Co dzieje się z mózgiem po tygodniu intensywnej medytacji? Naukowcy dostrzegli podobieństwa do działania psychodelików
O korzystnym wpływie medytacji na organizm mówi się od lat. Regularna praktyka może pomagać wyciszyć natłok myśli, lepiej radzić sobie ze stresem i uważniej obserwować własne emocje oraz potrzeby. Najnowsze badania sugerują jednak, że jej działanie może sięgać znacznie głębiej. Zaledwie tydzień intensywnej praktyki wiązał się z mierzalnymi zmianami w funkcjonowaniu mózgu i całego organizmu.
Naukowcy przyjrzeli się uczestnikom siedmiodniowego wyjazdu łączącego intensywną medytację z innymi ćwiczeniami umysłowo-fizycznymi. Badania mózgu i krwi wykonane przed i po pobycie wykazały zmiany m.in. w sposobie komunikowania się różnych obszarów mózgu, metabolizmie, działaniu układu odpornościowego oraz naturalnych mechanizmach regulowania bólu. Pojawiły się również sygnały wskazujące na zwiększoną neuroplastyczność, czyli zdolność mózgu do tworzenia i reorganizowania połączeń. Co szczególnie zainteresowało badaczy, część zaobserwowanych zmian przypominała wzorce wcześniej opisywane podczas badań nad odmiennymi stanami świadomości, w tym wywoływanymi przez psychodeliki. Jak wyglądało badanie nad medytacją? Uczestnicy spędzili tydzień na intensywnej praktyce W badaniu wzięło udział 20 zdrowych dorosłych wybranych spośród 561 uczestników siedmiodniowego wyjazdu prowadzonego przez Joe Dispenzę. Program nie ograniczał się jednak do samego siedzenia w ciszy. W ciągu tygodnia uczestnicy wysłuchali około 25 godzin wykładów, odbyli łącznie około 33 godzin prowadzonych medytacji oraz pięć godzin grupowych rytuałów opartych na współczuciu, skupieniu uwagi i tzw. otwartym placebo. Oznacza to, że osoby biorące udział w praktykach wiedziały, iż nie otrzymują żadnej substancji ani tradycyjnego leczenia. Badacze analizowali więc łączny wpływ całego programu, a nie samej medytacji. W programie znalazły się m.in. ćwiczenia oddechowe, kierowanie uwagi na sygnały płynące z ciała i praktyki mające ograniczać analizowanie własnych myśli. Część uczestników miała już co najmniej półroczne doświadczenie z podobnymi technikami, pozostali byli początkujący. Przed rozpoczęciem wyjazdu i po jego zakończeniu uczestnicy przeszli badania funkcjonalnym rezonansem magnetycznym oraz oddali próbki krwi. Naukowcy porównywali następnie m.in. sposób komunikowania się różnych sieci mózgowych, obecność wybranych białek i metabolitów oraz to, jak osocze pobrane od uczestników wpływało na komórki nerwowe hodowane w laboratorium. Hemal H. Patel, jeden z autorów badania, zwracał uwagę, że najbardziej zaskoczyła go szerokość obserwowanych efektów. – Uderzające jest to, że połączenie wielu praktyk umysłowo-fizycznych w ramach jednego odosobnienia wywołało zmiany w tak wielu układach biologicznych, które mogliśmy bezpośrednio zmierzyć w mózgu i we krwi – podkreślał. Autorzy zaznaczają jednak, że nie był to klasyczny eksperyment pozwalający oddzielić wpływ każdej z technik. Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego jego wyniki pokazują przede wszystkim, co zmieniło się po całym tygodniowym programie, a nie która konkretna praktyka odpowiadała za dany efekt. Co dzieje się z mózgiem po intensywnej medytacji? Zmiany były widoczne także we krwi Najciekawsze wyniki pojawiły się podczas porównania pracy mózgu przed i po tygodniowym pobycie. W trakcie medytacji zmniejszała się łączność wewnątrz tzw. sieci trybu domyślnego oraz sieci odpowiedzialnej za wychwytywanie ważnych bodźców. Pierwsza z nich jest silnie związana m.in. z myśleniem o sobie, wspomnieniami i wewnętrznym monologiem, czyli procesami, które uruchamiają się wtedy, gdy umysł nie jest skupiony na konkretnym zadaniu. Badacze interpretują słabszą łączność w jej obrębie jako możliwy sygnał mniejszego skupienia na ciągłym analizowaniu własnych myśli. Jednocześnie cały mózg działał w sposób mniej podzielony na odrębne moduły, co może oznaczać sprawniejszą wymianę informacji między różnymi obszarami. Co ważne, naukowcy nie wykryli w ciągu zaledwie tygodnia zmian anatomicznych w mózgu. Różnice dotyczyły przede wszystkim sposobu jego funkcjonowania. Zmiany nie ograniczały się jednak do obrazowania. Gdy neurony hodowane w laboratorium wystawiono na działanie osocza pobranego od uczestników po zakończeniu wyjazdu, rozwijały dłuższe wypustki nerwowe, które umożliwiają komórkom komunikowanie się ze sobą. Badacze uznali to za jeden z sygnałów wskazujących na warunki sprzyjające neuroplastyczności. Zaobserwowano także zmiany związane z metabolizmem oraz silniejszą aktywność naturalnych mechanizmów łagodzenia bólu. We krwi zwiększyły się m.in. poziomy beta-endorfiny i dynorfiny, czyli substancji wytwarzanych przez organizm i uczestniczących w łagodzeniu bólu. Zmieniły się również sygnały związane z odpornością – nasiliła się zarówno część reakcji zapalnych, jak i przeciwzapalnych. Nie oznacza to więc po prostu „wzmocnienia odporności”, lecz raczej bardziej złożoną reakcję układu immunologicznego po intensywnym tygodniu praktyk. Patel podkreślał, że właśnie jednoczesne obserwowanie zmian w mózgu i krwi jest szczególnie interesujące. – To, że widzimy zarówno zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym na obrazach mózgu, jak i ogólnoustrojowe zmiany w chemii krwi, pokazuje, że te praktyki umysł-ciało działają w skali całego organizmu – zaznaczył. Medytacja działa jak psychodeliki? Naukowcy widzą podobieństwa, ale stawiają ważne zastrzeżenia Najwięcej emocji wzbudziło porównanie wyników z badaniami nad psylocybiną. Uczestnicy wypełniali „Kwestionariusz Doświadczeń Mistycznych”, który mierzy m.in. poczucie jedności, przekraczania zwykłego poczucia czasu i przestrzeni czy odmiennego stanu świadomości. Średni wynik wzrósł po siedmiodniowym pobycie z 2,37 do 3,02 punktu na pięciostopniowej skali. Co ciekawe, osoby opisujące silniejsze doświadczenia tego typu wykazywały również większą integrację aktywności między niektórymi obszarami mózgu. Autorzy zwrócili uwagę, że część zaobserwowanych wzorców przypomina te opisywane wcześniej podczas badań nad psylocybiną i innymi psychodelikami. Patel stwierdził, że naukowcy widzą „te same doświadczenia mistyczne i podobne wzorce połączeń neuronalnych, które zwykle wymagają podania psylocybiny”, choć podczas siedmiodniowego programu nie stosowano żadnych substancji psychodelicznych. Nie oznacza to jednak, że medytacja i psylocybina działają na mózg w identyczny sposób, ani że tydzień praktyki daje biologiczny odpowiednik przyjęcia psychodeliku. Bardziej precyzyjnie można powiedzieć, że bardzo różne drogi prowadzące do odmiennego stanu świadomości mogą częściowo angażować podobne mechanizmy i sieci mózgowe. To właśnie to podobieństwo jest jednym z najbardziej interesujących elementów badania. Jednocześnie autorzy sami podkreślają istotne ograniczenia pracy. Grupa liczyła zaledwie 20 osób, zabrakło grupy kontrolnej, a uczestnicy jednocześnie medytowali, słuchali wykładów i brali udział w innych praktykach, dlatego nie można stwierdzić, że za obserwowane efekty odpowiada wyłącznie medytacja. Nie wiadomo również, jak długo zmiany się utrzymują ani czy podobne rezultaty pojawiłyby się u osób z depresją, przewlekłym bólem czy chorobami układu odpornościowego. Potrzebne są więc większe, kontrolowane badania. Alex Jinich-Diamant, współautor pracy, ostrożniej podsumował znaczenie wyników. – To, w co wierzymy, jak skupiamy uwagę i w jakie praktyki się angażujemy, może pozostawiać mierzalne ślady w naszej biologii – stwierdził. I właśnie to – bardziej niż proste porównanie medytacji z psychodelikami – jest najważniejszym wnioskiem z badania. Źródła: Euronews, Science Daily, Nature, PMC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nauka studzi entuzjazm wokół lodowatych kąpieli. Morsowanie nie działa tak jak sądzono
Czy morsowanie naprawdę pomaga schudnąć, zachować bystrość umysłu i przyspieszyć regenerację po treningu? Coraz więcej badań naukowych wylewa na te obietnice kubeł zimnej wody.
Spis treści: Morsowanie pod lupą naukowców. Czy naprawdę działa? Skąd wzięła się moda na morsowanie i kąpiele lodowe? Kąpiele w lodzie a regeneracja mięśni. Naukowcy obalają popularny mit Ryzyko morsowania. Kto powinien szczególnie uważać? Korzyści z zimnych kąpieli. Co rzeczywiście potwierdza nauka? Jak bezpiecznie morsować? Temperatura, czas i najważniejsze zasady Kąpiele w lodowatej wodzie to bez wątpienia jeden z najgłośniejszych trendów wellness ostatniej dekady. Celebryci zachwalają ich efekty, sportowcy regularnie publikują nagrania, na których wchodzą do lodowatych balii tuż po wyczerpujących treningach, a influencerzy w mediach społecznościowych przypisują morsowaniu niemal magiczne właściwości – od przyspieszenia metabolizmu i regeneracji, przez poprawę koncentracji i wydłużenie życia, aż po gwałtowny wzrost poziomu dopaminy. Choć popularność zanurzania się w zimnej wodzie wciąż rośnie, wielu naukowców podkreśla, że badania nie potwierdzają w pełni przypisywanych mu korzyści. Morsowanie pod lupą naukowców. Czy naprawdę działa? Najbaczniejszym obserwatorem mody na morsowanie jest prof. Denis Blondin, kanadyjski fizjolog specjalizujący się w ludzkiej termoregulacji. Sam po raz pierwszy wszedł do lodowatej wody w 2004 roku – nie w ramach dbania o zdrowie, lecz jako ochotnik w eksperymencie medycznym nad hipertermią. To doświadczenie głęboko zapadło mu w pamięć. – Czułem, jak ciepła krew uderza mi do serca, gdy pod wpływem zimna moje naczynia krwionośne gwałtownie się kurczyły – wspomina. Choć dla organizmu prof. Denisa Blondina był to ogromny szok, właśnie wtedy narodziła się w nim fascynacja zimnymi kąpielami, która trwa do dziś. Prof. Denis Blondin nie jest przeciwnikiem pozytywnego mówienia o tej praktyce. Sam jest wręcz zwolennikiem zimnych kąpieli z powodów, które często uchodzą uwadze opinii publicznej – takich jak ich ogólna dostępność czy potencjał do budowania relacji między ludźmi. Intryguje go również to, w jaki sposób dreszcze zmuszają mięśnie do pracy w celu wytworzenia ciepła, co ostatecznie wywołuje reakcje fizjologiczne zbliżone do tych po tradycyjnych ćwiczeniach. Z czasem stał się jednak jednym z najbardziej wnikliwych krytyków tej mody. Coraz bardziej niepokoi go lawina przesadzonych haseł, które przekształciły niszową niegdyś aktywność w jeden z największych fenomenów branży wellness na świecie. – Obserwujemy niepokojący wzrost liczby krążących w sieci mitów i dezinformacji, w których szczególnie bagatelizuje się ryzyko związane z zimnymi kąpielami i lodem – ostrzega. Wraz z innymi badaczami spędził ostatnie lata na oddzielaniu twardych dowodów naukowych od czystego entuzjazmu – a wnioski, do jakich doszli, stawiają pod znakiem zapytania większość flagowych obietnic morsowania. – Kolejne badania coraz wyraźniej pokazują, że lodowate kąpiele nie przynoszą uniwersalnych korzyści w zakresie regeneracji czy adaptacji treningowej – mówi dr Shawn Arent, dziekan wydziału i dyrektor Laboratorium Nauk o Sporcie USC na Uniwersytecie Karoliny Południowej. Dane naukowe nie potwierdzają też jednoznacznie obietnic dotyczących wzrostu mięśni, wyników sportowych, metabolizmu czy długowieczności. Co więcej, naukowcy obawiają się, że w niektórych przypadkach lodowate kąpiele mogą wręcz kolidować z celami sportowców, a u niektórych osób wywołać realny uszczerbek na zdrowiu. Nie oznacza to jednak, że zimne kąpiele nie niosą ze sobą żadnych korzyści. Prof. Denis Blondin podkreśla, że najbardziej spektakularne obietnice po prostu daleko wyprzedziły to, co rzeczywiście potwierdza nauka. Skąd wzięła się moda na morsowanie i kąpiele lodowe? Choć zimowe kąpiele i morsowanie to wieloletnie tradycje w krajach nordyckich i skandynawskich, nowoczesny ruch zimnych kąpieli w Ameryce Północnej narodził się na styku nauki, mediów społecznościowych i rosnącej mody na samodoskonalenie. Prof. Denis Blondin wiąże ten boom z trzema przełomowymi badaniami opublikowanymi w 2009 roku. Wykazano w nich, że zdrowi dorośli ludzie posiadają aktywną metabolicznie brunatną tkankę tłuszczową, czyli tzw. brunatny tłuszcz. Badacze odkryli wówczas, że brunatny tłuszcz spala kalorie, aby wytworzyć ciepło, gdy ciało jest wystawione na działanie zimna. Te odkrycia wywołały ogromne poruszenie. Jak zauważa prof. Denis Blondin, fala entuzjazmu urosła jeszcze bardziej, gdy popularni podcasterzy, w tym Joe Rogan i Andrew Huberman, zaczęli często i szczegółowo omawiać potencjalne korzyści zdrowotne płynące z morsowania. Wielu ludzi uznało wówczas, że regularne lodowate kąpiele automatycznie przyspieszą ich metabolizm i pozwolą spalać więcej kalorii w ciągu dnia. Pojawiły się też głosy, że zimno poprawia regulację poziomu cukru we krwi, zwiększa wrażliwość na insulinę i w efekcie zmniejsza ryzyko otyłości oraz chorób metabolicznych. Takie wnioski wykraczały jednak daleko poza wyniki badań. Kolejnym impulsem była pandemia COVID-19. Gdy zamknięto siłownie, ludzie zaczęli szukać sposobów na dbanie o zdrowie w domowym zaciszu. W tym samym czasie media społecznościowe zalały nagrania osób wskakujących do zamarzniętych jezior lub rzucających znajomym wyzwania, by wytrzymać kilka minut w lodowatej wodzie. – Z morsowaniem wiąże się też pewna chęć pokazania się w sieci oraz poczucie wspólnego stawiania czoła trudnościom – mówi dr Shawn Arent. Kąpiele w lodzie a regeneracja mięśni. Naukowcy obalają popularny mit Naukowcy szczególnie mocno podważyli przekonanie, że kąpiele w lodzie przyspieszają regenerację i wzmacniają mięśnie. Od lat sportowcy rutynowo korzystają z kąpieli w lodzie po intensywnych treningach, aby zmniejszyć stan zapalny, zakładając, że przyspieszy to regenerację i poprawi adaptację mięśni do wysiłku. Pomysł ten wydawał się intuicyjnie uzasadniony, ponieważ chłodzenie urazów lodem od dawna stosowano w celu zmniejszenia bólu i obrzęku – choć obecnie od tej metody w dużej mierze się odchodzi. Naukowcy uważają dziś, że stan zapalny jest naturalną i niezbędną częścią procesu odbudowy organizmu. – Okazuje się, że sygnały zapalne wywoływane przez wysiłek fizyczny mogą być właśnie tym mechanizmem, który informuje organizm, że powinien przystosować się do kontrolowanego stresu – mówi dr Prashant Rao, kardiolog oraz lekarz-naukowiec związany z Harvardem i Beth Israel Deaconess Medical Center. – Jeśli je osłabisz, osłabisz również proces adaptacji. Coraz więcej badań wskazuje, że dokładnie to dzieje się, gdy sportowcy wskakują do lodowatej wody natychmiast po treningu siłowym. Na przykład metaanaliza z 2024 roku wykazała, że schładzanie ciała bezpośrednio po ćwiczeniach hamowało przyrost mięśni w porównaniu z brakiem jakichkolwiek zabiegów. Inne badanie z 2025 roku dowiodło, że 10 minut spędzonych w wodzie o temperaturze 10°C również nie poprawiło regeneracji ani wyników sportowych następnego dnia. Jednym z powodów może być fakt, że lód ogranicza przepływ krwi, która dostarcza mięśniom aminokwasy i inne składniki odżywcze niezbędne do ich odbudowy. Potwierdza to eksperyment z 2025 roku. Wykazano w nim, że 20-minutowa lodowata kąpiel zmniejszyła przepływ krwi w mięśniach o około 70 procent. W efekcie ilość aminokwasów z pożywienia wbudowanych w tkankę mięśniową podczas regeneracji spadła o blisko 30 procent. Naukowcy obalają też jeden z najpopularniejszych mitów zwolenników morsowania: przekonanie, że aktywacja brunatnego tłuszczu prowadzi do utraty wagi. Choć brunatny tłuszcz rzeczywiście spala kalorie, aby wytworzyć ciepło, prof. Denis Blondin zaznacza, że wiele osób błędnie interpretuje to zjawisko. Głównym zadaniem brunatnego tłuszczu jest utrzymanie odpowiedniej temperatury ciała, a spalanie kalorii to tylko jeden z mechanizmów, które do tego służą. Co ważniejsze, profesor podkreśla, że liczba dodatkowo spalonych kalorii jest zbyt mała, by przełożyć się na zauważalny i trwały spadek wagi. Niedawne odkrycia podają w wątpliwość także inne obietnice metaboliczne. Badanie z 2025 roku wykazało na przykład, że ekspozycja na zimno u wielu uczestników wręcz pogorszyła tolerancję glukozy i wrażliwość na insulinę. Obietnice gwałtownego wzrostu poziomu testosteronu i poprawy libido zalały media społecznościowe. Zdaniem prof. Denisa Blondina te twierdzenia są mocno przesadzone – w rzeczywistości nie ma na ten temat żadnych danych naukowych. To samo dotyczy szumnych zapowiedzi dotyczących wzmocnienia odporności czy spektakularnej poprawy wydolności. Dr Shawn Arent podkreśla, że tezy te są albo niespójne, albo przesadzone, albo po prostu niedostatecznie udowodnione. Badacze wciąż próbują ustalić, czy krótkotrwałe reakcje fizjologiczne przekładają się na długofalowe korzyści zdrowotne. – Nie dysponujemy praktycznie żadnymi wiarygodnymi, długoterminowymi danymi – podsumowuje dr Prashant Rao. – Wszystkie obietnice dotyczące przedłużenia życia, poprawy metabolizmu czy zdrowia serca są jedynie spekulacjami opartymi na krótkich badaniach laboratoryjnych przeprowadzonych na małych grupach. Ryzyko morsowania. Kto powinien szczególnie uważać? Choć znaczna część dyskusji koncentruje się na potencjalnych korzyściach, badacze podkreślają, że ryzyku poświęca się zdecydowanie mniej uwagi – zwłaszcza jeśli chodzi o obciążenie układu sercowo-naczyniowego. – Początkowy szok związany z zanurzeniem w zimnej wodzie może uruchomić reakcję organizmu typu fight or flight – mówi dr Prashant Rao. Często powoduje to przyspieszenie akcji serca, szybszy oddech oraz gwałtowny wzrost ciśnienia tętniczego. – Krew jest również przekierowywana ze skóry do wnętrza organizmu, w stronę jego centralnych narządów – dodaje. Choć zdrowe osoby zazwyczaj dobrze tolerują tak gwałtowne zmiany fizjologiczne, u ludzi z chorobami współistniejącymi mogą one wywołać zaburzenia rytmu serca, ból w klatce piersiowej, a w rzadkich przypadkach nawet zatrzymanie krążenia. Dlatego dr Prashant Rao zaleca szczególną ostrożność osobom cierpiącym na choroby układu sercowo-naczyniowego, arytmie, niekontrolowane nadciśnienie tętnicze, zespół Raynauda, chorobę tętnic obwodowych, zaburzenia napadowe, pokrzywkę z zimna oraz szereg innych schorzeń. Jak podkreśla, w takich przypadkach ryzyko sercowo-naczyniowe może być zbyt duże. Serce nie jest jednak jedynym powodem do niepokoju. Prof. Denis Blondin zwraca uwagę na badania dotyczące rybaków pracujących na kutrach komercyjnych, u których po wieloletnim, wielokrotnym zanurzaniu dłoni i stóp w zimnej wodzie doszło do uszkodzeń nerwów oraz innych zaburzeń. Naukowcy wciąż wiedzą zaskakująco niewiele o tym, jak wiek wpływa na poziom ryzyka, choć najnowsze badania wskazują już na pewne niekorzystne skutki u dzieci. – Nie zalecałbym tego osobom młodszym niż 15–16 lat – ostrzega profesor. – Wiemy, że ze względu na mniejszą masę ciała i mniejszą zdolność do wytwarzania ciepła wychładzają się znacznie szybciej. To samo dotyczy osób powyżej 70. roku życia, które zwykle mają mniejszą zdolność do regulacji temperatury ciała i gorzej znoszą nagły stres fizjologiczny – dodaje. Korzyści z zimnych kąpieli. Co rzeczywiście potwierdza nauka? Nie oznacza to jednak wyłącznie złych wiadomości dla zwolenników zanurzania się w zimnej wodzie. – Tak, kąpiel w lodzie może utrudniać budowanie masy mięśniowej, jeśli zastosuje się ją bezpośrednio po treningu siłowym – przyznaje dr Shawn Arent. Jednak strategiczne wykorzystywanie zimnych kąpieli podczas turniejów lub okresów intensywnej rywalizacji może pomóc sportowcom lepiej radzić sobie z powtarzającymi się obciążeniami związanymi z wysiłkiem. Innymi słowy, kluczowe znaczenie ma kontekst. Sportowiec uczestniczący w kilkudniowym turnieju może potrzebować szybkiego zmniejszenia bolesności mięśni. Nauka potwierdza również kilka innych korzyści przypisywanych kąpielom w lodzie. O ile reakcja stresowa wywołana ekspozycją na zimno może być szkodliwa dla osób z niektórymi chorobami serca, o tyle jednocześnie może zwiększać poziom czujności. – Wiele osób odczuwa ten stan jako przypływ energii, większą jasność umysłu i lepszą koncentrację bezpośrednio po zanurzeniu – mówi dr Shawn Arent. Prof. Denis Blondin dodaje, że wykorzystanie zimnej wody do poprawy nastroju, a nawet łagodzenia objawów depresji, jest „bardzo obiecującym” kierunkiem badań, który dynamicznie się rozwija. Ponadto kilka obszernych analiz sugeruje, iż zanurzanie się w zimnej wodzie może poprawiać jakość snu, zwłaszcza po intensywnym wysiłku fizycznym. Wynika to częściowo z faktu, że obniżenie temperatury głębokiej ciała jest jednym z naturalnych sygnałów przygotowujących organizm do snu. Istnieje również korzyść, którą nauce wyjątkowo trudno jest zmierzyć: wielu ludzi po prostu czerpie przyjemność z takich kąpieli. I nawet sceptycy przyznają, że być może właśnie to ma ostatecznie największe znaczenie. Jak bezpiecznie morsować? Temperatura, czas i najważniejsze zasady Jeśli z badań naukowych płynie jedna wyraźna wskazówka dotycząca tego, jak czerpać z kąpieli w lodzie choćby niewielkie korzyści, to jest nią fakt, że niższa temperatura ani dłuższy czas zanurzenia nie oznaczają lepszych efektów. – Wciąż nie ma zgody co do optymalnej temperatury, momentu zastosowania ani czasu trwania takiej kąpieli – mówi dr Prashant Rao. Mimo to badacze doszli do kilku praktycznych wniosków. Harper twierdzi, że nie ma sensu schodzić poniżej 10°C, ponieważ dostępne dowody wskazują, że zimniejsza woda nie przynosi żadnych dodatkowych, mierzalnych korzyści. Natomiast gdy temperatura wody zbliża się do 4°C lub spada jeszcze niżej, znacząco wzrasta ryzyko hipotermii i odmrożeń. Znaczenie ma również czas przebywania w wodzie. Najważniejsze efekty – te, które zdaniem badaczy odpowiadają za korzyści – pojawiają się w ciągu pierwszych dwóch–trzech minut. Dłuższe pozostawanie w zimnej wodzie może natomiast częściowo niwelować te korzyści. To także dlatego naukowcy uważają, że korzystanie z kąpieli w lodzie częściej niż raz w tygodniu zazwyczaj nie jest potrzebne. Ich rada jest prosta: „Nie za zimno, nie za długo i nie za często”. Nigdy nie należy również zanurzać się w zimnej wodzie w pojedynkę, zwłaszcza w naturalnych akwenach, gdzie szok termiczny może zaburzyć oddychanie lub ograniczyć zdolność pływania. – Aby zminimalizować ryzyko uszkodzenia nerwów, zalecamy osobom korzystającym z kąpieli w zimnej wodzie chronienie dłoni i stóp za pomocą neoprenowych butów i rękawic – dodaje prof. Denis Blondin. Rekomenduje również wybieranie miejsc, w których po wyjściu z wody można bezpiecznie i stopniowo się ogrzać. Dr Prashant Rao podkreśla także, że żadna praktyka prozdrowotna nie powinna zastępować podstaw zdrowego stylu życia. – Jako kardiolog sportowy większość moich pacjentów to osoby osiągające wysokie wyniki, które szukają każdej możliwej przewagi – wyjaśnia. – Najpierw jednak pokażcie mi, że regularnie ćwiczycie, śpicie co najmniej siedem godzin, zdrowo się odżywiacie i unikacie szkodliwych substancji oraz zachowań. Dopóki te fundamenty nie są naprawdę solidne, nie ma sensu rozmawiać o drobnych sposobach na poprawę wyników. Jak podsumowuje dr Shawn Arent: Najbardziej wiarygodny wniosek płynący z badań jest taki, że kąpiele w lodzie nie są ani cudownym lekarstwem, ani pozbawionym wartości chwytem marketingowym. Źródło: National Geographic
Czy zimny prysznic naprawdę chłodzi w upał? Organizm może zareagować odwrotnie
Po długim, upalnym dniu wiele osób instynktownie wskakuje pod zimny prysznic, licząc na natychmiastową ulgę i łatwiejsze zasypianie. Choć wydaje się to najbardziej oczywistym sposobem na ochłodzenie organizmu, w rzeczywistości lodowata woda nie zawsze działa tak, jak moglibyśmy oczekiwać. W niektórych sytuacjach może wręcz utrudnić oddawanie ciepła i przynieść efekt odwrotny do zamierzonego.
Podczas fal upałów szukamy sposobów, które pozwolą choć na chwilę obniżyć temperaturę ciała. Jedni włączają klimatyzację, inni sięgają po zimne napoje lub biorą lodowaty prysznic. Choć taka kąpiel daje natychmiastowe uczucie chłodu, eksperci zwracają uwagę, że z punktu widzenia fizjologii nie zawsze jest najlepszym rozwiązaniem. Organizm może bowiem zareagować w sposób, który ograniczy naturalne oddawanie ciepła i sprawi, że po pewnym czasie znów zrobi się gorąco. Czy zimny prysznic naprawdę chłodzi organizm? Mechanizm działa inaczej, niż mogłoby się wydawać Intuicja podpowiada, że im zimniejsza woda, tym skuteczniej ochłodzi rozgrzane ciało. W praktyce organizm reaguje jednak znacznie bardziej skomplikowanie. Człowiek utrzymuje temperaturę wewnętrzną na poziomie około 37°C dzięki precyzyjnemu systemowi termoregulacji. Kiedy robi się zbyt gorąco, naczynia krwionośne znajdujące się tuż pod powierzchnią skóry rozszerzają się, zwiększając przepływ krwi. Dzięki temu nadmiar ciepła może być oddawany do otoczenia poprzez promieniowanie, kontakt z chłodniejszym powietrzem oraz parowanie potu. To naturalny mechanizm chroniący organizm przed przegrzaniem. Kontakt z bardzo zimną wodą uruchamia jednak reakcję obronną. Organizm odbiera nagły spadek temperatury jako sygnał zagrożenia i stara się ograniczyć utratę ciepła. W efekcie dochodzi do gwałtownego zwężenia naczyń krwionośnych, czyli tzw. skurczu naczyń. Krew przestaje swobodnie dopływać do skóry, a ciepło zostaje zatrzymane głębiej – w pobliżu narządów wewnętrznych. Jak wyjaśnia prof. Mike Tipton z Uniwersytetu w Portsmouth, po wyjściu spod lodowatego prysznica organizm potrzebuje więcej czasu, aby ponownie rozszerzyć naczynia i przetransportować ciepło na powierzchnię ciała. Oznacza to, że uczucie chłodu jest zwykle krótkotrwałe, a po kilku lub kilkunastu minutach temperatura organizmu może ponownie zacząć rosnąć. Z tego powodu eksperci podkreślają, że podczas upałów znacznie lepiej sprawdza się letni prysznic, który wspiera naturalne oddawanie ciepła, zamiast je blokować. Nie wywołuje on gwałtownej reakcji obronnej organizmu i pozwala schładzać ciało stopniowo oraz skuteczniej. Letni prysznic zamiast lodowatego. Eksperci wyjaśniają, co najlepiej działa podczas upałów Znaczenie ma nie tylko temperatura wody, ale także moment, w którym bierzemy prysznic. Wiele osób decyduje się na lodowatą kąpiel wieczorem, licząc, że szybciej zaśnie po wyjątkowo gorącym dniu. Zdaniem specjalistów efekt może być jednak odwrotny. Nagły kontakt z zimną wodą pobudza układ współczulny i prowadzi do uwolnienia adrenaliny oraz kortyzolu – hormonów odpowiedzialnych za reakcję stresową. Organizm przechodzi w stan większej gotowości, wzrasta tętno i ciśnienie krwi, a to nie sprzyja wyciszeniu przed snem. Zamiast ułatwiać zasypianie, lodowaty prysznic może sprawić, że organizm pozostanie pobudzony jeszcze przez pewien czas. Eksperci wskazują, że znacznie korzystniejsza jest letnia woda, zwykle o temperaturze około 26-27°C, która pozwala stopniowo obniżyć temperaturę ciała bez wywoływania szoku termicznego. Taki prysznic pomaga również usunąć pot, sebum, resztki kremów z filtrem i inne zanieczyszczenia nagromadzone na skórze w ciągu dnia. Co ważne, bardzo zimna woda nie jest całkowicie niewskazana – ma swoje zastosowanie w medycynie ratunkowej. W przypadku udaru cieplnego, kiedy temperatura ciała osiąga niebezpieczne wartości, szybkie zanurzenie chorego w zimnej wodzie jest jedną z najskuteczniejszych metod ograniczenia ryzyka uszkodzenia narządów. To jednak sytuacja zupełnie inna niż zwykłe szukanie ochłody podczas letniego wieczoru. U zdrowych osób lodowaty prysznic najczęściej kończy się jedynie krótkotrwałym uczuciem orzeźwienia, ale u osób cierpiących na choroby układu krążenia gwałtowne zwężenie naczyń może prowadzić do nagłego wzrostu ciśnienia tętniczego, zaburzeń rytmu serca i zwiększonego obciążenia układu sercowo-naczyniowego. Dlatego podczas upałów specjaliści zalecają krótkie, letnie prysznice, które pomagają organizmowi schładzać się zgodnie z jego naturalną fizjologią, zamiast zmuszać go do uruchamiania mechanizmów obronnych. Źródła: The Guardian, The National Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zakopują się w gorącym piasku i ćwiczą jogę z kozami. Tak wyglądają nowe podróże wellness
Podróże wellness od kilku lat zyskują na popularności, co wynika m.in. z coraz większej dbałości o zdrowie psychiczne, regenerację i ograniczanie stresu. Coraz więcej osób traktuje odpoczynek w sposób holistyczny, wybierając wyjazdy, które mają poprawić nie tylko kondycję fizyczną, ale również samopoczucie. Choć weekendy w hotelach spa czy pobyty w termach wciąż cieszą się dużym zainteresowaniem, podróżni coraz częściej poszukują mniej oczywistych doświadczeń, które pozwalają spojrzeć na wellness z zupełnie innej perspektywy.
Jeszcze do niedawna wyjazd wellness kojarzył się przede wszystkim z masażami, zabiegami pielęgnacyjnymi i chwilą relaksu w hotelowej strefie spa. Dziś ten segment turystyki rozwija się znacznie szerzej. Podróżni coraz częściej wybierają miejsca i aktywności, które mają realnie wpłynąć na jakość życia, poprawić samopoczucie lub pomóc odzyskać równowagę po intensywnym czasie. W odpowiedzi na te oczekiwania branża turystyczna proponuje coraz bardziej oryginalne formy wypoczynku, udowadniając, że wellness może oznaczać znacznie więcej niż tradycyjny pobyt w spa. Zakopani po szyję w piasku. Japoński rytuał „sunamushi” Jednym z najbardziej niezwykłych zabiegów wellness na świecie jest sunamushi, czyli tradycyjna japońska kąpiel piaskowa. Największą popularnością cieszy się w nadmorskim mieście Ibusuki na wyspie Kiusiu, gdzie gorące źródła geotermalne od wieków naturalnie ogrzewają wulkaniczny piasek. Uczestnicy rytuału kładą się na specjalnie przygotowanym stanowisku, po czym obsługa przykrywa ich ciała ciepłym piaskiem, pozostawiając odkrytą jedynie głowę. Temperatura dochodzi do około 50°C, a sam zabieg trwa zwykle od 10 do 15 minut. Według lokalnej tradycji pomaga to rozluźnić mięśnie, pobudzić krążenie i wspomaga naturalne oczyszczanie organizmu poprzez intensywne pocenie się. Choć naukowcy podkreślają, że wiele przypisywanych mu właściwości wymaga dalszych badań, dla odwiedzających równie ważne jest samo doświadczenie – uczucie ciężaru piasku, przyjemnego ciepła i całkowitego odcięcia od bodźców zewnętrznych. Po zakończeniu rytuału większość osób korzysta z kąpieli w gorących źródłach onsen, dzięki czemu cały pobyt staje się połączeniem lokalnej tradycji z nowoczesnym podejściem do regeneracji. To właśnie takie doświadczenia sprawiają, że Japonia coraz częściej pojawia się na mapie podróży osób poszukujących nie tylko wypoczynku, ale również autentycznych rytuałów zakorzenionych w miejscowej kulturze. Piwo, kakao i mleko oślicy. Spa w niecodziennym wydaniu Współczesne wellness coraz chętniej sięga po dawne receptury i lokalne tradycje, nadając im zupełnie nowe znaczenie. We Florencji luksusowy hotel Il Salviatino proponuje rytuały inspirowane historią, w których wykorzystuje m.in. mleko oślicy – składnik kojarzony z legendarnymi kąpielami Kleopatry. Jest ono bogate w witaminy, minerały i kwasy tłuszczowe, dlatego od wieków wykorzystywane było w pielęgnacji skóry. Innym przykładem jest ceremonia kakao, podczas której aromat i właściwości ziaren mają sprzyjać wyciszeniu oraz poprawie samopoczucia. W ofercie znajdują się również zabiegi oparte na fitoterapii, terapiach kryształami czy indywidualnie dobieranych eliksirach botanicznych. Zupełnie inny charakter mają natomiast piwne spa, szczególnie popularne w Czechach. Goście zanurzają się w drewnianych kadziach wypełnionych ciepłą wodą z dodatkiem chmielu, słodu, drożdży i ekstraktów piwnych, jednocześnie mogąc nalać sobie świeże piwo z kranu ustawionego tuż obok wanny. Choć trudno jednoznacznie potwierdzić wszystkie przypisywane takim kąpielom właściwości zdrowotne, wielu turystów wybiera je przede wszystkim dla niecodziennego doświadczenia i możliwości poznania lokalnych tradycji w zupełnie nowej odsłonie. Pokazuje to, że współczesny wellness coraz częściej opiera się na przeżyciach, których trudno doświadczyć gdziekolwiek indziej. Joga z kozami i innymi zwierzętami. Gdy trening schodzi na drugi plan Choć tradycyjna joga kojarzy się z ciszą i skupieniem, coraz większą popularnością cieszą się jej znacznie mniej konwencjonalne odmiany. Jedną z nich jest goat yoga, czyli joga z kozami, która narodziła się w Stanach Zjednoczonych, a dziś organizowana jest w wielu krajach Europy. Podczas zajęć niewielkie kozy swobodnie poruszają się między uczestnikami, wskakują na maty, wspinają się na plecy ćwiczących i często skutecznie utrudniają wykonanie kolejnych pozycji. Paradoksalnie właśnie ten element nieprzewidywalności sprawił, że aktywność zdobyła popularność. Zamiast perfekcyjnego wykonywania asan liczy się śmiech, spontaniczność i kontakt ze zwierzętami, który (jak pokazują badania nad animal-assisted therapy, czyli rehabilitacji z udziałem zwierząt) może sprzyjać redukcji stresu i poprawie nastroju. Podobne zajęcia organizowane są również z alpakami, szczeniętami czy królikami, a w niektórych miejscach nawet z osłami. Ich celem nie jest osiąganie sportowych rezultatów, lecz stworzenie przestrzeni do odpoczynku od codziennej presji i obowiązków. To właśnie dlatego coraz więcej gospodarstw agroturystycznych i ośrodków wellness włącza podobne aktywności do swojej oferty, pokazując, że regeneracja nie zawsze musi przebiegać w całkowitej ciszy i skupieniu. Kąpiele gwiezdne zamiast leśnych. Nowy sposób na wyciszenie Kiedyś symbolem kontaktu z naturą były przede wszystkim leśne kąpiele, dziś coraz częściej mówi się także o stargazing, czyli świadomym obserwowaniu nocnego nieba jako formie regeneracji psychicznej. W wielu miejscach świata powstają specjalne programy wellness wykorzystujące ciszę, ciemność i kontakt z kosmosem do wyciszenia organizmu. Hotele położone z dala od zanieczyszczenia światłem organizują nocne spacery z astronomami, sesje relaksacyjne pod gwiazdami czy obserwacje z profesjonalnych teleskopów. Jednym z najbardziej znanych miejsc jest Kulmhotel Gornergrat w Szwajcarii, położony na wysokości ponad 3100 m n.p.m., gdzie działa jedno z najwyżej położonych obserwatoriów w Europie. Z kolei islandzki Hotel Rangá oferuje własne obserwatorium astronomiczne, z którego można podziwiać Drogę Mleczną, planety, a zimą także zorzę polarną. Zwolennicy tego trendu podkreślają, że nawet kilkadziesiąt minut spędzonych pod ciemnym niebem pomaga ograniczyć przebodźcowanie, oderwać się od ekranów i odzyskać poczucie perspektywy. Nieprzypadkowo coraz więcej destynacji posiadających status Dark Sky Reserve lub Dark Sky Park zaczyna promować obserwację gwiazd jako element świadomego odpoczynku. Dla wielu podróżników możliwość zobaczenia rozgwieżdżonego nieba bez miejskich świateł staje się dziś równie ważnym przeżyciem jak zwiedzanie największych atrakcji regionu. Źródła: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Dlaczego wracamy z urlopu bardziej zmęczeni niż przed wyjazdem? Badania przynoszą zaskakującą odpowiedź
Wakacje mają być czasem odpoczynku, jednak dla wielu osób stają się kolejnym zadaniem do wykonania. Choć na wymarzony urlop potrafimy wydać nawet kilka czy kilkanaście tysięcy złotych, nie zawsze wracamy z niego zregenerowani. Najnowsze badania pokazują, że tylko około jedna trzecia pracowników po zakończeniu wolnego czuje, że naprawdę odpoczęła. Co sprawia, że tak trudno odciąć się od pracy?
Dla większości pracowników urlop to jeden z najbardziej wyczekiwanych momentów w roku. W założeniu ma pozwolić odzyskać siły, zredukować stres i na chwilę zapomnieć o zawodowych obowiązkach. W praktyce coraz więcej osób zabiera jednak pracę na wakacje – przynajmniej w pewnym stopniu. Z najnowszych badań wynika, że co czwarty respondent zamierza podczas urlopu pozostawać w kontakcie z pracodawcą, a niemal połowa jeszcze przed zakończeniem wypoczynku zaczyna przygotowywać się do powrotu do biura. Eksperci zwracają uwagę, że taki „tryb czuwania” utrudnia prawdziwą regenerację i sprawia, że organizm nie wykorzystuje w pełni czasu przeznaczonego na odpoczynek. Dlaczego nie potrafimy odciąć się od pracy? Coraz więcej osób spędza urlop „w trybie czuwania” Choć urlop powinien być czasem całkowitego oderwania od zawodowych obowiązków, dla wielu osób staje się jedynie ich ograniczoną wersją. Z badania „Regeneracja czy tryb czuwania? Urlopy specjalistów i managerów w 2026 roku”, przeprowadzonego przez HRK wśród 276 specjalistów i menedżerów, wynika, że aż 25% respondentów zamierza podczas wakacji regularnie sprawdzać służbową pocztę elektroniczną, odbierać telefony lub zaglądać do firmowych komunikatorów. Co więcej, niemal jedna trzecia z tej grupy planuje robić to codziennie, a podobny odsetek – kilka razy w tygodniu. Taki nawyk często wynika z poczucia odpowiedzialności za projekty, klientów czy współpracowników, ale także z przekonania, że bez naszej kontroli coś może pójść nie tak. Eksperci zwracają jednak uwagę, że nawet krótkie spojrzenie na skrzynkę mailową może uruchomić mechanizmy odpowiedzialne za stres i utrzymywać organizm w stanie gotowości, przez co mózg nie ma szans przejść w tryb prawdziwej regeneracji. – Kontakt z pracą podczas urlopu rzadko zaczyna się od dużych spraw. Częściej od szybkiego sprawdzenia skrzynki, odczytania powiadomienia czy krótkiego spojrzenia na komunikator. To niewielkie działania, ale dla naszego układu nerwowego mogą oznaczać powrót do trybu gotowości – podkreśla Anna Wygaś, ekspertka ds. rekrutacji i managerka HRK Katowice. Jej zdaniem umiejętność wyznaczania granic między pracą a odpoczynkiem przekłada się nie tylko na lepsze samopoczucie podczas wakacji, ale również na większą koncentrację, odporność psychiczną i efektywność po powrocie do obowiązków. Przedurlopowy sprint i stres przed powrotem. Tak sami odbieramy sobie szansę na regenerację Problem często zaczyna się jeszcze przed wyjazdem. Z badania HRK wynika, że 20% respondentów odczuwa stres już na myśl o zbliżającym się urlopie. Nie wynika on jednak z organizacji podróży czy pakowania walizek, lecz przede wszystkim z obaw o zawodowe obowiązki – konieczność zamknięcia projektów, pozostawione zadania czy zaległości czekające po powrocie. Nic dziwnego, że aż 46% badanych przyznaje, iż jeszcze przed zakończeniem wypoczynku zaczyna przygotowywać się do ponownego wejścia w tryb pracy. Część osób planuje kolejne zadania, inni sprawdzają służbową pocztę, a niektórzy kontaktują się ze współpracownikami jeszcze z hotelu lub plaży. Tymczasem psychologowie zwracają uwagę, że organizm potrzebuje czasu, aby przejść z trybu ciągłego napięcia do rzeczywistego odpoczynku. – Dla wielu specjalistów i managerów najtrudniejsze nie jest techniczne ustawienie autorespondera, ale mentalne oddanie kontroli. To naturalne, szczególnie u osób odpowiedzialnych za projekty, klientów lub zespoły – zauważa Sylwia Kościuszko, coach i ekspertka HRK Consulting. Z kolei prof. Małgorzata Dobrowolska przypomina, że przedurlopowy perfekcjonizm często przynosi odwrotny efekt od zamierzonego. – Nasz mózg w trybie awaryjnym zużywa gigantyczne pokłady energii. Zostawienie kilku niedokończonych spraw i jasna komunikacja z zespołem są dla układu nerwowego znacznie zdrowsze niż maksymalizm okupiony brakiem snu i stresem – wyjaśnia. Jej zdaniem to właśnie odpowiednie przygotowanie do urlopu, a nie próba dopięcia wszystkiego na ostatni guzik, daje największą szansę na prawdziwe wyciszenie i odzyskanie sił. Dlaczego z wakacji wracamy bardziej zmęczeni? Eksperci wskazują najczęstsze błędy Coraz więcej badań pokazuje, że o jakości wypoczynku decyduje nie liczba dni wolnych ani koszt wyjazdu, lecz sposób, w jaki z nich korzystamy. Z raportu Rainbow Tours „Urlop bez bagażu?” wynika, że jedynie około jedna trzecia Polaków po zakończeniu wakacji czuje się naprawdę wypoczęta, natomiast aż 80% zaczyna odczuwać stres związany z powrotem do pracy jeszcze podczas urlopu. Zdaniem ekspertów problem pogłębia również próba maksymalnego wykorzystania każdej chwili wolnego czasu. Zamiast pozwolić organizmowi zwolnić, planujemy intensywne zwiedzanie, ograniczamy sen, sięgamy po alkohol lub nieustannie przeglądamy media społecznościowe. Prof. Małgorzata Dobrowolska zwraca uwagę, że mózg po wielu miesiącach funkcjonowania pod presją potrzebuje przede wszystkim wyciszenia, a nie kolejnej listy zadań do wykonania. – Traktujemy urlop jak kolejny projekt z listą zadań do odhaczenia, a to droga prosto do wyczerpania i frustracji – ostrzega. Podobnego zdania jest trener mentalny Damian Abramowicz, który zachęca do częstszych, krótszych wyjazdów w ciągu roku oraz pozostawienia sobie dnia „buforowego” przed rozpoczęciem i po zakończeniu urlopu. Jak podkreśla, prawdziwy odpoczynek zaczyna się dopiero wtedy, gdy pozwalamy sobie zwolnić tempo i przestajemy traktować wakacje jak kolejne zadanie do wykonania. To właśnie psychologiczne odłączenie od pracy, większa ilość snu, kontakt z naturą oraz świadoma regeneracja mają największy wpływ na to, z jaką energią wracamy później do codziennych obowiązków. Nie bez znaczenia jest również pozostawienie sobie przestrzeni na zwykłe „nicnierobienie”, które – choć często niedoceniane – dla układu nerwowego bywa jedną z najskuteczniejszych form odpoczynku. Źródła: HRK, materiały prasowe Face It Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Rośnie popularność tzw. grief travel. To „jeden z najbardziej nieoczekiwanych nowych trendów w branży”
Podróże coraz częściej stają się czymś więcej niż tylko sposobem na odpoczynek czy zwiedzanie nowych miejsc. Dla wielu osób wyjazd okazuje się formą ucieczki od codzienności i próbą poradzenia sobie z najtrudniejszymi emocjami. Rośnie liczba podróżnych, którzy decydują się na tzw. grief travel – wyjazdy pomagające przeżyć żałobę, stratę, rozstanie lub traumę z dala od rutyny i presji codziennego życia. Eksperci zauważają, że ten nietypowy trend staje się jednym z najszybciej rosnących zjawisk we współczesnej turystyce.
Jeszcze do niedawna żałoba kojarzyła się przede wszystkim z samotnym przeżywaniem bólu i wycofaniem z życia społecznego. Dziś coraz więcej osób szuka jednak innych sposobów radzenia sobie z emocjami po stracie bliskich, zakończeniu związku czy traumatycznych doświadczeniach. W odpowiedzi na te potrzeby powstają specjalne retreaty, warsztaty, rejsy oraz wyjazdy terapeutyczne skupione wokół idei grief travel. Ich celem nie jest klasyczny wypoczynek, lecz stworzenie bezpiecznej przestrzeni do przeżywania emocji, budowania odporności psychicznej i stopniowego odzyskiwania równowagi. Trend ten eksperci określają dziś jako „jeden z najbardziej zaskakujących i jednocześnie najszybciej rozwijających się kierunków” w branży podróżniczej. Grief travel staje się jednym z najszybciej rosnących trendów podróżniczych Jeszcze kilka lat temu trudno było sobie wyobrazić, że podróże związane z przeżywaniem żałoby staną się jednym z najbardziej dynamicznie rozwijających się segmentów branży wellness. Tymczasem eksperci zauważają dziś wyraźny wzrost zainteresowania wyjazdami skupionymi wokół zdrowia emocjonalnego, terapii i przepracowywania trudnych doświadczeń. Według danych Global Wellness Institute rytuały żałobne oraz wspólnotowe przeżywanie straty od tysięcy lat były ważnym elementem wielu kultur, jednak w nowoczesnym społeczeństwie zostały w dużej mierze wyparte przez samotne radzenie sobie z emocjami. Obecnie trend ten zaczyna się odwracać. Organizacja prognozuje, że globalny rynek usług związanych ze wsparciem osób w żałobie wzrośnie z 2,73 mld dolarów w 2022 roku do ponad 4,5 mld dolarów do 2029 roku. Eksperci tłumaczą to przede wszystkim rosnącą otwartością na rozmowy o zdrowiu psychicznym i potrzebą szukania profesjonalnego wsparcia po traumatycznych doświadczeniach. Coraz częściej podróż przestaje być wyłącznie formą rozrywki czy odpoczynku, a staje się sposobem na odzyskanie równowagi psychicznej i emocjonalnej. Trend grief travel został już zauważony przez największe światowe media podróżnicze. „Condé Nast Traveller” umieścił „wyjazdy żałobne” wśród najważniejszych trendów wellness ostatnich lat, natomiast amerykański „National Geographic Traveller” zwrócił uwagę, że tego typu doświadczenia pomagają uczestnikom „budować odporność psychiczną i uwalniać stłumione emocje”. W odpowiedzi na rosnące zainteresowanie powstają specjalne retreaty i programy terapeutyczne organizowane w spokojnych, odizolowanych miejscach – od nadmorskich kurortów, po górskie ośrodki medytacyjne. Firmy organizujące takie wyjazdy podkreślają, że ich celem nie jest klasyczny wypoczynek, lecz stworzenie bezpiecznej przestrzeni, w której uczestnicy mogą przeżywać emocje bez presji codziennego życia i społecznych oczekiwań. Gdzie można wyjechać na grief travel? Te miejsca oferują specjalne retreaty Wraz ze wzrostem popularności grief travel na świecie zaczęło przybywać miejsc oferujących specjalistyczne retreaty dla osób zmagających się z żałobą, traumą czy emocjonalnym wypaleniem. Jednym z najbardziej znanych europejskich ośrodków jest Euphoria Retreat w greckiej Mistrze, położony wśród lasów sosnowych u stóp ruin wpisanych na listę UNESCO. To luksusowe, holistyczne centrum wellness łączy terapię emocjonalną z pracą z ciałem, medytacją i kontaktem z naturą. Programy „harmonii emocjonalnej” mają pomagać uczestnikom odzyskać równowagę po trudnych doświadczeniach życiowych. Zupełnie inny charakter ma The Therapy Haven na francuskiej wyspie Île de Ré, gdzie goście mogą zatrzymać się w kameralnych domkach i uczestniczyć w intensywnych programach terapeutycznych skupionych na stresie, żalu oraz kryzysach emocjonalnych. Ważnym elementem pobytu są spokojne spacery po wybrzeżu, jazda rowerem i dieta oparta na organicznych produktach. Coraz większym zainteresowaniem cieszy się także hiszpańskie Kaliyoga w Granadzie, położone wśród wzgórz Sierra Nevada. Retreat koncentruje się na jodze, refleksji i terapii rodzinnej pomagającej przepracować głęboko zakorzenione emocje. Z kolei brytyjski Arrigo Programme w hrabstwie Somerset oferuje bardziej terapeutyczne podejście, łącząc psychoterapię biodynamiczną z indywidualnie dopasowanymi programami regeneracyjnymi dla osób zmagających się z lękiem, wypaleniem czy utratą sensu życia. Jednym z najbardziej nietypowych miejsc pozostaje natomiast Beckley Retreats na Jamajce. Ośrodek mieszczący się w dawnej plantacyjnej posiadłości prowadzi ceremonie terapeutyczne z wykorzystaniem grzybów psylocybinowych (rodzaju halucynogenów) pod nadzorem specjalistów zdrowia psychicznego. Twórcy programu podkreślają, że celem takich doświadczeń ma być pomoc uczestnikom w przepracowaniu głęboko ukrytego bólu i traum poprzez połączenie terapii, natury oraz pracy nad emocjami. Wszystkie te miejsca łączy jedno – próba stworzenia bezpiecznej przestrzeni, w której podróż staje się narzędziem emocjonalnego uzdrawiania, a nie jedynie formą wypoczynku. Źródła: Euronews, Global Retreat Company, Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Podróże bez internetu rosną w siłę. Trend na „deadzone travel” podbija świat
Nowy trend określany jako „deadzone travel” zyskuje coraz większą popularność, szczególnie wśród millenialsów i przedstawicieli pokolenia Z. Coraz więcej podróżnych świadomie wybiera miejsca pozbawione zasięgu i dostępu do internetu, traktując to jako formę ucieczki od nadmiaru bodźców i cyfrowego przeciążenia. Czy odłączenie się od sieci w trakcie podróży rzeczywiście może przełożyć się na lepsze samopoczucie i realny odpoczynek?
Współczesny styl życia coraz częściej wiąże się z ciągłą dostępnością, presją efektywności i nadmiarem informacji, które nie kończą się wraz z zamknięciem dnia pracy. Eksperci zwracają uwagę, że długotrwałe funkcjonowanie w takim trybie może prowadzić do wypalenia zawodowego, wyczerpania psychicznego, poczucia dystansu wobec codziennych obowiązków oraz spadku koncentracji. Wbrew popularnym przekonaniom problemu tego nie da się rozwiązać poprzez zwiększenie produktywności czy intensyfikację działań – przeciwnie, wymaga on świadomego ograniczenia bodźców i realnego odpoczynku. Właśnie w tym kontekście pojawia się rosnące zainteresowanie podróżami do miejsc, które oferują coś, czego na co dzień brakuje najbardziej – ciszę, brak powiadomień i pełne odcięcie od świata online. Deadzone travel, czyli dlaczego coraz więcej osób świadomie odłącza się od sieci? Choć podróżujemy częściej niż kiedykolwiek wcześniej, granica między pracą a odpoczynkiem coraz bardziej się zaciera. Możliwość pracy zdalnej sprawiła, że wakacje dla wielu osób przestały oznaczać realne oderwanie się od obowiązków – skrzynka mailowa, komunikatory i media społecznościowe towarzyszą nam niemal bez przerwy, nawet w trakcie wyjazdów. Krótkie sprawdzenie wiadomości między posiłkami czy szybka odpowiedź na służbowy komunikat w podróży stały się normą, która skutecznie rozmywa ideę odpoczynku. Właśnie na tym tle rośnie popularność tzw. „deadzone travel”, czyli podróżowania do miejsc, w których dostęp do internetu jest ograniczony lub celowo eliminowany. Jak zauważa Christina Bennett, ekspertka ds. trendów turystycznych, „deadzoning odzwierciedla szerszą zmianę kulturową odejścia od ciągłej łączności i wypalenia”. Coraz więcej osób zaczyna traktować brak zasięgu nie jako problem, lecz jako wartość samą w sobie – warunek konieczny do rzeczywistego odpoczynku. Decyzja o wyborze „martwej strefy” nie jest przypadkowa – wynika z rosnącego zmęczenia cyfrowym przeciążeniem i potrzebą odzyskania kontroli nad własnym czasem. – Po latach ciągłego bycia online podróżni aktywnie poszukują wakacji, które pozwolą im się całkowicie odłączyć – mentalnie i cyfrowo – podkreśla Bennett. Zjawisko to szczególnie widoczne jest wśród młodszych pokoleń, które coraz częściej stawiają dobrostan psychiczny ponad produktywność i świadomie ograniczają dostęp do technologii. Również badacze zwracają uwagę na psychologiczny wymiar tego trendu. Jak tłumaczy dr Birgit Trauer, podróżowanie nie polega wyłącznie na „podążaniu do” nowych miejsc, lecz także na „ucieczce od” stresu i presji codzienności. – Psychologicznie rzecz biorąc, próbujemy odejść od tego, co nam nie służy, i szukamy czegoś, co poprawi nasze samopoczucie – wyjaśnia. W praktyce oznacza to świadome wyciszanie powiadomień, ustawianie automatycznych odpowiedzi czy wybieranie lokalizacji, które naturalnie wymuszają ograniczenie kontaktu ze światem online. W tym kontekście „deadzone” staje się strategią regeneracji – sposobem na odzyskanie koncentracji, zmniejszenie poziomu stresu i powrót do bardziej uważnego, niezakłóconego przeżywania podróży. Gdzie wyjechać bez zasięgu? Najlepsze miejsca na deadzone travel Choć idea „martwych stref” może kojarzyć się z odległymi i kosztownymi kierunkami, eksperci podkreślają, że w praktyce nie wymaga dalekich podróży. Jak zauważa dr Birgit Trauer, potrzeba odłączenia się od technologii może być realizowana równie skutecznie blisko domu – kluczowe jest raczej środowisko niż odległość. W Europie nie brakuje miejsc sprzyjających takiemu doświadczeniu. Przykładem jest grecka wyspa Amorgos, gdzie życie toczy się wolniej, a tradycyjna zabudowa i brak masowej turystyki tworzą naturalne warunki do wyciszenia. Podobny efekt daje wędrówka szlakiem Via Transilvanica w Rumunii – ponad 1400 kilometrów tras prowadzących przez lasy, góry i niewielkie miejscowości, w których dostęp do sieci jest ograniczony, a kontakt z naturą staje się dominującym elementem podróży. Równie atrakcyjne są kierunki północnej Europy, gdzie krajobraz sam w sobie sprzyja spowolnieniu. Duńskie fiordy, w tym okolice Roskilde, oferują przestrzeń, ciszę i surowe piękno natury, które zachęca do aktywności poza światem cyfrowym. Coraz większą popularnością cieszą się także miejsca projektowane z myślą o całkowitym odłączeniu – odosobnione domki pozbawione Wi-Fi, telefonów i technologii, wyposażone jedynie w podstawowe narzędzia, takie jak mapy czy książki. Jak podkreśla Hector Hughes, współzałożyciel projektu Unplugged, „o wiele łatwiej jest obejść się bez telefonu i laptopa, gdy przestrzeń jest specjalnie zaprojektowana w tym celu”. W praktyce oznacza to, że najlepsze doświadczenia deadzone travel oferują nie tylko konkretne destynacje, lecz także sposób organizacji pobytu. Korzyści deadzone travel – realny wpływ na zdrowie i funkcjonowanie A jakie efekty przynosi podróżowanie do miejsc pozbawionych stałego dostępu do sieci? Jednym z kluczowych aspektów jest poprawa jakości snu – ograniczenie ekspozycji na ekrany i sztuczne światło pozwala organizmowi wrócić do naturalnego rytmu dobowego, co bezpośrednio przekłada się na regenerację. Równocześnie obserwuje się wzrost zdolności koncentracji i przetwarzania informacji. Bez ciągłych przerw wywoływanych przez powiadomienia mózg pracuje w bardziej stabilnym trybie, co sprzyja klarowności myślenia i podejmowaniu decyzji. W praktyce oznacza to większą uważność oraz głębsze zaangażowanie w to, co dzieje się tu i teraz. Wyraźne zmiany widoczne są także w relacjach interpersonalnych. Ograniczenie korzystania z urządzeń mobilnych sprzyja bardziej bezpośredniej komunikacji i budowaniu autentycznych kontaktów, które nie są przerywane przez bodźce zewnętrzne. Dodatkowo pojawia się przestrzeń na aktywność fizyczną – spacery, eksplorację otoczenia czy spontaniczne formy ruchu, które często ustępują miejsca biernemu korzystaniu z technologii w codziennym życiu. W wielu przypadkach przekłada się to na poprawę ogólnej kondycji i samopoczucia. Warto jednak zwrócić uwagę na efekt, który pojawia się po powrocie. Konfrontacja z intensywnym tempem codzienności może powodować poczucie dyskomfortu i trudność w utrzymaniu wypracowanego rytmu. To zjawisko, określane jako „odwrócony szok kulturowy”, pokazuje, jak silny wpływ na funkcjonowanie ma środowisko informacyjne. Dlatego coraz częściej podkreśla się, że największe korzyści przynosi nie tylko sam wyjazd, lecz także próba przeniesienia części tych nawyków do codziennego życia. Źródła: Euronews, HuffPost, Travel and Tour World Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Dlaczego w Japonii istnieją 72 pory roku? Ten system zmienia sposób myślenia i podróżowania
Podczas gdy większość świata funkcjonuje w rytmie czterech pór roku, w Japonii tradycyjny kalendarz dzieli czas znacznie precyzyjniej – na krótkie, kilkunastodniowe mikrosezony. To nie tylko sposób obserwowania przyrody, lecz także element filozofii życia, który sprzyja większej uważności i pozwala dostrzegać subtelne zmiany zachodzące w naturze na co dzień.
Tradycyjny japoński kalendarz to znacznie więcej niż podział roku na wiosnę, lato, jesień i zimę. Jego struktura opiera się na dawnym systemie 24 okresów zwanych sekki, które dodatkowo dzielą się na jeszcze krótsze, kilkudniowe etapy – kō. Każdy z nich opisuje konkretne zjawiska przyrodnicze, takie jak kwitnienie roślin, migracje zwierząt czy zmiany temperatury. Choć system ten wywodzi się z tradycji chińskiej i przez lata pozostawał w cieniu zachodniego kalendarza, dziś ponownie zyskuje na znaczeniu, przyciągając osoby poszukujące głębszego kontaktu z naturą i bardziej świadomego przeżywania upływu czasu. Japoński kalendarz i mikropory roku – skąd wzięły się kō? Złożony system japońskiego kalendarza ma swoje korzenie w dawnych rozwiązaniach stosowanych w Azji Wschodniej, a jego obecna forma jest efektem wielowiekowej ewolucji. Choć współcześnie w Japonii funkcjonuje przede wszystkim kalendarz gregoriański (seireki), równolegle wykorzystywany jest system nazw er cesarskich (gengō), a także rzadziej spotykane, historyczne sposoby odmierzania czasu. Fundamentem tradycyjnego kalendarza był jednak model księżycowo-słoneczny, który dotarł do Japonii z Chin przez Półwysep Koreański już w VI wieku. Opierał się nie tylko na obserwacji cykli natury, lecz także na elementach takich jak chiński zodiak czy system rokuyō, przypisujący dniom określoną pomyślność lub jej brak. Kluczowa zmiana nastąpiła w okresie Edo, kiedy astronom Shibukawa Shunkai (uznawany za pierwszego oficjalnego astronoma Japonii) dostrzegł niedoskonałości dotychczasowego kalendarza i opracował jego nową wersję. Uwzględnił w niej długość roku wynoszącą 365 dni oraz dostosował system do rzeczywistych warunków panujących na archipelagu. Wprowadzony przez niego podział roku na 24 główne okresy (sekki), a następnie na 72 krótsze etapy (kō), został oficjalnie przyjęty w 1685 roku. Każde kō trwa zaledwie kilka dni i opisuje bardzo konkretne zjawiska przyrodnicze – od pojawiania się pierwszych pąków, przez migracje zwierząt, aż po zmiany temperatury i długości dnia. W przeciwieństwie do pierwotnego chińskiego systemu, japoński kalendarz został przeorganizowany tak, aby odzwierciedlać lokalny klimat, florę i faunę. Poszczególne okresy otrzymały poetyckie nazwy, a ich przebieg powiązano z rytmem natury charakterystycznym dla Japonii – od Risshun, czyli początku wiosny przypadającego na początek lutego, po Daikan, oznaczający najchłodniejszy moment roku na przełomie stycznia i lutego. Choć dziś większość Japończyków na co dzień posługuje się kalendarzem zachodnim (wykorzystywanym w administracji, dokumentach i życiu codziennym) elementy tradycyjnego systemu wciąż pozostają obecne. Widoczne są m.in. w odniesieniach do sezonowości, kalendarzach zawierających oznaczenia rokuyō czy w praktykach związanych z określonymi momentami roku. W niektórych środowiskach, takich jak ogrodnictwo czy ceremonia herbaciana, mikropory roku nadal pełnią funkcję praktycznego punktu odniesienia, wyznaczając odpowiedni czas na konkretne działania i rytuały. Mikropory roku w Japonii – jak wyglądają i co oznaczają w praktyce? Tradycyjny japoński kalendarz wyróżnia się tym, że nie opisuje czasu w sposób ogólny, lecz poprzez konkretne, obserwowalne zmiany w przyrodzie i codziennym życiu. Poszczególne mikropory roku nie są więc abstrakcyjnymi kategoriami, ale odzwierciedleniem tego, co faktycznie dzieje się w otoczeniu – od pierwszych oznak wiosny po subtelne sygnały nadchodzącej zimy. A które z mikropór roku są w Japonii najważniejsze? Otóż jedną z nich jest okres Shunbun (21 marca – 4 kwietnia), związany z równonocą wiosenną, który symbolizuje moment odrodzenia natury. To właśnie wtedy przypada czas kwitnienia wiśni, zwiększonej aktywności ptaków i pierwszych prac rolniczych, a także rodzinnych zwyczajów, takich jak porządki czy odwiedzanie grobów przodków. Wraz z nadejściem lata kalendarz koncentruje się na intensyfikacji zjawisk pogodowych i zmianie rytmu życia. Okres Taisho (23 lipca – 7 sierpnia) odzwierciedla szczyt wysokich temperatur i wilgotności, które mają bezpośredni wpływ na codzienność mieszkańców. To czas licznych festiwali letnich, sezonowych pozdrowień oraz wydarzeń odbywających się na świeżym powietrzu, które wpisują się w specyfikę japońskiego lata. Z kolei przejście do jesieni nie następuje nagle, lecz stopniowo zaznacza się w przyrodzie. Okres Risshū (8 – 22 sierpnia) sygnalizuje pierwsze, często ledwo zauważalne zmiany – chłodniejsze podmuchy wiatru, charakterystyczne odgłosy cykad czy pojawiające się mgły. W tym czasie obchodzone jest także święto Obon, podczas którego Japończycy symbolicznie witają duchy przodków, co dodatkowo podkreśla związek kalendarza z rytmem życia społecznego i duchowego. Zimowy okres Tōji (22 grudnia – 4 stycznia) natomiast związany jest z przesileniem zimowym i skupia się na mniej oczywistych oznakach zmian zachodzących w naturze. Zamiast spektakularnych zjawisk uwagę kieruje się na detale – pierwsze pąki roślin, zmiany w zachowaniu zwierząt czy powolne wydłużanie się dnia. Towarzyszą temu praktyki mające przynieść zdrowie i pomyślność, takie jak kąpiele z dodatkiem owoców yuzu czy spożywanie sezonowych potraw. Dlaczego japoński kalendarz mikropór roku zyskuje dziś na znaczeniu? Tak szczegółowy podział czasu sprawia, że kalendarz przestaje być jedynie narzędziem organizacyjnym, a zaczyna pełnić funkcję przewodnika po rytmie natury. Zwracając uwagę na momenty przejściowe i krótkie, często pomijane etapy między jedną a drugą porą roku (które w rzeczywistości kształtują codzienne doświadczenie otoczenia), pozwala dostrzec zmiany, jakie w standardowym podziale na cztery pory roku łatwo umykają. Takie podejście znajduje również zastosowanie w podróżowaniu. Planowanie wyjazdu z uwzględnieniem mikropór roku umożliwia bowiem poznanie mniej oczywistych aspektów Japonii – zarówno pod względem przyrody, jak i lokalnych zwyczajów czy sezonowych wydarzeń. Może to oznaczać kontakt z naturą w jej bardziej kameralnym wydaniu, a także uniknięcie największego natężenia ruchu turystycznego. Zamiast koncentrować się wyłącznie na najpopularniejszych momentach w roku, uwaga kieruje się na to, co aktualnie dzieje się w danym miejscu. – W tradycyjnym japońskim kalendarzu pory roku są podzielone na mniejsze części, co pozwala nam dostrzec nawet najmniejsze zmiany w naturze. Uświadamiając sobie te drobne zmiany, możemy doświadczać świata w sposób bardziej subtelny i głęboki – podkreślała Marie Kondo w rozmowie z BBC. Jak dodała, takie podejście zmienia również sposób przeżywania podróży, gdyż skupienie się na sezonowych elementach – od lokalnych produktów po charakter powietrza – sprawia, że doświadczenie staje się pełniejsze i bardziej świadome. Właśnie dlatego tradycyjny japoński kalendarz, mimo że na co dzień pozostaje w cieniu systemu zachodniego, ponownie przyciąga uwagę. Dla wielu osób staje się sposobem na zwolnienie tempa i oderwanie się od nadmiaru bodźców, a także próbą bardziej uważnego funkcjonowania w świecie, który coraz częściej wymusza pośpiech i ciągłą dostępność. Źródła: Sakuraco, Nippon, BBC, The New York Times Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jak zastosować metodę Marie Kondo na wakacjach? Te zasady zmieniają życie w podróży
Marie Kondo zdobyła światową popularność jako ekspertka od porządkowania i autorka metody, która zmieniła sposób myślenia o organizacji przestrzeni. Jej zasady można jednak zastosować nie tylko w domu, lecz także w podróży – od pakowania walizki po podejście do samego wyjazdu. Co w takim razie radzi Japonka?
Urodzona w Tokio autorka i osobowość telewizyjna stała się symbolem minimalistycznego podejścia do życia, opartego na świadomych wyborach i eliminowaniu nadmiaru. Jej filozofia, koncentrująca się na zatrzymywaniu tylko tych rzeczy, które „wywołują radość”, zyskała globalne uznanie i znalazła zastosowanie nie tylko w organizacji domowej przestrzeni, lecz także w codziennych nawykach. W najnowszej swojej książce „Letter From Japan” Marie Kondo przybliża kulturowe inspiracje stojące za tym podejściem, pokazując, jak łączyć porządek z uważnością i spokojem. Te same zasady można przenieść również na grunt podróżowania, które dla wielu osób bywa źródłem stresu. Jak więc zastosować metodę Kondo podczas wyjazdu i co naprawdę warto zabrać ze sobą w drogę? Jak spakować walizkę metodą Marie Kondo? Zastosowanie metody Marie Kondo w podróży zaczyna się od zmiany podejścia do samego pakowania – warto świadomie wybierać tylko te rzeczy, które rzeczywiście będą potrzebne i komfortowe w użyciu. Kluczowe staje się uporządkowanie przestrzeni w walizce w sposób, który ogranicza chaos i pozwala szybko odnaleźć każdy element bez konieczności przekopywania się przez zawartość bagażu. Pomocne wówczas okazuje się grupowanie rzeczy według funkcji oraz oddzielanie ich w mniejszych organizerach lub woreczkach, dzięki czemu ubrania, kosmetyki czy akcesoria nie mieszają się ze sobą i pozostają łatwo dostępne przez cały wyjazd. – Segreguję w małych woreczkach np. ubrania na co dzień, odzież „po domu”, kosmetyki do makijażu, kosmetyki do pielęgnacji skóry, suplementy i elektronikę z kablami – podkreśla Kondo. Równie istotna jest selekcja, ponieważ ograniczenie liczby przedmiotów nie oznacza rezygnacji z wygody, lecz jej zwiększenie. – W podróż zabieram ze sobą tylko niewielką liczbę rzeczy, starannie dobierając te, które naprawdę dają radość – zaznacza autorka w rozmowie z BBC. Jak podróżować bez stresu? Rady Marie Kondo To podejście można rozszerzyć na cały proces podróżowania, szczególnie na momenty, które zwykle kojarzą się z napięciem i pośpiechem. Zamiast traktować pobyt na lotnisku wyłącznie jako etap logistyczny, warto nadać mu bardziej osobisty wymiar i potraktować jako przestrzeń na drobne rytuały, które poprawiają samopoczucie. Kondo zwraca uwagę na znaczenie świadomego przeżywania tych chwil: „Nawet drobne gesty mogą mieć ogromny wpływ na to, jak się czujesz”. Przygotowanie wcześniej rzeczy, które sprawiają przyjemność (jak książka, ulubiony zapach czy drobny rytuał pielęgnacyjny) pozwala odzyskać poczucie kontroli i spokoju. Jednocześnie zmiana perspektywy, polegająca na uważnej obserwacji otoczenia i docenieniu samego momentu podróży, pomaga ograniczyć stres i nadać tym chwilom większe znaczenie. Równie ważny jest pierwszy kontakt z pokojem hotelowym, który w dużej mierze decyduje o komforcie całego pobytu. Zamiast pozostawiać rzeczy w walizce, warto od razu uporządkować przestrzeń i nadać jej bardziej osobisty charakter. Eliminacja nadmiaru bodźców wizualnych (takich jak ulotki, zbędne przedmioty czy rozproszone elementy wyposażenia) pozwala stworzyć spokojniejsze otoczenie sprzyjające odpoczynkowi. – Wyjmując wszystko z walizki i umieszczając rzeczy w szufladach lub wieszając je w szafie, sprawiam, że przestrzeń staje się bardziej „moja” – wyjaśnia Kondo. Wówczas porządkowanie nie jest obowiązkiem, lecz świadomym działaniem, które pomaga szybciej poczuć się swobodnie nawet w zupełnie nowym miejscu. Czym jest „oczyszczenie” w podróży? Marie Kondo w swojej książce opisuje różne japońskie koncepcje kulturowe i pokazuje, jak można je przenieść na codzienne nawyki – również w kontekście podróżowania. Jedną z nich jest idea oczyszczenia (Jōka), rozumiana nie jako pojedynczy rytuał, lecz jako sposób przechodzenia z jednego stanu do drugiego z większą uważnością. W praktyce oznacza to chwilowe zatrzymanie się i świadome „wejście” w nowe miejsce, zamiast natychmiastowego działania i pośpiechu. Autorka podkreśla, że nie stosuje jednego, konkretnego schematu, lecz stawia na proste gesty, które pomagają odzyskać równowagę. – Dla mnie „oczyszczenie” oznacza chwilę, w której mogę się zatrzymać, uspokoić i świadomie odnaleźć się w nowym miejscu – wyjaśnia. Może to być spokojny oddech po wyjściu z samolotu, rozciągnięcie ciała czy krótka chwila skupienia. Takie działania pomagają zmniejszyć napięcie i łagodnie wejść w rytm podróży, niezależnie od kierunku. Jak doświadczać Japonii według Marie Kondo? Mniej pośpiechu, więcej uważności To podejście szczególnie dobrze wpisuje się w sposób poznawania Japonii, gdzie – jak podkreśla Kondo – warto zwracać uwagę nie tylko na najbardziej oczywiste atrakcje, lecz także na to, co subtelne i często pomijane. Zamiast intensywnego zwiedzania proponuje zwolnienie tempa i uważne obserwowanie codzienności. Nawet pozornie proste doświadczenia, takie jak smak tradycyjnego bulionu dashi czy cisza panująca w środkach transportu, mogą odsłonić głębię lokalnej kultury. – Mam nadzieję, że poświęcisz chwilę, aby docenić samo to poczucie spokoju. W Japonii ukojenie często tkwi nie tylko w tym, co widoczne, ale także w atmosferze i ciszy danego miejsca – zaznacza. Istotnym elementem tej filozofii jest także szacunek wobec odwiedzanych miejsc. Kondo odwołuje się do japońskiego przysłowia „Ptak w locie nie mąci wody”, które w kontekście podróżowania oznacza odkrywanie świata w sposób uważny i nienarzucający się. – Podróżowanie oznacza zanurzenie się w kulturze, otoczeniu i codziennym życiu ludzi. Dlatego staram się traktować wszystko z troską i spędzać czas z wdzięcznością – podkreśla. Jak dodaje, turyści powinni respektować przestrzeń, w której się znajdują – od sposobu poruszania się po miejscach publicznych po kontakt z lokalną społecznością. Według niej to właśnie te drobne, świadome działania sprawiają, że podróż staje się bardziej autentyczna i pogłębiona. Źródło: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zapomniany rytuał wraca do łask. Dusking pomaga odzyskać spokój i odbudować więź z naturą
Przywrócony do współczesnej codzienności przez holenderską pisarkę Marjolein Dubbers, prosty rytuał „duskingu” – czyli świadomego obserwowania chwili, gdy dzień przechodzi w noc – zyskuje coraz większą popularność. Dla wielu osób to nie tylko sposób na wyciszenie, lecz także forma ponownego nawiązania kontaktu z naturą i rytmem, który na co dzień łatwo przeoczyć.
Obserwowanie zapadającego zmroku może wydawać się czynnością banalną, a jednak w rzeczywistości ma w sobie potencjał głębokiego wyciszenia. Przez wieki ludzie naturalnie funkcjonowali w rytmie światła i ciemności, traktując zmierzch jako moment przejścia – symboliczne zakończenie dnia i początek odpoczynku. Współcześnie ten prosty zwyczaj powraca w nowej formie jako praktyka określana mianem „duskingu”, coraz częściej postrzegana jako sposób na poprawę dobrostanu psychicznego. Trend ten wpisuje się w rosnące zainteresowanie uważnością i świadomym przeżywaniem codzienności. Zatrzymanie się na kilka minut, by obserwować zmieniające się światło, kolory nieba i stopniowe wyciszenie otoczenia, może pomóc ograniczyć napięcie, uspokoić myśli i stworzyć przestrzeń do refleksji. To doświadczenie, choć niezwykle proste, dla wielu osób staje się jednym z najbardziej dostępnych sposobów na odzyskanie równowagi w świecie pełnym bodźców. Skąd wziął się dusking? Zapomniany rytuał wraca do łask Choć dziś „dusking” bywa przedstawiany jako nowy trend związany z uważnością, jego historia sięga znacznie głębiej i jest wyraźnie zakorzeniona w dawnym stylu życia. W Holandii funkcjonował pod nazwą schemeren i jeszcze w XVIII oraz XIX wieku był naturalnym elementem codzienności – szczególnie na obszarach wiejskich. Rodziny, kończąc dzień pracy, na chwilę przerywały zajęcia, by wspólnie obserwować zapadający zmrok, zanim zapalono lampy i rozpoczęto wieczorne aktywności. Był to moment przejścia – symboliczne oddzielenie obowiązków w ciągu dnia od odpoczynku, a zarazem czas wyciszenia i skupienia na otoczeniu. Wraz z upowszechnieniem elektryczności i przyspieszeniem tempa życia w XX wieku zwyczaj ten w dużej mierze zanikł, o czym już w latach 60. i 70. pisano jako o utraconym elemencie codziennej kultury. Do tej niemal zapomnianej praktyki powróciła współcześnie holenderska pisarka Marjolijn van Heemstra, która – sięgając do wspomnień starszego pokolenia i archiwalnych źródeł – zaczęła przywracać ją do publicznej świadomości. Jej działania pokazują jednak coś więcej niż tylko lokalną tradycję: podobne rytuały istnieją i funkcjonują do dziś w wielu częściach świata, choć przyjmują różne formy i nazwy. W Japonii moment zmierzchu określany jest jako yūgure i od wieków wiąże się z refleksją nad przemijaniem dnia, natomiast pieśni takie jak yūyake celebrują zachód słońca jako szczególny moment wyciszenia. Na Bali praktykowany jest zwyczaj matahari terbenam, czyli świadomego obserwowania zachodu słońca, często o wymiarze niemal rytualnym. Z kolei w krajach skandynawskich funkcjonuje pojęcie kvällsro, oznaczające spokojne wyciszenie wieczoru i przejście do odpoczynku. W różnych formach – mniej lub bardziej sformalizowanych – praktyki te przypominają o potrzebie zatrzymania się i świadomego przeżywania chwili, która w naturalny sposób oddziela dzień od nocy. Jak dusking wpływa na zdrowie psychiczne i rytm dnia? Współczesna popularność duskingu wynika nie tylko z jego symbolicznego charakteru, ale także z realnych korzyści dla zdrowia psychicznego i fizjologii człowieka. Praktyka ta polega na świadomym zatrzymaniu się w momencie przejścia dnia w noc i powstrzymaniu się od natychmiastowego włączania sztucznego światła – tak, by naturalnie obserwować, jak zmienia się otoczenie i natężenie barw. W warunkach codziennego pośpiechu jest to rzadko spotykana forma uważności, która – jak podkreśla Ellie Smith na łamach „Country & Townhouse” – „w dzisiejszej kulturze nieustannego pośpiechu rzadko zdarza się, żebyśmy siedzieli i nic nie robili”, mimo że właśnie takie momenty mogą ograniczać stres, poprawiać jakość snu i sprzyjać większej równowadze emocjonalnej. Dusking wpisuje się w szerszy nurt slow life i koncepcję niksen, czyli praktykowanego w kulturze niderlandzkiej „nierobienia niczego bez celu”, które zyskało popularność jako sposób przeciwdziałania wypaleniu. Jednocześnie – jak zauważa Marjolijn van Heemstra – istotą tego rytuału jest skierowanie uwagi na świat zewnętrzny, a nie wyłącznie na własne wnętrze: „Skupienie jest jak medytacja, a ludzie tego potrzebują. Ale zapadanie zmroku polega na skupieniu się na świecie zewnętrznym, a nie na zamykaniu oczu”. W praktyce oznacza to powrót do naturalnych rytmów, które współczesne społeczeństwa w dużej mierze utraciły. Szczególnego znaczenia nabiera tu problem zanieczyszczenia światłem – według badań opublikowanych w czasopiśmie „Science” w 2023 roku nocne niebo na świecie rozjaśniało się średnio o 9,6% rocznie w latach 2011–2022, a jedynie około 10% mieszkańców półkuli zachodniej ma dziś dostęp do naprawdę ciemnego nieba. Skutki tego zjawiska są wielowymiarowe: od zaburzeń snu i spadku poziomu melatoniny, po negatywny wpływ na zdrowie psychiczne, ale także na ekosystemy – sztuczne światło zakłóca orientację zwierząt nocnych i ogranicza aktywność zapylaczy. Dusking staje się więc nie tylko praktyką indywidualną, lecz także subtelną formą sprzeciwu wobec świata funkcjonującego w trybie 24/7. Organizowane w Holandii wspólne sesje obserwowania zmierzchu (gromadzące setki uczestników nad rzeką Amstel czy podczas wydarzeń kulturalnych) pokazują, że powszechna jest potrzeba wyciszenia i kontaktu z naturalnym cyklem dnia. W tym sensie prosty gest zatrzymania się o zmierzchu zyskuje dziś nowe znaczenie i jest sposobem na odzyskanie uwagi, kontaktu z naturą i doświadczenia ciemności, która – jak podkreślają badacze – jest równie istotna dla życia jak światło. Źródła: BBC, The Guardian, Country & Townhouse, Science Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Samotny posiłek w restauracji? Psychologowie tłumaczą: to zdrowy nawyk
Dla wielu osób sama myśl o siedzeniu w restauracji w pojedynkę – tylko z talerzem przed sobą i własnymi myślami – może wywoływać pewien dyskomfort. Od lat przyzwyczailiśmy się bowiem, że jedzenie jest przede wszystkim wydarzeniem społecznym: towarzyszą mu rodzinne obiady, spotkania ze znajomymi czy romantyczne kolacje. Coraz więcej osób zaczyna jednak świadomie wybierać samotne wyjścia do restauracji. Co ciekawe, psychologowie zwracają uwagę, że taka praktyka może przynosić zaskakujące korzyści dla naszego samopoczucia i zdrowia psychicznego.
Specjaliści zajmujący się psychologią zachowań społecznych coraz częściej podkreślają, że umiejętność spędzania czasu samemu – także podczas posiłku – nie musi oznaczać izolacji czy braku relacji z innymi. Wręcz przeciwnie, dla wielu osób jest to sposób na chwilę spokoju, refleksję i świadome przeżywanie codzienności. Współczesne podejście do samotnych posiłków powoli się zmienia: zamiast niezręcznej sytuacji zaczynają być postrzegane jako forma dbania o siebie i własne potrzeby. W świecie, w którym niemal każda chwila wypełniona jest komunikacją i bodźcami, spokojny posiłek w pojedynkę może stać się momentem wyciszenia, odzyskania równowagi i budowania większej niezależności emocjonalnej. Jedzenie w restauracji w pojedynkę. Dlaczego wciąż budzi emocje? Przez większą część historii posiłki pełniły funkcję wydarzenia społecznego. Wspólne jedzenie – od ognisk dawnych społeczności łowiecko-zbierackich po współczesne rodzinne obiady – było sposobem budowania więzi, wzmacniania poczucia przynależności oraz dzielenia się doświadczeniami dnia codziennego. Nic więc dziwnego, że w wielu kulturach samotne siedzenie przy restauracyjnym stoliku wciąż bywa postrzegane jako coś nietypowego. Dla niektórych osób taki obraz automatycznie kojarzy się z izolacją lub brakiem towarzystwa. Psychologowie zwracają jednak uwagę, że takie skojarzenia wynikają często z błędnego utożsamiania dwóch różnych zjawisk – samotności i bycia samemu z wyboru. Pierwsze oznacza niechciany stan emocjonalny, drugie natomiast może być świadomą decyzją i formą odpoczynku od bodźców społecznych. Jak wyjaśnia psycholog kliniczny dr Rachel Stern, wiele osób projektuje na innych własne obawy. – Kiedy widzimy kogoś jedzącego samotnie, często wyobrażamy sobie, że czujemy się w tej sytuacji niekomfortowo, osamotnieni lub oceniani przez innych. Tymczasem dla wielu ludzi jest to po prostu spokojny moment dla siebie – podkreśla specjalistka. Podobne stanowisko prezentuje dr Elena Torres, która uważa, że kultura zachodnia zbyt często traktuje samotność jak coś negatywnego. Jej zdaniem chwile spędzane w pojedynkę – nawet podczas zwykłego posiłku – mogą pomagać w budowaniu tożsamości, rozwijaniu kreatywności i wzmacnianiu równowagi emocjonalnej. Jedzenie w restauracji samemu staje się więc nie tyle oznaką wykluczenia, ile sposobem na oswojenie przestrzeni publicznej i większą niezależność psychiczną. – Utożsamiamy bycie samemu z byciem niekochanym lub niepopularnym. Tymczasem samotność jest niezbędna do kształtowania tożsamości, kreatywności i równowagi emocjonalnej. Jeśli nie potrafimy być sami, zaczynamy zbyt mocno polegać na potwierdzeniu ze strony innych, a to może osłabiać autentyczne relacje – podkreśla badaczka. Korzyści psychiczne z jedzenia w restauracji samemu Jedzenie w pojedynkę może przynosić wiele korzyści dla samopoczucia i zdrowia psychicznego. Jedną z najczęściej wskazywanych przez psychologów jest większa uważność podczas posiłku. Gdy nie jesteśmy zaangażowani w rozmowę ani inne rozpraszające bodźce, łatwiej skupić się na samym doświadczeniu jedzenia – jego zapachu, smaku czy konsystencji. Takie świadome przeżywanie chwili sprzyja praktyce uważności, która – jak pokazują badania – pomaga redukować stres i poprawia regulację emocji. Badanie opublikowane w 2020 roku w czasopiśmie „Appetite” wykazało, że osoby jedzące bez rozpraszaczy odczuwają większą satysfakcję z posiłków i rzadziej się przejadają. Posiłek w restauracji bez towarzystwa może także wzmacniać poczucie samodzielności i pewności siebie. Sama decyzja o takim wyjściu oznacza przełamanie presji społecznej i komfortu wynikającego z obecności innych. Jak zauważa terapeuta poznawczo-behawioralny dr Michael Tran, doświadczenie to może budować odporność psychiczną. – Za każdym razem, gdy ktoś decyduje się usiąść sam w restauracji, wzmacnia swoją zdolność do dobrego samopoczucia we własnym towarzystwie. To umiejętność, która przekłada się także na inne obszary życia – od pewności siebie w pracy po bardziej asertywną komunikację – podkreśla specjalista. Taki moment przy stole może również obniżać poziom lęku i być przestrzenią do refleksji. W ciągu dnia rzadko znajdujemy czas na spokojne uporządkowanie myśli, a posiłek spożywany w ciszy staje się naturalną przerwą na analizę wydarzeń czy emocji. Brak konieczności podtrzymywania rozmowy pozwala odpocząć od społecznych oczekiwań i presji, która często towarzyszy spotkaniom w większym gronie. Dla wielu osób to właśnie wtedy pojawia się chwila prawdziwego spokoju i odzyskania równowagi psychicznej. Jak zacząć chodzić samemu do restauracji? Praktyczne wskazówki Z własnego doświadczenia wiem, że wyjścia do restauracji w pojedynkę mogą być bardzo uwalniające. Kilka lat temu zaczęłam robić to świadomie – nie chciałam już czekać, aż znajomi znajdą czas na spotkanie, ani rezygnować z miejsc, do których naprawdę miałam ochotę pójść. Dziś nie jest to dla mnie krępujące, choć początki bywały trudne. Dobrym sposobem na oswojenie się z taką sytuacją jest stopniowe wprowadzanie tego nawyku. Warto zacząć od miejsc, w których presja społeczna wydaje się mniejsza – na przykład kawiarni lub restauracji odwiedzanych w ciągu dnia. Dopiero później można zdecydować się na eleganckie lokale czy wieczorne kolacje, gdy w restauracjach częściej pojawiają się pary i większe grupy. Pomocne bywa także zabranie ze sobą drobnego zajęcia. Ja najczęściej sięgam po książkę, ale równie dobrze sprawdzi się magazyn, dziennik czy podcast. Dzięki temu łatwiej oswoić ciszę i własne towarzystwo, nie uciekając w świat telefonu. Dobrym pomysłem jest również wybieranie stolików przy oknie lub z widokiem na salę – obserwowanie otoczenia daje delikatną stymulację, bez konieczności angażowania się w rozmowy. Jeśli pojawi się skrępowanie, warto pamiętać, że większość ludzi skupia się na własnych sprawach i rzadko zwraca uwagę na innych gości. Przydatne mogą być też proste techniki uważności, np. zauważenie pięciu rzeczy, które widzimy, czy kilku dźwięków wokół. Z czasem dyskomfort znika, a pewność siebie rośnie – bo to właśnie działanie, a nie czekanie na komfort, buduje poczucie swobody. Źródła: Alibaba Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.