To NIE figura, to panna młoda w Bułgarii! Poznaj jeden z najdziwniejszych zwyczajów ślubnych [FOTOREPORTAŻ]
Pobielanie twarzy, przyozdabianie głowy choinkowymi łańcuchami… Mieszkający w bułgarskim Rybnowie Pomacy – słowiańscy muzułmanie – kultywują ten zwyczaj od pokoleń. Na takim weselu jeszcze nie byliście!
W tym artykule: Gelena Hora Fatme Inus niewiele widzi. Nie może otworzyć oczu. Przez ostatnie dwie godziny krewne przyszłego męża pokrywały jej twarz białą, kredową farbą, a na powiekach, policzkach i czole naklejały dekoracje z cekinów. Jej głowę zdobią girlandy sztucznych kwiatów, czerwony welon i srebrne łańcuchy – takie, jakie my wieszamy na choince. W dłoni ściska ozdobne lustro: spojrzy w nie już jako żona. Ma jej przypomnieć, że od tej chwili ma być posłuszna mężowi. Krewne prowadzą ją za ręce, zebrani goście biją brawo, wznoszą wiwaty. Pan młody, Mustafa Sirakow, przejmuje od kuzynek narzeczoną i prowadzi przed oblicze imama. Padają słowa ślubnego błogosławieństwa, para jest oficjalnie małżeństwem. Fatme dopiero teraz może spojrzeć w twarz męża. Drugi dzień ich tradycyjnego wesela w bułgarskim miasteczku Rybnowo dobiega końca. Przed nimi trzy dni poprawin. Gelena Rytuał przyozdabiania twarzy panny młodej tym oryginalnym makijażem zwany jest gelena. Nie wiadomo, jakie są jego korzenie, ale zamieszkujący tę część bułgarskich Rodopów Pomacy pielęgnują tę tradycję od pokoleń. Ci słowiańscy muzułmanie, którzy przeszli na islam za czasów okupacji tureckiej, przez lata opierali się integracji kulturowej z Bułgarami. Uznanie wiary Mahometa miało dla mieszkańców ubogich górskich wsi ekonomiczny sens: dzięki temu mogli kupować ziemię i nie musieli płacić podatku od innowierstwa. Po odzyskaniu przez Bułgarię niepodległości w 1848 r. prawosławna większość uznała Pomaków za zdrajców. Po II wojnie światowej komunistyczne władze nie uznały ich jako mniejszości narodowej i przymusowo zmieniały im nazwiska. Często padali ofiarami prześladowań trudno się dziwić, że wielu z nich uciekło za granicę. Z Rybnowa młodzi wciąż wyjeżdżają, tym razem za pracą. Dziś w Bułgarii, głównie w środkowych Rodopach, mieszka ok. 200 tys. Pomaków. Jesień i zima to sezon ślubów. Na pomackie wesele zjeżdżają krewni i przyjaciele nie tylko z odległych miejscowości, ale również ze społeczności Pomaków w Grecji, Turcji i Macedonii. Każdy kieruje pierwsze kroki do domu panny młodej, przed którym stoi długie na kilkadziesiąt metrów rusztowanie. Rozwiesza się na nim posag zbierany dla dziewczyny od jej narodzin: koce, narzuty, chusty, serwety, dywany, obrusy i pościel. Przed tą wystawą tkanin i rękodzieła stoją też meble, które trafią do domu przyszłego męża. Cała miejscowość przychodzi podziwiać tę wyprawę – o jej jakości plotkuje się potem przez długie tygodnie. Hora Wesele Fatme i Mustafy zaczyna się gremialnym tańcem na głównym placu miasteczka. Pierwsza jest hora: wystrojone w tradycyjne stroje ludowe kobiety ruszają w tan za przewodnictwem panny młodej i jej druhen. Po tańcu mężczyzn, do którego przygrywa zaproszona romska kapela, młoda para przechadza się między gośćmi, witając przybyłych, przyjmując gratulacje i prezenty. Oferowane pieniądze przypinają sobie do ubrania – niech wszyscy widzą, jak hojnych mają krewnych. Niech wiedzą też, że nie mają nic do ukrycia, a tym, co dostali od innych, chętnie się podzielą z przyjaciółmi w potrzebie. Cały pierwszy dzień wesela to przerywane posiłkami wspólne tańce. Nikt nie podpiera ścian, nie wykręca się, że nie umie – kroki ludowych tańców zna każdy, to się wynosi z domu. Drugi dzień to dalszy festiwal tańców, zjeżdżają też nowi goście. Wszyscy w Rybnowie czekają jednak na kulminację: chwilę, gdy Fatme pokaże się wszystkim z pobieloną, pooklejaną cekinami twarzą zimowej narzeczonej. Po ceremonii zaślubin Mustafa przeniesie ją przez próg nowego domu i zaprowadzi do sypialni. Tam, w obecności rodziny, pomoże jej zmyć makijaż, wyplącze z jej włosów girlandy i sreberka. A kiedy najbliżsi zamkną za sobą drzwi, młodzi nareszcie zostaną sami.
Zatańczyć na weselu na krańcu świata to marzenie każdego podróżnika. Ważne jednak, by zrobić to w takt panującej tam tradycji.
Dla podróżników zaproszenie na ceremonię ślubną w innym kraju lub wręcz odmiennym kręgu kulturowym jest jak wygrana na loterii. To nie tylko świetny pretekst, by po raz kolejny ruszyć w drogę, ale też wyjątkowa okazja do poznania innych zwyczajów i tradycji. Zazwyczaj niedostępnych dla zwykłych turystów. Ale ślub to też okazja do licznych faux pas. Dlatego Traveler przygotował dla was listę siedmiu grzechów ślubnych, których należy się wystrzegać, aby nie zepsuć innym najpiękniejszego dnia życia. Tylko nie stresujcie się zbyt mocno – niezależnie, w jakim miejscu na ziemi odbędzie się ceremonia ślubna, pewne jest, że trzeba się w tym czasie przede wszystkim dużo weselić! Grzech pierwszy: Mieszanie przy dacie Dostajemy zaproszenie na ślub, ale dzień ceremonii kompletnie nam nie pasuje... Uwaga! Kierowane do państwa młodych prośby o przeniesienie daty ślubu mogą okazać się prawdziwą gafą. Bo ustalenie dnia ceremonii w wielu kulturach jest ogromnie istotne. Japońskie pary spędzają nad tym wyborem długie godziny. Angażują w to całą rodzinę, konsultują z koyomi, specjalnym kalendarzem astrologicznym. Gdy decyzja zapadnie, jest ostateczna! Proponowanie, by ją zmienić, może być zrozumiane jako sugestia, że wybór nie jest trafiony. W Chinach za to ważne jest, by data coś znaczyła. W samym Pekinie ponad 10 tys. par zarezerwowało sobie na przykład dzień 4 stycznia 2013 r., bo brzmienie tej daty w języku mandaryńskim jest podobne do zdania „będę cię kochał na zawsze”. Podobne szaleństwo miało miejsce niecały miesiąc wcześniej, 12 grudnia 2012 r. Trzy powtarzające się liczby miały bowiem zapewnić parze szczęście na całe życie. Na przeszkodzie nie stanął nawet fakt, że była to środa. Przesądy dotyczące dat ślubu popularne są zresztą nie tylko w Azji. W Zimbabwe nikt nie chce mówić sobie „tak” w listopadzie, bo to zły omen. Gdy premier tego kraju w 2011 r. złamał to afrykańskie tabu i właśnie wtedy postanowił się ożenić, opinia publiczna nie mogła tego zrozumieć. „Po co sprowadzać na swoje małżeństwo nieszczęścia?” – pytały nagłówki największych gazet w kraju. Grzech drugi: Niedobrane kolory – W co się ubiorę? – zastanawiamy się przed każdą egzotyczną ceremonią, przekonani, że nic w naszej szafie nie jest godne ślubu na krańcu świata. Poszukiwania kreacji powinniśmy zacząć od decyzji o kolorze. Źle dobrany może bowiem wywołać oburzenie wśród zgromadzonych gości. Kobiety szczególnie powinny uważać na biały, czarny i czerwony. Zwłaszcza jeżeli wybierają się do Azji. W Indiach biały zakładany jest na ceremonię pogrzebu, a czarny symbolizuje późniejszą żałobę. Z kolei czerwień zarezerwowana jest tylko dla panny młodej. Ma jej przynieść szczęście na nowej drodze życia. W Wielkiej Brytanii wystrzegaj się za to zielonego. Przesąd mówi, że przynosi on młodej parze nieszczęście. Nowocześni Anglicy niby już w to nie wierzą, ale chyba lepiej nie mieć nikogo na sumieniu. W Azji czerwień to kolor zarezerwowany tylko dla panny młodej. (Rys. Bogna Sroka-Mucha) Grzech trzeci: Niecierpliwość Wydawałoby się, że w amerykańskim weselu nic nas nie może zaskoczyć. Nieprawda: już na samym początku ślubu jesteśmy narażeni na popełnienie faux pas. W Stanach bardzo ważna jest bowiem kolejność, w jakiej goście wchodzą na salę, a także konfiguracja: kto kogo wprowadza, i miejsce usadzenia. Zazwyczaj goście ćwiczą tę sekwencję dzień przed ślubem na tzw. ceremonii próbnej. Jeżeli nie udało ci się na nią dojechać, to radzimy: wejdź na końcu. Amerykańskie panny młode lubią mieć wszystko pod kontrolą. A jeden zabłąkany gość może się dla nich okazać nie lada problemem. Grzech czwarty: Nietrafiony prezent O prezent dla pary młodej warto zatroszczyć się zawczasu. Szczególnie że nie zawsze można kupić go łatwo w sklepie. Ci, których czeka tureckie wesele, powinni zacząć rozglądać się za złotem. Tradycja mówi, że pannie młodej należy sprezentować złote monety. Często warte kilkaset dolarów! Wartość monet jest wprost proporcjonalna do zażyłości z panną młodą. Zazwyczaj nie wręcza się ich kobiecie do ręki, lecz przypina do sukienki. Moneta powinna być zawieszona na czerwonej wstążce, by przyniosła szczęście. Chińskie pary też lubią dostawać pieniądze. Także te w bilonie. Wypada się postarać, by ofiarowana suma miała w sobie jak najwięcej dziewiątek. Sprezentuj więc 99 juanów (równowartość ok. 55 zł) lub w bogatszej opcji 999 juanów. Ci, których budżet nie przewiduje takich wydatków, powinni postarać się o zaproszenie na ślub wietnamski. Tam tradycyjnie parze młodej daje się jedynie... różową kredę. Z kolei w Holandii para młoda dostaje zazwyczaj sadzonki konwalii, które po ceremonii sadzi w swym ogródku. Grzech piąty: Okazywanie uczuć O gafę na ślubie łatwo w Radżastanie, jednym z najpopularniejszych wśród zachodnich turystów stanie Indii. Surowo zakazane jest tam całowanie się na weselach (nawet para młoda nie powinna sobie okazywać uczuć, a co dopiero goście!). O tym, jak poważnie traktowany jest ten zakaz, przekonała się zaproszona na wesele w Puszkarze para z Izraela, która nieopatrznie pocałowała się na środku parkietu. Pocałunek skończył się powszechnym zgorszeniem, zawiadomieniem na policję, grzywną w wysokości 22 dol., oficjalnymi przeprosinami i wydaniem przez władze regionu krótkiego przewodnika dla turystów na temat indyjskich obyczajów. Okazywanie uczuć na indyjskim weselu może skończyć się nie tylko zgorszeniem, ale też grzywną(Rys. Bogna Sroka-Mucha) Grzech szósty: Nadmierne upojenie Polakom trudno w to uwierzyć, ale nie wszędzie alkohol jest stałym elementem wesela. Jeżeli wybierasz się do kraju muzułmańskiego, nastaw się, że nie będzie na nim wysokoprocentowych napojów. Daruj sobie też przywożenie w prezencie typowych polskich trunków, a także przekonywanie reszty gości, że po paru kieliszkach znacznie lepiej się tańczy. Z doświadczenia wiemy, że orientalne rytmy rozbrzmiewające na Bliskim Wschodzie wymagają specjalnej koordynacji, umiaru w ruchach, dużej koncentracji i bardzo trzeźwej głowy. Grzech siódmy: Zdziwienie Ten grzech zostawiamy na koniec, gdyż jest najwięcej pokus, by go popełnić. Bo jak tu się nie dziwić obcym zwyczajom, jeżeli są tak różne od naszych? Jak na przykład nie panikować na perskim weselu, gdy panna młoda dwa razy nie odpowiedziała panu młodemu, czy za niego wyjdzie? Spokojnie, to tylko tradycja. Kobieta po prostu czeka na prezent, dopiero po nim powie „tak”. Nie dziwmy się, jeżeli młodzi Holendrzy poproszą nas, byśmy przynieśli składkową sałatkę na wesele. Lub zaproszą nas tylko na drobny poczęstunek, po czym wyproszą z sali. Zostaną w niej tylko najbliżsi, którzy będą kontynuować świętowanie przy obiedzie. Nie przejmujmy się też, kiedy z kolei pojedziemy na ślub chińskiej mniejszości etnicznej Tujia i okaże się, że wszystkie kobiety, które będą na weselu, płaczą. Już miesiąc przed planowanym ślubem przyszła panna młoda łka przez godzinę dziennie. Następnie dołączają jej matka, babcia i każda kobieta z rodziny. Kilka dni przed ceremonią zawodzą już wszystkie niewiasty z okolicy. Ale spokojnie: nie z rozpaczy, lecz ze szczęścia! Na masajskim weselu może nas zaszokować scena, w której ojciec panny młodej pluje jej na głowę. To rodzaj błogosławieństwa. A w Szwecji nie gorszmy się, gdy panna młoda, jak tylko zostaje sama przy stole, obcałowywana jest przez wszystkich mężczyzn zebranych na weselu. Czy gdy w Korei stopy nowożeńca okładane są zimnymi rybami. Przed wyjazdem dowiedz się zatem jak najwięcej o miejscowych tradycjach ślubnych. A w trakcie ceremonii po prostu nie wychodź przed szereg. Obserwuj, jak się zachowują inni, i staraj się robić to samo co oni. A jak już zdarzy ci się wpadka? Przyjmij ją z uśmiechem. Zapewne właśnie stałeś się bohaterem anegdoty o obcokrajowcu, który nie wiedział, jak się zachować na weselu. Nowożeńcy będą ją opowiadali przez długie lata wspólnego życia.
Młodzi z Podhala kultywują dawne tradycje. Zaglądamy na tradycyjne góralskie wesele
Mateusz Kiszela, fotograf ślubny z Zakopanego, niejednokrotnie gościł na góralskim weselu. Postanowił opowiedzieć nam o tym, jak ta tradycyjna uroczystość wygląda z jego perspektywy.
ZOBACZ GALERIĘ >>> W Murzasichle, Białce Tatrzańskiej, Bukowinie, Witowie czy Chochołowie, ale też w samym Zakopanem czy Kościelisku nie brakuje młodych, którzy sakrament małżeństwa przyjmują w zgodzie z wielowiekową, góralską tradycją. Postanowiłem przybliżyć ten góralski obrzęd i związane z nim tradycje. Fotograficznie nie jest to temat łatwy ze względu na dużą ilość ludzi, ciemne sale i kościoły, ale za to jakże piękny i zupełnie wyjątkowy. Kierpce, hafty i kapelusze Nie zobaczymy tu sukni ślubnej z salonu, ale prawdziwy strój ludowy, który przetrwał w niezmienionej formie od lat. Jedynym szaleństwem, na które może pozwolić sobie przyszła Panna Młoda jest wybór zdobień gorsetu, bluzki czy spódnicy. Wzory zdobiące gorset to zazwyczaj motywy kwiatowe zaczerpnięte prosto z górskich rejonów. Każdy strój wykonywany jest na indywidualne zamówienie - bogato nabijany cekinami albo ręcznie haftowany. Wszystko ma tu swoje znaczenie, np. haftowane na gorsecie lilie symbolizują czystość. Kolejną kwestią jest fryzura Panny Młodej. Tradycja nakazuje spiąć włosy w kok, tzw. „cubę”. Natomiast do włosów koniecznie musi być przyczepiona wstążka z mirtem, która później wykorzystywana jest przy obrzędzie cepcowin. Wszystkie dodatki typu kolczyki, naszyjnik czy bransoleta zrobione są z prawdziwych korali, najczęściej z dodatkiem złota. Na nogach oczywiście nie może zabraknąć skórzanych kierpców w kolorze czarnym lub brązowym. Ubiór Młodego Pana nie różni się od góralskiego stroju, noszonego przy innych okazjach. Na strój Młodego składają się: koszula, portki, kapelusz, kierpce, spinka do koszuli, opasek oraz przewiązana białą wstążk cucha, którą zarzuca się na ramiona. Wprawne oko jednak rozróżni kawalera od żonatego mężczyzny. Po ślubie nie nosi się opaska ani piórka przy kapeluszu, są to bowiem atrybuty stanu kawalerskiego. Przygotowania Główna część przygotowań odbywa się w domu Pani Młodej. To tutaj zbiera się najbliższa rodzina i to właśnie tutaj przyjeżdżają pytace oraz kapela góralska, by wraz z Panią Młodą wysłać druhny (druzcki) konnym zaprzęgiem po młodego Pana. Nierzadko Młoda jest z Zakopanego, a Młody z Bukowiny czy Białki Tatrzańskiej. Choć są to znaczne odległości- jak tradycja nakazuje - podróżuje się konno. Zadaniem druhen jest teraz pomoc w ubieraniu Pana Młodego, założenie opaska czy czerwonej wstążki do cuchy. To właśnie tą wstążkę wybranka serca niebawem zamieni ma białą. Gdy Pan Młody jest już gotowy do drogi, w jego domu rodzinnym ma miejsce pierwsze błogosławieństwo. Następnie druhny wyprowadzają Pana Młodego z domu i wspólnie udają się zaprzęgiem konnym do domu Pani Młodej, gdzie będzie miało miejsce błogosławieństwo obydwojga przyszłych małżonków. W domu Pani Młodej W międzyczasie w domu Pani Młodej zjeżdżają goście, rodzina i sąsiedzi. Zanim na miejsce dotrze Pan Młody, w przygotowaniachj pomagają mama i druzcki. Pani Młoda zwykle wita Pana Młodego i jego najbliższych na zewnątrz, przed domem. Cały orszak prowadzą pytace, którzy śpiewają tradycyjne przyśpiewki. To nie jedyne zadanie, które mają przed sobą - w dniu wesela do ich obowiązków należy także ciekawe poprowadzenie obrzędu cepca, czyli „wykupienia” Pani Młodej. W domu ma miejsce kolejny ważny obrządek -zmiana koszuli na tę, którą przygotowała dla swojego wybranka Pani Młoda. Wtedy również zmieniona zostaje wstążka. Następuje błogosławieństwo i wspólna droga do kościoła. Zaślubiny Ceremonia w kościele nie różni się prawie od tej „nie góralskiej”, poza kilkoma detalami: to drużbowie i druhny (druzcki) prowadzą Młodych przed ołtarz przy pięknych dźwiękach kapeli góralskiej, ksiądz natomiast ubrany jest w ornat z motywami ludowymi. (Zdjęcia w galerii zostały wykonane w pięknym Kościele pod wezwaniem św Anny w Zębie – rodzinnej wsi jednego z naszych najlepszych skoczków narciarskich Kamila Stocha). Po zakończeniu obrzędów kościelnych Para Młoda jedzie końmi pięknym, barwnym korowodem z muzyką i śpiewem przez malownicze tereny do karczmy. Początkowo wszystko przebiega tak jak na weselu w każdej innej części kraju. Rodzice witają młodych chlebem i solą. Co ciekawe nie ma życzeń, wszyscy goście zasiadają do obiadu, po którym następuję pierwszy taniec. Chwile później Młoda Para kroi tort, który jest podany bezpośrednio po obiedzie. Jak widzicie harmonogram dnia jest napięty, tym bardziej, że przecież trzeba zabawiać w międzyczasie sporą liczbę gości - na wesele góralskie potrafi przybyć 300-400 osób! Fotograf i operator mają ręce pełne roboty. Mówiąc szczerze dzieje się tyle, że nie rzadko jemy obiad na kolanie albo nie jemy go wcale i nie przez brak gościnności, ale dlatego że zwyczajnie nie ma na to czasu. Plener z drużyną Kolejnym punktem obowiązkowym jest tzw. plener z drużyną. Para Młoda, wszyscy drużbowie i druzcki wybierają się wraz z fotografem, by wykonać kilka mniej lub bardziej formalnych kadrów z widokiem na góry. Najlepsze miejsca to te położone wyżej jak Furmanowa, Salamandra, Stołowe czy Antałówka . Do drużyny należą wyłącznie kawalerowie i panny i jest ich od 4 do 12 par w zależności od regionu Podhala. Do ich obowiązków należy pomaganie Parze Młodej: donoszenie alkoholu, zabawianie gości oraz organizacja obrzędu cepowin. Tradycyjny góralskie cepowiny Najważniejszą częścią wesela są cepowiny Pani Młodej. Pytace i Starościny muszą wykazać się znajomością śpiewek związanych z tym obrzędem. Druzcki i drużbowie w swoich śpiewach wykazują zalety i uciążliwości życia małżeńskiego. Młody musi wykupić swój kapelusz i na koniec zaśpiewać oraz zatańczyć ze swoją żoną. Śpiewają wszyscy weselnicy i jest to odpowiednik życzeń na zwykłym weselu tyle, że tutaj przyjmują one formę muzyczną. Na koniec tańczone są tradycyjne góralskie tańce tzw. solówki. Dla fotografa i operatora kamery jest to jeden z najbardziej wymagających, a zarazem jeden z ciekawszych momentów do fotografowania. Tradycyjne cepowiny potrafią trwać do 3 godzin. Do tego zdecydowanie brakuje miejsca - jednocześnie na parkiecie potrafi znaleźć się nawet 200 osób. Trzeba być maksymalnie skoncentrowanym, by uchwycić te unikatowe momenty. Tekst i zdjęcia: Mateusz Kiszela
"Zachwyca mnie energia ludzi". Tradycyjne wesele żydowskie [RELACJA]
"Niedobrze jest człowiekowi, gdy jest sam" (2,18). Przeczytaj relację autorki projektu, który objęliśmy patronatem
Moje życie ostatnimi dniami zbiegami okoliczności stoi. Niczego nie jestem w stanie zaplanować z wyprzedzeniem. Uczę się reagować na przydarzające się okazje. Spotykam codziennie wielu ludzi. Opowiadam moją historię miliony razy. Ludzie są ciekawi, co mnie tu przygnało w czasie wojny. Odpowiadam, że ja tej wojny nie planowałam, ale nie zamierzam rezygnować z powziętego marzenia. Prowadzę miłe, spokojne ale też konfrontacyjne rozmowy. Z wieloma osobami się zaprzyjaźniam. I tak pewnego razu, po krótkiej wymianie zdań z Karoliną, mieszkającą od kilkunastu lat w Jerozolimie zostaję zaproszona na tradycyjne żydowskie wesele w roli osoby towarzyszącej, z zastrzeżeniem, że ja gram rolę mężczyzny w tym tandemie. No cóż poświęcę moją kobiecą naturę i w zamian za udział w tym niezwykłym dla mnie wydarzeniu zgadzam się na wszystko. A teraz powiem coś na marginesie na temat postrzegania czasu. Z praktycznego punktu widzenia, wydaje się, że czas w Izraelu rozciąga się jak przysłowiowa „guma w majtkach“. Jest powiedziane, że wesele zaczyna się o 17...a o 17 dopiero jesteśmy w drodze na miejsce. Jedziemy do położonego na wzgórzach Jerozolimy domu weselnego. Cudowna romantyczna, ale i święta sceneria. Słońce właśnie zaczyna zachodzić. Goście się gromadzą. Panuje chaos i nieporządek. Ale mimo to każdy wie, co ma robić i jak się zachowywać. Wesele skrojone jest na ponad 300 osób. W czasie przygotowań, gwaru i podniosłego nastroju nie widzę Pana Młodego. Dowiaduję się, że podpisuje ketubę – kontrakt przedślubny, w którym są zapisane obustronne zobowiązania małżonków. Przez głowę przemyka mi myśl - jakie to patriarchalne, bo gdzie w tym wszystkim przyszła małżonka? Czemu jej przy tym nie ma? Karolina tłumaczy mi, że treść ketuby została wcześniej obustronnie potwierdzona, a teraz męska część rodziny ją uroczyście akceptuje. Nie jestem pewna, czy mi wystarczy takie wyjaśnienie, ale mam w sobie szeroki margines akceptacji dla niezrozumiałej dla mnie tradycji. Staram się nie unosić świecką, feministyczną dumą. Widzę, że Panna Młoda jest traktowana z wielkim szacunkiem, więc tak bardzo mnie to nie boli, że akurat nie podpisuje ketuby razem z mężem. A poza tym, co ja wiem? Wchodzę w zupełnie inny świat znaczeń. Jeszcze przed ceremonią ślubną wybija godzina codziennej, wieczornej modlitwy Z tłumu gości, występują mężczyźni i udają się do sali balowej na wspólną kilkunastominutową modlitwę. Gdzieś mniej więcej ok godz. 18 wraz z zachodem słońca rozpoczyna się przecudowne przedstawienie. Panna młoda tańczy, cieszy się razem z innymi kobietami. Przyjmuje od nich uściski, gratulacje i błogosławieństwo. Wreszcie siada na chwilę na specjalnym krześle - stylizowanym na tron - i jakby zapominając, że wszyscy na nią patrzą zaczyna się żarliwie modlić. Kołysze się w rytm własnej modlitewnej pieśni. Zaciska oczy. Wznosi ręce ku górze. Pewnie cytuje specjalnie wybrany na tę uroczystość fragment ze Świętej Księgi. Nie wiem, czy ma łzy w oczach. Sam widok jej żarliwości, radości, poczucia dumy przemieszanej ze świadomością przyjmowanego obowiązku wymalowany jest na twarzy i wygląda niewiarygodnie. Nie wzruszam się zazwyczaj na weselach, ale jeszcze nie zaczęła się ceremonia zaślubin, a ja mam ciarki i szkliste oczy. Ta emocjonalna intensywność mnie hipnotyzuje. Wreszcie pojawia się Pan Młody. Otoczony tłumem wiwatujących mężczyzn zbliża się do Panny Młodej. Ta zakłada na twarz chustę. Jak tłumaczy Karolina w bardziej ortodoksyjnych społecznościach Panna Młoda bywa przykryta czarną chustą, przez którą nic nie widać. Tu chusta była przeźroczysta. Kiedy narzeczeni znajdą się pod chupą, mężczyzna będzie mógł sprawdzić, czy nikt nie podstawił mu niewłaściwej żony. Wszystko dzieje się w niewiarygodnej dynamice. Krzyki, płacze, oklaski, muzyka. Jakimś cudem wszyscy znajdują się wreszcie pod chupą – tradycyjnym baldachimem ślubnym. Uroczystości przewodniczy zaproszony Rabin, przyjaciel rodziny. Pod chupą znajdują się także rodzice Młodych. Trzymają się za ręcę. Nie ukrywają wzruszenia. Tłum gości skanduje, cieszy się, tańczy, klaszcze. Atmosfera nie tylko jest podniosła, atmosfera uroczystości jest wręcz szalona, nieformalna, autentycznie radosna. Uśmiecham się do siebie, do ludzi. Czuje się wybrana, że mogę w tym uczestniczyć. Z drugiej strony niewiele rozumiem. Zachwyca mnie energia ludzi, zaproszonych gości. Tłum jest zaangażowany. To nie są obserwatorzy ceremonii. Tu nie potrzeba wodzireja. To tłum ludzi, z którego każdy z osobna „dokłada się do ceremonii“, daje coś od siebie. Największe wrażenie robią na mnie doskonale dobrane pieśni do każdej części ceremoniału. Wpisują się atmosferę i znaczenia. Szczególnie ta dotycząca Jerozolimy - Jeśli zapomnę cię, Jeruzalem, niech uschnie prawica moja! Niech przylgnie język mój do podniebienia, jeślibym nie pamiętał o tobie. (Psalm 137:5-6) Po pieśni, która jest krótko mówiąc wspólną modlitwą Młodzi rozbijają szklankę. Jaki jest wydźwięk tego rytuału? Ma przypominać, iż nawet w tak radosnym momencie nie wolno zapominać o zburzeniu Świątyni Jerozolimskiej, ani o potrzebie powrotu do Ziemi Obiecanej. Kończy się „formalna“ część zaślubin. Idziemy się bawić. Zanim ludzie trafią do stolików mija kolejnych 45 minut. Trzeba jeszcze z każdym zamienić słowo. Trzeba się przywitać, uściskać. Jeśli chodzi o obowiązujący dress code to wygląda na to, że nie przykłada się do tego znacznej wagi. Nie ma rewii mody. Każdy coś wrzucił na siebie. Bez wątpienia Panna Młoda jest najpiękniejszą i najlepiej ubraną bohaterką imprezy. Wreszcie dopadłam stołu. A tam? Wielka pita do rwania i wspólny humus. Mało to uroczyste i wyszukane jedzenie. Ot taka przystaweczka. Goście są zachwyceni. Rwę więc tę bułę razem z nimi. Młodzi kelnerzy w wieku ok. 15 lat uwijają się jak w ukropie, żeby obsłużyć wszystkich gości. Jako danie główne można wybrać między rybą a ...rybą....? Uff – na szczęście gdzieś na samym dole karty znalazło się mięso. Nie umrę z głodu. Jedzenie wyśmienite. Na każdym stole jest jedno wino. I jak się okazuje to wystarcza. Nikt nie pije więcej niż jeden kieliszek i to nie zawsze, a mimo to parkiet pęka w szwach. Wygląda na to, że goście się dobrze bawią bez „wspomagania“. Taneczna część sali podzielona jest na dwie – żeńską i męską. Podział ten trwał jednak do pewnego czasu. Widać młoda część gości idąc z duchem czasu, chce bawić się razem. Około godziny 21:30 zabawę zakłóca syrena ostrzegająca przed nadlatującą rakietą. Pierwsza, którą w ogóle słyszę na moje własne uszy i bodaj jedna z pierwszych w Jerozolimie. Siedzę z Karoliną na tarasie. To ona rozpoznaje syrenę jako pierwsza. Chwyta mnie za rękę i chowamy się do pomieszczenia. Państwo młodzi dowiadują się o syrenie. Na ich twarzach pojawia się smutek. Nie mają jednak zamiaru rezygnować z żadnej minuty zabawy. To jest ich dzień. Nic im tego nie zepsuje. I moja ulubiona część zabawy. W pewnym momencie wszyscy goście gromadzą się po „męskiej stronie“. Myślę sobie...no tak, pewnie teraz będzie jakiś taniec pary młodej, co to przygotowywali go specjalnie na tę okoliczność. I co ja widzę? Na parkiet wychodzi kilku młodych mężczyzn w kipach, rozpoczyna się fenomenalny pokaz specjalnie przygotowanego dla pary młodej układu tanecznego. I kto tańczy? Faceci! Moje wyobrażenia o poważnych, świątobliwych religijnych Żydach „padły trupem“. Oto tradycyjna, religijna społeczność na czele z rabinem cieszy się i bawi w najlepsze. Z poczuciem humoru, z lekkością. Wracamy do domu około północy. Większość gości wychodzi również o tej porze. Większość to kierowcy. Nikt nikogo nie wynosi. Nikt nie robi afery. A zabawę weselną mogę zaliczyć do jednej z najlepszych, w jakich brałam udział. Hipnotyzująca kultura. Karolina Czyżowska
"Szaman zatrzyma deszcz". Zajrzyj na tradycyjne balijskie wesele
– Nigdy nie byłem na ślubie. Na taką ceremonię stać tylko ludzi z najwyższej kasty – odpowiedział 20-letni Balijczyk, którego zapytałam, jaki prezent powinnam przywieźć na ślub siostrzenicy mojej nauczycielki z Dżakarty.
ZOBACZ GALERIĘ >>> – Chyba nie musisz kupować prezentów. Tylko najbliższa rodzina czasami przynosi zdjęcie, materiał lub daje młodej parze pieniądze – tłumaczy. Społeczeństwo balijskie, jako jedno z nielicznych na świecie, nadal jest podzielone na kasty. Do najwyższej grupy – brahmana, zwanej kastą kapłanów, zalicza się braminów, przywódców religijnych i świętych ludzi, którzy wykonują ważne obrzędy religijne. Druga – ksatryja - to warna wojowników. Trzecią grupę – vaishya - stanowią kupcy, handlowcy i urzędnicy. Najniższa grupa, sudra, to warna rolników. Przynależność do kast jest dziedziczna. Wszystkie dzieci z jednej warny mają takie same imiona, przydzielane zgodnie z określonymi regułami. Kasta kapłanów nazywa swoich synów Ida Bagus, a córki Ida Ayu lub Dayu. Balijczycy ściśle przestrzegają tradycji. Bardzo rzadko biorą ślub z osobą z innej wyspy. Jeszcze rzadziej – z niższej kasty. To skutkowałoby wydaleniem z wielkiej rodziny. – Moja siostrzenica, Ida Ayu, ma prawie 30 lat. Bardzo długo czekała na Balijczyka z tej samej kasty. Pół roku temu sąsiedzi poinformowali nas, że w innej rodzinie jest 32-letni Ida Bagus, który ciągle jest singlem. Spotykali się tylko 3 miesiące, a w tę niedzielę odbyły się oświadczyny – opowiada Yogi, nauczycielka indonezyjskiego, która zaprosiła mnie na ceremonię. Przepisanie Oświadczyny to wydarzenie, w którym uczestniczy nawet 200 osób – cała rodzina przyszłego pana młodego, dalsi krewni i sąsiedzi. Ceremonia nazywana Ngidih („przepisanie”) zaczyna się od pytania rodziny Idy Ayu przez rodzinę Idy Bagus o to, czy kobieta chciałaby poślubić ich syna. Goście przynoszą prezenty w postaci kóz, biżuterii, ubrań, butów – wszystkiego, o co Ida Ayu wcześniej poprosi. Popularnym prezentem są meble, które służą do dekoracji pokoju urządzonego specjalnie na miesiąc miodowy w domu pana młodego. Następnie Ida Bagus udaje się do kapłana, by ustalić najlepszy czas i miejsce ślubu, zgodnie z hinduskim kalendarzem oraz do szamana, by prosić o zatrzymanie deszczu w dniu ceremonii. Przez kolejne trzy dni narzeczeni pozostają w swoich domach. Następny rytuał to dzień odbioru przyszłej panny młodej. Po modlitwie w rodzinnej świątyni, narzeczony i jego rodzina udają się do domu kobiety. – Podczas ceremonii pożegnalnej płakaliśmy. Wzruszyliśmy się, gdy Ida Ayu opuszczała dom rodzinny. Już nigdy do niego nie wróci, w przyszłości będzie nas tylko odwiedzała jako gość, kilka razy w roku w trakcie ważnych uroczystości – opowiada Yogi. Ten dzień W piątek o 9 rano w domu pana młodego ma odbyć się główna uroczystość, na którą jestem zaproszona. Po kilkunastu minutach błądzenia między wąskimi uliczkami Sanuru w południowo-wschodniej Bali, dostrzegam bramę z rozstawionych po obu stronach banerów. To życzenia ślubne, które przynoszą rodziny i przedstawiciele firm zaproszonych na ceremonię. Mają mniej więcej pół metra wysokości, ponad metr długości i stoją na wysokich sztalugach. Są lekkie, w większości wykonane ze styropianu i ciętych kwiatów. Na prawie każdej z kilkunastu ogromnych kart z życzeniami widnieje angielski napis „Happy Wedding”, a druga część życzeń napisana jest w języku indonezyjskim. Zaraz za bramą ustawione są dwa rzędy siedzeń. To miejsce przeznaczone dla dalszej rodziny, która uroczystość ogląda na ekranach plazmowych telewizorów, rozstawionych w przedsionku. Wchodzę na podwórze i witam Balijkę, która sprawia wrażenie bliskiej parze młodej, ponieważ nadzoruje sprawy organizacyjne i kontroluje wydawane przekąski. – Czy wiesz, gdzie jest Ibu Yogi? – pytam i zdaję sobie sprawę, że nie pamiętam nazwiska mojej nauczycielki. Nigdy dotychczas go nie użyłam i nie było mi potrzebne. W Indonezji ludzie zwracają się do siebie, używając zwrotów „Ibu” (z indonezyjskiego matka) i „Bapak” (ojciec) wraz z imieniem lub zawodem. Dotychczas mówiłam wyłącznie „Ibu Yogi” lub „Ibu Guru” (nauczycielka). Gdy wyobrażam sobie, jak wyglądałyby poszukiwania kobiety, której nazwiska nie pamiętam, na polskiej uroczystości na ponad sto osób, rozmieszczonych w kilku salach, jestem bliska rezygnacji. Po krótkiej naradzie z innymi uczestnikami ceremonii, kobieta odpowiada, że Ibu Yogi jest w drodze, spóźni się na ślub. „Jam karet” (gumowa godzina) – to określenie usprawiedliwia każde spóźnienie w Indonezji i jest jedną z nielicznych rzeczy, które jednoczą ten zróżnicowany kraj. Bliżej głównego miejsca ceremonii siedzi para młoda, otoczona przez grono fotoreporterów i operatorów. Jeden z nich zaczepia mnie i krzyczy „Dari mana?” (skąd jesteś). To pierwsze pytanie, które obcokrajowiec usłyszy w Indonezji. Zwyczaj wziął się stąd, że Indonezyjczycy, jako naród kupców, musieli szacować, co dana osoba jest w stanie im zaoferować, skąd pochodzi i jak duży może być jej majątek. Gdy odpowiadam „Polandia”, po chwili namysłu słyszę – Proszę pozdrowić Roberta Lewandowskiego! Po krótkiej pogawędce, w której (bezskutecznie) staram się wyjaśnić, że mimo że cała Polska liczy niewiele więcej mieszkańców niż sama stolica Indonezji, to nie jesteśmy aż tak małym krajem, żeby znać każdego, próbuję podejść bliżej ołtarza. Sarongi, brokat i kryształy Zatrzymuje mnie jedna z kobiet. Wskazuje na moją sukienkę, która wprawdzie mieści się w kanonie dozwolonych na tę uroczystość, bo ma długie koronkowe rękawy, ale nie jest to strój tradycyjny, w którym można uczestniczyć w ceremonii. Balijki z najbliższej rodziny mają na sobie kebaye, czyli tradycyjne koszule koloru zielonego, wykonane z jedwabiu, cienkiej bawełny lub półprzezroczystego nylonu, ozdobione brokatem lub haftami oraz różowe sarongi. Kobieta prowadzi mnie za rękę do domu pana młodego, w którym jej krewna wyciąga z szafy swój sarong i każe mi go przymierzyć. W granatowej koronkowej górze od sukienki i różowo-złotym sarongu wyglądam już prawie jak Balijka. Kobiety, patrząc na moją nową stylizację, klepią się po ramieniu i krzyczą: „ciantik, ciantik” (piękna, piękna). Różni nas jeszcze tylko obuwie. Na ślubie wszyscy goście noszą klapki – zarówno sportowe japonki, jak i klapki koloru złotego, na kilkunastocentymetrowej szpilce. Uwagę zgromadzonych przyciągają jednak wyłącznie buty panny młodej. To ręcznie robione, wykonane z prawdziwego srebra i kryształów Swarovskiego szpilki, ważące prawie 2 kilogramy. – Dostałam je w prezencie od męża. Były w zestawie z tym pięknym, wyrazistym naszyjnikiem. Mimo że ważą sporo, są naprawdę wygodne. Kosztowały fortunę, ale to najważniejszy dzień w naszym życiu, chciałam wyglądać jak prawdziwa księżniczka – przyznaje panna młoda. Stroje pary młodej są wykonane z songketu – tradycyjnego materiału w kolorze żółtym i czerwonym ze złotym połyskiem. Młodzi mają na głowach złote korony z prawdziwymi kwiatami. Czerwony sznurek wierności Po chwili oczekiwania, którą spędzam przy jedynym wiatraku w ogrodzie, ponieważ szaman spisał się na medal i nie tylko zatrzymał deszcz, ale również zapewnił pełne słońce i upał od samego rana, kapłan zaczyna przygotowania do uroczystości. Zakłada specjalne szaty i odprawia modlitwy. Razem z kobietami udaję się do świątyni, gdzie składane są dary, między innymi kwiaty i pióra. Po powrocie kapłan zaczyna recytować modlitwy, które powtarzają za nim młodzi. Ceremonia ma ich oczyścić z negatywnych myśli i emocji. Matka panny młodej udziela parze rad i przykleja na twarze ryż – symbol dobrobytu. Młodzi składają krótką przysięgę, a symbolem ich wzajemnej miłości, jedności i wierności jest czerwony sznurek zawiązany na pierwszym palcu u stopy. Obie rodziny potwierdzają nowy status Idy Ayu – od dzisiaj należy ona do rodziny swojego męża. Magiczną atmosferę ceremonii tworzą pachnące kadzidła palone na specjalnym podeście. Uroczystość urozmaica zespół grający gamelan, który składa się z szeregu gongów, bębna, cymbałków i rindik, instrumentu strunowego. Po głównej ceremonii serwowany jest obiad w formie bufetu. W domu oraz na podwórzu nie ma stołów dla gości, więc jemy na ziemi lub na krzesłach, na których siedzieliśmy podczas uroczystości. Są dwa oddzielne miejsca, w których wydawane jest jedzenie. W pierwszym serwowana jest kuchnia indonezyjska – krewetki, kurczak, ryż, szpinak wodny. Podstawą kuchni jest ostry sos chili – sambal, dodawany prawie do wszystkiego. W drugiej części można spróbować kuchni balijskiej z akcentami imbiru, chilli i mleczka kokosowego. Podczas obiadu na miejsce ceremonii dociera Ibu Yogi, która serdecznie mnie wita i nakłada na talerz wszystko, czego powinnam spróbować. – To „ayam betutu”, tradycyjne danie balijskie. Mięso kurczaka nacierane jest różnymi przyprawami, czosnkiem, trawą cytrynową, liśćmi limonki, imbirem, kurkumą, chilli. Obok są szaszłyki z wołowiny w sosie orzechowym. Do tego musisz spróbować lontong, czyli ciastek ryżowych w liściu bananowca. Spotkania z rodziną i pogawędki przy daniach kuchni balijskiej i indonezyjskiej potrwają do wieczora. Zasada „SMP – sudah makan pulang” głosi, że jeśli najadłeś się do syta, możesz już iść do domu. Dwa światy Ceremonia weselna dla Balijczyków to najważniejszy dzień w życiu, który jest połączeniem materialnych i duchowych światów. Ślub złożony przez młodych jest święty, ponieważ słowa zostały wypowiedziane w obecności trzech świadków: bogów, istot podziemia i bliskich. Od tej pory młodzi nabywają nowe prawa i obowiązki, stają się pełnoprawnymi obywatelami swojej wioski. Ida Bagus będzie odpowiedzialny za swoją społeczność, otrzyma prawo wypowiadania się na Banjar w sprawach istotnych dla wspólnoty, a jego obowiązkiem będzie uczęszczanie na ceremonie w świątyni. Potomstwo pary młodej będzie kontynuowało balijski styl życia w najwyższej kaście i zapewni swoim przodkom możliwość reinkarnacji. Balijscy hindusi wierzą, że dzieci, które przychodzą na świat, są wcieleniem ich zmarłych przodków. Olivia Drost
Nie tylko w bieli. Oto stroje ślubne z różnych zakątków świata
Choć to białą suknię ślubną najczęściej wybierają dziś kobiety na całym świecie, wciąż w wielu miejscach dużą popularnością cieszą się stroje bliższe lokalnym tradycjom. Zresztą i w Europie biała suknia ślubna jest stosunkowo nowym wynalazkiem. Zobacz damskie stroje ślubne z różnych zakątków świata.
Zobacz damskie stroje ślubne z różnych zakątków świata >>
Jadę na wschód od Dżakarty „drogą indonezyjskich rupii”. To nie żaden szlak handlowy. To lokalne szyderstwo z indonezyjskiej waluty słynącej z dużej liczby zer.
„Zera”, czyli dziury, wgryzają się w asfalt, utrudniając jazdę, czyniąc ją uciążliwą, zwłaszcza dla samotnego motocyklisty. Pewnie wygodniej i bezpieczniej byłoby autobusem, ale wtedy stałbym się łatwym celem dla sprzedawców czyhających na naiwnych bule, czyli cudzoziemców spoza Azji. Na każdym przystanku byłbym namawiany na tanie roleksy, jeszcze tańsze okulary, słodkie napoje, ostre przekąski, masaż, a także przepowiadanie przyszłości – zarówno tej odległej, jak i najbliższej. Zwłaszcza tego ostatniego nie chcę. Ta podroż ma być niespodzianką. Dlaczego Jawa? Bo spośród wszystkich 17,5 tys. wysp w Indonezji to ona jest najistotniejsza. Słynąca z aktywnych wulkanów, najgęściej zaludniona na świecie, polityczne i kulturowe centrum kraju. Ziemia jest tu tak żyzna, że rodzi przez okrągły rok. Nic więc dziwnego, że na początku XVII w. została zamieniona przez Holendrów w jedną wielką plantację: ryżu, kawy, herbaty, trzciny cukrowej oraz liści koki. Pod kolonialnym parasolem nastąpiło zbliżenie kilkuset odmiennych kultur, języków i obyczajów całego Archipelagu Malajskiego, które dziś współtworzą Indonezję. Holenderska Kompania Wschodnioindyjska była ewenementem na skalę światową – najbogatszym prywatnym przedsiębiorstwem na globie (mającym 150 statków handlowych, 40 statków wojennych, 50 tys. pracowników i prywatną armię liczącą 10 tys. żołnierzy), blisko 350 lat czerpiącym zyski z eksploatacji bogactw naturalnych umiejscowionych w dużej mierze na Jawie. Gdy po II wojnie światowej Indonezja ogłosiła niepodległość, jawajskie elity momentalnie zaczęły dominować w życiu społeczno-gospodarczym kraju. Tym większe jest moje zaskoczenie, gdy po kilku godzinach jazdy motocyklem docieram do Badui. To miejsce stanowi zaprzeczenie pogoni za pieniądzem, jest przeciwieństwem bogatej Dżakarty. Mieszkańcy wsi żyją z dala od nowoczesności. Nie tylko nie używają telefonów, komputerów, iPadów, samochodów, ale nawet nie mają elektryczności. Nigdy nie widzieli pociągu, nie jeżdżą rowerami. Kąpią się w okolicznych strumieniach. – Wszystkie moje pragnienia są zaspokojone. Żyję prosto i szczęśliwie – mówi mi mieszkanka wioski. I patrząc na jej spokojną twarz, trudno jej nie uwierzyć. Następny przystanek to Yogyakarta, centrum kulturalne Jawy. To tu rzemieślnicy wyrabiają kukiełki ze skóry zwane wayang kulit, które tworzą słynny jawajski teatr cieni. To tu można dostać najpiękniejszy batik, czyli tkaninę i ubiór jednocześnie – wzór na nim powstaje poprzez nakładanie gorącego wosku i wielokrotne barwienie materiału. (Jawa uważana jest za kolebkę batiku, który potem dotarł m.in. do Afryki). Znajdują się tu architektoniczne cuda Azji – świątynie Prambanan i Borobudur. Niestety mniej zachwyca mnie cena wstępu do każdej z nich. Jako człowiek Zachodu mam zapłacić 15 dol., czyli 10 razy więcej niż Indonezyjczycy. Na szczęście kilka sprawnie wypowiedzianych słów po jawajsku oraz ważna legitymacja jednej z indonezyjskich uczelni sprawiają, że strażnicy przymykają oko na mój europejski wygląd. Wchodzę na teren jako tubylec. Ogromna kamienna Borobudur robi wrażenie. Nic dziwnego, że ludzie pielgrzymują do niej od IX w. Ma kształt piramidy schodkowej, bez pomieszczeń wewnętrznych. Jest jedną z największych buddyjskich świątyń na świecie. Zgłodniałem. Wybieram jeden z kolorowych warungow, czyli przenośnych bud z jedzeniem na ulicy, i czekam na swoją porcję ryżu usianego krewetkami, z piekielnie ostrym sosem sambalem. Koło mnie młody Indonezyjczyk. Pałaszuje swoją porcję i czyta koran, czyli po jawajsku gazetę. Podpytuję go, co słychać w świecie. Po chwili gadamy jak starzy znajomi. Rendi, tak jak niemal wszyscy Jawajczycy, jest muzułmaninem. To jednak inny islam niż ten znany z krajów arabskich. Na Jawie większość kobiet nie zakrywa włosów, a mężczyźni nie boją się skosztować piwa. Skosztować właśnie, bo indonezyjski bintang jest naprawdę drogi. Za butelkę trzeba zapłacić 3–4 dol. Obkładanie alkoholu gigantycznym podatkiem (nawet 500 proc.!) jest starym muzułmańskim zwyczajem, skutecznie zniechęcającym wiernych do tego typu uciech. Nikt jednak nikogo za piwo na Jawie karać nie będzie. Indonezyjski islam współistniał z innymi wyznaniami i częściowo się z nimi zasymilował. Religia tutaj jest jak cebula. Pod pierwszymi warstwami islamu wciąż leżą grube pokłady buddyzmu. Po odarciu kolejnej skorki wnika się w hinduizm. Na najwytrwalszych czeka animizm ukryty najgłębiej. Rendi zaprasza mnie na ślub w rodzinie, który odbywa się kilkadziesiąt kilometrów od Yogyakarty. Na taką właśnie niespodziankę czekałem! Nie kryję radości, bo ceremonia ślubna to także pokaz sztuki, kultury i tradycji – nieodłączny element tożsamości Indonezyjczyków. I w każdym zakątku kraju wygląda to inaczej. Na Jawie ludzie pobierają się z miłości. Tak było od czasów starożytnych. Rodzice mogą jedynie doradzić synowi lub córce, choćby cytując znane jawajskie przy słowie: „Gdy ludzie się do siebie przyzwyczajają, miłość rośnie”. Rendi przedstawia mnie swojej rodzinie. I – chcąc nie chcąc – przez chwilę staję się ważniejszy niż państwo młodzi. – To wielki splendor mieć kogoś z zagranicy na ślubie, dodaje ważności wydarzeniu – zapewnia mój znajomy. A mi nie pozostaje nic innego, jak mu uwierzyć. W czasie uroczystości na wszelki wypadek staram się jednak zejść nawet nie na drugi, ale trzeci plan. Wesele tradycyjnie odbywa się w domu rodziców dziewczyny. I zgodnie ze zwyczajem w przygotowania zaangażowana jest cała wioska. Najpierw jest strojenie – i domu, i panny młodej. W tym celu wynajmuje się specjalną charakteryzatorkę zwaną pemaes. Kobieta nie tylko maluje twarz głównej bohaterce dnia, dobiera jej stroje, ale potem także pilnuje, by ślubne rytuały przebiegały zgodnie z tradycją. Sam makijaż zajmuje kilka godzin! Efekt jest jednak powalający. Od panny młodej trudno oderwać wzrok. Zamiast białej, zachodniej sukni ma strój wyszywany w bladoróżowe motywy kwiatowe. Na głowie misterny złoty diadem zwany gelungan. Wygląda jak drogocenna lalka. Strojenie domu również jest bardzo ważne i ma znaczenie symboliczne. Dwie gałęzie bananowca z łodygą obfitującą w dojrzałe owoce oznaczają, że mąż będzie dobrym przywódcą rodziny. A ponieważ bananowe drzewa mogą rosnąć praktycznie wszędzie, para będzie miała udane życie wszędzie. Dwie gałązki trzciny cukrowej oznaczają natomiast, że nowa rodzina będzie budowana w oparciu o szczerość i serdeczność. To wszystko wiem od Rendiego, który próbuje wytłumaczyć mi skomplikowaną symbolikę ceremonii. I tak, gdy kobieta z rodziny pana młodego wręcza matce panny młodej sanggan, podarunek w postaci bananów i kwiatów przykrytych liśćmi bananowca, chce tym samym okazać wdzięczność pani domu, w którym odbywa się ceremonia. Gdy zaś dwie inne starsze kobiety wynoszą bukiet z drobnych liści kokosowca i rozrzucają je przed domem, odstraszają w ten sposób złe duchy, by te nie przeszkadzały w ceremonii zarówno w domu, jak i w okolicy. Sam ślub rozpoczyna się mistycznym dźwiękiem wydawanym przez instrument gamelanu. Siedzę zdumiony na krzesełku, kilkanaście metrów od wpatrzonych w siebie zakochany narzeczonych. Nadchodzi kulminacyjny moment ślubu. Państwo młodzi podchodzą do siebie. Gdy znajdują się w odległości około 3 m, rzucają w swoim kierunku siedem owiniętych białą przędzą wiązanek z liści pieprzu betelowego i limonki. Według dawnych wierzeń liście betelu odstraszały zbłąkane demony. – Ten rytuał dowodzi, że państwo młodzi są prawdziwymi ludźmi, nie duchami, które jedynie podszywają się pod państwa młodych – mówi Rendi. Kilka chwil później świeżo upieczony mąż rozgniata kurze jajko prawą stopą, zaś młoda żona zmywa je wodą zmieszaną z różnymi gatunkami kwiatów. – To znaczy, że mężczyzna jest gotowy, aby zostać odpowiedzialnym ojcem, a panna młoda, że będzie wiernie służyć mężowi – tłumaczy mój znajomy. Pemaes, jako przewodnicząca ceremonii, podaje pannie młodej talerz i serwetkę. Dwie nastoletnie dziewczynki zwane patah trzymają naczynie, na którym znajdują się żółty ryż oraz smażone jajka, mięso i nasiona soi. Najpierw pan młody nakłada na talerz trzy gałki ryżu i sięga po resztę jedzenia. Częstuje żonę, potem ona jego. Następnie razem popijają słodka herbatę. – Rytuał oznacza, ze para powinna wspólnie cieszyć się tym, co do nich należy – zdradza Rendi. Na przyjęciu weselnym obiad lub kolacja są podawane dopiero wówczas, gdy wszyscy zaproszeni złożą parze młodej gratulacje. Problem, ze to znowu ja staje się najważniejszym bohaterem dnia i to ze mną wszyscy goście chcą zrobić sobie zdjęcie. Rendi zapewnia, że państwo młodzi nie będą mi tego mieli za złe. – Wręcz przeciwnie! – podkreśla. Przyjęcie toczy się swoim tempem. Pora odpocząć od ludzi i spędzić trochę czasu z wulkanami. Ze stu dwunastu istniejących na wyspie 35 jest aktywnych. Największy jest Bromo będący popularnym celem turystów z całego świata odwiedzających Indonezję. Liczy 2329 m n.p.m. i ma krater o średnicy 700 m. Z jego wnętrza cały czas wydobywa się smużka dymu. Wygląda to bajkowo! Ale i groźnie. Bromo to wielki biznes dający zarobek i prace całej okolicy. W pobliżu jest także Semeru, najwyższy szczyt na Jawie, liczący 3676 m n.p.m. To jeden z bardziej aktywnych wulkanów, w ciągu ostatnich 200 lat wybuchał aż 60 razy. W 1981 r. zginęło 250 osób. Podchodzę do nich bliżej, niż powinienem. Widzę resztki wulkanicznej lawy. Gdy przejeżdża samochód lub motocykl, podnosi się gesty pył, który długo jeszcze wisi w powietrzu. Wulkany zachwycają. I budzą respekt. Tym razem zachowały się spokojnie. A ja – juz bez niespodzianek – wróciłem do Dżakarty „droga indonezyjskich rupii”.
Docieramy do ostatniego dużego miasta na naszej trasie. Dalej jest już tylko „prawdziwy busz”. Mogaba zarządza godzinny postój. Miasto to, jak na mój gust, za dużo powiedziane. Określenie „większa wieś” zdecydowanie lepiej pasuje do tych kilku piaszczystych uliczek i malutkiego placu, na którym odbywa się właśnie targ. Na ziemi w workach i na płachtach rozłożone są towary: pomidory, zielona fasolka, proso, sorgo, teff (rosnąca tylko w Etiopii i Erytrei trawa abisyńska, z której nasion robi się mąkę), ozdobne tykwy na wodę, mleko lub krew, koraliki, stołeczko podgłówki, które służą zarówno do siedzenia, jak i do spania, oraz żywy inwentarz. Zatrzymuję się przy „stoisku” z przyprawami. W kilkunastu szmacianych woreczkach pyszni się: mielona papryka, imbir, gałka muszkatołowa i sporych rozmiarów bryłki soli. Handluje nimi młoda dziewczyna z małym chłopcem na rękach, który łapczywie pije mleko z jej piersi. Główkę dziecka pokrywają brzydkie blizny, a w oczach matki widzę tak ogromny smutek i pustkę, że długo nie mogę o tym zapomnieć.
Spis treści sierpień / wrzesień 2008 Z życia naczelnej - Martyna na Evereście 10 naj... dziwniejszych miejsc na świecie Zamki i warownie 7 wycieczek z dala od przetartych szlaków Co cię gryzie? Komary, kleszcze, osy – jak się chronić? Podróż życia Etiopia Wywiad z Jurkiem Błaszczykiem Wyspy Morza Śródziemnego 48 godzin - Londyn Vademecum nurkowania Szlaki winne Stopem do Japonii Raport specjalny - Raymond Maufrais Dziwne owoce Felieton Wojciecha Cejrowskiego
Ceremonie zaślubin należą do najważniejszych w każdej kulturze. Pełne są symboliki i wróżb na przyszłość. Bywają w tonacji białej, bywają też kolorowe. I nie wszędzie, tak jak w wybierającym wolne związki świecie Zachodu, grozi im marginalizacja.
W Kambodży w dniu wesela ani nowożeńcy, ani goście nie mogą się porządnie wyspać, bo ceremonia zaczyna się już wczesnym rankiem. Pan młody ze swoimi weselnikami wędrują do domu panny młodej, gdzie odbywa się uroczystość. Tu narzeczeni wymieniają pierścionki, rodzina obdarowuje się prezentami i przy muzyce wszyscy zasiadają do śniadania. Młodzi, wystrojeni w bogate, wysadzane złotem stroje, zajmują honorowe miejsca. Podczas dalszych ceremonii nie brakuje tradycyjnych, dziś już tylko symbolicznych obrzędów. Jest to np. podcinanie młodym włosów czy umycie nóg pana młodego przez narzeczoną – choć dziś panna młoda najczęściej tylko skrapia nogi przyszłego męża wodą kolońską. Wesele kończy się deszczem kwiatów, jakim goście obrzucają młodą parę, oraz tańcami do późnej nocy. Ulewny deszcz nie przeszkodził w gigantycznej ceremonii na Stadionie Olimpijskim w Seulu. 25 tysiącom par ślubu – zupełnie legalnego – udzielił Sun Myung Moon, założyciel Kościoła Zjednoczeniowego zwanego sektą Moona. Ten ruch religijny słynie z uroczystości masowych zaślubin. Wielu z nowożeńców poznaje się podczas ślubnej ceremonii, czasem mają problem z porozumieniem się, bo mówią różnymi językami. Moon osobiście kojarzy przyszłych małżonków na podstawie dostarczonych mu fotografii. Pochodzenie z innej części świata czy język, którym posługują się przyszli małżonkowie, nie są przeszkodą w zawarciu związku. Zgodnie z doktryną Moona pojednanie ludzi ma nastąpić poprzez małżeństwa i zakładanie idealnych rodzin, dlatego pośredniczy w doborze małżonków, którzy mają temu sprostać. Fantazyjne ornamenty wykonane henną na dłoniach i stopach panny młodej to jedna z najstarszych, liczących sobie już tysiące lat tradycji weselnych w krajach Bliskiego Wschodu, północnej Afryki i południowo-wschodniej Azji. Znana jest i praktykowana wśród wyznawców wielu religii – muzułmanów, hindusów, Żydów i chrześcijan. Nakładanie ornamentów z henny to cały kobiecy ceremoniał. Nawet kilka dni przed planowanym ślubem panna młoda spotyka się z przyjaciółkami i krewnymi płci żeńskiej, które ozdabiają jej stopy i dłonie, co ma przynieść szczęście. W niektórych regionach świeżo poślubiona małżonka nie powinna wykonywać żadnych prac do czasu, gdy wzory z henny same nie znikną z jej ciała. A nie jest to wcale krótki okres – malunki mogą utrzymywać się nawet do trzech tygodni. Białe kimono z rękawami tak długimi, że sięgają ziemi, zakładany na nie biały płaszcz, a na głowie specjalny biały czepek – to tradycyjny strój japońskiej panny młodej, podkreślający jej dziewiczość i niewinność. Ale biały to w Japonii również kolor żałoby. Ślub jest bowiem dla japońskiej panny młodej nie tylko radością i powitaniem nowego życia. To także rozstanie z domem dzieciństwa, symboliczna śmierć dla dotychczasowych najbliższych. Odtąd rodzinę dziewczyny będą stanowić bliscy męża i jego dom. Tradycja mówi, że oryginalne nakrycie głowy służy ukryciu „rogów zazdrości”, egoizmu i wszystkiego tego, co niepożądane w małżeństwie. To także znak dla rodziny pana młodego, że dziewczyna chce być dobrą żoną. Jej dobre intencje symbolizuje też biały makijaż pokrywający twarz, szyję, ramiona i ręce. W Maroku uroczystości weselne trwają nawet 7 dni – im rodzina bogatsza, tym są dłuższe i bardziej wystawne. I tym bardziej też wystrojona jest panna młoda: oczyszczona podczas poprzedzających ślub rytualnych kąpieli, z ciałem ozdobionym malunkami z henny, odziana w tradycyjnie, kolorowe stroje. Podczas weselnej ceremonii narzeczony obdarowuje ją symbolicznymi prezentami: cukrem – symbolem ich szczęśliwego wspólnego życia, mlekiem – oznaczającym czystość i niewinność oraz pięknymi jak sama jego wybranka kwiatami. Ciekawą tradycją jest tu tzw. berza – uroczystość, podczas której panna młoda jest przedstawiana gościom, niemal wystawiana do podziwiania przez liczną, równie jak ona kolorową publikę, która adoruje ją przy dźwiękach muzyki.