przyspieszyć badania nad surowicami. Krew Tima Friede jako źródło uniwersalnej surowicy Tim Friede to entuzjasta węży z San Francisco i herpetolog-samouk. Przez 18 lat celowo wstrzykiwał sobie jad węży, aby zbudować odporność w razie ukąszenia. W sumie wykonał ponad 800 takich zabiegów, niektóre przypłacając poważnymi dolegliwościami. Osiągnął sukces – jego odporność na jad została potwierdzona 200 ukąszeniami. To niezwykłe poświęcenie może przyczynić się do przełomu w badaniach nad uniwersalnym antidotum. Naukowcy z Columbia University i firmy biotechnologicznej Centivax z krwi Tima Friede wyizolowali dwa przeciwciała. To LNX-D09 i SNX-B03, które skutecznie neutralizują jad różnych gatunków węży. Połączenie tych przeciwciał z lekiem o nazwie varespladib doprowadziło do stworzenia koktajlu, który w testach na myszach zapewnił ochronę przed jadem 13 z 19 najbardziej niebezpiecznych gatunków węży według WHO. Równolegle naukowcy z Scripps Research Institute opracowali syntetyczne przeciwciało 95Mat5, które skutecznie neutralizuje neurotoksyny z jadu wielu gatunków węży, takich jak czarna mamba, tajpan czy kobra indyjska. Produkowane bez udziału zwierząt, stanowi kolejny krok w kierunku stworzenia uniwersalnego antidotum. Jak dotychczas tworzono surowice? Tradycyjne antidota są produkowane z wykorzystaniem przeciwciał zwierzęcych i są specyficzne dla danego gatunku węża. Najpierw pozyskuje się jad węży – trzeba więc mieć dostęp do żywych osobników. Następnie niewielkie dawki jadu wstrzykuje się zwierzętom gospodarskim, na przykład koniom. Po pewnym czasie koń uodparnia się, a w jego krwi pojawiają się antyjadowe przeciwciała. Kolejnym krokiem jest wyizolowanie ich z krwi i dopiero wtedy powstaje surowica. To technika znana już od około stu lat. Takie surowice są zarówno bardzo kosztowne, jak i i potencjalnie niebezpieczne dla pacjentów – odzwierzęce pochodzenie może skutkować np. silnymi reakcjami alergicznymi. Krew Tima Friede to ogromny krok do przodu w produkcji antidotum na jad węży. Źródło: Cell Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Żmija nosoroga jest silnie jadowita. Odpowiada za największą liczbę śmiertelnych ukąszeń w Europie
Żmija nosoroga należy do węży, których lepiej nie drażnić. To właśnie ten gatunek jest uznawany za najjadowitszy w Europie. Jednym ukąszeniem może uśmiercić nawet dorosłego, zdrowego człowieka. Jak wygląda żmija nosoroga? Gdzie występuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Jak wygląda żmija nosoroga? Gdzie występuje żmija nosoroga? Tryb życia żmii nosorogiej Zagrożenia dla ludzi Jak wynika z danych WHO, każdego roku aż 2,7 mln ludzi zostaje ukąszonych przez jadowitego węża. Około 138 tysięcy osób umiera w następstwie spotkania z jadowitym gadem. Do największej ilości śmiertelnych wypadków dochodzi w Afryce. Nie wynika to wyłącznie z mnogości występujących tam gatunków jadowitych węże, ale także z niedoboru surowicy. W Europie takie przypadki należą do rzadkości. Dochodzi tu średnio do ok 20 tysięcy ukąszeń rocznie, z czego około 30 przypadków kończy się zgonem. Za większość odpowiada jeden gatunek – żmija nosoroga. Jak wygląda żmija nosoroga? Żmija nosoroga, czyli Vipera ammodytes, należy do średniej wielkości przedstawicieli rodziny żmijowatych (Viperidae). Osiąga do 120 cm długości. Gad ma trójkątną, lekko spłaszczoną i pokrytą drobnymi łuskami głowę, która jest wyraźnie oddzielona od masywnego ciała. Źrenica jest pionowa. Tęczówka cechuje się jasnym ubarwieniem, od szarego, po kremowe. Oczy węża znajdują się na poziomie nozdrzy. Cechą charakterystyczną żmii nosorogiej, której zawdzięcza swoją nazwę, jest pokryty większymi łuskami wyrostek, znajdujący się tuż przy końcu pyska. To właśnie ten anatomiczny detal pozwala najłatwiej odróżnić ten gatunek od innych przedstawicieli rodziny Viperidae. Ubarwienie żmii nosorogiej Lekko zachodzące na siebie łuski przybierają różne kolory. U wielu osobników, tło jest szare lub brązowe, ale zdarzają się też pomarańczowe, rdzawe a nawet żółte żmije. Koniec ogona ma czerwonawe lub żółtawe ubarwienie. W części grzbietowej wyraźnie odznacza się ciemny (ciemnoszary lub czarny) wzór, przypominający charakterystyczny zygzak u żmii zygzakowatej. U samców dodatkowo pojawia się ciemna plama z tyłu głowy, układająca się w kształt litery V. Ubarwienie jest zmienne także w części brzusznej. U niektórych węży spód ciała jest różowawy, natomiast u innych – żółtawy lub żółtobrązowy. Gdzie występuje żmija nosoroga? Gatunek jest najliczniej reprezentowany na Bałkanach. Żmije nosorogie występują na prawie całym Półwyspie Bałkańskim. Ponadto nieco mniejsze populacje żyją także na greckich wyspach, w północno-wschodnich Włoszech i południowej Austrii. Przedstawiciele gatunku Vipera ammodytes są też obecni w Azji Mniejszej, aż do Kaukazu Północnego. Najlepiej czuje się na suchych i ciepłych stanowiskach. Żmija nosoroga przeważnie wybiera kamieniste zbocza, piargi, wydmy i różnorakie tereny porośnięte niską roślinnością. W górach występuje do wysokości 2500 m n.p.m. Można natknąć się na nią także w świetlistych lasach, a nawet w winnicach czy ogrodach. Żmija nosoroga w Polsce W Polsce nie brakuje jadowitych zwierząt. Zdecydowana większość, jak choćby kolczak zbrojny, reprezentuje rząd pajęczaków i nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Jeżeli chodzi o węże, jedynym jadowitym gatunkiem jest żmija zygzakowata. Żmija nosoroga nie występuje w naszym kraju w stanie dzikim i jako gatunek wpisany na listę zwierząt niebezpiecznych dla życia i zdrowia (ma kategorię I), nie może być hodowana w warunkach domowych. Tryb życia żmii nosorogiej Żmija nosoroga jest aktywna nocą. Przedstawiciele tego gatunku zapadają w sen zimowy, trwający od 2 do 6 miesięcy. Budzi się na początku marca. Okres rozrodczy kończy się w maju. Żmije nosorogie są organizmami jajożyworodnymi. Samica rodzi od 4 do 15 młodych. Czym żywi się żmija nosoroga? Żywi się przede wszystkim kręgowcami. Jej ofiarą najczęściej padają drobne ssaki, zwłaszcza gryzonie. Poluje też na niewielkie ptaki i ich pisklęta, ale nie gardzi także innymi gadami, zwłaszcza jaszczurkami. Zagrożenia dla ludzi Jak wspomnieliśmy wcześniej, żmija nosoroga odpowiada za największą ilość przypadków śmiertelnych ukąszeń przez węże w Europie. To jeden z najniebezpieczniejszych przedstawicieli rodziny żmijowatych. Składa się na to kilka czynników. Po pierwsze, jad żmii nosorogiej jest w stanie uśmiercić nawet dorosłego człowieka. Dawka śmiertelna dla człowieka to 25–40 mg (zależnie od masy ciała, stanu zdrowia i miejsca ukąszenia). Po drugie, wąż ma dość agresywną naturę i jest terytorialny. Po trzecie, ma długie zęby jadowe (ok. 1 cm długości), które łatwo przebijają skórę i docierają do mięśni. Po czwarte, nawet młode osobniki, mierzące kilkanaście cm długości, wytwarzają toksynę. Ukąszeniu przez żmiję nosorogą towarzyszy silny ból i odrętwienie ukąszonej części ciała. Po kilku minutach pojawia się obrzęk, który ulega szybkiemu rozprzestrzenieniu. U osoby ukąszonej mogą pojawić się nudności, bóle brzucha i biegunka. Toksyna wywołuje także zaburzenia ze strony układu sercowo-naczyniowego. W tym miejscu należy wskazać na niedociśnienie tętnicze i częstoskurcz. Każde ukąszenie może skończyć się śmiercią ofiary ataku węża, zatem pomoc medyczna jest absolutnie konieczna, gdy dojdzie do ukąszenia. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ofidiofobia – skąd bierze się strach przed wężami?
Ofidiofobia, czyli lęk przed wężami, to jedna z najczęstszych specyficznych fobii na świecie. Dlaczego ludzie boją się tych gadów, nawet jeśli nigdy nie mieli z nimi styczności?
Spis treści: Historia strachu – wąż jako wróg Ofidiofobia może być dziedziczna Węże w popkulturze i mediach Jak radzić sobie z ofidiofobią? Ciekawostki o wężach Węże od wieków budzą w ludziach mieszane uczucia. W wielu wierzeniach na świecie mogą symbolizować zarówno zło i zdradę, jak i mądrość czy odrodzenie. Jednak nie brakuje osób, dla których węże są przede wszystkim źródłem irracjonalnego strachu. Ofidiofobia, czyli fobia związana z wężami, dotyka milionów ludzi na całym świecie. Wystarczy zobaczyć zdjęcie węża, by odczuć niepokój, a w skrajnych przypadkach – panikę. Skąd bierze się ten powszechny lęk? Historia strachu – wąż jako wróg Węże są uznawane za jedne z najbardziej fascynujących zwierząt na naszej planecie. Doskonale bowiem przystosowały się do warunków panujących na Ziemi. Niektóre z nich są w stanie połknąć ofiarę większą od siebie. Inne potrafią robić przewroty, które przypominają fikołki. Przyczyn w zasadzie irracjonalnego lęku ludzi przez wężami należy szukać w ewolucji. Przodkowie człowieka, żyjący w warunkach znacznie cieplejszych niż panujące dzisiaj, musieli unikać jadowitych węży, które były wówczas powszechnym zagrożeniem. Badania wskazują, że ludzie łatwo identyfikują węże w otoczeniu – szybciej niż jakiekolwiek inne zwierzęta. Może mieć to związek z nietypowym dla innych zwierząt długim ciałem. Najdłuższe węże świata mogą osiągać nawet 15 metrów. W starożytnych kulturach węże pełniły różnorodne role. W Biblii Szatan pod postacią węża kusił Ewę, stając się symbolem grzechu i podstępu. W mitologii greckiej pojawiał się jako strażnik tajemnic i skarbów. Z kolei starożytni Egipcjanie czcili węża jako obrońcę faraonów. Czy taka ambiwalencja symboliki węża mogła wpłynąć na współczesny lęk wobec tych zwierząt? To bardzo prawdopodobne. Możliwe jest bowiem, że głęboko zakorzenione mityczne wyobrażenia współgrają z naszymi naturalnymi reakcjami. Ofidiofobia może być dziedziczna Ofidiofobia należy do specyficznych fobii, obok takich jak arachnofobia (strach przed pająkami) czy akrofobia (strach przed wysokością). Co ciekawe, wiele osób z ofidiofobią nigdy nie spotkało węża w rzeczywistości. U takich osób wystarczy sam obraz lub myśl o wężu, by wywołać reakcję obronną. Psychologowie uważają, że fobie mogą być dziedziczne. Jeśli ktoś z bliskiej rodziny cierpi na silny lęk przed wężami, zwiększa się ryzyko, że odziedziczymy ten strach. Z badań przeprowadzonych na University of Michigan wynika, że jeśli jeden członek rodziny cierpi na jakąś konkretną fobię, ryzyko wystąpienia tej samej fobii u innych członków rodziny znacząco wzrasta. Badania pokazują, że najbardziej narażeni na rozwój tego samego schorzenia są najbliżsi krewni. Obserwacje bliźniąt wykazały, że jeśli jedno z nich ma specyficzną fobię, drugie ma 30% szans na rozwój tego samego lęku. Dla porównania, ryzyko wystąpienia zaburzenia lękowego w populacji ogólnej wynosi około 10%. Węże w popkulturze i mediach Ofidiofobia może też być wynikiem traumy, np. zetknięcia się z wężem w dzieciństwie. Co ciekawe, wiele dzieci odczuwa strach przed wężami, nawet jeśli nigdy nie miały z nimi styczności. Może to wynikać z kulturowych przekazów, takich jak bajki czy filmy. Hollywood doskonale wykorzystuje lęk przed wężami. Filmy takie jak „Indiana Jones i Świątynia Zagłady” czy „Węże w samolocie” grają na naszym pierwotnym strachu. Węże w literaturze i kinie często przedstawiane są jako zwierzęta przebiegłe, niebezpieczne i niosące śmierć. Nawet jeśli w rzeczywistości większość węży nie stanowi zagrożenia dla człowieka, ich medialny wizerunek skutecznie podsyca ofidiofobię. Jak radzić sobie z ofidiofobią? Lęk przed wężami można pokonać. Terapia poznawczo-behawioralna, polegająca na stopniowym oswajaniu z bodźcem wywołującym strach, przynosi dobre rezultaty. Czasem wystarczy edukacja – poznanie biologii węży i zrozumienie, że większość z nich nie jest niebezpieczna. Kontakt z wężami w kontrolowanych warunkach, np. w ogrodach zoologicznych, również może pomóc oswoić się z tymi zwierzętami. Ciekawostki o wężach Nie wszystkie węże są groźne. Na ponad 3 tys. znanych gatunków węży jedynie około 600 jest jadowitych. Większość węży unika kontaktu z człowiekiem. Węże są niezwykle ważne dla ekosystemu naszej planety – regulują populacje gryzoni i owadów. Węże nie mają uszu, ale świetnie wyczuwają drgania ziemi. Niektóre gatunki węży potrafią przetrwać kilka miesięcy bez jedzenia, a ich zdolność do „rozczłonkowywania” ofiar w szczękach nieustannie fascynuje naukowców. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Zaskroniec rybołów to nowy gad w Polsce. Czy można już stwierdzić, że to 5. gatunek węża występujący u nas?
Choć zaskroniec rybołów żyje głównie na południu Europy, ten doskonale pływający wąż zadomowił się także w jednym miejscu na Śląsku Cieszyńskim. Jak go rozpoznać?
Spis treści: Zaskroniec rybołów i zaskroniec zwyczajny to bliscy krewni Biologia i zachowanie Dieta i sposób polowania Siedlisko i rozmieszczenie geograficzne Gdzie zaskroniec rybołów występuje w Polsce? „Podług zdania miejscowych ludzi, a w szczególe rybaków, ma tu także być wąż wodny przesiadujący w raczych norach i pod kamieniami w potokach u stóp Babiej Góry” – pisał w 1883 roku biolog Stefan Stobiecki w publikacji „Sprawozdanie z wycieczek entomologicznych na Babią Górę w latach 1879 i 1880”. Od tego momentu aż do roku 2022 występowanie zaskrońca rybołowa w Polsce pozostawało w sferze lokalnych opowieści i plotek. Dziś możemy być pewni, że gad ten w Polsce żyje i się rozmnaża. Zaskroniec rybołów i zaskroniec zwyczajny to bliscy krewni Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) to jeden z najczęściej występujących węży w Polsce. Pozostałe to: żmija zygzakowata, wąż Eskulapa i gniewosz plamisty. Charakterystyczną cechą zaskrońca zwyczajnego są żółte plamy na głowie, „za skroniami” – skąd wzięła się jego polska nazwa. Takich plam nie posiada zaskroniec rybołów (Natrix tessellata). Oba mogą posiadać na ciele także mniej lub bardziej wyraźny ciemny zygzak lub podobny wzór. Zaskroniec zwyczajny częściej jest bardzo ciemny, w kolorze bliskim czarnego. Zaskroniec rybołów jest brązowy lub oliwkowo-brązowy, co ułatwia mu zlanie się z otoczeniem pod wodą. Oba węże doskonale pływają, ale tylko zaskroniec rybołów prowadzi typowo wodny tryb życia i aktywnie poluje pod wodą. Brzuch rybołowa bywa jaskrawopomarańczowy lub żółty, z czarnymi, regularnymi wzorkami. Biologia i zachowanie Zaskroniec rybołów osiąga długość od 70 cm do nawet 1,3 metra. Większe są zawsze samice. To, co wyróżnia go najbardziej, to jego zdolność do polowania pod wodą. Jest doskonałym pływakiem, potrafiącym głęboko nurkować i długo pozostawać w zanurzeniu. Naukowcy z Włoch zaobserwowali zaskrońce rybołowy w jeziorze Orta na głębokości nawet 17 m. Zaskroniec rybołów, podobnie jak inne zaskrońce, nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Jest płochliwy i unika kontaktu z ludźmi, najczęściej od razu uciekając do wody. Inne jego sposoby na przetrwanie zagrożenia to wydzielanie wyjątkowo śmierdzącej substancji z kloaki albo udawanie martwego. Niektóre osobniki robią to z iście aktorskimi zdolnościami, krwawiąc dodatkowo z pyska. Podczas godów (od marca do maja) zaskrońce rybołowy gromadzą się w duże grupy. W czerwcu lub lipcu składają od 10 do 30 jaj, z których we wrześniu wykluwają się młode. Populacja zaskrońca rybołowa ogólnie ma się dobrze, ale w niektórych regionach konieczna jest jego ochrona. Na przykład w Czechach, gdzie uznawany jest za gatunek krytycznie zagrożony. Do tego stanu przyczyniła się m.in. norka amerykańska, która na rybołowy poluje. Dieta i sposób polowania Głównym pokarmem zaskrońca rybołowa są ryby, ale w jego diecie znajdują się także płazy, takie jak żaby i ich kijanki czy traszki. W odróżnieniu od wielu innych węży, zaskroniec rybołów aktywnie poluje w wodzie. Gdy wyczuje rybę, po prostu ściga ją pod wodą. Jego szczęki są wyposażone w drobne, haczykowate zęby, które pomagają utrzymać śliskie ryby w pysku. Nie jest jadowity, więc polega na sile swoich szczęk i zręczności. Po złapaniu ofiary zaskroniec rybołów najczęściej połyka ją w całości. Podobnie jak wiele węży, dzięki elastycznym szczękom potrafi połknąć i strawić ofiarę dużo szerszą niż jego głowa i ciało. Siedlisko i rozmieszczenie geograficzne Zaskroniec rybołów jest szeroko rozpowszechniony w południowo-wschodniej Europie, Azji Środkowej oraz na zachodzie Chin i Indii. Można go spotkać np. na Bałkanach, w Ukrainie, we Włoszech i na Kaukazie. Najczęściej zamieszkuje zbiorniki wodne o stojącej wodzie, takie jak jeziora, stawy, bagna czy wolno płynące rzeki. Ważne jest, aby wokół tych zbiorników znajdowała się bujna roślinność, która oferuje zaskrońcowi schronienie i możliwość kamuflażu. Konieczne są także ciepłe, nasłonecznione miejsca w których węże mogą się wygrzewać oraz złożyć jaja. Gdzie zaskroniec rybołów występuje w Polsce? Do roku 2009, kiedy to dokonano pierwszej potwierdzonej obserwacji na południu Polski, zaskroniec rybołów nie był zaliczany do rodzimej fauny. To zmieniło się w 2022 r., kiedy to zespół naukowców pod kierownictwem Bartłomieja Zająca z Uniwersytetu Jagiellońskiego opublikował artykuł w czasopiśmie „Przegląd Przyrodniczy”. Naukowcy dokonali licznych obserwacji zaskrońca rybołowa w tej samej okolicy, gdzie dokonano pierwszej, w 2009 r. To stawy i brzeg rzeki Olzy w okolicach wsi Pogwizdów i Kaczyce w województwie śląskim, przy granicy z Czechami. Łącznie dokonano tam 54 obserwacji zaskrońca rybołowa, co świadczy o stabilnej i rozmnażającej się populacji. Wśród obserwowanych oraz schwytanych i zmierzonych węży przeważały osobniki młode. Największy zaskroniec (samica) mierzył 113 cm. W stawach w Pogwizdowie występuje obfitość różnych gatunków ryb, stanowiących pokarm zaskrońców: karasi, karpi, linów, leszczy, okoni i innych. Dookoła sporo jest wyeksponowanych na słońce, ciepłych miejsc w których węże mogą się wygrzewać. Oprócz okolic Pogwizdowa w Polsce stwierdzono obecność zaskrońca rybołowa tylko dwa razy: w 2018 roku jeden osobnik był oferowany na giełdzie terrarystycznej w Warszawie, drugiego znaleziono martwego na jednej z ulic Krakowa. Ich pochodzenie nie jest znane. A skąd rybołowy wzięły się na Śląsku? Badania genetyczne dowodzą, że są bliżej spokrewnione z osobnikami ze Słowenii, Austrii, Węgier i Rumunii, niż tymi z Czech. To sugerowałoby, że nie przywędrowały naturalnie i z najbliższych geograficznie populacji czeskich, tylko zostały przywiezione – najprawdopodobniej przypadkiem, np. z drewnem, przez człowieka. Źródło: Przegląd Przyrodniczy. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Tajpan pustynny jest najbardziej jadowitym wężem na świecie. Jednak nie jest bardzo groźny dla ludzi
Tajpan pustynny dysponuje najsilniejszą toksyną w królestwie węży. Dawka jadu, którą gad aplikuje podczas ukąszenia, może uśmiercić nawet sto dorosłych osób. Jak wygląda tajpan pustynny? Gdzie żyje? Czy rzeczywiście jest tak bardzo niebezpieczny, jak się wydaje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Jak wygląda tajpan pustynny? Gdzie żyje tajpan pustynny? Jad tajpana pustynnego Dieta tajpana pustynnego Tryb życia i zachowanie tajpana pustynnego Do tajpana pustynnego przylgnęła opinia jednego z najniebezpieczniejszych przedstawicieli swojego podrzędu. Znajduje to odzwierciedlenie w jednej z jego angielskich nazw – fierce snake, czyli „groźny wąż”. O ile prawdą jest, że w gruczołach jadowych tajpana pustynnego gromadzi się jedna z najsilniejszych toksyn w całym królestwie zwierząt, to należy podkreślić, że pogłoski na temat „zabójczej natury” tego gada są mocno przesadzone. Jak wygląda tajpan pustynny? Tajpan pustynny, czyli Oxyuranus microlepidotus, to jadowity wąż z rodziny zdradnicowatych. Nie jest tak okazały, jak czarna mamba czy choćby kobra królewska, ale z całą pewnością należy zaliczać go do dużych węży. Wielkość Dojrzałe osobniki osiągają do 2,7 m długości. Tak duże okazy nie są jednak często spotykane. Średnia długość tajpana pustynnego to ok. 1,8 m. W obrębie gatunku wyraźnie zaznacza się dymorfizm płciowy. Ubarwienie Tajpana pustynnego cechuje zmienne ubarwienie, zależne od pory roku. Latem gad przybiera kolor słomy. W okresie zimowym jego skóra staje się ciemnobrązowa. Ten naturalny mechanizm służy termoregulacji, zwiększając lub ograniczając absorbcję promieni słonecznych. Łeb i szyja są ciemniejsze od reszty ciała. Czym charakteryzują się pustynie i półpustynie? Na naszej planecie nie pozostało już wiele miejsc niezamieszkanych przez człowieka. Jednymi z ostatnich prawdziwie dzikich obszarów są pustynie i półpustynie, choć należy podkreślić, że... Budowa ciała Łeb tajpana pustynnego ma prostokątny kształt i nie jest wyraźnie oddzielony od reszty ciała. Pysk jest zaokrąglony. Ciało jest długie i smukłe. Gdzie żyje tajpan pustynny? Tajpany pustynne żyją wyłącznie w Australii – ojczyźnie najbardziej jadowitych gatunków. Zasięg występowania ogranicza się do zachodniej i południowo-zachodniej części stanu Queensland, północno-wschodniej części Południowej Australii i północno-zachodniej części Nowej Południowej Walii, przy czym należy podkreślić, że w ostatnim stanie gad ma status wymarłego lub prawie wymarłego. Biotop Gatunek ten upodobał sobie suche równiny, sporadycznie zalewane przez wodę. Zamieszkuje rozległe iły porośnięte skąpą roślinnością. Na skalnych wychodniach i wydmach można spotkać go tylko sporadycznie. Jad tajpana pustynnego Jad wytwarzany w gruczołach jadowych tajpana pustynnego jest najsilniejszą ze wszystkich zidentyfikowanych toksyn w królestwie węży. Składa się przede wszystkim z neurotoksyn (toksyn oddziałujących na układ nerwowy ofiary), ale zawiera także składniki hemotoksyczne (wpływające na proces krzepnięcia krwi). O tym, jak silną bronią dysponuje tajpan pustynny, świadczą laboratoryjne oznaczenia toksyczności jego jadu. Dawka śmiertelna (LD50) dla myszy w przypadku iniekcji podskórnej wynosi 0,106 mg/kg, a w przypadku iniekcji dożylnej – 0,013 mg/kg. Dla porównania, dawka śmiertelna jadu kobry królewskiej to odpowiednio 1,910 mg/kg i 0,125 mg/kg. Tajpany pustynne wykształciły tak silny jad ze względu na swoją dietę. Ofiary tych gadów są szybkie, ruchliwe i agresywne. Żeby zaspokoić głód i samemu nie ucierpieć, wąż musi błyskawicznie uśmiercić swoją zdobycz. Zagrożenie dla ludzi W trakcie jednego ukąszenia tajpan pustynny aplikuje ofierze do 100 mg jadu. Dawka śmiertelna dla dorosłego człowieka wynosi ok. 1 mg. Należy jednak wspomnieć, że sytuacje, w których wąż wstrzykuje maksymalną dostępną objętość toksyny zdarzają się niezwykle rzadko. Podczas ataku do ciała ofiary trafia średnio ok. 44 mg tej substancji. O ile tajpan pustynny jest najbardziej jadowitym wężem, to z całą pewnością nie można nazwać go najniebezpieczniejszym. Przypadki ataku na ludzi zdarzają się rzadko. Pod tym względem znacznie niekorzystniej wypada choćby efa piaskowa. W dużej mierze wynika to z faktu, że przedstawiciele tego gatunku żyją na terenach niezamieszkanych, z dala od siedzib ludzkich, ale nie tylko. Tajpany pustynne to dość płochliwe węże. Nie szukają konfrontacji z ludźmi. Gdy gad poczuje się zagrożony, woli uciec niż atakować. Kąsa niemal wyłącznie w sytuacji, w której czuje się osaczony. Objawy po ukąszeniu Gdy to nastąpi, ofiara doznaje paraliżu układu nerwowego. Pojawiają się u niej krwotoki wewnętrzne i dochodzi do uszkodzenia nerek. Jedynym ratunkiem jest szybkie podanie surowicy. W przeciwnym wypadku śmierć nastąpi w ciągu 45 minut. Dieta tajpana pustynnego Tajpany pustynne żywią się wyłącznie małymi ssakami. Podstawę ich jadłospisu stanowią myszy i szczury. Najczęściej jego ofiarą padają szczury długowłose – gatunek cechujący się ekstremalnie wysokim potencjałem reprodukcyjnym. Tryb życia i zachowanie tajpana pustynnego Wąż prowadzi dzienny tryb życia. Największe upały spędza w skalnych szczelinach lub norach wykopanych przez inne zwierzęta. Jest gatunkiem płochliwym i mało agresywnym. Nie szuka konfrontacji z większymi zwierzętami. Mimo że jest sprawnym myśliwym, często sam pada ofiarą drapieżników. Największym naturalnym wrogiem tajpana pustynnego jest mulga, gatunek z rodziny zdradnicowatych. Wykazuje odporność na działanie jadu tajpana (i większości australijskich węży), a młode osobniki są jej przysmakiem. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Efa piaskowa wygląda niepozornie. Jednak to jeden z najniebezpieczniejszych węży świata
Efa piaskowa, zaliczana do tzw. indyjskiej wielkiej czwórki węży, należy do najbardziej jadowitych i najniebezpieczniejszych przedstawicieli swojego podrzędu. W trakcie jednego ukąszenia wstrzykuje jad w objętości, która wystarczy do uśmiercenia czterech dorosłych osób. Jak wygląda efa piaskowa? Gdzie żyje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Jak wygląda efa piaskowa? Gdzie żyje efa piaskowa? Jad efy piaskowej Dieta efy piaskowej Tryb życia i zachowanie efy piaskowej Nie jest tak okazała jak czarna mamba, a mimo to należy do najniebezpieczniejszych węży świata. Natura wyposażyła efę piaskową w niezwykle silny jad. To plus agresywne usposobienie gada czyni go niezwykle sprawnym drapieżnikiem, który odpowiada za ogromną ilość śmiertelnych ukąszeń ludzi. Jak wygląda efa piaskowa? Efa piaskowa, czyli Echis carinatus, to gatunek jadowitego węża z rodziny żmijowatych. Jest najmniejszym przedstawicielem „indyjskiej wielkiej czwórki węży”. W porównaniu z kobrą indyjską, niemrawcem indyjskim i żmiją łańcuszkową prezentuje się raczej skromnie i może wydawać się nieszkodliwa. To jednak tylko pozory, bo to właśnie temu wężowi przypisuje się najwięcej ukąszeń. Wielkość Efa piaskowa osiąga od 40 do 90 cm długości. Należy jednak podkreślić, że większość osobników nie przekracza 60 cm, a żmije, których ciało osiąga długość z górnego zakresu, spotykane są bardzo rzadko. Ubarwienie Efy piaskowe cechują się brązowym ubarwieniem (rzadszymi kolorami są odcienie szarego i oliwkowego) w części grzbietowej i jaśniejszą częścią brzuszną. Wzdłuż grzbietu występuje rząd jasnych, poprzecznie wydłużonych plam, które otacza czarna obwódka. Na obu bokach tułowia gada można zaobserwować szerokie wstęgi o czarnej barwie (w części grzbietowej z jasnymi obrzeżami), które układają się w falisto-zygzakowaty wzór. Na łbie efy piaskowej występuje biały wzór, który układa się w kształt krzyża. Najdłuższe węże świata - ile mierzą te niesamowite gady? Nie, nie ma węży, które nie mieszczą się na okazałej ciężarówce. Nie zmienia to jednak faktu, że największe osobniki osiągają ogromne rozmiary. Jakie? Zapraszamy na wycieczkę śladami... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najdluzsze-weze-swiata-ile-mierza-te-niesamowite-gady-fot-phil-noble-pa-images-pa-images-via-getty-images-12ecaa1.jpeg" width="938" height="645" alt="Najdłuższe węże świata - ile mierzą te niesamowite gady? (fot. Phil Noble - PA Images/PA Images via Getty Images)" title="Najdłuższe węże świata - ile mierzą te niesamowite gady? (fot. Phil Noble - PA Images/PA Images via Getty Images)" /> Budowa ciała Pysk efy piaskowej jest krótki i zaokrąglony, a łeb – wyraźnie oddzielony od reszty ciała. Tułów jest dość masywny i muskularny. Gad ma niezwykle krótki, bo osiągający 5-6 cm, ogon. Gdzie żyje efa piaskowa? Żaden inny przedstawiciel rodziny żmijowatych nie występuje na tak rozległym obszarze, jak efa piaskowa. Niebezpiecznego węża można spotkać w Afryce (od Ghany, przez Kamerun, Ugandę, aż po północną Kenię), na Półwyspie Arabskim, w Azji Południowej (na obszarze Sri Lanki, Indii, Nepalu i Pakistanu) i w Azji Środkowej (na północy). Biotop Tak jak tajpan pustynny, efa piaskowa upodobała sobie piaszczyste i piaszczysto-kamieniste półpustynie ze skąpą roślinnością. Nie jest to jednak regułą, bo przedstawicieli tego gatunku można spotkać także na pustyniach, sawannach i stepach. Jad efy piaskowej Opisywany gatunek jest zaliczany do najbardziej jadowitych węży świata. Gruczoły jadowe efy piaskowej wytwarzają niezwykle silną ekarynę – proteazę zaburzającą proces krzepnięcia krwi. Jad samic ma większy potencjał niż jad samców. Zagrożenia dla ludzi Substancja o działaniu anty-koagulacyjnym powoduje poważne uszkodzenie tkanek. Nawet jeżeli ofiara ataku przeżyje spotkanie z wężem, jest bardzo prawdopodobne, że nie obejdzie się bez amputacji zranionej zębami jadowymi kończyny. By uśmiercić dorosłego człowieka, wystarczy od 3 do 5 mg jadu efy piaskowej. Tymczasem w trakcie pojedynczego ukąszenia wąż aplikuje około 12 mg. Jednorazowo jest w stanie wytworzyć od 18 do 72 mg toksyny. Śmiertelność w wyniku ukąszenia wynosi ok. 90% bez podania surowicy. W przypadku podania surowicy, wskaźnik zmniejsza się do 5% (niektóre źródła wskazują na 20, a nawet na 30%). Objawy po ukąszeniu Do najbardziej typowych symptomów, pojawiających się u ukąszonych przez efę piaskową, należą: swędzenie, silny ból, opuchlizna, rozległe krwotoki wewnętrzne objawiające się krwawieniem z nosa i uszu, krwiopluciem i krwiomoczem, niewydolność nerek. U niektórych ofiar ataku węża ból rozprzestrzenia się z miejsca ukąszenia na rozległe obszary ciała, a na skórze pojawiają się pęcherze. Zdarza się też, że pod wpływem działania jadu dochodzi do wystąpienia nekrozy tkanek. Dieta efy piaskowej Efa piaskowa poluje na niewielkie gryzonie, gady, płazy i pisklęta pustynnych ptaków. Zdarzają się przypadki kanibalizmu. Nie gardzi też bezkręgowcami – skorpionami, parecznikami i dużymi owadami. Tryb życia i zachowanie efy piaskowej W ciągu dnia efa piaskowa ukrywa się w szczelinach skalnych, pod kamieniami, między gałęziami i w norach wykopanych przez inne zwierzęta. W ten sposób unika przegrzania. Gdy zapada zmierzch, wyrusza na łowy. Tak jak większość węży żyjących na pustyniach i terenach pustynnych, efa piaskowa porusza się bokiem do podłużnej osi ciała. W ten sposób ogranicza kontakt z rozgrzanym podłożem, z którym stykają się tylko dwa punkty, na których gad podtrzymuje całe ciało. Gdy wąż poczuje się zagrożony, zwija się w kłębek, chowa łeb i wykonuje ruchy, podczas których łuski ocierają się o siebie. Te mają specyficzną budowę – są wyposażone w rogowe żeberka. W wyniku tarcia, wydają dźwięk przypominający szelest lub piłowanie drewna. To sygnał ostrzegawczy. Jeżeli intruz nie wycofa się, efa piaskowa przypuści błyskawiczny atak. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Czarna mamba jest jednym z najniebezpieczniejszych węży. Jej jad może powalić żyrafę
Czarna mamba ma reputację jednego z najniebezpieczniejszych węży świata. Opinię tę zawdzięcza nie tylko silnemu jadowi, ale także niewiarygodnej szybkości, z jaką ten okazały wąż porusza się i atakuje. Jak wygląda czarna mamba? Gdzie żyje? Jak poluje na swoje ofiary? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Jak wygląda czarna mamba? Gdzie żyje czarna mamba? Jad czarnej mamby Strategia łowiecka Usposobienie Niewiele węży cieszy się tak złą sławą, jak czarna mamba. Nawet tajpan pustynny, najbardziej jadowity wąż świata, nie wzbudza takiego przerażenia. Tylko nieliczne gatunki, jak choćby efa piaskowa, uchodzą za groźniejsze od „czarnej śmierci”. Trzeba przyznać, że ten niebezpieczny wąż w pełni zasłużył sobie na swoją reputację. Mimo coraz lepiej rozwiniętego systemu pomocy medycznej w południowej Afryce, śmiertelność w wyniku ukąszenia tego gada nadal jest szacowana na 20 proc. Jak wygląda czarna mamba? Może się wydawać, że czarna mamba, czyli Dendroaspis polylepis, swoją nazwę zawdzięcza kolorowi łusek pokrywających jej skórę. Nic bardziej mylnego. Ubarwienie Dorosłe osobniki mają oliwkowe, brązowe, szare lub lśniącoczarne ubarwienie. Część brzuszna ma kolor kremowy, rzadziej żółtawy lub zielonkawy. Z kolei młode osobniki są jaśniejsze, dlatego dość często bywają mylone z mambą zieloną. Skąd zatem wzięło się określenie „czarna” w nazwie? Od atramentowoczarnego lub atramentowego koloru wnętrza pyska tego gada. Wielkość Czarna mamba jest drugim największym jadowitym wężem świata (po kobrze królewskiej) i największym jadowitym wężem Afryki. Dorosłe osobniki osiągają do 4,5 m długości. Należy jednak podkreślić, że rzadko można spotkać takiego giganta w jego naturalnym środowisku. Większość przedstawicieli gatunku osiąga od 2 do 2,5 m długości. Dymorfizm płciowy nie jest zaznaczony. Gdzie żyje czarna mamba? Zasięg występowania gatunku reprezentującego rodzinę zdradnicowatych obejmuje środkową, południową i zachodnią Afrykę. Istnieją doniesienia, według których czarne mamby są spotykane w niektórych krajach zachodniej Afryki, zwłaszcza w Senegalu i Gwinei. Nie jest jednak pewne, czy obserwacje te dotyczą nowej lub zanikającej populacji, czy raczej są rezultatem błędnej identyfikacji gatunkowej. Czarne mamby upodobały sobie obszary obfitujące w naturalne kryjówki – skały i powalone drzewa (wbrew temu, co sugeruje łacińska nazwa, wąż prowadzi głównie naziemny tryb życia). Są spotykane na sawannach, w buszu, na skraju lasów i wilgotnych łęgach. Najbardziej jadowite zwierzęta świata. Oto lista 10 gatunków, od których lepiej trzymać się z daleka Najbardziej jadowite zwierzęta świata zostały obdarzone przez naturę wyjątkowo niebezpieczną bronią - śmiercionośną trucizną. Mówi się, że zaledwie jedna kropla silnego jadu może uś... Jad czarnej mamby Zabójczą bronią czarnej mamby jest jej jad. To właśnie jemu wąż zawdzięcza reputację wyjątkowo niebezpiecznego. Przed wynalezieniem antytoksyny, śmiertelność wśród ofiar ataku gada wynosiła 100 proc. Jad czarnej mamby składa się z neurotoksyn i kardiotoksyn. W trakcie jednego ukąszenia wąż aplikuje swojej ofierze od 50 do 120 mg jadu. Rekordowa dawka z jednego ukąszenia to 400 mg. By uśmiercić dorosłego człowieka, wystarczy 10-15 mg toksyny. Trucizna zaczyna działać niemal natychmiastowo. W pierwszej kolejności pojawia się silny ból i pieczenie. Później następuje utrata kontroli nad językiem. Występują problemy z mówieniem, pojawia się ślepota i paraliż. Śmierć następuje zwykle po ok. 30 minutach. Jeżeli ofiara szybko nie otrzyma dużej dawki surowicy (nawet 12 fiolek), najprawdopodobniej umrze. O tym, jak silny jest jad czarnej mamby, niech świadczy fakt, że znane są przypadki powalenia przez węża dużego ssaka – bawoła lub nawet żyrafy. Strategia łowiecka Czarna mamba jest nieprawdopodobnie szybka. Wąż pełza w charakterystycznej pozie (z uniesioną przednią częścią ciała), z prędkością dochodzącą do 20 km/h. Rekordowa prędkość czarnej mamby to 23 km/h. W całym królestwie węży nie gatunku, który potrafiłby przemieszczać się szybciej. Kiedy wąż namierzy ofiarę, na chwilę zastyga bez ruchu. Następnie przypuszcza błyskawiczny atak, zadając śmiertelne ukąszenie. Gdy zdobycz podejmuje próbę ucieczki, czarna mamba ponawia atak. Jeżeli ofiara nie jest wystarczająco szybka, by uciec, zanim gad zatopi w jej ciele kły jadowe, nie ma żadnych szans na wyjście cało z konfrontacji. Żaden gatunek nie jest odporny na jad czarnej mamby. Dieta czarnej mamby Ofiarą węża najczęściej padają niewielkie ssaki: myszy, szczury, góralki skalne, ryjówki i nietoperze. Nie gardzi też ptakami (zwłaszcza pisklętami), a nawet innymi gadami, w tym kobrą przylądkową i żmiją sykliwą. Usposobienie Do czarnej mamby przylgnęła opinia jednego z najagresywniejszych węży. Trzeba jednak podkreślić, że to półprawda. Osobniki z tego gatunku mają dość płochliwą naturę. Gdy nie muszą walczyć, zamiast konfrontacji wybierają ucieczkę. Do większości ataków dochodzi, gdy intruz naruszy terytorium węża (czarne mamby są zwierzętami terytorialnymi) w okresie lęgowym i zagrozi jajom lub kiedy gad poczuje się osaczony. Wówczas czarna mamba unosi przednią część ciała, otwiera paszczę i zaczyna syczeć. Intruz ma wówczas ostatnią szansę na wycofanie się. Jeżeli nie ustępuje, wąż przypuszcza błyskawiczny atak. Czarna mamba często zadaje kilka ukąszeń, nazywanych „pocałunkami śmierci”. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.